Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum

Google

This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

athttp://books.google.com/

Digitized by Google

Digitized by Google

* -—7^

os Pus s NEUE WEE

[o0 d

PATROLOGI

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, ONIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

9NNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM. SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,

SIYE LATINORUM, SIVE GR /ECORUM,

QUI AB ΑΥΤΟ APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII ΙΙΙ (ANN. 1216) PRO LATINIS,
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1459) PRO GRAECIS FLORUERUNT |:

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA
ECCLESLE S/ECULA,

JUX TA RDITIONES ACCURA TISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DIL.IGEN-
ΤΕΝ CASTICATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIPUS
OFERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA TRIBUS NOYISSIMIS SACULIS DEBRENTUR ABSOLUTAR, DETECTIS
AUCTA ; INDICIBUS ORDINARIIS TEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SiYVE AUCTORES ALICUJUS
MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEX TUM RITE DISPOSITIS, NECNON KT TITULIS
SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPKILIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM &IGNIFI-
CANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1N
ORDINR AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLI.ENTIBUS, AMPLIFICATA ;

PUCENTIS ET QUADRAGINTA INDICIBUS SUB OMNI RESPCECTU, SCILICET, ALPHABETICO, CIIRONOLOGICO, ANALYTICO,
ANALOOGICO, STATISTICO, SYNTUETICO, ETC., lRES gr AUCTORES ExmBENTIBUS, 1TA UT NON SOLUM STU-
D!0SO , SED NEGOT!IS IMPLICATO , ET S1 FORTE SINT, PIGRIS ETIAM ET IMPERITIS PATEANT OMNES
68. PATRES, LOCUPLETATA; SED PRJESERTIM DUOBUS !MMENSIS ET GENERALIBUS INDICIBUS, ALTERO
sciLicET lILEILUM, quo CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM
UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO
INTUITU CONSPICIATUR , ALTERO SCILIPTURAE SACIUE , εκ QUO LECTORI COM-

PERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM $UONUM LOCIS
$INGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO GENESEOS
USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT :
£DITI!O ACCURA TIS$81MA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl. PERPENDANTUR CHARACTEBUM NITIDITAS,
CHANT.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECUSORUM TUM YARIKTAÉ
TUM NUMKRUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER
$'MILIS, PRETI! KXIGUITAS, PRESERTINQUE 18TA COLLECTIO UNA, METHODICA ET CHURONOLOGICA,
GEXCENTORUM FRACMKNTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPABSORUM, τει, ETIAM
INEDITORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTIIECA, EX OPERIBUS ET M88. AD OMNES
£TATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PKRTINENTIBUS , COADUNATORUM,

XT EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATHOLICAM COXFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRABILITER EFFICLENTIUM

SERIES GRJECA POSTERIOR,

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIAE GRAEC/E
AB VO PIIOTIANO USQUE AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA, ET AMPLIUS ;

ACCURANTE J.-P. MIGNE,
Bibllothcese cleri nuniverac,
SIVK CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICA RAMOS EDITORE.

fATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIA, IN DUAS PARTES DIVIDITUB, ALIAM NEMPE LATINAM, ALIAM GR CO-LATINAM,
AMB/£ PARTES PENE JAM INTEGRE EXARAT/E SUNT. LATINA, DUCENTIS ET VIGINTI DUOBUS VOLUMINIBEUS MOLE SUA
STANS, DECEM ET CENTUM SUPRA MILLE FRANCIS VENIT : GILUECA DUPLICI! EDITIONE TYPFIS MANDATA EST. ΡΠΙΟΝ
GRACUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERAL! COMILECTITUB, NOVENQUE ET CENTUM VOLUMINA, PRO PRIMA
SERIE GRUECA, NON EXCEDIT. l'OSTERIOR AUTEM VERSIONEN LATINAM TANTUM EXIHBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET
QUINQUAGINTA YOLUMINA RETINETUR. SECUNDA SERIES GRJECO-LATINA SEXAGINTA VOLUM!NA PROBABILITER
NON SUPERABIT ; DUM IilUJUS VERSIO MERE LATINA TRIGINTA YOLUMINIBUS ABSOLVETUR, UNUMQUODQUE VOLUMEN
GKAECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE HERE LATINUM QUINQUE FRANCIS 80LUNMODO ENITUR : UTROBIQUE VERO,
UT PRETI! HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GRACAM COM-
PARET NECESSRK ERIT; SECUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA
£QUABUNT. ATTAMEN, $1! QUIS EMAT INTEGRE ET SEORSIM COLLECTIONEM GR/ECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX
GRECO LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VEL PRO SEX FRANCIS SOLUM OBTINEBIT. 1STA COMe

UI TIONES FUTURIS PATROLOGIL£ SERIEBUS APPLICANTUB, 81 TEMPUS EAS TYPIS MANDANDI "MU DEEST.

: ΡΑΤΠΟΙΟΟΩΙ ΣΕ GRUECA TOMUS CXXVIII.
EUTHYMIUS ZIGABENUS.

EXCUDEBATUNR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOREM, 4
IN VIA DIGTA /"AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETI PANISIORUM VULGO D'ENFER]
NOMINATAM, SEU P'ETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PAIUSINA.

186^

u

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM XII. ANNUS 1133.

EYOYMIOY

TOY ZICABHNOY
ΤΑ EYPIZKOMENA IIANTA.

OQUEERERETLDIUYESE YO URSUS UNRGO

EUTHYMII

ZIGABENI.

OPERA QUAE REPERIRI POTUERUNT OMNIA

JUXTA VABIAS EDITIONES

LIPSIENSEM NEMPE CHRIST. FRID. MATTHAEI, ANTHIMI TERGOBYSTEN-
SEM, ANT. BONGIOVANNI VENETAM, NICOLAI FOGGINII ROMANAM,

TYPIS REPETITA,

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE,
BIRLIOTHRAGE OLRRI UNIVRARSE,
NR E.
CURSUUM COMPLETORUM IN, SINGULOS SCIÉNTIA&'DCCLRSIARHUR RAMOS EDITORE.

3 ου
257? Ys p eoe 3 il : ? »
- 9 ϱ ο” - 3 ο *
ο 7 '* iua ? " e*. ο ,
E , v ΄ r
. . -! νο 9 . 22.4 *
ed 8 (pte meo: -" ϱ WT e αν’
συ
TOMUS PRIMUS.

—— uu iP Q-9-Q-cuniumm—————————

VENRUNT QUATUOR VOLUMINA Á2 FBANCIS GALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD 1.-Ρ. MIGNE EDITOREM,

IN NIA DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETI/E PARISIORUM VULGO D'ENFER.
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTIA MOENIA PARISINA, :

1805

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM. YII, ANNUS 1128.

ELENCHUS

" AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXVIII CONTINENTUR.

€t 03

EUTHYMIUS 231GADBENUS.

Editorum Patrologie Monitum. 9
Notitia ex Bibliotheca Greca Joan. Alb. Fabricii. ibid.
Nicola$ Foggiwii Prefatio. 21
Antonii Bongiovcanni Prefatio ad Euthymit Commentaria in Psalmos, editioni
principi Greco- Latine premissa, Venetiis 1758-63, cum Theophylactí Operibus. 35
Paulini Turchii Epistola nuncupatoria ad Clementem V11 P. M., editioni Latina
Commentartorum in. Psalmos Veronensi anni 1530 premissa. 39
Euthymii Commentarius in Psalmos Davidis, 41-1326

Parisiis. — Ex Typis J.-P. MIGNE.

MONITUM EDITORUM.

Euthymius, S. Scripture interpres vere eximius, floruit tempore Alexii Comneni, et
laudatur ab Anna Comnena in lib. xv Alexiados. Laboravit tamen prejudiciis Grecorum
in questione de Spiritus sancti processione ; in hac autem controversia nihil novi attulit, sed
Photium fere exscripsit. Ei ascribitur Encomion in S. apostolum Hierotheum quod nondum
lypis impressum est, sed ms. servatur in Russia, ut testatur Matthei in Notitia codd. Mos-
quens., p. 114, n. 31. Si fides Nicolao Comneno Papadopolo, in Prenotionibus Mystagogi-
cis, Euthymius scripsit libellum aureum De preceptis Apostoli, cujus preceptum duodeci-
mum laudat. Tpsi etiam a nonnullis tribuitur Monodia in obitum Eustathii Thessalonicensis
sed falso. Hzec monodia pronuntiata fuit ab Euthymio, Patrarum metropolita, Eustathii
amico conjunctissimo, atque nuper edita est a Theoph. Luc. Frid. Tafel, in doctissima sua
Dissertatione de agro Thessalonicensi, p. 368. Berolini 1836. De Euthymio Zigabeno scribit
etiam Allatius De consensu ]. 1t, c. 10, n. 5. Porro de operibus et persona Euthymii abunde
disserunt J.-A. Fabricius et Nicolaus Fogginius quorum commentaria hic subjicimus.

J.-B. M.

DE EUTHYMIO ZIGABENO

Ex Bibliotheca Greca Joannis Alberti Fabricii ed. Harles, tom. VIII, p. 328. !

EuruvuiUs ZicasENUs, sive, ut in quibusdam codd. Zigadenus (a), monachus Grzcus in monasterio
Deipar:z τῆς Περιθλέπτου CPoli, clarus temporibus Alexii Comneni, apud quem gratiosus fuit, et ei A.
€. 1118 defuncto adhuc superstes. De eo videnda Comnena libro xv Alexiados, et ex recentioribus
Allatius Il, 10, 5, De consensu utriusque Ecclesio.

Scripta ejus hzec sunt ;

1. Panoplia dogmatica orthodoxe fidei, adversus omnis generis hzreticos, Πανοπλία δογματιχὴ τῆς
ὀρθοδόξου πίστεως, ῆτοι ὁπλοθήκη δογµάτων, jussu Alexii Comneni ex Patrum scriptis contexta divisa-
que in titulos XXVIII. Laudatur ab Auna Cornnena in Aleziade lih. xv, pag. 490, et, qui multa ex eo
repetiit, Niceta Chonlata in Thesauro orthodoxe fidei. Latine vertit Petrus Franciscus Zinus, Veronen-

(a) Ζηγαδηνὸς in codd. Coisl. CIV (v Montfauc.
Bibl. Coisl. p. 178), quodam Mosquensi, perpetuo
in edit. que Tergobysti in Walachia prodiit, ΄ et
alibi scribitur, placetque cl. Matthei in praf.. ad
tom. | Euthymii Comment. in. IV Evang., pag. 7
Sq. μή de hoc Euthymio G. Cave Hist.
liit. SS. E., tom. II, p. 198; L. El. du Pin Nos-
velle Bibl., etc., tom. IX, pag.. 197; (8. Oudin.
Comm. de SS. eccl. tom. ll, p. 979; R. Ceillier
Hist. gén. des Aut. E. tom. XXI, p. 533 ; Fabric.
noster De scriptorib. de veritate religionis Christiane,
pag. 121; Hamberger Z. N.1iom. IV, pag. 79
sqq. ; Sax. Onom. lI, p. 216, et quos ille laudat,
et qua cgo notavi in Introd. in hist. L. G. li, 9,
p. 907 sqq. Si Euthym. Zigab. auctor est Monodize
in obitum Eustathii, "fhessal. archiepiscopi (1),
C infra n. IV) mortui forte posta. 1194, nec alius

ustallius, torsan Eustathius, patriarcha CPolita-
nus a. 1019 (vid. Pagii Crit. Baron. a. 1019), in-
telligendus sit, seguerelur, ut, quod quidem haud
probabile videiur, Euthymius noster a. 1194 adhuc

(1) Vide Monitwn nostrum, supra. Εοιτ. PATAh.

Parnor. 48, CXXVIII.

ζ
νά

esset in. vivis." Atqui Michael Choniates, qui in
eumdem Eustathium Monodiam scripsisse dicitur,
vixit exeunte szec. ΧΙΙ οἱ ineunte sxc. ΧΙΙ. Res
igitur, saltem de Eustathio, quinam sit intelligen-
dus, mihi dubia esse videtur. Conf. quz in (Ine
sectionis dealiis Euthymiis adnotata sunt, Atqui
haud multo post, quam meam charte. mandaram
dubitationem, reperi, Nicolaum quoque Fogginium
ja commentatione de Euthymio ejusque scriptis et
doctrina, etc., praefixa fragmento Euth. Zigabeni
libri invectivi .contra DBogomilos, ex Vatic. cod,
eruto,et e Graeca in Latinam linguam converso, ii
Anecdotis litterariis, ex mss. codd. erutis (vol.
IV. Romz 1783. Mai. 8. pag. 1 — 46.) $. V, pag.
8 sqq., subdubitasse, utrum ascriigpda sit Euthy-
mio nostro Monodia mem., salteffyieque se cum
aliis affirmare, nec solum inliciari audere profite-
tur, el potissimum versatur in aztate Eustathii
definienda. Idem pag. 15 sqq. agitde Bogomilorum
erroribus et Eutliymii argumentis. llARL.

e

11 PROLEGOMENA. 13
sis (a) Venet. 1555 fol., Lugd. 1556 8, Paris. 1580, 8, ct tom. XIX Bibliothec:e Patrum Lugd. 1677
fol. Loca Grace produxit l'etavius Dogm. theol. vom. 1, pag. 125, 1705 179, 174, 175, 961, 990, 501,
968, 372, etc., edit. Paris. ; Cotelerius notis ad tom. 1 Monumentor. Ecclesie Grece, Cangius in
Glossario Greco, etc. Exstat opus Grace ms. in Bodleiana, Florentina et aliis bibliothecis, in Caesarea
Vindobonensi aliquoties, e quibus unum codicem ipsa Euthymii :etate. scriptum putat. Lambecius V,
pag. 51 seq. (b). De altero, excerpta tantum continente, vide III, p. 168; de tertio et quarto V, pag.
52. Codicem regium Parisiensem 2599 laudat Rich. Simon. tom. 1 Bibl. eelecte, pag. 49, εἰ in multis
4 Zini versione differre testatur, propiusque huic convenire codicem alterum recentiorem in collegio
Jesuitarum Paris. £uthymium in concinnanda Panoplia a Joanne Furno adjutum tradit scriptor Grzcus
apud Allatium De consensu utriusque Ecclesie, pag. 045, qui illi Greculo fidem habendam esse perne-
gat. Εληκ. — Subjungam aliorum codd. notitiam. Ραπορίία dogmatica est Paris in bibl. publ. in se-
ptem codd. inss., in paucis vero integra. — In bibl. Coislin. cod. CXXV, qui Montfauconio in Bibi.
€oisl., p. 200, ipsius auctoris svo scriptus videtur. — Montfauc. ib. p. 549 sqq. ex cod. CCLXX prutul t
in lucem Photii narrat, de Manichzis, coll. eum eod. Colbert. CDXLIV, cujus magnam partem habeii
in Panoplia Euthymii titulo XX idem observat. —.Ex vita S. Euthymii in collectione quadam rerum
moralium, in cod. Coisl. CXII, et in asceticis varr. codd. CXVIII, teste Montfauc. l. c., pag. 186 et
192. — In bibl. Escorial. 1) Ραπορίία 9) In prophetam David ει expositio in Psalter. 9) Carmina lugubria
de anima et morle, sec. Pluer. in ]tíner. per Hispan., pag. 168. — ln Italia, Florentis in bibl. Laurent.
cod. X, plut. 6, Panoplia, etc. Initio in laudem operis versus quidam senarii preemittuntur cum. scho-
liis quibusdam interlin. eosque publici fecit juris Bandin. in Cat. codd. Gr. Laur. 1, p. 115. Panoplia
ipsa ibi est in duos divisa libros, quorum prior XI, posterior XIII complectitur titulos, a Bandin. co-
piosius relatos. Libri secundi cap. I ascriptus est primum titulus Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, tum
sacri scriptoris nomen ac locus, ex quo hujus primi tituli explicatio exorditur. Post cap. XIII, contra
Saracenos, legitur παράτιτλος Φωτίου, etc., sed in fine quadam desiderantur. — In cod. XVI, n. 921,
plut. 9, Joanni Furno, a quo adjutum fuisse Euthymium in concinnanda Panoplia, prodidit scriptor
Grecus apud Allatium, a Fabricio citatum, tribuitur Apologia contradictoria de S. Spiritu. V. Dandin.
|. c., 1, pag. 415. Conf. paulo post n. Il. — Panoplia in cod. Ambros. Mediolani, teste Montfauc. in
Diario ltal., p. 15. — In ejusdem Montf. Bibl. biblioth. mss. plures Panoplie codd. nominantur. Romz
in bibl. Vaticana inter codd. reginze quodam Suecize, n. DCCCLXXXXII. (c) In bibl. cardiu. Ottoboni.
— Venetiis in bibL Grimmiana ; Mutinz in bibl. Ducis.—Monachii in codd. Bavar. elect, CIX et CX. V.
Montfauc. Bibl. mss. cit. |, pag. 52. D. — 185. D. — 478. D. et pluribus aliis locis. — Taurini in bibl,
vegia cod. CXCI, Panoplia, sed non iutegra. — in cod. CC, n. 25, Epist. invectiva adversus — Armenios
Deopatianos, et n. 32, Epistola confutans haereses Φουνδαγιαγητῶν, sive Bogomilorum, nec non Arme-
niorum, elc. V. catal. eodd. Gr. Taur. p. 285 et 299. — Zuva69vo (sie) ὁπλοθήχη δογμάτων cum duo-
bus aliis titulis in cod. LX Nanian. Venet. Vid. cat. codd. Gr. Nan., pag. 67. — August: Vindel. est
in cod. Gr. Panoplia dogmatica, (sed cujus sit auctoris, non additur,) continens excerpta ex scriptis
Gregorii Nazianzeni et J. Damasceni demonstrationes ac sententias de uno Deo et divinitate Verbi,
indice Reisero in Catal. pag. 23. — Duce confectore eatal. codd. Angliz, etc, est -Euthymii Panoplia
in bibl. Bodlei. MMMMMMMMDCCVII apographum inter codd. J. Felli. — Cantabrig. n. CCXCI in col-
legio S. Trinit. Euthymius Gr. sed nomen opusc. in catalogo non additur. — Pariter tom. ll, p. 84,
jnter codd, Norfolc. n. MMMCCCCXXXIV et MMMCCCCXXXV. Euth. Zigabeni quedatn., — Dublini in
bibl. collegii S, Trinit. n. M9, Panoplia, Gr. membr. fol. — Eadem Leidz in bibl. publ. inter codd,
Vossian. Vide cat. B. Leid. pag. 401, 4. — ln primis notandi sunt duo codd. Mosquenses Panoplie do-
gatice, de quibus solerter copioseque disputat, discrimen ab edit. observat ex iisque scholia addita,
aliaque plura dedit supplementa ad editionem Panoplie Tergobystanau cel. Matthaei, prof. Witteberg.
ju przfat, ad Euthym. Comment., etc., tom. I, p. 9 sqq. Incod. secundo multa omissa sunt quas le-

(a) 1n Cavei hist. litteraria perperam meinora-
tureditio Venet. 1575, et Paris. 4556 8.

(^) Est cod. 225, quem Lambec. V, pag. 115
sqq., futuro edi&ori commendat. — Ibid. in cod.
926 continetur liber primus Panoplie ; — h»c
autein integra, uno compreliensa libro et in titalos

Lambec. cod. LXVII, in quo, u. 81, sunt. novem
excerpta ex Panoplia, quorum titulos, auctores et
principia Lambec, p. 420 sqq. subjungit. N. 82
sequitur Panoplie appendix sive anathematismi
XIV contra Massalianorum et. Bogomilorum hzre-
sin (vid. infra II), quibus subnectitur Acclamatio

seu capita 28 divisa, in cod. CCXX VIII, cui appen-
dicis loco adnexa est Pliotii, patriarchze CPolit,
bynopsis historica VII conciliorum eecumenic.
ex ejus epist. ad Michaelem, principem Bulgaria;
quam appendicem exstare quoque in Latina Franc.
Ziui edit, Panoplie, adnotat Lambec. |. c., pag.
116. — In vol. lll, pag. 420 sqa., copiose recenset

quedam triumphalis, quam publicavit in notisque
explicavit Laibec. Hl, p. 427 sqq. llanr.

(c) Fogginius!. supra cit. prodit pag. 5 bibl.
Vatican. posse plures Panoplie codd. suppeditare;
notatu tamen diguum esse. cod. n. MCCCCXLVIIL
signatwin cum Pachomii cujusdam monachi scho-
liis et aduotationibus.

9

e
e,

13 PROLEGOMENA. 14

guntur in editione, multa itidem addita, a futuro editore tractanda curiosius. Tres ille babet titulos, qui
in plerisque desunt codicibus, u. tit. XIX, XX et XXVIII, quorum ultimus est κατὰ Σαραχηνῶν, sepa-
ratim jam editus. Tit. autem XIX contra Agnoetas, et XX. contra Origenem vulgavit Mattlizi |. ο., pag.
90 sqq. Add. Jablonskium in Thesauro epist. Lacroz. 1l, pag. 184 et 195, et Wolf. in tora. Il, p. 6, 27
et 66. HanL.

Mich. Eneman, Suecus, ex Oriente redux, nec diu post an. 1714 in patria, ut audio, defunctus, inter
alia secum attulit et mecum communicavit, quod a patriarcha Hierosol. Chrysantho, (qui Dositheo, ut
Dositbeus Nectario successit,) dono acceperat volumen, typis impressum, boc título : Πανοπλία δογµα-
τιχὴ Αλεξίου βασιλέως , τοῦ Κομνηνοῦ, περιέχουσα Ev auvóget τὰ τοῖς µαχαρίοις xat Θεοφόροις Πατράσι
συγγραφέντα, εἰς τάξιν δὲ xal διεσχεμµένην ἁρμονίαν παρὰ ΕΥΘΥΜΙΟΥ μοναχοῦ τοῦ Ζιγαδηνοῦ (ita sem-
per, nou Ζιγαθ.) τεθέντα, ἐπὶ ἀνατροπῇ xaX καταγθορᾷ τῶν δυσσεθεστάτων δογμάτων τε xal διδαγµάτων
τῶν ἀθέων αἱρεσιαρχῶν, τῶν κανῶς κατὰ τῆς ἱερᾶς αὐτῶν θεολογίας λυττησάντων, ἀφιερωθεῖσα ἐπὶ τοῦ
εὐσεθεστάτου, ὑψηλοτάτου xal θεοστέπτου αὐθέντου xal ἡγεμόνος πάσης Οὐγγροθλαχίας χυρίου, κυρίου
Ἰωάννου Κωνσταντίνου Μπασσαράμπα, Βοεθόδα τοῦ Μπραγχοξάνου. Ti ἐχλαμπροτάτῳ xal σοφωτάτῳ
vl αὐτοῦ χυρίῳ Στεφάνῳ ὮἈοεδόδᾳ τῷ Μπραγχοδάνῳ, παρὰ τοῦ πανιερωτάτου xal λογιωτάτου
µητροπολίτου Δρύστρας χυρίου, κυρίου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, οὗ xal τοῖς ἀναλώμασι νῦν πρῶτον τετύπωται
παρὰ τῷ πανιερωτάτῳ, λογιωτάτῳ καὶ θεοπροθλήτῳ μητροπολίτη Οὐγγροδλαχίας χυρίῳ, χυρίῳ ἈΑνθίμφ
κῷ ἐξ Ἰθηρίας. Ἐπιμελείᾳ χαὶ διορθώσει Μητροφάνους , ἱερομονάχου Γρηγορᾶ τοῦ kx. Δωδώνης. "Ev τῇ
ἁγιωτάτῃ μητροπόλει τῇ Ev τῷ τῆς Οὐγγροθλαχίας Τεργοθύστῳ, ἓν ἔτει ἀπὸ Θεοχονίας χιλιοστῷ ἑπτα-
κοσιοστῷ δεχάτῳ. Κατὰ μῆνα Μάϊον, In ful. 1710, folia ροή’. Przefatio Athanasii ad Stephanum dedica-
toria przmittitur.

Chrysanthus, patriarcha IIierosol., e ms. Viennensi supplevit, qua in mss. orientalibus deficiebant,
ut, Στίχους Ἰαμθιχοὺς πρὸς βασιλέα ᾿Αλέξιον, Πρόλογον μετ᾽ ἐγχωμίων.

Observavit contra, in ms. Viennensi titulum et. caput totum υγ’. Φωτίου πατριάρχου κατὰ τῶν τῆς
παλαιᾶς Ῥώμης , desiderari, quod in omnibus codicibus orientalibus exstat. |

Idem Chrysanthus Athanasio auctor fuit, ut hanc Panopliam ederet ; omisit vero pr» metu Turcarum
non modo caput contra Saracenos, sed et de SS. Trinitate quedam in primis statim titulis, veritus
scilicet, ne esseut, qui ansam inde arriperent accusandi Grxcos, ut in csusa Cyrilli Lucaris fecere.

Post στίχους iambicos im Alexium Comnenum sequitur Prologus, cui hi versus pramittuntuc :

Εὐθυμίου πόνηµα xal µογοτρόπου

Tov Ζιγαδηνοῦ δογμάτων πανοπ.ἒία,

"AJe£(q τευχθεῖσα Κομνηνῶν γένους

"Avaxtt πιστῷ τῶν ἀπίστων εἰς πάλιν.
Edit. Latine.

Part. 1. tit. 4. Τίτλος α’, συλλογιστιχὴ ἀπόδειξις ὅτι εἷς ἐστι θεὸς, καὶ ὅτι xal λόγον ἔχει ὁμοούσιον ἑαυτῷ,
xai πνεῦμα ὁμοίως, ἅπερ εἰσὶν ὁ Υὶὸς xai τὸ Ηνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐχ τοῦ χατηχητικοῦ λ-

you τοῦ Νύστης.

P. περὶ Πατρὸς xaX Yiou xai ἁγίου Πνεύματος διαχεχριµένη ἅμα xaX ἑνωμένη θεολογία

Υ. περὶ θεοῦ, χοινῶς. Δῆλον δὲ, ὅτι ὁ θὲὸν εἰπὼν, ἢἡ θεότητα, 7 τὸ θεῖου, ἁπλῶς xai ἀπροσ-

ιορίστως, τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς μιᾶς θεότητος ἑνέφηνε τῇ χαθολικῇ τούτων προσ-
ηγορίφ. WO

ὃ. περὶ τοῦ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν θξίαν φύσιν.

ε.' περὶ θεωνυµίας.

περὶ τῆς θείας δημιουργίας.

V. περὶ τῆς θείας ἑνανθρωπήσεως. |

η. Κατὰ ας, ἐκ τῆς λεγοµένης εἶναι τοῦ Νύσσης βίθλου, τῆς προσαγαρευοµένης Ozo-

γνωσίας.
9. ϐ’.. Ka:X Σίμωνος τοῦ Σαµαρέως, xaX Μαρχίωνος τοῦ Ποντινοῦ, xai τοῦ Πέρσου Μάνεντος χαλο
τῶν Μανιχαίων.
40. v. Κατὰ Σαθελλιανῶν, τοῦ ἁγίου Κυρίλλου.
41. ια. Κατὰ, Αρειανῶν, τοῦ μεγάλου Αθανασίου (a).

Part. 2, tit. 12. .9'. Κατὰ Πνευματοµάχων. In codice collegii Jesuitar. Paris. et in Latina Zini versione
bic titulus inscribitur ; Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῦ μεγάλου 'AQavacíou, &x τοῦ λόγου
τοῦ περὶ τῆς ἐνσάρχου ἐπιφανείας τοῦ Χριστοῦ.

deest. «y'. Φωτίου πατριάρχου χατὰ τῶν τῆς παλαιᾶς Ῥώμης , ὅτι Ex Πατρὸς µόνου ἑχπορεύεται τὸ
Πνεῦμα τὸ &yvov, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ &x τοῦ Υἱοῦ. Exstat etiam in variis mss. Europe, ut cod.
Baroce. 85 [in quo tribuitur Photio,] et 101, [in quo ascribitur Euthymio Zigabeuo, |
et in codice regis Gallia (b) et collegii Jesuitar. Paris., licet in Latina versione Zi:ni
hoc caput sit omissum. Locum Grace producit Usserius, De symbolis, pag. 25, ex co-
dice e Grecia allato ; alia Petavius in Dogm. theol. (V. ad n. l.]

71.

SA

dm etm
vex
e

(a) In cod. 1, qui primum tomum continet, — pag. 14 sq. sunt. ascripti , et alia evulgantur aut
Mosq. legitur inlibri indice Κατὰ ᾿Αρειανῶν *& xat — docte animadvertuntur.. HARL,
Εὐνομιανῶν. Post indicem leguntur versus ano- (0) Vide Rich. Simonis Bibl. selectam , tom. I,
pymi, qui in edito desunt, ideoque a Matthei — p. $1

E

15 is PROLEGOMENA, 16
Edit. Lat.

Tit. 10. ιδ. Κατάἁ Απολιναριου.
. ιε’. ids Mestre Tm j P
. ἐς Κατὰ Μονοφυσιτῶν, ov αἴρεσι ς ὁ ἀρχιμανδρίτης.

16. d. Κατὰ ᾽Αφθαρτοδοκητῶν, πο ή

407. c. Κατὰ τῶν λεγόντων Ἔπαθεν ὁ θεὺς Λόγος ἁπαθῶς.

48. κα. Κατὰ Σεργἰου, xat Πύῤῥου, καὶ Παύλου, πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως, δογµατιζόντων
ἐπὶ Χριστοῦ μίαν θέλησιν xat ἑνέργειαν, ol xal Μονοθελῖται λέγονται. Ἐλβι.---ἴπ codice
Cresareo 77, n. 84, sunt. varia. ex dg ra Panoplia excerp'a. E quibus interdum
on ors loca excerpsit Lambec. Comm. lil, p. 420 seqq. sic, exc. 1. adversus Agnoelas
ex Basilio M. et Gregorii Nazianz. orat. τι De filie: qui titulus deest. in edit. Grzca,
sed editus est a cl. Matthaei ; 2. contra varios Origenis errores : abest quoque ab edit.
Gr. ct editus α Matthaei, l. mem. Cod. vero Mosquensis saftem ab initio plenior est

vam Vindobon.; 3). Titulus 18, contra Sergium, Pyrrhum et Paulum ; e quo longum
r. Lambec. edidit locum, Sequuntur tituli 19, 20, 21 (cujus quoque longiorem locum
Gr. edidit Lambec.) 25, 24 et 25. Han.

49. xp. Κατὰ Εἰχονομάχων. Ex Guil. Morelli editione Grzco- Lat., Paris. 1562, hoc caput exstat
in auctario Duczano tom. l, p. 725, et in Bibl. Patrum tom. XI, Paris. 1654.

90. xyY'. Κατὰ 'Apyusvlov.

941. xU. Κατὰ τῶν λεγομένων Παυλικιανῶν. Photii libri 1v contra Paulicianos, e quibus Euthymius
hoc caput concinnavit, exstant. mss. Grace in bibl. Joannea hujus urbis Hawbur-
ensis. FABR.—lIn cod. Paris. 770, n. 4, bibl. publ. sunt tituli contra Armenies,

aulicianos, Massalianos, Bogowilos et Saracenos. HaRt.

92. χε’. Περὶ τοῦ Σταυροῦ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, xal περὶ τῆς µεταλήψφεως τοῦ Δεσποτιχοῦ
σώματος χαὶ αἵματος.

25. xg'. Κατὰ Μασσαλιανῶν. Capita hzreseos Massalianorum, ad qu;e hoc titulo respexit Euthvy-
mius Grece et Latine edita sunt a Cotelerio tom. 1 Monumentor. Eccles. Grac.,
ag. 902—307, et a Mich. le Quien tom. I Operum Joannis Damasceni, pag. 94 seq.

unfer varias leetiones-codicis Barocciani in Joann. Christoph. Woltii Historia Bogoni-
lorum, pag. 12 seq.

94. x7. Κατὰ Βογομίλων. Hoc caput separatim ex apographo Bodleiana bibliothec:e quod J.
Fellus, Üxoniensis episcopus, ex antiquiore codice describendum curaverat, edidit
eruditisque animadversionibus illuswavit laudatus Wolfius in Historia Bogomitorum,
Witeb. 17129, 4 Fasn.—Est quoque inter codd. Vossianos V. cat. bibl. publ. Leideus.,
pag. 292, n. 50. Ab lioc diversum cst fragin. quod a Foggiuio editum esse, jam supra
ostendi. HanL.

deest Παράτιτλος Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ἓκ τῆς πρὸς Μιχαἡλ τὸν άρχοντα

υλγαρίας ἐπιστολῆς, περὶ τῶν ἑπτὰ οἶκου μενικῶν συνόδων.
Edit, Latinz
Tii. 25. Titulus XXVIII contra Saracenos Grece ex codice Palatino, cum versione J. Jacobi
Beureri, prof. Friburgensis, cl Frid. Sylburgii notis prodiit in Saracenicis Sylburgii,
Heidelberg. apud Commelinum 1595, 8. Exstat etiain. idem titulus Graece et Latine in
Auciario bibl. Patrum Duceano, tom. ll, pag. 292, Paris. 1624, fol., et in Bibl. Patrum,
Paris. 1654, tom. XII [v. Lambec. Counm. ]ll, pag. 424, exc. IX. Maui |. 1. prf.

p. XX.

(Apud Fabricium sequebatur Indez scriptorum e quibus Euthgmii Panoplia concinnata est; αἱ tomo
sequenti post ipsam Panopliam locum opporiuniorem obtinebit.)

ΙΙ. Κατὰ τῶν τῆς παλαιᾶς Ῥώμης ᾖτοι Ἱταλῶν κεφάλαια ()', δηλοῦντα ὡς Ex τοῦ Υἱοῦ οὐκ ἐχπορεύε-
ται τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Adversus veteris Rome asseclas, sive ltalos, capita duodecim, demonstrantia, non cx
Filio procedere Spiritum sanctum. Mss. in bibl. regia Paris. Vide Allatium De consensu pag. 642; Nico-
lium sive Arnaldum in Perpetuitate fidei. Eccles. catholice de S. Eucharistia, tom. l, cap. 12, pag. 161:
sed et Rich. Simonem tom. IJI. Bibl. critice, pag. 98 seq., qui hoc scriptum in cod. reg. 2995 negat
differre ab lis quie in Panoplie codicibus Gracis titulo 15, de hoc argumento Euthymius disserit. FApR.
Consentit Fogginius |. cit. pag. 10 sq. et memorat cod. Paris. n. 12931, cod 1971, n. 91, et cod. 2789,
n. 5 ; item Vatican. 1079, pag. 189 ; cod. 1180, p. 438, et cod. 1917, p. 199. Lem copiosus est de ms.
cod, Vaticano Palatino 361, in quo contendit Euthym. Christum magna quinta [eria cum discipulis suis
legale pascha celebrasse, et suspicatur, libellym excerptum esse ex Panoplia. Vide etiam ad n. ll, atque
idem oposculum esse videtur quod exstat in cod. Wheler. Euthymii Or. de tempore Paschatis : Gr. in
Cat. cod. Angl. οἵο., IJ, p. 358, n. 9125. — Add. supra in indice titulorum, ad tit. 15. Sunt loca ex illo
opusculo in Niceta Choniatze Sylloge opinionum el sectarum, atque historia hominum qui illas instiue-
sunt, etc. Florent. in cod. Laur. 24, plut. 9, V. Bandini Cat. cod. Gr. 1, pag. 435. — Venetiis in cod.
505, bibl. D. Marci, Euth. Zigabeni De processione Spiritus sancti. Inc. El ἁπλοῦν μὲν τὸ Πνεῦμα, etc. V.
Cat. cod. Marc. pag. 265. Hant.

HL Ἔλεγχος xat θρίαµθος τῆς βλασφῆμου xai πολνειδοῦς αἱρέσεως τῶν ἀθέων Μασσαλιανῶν,
τῶν xat Φουνδαϊτῶν xot Βογομίλων χαλουµένων xal Εὐχιτῶν xal Ἐνθουσιαστῶν καὶ Ἐγκρατητῶν xa
Μαρκιωνιστῶν, Victoria et triwnphus de impia el multiplici exsecrabilium Massaliancrum secla, qui. et

».

11 |. PACLEGOMENA. IS
Phundaite (a) et Bogomili, nec non Euchite, Enthusiastem, Encratite et Marcionitae appellantur, una cum 15
Auathematismis, haresi eorum oppositis. Ex codice Vindobonensi [ 67, n. 89. ] in quo. velut appendic
Panoplie legitur, edidit Greece, versionemque ac notas addidit Jacobus Tollius ip Insignibus itineris
ltalici Trajecti ad Rhenum, 1696, 4, pag. 106 — 1925. Primos tres anathematismos Grzece vulgsverat
Lambecius Ill, pag. 174 [pag. 424. ed. Kollar. eum notis Lambec. qui in not. 4 in anathem. 1, tanquam
singulare adnotat, Petrum sive Lyco-Petrum pro primo h:rescos Massalianorum declarari. Tres illos.
anathematismos Latine vertit Coteler. Monum. eccles. Grec. tom. 1, p. 737. Add. supra ad n. |. dec hoc
cod. Adi. eat. cod. Gr. Taurin., p. 297, 8, cod. CC. Hanc.

IV. Epistoke varie, qu:xe mss. supersunt, ut adversus Phundaitas (al. Phundagingitas) sive Bogowiivs,
CPoli missa in patriam snam, Lambec. V, pag. 58 et 154. Incipit : Βρύλομσι ἡμᾶς, ἀδελφοί µου * et ak
tera steliteutiva, contra Armenios Theopaschitas, iJ. V, p. 19. Incipit : Ἐπειδήπερ Εὐτυχῆς καὶ Δ.όσ--
xopo;. Pasa. seu. in ed. Kollarii V, p. 85. co.l. 215, n. 8, ubi. V. not. Kollar.—Tum p. 956 in cod. 947,
(qui contiuet syntagma miscellaneorum opuscul. de Massalianorum seu Bogomilorum aliorumque erro-
ribus), n. 14. — Dein p. 285, n. 1, cod. 148; quod vero ms. a cod. 215 memorato non solum ob mul-
t3s varr. lectt. valde discrepare, verum etiam multo auctius esae atque copiosius, animadvertit Lanibec-
Denique pag 269, n. 98, cod. 247. — Est quoque in cod. Taurin. 200, n. 21. V. Cat. codd. Gr. Taur.,
p. 299. Hant.

V. Διάλεξις Εὐθυμίου μοναχοῦ xax Σαραχηνοῦ φιλοσόφου περὶ πίστεως, γενομένη ἐν τῇ xÓ.s« Mim...
Disputatio cum Saraceno philosopho de fide, habita in. urbe Cappadocie Melitene. Ms. Lambec. IV. (cod.
188, 15], pag. 206. [p. 454. ed. Kollar.] Incipit : Πῶς ὁμολογεῖτε πολυθέῖαν.

Vl. Μονφδία ἐπὶ τῷ τάφῳ τοῦ ἁγιωτάτου Θεσσαλονίκης χυρίου Εὐσταθίου, µετά τινας ἡμέρας τῆς αὐτοῦ.
τελευτῆς. Oratio elegans ac diserta in obitum Eustathii, Thessalonicensis archiepiscopi, dicta paucis ab.
ejus obitu diebus. Hzc ms. exstat cum Monodia Michaclis Choniat:» in eumdem Eustathium in. hiblio«.
theca Bodleiana, [v. p. 268, n. 22, Cat. codd. Angliz, tum in c. Barocc. 251,] testaturque in illa Euthy-
mius, se tenere multos fasces epistolarum, manu Eustathii scriptarum plenarumque rebus pulcherrimis,
et vitia atque errores castigantium, φαχέλλους πολλοὺς τῶν Ἐπιστολῶν σοφίαν τε πολλὴν ἐμπεφορτισμέ-
vac, xal xaxlav ἅπασαν στηλιτεύοντας. Fabn. Vide ad initium sectionis de nostro 'Euthymio.
Πλαι.

VII. Commentarius in omnes Psalmos Davidis, εἰ in X sacre Scripture cantica, 612900 nondum prodiit,
licet hoclegas apud Caveuim, Crovzum aliosque. Ms. exstat in bibl. Rodleiana cod. Barocc. 123 (b), in regia

(b) An a Funda, ltalix€ oppido ? Hguu. V. supra
ad n. J. Contra Kollar. ad Lamb. V. pag. 85. ubi
d» originatione vocc. Bogomili, Massaliani et Phun-
dagiagite, s. in al. cod., Phundaite docte fuseque
disserit, nomen Pfiundait. derivat a recentiore
Lat. vocabulo Funda, Grace φούνδα scripto, quod
moarsupium s. erumenam notat : ideo vero hrerctici
isti IPhundaite οἱ Saccophori appellabantur, quod
ob aust-ram paupertatem, quam palam profiteban-
tttr. in saccos etl crumenasstip»m collegerint. Pra -
vit Coteler. in. not, ad Monum, grac. 1l, pag. 144.
Hanr.

(b) Exstat quoque in ead. bibl. sec. cat. codd.
Anglie, etc., in cod. Barocc. n. CXCIV, n. 255,
inter mss. Thom» Roe, inter codd. Bodlei. n.
MMCMXLII. — Oxoniz in coll. Mar. Magdal. cod. VI,
sive n. 2151, ubi vero- in catal. part. it, p. 571,
ad.litur bxc nota : lta. n. Euthymius in. Psalmos,
male inscribitur a. librario, cum sit Theodoreti
expositio. — Inter codd. Wheleri, n. 9195 tom. 1I,
p. 358. — fn hibl. Leidensi inter codd. Vossianos,
exemplar valle vetus, sed male servatum, et in
alia variorum collectione, FEuthymii aliquid in
Psalmos, Gr. V. Catal. bibl. Leid., p. 595, n. 73
et p. 397 n. 30. — In hihl. Coialin. cod. XI et CIV.
V. Montfauc. Bibl. Coislin., p. 58 οἱ 178. ltomee iu
bibl. Vaticana Euth Zgab in. 150. Psalmos. — ln
bibl. Ottobon. — Monacliii in bibl. Davar. V. Montf
Bibl, bibl. mss I, p. 15, 186, 588 οἱ 589. — Ve.
neiiis in bibl. Marci, co.l. XVIII. — Taurini in bibi.
rvg:à, cod. CHI, in Psalmos 9-146. llli codici assu-
tum est parvum. Lexicon (ormularum loquendi, in
l'salmis occurrentium, (λέξεις τῶν Ῥαλμῶν κατὰ
στοιχεῖον), quod, antea nondum editum, integrum
exseripsit auctor Catal. cold. Gr. Taurin., p. 190

seqq. — Florentim in cod. Laurent. If, plot. 9,
Comm. in Psalmos : precedit proamium, quod tv-
pis describendum curavit Bandin. in Cat. codd..
Gr, Laur. |. p. 589. Sequitur interpretatio Psalterii,
et omnes ferme Psalmorum versiculi, quos explicuit
Euthyin. rubro charactere distingunntur ab inter-
pretatione : in margine fere sub initium codicis.
Basilii M. et Gregorii Nysseni in quxdam Psalmo-
rum loca interpretatio ab codem scriptore rubris.
litteris appos'ta est. Sequuntur Euthymii in. can-
tica 10 euarrationes. Atque ista cantica in pleris-
que codd. τῶν O', junguntur. Psalmis : ita. etiam
reperit Matthei in codd, 196 et 197, Mosquens. V.
ejus notam ad prf. llentenii p. 75, prolegg. a1
I tom. Euthym. Zig. Commen. etc. — Vindobonz
in Bibl. Cesarea cod. XXXVI. Euthymii przefat.
in Comm. in Psalmos; a! nec plena. nec integra,
sed anonymi cujusdam arbitratu ita. coutracta, ut.
neque caput habeat, neque pedes. Plura de iilo
cod. observavit Kollar. supplem. ad Lambecit
Comment. p. 265 seqq. — De codd. Mosquensibus
tribus iutelligeuter lateque disserit el. Matthzi in
przef. s:epius laudata pag. 25 seuq. Primus illorum
continet quoque prater Psalinos. et cantica cuum
Euthymii Comment, 1 (περὶ τοῦ ἀχατάληπτον εἶναι
τὸν θεόν. 3) syllogen dogmaticorum capp. necessa-
riorum ex variis Patribus : 3 (adversus veteris
Rom:e asseclas ὅτι οὐχ £x τοῦ Ylou. ἑχπορεύεται τὸ
ἅγιων Πνεῦμα) atque cel. Mattliiei in nota observat,

dec αι legi etiam in codd. Bibl. synod. in-8.

n σα cum inscriptione : Εὐθυμίον μοναχοῦ
τοῦ Ζυγαθήνου χεφαλαὶ (B'. Eig τὸ Ex póvou τοῦ
Πατρὸς ἐχπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, add. Foggin. |. c.
p. 10 seqq. 4 capp. precipua er orationibus Chry-
sostomt aliorumque Patrum ;) de divina ἐνανθρω-

19 PROLEGOMENA.

20

Parisiensi aliquoties et Coistiniana, in Vaticana quoque. Fuit et in Bigotiana, et. in bibl, [saaci Vossii, ex
cujus codice praefationem in Pealmos, lectu dignam, Grace et Latine vulgavit Stephanus le Moyne in
Variis sacris pag. 150-910 ; sed hinc inde hiantem lacunis, quas ex mss. codicibus Patricii Junti et
Christiani R»vii supplevisse se omnes, unica excepta, scribit paralipomenis &d Caveum Colomesius. Idem
ex ms. regio Paris. 2400, fecisse se testatur Rich. Simon tom. H. bibl. selectze p. 48. Locum Grzee ex
Euthymii in Psalinos commentario producit Pearsonius ad Symbolum apostolicum pag. 420, edit,
Latine. Versio latina Philippi S uli, Brugnatepsis episcopi, post. auctoris mortem a Paulino Turchio,
ord. Przdicatorum, vulgata (dicataque Clementi Vll, pontiilci, primum prodiit Verons 1550. (a) fol.,
falliturque Gesnerus, qui scribit, Euthymium solum in septem Psalmos Veronze excusum esse, cum in
omnes Psalmos et cantica bibliorum ] ] lucem illo anno Veronz viderit. Recusga inde sxpius est Parisiis
1545, 1547,1560, [et 1562. V. Hamberger 1. c. p. 82.] 8. Venet. 1568, 8. Lugd. 1575. [1575. ap. Ham-
berg.] 8, et in Bibliotheca Patrum edit. Lug., tom. XIX. :

ΥΠ. Commentarius in quatuor. Evangelie, ex Clhrysostomo et aliis priscis Patribus non sine jndicto
delectus. Hoc quoque eximium opus necdum Grace lucem vilit, (5) lieet id affirment viri docti, Ca-

πᾖσει. Tertius cod. habet breviora scholia. atque
scholia ad priores xm Psalmos idem Matbzi
edidit in Lectionibus Mosquens. Lips. 1779, 8.
vol. II. p. 4f.—Anonymi autem, sive fuerit is ipse
Euthymius, sive alius, qui post illum copio«iora
scholia in compendium redegerit, interpretationem
duarum odarum ex Evangelio Luce» idem dedit
post Evangelium Lucz in edit. Euthymii Comm.
tom. Il, P. 680 $e1q1. cum textu, et prima nota, »
diversa, inquit, paululum seu copiosior interpre-
tatio, Futhymii Zigabeni nomine, legitur Latine
in Bibliotheca maxima Patrum, Lugd. vol. XIX,
p. 473 seqq. « Den'que. in praef. p. στη, seqq.,
speciminis loco adjecit interpretationem Psalmi cix,
cum v, L, trium. illorum codd. et comparavit cum
Theophylaeti editione Veneta 1765, tom. IV, ubi
Commentarius in Psalmos Griece primum editus
est : (conf, Ernesti theolag. Bihlioth, tom. V,
Ῥ. 788.) Kuthymius p. 29 ad verba Davidis ἕως πο-
δῶν σου provocat ad Commentarium suum in Evan-
gelia, ex quo loco (et aliis similibus locis Coinm.
in Psalmos,) jure collegit cl. Matthzei, Euthymium
esse auctorem Commentarii in Evangelia et hune
prius, quam Comm. in Psalmos ab eo esse scri-
ptum. Hanr. :

(a) De hac et reliquis edd. et de Euthymio V.
Freytag. analecta litter. p. 325. seqq. HARI.

(b) Tandem vero, addicentibus avibus, Gr:ecus tex-
tus lucem aspexit cura studioque cel, Matthaei. In-
Scriptum autem est opus diu desideratum : Euthymii
Zigabeni Commentarius in quatwor Evangelia, Grzece
et Latine. Textum Graecum, nunquam antea edi-
tum, ad fidem diorum codd. membran. bibliothe-
carum SS, svnodi Mosqueunsis, auctoris tate
scriptorum, diligenter recensuit et repetita ver-
sione Latina Joannis Hentenii, suisque adjectis
avuimadversionibus edidit Christian. Frider. Mat-
εί, collegiurum imperial. Rossicor. assessor, et
academiz Vitemberg. Grac. litt., professor, tom.1
tin duab. part. coinplectens prefationes et Evan-
gelium Mattlixi. — tom. Il complectens Evangelia
Marci et Lucz. — tom. lll complectens Evange-
lium Joannis, animadversiones J. lleutenii, edito-
ris et indicem. Lipsiz, 1792, 8. impensis Weid-
mann. Ad przefot. cl. editoris doctam lectuque
dignissimam, in qua de Euthymio, codd. etc. ju-
dicat, aliquoties Jam provocavi.— Sus praefationi
adjecit plura alia, notatu digna : 1) ex Richard
Simon Histoire critique des principaux commenta-
teurs du. Noweatu Testam. cap. 29, p. 409 sqq.
ed. Rotterd. 1695, 4 de Euthymii Cenun, in qua-
tuor Evang. et duobus codd, Paris. 2) Fabricii
notitiam, h. I. datam, cum uotis, in quarum prima
observat Matthei, a. Voigtio in cat. libr. rar.,
pag. 754 et ab aliis memorari edit. Paris. 1544, ὅ
apud Jo. Reiguy. excud. Carol. G i'lard. Euiwu-

vero illi tamen videtur * Lovaniensis esse prin-
ceps, εἰ pro 1541 legendum esse 1547 : (adde que
In 8q. nota sunt ascripta). Sequuntur excerpta ex
Phil. Labbe tomo I, Diss, histor. in Bellarminum,
— ex Ernest. institutione interpr. N. T. — longus
et egregius locus ex cel. I. Ang. Noesselti Coinm.
De catenis Patrum Graecor. Halw, 1762, iv, p. 23
sqq. tum Jo. Hentenii epistola dedicatoria, scripta
Lovan. 4545, sexto Idus Augusti; ejusdem ad-
monitio de auctore horum commentarr. ex edit,
Lovan. 1544, fol. cum notis; (Hentenius Euthy-
mium cognominat Zigahonum :) ejusdem prfatio :
ejusd. plura loca, in quibua ejus exemplar disce-
dit a Grecis, cum animadversionibus, in quibus
Matthzí V. C. de pluribus N. T. locis varijs: ue
lect. judicat, atque. in Origenem et Erasmum in-
terdum graviler invehitur, alizque Hentenii oh-
servat. Porro a 39, vepetendum ciravit
pluribusque illustravit notis criticis Jo. Millii exa-
men codicis Euthymii Barocciani ex ejus prolego-
menis in N. T. 8 1075 — 1079. Posth:c p. 152 —
905 posuit, aspersis notis criticis, lectionec Varias
utriusque cod. Mosquensis ad quatuor Evangelia,
quorum quidem contextum, auctore operis re-
demptore, omisit, eumque breviter tantum ante
singula scholia notavit. Denique Roberti llolmea
brevis notitia duorum codd. Euthymii Barocciano-
rum. Conf. etiam longam censuram in : — Neue
aligem. deutsche Biblioth. Anhang zum 1 — 28,
Dande, Kilonii 1799, pag. 470 — 490 coll. Matthei
quibusdam obss. in quibus quzdam censoris dubi-
tationes tolluntur aliaque aduotantur in Lips. A. L.
Anz. 1800, n. 1415, pag. 1127, ubi quoque brevis
fit commemoratio Euthy nii Opusculi inediti : Εὖθυ-
µίου μοναχοῦ τοῦ Ζηγαδηνοῦ κεφάλαια tQ', εἰς τὸ Ex

vou τοῦ Πατρὺς ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, iu cod.

osquensi bombyc. s»c. xiv, in 4. Inc. εἰ ἁπλοῦν
μὲν τὸ Πνεῦμα. — Add. Foggin. |. c., pag. 6, qui
memorat cod. Vatic. DCLXV, qui comm., in duo
tantum priores evangelistas, Maulizum et. Mar-
cum, cootinet, et cod. DCLXIX, in quo est ejus
explanatio in canticum Zacharix in evang. Lucz,
atque cod. DCXXXVI, qui servat Euth. comm. in
Pauli epistolas. |— In cod. Ill. Barocc. exstat Novi.
Testamenti pars cum Gr. scholiis, margini aseri-
ptis minutissimo charactere. «Incipit, 3it con-
fector Catalogi codd. Anglie, tom. l, p. 1, c. 11,
Act. v, 35, desinit vero in Apoc. xx, {, Scholia
μας desumi videntur e Commentariis Ofcumenii
et Euthymii, » (hie esse videtur IJ cod. ab Holme-
sio descriptus). — In cod. XXVIII Barocc. Euthy-

. mii Zygabeni catena in quatuor Evangel., e Chry-

sostomo, uti ait idem confector pag. 9 precipue,
eiiam ex aliig Patribus, conlerente interdum
symbolam suam ipso Euthymio. lic esse videtur
cod. quem uberius descripsit Millius. Enimvero

9] PROLEGOMENA. 22
veus (d), Elias du Pin, atque alii. Latine e przclaro codice bibl. cenobii Deiparae Virginis Guadalupen-
sis ord. D. Hieronymi in regno Castelle, transtulit Το. Hentenius, accuratior Zino, Sauloque interpres,
eujus versio prodiit primum Lovanii 1544. (e) fol. recusa Paris. 1547, 1560, 1602, 8, et in Bibliotheca
Patrum tom. XIX, edit. Lugd. Duos codices Mstos Greecos hujus Commentarii, similibus, qualia Hente-

nius in suo reperit, scholiis instructos, in Bíbl. regia Parisiensi evolvisse se testatur Rich. Simon
lib. nt. Historie critica Novi Test. cap. 29, in quorum altero, Mazariniano, sed recentioris manus
scriptura Nicete tribuitur : quod non magis credibile, quam eorum conjectura, qui vel OEcumenio vel
Ammonio, nescio cui, vel Theophylacto ascribere voluerunt, Plnra loca Grece ex hoc Commentario
prodacit Simonius, tum hoc capite, tum lib. 1, p. 190, 145, et lib. tt, pag. δὲ, et magni eum facit

imprimis, assentiturque Maldonato, qui ad Matth. xvii, 8 Euthymium in verborum proprietatibus obser-
vandis diligentissimum esse observavit. Inter scriptores, e quibus aurea Thom Aquinatis catena in
Evangelia collecta est, Euthymii nomen in recentioribus quibusdam editionibus additum, in anti-

quioribus et in Romana anni 1670, desideratur. Vide Simonis hist. criticam Novi Test. lib. it, p. 409

et 415.

IX. Commentarius in epistolas Pauli, itidem ex Chrysostomo et aliis Patribus studiose collectus,
quem Rom: ms. Grzce servari. pridem Gesnerus scripsit. [V. ad n. 8.] Ex commentario Euthymii im
epist. ad Timotheum nonnulla affert Allatius p. 196, De interstitiis ordinum apud Grecos. In codice ms.
Vindobonensi libri primi Panoplie Euthyniaute sequitur Hypothesis epistole ad tomanos, forte quam»
Euthymius suis in Paulum commentariis promiserat.

X. Commentarius in epistolas catholicas, quem Grece ms. in bibl, Joannis Sambuci exstitisse, es Sim-

lero Caveus adnotavit.

collectionem illam male dici catenam ab Millio
aliisque, sed rectius vocari Euthymii commenta-
yium, quoniam in Euthymio, qui ex pluribus par-
tibus opus fecisset perpetuum, sit nezus, mohet
οἱ, Matthzi in prafat. pag. 195, not. g, add. Fa-
bric, infra in hoc vol. p. 787, 16 vet. edit. qui
sect. 17 agit quoque de Thome Aquinatis catena
aurea in quatuor Evangelia. Cum cod. Barocr,
XXVIII conspirare videtur cod. Taur. reg. XLIII
quantum ex initio singulorum Evangeliorum con-
jicere licet : nullibi quidem adjectum est auctoris
nomen; sed Euthymio eum comtinent. esse 3scri-
hendum docet confector cat. codd. Gr. Taur. qui
[ag. 149 sq. copiose recenset illum codicem.

ARL.

(d) In nova ed. Basil. 1745, tom. II, p. 199, ubi
Caveus de Euthymio, scriptis, codd. atque edit.
uberius disserit, id correctum est. Han.

(e) Quod Hentenius in admonitione scripserat :
« Cum hos commentarios ante aliquot mejses
[n. an. 1543, sexto id. Aug., ut ex ejus preefat. in-
telligitur,] in lucem ederemus, nec certi quidquam
haberemus, quod de auctore divinaremus, aliorum
magis, quam nobtrum secuti judicium, prefati su-
mus, quibusdam, videri auetorem esse OEcuime-
nium, — [quod tamen negat Matthai ad h. l. in
pref. p. 74, not. c]. — Nunc vero eumdem nacti
auctorem in Psalmos Davidicos et in Cautica —

jain secundo typis excusum certissimo certius ausk
sumus ferre judicium, horum comment. auctorem
esse Euthymium Zigabonum (sic) — maluimus in
his, qua nondum diatracta , erant, exemplaribus,
studioso lectori id indicare, quam eum diutius.
suspensum tenere. — Anno 1544, Nonis Februa-
ril, » ex his colligit Hamberger. |. c. pag. 85,
probabile aese, 1) quedam exemplaria vel sine
ulla nominis auctoris in fronte libri significatione,
vel addito OEcumenii nomine , edita esse, 2) eaque
in inscriptione notata esse an. 1542. Sed dubitat
el. Mattlisi, in not. e ad Hentenil admonitionem
p. 75 arbitrans, vocabulum ambiguum , excusum ,
ad comment. in Psalinos esse potius referendum ;
et quod in ed, comm. in quatuor Evang. an. 1544,
in indice scribitur, « liber hic neque Grece neque
Latine antea typis unquam excusus est » atque in
fine admonitionis, in his, que nondum distracta
erant, putat, banc esse edit. principem, mutato
tantum indice. — In cod. Vatic. DCCCXX, p. 501,
occurrit Euthymii ἐγχώμιον εἰς τὴν προσχύνησιν
τῆς ὑπεραγίας θεοτόχου, xai εἰς τὰ ἐγχαίνια τῆς
ἁγίας αὐτῆς σοροῦ τῆς àv Χαλχοπρατίοις, teste
Fogginio l. ο. p. 7, sq. ubi multus est de Chalco-
pratis et sanctis soris, seu thecis. Sie enim ap-
pellabantur tum capsa, qua vestis et codices se-
pulerales B. Ματίς continebantur, tum 2zdes, in
qua deposit ille reliquie asservabantur. Han.

JOANNI CHRISTOPIORO AMADUTIO
NICOLAUS FOGGINIUS S. D.

(Anecdota litteraria e mss. codicibus eruta, Tom. IV, Rom:, 1785.)

l. En, vir clarissime, opusculum Gracum (a),
quod inter schedas meas ex cod. ms. desciiptas,
etsi mutilum, visum est tamen tibi aptum ut interse-
reres tomo IY Anecdotorum, quorum editionem

reipublieze litterarize bono diligenter curas. Illud
ante lios plures annos descripsi ex codire Vati-
eano 840, qui olim fuit Antonii Augustini archi-
episcopi Tarraconensis ; et quia dum in Latinum

(a) lloc est, librum contra Bogomilos, quem in hac editione recudimus. Ep. Para.

23. l'ROLEGOMENA. | 21

idioma con:erterem, complura adnotavi, tum quod
attinet ad auctorem Opusculi, tum ad ea qus in
ipso Opusculo leguntur, has quoque adnotationes
ad te mitto, quibus uti poteris, ut tibi magis pla-
cucrit.

Mi laque hoe primum aduotaveram, Euthy-
mium Zygabenum Opusculi auctorem monasticam
vitam egisse Constantinopoli in monasterio Peri-
llepte, οἱ doctrine laude inclaruisse a tempore
Alexii | Comneni, cui acceptissimus fuit, et cujus
jussu opus composuit inscriptum : Panoplia do-
gmatica orthodoxe fidei adversus omnes ha'reticos
ez Patrum scriptis contexta. Marquardus Frehe-
rus (4) sub Alexio Il Eutlymium Panopliam
concinnasse asseruit ; sed erravit profecto toto
colo, et hoc ex eo facile liquet, quod Anna Com-
n^na celeberrima Alexii I filia luculentam hujus
operis mentionem fecerit (2). Hxc Panoplia Latine
tantum edita est Venetiis anno 1555 ex versione
Petri Francisci Zini Veronensis; qu: versio de-
inde recusa est Parisiis, ac tandem inserta tom.
XIX Bibliothecze PP. Lugdunensis ; et falso eam
in Veneta editione textu Graeco munitam esse as-
serit Gerardus Joannes Vossius (3). Textus Grz-
cus Panoplie Euthymii typis excusus est primum
anno 1710, Tergovisii in Walachia. Porro Zinus
in sua Latina versione, qua Euthymius contra
Latinos collegerat, editor vero textus Graci inte-
grum titulum, qui contra Saracenos est, ei. quem
Grzce cum Latina versione Joannis Jacobi Beu-
reri jan ediderat e cod. ms. Palatino Fridericus
Sylburgius in Saracenicis, necuon etiam quadam
in primis titulis, uhi de Trinitate disputatur, (hic
certe veritus, ne Turcarum offensionem incurrcret,
ille vero fortassis ne operi auctoritatem et pre-
tium imminueret) pretermiserunt. ltaque. nullam
habemus hactenus perfectam Panoplie Euthymii
editionem ; quamvis huic adornande plures non
desint codices in bibliothecis superstites. Insignis
inter eos est codex Czesareus Vindobonensis, quem
ipsa Eutliymii etate scriptum putat Lambecius (4) :
nec minori in pretio fortasse est habendus regius
Parisiensis, quem laudat Richardus Simonius (5),
et quem a Zini editione in pluribus differre testa-
tur, Preterea alium codicem przstantissimum ex
Oriente secum attulit Michael Enemau Suecus, de
quo fuse edisserit Joannes Albertus Fabricius (6).
Etiam Bibliotheca Vaticana plures suppeditare pos-
set codices, utique non spernendos ; quos inter
notatu dignus precipue est, qui num. 1447 si-

(4) In Chronograpkia.

(2) Alexiad. lih. xv, pag. 490. edit. Reg.
(3) De Historicis Grecis lib. 1, cap. 297.
(4) Tom. V, pag. 51.

(5) Bibliothec. select., 1o. I, pag. 49.

(6) Biblioth. Greca, vol. Vll, pag. 461.

guatur ; etenim Paehomii cujusdam monachi scho-
lia et adnotationes in Euthyn.ii Panopliam com-
plectitur. Demum animadvertere juvat Panopli;e
titulum xxit, ubi de Dogomilis agitur, seorsim
descriptum, veluti singularem libellum reperisse
in codice Bodleiano Joh. Christophorum Wolfiumn,
et line ita illum edidi-se Grzce et Latine in histo-
ria Dogomilorum, eruditissimis notis illustratum.

Ill. Przter Panopliam, Euthymius multa etiam
alia digessit opera, precipue in sacras Litteras.
Commentarium in omnes Psalmos, οἱ in sacre
Scripture Cantica Latinum fecit Philippus Saulus
episcopus Brugnatensis, et post ejus obitum hane
versionem Paulinus Turchius ordinis Przdicato-
rum vulgavit Veronz^anno 1530, quz pluries deinde,
semper tamen sine Greco textu (a), recusa est.
Solummodo prefationem, qua auctor de natura,
usu, scopo, multiplici Psalmorum genere, obscu-
ritate, variisque versionibus Grecis diligenter ad-
modum disputat, Grece et Latine publici juris
fecit Stephanus Moynius (7). Scripsit etiam Com-
mentarium in quatuor Evangelia ex Chrysostomo,
aliis que Patribus concinnatum, ex quo ioca quedam
Grzece edidit Richardus Simonius (8) : et quem inte-
grum habemus tantummodo Latinum ex versiono
Joannis Hentenii, editum Lovanii anno 1544,. ac
deinde recusum iterum iterumque diversis in locis.
Grzcus hujus Commentarii textus exstat in codice
Vaticano 665, mancus tamen, quia duos tantum
priores evangelistas complectitur Mattheum et
Marcum. Explanstio quaedam iu Canticum Zacha-
rie,-que in codiee Vaticano 669 sub Euthymil
nomine descripta reperitur, an pars sit Commen-
tarii in Evangelium Luces, an potius aliud pecu-
liare opusculum mihi nunc certo non constat.
Item in epistolas Pauli Commentarium ex Patribus
studiose Eutlyniius collegit, cujus Grx»cus codex
in e»dem Vaticana bibliotheca num. 636 notatus
asservatur. ls nec Grece, nec Latine editus est,
nisi pauca qu:edam excipias, qux» ex Commentario
in Epistolam ad Timotheum affert' ex eodem forte
codice Leo Allatius (9). Tandem Epistolas etiam
Catholicas suo Commentario adornaverat, teste
Guillelmo Caveio (10), sed ejus nullus mihi Gra-
cu& codex innotescit.

IV. Hisce libris, qui Euthymii sacram eruditio-
nem testantur, plures accedunt, ex quibus ejus
elucet ingenium et eloquentia. Etenim disputatio-
nem quamdam edidit de (ide cum Saraceno philo-
δορίιο in urbe Cappadociz Melitene habitam, quam

(7) Var. Sacr., tom. Y. pag. 150.

(8) Hist. critic. Novi Testam. lib. 1, pag. 110,
145 ; lib. n, psg. 84.

(9) De. interatitiis Ordin. apud Grecos, p. 196.

(10) Histor. litter. scriptor. ccclesiast., pag. 561.

(a) Prodierat tamen Venetiis anno 1765, cum Tlicophylacti operibus, et hzec scribebat Fogginius Roma 1785 |

Eoir. Όατη,

^5 (-* ge —

25 PROLEGOMENA 26

babet Grecus Vaiicanus codex 952 (11) οἱ que,
teste Lambeecio (19), asservatur etiam in Greco
codice bibliotheca Vindobonensis. Praterea sub
ejusdem nomine occurrit in Vaticano codiée 820
(13) oratio, cnjus etiam meminit Allatius. (14) in-
scripta : Ἐγχώμιον εἰς τὴν προσχύνησιν τῆς ὑπερ-
αχίας θεοτόχου, xai εἰς τὰ ἑγχαίνια τῆς ἁγίας
αὑτῆς σοροῦ τῆς bv Χαλχοπρατίοις. Ενκεοπῖκιν de
cultu. beatissime Deipare prestando, et de dedica-
lione sancte ejus sori, qua est in Chalcopratiis.
S.ncta sorus vel sancta theca appellabatur tum
capsa ipsa, qua vestis εἰ lodices sepulerales
B. Marie Virgimis continebantur, tum des,
in qua deposita illa reliquix asservabantur. Duz
autem erant hz thecs, altera in 9496 Blachernensi,
T heophanonis Augusatee religione inclyta (15), ubi
omophorium, seu velum Deiparge custodiebatur,
altera in zde beate Virginis Chalcopratiorum,
ubi cztere vestes et fascise religiose custodieban-
tur. Jam quisque intelligit, tum Blachernas, tum
Cbalcopratios noniina esse locorum urbis Constan-
tinopoleos, in quibus sacra bzc templa Deiparz
dedicata assurgebant. Disputant eruditi an hi
Chalcopratii vieus quidam, seu platea fuerint, in
quibus αγγ officinz sitze essent, an potius le-
gendum sit Chartopratii, ibique chartarias officinas
exstitisse arbitremur, Verum quzstionem hanc,
utpote huic loco minus opportunam, libens prae-
termittam. Nec diutius immorandum quoque opi-
nor in perquirendo edis hujus conditore, de quo
non bene inter se conveniunt Byzantini scriptores:
1d unum modo satis sii adnotasse, omnes in co
convenire, templum hoc antiquius Theodosio
Juaiore non fuisse. lloc autem omnino przterire
noD licet, Alexium I Comnenum, cum, zerario ex-
hausto, imminentibus imperii necessitatibus satis-
facere non posset, argenteas valvas, ac vasa in-
super nonnulla ex hoc templo abstulisse : quod
cum zegre tulissent cives,'ac in imperatorem rumo-
res iniquos spargerent, ipse convocatis proceribus ab
hoc crimine purgare se studuit, jussitque, ut in po-
sterum ex serario regio annuum vectigal persolvere-
tur, ut ii alerentur, qui in bac Deiparze zdedivinas
laudes quotidie celebrabant (16). Ad hujus itaque
templi dedicationem pertinet panegyrica, de qua lo-
quimur, Euthymii oratio, in qua, ut ex ejus inscri-
ptione constat, plura etiam de cultu Deipara prz-
stando disputavit, Nec male fortassis, meo quidem
judicio, conjicere quis posset, ad hoc idem Chalco-
pratiorum Deiparz templum esse referendum aliud
Euthymii Encomium in zonam B. Marie Virginis,
quod inter ms. Bodleianz bibliothecz codices recen-
selur. {η eo namque templo, utsuperius innuimus,
vestes omnes ac fasciz beatae Virginis servabantur.

(11) Pag. 147.

129) Tom. V, pag. 206.

16) Pag. 301.

14) De Symeonum scriptis, pag.
15) Vid. Theoph. pag. 235.

108.

V. Uirum vero ascribenda Eutliymío nostro sit
etiam Monodia, sive oratio funebris « ad tumulum
sauctiasimi Thessaloniceusis archiepiscopi domini
Eustathii, paucis ab ejus obitu diebus recitata, »
qu: sub ejus nomire in. codice Bodleiano descri-
bitur, neque cum aliis affirmare ausim, nec. solus
inliciari, Si vere ad eum pertinet, ex ea intelli-
gitur exacte admodum aztaiis Eutnymitin obiisse.
Cuu enim Alexii I jussu Panopliam scribere sus-
ceperit anno 1118, facile est eibi persuadere ipsum
tunc in. primo saltem. juveni flore fuisse. Quia
vero Euststhius anno 1194, in templo S. Όειιό-
trii martyris Miroblyte concionem habuit ad po-
pulum, (concedamus licet, quod Loc ipso anno
mortem obierit, ejus funebrem laudationem Euthy--
mius nisi centum fere annos natus confcere baud
potuit.Quin etiam centum annos prztergressus
profecto coufecisset, si habenda esset fides Alexan-
dro Politio (17), qui Eustathium Xipbilino anno
1198 e vivis exenipto superstitem putat, quia ipse
memoratur ab Joanne Citri episcopo in responsione,
quam dedit Constantino Cabasilz circa ordinem in
ecclesiasticis Officiis servandum. Nam cum protec-
dicus seu judex, in eriminalibus causis clericorum
juter minora officia prius counumeratus , ad majo-
rem gradum ab Joanne Xiphilino fuissel evectus,
idque aliquorum censuram suscitasset, in ea respon-
sione .Joannes Citri episcopus inquit, id optime a
Xiphilino fuisse constitutum, atque ad eam innovatie-
nem Eustathii auctoritatem accessisse, qui id sum-
mopere commendaverat, Verum hoc non evincit,
ut Politus censuit, Eustathium Xipliilino fuisse su-
perstitem, et usque ad Joannis illius episcopi tem-
pora pervenisse; sed potius Xiphilino dum ita
faciendum decrevit, suum prabuisse assensum.
Quod quidem ex ipsius quoqueJoannis verbis erui
posse videtur ; dum enim Eustathii meminit, ea prae
mittit verba τοῦ iv ἁγίοις, qux eum jam decessisse
indicant, quoniam probos sanctosque viros in pace
Christi quie:centes ita compellare consucverant.

VI. Hactenus Euthymii laudes prosecuti sumus,
sei faterioportet Grecorum schismati adb:zesisse :
quod potissimum constat ex libello cui titulus: Κατὰ
τῶν τῆς παλαιᾶς Ῥώμης, fitoc τῶν Ἰταλῶν, ὅτι
οὐχ ἐχ τοῦ Υἱοῦ ὀχπορεύεται τὸ ἅγιον Πνεῦμα.
Adversus Roma veteris cives, sive Italos, quod non
ez Filio procedit Spiri:us sanctus. Leo Allatius (18)
pluribus contenderat orthodoxiam Euthymii com-
probare, sed abJoanne Auberto monitus, se hujus-
modi libellum in bibliotheca Parisiensi invenisse,
non esse amplius defensioni locum fassus est. In
eam sententiam Allatius descenderat, quod in. edita
Panoplis Zini versione nihil invenerat quod catho-

(im Vid. Annam Comnen. Alexiad. iib. xv, p. 157.

js dot 17 Pre (at. ad Comment. Eustathii in Homer.
16 et 17.

(im ut ΜΗ Eccles. consens. lib. χι cap. 10,

pag. 6

21 PROLEGOWENA 28

lice fidei et Latine Ecclesix adversaretur; at in
codice Greco, quem supra laudavimus, Michae-
lis Eneman, exstat titulus — xit, qui. ex Photio do-
cerptus est, totusque contra Romanos processio-
nem Spiritus sancti a Patreet Filio asserentes con-
scriptus. ldipsum invenitur in alio etiam codice
ms. Panopli:, qui exstat in bibliotheca Regia Pa.
risiensi, num. 1921 ; et hinc constat, predictum li-
bellum nihil esse aliud, nisi titulum xz: Pano-
plis separatim descriptum, tum in duobus «codi-
cibus regiis (19), quorum unus ad manus venil
Auberti, tum in. tribus Vaticanis (20), qui omnes
miscellas quasdam variorum excerptorum comple-
ctuntur. Hoc Bigotium olim animadvertisse te-
statur epistola, quam in Bibliotheca criticg; (21)
edidit Saingiorius. Prxterea alium quoque Euthy-
mii libellum habemus in ms. codice Vaticano Pa-
1atíno 361, in quo ille contendit, Christum magna
quinta feria cum discipulis suis legale Pascha ce-
lehrasse ; et hinc intelligitur, non tnodo defensio-
nem suscepisse errorum Photii, scd etiam errorum
jn quos incidit Michael Czrularius. An hic quoquo
libellus ex Panoplia excerptus sit, certo affirmare
non audeo, cum integrum ad manus non habeam
Grrecum textum Panoplie. Attamen ita esse vehe-
menter suspicor ex eo quod scriptor Graecus a
Leone Allatio (22) citatus narrat, Alexium Comne-
tium Zigabeno Joannique Furno jussisse £x πἀν-
των τῶν θείων βίθλων λόγους ἑρανισάμενοι χατὰ
τῶν αἱρέσεων τὴν δ)γματικἣν Πανοπλίαν συνέταξαν'
καὶ κατ’ αὐτῶν δὴ Ἰταλῶν διὰ τὴν προσθήχην τοῦ
ἁγίου Συµδόλου καὶ τὰ ἄζυμα, ut ex omnibus divinis
commentariis sententias colligentes contra hereses
dogmaticam Panopliam componereni; et contra eos-
Μεηι lialos propter additionem in sacro. Symbolo εί
a2yma. Quod si de azy mis Euthymius in. Pauoplia
&cripsit, frustra sane Leo Allatius (23) asseruit ex
hoe capite erroris argui Euthymium non posse,
quia adiaphoram quzstionem prosecutus esset. Cum
enim Panopliam ad confutandas hzereticas quzestio-
nes exaraverit, inanifesto statim argui potest, La-
tinorum sententiam, et ritum ita oppugnasse, ut
illam hzreseos insimulaverit, et liunc modo non
illicitum, sed etiam uti invalidum et nullum reje-
cerit ; in quo precipue Michael Corularius ejus-
que sectatores 4 recta fide aberrsabant, et ob quam
potissimum causam eos Leo IX. Pontifex refutavo-
yat atque damnaverat.

VII. Jam vero, ut ad opusculum, quod modo vul-
gandum est,'proprius' accedam, Euthymius contra

Hd Cod. 1571, n. 21, et Cod. 2782, num. 5.
(20) Cod. 579, pag. 189., Cod. 680, pag. 438, οἱ
Cod. 717, pag. 199.

(211 Tom. lll, cap. 21,pag. 97.

(22) is utriusque Eccles. consens. lib, x1, cap. 10,

ag. 6

g. 615.

(95) De consens., p. 4692.

(24) Insignia itinerar. Italic. pag. 106 et seqq.
(25) Tom. Ili, pag. 71.

Bogomilos illud concinnavit quorum hzresim alio
quoque singulari opusculo insectatus est, quod
[ntegrum Grece et Latine eruditisque notis au-
ctum et illustratum ex codice Vindobonensi in quo
velut appendix Panoplie legitur, edidit Jacobus
Tollius (24). Inscriptum est: Victoria, seu trium-
phus de impia Massalianorum secta, quia in eo non
rationum momentis Bogomilorum errores discu-
tiuntur ac refutantur, sed singuli, uti jam refutati,
anathematizantur. Codicem illum Vindobonensem
jam descripserat Lambecius (25), et speciminis loco
primos tres ansthematismos vulgaverat. ldem
Lambecius (26) nos docet in bibliotheca Vindobo-
nensi aliquas etiam reperiisse epistolas contra
Phundagiagitas, seu Bogomilos conscriptas, missas-
que a menasterio Periblept:e in patriam suam, quae
rum epigraphein Tollius Grece recitat cum Latina
versione, in qua verba τῆς μµονῆς τῆς Περιθλέ-
vtov illustris cenobii Latine reddidit ; sed rectius
sane reddidisset cenobii Periblepte, hanc. Graecam
vocem intactam relinquens, quia est veluti ceognomen
illius coenobii, quo utebantur tanquam epitheto
Virginis Deiparze, cui cenobium hoc erat dedica-
tum, ut ab aliis qux: erant. Constantinopoli, coeno-
biis ac templis eidemDeiparz sacris distingueretur.

VIII. Qui fuerint Bogomilorum errores, necessa-
rium non est hic exponere, quoniam vel ex iis
solum, quae in hoc libello narrat Euthymius, satis
innotescunt. Appellabantur autem Bogomili ex
voce Bog, qu: Bulgarorum lingua significat Deum,
et voce omilui, quo verbo apud eosdem exprimitur
miserere, quasi illi essent qui. Dei misericordiam
implorabant (27). lidem Bogomili dicti sunt etiam
Phundagiate, vel Phundait: ex eo, ut conjicit
Cotelerius. (28), quod marsupia ad colligendas
eleemosynas gerebant : φοῦνδα enim apud Graecos
sequioris svi scriptores pro marsupio indicando
reperitur, Preterea aliis etiam nominibus distin-
guebantur, nam et Massaliani, et Euchitze, et En-
thusiaste, et Encratite, et Marcionitze dicebantur,
ut ex eodem Euthymio constat : que omnia Bogo-
milorum nomina prolixe admodum et erudite in
adnotationibus suls Tollius (29) exposuit. At prz
exteris notatu dignum est nomen, quod Euthy-
mius ia hoc opusculo asserit Bogomilos sibi tri-
buisse, nempe Christopolitas, seu. Christi cives ;
hoc enim nomine, quo specialem erga eos Christi
dilectienem ostentabant, appellari gaudebant, ut
facilius simpliciores in eorum errores pertrahe-
rent (50). Atque eamdem etiam ob causam mona-

(26)Tom. V, pag 38, 127, 154. TE

(27) Vid. cl, Priesulem. Stephanum .Borgiam 1η
Comment. de Cruce Vatic. cap. 7, pag. 79. adn.(b)

(28 In notis ad pag. 144, tom. I, Monument.
Grec.

(29) Insignia itiner. Ital. pag. 110, et seqq.

(30) ο. adnotationem, quam ad hoc nomen
apposuit Tollius, pag. 122, num. 12.

*

29 PROLEGOMENA. 36

sticam vitam profitebantur, tantamque. sanctitatis
speclem exterius simulabant, ut quasi omnis per-
fectionis cultores viderentur. Hanc eorum vit: ra-
tionem ad vivam et eleganter descrihit oculata
testis Áuna. Comnena (51), cujus tamen. verba
modo hic afferre non vacat.

IX. Inquirendum est potius quomado impia Do-
gomilorum dogmata Periblept:e monachos infece-
rint. Equidem in ea sum sententia, Bogonilos in
unum quoddam collegium coalnisse, in quo mo-
nasticum vite institutum profiteri. simularent,
Causam cur ita. sentiendum suspicor prxbet mihi
primum Cliristopolitarnm nomen, quod eorum so-
riectati fecerunt; ae deinde Anne Comnenz (22)
narratio, scribentis Dasilium nove hujus sectze
auctorem. duodecim sibi discipulos adjunxisse ,
ques et apostolos, a1 Manetis exemplum, nomina-
ver»t. Ex hac. enim narratione statim subit opi-
nio, eos non commune n cum aliis monachis vitam
eyisse, sed inter se tantum iniisse societatem ; eo
magis quod quasdam etiam discipulas iis fuisse
immistas ab eadem Anna aflirinatur. At vero pa-
tefacta demum DBogomilorum hzresi ac hypocrisi,
et Dasilio, jussu Alexii Comneni, iu Πἱρροάτοπιο
regie urbis exusto, impia hac societas dissolu!a
est ac dispersa, ejusque errores damnati. Attamen
sicuti quotidie usuvenire conspicimus, ut si quando
error aliquis menti cujuspiam insederit, non facile
animus ab eo retralhitur, ita de Dogormilis accidit.
Nam sex et viginti annos postquam eorum hzre-
sis damnata fuerat, Nipho quidam monachus illam
rursus innovare jam coeperat, non paucis in suam
sententiam pertractis. Quod cum delatum esset ad
Manunelem. Comnenum , Alexii [ ex filio Joanne
nepotem, qui tune imperabat, synodum Constan-
tinopoli cogi jussit, ut Niphonis causa discutere-
tar. Congregata ea synodus fuit anno 1144, pridie
Idus Octobris, in Thomaite scu patriarchali tri-
clinio, presidente Michaele Oxita patriarcha, ac
Manuele Comneno imperatore, pluribusque epi-
scopis et. optimatibus assidentibus, qui accersito
Niphone, et de ejus sententiis perquisito, cum
male eum in fide sentire deprehendissent, in mo-
nasterium Periblept:e interim relegandum cen-
suere, monentes abbatem, caeterosque monachos,

ut neque ipsi cum eo colloquerentur, neque cui'is

extra monasterium degenti ad eum aditus permit-
terent. tes tamen non cessit ex voto. Nipho enim,
arrepta occasione, cum quibusdam Peribleptae. mo-
nachis paulatim coepit instituere colloquia, et h:»-
reseos suse virus eis propinare ; ob quain. causam
ejusdein synodi Patres, ne pestis illa monachorum
mentes depssceret, Niphonem monasterio extra-
cium, ac igne et aqua interdictum longius exsulare

" (81) Alexiad. lib. xv, p»g. 486.
(33) Ibid., pag, 847.
(33) De utriusq. Eccles. congens. lib.
paz. 680, et seqq.
($4) Vid. Annam Comn. Aleziad. lib. xv, pag. A87.

it, cap. 12,

coegerunt. Utrumque synodale decretum, quo bzec
acta constitutaque fuerunt, Grzece et Latine. edidit
Leo Allatius (23). Quamobrem non male, ut arbi-
tror, conjicere quis poterit, tum primum ex Nipho-
nis consuetudine quosdam Peribleptse monachos
Dogomilorum errores fuisse amplexos.

X. Quanam vero ratione Euthymius hortm w.o-
nachorum pravitatem detexerit, eorumque delira-
menia didicerit, ipse in boc libello longius enar-
randum aggreditur. Atque bie adnotes: velim,
Euthymium, ut melius rem totam cognosceret,
imitatum fuisse Alexium Comnenus, qui Basilium
comiter in pa'atio excepit simulans cordi sibi esse
ejus dogmata ediscere, wt ille iinpietatis sas vo-
nenum eton(identius evomeret (54). Porro przci-
pium Dogomilorum dogma totum ex Manetis do-
ctrina desumptum erat; duo enim principia, quo-
rum unum esset. bonum, alterum umalum, astrue-
bant. Principium malum Uei nomiue decorabant,
3c divinis percolebant honoribus, ut in hoc libello
innuit Euthymius, ac luculentius affirinat in Pano-
plia (50), ubi inquit Bogomilos denonem Filio
Verbo natw majorem , prastantioremque, utpote
Primogenitum , credidisse. In-urgit hic adversus
Euthymium Beausobrius in $ua, quam digess:t
Manich:eorum historia (56), nimisque impudenter
asserit, eum dolo malo tantam Bogomilis impieta-
tem tribuisse. Nemini enim, ul ipse inquit, erit
persuasum, Christianam sectam, qui cruci et
imaginibus omnem cultum praestare renuebat, Sa-
tanam Verbo prastantiorem credidisse. At vero
totum Beausobrii sephisma corruit, si advertamus
Manichz»os, quorum germen erant Bogomili, cruei,
Deiparae, et imaginibus cullum ideo denegasse,
quia illun tanquam idololatriam impie respue-
bant. Etefim sacrilega haec secta Christum ex
Maria Virgine nec gigni, nec nasci polui-se affii-
mabat, quia si vere genitus, natusque fuisset, non
nisi per Satanz vincula carni illigari potuisset. Ex

' quo eodem principio statuebant quoque, Christi

mortem non veram, sed fallacem, et simulatam
fuisse. Plura lianc in rein congessit coutra Deau-
sobrium ipsum in Alphabeto Tibetano vir longe
doctissimus Augustinus Antonius Georgius (57).
Ex his autem facile quisque intelligit, pseudo-
christianam illam sectam nec Deiparam, nec crucerm
venerari ullo modo debuisse, quia Cliristus nec in
Virgine carnem susceperat, nec in crucis ligno
vere obierat. ldipsum sentiebant etiam de sancti&
cuim Christo in ccelis regnantibus, quos item tan--
quam idololatrarum inventa aversabantur. Contra.
vero quis non videt, ideo tantam erga Satanam lia--
buisse reverentiam, quod is tanquam Deus habitus
apud illos fuerit, tantaque preditus potentia, ut

(35) Titul. xxin. $6.
κο. Ho ος de Manichée, ctc. lib, it, c pe

5 $5 nog pag. 524
(31) Pay. 997, 208.

3l PROLEGOMENA. 22

eidem mundi hujus opificum, hominisque creatio-
nem tribuerint ? Negavit certe callidus Calvinia-
nus, Manichzos unquam principem tenebrarum
Dei nomine honorasse, at quam immerito id fe-
cerit, laudatus Georgius (38) satis edocuit.

XI. Prestat. modo przcipuum | Beausobrii argu-
mentium exponere, quo nititur demonstrare, Bogo-
iilos dum Satanam Verbo natu majorem dixerunt,
recte in fide sensisse, Euthymiumqne hujus sen-
tentiz sensum ος industria pervertisse, ut inde
lantam adversus eos calumniam confingeret. Duze
sunt, inquit, sententiz, quas aliqui veteres scri-
ptores catholici secuti sunt ; prima scilicet quod
divinum. Verbum hypostasim propriam habuerit
primum a mundi creatione , altera, quod Satanas
et angeli pluribus ante mundum hunc visibilem
sxculis exstiterint. Itaque cum Bogonilis placuerit
angelorum creationem ante mundum statuere, cum-
que Verbum divinum in mundi creatione hypo-
stasim propriam liabere ceperit , inde concludit ,
quod siue liresi ii affirmare potuerunt , Satauam
Verbo natu majorem esse. Hoc tamen Calviniani
hominis deliramentum , quod prima fronte sim-
plicioribus fortasse posset fucum facere , si paulo
perpendáàmus, nullius prorsus est roboris. Alque,
ut ab eo exordiar, quod absque ulla religionis in-
juria affirmari posset, angelos nempe pluribus ante
mundum hunc visibilem seculis fuisse creatos , οἱ
ultro concedam. Quod vero ad alteram sententiam
áttinet, quam pro catholica confidenter obtrudit 9
notandum est per veteres illos scriptores catholi-
cos Tatianum potissimum et Athenagoram desi-
gnare voluisse , quasi eorum fuerit opinio , ut
credidit etiam Petavius (69), Verbum divinum non
ante mundi creationem propriam hypostasim ha-
buisse. At, licet obscurius veteres hi Patres de
Verbi generatione locuti sint, nunquam tamea αι»

quam dixerunt , quod ejus divinitaüi , zeternitati et.

personalitati possit officere. Ac revera quod ad
Tatianum pertinet, ait sane, in principio Verbum
fuisse in Patre , utique ut in persona consubstan-
tiali, cum quo omnia sustentabat ; quibus in verbis
manifesto ejus divinitatem atque zternitatem osten-
dit. Dum vero addit , quod Verbum ex Patre pro-
dierit quando ad mundi creationem progressum
est, intelligit, quod Deus per Filium omnibus pa-
ternis ideis etattributis instructum omnia creaverit.,
Ac quamvis inter Verbi progressionem rerumque
creationem necessariam ponat connexionem, tamen
juxta eunidem Tatianum ita Verbum a Patre in
rerum creatione progressum est, ut ab eo abscissum
el separatum non fuerit, quia si abscissum fuisset,
l'ater ἄλογος foret. Itaque falso omnino asseritur,
Tatianum sensisse, divinum Verbum hypostasim
propriam habuisse in mundi creatione : nam il

(58) Histoire Aiii de Manichée lib. ni, pag. 25.
(59) De Trinit. lib. 1, cap. 3.
(40) Quasi, 63.

lautum astiuit, Verbum illud, quod ab a:eruo. in
Patre omnia sustentabat , tum in reruu creatione
ex Patre prodiisse, quia omnia peripsum facta sunt.
Eadem fere ratione Athenagoras quoque de Verbi
divinitate disseruit. Dicit enim quod Deus, cum
sit mens aeterna, habuit ab zeterno in. seipso Ver-
bum, utpote ab zterno rationalis: et quod hoc
Verbum prodierit, ut omnium creatarum rerum
idea, et operatio exsisteret. Constat autem voluisse
Athenagoram hisce in verbis hoc solum docere ,
per Verbum res omnes creatas es*e, quoniam
Filius aliquo modo dici potest Dei ratio, mens,
saplen!ía , et eperativa potentia, qua primum in
rerum creatioue exterius prodiit. Ifanc sententiam
probavit quoque S. Augustinus, ubi illud Joannis
In principio erat Verbum exponens: Hoc loco , iu-
quit (40), melius Verbum interpretumur , ut siqnifi-
ceiur non solum ad Patrem respectus , sed. σἁ illa
eliam, que per Verbum facta sunt, operativa potentia.
Habuit ergo Verbum propriam ac distinctam hy-
postasim ab eterno dum oicnia cum Patre su-
Slentabat, sed in rerum creatione patuit. quodam-
modo, quia omnia per Verbum facta sunt. Ad liac,
ut magis eluceat infelix Beausobrii vafritics, aniin-
advertere juvat, quod etiam admisso hoc errore,
Verbum propriam habuisse hypostasim ex rerum
creatione, necnon illa sententia angelos ante mun-
dum crcatos esse, nullatenus sequereturanteriorem
fuisse huic hypostasi Satanam ; tunc enim Verbum
non in mundi, sed in angelorum creatione hypo-
stasim habuisset, quia tunc extra Patrem prodiisset:
ac proinde semper Verbi hypostasis angelorum
creationem prazcessisset.

XII. Crtera Bogomilicze sect:e. placita. memorat
in hoc libello Euthymius, neque est opus de sin-
gulis disserere. Fortassis distinctin illa Euthymius
refutaverat, se] in codice Vaticano solum super-
sunt argumenta , quibus urget Dogomilos in θα,
quod pertinet. ad. mortuorum resurrectionem. Ut
autem eam certe futurain probet , opponit primum
hzretico fidei Niczene symbolum trecentorum de-
cem et octo Patrum auctoritate firmatum ; deinde
vero concilium Chalcedonense, cujus auctoritati ut
magis fidem conciliet, miraculum quoddam de-
scribit a Deo patratum per S. Euphemiam martyrem,
in cujus basilica hujus concilii Patres ab impera-.
tore Marciano congregati fuerunt. Complures scri-
ptores ejusdem miraculi meminere, sed alii ipsius
concilii tempore, alii absoluto demum concilio illud
evenisse narrant. Posteriorem sententiam secuti
sunt Michael Glycas (41) ac Zonaras (42) : scribuit
enim quod cum Eutychis Dioseorique fautores
decreta concilii subsannarent, ejusque auctoritatem
non veritate, sed potentia imperatoris niti dicerent,
atque ita pravitatem sententie sux stabilire cona-

(41) Annal. Par. 1v, pag. 263.
(42) Annal. lib. xur, cap. 29.

33 PROLEGOMENA. T

rentar, Anatolius pstriarclia, adversariis convoca-
ts, proposuit ut. unaquaque pars propriz fidei
symbolum hibello inscriberet , et in loculo S. Eu-
p^emizm uterque libellus deponeretur, ut gloriosa
ας martyr de veritate rectz fidei judicium ferret
. ac testimonium. lloc autem consilium cum et
hzreticis placuisset , remoto lapide, qui loculum
claudebat, duo libelli supra sancte martyris pectus
positi sunt , et deinde loculus non modo iterum
clausus, sed etiam utriusque partis sigillis munitus
et obsignatus. Post triduum cum convenissent ,
imperatore etiam przsente, aperto loculo , h:ere-
ticorum libellus ad pedes martyris projectus , alter
vero in manu ejus dextra inventus est. Verum ne
huic Zonare Glyczque narrationi protinus lidem
nostram prastemus prohibet Evagrii , aliorumque,
qui de concilio Chalcedonensi scripsere, silentium ;
cum minus certe probabile videatur rem adeo mira-
bilem , ac recordatione digníssimam tum demum
tot a concilio elapsis seculis primum innotuisse.
At vero magis procul dubio a veritate abhorret
Theodori Besti, et Constantini Tii episcopi (45)
opinio, quam Eutbymius quoque amplexus est, qui
hoc miraculum ipsius concilii tempore operatum
fuisse allirmant. Ut enim egregie animadvertit
Baronius (44), si hoc fidei experimentum a concilii
Patribus tentatum fuisset, sane acta tunc diligenter
conscripta tantum hoc miraculum nullo modo si-
luissent. Accedit insuper, quod nunquam Patres in
cGcumenicis conciliis ex miraculis quaesierunt do-
gimatum veritatem, quam ex divinis imprimis Scri-
pturis, et antiquis Ecclesise traditionibus, ac demum
ex sanclorum Patrum assertionibus quzrere, pro-
ponere, affirmare, atque stabilire consueverunt.
Quapropter eruditis viris libenter assentior, qui
opinati sunt hoc, miraculum posterioribus szeulis
fuisse omnino conflictum , piamque banc fabellam
ex ipsis concilii actis non bene intellectis proflu-
xisse. Patres nanque Chalcedonenses , absoluto
concilio, ut ostenderent omnia , quae in concilio
feliciter gesta fuerant , patrocinio et auspiciis S.
Euphemiz esse referenda, ita in litteris ad S. Leo-
nem pontificem datis loquuntur (45) : Deus enim
erat qui operabatur , et qu& suo thalamo concilium
coronavit ornata decore victorie Euphemia : que
tanquam propriam confessionem fidei definitionem
suscipiens a nobis, suo sponso per piissimum impe-
ratorem, el amicam Christi Augustam obtulit, omnem
quidem perturbationem contrariorum sedans, veritatis
autem confessionem roborans, ul amicam , el mant,
ac lingua universorum decretis pro demonstratione
subscribens. Preterea observandum est quoque,
pictores veteres, ut boc ipsum Euphemiz martyris
erga concilium patrocinium exprimerent , eam
voluinen manu tenentem quandoque in tabulis ef-
finxisse, tanquam fidei professionem Patrum Chal-

(43) .n historia inventionis, etc. num. 1x.
(44) Ad aunum 451, num. 132,

cedonensium Deo olferentem ; etenim probabile
vàlde videtur quod hujusmodi eliam picturse Graecis
sequioris xvi miraculum illud comminiscendi prse-
buerint argumentum.

ΧΙΙ. Nec falsum est minus aliud, qnod Euthy-
mius statim subdit, S. Basilii miraculum, etsi om-
nibus manifestum asserat. Ejus summa hzc est.
Cum Ariani Valentis imperatoris freti potentia, ex
Niezna ecclesia catholicos militari manu ejecis-
sent, orthodoxus populus ad S. Basilium accurrit
multo clamore imperatoris injuriam expostulans,
ob quam causam imperatorem Valentem ille adiit,
ac tanta cum eloquentia tanquam violati juris reum
libere increpavit, ut imperator rei judicium ipsi
S. Basilio commiserit. Reversus itaque S. Basilius
Niczam pactum eum Arianis firmavit, ut clausis
ecclesiz januis, sigilloque obsignatis, utri populo
post triduum ez sponte patuissent, is ecclesia po-
tiretur. Cum autem. Ariani trés dies noctesque
precando insumpsissent, sed inde supplices ad
ecclesiam incassum progressi essent, tunc Basi-
lius templum S. Diomedis martyris extra civi-
tatem oraturus ingressus est, et expleta nocte
pervigili populum ad urbem reduzit ; et. cum ad
ecclesiam accessisset, clausz obaignateque ejus
fores statim aperte sunt tanquam vehementi
aura pulsz, et ad muros illis:e. Hxc est historia,
quam pro certa et inconcussa in medium afferre
non duhitat Eutliymius, sed quas profecto nimis
imbecillo nititur fundamento. Scriptor Grsecus,
qui primus miraculi bujus meminit, est auctor Vitae
S. Basilii, quz» szeculo vii, vel. potius ix. prodiit.
Fuere quidem nonnulli, qui banc Vitam 8, Am-
philochio Iconiensi episcopo, ipsique Basilio fami-
liarissimo facile tribuerunt, quia iu mss. codici-
bus sub Amphilochii nomine reperitur descripta,
et quia certo scimus S. Amphilochium episcopum
Iconiensem quoddam encomium S. Basilii posteris
reliquisse. Verum encomium hoc ad nos iusque
pervenit, et ab hac vita stylo differt, et rebus. Quarc
communis criticorum est sententia, Amphilochium
Vite S. Basilii scriptorem post tempora longa
ab etate sancti doctoris vixisse, et res non ase
visas, sed in vulgus sparsas sine delectu descri-
psisse, et fortasse Amphilochii nomen sibi as-
sumpsisse,ut operi suo auctoritatem conciliaret
εἰ (idem. Communi huic judicio adversatus est
Frauciscus Combefisius, cui hanc quoque Vitam S.
Basilii S. Amphilochio episcopo placuit vindicare ;
compulsus est tamenet ipse fateri fuisse illam a
monachis, per quorum manus decursu temporum
transiit, interpolatam, et vulgaribus traditionibus,
ni mavis etiam confictis ad ornatum miri(icis
narrationibus commistam, et auctam. Graecum
hujus Vitz textum Latine reddidit Ursus, S. R. E.
subdiaconus, Anastasio Dibliothecario COvUus; et

(45) Inter Epist. S. Leonis Magni, ep. 98, tom. 1.

45 PROLEGOMENA. 36
quia plura occurrunt inliac versione vel immutata, XIV. Hxc sunt, τί cl., que in meis schedis
vel adjecta, vel omissa, necesse est dicere quod — adnotaveram de Euthymio Zigabeno, et de ejus
Ursus aut codicem ad manus habuerit puriorem, — libro invectivo contra Bogomilos, cujus fragmen-
aut quod z:quum bonumque duxerit non modo in- — tum ineditum, a me ex Vaticano codice olim de-
ierpretis sibi partes sumere, sed eliam judicis. — scriptum, nunc juris tui libens facio. Plura adji-
Porro quia inter omissa hoc ipsum est ab Euthy- — cere potuissem ; sed esset. profecto prater propo-
mo saemoratum miraculum, manifesto patet, situm tuum edendi veterum scriptorum anecdota,
eliam ante Euthymil zetatem illud vel pro penitus — sitibi mitterem prolixum de Bogomilorum historia
falao, vel saltem pro valde dubio fuisse habitum, — tractatum. Vale.

———

EE, ums UM rie ue SE a t a e rea umen e ae a an PG cr

EUTHYMH ZIGABENI

COMMENTARIA

IN PSALMOS

ANT. BONGIOVANNI PRAEFATIO.

/

Si quis scirecupit quid in causa nobie fuerit, quamobrem istos Zigabeni Commentarios in Theo-
phylacti operum editione locaremus (a) ; si paulum is attenderit ad ea qus in Przfatione supra dixi-
mus, id ipse per se facile intelliget. Cum enim deessent Theophylacti Commentaria in septem prophetas
winores ; eaque qua in codice Bavarico continerentur, non Theophylacti, sed Theodereti esse comper-
tuu habuerimus, necesse propterea fuit ad aliud alterius scripteris opus confugere, quo quartus hie
tomus compleretur, Multa porro nobis ex manuscriptis codicibus suppetebant przestantium auctorum
epera, nondum vulgata, omnia sane digna quz in lucem proferrentur. Ex his tamen delegimus Euthymii
Zigabeni Commentaria in Psalmos, duabus de causis: altera quod Theophylacto par ingenio est Zigabe-
nus ; altera, quod id opus ejusdem plane generis est, cujus μμ scripta, qui in sacris Scriptu-
riz interpretaadis versarentur.

Venio nunc ad Latinam interpretationem. Ea est Sauli, episcopi Brugnatensis, qui, ut fere fit, plura
modo, modo pauciora in codice suo reperit, quam in codice Veneto reperiantur. Interdum etiam quz-
dam ex ingenio suo addit, explanationis gratia. Quz itaque duobus uncis istis () clauduntur, ea in codice
Veneto. desiderantur; quee vero signis his «» notantur, ea desunt in codice, quo usus est Latinus idem
interpres ; eaque ex codice Veneto Gr:zece et Latine primi damus. Hxc semel hoc loco monuisse sufficiat,
ne eadem singulis fere paginis, idque szpius, iterantes, fastidium legentibus moveamus.

Jam vero de operis praestantia supervacaneum est dicere. Satis enim se ipsum legeutibus commenda,
commendavitque semper merito suo auctorisque sui celebritate ; quo merito quave celebritate factum
est, ut sz pius recuderetur. Plures enim ante hanc ejus operis editiones Latinz prodierunt; altera Veron,
sera Venetiis, Parisiis alise, alise aliis in locis, Quid hoc sibi vult? ld opus nimirum esse longe optimum
atque przestantissiaum : ni enim tale esset, placere tantopere non potuisset, idque semper, et omnibus,
et ubique. Quod si tantopere placuit Latine tantum, extera lingua, auctori suo plane ignota, quanto
magis, putas, id placebit Greca lingua, qua auctor egregius scripsit ? Cum Latina verba legis, Saulum
audis; cam Graeca, Zigabenum. Tantum porro inter hoc atque illud interest, quantum inter hominem
intersit, et ejus imaginem, quas in speculo reprzesentatur. Ex. optimis porro fontibus liausit auctor noster
egregius, ut experientia docti. compertum habemus. Przeclare quidem is disserit in versiculum primum
psalmi primi Beatus vir, docens per virum non excludi mulierem ; at hzc, ut pleraque alia, deprompsit

(a) Opp Tlieophylacti, Venet. 1738-C5. — Patrologiee tom. CXXIHI-CXXVI.

2] PROLEGOMENA, 38

ex Basilio (a), vel Theodoreto. Scite idem interpretatur versiculum tertium et nonum psalmi secundi,
Dirumpamus vincula eorum : reges eos in virga ferrea, per vinculum Judaicam legem, per virgam crucem
intelligens : at h.ec, ut alia bene multa, deprompsit ex magno Athanasio (5j. Egregie quoque disserit
de septem sacrarum Scripturarum editionibus, quo quaque tempore, et a quo scripte fuerint. Verum
hzc desumpsit ex auctore Symopseos, qua magno eidem Athanasio tribuitur. Quz vero de Psalterio, de
ode, de dispsalinate, de ceteris edisserit in procemio Zigabenus, ea, ut alia complura, αὐτολεξεὶ de -
prompsit ex Eusebii Pamphili argumento, reliquisque commetrgariis in Psalmos. Quoniam autem in hunc
locum iucidimus, operz pretium ducimus hic exhibere argumenti ipsius initium, quod in celeberrima
clarissimi Montfauconii editione desideratur. ld autem efscripsimus ex vetustissimo codice Bernardi
Nani, .Yeneti senatoris, nuper (proh dolor!) fato functi, de re litteraria optime meriti, qui cum multos
undique codices conquisisset, opera Jacobi fratris, strenui viri, navium praefecti, eos mihi, tanquam rem
meam, utendos humanissime concessit. Ex his itaque codicibus, qui numero XXXII notatur, sic Eusebi;
argumentum in Psalmos exhibet :
Ὑπόθεσις Εὐσεέίου εἰς τὸ Aud ra Ίμα.

Πολλάχις ζξητήσας τὴν αἰτίαν τοῦ ἐπιγράφεσθαι μεταξύ τινων ψαλμῶὼν διάψαλµα, ὕστερον παρατηρἰἑσας £v
τῷ 'E6poixi, καὶ συνεξετάσας αὐτῷ τὸ Ἑλληνιχὸν, εὗρον, ὅτιδπου Ἑθραϊστὶ σὲλ, Ἑλληνιστὶ δὲ ást, fioc
τοιοῦτῳ ἱσοδυναμοῦν, ἐχεῖ οἱ O', xat θεοδοτίων, χαὶ Σύμμµαχος ἔταξαν τὸ διάφαλµα. Ἔγραφαν τοίνυν τὸ διά-
Ψαλμα x. τ. λ.

Ilec divus Hieronymus (e) ita Latine reddidit.

« Sxpe quizrens causas, cur iu quibusdam psalmis inferponatur diapsalma, observavi diligentissime
in Hebrzo, et cum Graeco contuli, invenique quia ubi lingua Hebrza Sela (ms. Sel) habet, Grzxca
vero semper, aut aliquid istiusmodi, ibi Septuaginta, et Tlicodotiop, et Symmachus transtulerunt dia-
psalma. »

llec Eusebius, ab Origene mutuatus ad verbum. Id autem libentissime damus, eoque etiam libeniins,
quod Eusebii nomine nondum vulgatum est, quodque tum Eusebio, tum Euthymio, tum etiam Origeni.
unde sumptuin est, illustrando plurimum confert, Ex his igitur omnibus hausit Zigabeuus, nec ex his
Solum, sed etiam ex aliis, quorum opera aut interciderunt, aut in bibliothecis manuscripta delitescuit,
Lege, si placet, Origenis Exzegetica in Psalmos, percurie Basilii Commentarios, revolve llesyehii Hiero-
sol ymitani Scholia ; adi S. Joannem Chrysostomum, S. Cyrillum Alexandrinum, czteros in aurcis Cate-
nis manuscriptis Grece D. Marci bibliotheca, ex quibus omnibus multa Zigabenuin deprompsisse com-
pertes. Cum itaque prestantissimo ingenio sít Zigabenus, cuim ex optimis ipse fontibus hauserit, Origene,
Athanasio, Basilio. Chrysostomo, llesychio, exteris : nemo, opinor, amplius mirabitur, quod ta: egre-
gia sint ejus Commentaria in Psalinos, quodque viris eruditis tantopere semper placuerint. Quod cum
iia sit, pergratum, opinor, perque jucundum omnibus erit id opus, quod ipsi primi Grece damus, ea
nempe lingua, qua auctor hic eximius conscripsit. ZEquo igitur animo viri, quotquot estis in orbe ter-
rarum eruditi, isthaec egregia tum Theophylacti, tum Zigabeni opera, qus nondum lucem viderunt, exci-
pite.

Verum antequam prsfari desino, «num adhue moneo, nempe Commentarium in Psalmos, qui in C«ta-
lego librorum et manuscriptorum bibliothece Regio-Parisiensis Theophylacto nostro inscribitur, hunc
eumdem esse, quem bic edimus, Euthymii Zigabeni, quemque szxpe Parisiis promissum, et nondum,
eum tertius ederetur tomus, 4 nobis acceptum fuisse, monuit qui in ipsum prafatus est sect. XIII. Scili-
cet ea inscriptio nos in spem erexerat, exstare aliquem Theophylacti in Psalmos Commentarium, quo
istsmc editio nostra posset locupletari atque compleri. Quare nullum non lapidem movimus, ut illius.
compotes fleremus., Verum eum, multo insumpto tempore ac labore, tandem illius primz paginz apo-
graphum ad nos perlatum esset, collatioue facta comperimus, eo codice non aliud contineri, nisi textum
Greieum, eumque ineditum, Commentarii Euthyinii szpius jam Latine editi. Quid doctissimum alias et
solertissimum prsedieti Catalogi auctorem in errorem induxerit, ut hunc Commentarium Theophylacte
tribueret, nec divinare possumus, neque id disquirere nostra interest. Hoc tamen tnonere operae pretiuin
duximus, ne quis eumdem Catalogum percurrens, atque Commentarium in l'salmos Theophylacto in-
scriptum comperiens, eumque in editione nostra non videns, et hanc ut imperfectam minore haberet
jn pfetio, et nos ceu in perquirendis colligendisque ejusdem Theophylacti operibus minus accuratos ac
destdes condemnaret.

(a Coin. in oak deum Jo6um. (c) Ep. ad Marcel. T. I edit. Vallarsii, p. 155.
(o] om. in Psal. ad eumd. locum / P
[| 9 s ο ο

20 PROLEGOMENA. | 49

PAULINI TURCHII
EPISTOLA NUNCUPATORIA AD CLEMENTEM SEPTIMUM P. M.

Editioni Latine premissa.

]lli imprimis, Pater beatissime, omni honore sunt prosequendi, qui divino Numine offlati, et proprii ingenii
exercitatione, divina nobis tradere curaverunt : quales Moyses, David, Isaias, Paulus, ac ceteri canonico-
rum librorum scriptores : a quibus non longe absunt alii quamplurimi, qui eodem edocti Spiritu, qua per
illos tradita sunt, pro hominis captu intellecta, ut aliis quoque essent pervia, suo ingenio et laboribus e[fe-
cere : ceu Dionysius, Athanasius, Basilius, Chrysostomus, mullique alii, qui vite ac morum sanctitate in-
signes, et incomparabili doctrina conspicui, eximiis actionibue, eruditissimis libris a se conscriptis Christia-
nam remp. illustrarunt. A quorum lectione cessasse, εἰ monitis recessisse, malorum omnium occasio nobis
. [vit. Hinc enim. innumeri. errores et hareses, hinc vite neglectus, contemptus virtutum, vitiorum tyrannis,
initium pariter et incrementum sumpsere. Quis enim horum lectioni auentius vacans, in fide recta ac pielate
non proficiat, animum colat, charitatem prosequatur, misericordiam, liberalitatem, justitiam ceterasque
virtutes ? Avaritiam vero, invidiam, luxuriam, iracundiam, aliosque hujusmodi animi morbos multo magis
quam serpentes ac mortem fugia? Quo fit, ut credam nihil utilius Christiane reip. afferri posse, quam ut
ij nobis reddantur, per quos olim Dei Ecclesia, etiam inter acerrimos adversarios, pietatis doctrina, vitae
meritis el numero crevisse dignoscitur. (Quod sane utinam attenderent multi nostrorum temporum, qui hoc
officio commodius fungi possent : mallentque horum vertendo libros, publice utilitati consulere, quam pro-
pria temere e(fundendo, private glorie deservire! Α quorum profecto consilio longe aberat Philippus Saulus,
episcopus Brugnatensis, vir sane priscis illis Patribus, virtutum ornatu et. sacrarum Litterarum. peritia
comparandus, qui huic saluberrimo instituto quam mazime intentus erat. Nam si quos huic operi idoneos
nactus esset, excilabat, monebal, rogabal, et quibus possel modis ad hoc compellere non omittehat. Ipse
vero tanto hujus rei studio lenebatur, ut dies ac. noctes summa cum voluptate in hoc. insumeret. Ab. hoc
profecto optimo viro plura et egregia sperare poteramus, nisi divina Providentia illum a nobis avocasset,
[elicitatem illi ( ut merito speramus ) recte anteacta vite premium benigne conferens, nobis vero paterna
clementia (ut puto) indulgens, ne acriores dare penas ποδιτῶ ignavim cogeremur, qui (anti viri exemplo et
monitis minus proficeremus. Hic elegantissimos commentarios Euthymii monachi, Patris sanctissimi et
eruditissimi, nuper Latinos [ecerat, puro quidem ac simplici dicendi genere, quos immatura morte praven-
: us, in. lucem edere non poluit. Ego vero, qui ejus doctrine ac sanciitatis testis diutius Jueram, studiorum
comes, consiliorum conscius, wimia ipsius humanilale summa illi necessitudine devinctus : talis amici, quo
meliorem ne desiderare quidem licebat, tam sanctos labores deperire, nos vero tanto thesauro fraudari &quo
animo ferre non poteram. Converti me igitur ad Joannem Mattheum, episcopum. Veronensem, bonorum
omnium qut optime nosti) quam mazime studiosum, ipsum hortatus pariter οἱ precatus, ut tanti boni nobis
auctor fieret : ratus quod erit, ut hoc pacto amici de[uncti sancig memorig, el viventis jusie mercedi, et
communi omnium bonorum utilitati quam optime consulatur. Benigne annuit venerandus pontifex, ut est ad
: recta omnia εἰ honesta studia quam promptissimus, suaque guctorilale, jussu et impensis effecit, ut egregium
hoc opus quam optime dispositum prodiret in publicum : opus, inquam, a nemine satis pro dignitate laudan-
dum, εἰ eximii vatis divinam mentem et intelligentiam suspicias : si interpretum eruditionem et fidem, si cor-
rectoris εἰ artificis peritiam et diligentiam attendas.Cui vero aptius nuncupetur quam tibi,si vel ipse respiciaris
vel ille? Tu enim Christiani populi caput *s et pater : cui εἰ dignitate qua insigniris, et probitate qua
fulges, bona cuncta et sacra merito sint dicanda : cum precipue humane el diving littere clarissime fa-
milie tue Medicee plurimum debeant, cujus praecipuo studio et opera densissimis antea pressa tenebris et
quai sepulte, in lucem.sunt reddite. 1lle vero domus tug alumnus tot tantisque beneficiis est affectus, ut ne-
sciam magisne sil perspicuum, μα benignitate ipsum esse quod est : an nullum studium illi propensius esse
posse quam cuncta e[ficere que ad salutem et gloriam Ixam spectare videantur. Tibi igitur Pontifici Maximo
divinum hoc opus dicamus et mitlimus, quo (uo patrocinio et judicio munitum, securius. οἱ lioerius omnibus
se legendum exhibeat. Vale.

EYOYMIOY

MONAXOY

TOY ZITABHNOY
ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ TO ΨΑΛΤΗΡΙΟΝ.

EUTHYMII ZIGABENI .

COMMENTARIUS

IN

PSALTERIUM

(Interprete Philippo Saulo, episcopo Drugnpatensi.)

ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ.

Πατ]ρ τοῦ παρόντος βιθλίου, τὸ μὲν ὅλον εἰπεῖν,
6 θεοῦ παῖς ('Υπερασπιῶ, qnoi, τῆς πό εως ταύ-
της, δι ἐμὲ καὶ διὰ Δαθὶδ τὸν zaibá pov), & θεοῦ
πατῇρ. Bí6Aoc, qnoi, γεγέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ
υἱοῦ Δαθίδ" τὰ δ' ἄλλα υντόµως περιλαθεῖν, ὁ
μετὰ ᾿Αθραὰμ μόνος τῶν ἐθνῶν zatthp, ὁ xa0' ἡμᾶς
Ὀρτεὺς, 6 πρῶτος τῶν ἀρετῶν καλλιγράφος, ὁ πρῶ-
τος τῶν τριῶν ὑποστάσεων τῆς μιᾶς θεότητος χἠρυξ,
ὁ ποιμὴν ἅμα καὶ ἀριστεὺς, καὶ προφήτης xoi
βασιλεὺς, ὁ τοῦ πρώτου βασιλέως xapbla, καὶ γλῶσ-
σα, χαὶ χάλαμος, ὁ παρὰ θεοῦ μαρτυρηθεὶς, ὁ πάσας
χκτησάµενος τὰς ἀρετὰς , ὅσαι τὺν ἄνθρωπον θεὸν
ποιοῦσι, χαὶ περὶ τὸν ἄνθρωπον ἀφορίζονται. Οὗτος
Ἱεσσαὶ piv ἣν υἱὸς, xal τῶν ἁδελφῶν νεώτατος,
ἀπέριττος μὲν τὴν ὄψιν, ὡραιότατος δὲ τὴν φυχῖν.
καὶ πάντων στρατηγῶν, xai προφητῶν, xa νοµοθε-
πῶν, xai βασιλέων εὐφορώτατος, χαὶ ποικιλὠτατος
τὰ χαρίσματα, πραότατος μὲν τὸ πνεῦμα, χαὶ τὴν
φύσιν ἐπιειχέστατος" ἀνδρειότατος δὲ τὴν γνώµην,
xai τὸ σῶμα ῥωμαλεώτατος, ἀρχικώτατος ὁμοῦ καὶ
κοινότατος, µεγαλοφρονἑστατός τε καὶ µετριοφρο-
νέστατος, ἁπλούστατος xal πολυτροπώτατος, ἡδὺς
τὸ ἦθο;, ὀξὺς τὸν λόγον, πολὺς τὸν νοῦν, ἔνθους τὴν
θεωρἰαν τῶν ὄντων, fj τοῦ ὄντος, αὐτοδίραχτος, f)
θεοδίδαχτος, ὅλος xai ὅλου ἅμα τοῦ πνεύματος ΄ ἃ
πάντα παραδραμὼν, f| συνελὼν, δύο μόνα σεµνολο-
Υήσω περὶ αὐτοῦ, σοφίαν καὶ ἀνδρίαν. Χρὴ δὲ περὶ
τῆς σοφίας πρῶτον διαλαθεῖν.

PROGEMIUM.

Cujus quidem libri auctor (ut plane quod sum-
mum est dicam) et Dei filius fuit (Proiegam enim,
inquit Deminus, civitatem hanc propter me, el pro-
pter Bavid filium mewm *) et pater l'ei. Liber enim,
inquit, generalionis Jesu Christi filii David *, ca-
tera vero (ut paucis compleetar) qui post Abrabam
solus fuit gentium pater, qui nosterOrpbeus, qui pri-
mus elegans conscriptor virtutum, et primus trium
personarum uaiusque Divinilatis prieco : qui pa-
stor una, et invictissimus miles, propheta et rex :
«qui et primi regis cor, lingua fuit et calamus : cui
a Deo testimonium est przstitum ; quique omnes
eas sibi paravit virtwtes, quacunque hominem
fueiunt Deum, et homiei ascribi possunt. Hic

DB Jesse quidem (ilius, et fratrum junior, exilis aspectu

corporis, animo formosissimus : omnium prophe-
tarum, imperatorum, legislatorum, regum fuit
excellentissimus : et innumeris, pre eswteris omni-
bus, cherismstum donis refertus : mitissimus
quidem spiritu, et natura etiam modestissimus :
virili przeditus mente, et corpore etiam robustissi-
mus : principen una atque equalem omnibus se
proebebat : magnanimus simul et comis : simpli-
cissimus pariter ac prudentissimus : moribus
dulcis, et &cer sermone : intellectu multus, et di-
vino numine plane offatus; dum in eorum quee
sunt, seu potius in ejus qui vere est contempla-
tione versatur, a seipso edoctus, et doctus a Deo:

qui totus etiam, ac toto semper erat cum spiritu. His tamen omnibus prztermissis, seu potius breviter

jn unum collectis, duas tantum nunc illius

virtutes persequar :

sapientiam scilicet et fortitu-

dinem, et de sapientia quidem prius disseremus.

(ol που βαθύτερον, f| σαφἑστερον’ Αἱ χεῖρές µου
ἐποίησαν ὄργανα, óáxcvAol µου ἤρμοσαν yraA-

* IV Reg. xix, 54. * Matth. i, 4.
PaTROL. Gn, CXXVHI.

Ait quodam in loco profundius, quam cia-
rius : Manus mem fecerunt. organum : et. digiti

Pi

43

EUTHYMII 2IGABENI u

snei concinnaverunt pealterium, Sapientia emm nibil A τήριον. Σοφία γὰρ οὐδὲν ἕτερον, 3 ἁρμονία ᾿λόγων

aliud est, quam harmonia quxdam, οἱ concinnitas
dictorum ac factorum. Praterea inter rationales
scientias, musice optima est, et summa sapientie
pars : qui seipsam una, et omnes philosophiz
partes, atque ornamenta et sibi ipsi, et aliis mutuo
per se accommodat et coaptat : sympboniaque et
concentus quidam eazteris omnibus est, et propor-
tio. Qui igitur hanc musicen confessus fuerit fuisse
in David, universas οἱ etiam, rerum omnium
scientias brevi ascribet. Observandum vero est,
quà ralione beatus David, organo quidem manus
et faciendi virtutem simpliciter ascripsit : psalte-
rio vero digitos, concinnitatemque atque harmo-
viam. Quia scilicet organum simplicius instrumen-
tum est ac magis vulgare : psalterium vero et ad
sublimiorem scientiam pertinct, et arte indiget
diligentiori. Juxta anagogon : Manus accipiuntur,
pro virtute factiva, que vitam ac conversationem
nostram, quasi organum, sibi ipsi cousonam ac
bene dispositam reddat ; digiti vero, consideratio-
nes ac contemplationes sublimiores intelligendze
sunt : qua intellectuale rationis judicium, quasi
psalterium quoddam concinnant : ità ut superne
inspiretur pulseturque, et ab alio majori moveatur.
]tem alibi in Psalmis ait : Incerta et occulta sapien-
tie tug manifestasii mihi *. O admirandum Dei
opus | neque enim solam visibilium cognitionem,

xai πραγμάτων. Άλλως τε xàv't valo λογικαϊς ἐπι.
στήµαις ἁρμονιχὴ τὸ χάλλιστόν τε καὶ χορυφαιότα-
τον τῆς φιλοσοφίας, αὐτὴ τε ἑαυτὴν xal πἀνθ᾽ ὁμοῦ
τὰ τῆς φιλοσοφίας µέρη xaX χάλλη, χαὶ ἑαυτῇ xit
ἀλλήλοις δι ἑαυτῆς ἁρμόζουσα, συμφωνία τις οὖσα
πᾶσιν, 7| ἀναλογία. 'O γοῦν ταύτην ἔχειν ὁμολογήσας,
πᾶσαν ἐν βραχεῖ τὴν θεωρίαν αὐτῷ τῶν ὄντων προσ-
εμαρτύρησε. Παρατηρητέον δὲ, πῶς τῷ μὲν ὀργάνφ
τὰς χεῖρας xai ποιητιχὴν δύναμιν ἀνέθηχε, τῷ δὲ
ψαλτηρίῳ τοὺς δακτύλους xal τὴν ἁρμονιχήν ^. ἐχεῖνο
μὲν γὰρ, ἁπλούστερον χαὶ χοινότερον’ τοῦτο δὲ, τῶν
ἐπιστημονικῶν τε xal λεπτοτέρων, χαὶ ἀκριθεστέ-
pa« δεόµενον ἐπιτεχνήσεως. ᾽Αναγωγιχῶς δὲ, χεῖρας
μὲν οἰητέον τὴν πραχτιχὴν ἀρετὴν ὥσπερ ὄργανον

B ἀποτιλοῦσαν τὸν βίον ἐμμελῆ xat σύμφωνον ἑαυτῇ

δαχτύλους δὲ. τοὺς θεωρητικωτάτους λογισμοὺς, ola
Ψαλτήριον ἁρμόζοντας, τὸ νοερὸν τοῦ λόγου φαλτή:
ριον, ὡς ἐμπνεῖσθαι xal ἄνωθεν, ἢ χρούεσθαι, xol
δι ἑτέρου μείζονος ἀναχρούεσθαι. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ
λέχει τῶν Φαλμῶν ' Τὰ dónJa καὶ τὰ χρύφια tnc
σοφίας σου ἑδήωσάς µοι. Οὐαὶ τῆς µεγαλη-
γορίας | οὗ µόνον γὰρ τῶν φαινομένων τὴν γνῶσιν,
ἀλλὰ χαὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἐἑμυήθη τὴν σύνεσιν, oov,
ὅτι τριὰς xal μονὰς, χαὶ περὶ τῆς ἑνανθρωπήσεως.
Καὶ πάλιν Ὑπὲρ πάντας ἑσόφισάς µε ctv érco-
Adr cov, περὶ τῆς πρακτικῆς Φάσχων, xa0' ἣν
αὖθις ἐπρώτενεν.

04 etiam arcanorum Dei scientiam edoctus est : quod scilicet unitas sit, et trinitas, et quscunque
-alia ad Dei incarnationem pertinent : et rursus alio in loco dixit : Super omnes docmisti me mandatum
iuum * ; de eo loquens mandato quod ad actiones pertinet, in quo virtutís genere pariter primatum
obtinuit.

- Atque hec quidem de sapientia. De fortitudine ᾳ Ἅ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σοφίας" τὰ δὲ περὶ τῖς

vero idem, ipse narrat dicens : Exivi obviam Phili-
1&0, el maledixit mihi in idolis suis, «00 autem
exserto ejus gladio, decollavi eum, et abstuli oppro-
-brium a filiis 5rael *. Tu modo considera bic non
Kortitudinem tantum, sed ei multo miagis animi
moderationem, Quippe cum multa et magna tunc
recensere posset : inimicorum scilicet copias, au-
daciam, arma, bellicas artes, et studia : ipsius
etiam gigantis, aut potius elephantis illius arro-
gantiam, peritiam, vires, magnitudinem, Judao-
rum preterea timorem, sollicitudinem, ipsiusque
Sau! regis anxietatem : et quomodo ob unicum
etiam Philisteum omnes erant perterriti : dux,
milites, juvenes, senes : quomodo ipse David
adolescens.erat et pusillus, inermis, belli ignarus :
ei tamen ausus sit adversus Barbarum illum de-
certare : unde dejecta tanta illa turri ac tali fera,
(acilem regi victoriam praestitit : quippe qui illius
capite a reliquo corpore avulso, atque hoc ipsius-
met gigantis gladio, timorem omnem dissolvit :
czxdes antea fieri solitas repressit : exercitum, du-

ἀνδρίας αὐτὸς πάλιν ἑχδιηγεῖται' φησὶ γάρ' 'EEnA-
0or εἰς συνάντησι τῷ ἀ.ἰ λορφύᾶφ, xal ἀἐπιχατη-
ράσατο μὸν ἐν τοῖς εἰδωλίοις αὐτοῦ. ἐγὼ δὲ
σπασάµενος τὴν µάχαιραν, ἀπεκερά.ισα αὐτὸν,
xal ἧρα ὄνειδος ἐξ vlov Ἱσραή.ὰ. "Opa μὴ stv
ἀνδρίαν µόνον, ἀλλὰ πολὺ πρῶτον τὴν ἐπιείχειαν'
πολλὰ γὰρ χαὶ μεγάλα λέγειν αὐτίκα, (1) τῶν μὲν
πολεμίων τὰ πλήθη, τὰ 0páon, τὰ ὅπλα, τὰς mole-
μικὰς τέχνας xal µελέτας, αὐτοῦ τοῦ γίγαντος dj
ἑλέφαντος ἐχείνου τὴν ἁλαζονείαν, τὴν ἑμπειρίαν,
τὴν ἰσχὺν, τὸ µέγεθος, τῶν Ἰουδαίων τὴν δειλίαν,
τὴν ἀγωνίαν, αὐτοῦ τοῦ βασιλέως τὴν ἁπορίαν, xa
πῶς ἱπεφρίχεσαν πάντες καὶ στρατηγοὶ, xai στρα-
τιῶται, xal νέο:, xal παλαιοὶ, τὸν ἀλλόφνυλον, xal

D πῶς νεώτατος αὐτὸς ὧν, καὶ βραχὺς, xai ἄοπλος.

xaX πολέμων ἄπειρος, χατεθάῤῥησε τοῦ βαρθάρου,
ola νεχρῷ τῷ τοσούτῳ πύργψ, xal τοιούτῳ θηρι
χρησάµενο;, χατηγωνίσατο ῥᾷον, χαὶ τῇ ἐχείνου
μαχαίρᾳ τὴν χεφαλὴν τοῦ σώματος ἀγελὼν, ἕλνσεν
τὸν φόδον, ἕστησε τὸν φόνον, ἔσωσε τὸ στρατόπεδον,
καὶ τὸν ἠγεμόνα, xai προγόνων τάφους, xal νόµονς

3 Psal. L, 8. * Psal. cxvin, 66. * [ Περ. xvtl, 45.
Varie lectiones.

(1) Desideratur t&v vel δυνάμενος, vel cerle subauditur.

45 COMMENT. IN PSALMOS. 46
πατρῴους, καὶ 0X, καὶ Ὑουεῖς, xai αύμπαντα A Cem, patriam, majorum sepulcra, leges patrias,

γένη, καὶ ἡλιχίας, 6 6& τούτων μὲν οὐδὲν ἔμεγα-
λαύχησεν, ἐπιειχέστατα δὺ πἀνυ διεξηλθε τὸ πρὸς
τὸν Γολιὰθ µονομµάχιον.

Ἁλλ) οὗτος ὁ τοσοῦτος xoi τηλικοῦτος, ἵνα μὴ
ἔχαστον διατρίδω λόγον, ἐξευτελίξεται μὲν παρὰ
τοῦ πατρὸς, thv ἀρχὴν. . « « αινομένῳ προσέχοντος,
ἀποθάλλεται δ᾽ εἰς ποιμένας, xai (2) τούτων τοῖς
àv τοῖς λοχευομένοις ὄπισθεν. Καὶ ὁ piv macho
ὥσπερ. . . . (Ost χάτωθεν, ὁ δὲ θεὺς ἄνωθεν υἱοθέ-
τει, χαθάπερ βασιλιχὸν malóa τὴν βασιλιχὴν, els?
οὖν ποιμαντιχὴν ἐπιστήμην πρῶτον ἓν τοῖς ἀλόγοις
ἐχμελετᾷν παρεσχεύασεν, ἐπαγρυπνεῖν, πολεμ:ῖν,
χινδυνεύειν τῆς ποίµνης, παρατάττεσθαι πρὸς θῇ-
pac, πρὸς ληστὰς, πρὸς χλέπτας, πρὸς λιμὸν, πρὺς
χρυμὸν, πρὸς φλόγα, προηγεῖσθαι, παραχαλεῖν πρὸς
νομὰς, πρὸς σχιὰς, εἰς χρήνας, εἰς ποταμοὺς,
($) ἀναχομεῖσθαι, σννάχειν, τῇ βακτηρίᾳ, τῇ φωνῇ,
τῇ ᾠδῆ, τῇ σύριγχι, τέρπειν, φοθεῖν, διαιτᾷν, φαρ-
µακεύειν, ὧν ἁπάντων τέλος, μὴ πιότατον µόνον
ἀποδεῖξα, τὸ ποίµνιον, ἀλλὰ xal σωφρονέστερον xal
εὐπαιδευτότατον, Αλλά τί δεῖ μηκύνειν; Έρχεται
μετ) ὀλίγον ὁ χρίστης, ἐπιζητεῖται δὲ ὁ χρισθῆναι
pov: ἐξέρχεται δὲ ὁ χορὸς τῶν παίδων, ὁ πολὺς
ἐχεῖνος, ὁ χαλὸς xal λαμπρὸς., ἐπιτίθεται τὸ χέρας,
ὑπερτίθετχι ὁ θεός ἀποδοχιμάζει τούτους, ὥσπερ
δὴ ὁ πατῆρ τὸν Δαθίδ. ᾿Αναγχάζεται παραγαγεῖν
αὐτὸς ὁ ἐξουθενῶν τὸν ἐξουθενούμενον παράγεται,
χρίεται χαὶ ἄμφω, βασιλείαν xal προφητείαν’ τῷ
γὰρ χέρατι xal τῷ πνεύματι. Σύμδολα xai ταῦτα
τοῦ Σωτῆρος Ἰησοῦ χρισθέντος ὕστερον εἰς βασιλέα
τε xal θεόν. Τί vou» τὸ μετὰ τοῦτο; Πόλεμος ἆλλο-
φύλων ἑἐφίσταται πολὺς xai ἅ,αχος χαὶ ἀμήχανος *
ἐπὶ ξυροῦ δὲ τῷ βασιλεῖ xal τῷ ἔθνει παντὶ τὰ
πράγματα. Παρίΐσταται δὲ ὁ ῥύστης, ὃ προφήτης
ὁμοῦ χαὶ στρατιώτης xai βασιλεύς. Ἐξουθενεῖται
πάλιν, ἁποθάλλεται πάλιν * ὑπερθάλλει πάλιν τοὺς
ἀδελφοὺς, τῇ χακροθυµίᾳ’ τὸν Σαοὺλ, τῇ ἁπολογίᾳ'
τὺν Γολιάθ, τῇ ἀνδρίχ' πάντας ἅμα, xal τοὺς πρὸ
αὐτοῦ, xal τοὺς μετ αὐτὸν τῇ ὑπερφυεῖ γιγαντο-
μαχίᾳ' σώζει πάντας εἷς φανεὶς ὑπὲρ πάντων, xal
ἀντὶ πάντων, xal ὑπὲρ πάντας. Εἶτα τί; Συµδασι-
λεύει, συνεχστρατεύει, συγχατορθοί ' μᾶλλον δὲ,

templa, parentes ipsos, et omnem denique szelatem
servavit : ipse tamen In his nibil gloriatus est,
sed singulare certamen, quod sibi fuit cum ipso
Goliath, tantum molestissime narravit.
Verumtainen hic noster tantus 40 talis David,
ne omnia per singula persequar, negligitur a patre
(qui initio exteriora tantum spectabat) et ad greges
mittitur et ad armenta : quinimo horum etiam
[ῶι49 oves sequebatur. Et pater*quidem in terra
eum abjiciebat , Deus vero desuper adoptabat.
eumque veluti regium puerum, regali, hoe est
pastorali scientie primum vacare, inter irrationa-
lia przparavit : vigilare scilicet, certare pro grege,
periculis se opponere, contendere adversus feras,
latrones, fures, famem, frigora, flammam : prsire
etiam et advocare ad pascua, ad umbras, ad fon-
tes, ad flumina : revocare item, οἱ in. unum ad-
ducere, virga, voce, cantu et fistula, delectare
etiam ac perterrere : vivendi normam praebere, et
mederi, quorum omnium is est finis, ut non pin-
guem modo, sed ut moderatissimum etiam, et ca-
stigatissimum gregem ostenderet. Sed quid pluri-
bus opus est ?* Venit paulo post unctor : ungendus
perquiritur. Procedit copiosus ille, pulcher, ei
clarus filiorum ehorus : imponitor cornn, super-
ponitur Deus : et quemadmodum antea pater
ipsum David, sic et Deus omnes alios reprobavit.
Cogitur pater qui neglexerat, neglectum a .Iducere :
adducitur itaque, et ungitur ad utrumque : ad
regnum nimirum, et ad prophetiam : cornu siqui-
dem, et spiritu. Figura erant hse Salvatoris no-
stri Jesu Christi, qui in. regem ungendus erat, et
in Deum. Quid igitor post bzc? bellum adest a
Philisteis, bellum, inquam, grande : quinimo im-
mensum et insuperabile. Omnia tam regis, quam
universe gentis negotia in summo erant discri-
mine : ipse autem liberator advenit proplieta,
miles, pariter e& rex. Negligitur rursus atque
abjicitur : et. rursus ipse, patientia sua fratres,
responso Saul, fortitudine Goliatli, δὲ omnes insu-
per, qui tunc temporis, et antea ac postmodum
fuerunt, immensa hac gigantea pugna superavit *
unusque pro omnibus, contra omnes, servavit

χατορθοῖ τὰ λείποντα * νιχᾷ τοὺς μὲν ἔξδω πολεµίους D omnes. Sed quid deinceps ? Simul regnat, simul

φοῖς ὅπλοις, τὸν ἕνδον 6b, τὸ πνεῦμα δηλαδη τοῦ
Σαοὺλ, τῇ µελῳδίᾳ τε xaX τῷ πνεύµατι’ στεφανοῦται
χαὶ εὐφημεῖται παρὰ πάντων, xal ὑπὶρ πάντας '
ᾠδῆ γίνεται xal ταῖς γυναιξίν' ᾿Επάταξε Σαοὺ àv
xcci, καὶ Aa618 ἐν μµνριάσι. .Φθονεῖται πάλιν,
διώχεται, φεύγει, χρύπτεται, χυχλοῦται, χυχλοῖ τὸν
χυχλώσαντα, καὶ οὐχ ἁρπάζει τὺν καιρὸν, οὗ λαμ.-
θάνει τοῦ πολέμου λύσιν, οὐχ ἀμύνεται τὸν ἐχθρὸν,

ὀμύνει τούτῳ, φεύγων, οὐ ufj τι πάθοι μᾶλλον,

* ] Reg. xvi, 7.

exercitum ducit, simul dirigit atque administrat ;
imo vero quz reliqua sunt, ipse unus moderatur,
el exteros quidem inimicos, armis, suos vero, hoc
est ipsius Saul malignos spiritus, melodia simul,
ae spiritu, superat. Coronatur itaque et laudatur
ab omnibus, ei supra omnes, in cantumque ipsis
etiam effectus est mulieribus : Percussit Saul mille,
εἰ David decem millia *. Invidetur rursus, perse-
cutionem patitur, fugit, occultatur, circumdatur,

Varie lectiones.
2) Adde πρόδατα καὶ, ut et sensus postulat, et Latinus legit interpres.

95) "Icwc, ἀναχομίτεσθαι.

Il EUTHYMII ZIGABENI | 48
et ipse circeumdantem circumdat, nec tamen occa- A ἀλλὰ µἠ τι ὁράσοι φοθούμενος τῶν ὤνπερ ἐφοθεῖτο

sionem arripit, nec belli solutionem attendit, non
ulciscitur inimicum : quinimo illum adjuvat fu-
giens ac timens, non ut ipse maie quidpiam pate-
retur, sed polius, ne adversus Saulem aliquid
corum faceret, quie sibi ab illo intentabantur. Adeo
enim contraria hxc una temperavit, mansuetudi-
nem scilicet et fortitudinem, ut fortitudo in eo
major quam in ceteris : et mansuetudo ipsa etiam
fortitudine major conspiceretur. Quid tum? Εε-
gnat : prophetias praedicit : fatetur atque attestatur
Deum, et testimonium illi perhibctur a Deo, pro-
mititurque ei, quod zxternam sedem habiturus
sit, οἱ haereditate totum orbem consecuturus :
ipsasque stellas, multitudine ac pulchritudine filio-

παθεῖν. Τοσοῦτον ἑχέρασε τἀναντία, πραότητα χα)
τὴν ἀνδρίαν, ὡς εἶναι τὴν μὲν ἀνδρίαν αὐτοῦ µεί-
ζονα τῶν ἐν ἄλλοις ' αὐτῆς δέ γε ταύτης αὖθις τὴν
ἐπιείχειαν. Τί ἔτι; Βασιλεύει, προφητεύει, μαρτυρεῖ
Θεὸν, μαρτυρεῖται παρὰ θεοῦ, διαμαρτύρεται τὸν
0póvov α’ώνιον Ἔξειν, τὸν χόσμον χληρονοµήσειν,
τοὺς ἁστέρας ὑπερθάλλεσθαι τῷ πλήθει xal τῷ χάλ”
Act τῶν παίδων. Ἐἶτα, βαθαὶ τῆς συμφορᾶς | βαθαὶ
τῆς με-αθολῆς! ὁ ἐχλεχτὸς, ἄφνω µοιχός’ ὁ προ-
φήτης, ἔχφρων' ὁ θεοφόρητος, ἑκμανής, 6 ἀληθινὸς,
δολερός’ ὁ ποιμὴν, ληστής, ὁ σωτὴρ, ἀνδροφόνοςο
Ἐντεῦθεν fj µεταδολήἡ ἐστι τῆς γ)ώµης, xal τὰ τολ-
µήµατα ' ἐχεῖθεν dj ἐποχὴ τῶν κρουµάτων, χαὶ ἡ
τυυ πνεύματος συστολή’ ἐντεῦθεν dh ἐναλλαγὴ τοῦ

rum superaturus. Deinde (o calamitatem, ο cele- B βίου, xoi ἡ τῶν κακῶν θάλασσα” ἐντεῦθεν οὗ μόνου

rem iultauonem ! ) qui antea electus erat, repente
efficitur adulter : qui propheta, amens : qui Doo
afllatus erat, insanus : qui verax, dolosus : qui
pastor, latro : qui servator, homicida. Hinc con-
silii mutatio οἱ tam grandes ausus ; illinc musices
cessalio, et contractio spiritus : hinc et vite im-
mutatio, οἱ plurimorum malorum mare : hinc qui
numine erat instinctus, non modo privatur inapi-
ratione illa superna : sed εἰ qui pater crat, orba-
tur liberis, Et filiorum, alii quidem scelesti οἱ
sororum corruptores : alii his etiam scclestiores,
fratricida scilicel ac parricida fiunt : οἱ qui rex
crat, errabundus fit : qui pugnator optimus, fugi-
4ivus : qui pastor, montivagus. Omnisdenique prz-

ὁ ἔνθους, ἄπνους, τὴν ἄνωθεν λέγω πνεῦσιν, ἀλλὰ

χαὶ ὁ πατὴρ, ἄπαις, καὶ ob παΐδες, οἱ μὲν μµιαροὶ
xal ἁδελφοφθόροι; οἱ δὲ, xaX μιαρώτεροι τούτων, xal
ἁδελφοχτόνοι, xal πατραλοῖαι' xal βασιλεὺς, πλανή-
της * χαὶ ὁ ἀριστεὺς, φυγάς' καὶ ὁ ποιμὴν, ὁρειά-
λωτος' xai πᾶς ὁ λαμπρὺὸς οἶχος ἐχεῖνος καὶ θρόνος,
εἰς γῆν χατεῤῥαγμένος. Ἐντεῦθεν ὁ λιμὸς xa ἡ
τῆξις xat ὁ δεινὸς µετάμελος των πραχθέντων; ἐν-
τεῦθεν ἡ καινἣ xaX τριπλὴ xo κχαθημερινὴ θυσία *
τῶν μὲν ὀφθαλμῶν οἱ νυχτερινοὶ xpouvA καὶ λου-
τῆρες' τῆς δὲ χαρδίας ἡ συντριθῇ xat ol aveva viso."
τῆς δὲ γλώσσης fj διηνεχὴς εὐχὴ xat ἐξομολόγῆσις *
ἐχεῖνα τὰ τραύματα, ταῦτα τὰ φάρμαχα, Ἡ οἱ xav-
τῆρες, ἃ αἱ τοµα!.

clara illa domus, ac sedes, in terram collabitur. llinc eiiam οἱ fames, et tabefactio, et gravis pec-

catoruu! poenitentia : hine triplex illud, et perpeuum

sacrificium : oculorum videlicet nocturni

Jluxus ac latices : cordis contritio et. gemitus: linguzque assidue preces, οἱ constaus confessio :
4a quidem vuliera, ista autem nredicamina, adustiones, incisiones.

Sed me interea liac narrantem, pene quod iuce- C

peram, fugit, orationis propositum, dum pluribus,
quiz sese offeruut, semper detineor, Astat rursus
post peccatum, propheta prophete, veluti medicus
fnedico sgrotanti ac dubitanti : et quemadmodum
&entea unctor astiterat, ita οἱ nunc non modo di.
gritatem, sed spiritum etiam ablaturae, si. in ali-
«quo deliquisset, quod ad propriam sanationein
pertineret : si vulnus celasset, si reprehendi uc-
glexisset, Astabat pariter, vindicige hujus minister,
sicüt antea custos et 2djutor validus, ita οἱ nunc
vindex terribilis angelus, esserto ladio : et ictum
inferre paratissimus, nisi ille contra se suffragium
tulisse, ac propria seuleutia divinam solvisset
sententiam. Et hinc quidem aderat : ille judicii et
cause coníctor Nauian, et. vindex angelus : illinc
autem ipse judex David, persenarum non acce-
pior, et qui adversus se tulit sententiain, qua jacu-
lum citius evulsit£, quam suscepisset : et Deus
pariter : qui cicatricem vulneri non. tantum indu-
xit, sed ipsum etiam vulnus prorsus delevit :
neque enim tantummodo pepercit ; sed et abstu-

lit peccatuin. Rursus itaque divina gratia et rursus spiritus ;

'AXM' ὁ μὲν καὶ μεταξὺ παρέδραµε, xal ὁ λόγος
mapfveyxe, τῶν κατὰ πόδας ἀεὶ ἐχόμενος. Ἐφίστα-
ται μετὰ τὴν πτῶσιν πάλιν τῷ προφἠτῃ προφήτης,
καθάπερ ἰατρὸς ἱατρῷ νοσοῦντι καὶ ἀποροῦντι, xal
ὥσπερ χρίστης τὸ πρότερον, οὕτω νῦν ἀφαιρέτης οὐ
τοῦ ἀξ ώματος µόνον, ἀλλὰ xat αὐτοῦ τοῦ πνεύµα-
τος, εἶ τι χαχουργήσει περὶ τὴν ἱατρείαν, xal ἁπ]-
κρύψει τὸ τρλῦμα, χαὶ ἀποδυσπετήσει τὸν ἔλεγχον.
Συνεφίσταται δὲ xai ὑπονργὸς τῆσδε τῆς ἐχδιχίας,
καθάπερ τὸ πρὶν φύλαξ καὶ βοηβὸς loyupbe, οὕτω
xai vov τιμωρὸς ἄγγαλος, τὴν ῥομφαίαν xal χατΣνεγ-
κεῖν ἔτοιμος Qv, ei μὴ χἀχεῖνος καθ' ἑαυτοῦ τὴν
φῆφου ἐξενεγχὼν, λύσδι τὴν ἀπόφασιν ἀποφάσει.
Ἔντεῦθεν 6 ὑποχριτῆς τῆς δίχης, καὶ ὁ ἐχδιχητῆς
ἄγγελος ἐχεῖθεν ὁ ἁπροσωπόληπτος δικαστὰς, xal

D. καθ) ἑαυτοῦ τὴν γνώµην ἐκφέρων, καὶ συντομώτερον

ἑξελὼν τὸ βέλος, περ ἑδέξατο, χαὶ ὁ 8eb; οὗ συνου-
λῶν µόνον, ἀλλά καὶ ἐξαλείφων τὸ τραῦμα. Mh γὰρ
συγχωρῶν µόνον, ἀλλά καὶ ἀφαιρῶν τὸ ἁμάρτημα.

"Πόλιν τὸ χάρισμα, πάλιν τὸ πνεῦμα, πάλιν τὰ κρού-

µατᾷ, πὰλιν τὸ χατὰ πάντων κράτος, καὶ αἱ συν-
θῆχαι, xa τῆς υἱοθεσίας, xal τῆς θεοπατορίας.
rursus soni ac cantus : rursus supra

omnes potestas : rursus proiissa et pacta, tam de ejus adoptione, quam quod de ejus eiiam stirpe

nasci deberet Deus.

*

A9 COMMENT. IN PSALMOS. v0

Οὗτος οὖν ὁ πολλὰ piv παθὼν, πολλὰ δὲ κατ- À

ορθώσας, µυρίας δὲ τροπὰς τραπεῖς, Τᾶσαν τὴν
καθ) ἑαυτὸν ἱστορίαν, καὶ τὰς περιπετείας ἓν τούτῳ
“παραδίδωσι τῷ συγγράµµατι. Καὶ πρώτη μέν τις
ὑπόθεσις, xal σχοπὸς ταῦτα τοῦ πονήματος ' δεύ-
τερον δὲ κχεφάλαιον, ἡ τῆς ἀρχαιολογνίας, οὗ τῆς
"E6patxnc µόνον, ἀλλὰ χαὶ τῆς ἔτι παλαιοτέρας
ἐξήγησις * διέξεισι γὰρ Ey πολλοῖς τοῖς Φαλμοῖς την
Υέννησιν, τὴν πρᾶξιν τῶν πατριαρχῶν, την πλάνην,
τὴν µετανάστασιν, τὴν εἰς Αἴγυπτον χάθοδον, τὸν
δουλείαν, τὴν ἔξοδον, τὴν voucboslav, την σχηνὴν,
την ἱερατείαν. τοὺς ᾿Αριθμοὺς, τὸ Δευτερονόμιον,
τὸν Ἰησοῦν, τὴν κληρολοσίαν, τοὺς Κριτὰς, τὰς
Βασιλείας, καὶ sf τι τούτοις ἀχόλουθον. Τρίτον, f
φυσιολογία περὶ οἀρινοῦ xal τῶν κατ οὐρανὸν, περὶ
γῆς χαὶ τῶν xatà viv, περὶ ζώων, περὶ στοιχείων,
xaX ἁπλῶς περὶ τῆς ὅλτς δημιουργίας. Τέταρτον, f
περὶ τοῦ Σωτῆρος προφητεία, οἰχονομίας πάντων
ἐχφαντιχώτερον, ὅσο, περὶ τὴν Παρθένον, ὅσα περὶ
την σάρχωσιν, τὰ χατὰ τὴν δωροφορίαν, τὰ τῆς εἰς
Άἴγυπτον ἀποδημίας, xat ἑπανόδου, xal ἀναδείξεως,
χαὶ διδασκαλίας, καὶ θαυµατοποιίας, τὰ τῆς συναγω-
γῆς, τὰ τοῦ φθόνου, καὶ τῆς ἐπιδουλῆς, χαὶ τῆς
προδοσίας, xal τῆς ἀπαγωγῆς, καὶ τῶν µαστίγων,
xai τῶν ἐμπαιγμῶν, τὰ τοῦ σταυροῦ xal τῆς ὀρυγὴς
τῶν χειρῶν χαὶ ποδῶν, τὰ τοῦ διαμερισμοῦ τῶν
ἱματίων xaY τοῦ χλήρου, καὶ τῆς π͵χρᾶς γεύσεως,
xa τῆς ἁποπνεύσεως, xol ταφῆς, xal ἀναστάσεως,
χαὶ elg οὐρανοὺς ἀνόδου, καὶ τῆς. àx δεξιῶν χαθ-

Mic igitur qui multa passus est, et plura ctiam
propria virtute administravit, atque in varias incidit
status sui mutationes omnem de ee histori.m,
omnes vile sum varietates, iu loc «ongcripsit vo-
lumine. Et primum quidem propositum, et primus
operis scopus est, de proprüs srumnis ac labori-
hus tractare : deinde de antiquitatibus non lud:i-
cis modo, sed vewustioribus. In multis enim ysal-
mis edisserit generationem et gesta patriareharum,
peregrinationes, migrationes, desoensum in /Egy-
ptum, servitutein, exitum ex /Egypto, legem latam,
tsbernacu!um, sacerdotium, Numeros, Deutcrono-
mium, Jesum Nave, distributionem promiss: teerz,
Judices, Reges, et siquid aliud est his consequons.
Tertio, naturalium rerum rationem tradit : de
celo et colestibas : de terra et terrestribus, de
animalibus, de elementis, et generaliter de universo
Dei opificio. Quarto, prophetia de crucis diepensa-
tione in. hoc opere, exteris omnibus se masifestie-
rem ostendit ; et quxcuoque ad partum Virginis,
ad Inearnationcm, ad Magorum 4989, ad fugam ia
A&gyptam, et ilinc regressum, ad Christi doctrinam,
3d miracula, et ad Sya»gogam. pertinent : iuvidiz

Mein et proditiones, insidie, captura, flagella, illu-

siones, crux, wanuum 46 pedum coníossiones,
divisio et sertitio indumeuterum, amara potio,
t1spiratio, sepultura, resurrectio, ascensio, sedes
a dextris Patris : e supra omnia, vietoria et re»
gnum, quod in colo atque in terra sibi Christus

έδρας, xal τῆς χατὰ πάντων xal ὑπὲρ ἁπάντων νίχης C paravit, clarissime hic comapiciuntur. Quinto ,

καὶ βασιλείας. Πέμπτον, ἡ τῶν μετὰ ταῦτα προφη-
κ, τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, τῶν μαθητῶν ἡ δύξα, τὰ
θαύματα, τῆς γῆς ἡ ὑποταγὴ, τῆς Ἐκκλησίας ἡ
πῆξις xal ἑπίδοσις, ἡ τῶν Ῥωμαίων νίχη, τῶν
Ἰουδαίων ἡ αἰχμαλωσία, τὰ κατὰ τὴν δευτέραν xa
φριχτὴν τοῦ Σωτῆρος χάθοδον, καὶ ὅσα περὶ ἀνα-
στάσεως xai χρίσεως xal ἀντακοδόσεως. "Extov, 1
θεολογἑα περὶ Πατρὸς, χαὶ Υἱοῦ, xat ἁγίου Πνεύμα-
τος. Ἔθδομον, ἅσα περὶ νοερῶν χτισµάτων, ἀγγέ-
λων xat δαιμόνων, καὶ νοῦ χα) φυχῖς, χαὶ ψυχιχῖς
δυνάµεως χαὶ κινήσεως. "ΌΥδαον, ὅσα τῆς ἠβιχῆς
παιδαγωχίας, περὶ ἀρετῆς, περὶ χαχίας, xai τῶν
τοιούτων. "Evacov, περὶ λογισμῶν, xal δαιμόνων
ἐπιθουλῆς, καὶ περὶ τροπῶν, περὶ θεραπείας παθῶν,
χαὶ τῆς χατ αὐτῶν πάλης xoi στρατηγίας. Δέχα-
τον, ὁ περὶ τῶν ἐντολῶν λόγος ἀχριδέατατός τε καὶ
ὑψηλότατος, xal μικρὺν f] οὐδὰ λειπόµενος τῶν s)-
αγγελιχῶν διατάξεων.

Οὗτοι μὲν οὖν οἱ χαθόλου λόγοι τῆς ὑποθέσεως τῶν
ψαλμῶν, εἰς δέχα συναριθμαύμενοι κεφάλαια, οἷς ἡ
τῶν ψαλμῶν ἅπασα περιέχεται πραγματεία :ἰδικώ-
τερα δὲ xal ἄλλα, olov ὁ δοξολογητιχὸς, ὁ εὐχαρι-
στήριος, ὁ εὐχτιχὸς, f] προσευκτιχὸς, ὁ παραµυθη-
τιχὸς, ὁ προτρεπτιχὸς, xal ἐπὶ πᾶσιν ὁ µεθοδιχός.
Οὐ µόνον γὰρ παραγγἐλλει τόδε ποιεῖν, ἡ μὴ ποιεῖν,
ἀλλὰ xal τὸν τρόπαν ὑποτίθησι χαὶ τὸν χρόνον. Καὶ
ὅλως χοινόν ἐστι πᾶσιν ἱἰατρεῖον ποντὸς πάθους, χῖ-

prophetia earuim rerum qua post. predicta omnia
contigerunt ; gentium videlieet advocatio, disci-
pulorum Cbristi gloria, miracula, praedicatio, orbis
terra subjectio, Ecelesize stabilitas atque incre-
mentium, Romaporun victeria, Judaeorum capitivi-
(24, et quecunque eiiam ad secundum et horren-
dum Christi advegtum, ad resucrectionem, ad ju-
dicium, et ad uniuseujusque retributionem perti -
nent. Sexto, theologia de Patre et Filio et Spiritu
sancto. Septiino, quacunque traduntur. de iutclle-
ciualibus creaturis, de angelis, daemonibus, de

intellectu et anima, et de anima motibus et poten-

tiis. Octavo, que ad morum diseiplinam οἱ ad ἱμ-
stilutiopem, qux ad virtutem el vitium aliaque
similia pertinept. Nono, de cogitationibus, et daemo-
nuin insidiig οἱ circuitionibus : de sanatioue et
cura passiopum : de pugna et certamine adversus
hujusmodi passiones. Decimo, mandatorum ratio
adeo hie diligenter traditur, ut. parum, aut nibil
ab evangelicis praeceptis abesse videaiur.

Πας igitur sunt árguipenta psalmorum, redacta
in decem eapita quibus (ota psalmorum lucubratio
coBlinetur, quanquam et alia sipt mayis privata,
qua in eis habeantur, Sunt namque et psalmi qui
laudem et gloriam Dei canunt, qui gratias aguut
qui orationes fundunt et vota. Sunt et consolato-
rii et exhortatoiii. Ad liasc omnia, sunt et qui viam
ad virtutem tradunt : quique non tantum admo-
neut. hioc facere, aut illud evitare, sed et. modum

51 | EUTHYMH ZIGABENI υ5
docent et tempus. Ia. summa hic liber eummtne Α χτημένον φάρμανον, καὶ πάντες οἱ λόγοι πᾶσιν àv-

est quoddam medicine promptuarium, et passio-
num omnium certissimum remedium : illiusque
verba (quod etiam valde admirandum est, et bujus
operis proprium) omnibus congruunt atque aptan-
tur hominibus, Nulla est igitur inter homines
actio, nulla ratio, nulla affectio, nulla cogitatio,
cujus medicinam hic invenire non possis : cumulus
enim et acervus quidam rerum est, orrni plenus
vite conversatione, omni contemplatione : ac veluti
penu quoddam doctrinz publicum, unicuique apta
εἰ convenientia distribuit. Nam et antiqua purgat
vulnera, et nuper illatis celerem liberationem pre-
$!at. Insuper quod integrum est, sanum sincerum-
que conservat : multitudinem vero ipsam prorsus
allicit ac suadet suavi quadam cum delectatione et
honesta voluptate : adeo ut per blandam et lenem
illam vocem, utilitaten et commodum latenter

θρώποις ἁομόξουσιν ὃ xal θαυμασιώτατον, xal τῆς
βίδλου ταύτης ἱδιαίτατον. Οὐὑκ ἔστιν οὖν Ev. ἀνθρώ-
ποις, οὗ πρᾶξις, οὐ λόγος, οὗ πάθος, οὗ διανόηµα,
οὗ μὴ τὴν ἱατρείαν εὗροι τις ἐνταῦθα συµφόρηµα
γάρ ἐστι πάσης ἔμπλεον θεωρίας xal πολιτείας,
δηµόσιον ταμεῖον διδασχαλίας παρεχόµενον ἐνταῦθα
τὸ πρόσφορον * τάἆ τε γὰρ παλαιὰ τραύματα χαθαί-
pst, xaX τῷ νεοτρώτῳ ταχεῖαν δίδωσιν ἁπαλλαγὴν,
xaX τὸ ἀχέραιον συντηρεῖ, καὶ χαθόλου πᾶν πάθος (4)
ἑξαιρεῖται, χαὶ τοῦτο µετά τινος ἐμμελοῦς Φυχαγω-
γίας xal σώφρονος ἡδονΏς, ἵνα τῷ προσηνεῖ xal
λείῳ τῆς ἀχοῃς λεληθότως ὑποδεξώμεθα τὴν ix τῶν
λόγων ὠφέλειαν, κατὰ τοὺς σοφοὺς τῶν ἰατρῶν, oi-
τινες ἐπὶ τῶν αὐστηροτέρων φαρμάκων, μέλιτι τὴν
χύλιχα περιχρίουσιν. Οὕτω γοῦν τῷ μὲν δοχεῖν, µε»
λῳδοῦμεν * τῇ ὃ ἀληθεία, τὰς ψυχάς παιδευόµεθα,
καὶ την μνήμην τῶν λόγων ἔχομεν ἀνεξάληπτον.

etiam reportemus, juxta prudentum medicorum pracepta, qui, in austerioribus pharmacis, poculum
inungi Jubent melle : ita et nos, apparenter quidem, dulce ac suave melos canimus ; re ipsa vero
animas erudimus, et divinorum eloquiorum memoriam indelebilem eonservamus.

Psalmus sermo et conversatio est cum Deo, an-
gelorum allectio, alacer animz ordo ac status,
diurni laboris quies, nocturni timoris propulsatio,
juvenum et nuper introductorum regula, profi-
cientium adjumentum , perfectorum solidatio ,
elypeus insuperabilis, ornamentum decentissimum,
regibus, privatis, principibus, populis, militibus et
belli ignaris, sapientibus et rudibus, monachis et
civibus, sacerdotibus et plebibus, habitatoribus

Ῥαλμὸς, ὁμιλία πρὸς θεὸν, ἀγγέλων ἐπαγωγὴ,
δαιμόνων ἀἁπαγωγὴ., φυχῆς ἱλαρὰ κατάστασις, τῶν
τῆς ἡμέρας πόνων ἀνάπαυσις, τῶν τῆς νυχτὺς φό-
θων ἀλεξητέριον, εἰσαγομένων στοιχείωσις, προχο-
πτόντων αὔξησις, ῄτελειουμένων ἑδραίωσις, ἕπλον
ἅμαχον, κόσμος χάλλιστος, βασιλεῦσιν , ἰδιώταις,
ἄρχουσιν, ἀρχωμένοις, στρατιώταις, ἀστρατεύτοις,
σοφοῖς, ἁμαθέσι, μονασταῖς, πολιτικοῖς, ἱερεῦσι,
λαϊκοῖς, ἠπειρώταις, νησιώταις, γεωρνοῖς, ναυτί-

continentis atque insulanis, agricolis, nautis, arti- C λοις, τεχνίταις, ἀτέχνοις, ἀνδράσι, γυναιξὶ, γἐρουσι,

ficibus et artium ignaris, viris, mulieribus, senibus,
adolescentibus : omni denique naturz, stati, for-
tune, proposito, et communiter et privatim et
semper, tam domi quam in foro, in ecclesiis, in
agris, in solitudinibus, in itineribus et omnibus in
jocis : et est. denique sicuti aeris spiratio, aut
Jucis effusio, aut usus ignis et aquse, aut quodcun-
que aliud eorum quz: valde communia sunt et
utilia. Quodque admiratione maxime dignum est,
psalmorum cantus non interrumpit neque distrahit
ab operibus : quinimo operantibus, ipsa suavitate
ac melodia, austeritatem lenit laborum quorum
omnium unus est finis : ut seilicet hujusmodi di-
scipulus bonus, sapiens efficiatur, et Deus. Abunde
igitur diximus quinam et quot sint hujus operis
intentiones, et quanta ex hís commoda consequa-
mur, et quis finis. Restat nunc ut disseramus,
an proprius sit hic liber beati David, et ab eo solo
confectus [an etiam ab aliis] : quam appellationem
habeat. Quid sit psalterium, quid psaltus, quid
psalmus, quid psalmodus, quid diapsalma, quid
canticum, quid bymnus, quid laus, quid confessio,
quid oratio, quid votum, quid canticum psalmi :
quid psalmus cantici : quot sint psalmi et quare tot
sint, et a quonam fuerint collecti ; quot cantores,

νέοις, πάσῃ φύσει καὶ fj)uxig, καὶ τύχη, xal πρραϊ-
ρέσει, xal κοινῇ, xat ἰδίᾳ, καὶ πάντοτε, καὶ ἐν οἵ-
χοις, xai ἐν ἀγοραῖς, xal iv ἐχχλησίαις, χαὶ iv
ἀγροῖς, xoi tv ἑρημίαις, καὶ ἓν ὁδοῖς, xaX πανταχῆι
καθάπερ ἀέρος πνεῦσις, 1] φωτὸς χύσις, ἡ πυρὸς χρῆ-
σις xa ὕδατος, ἢ ὅσα τῶν παγχοίνων τε χαὶ παγ-
γρήστων. Καὶ τὸ παραδοξώτατον, μηδ᾽ ἀφισταμένων
τῶν ἔργων, ἀλλά καὶ τοὺς χαµάτους διὰ τῆς µελῳ-
δίας ἐπιχουφίζουσιν *. ὧν πάντων τέλος ἓν, ἀγαθὸν
γενέσθα. τὸν τούτων μαθητὴν, xai σοφὺν, καὶ
Θεόν. Τίνες μὲν οὖν οἱ σχοποὶ τῆς παρούσης βίδλου,
καὶ πόσοι, καὶ τίνα τὰ χρήσιμα, χαὶ ποῖον τὸ τέλος,
ἰχανῶς εἰρήκαμεν. Λοιπὸν δ᾽ ἂν εἴη λέγειν, el vvn-
σία xaX μόνου Δαθὶδ fj βίδλος, ὁποίαν τε χλῆσιν ἔχει,
xai τί ἐστι Ῥαλτήριον, καὶ τί φαλτὸν, καὶ τί φαλ-
pbe, καὶ τί φαλμῳδὺὸς, χαὶ τί διάφαλµα, xal τί oh,
καὶ τί ὕμνος, καὶ τἰ alvoz, καὶ τί ἐξομολόγησις, xal τί
προσενχὴ, καὶ τί εὐχῆ, xal τί ᾠδὴ φαλμοῦ, καὶ τί φαλ»
μὸς ᾠδῆς, πόσοι Ψψαλμοὶ, xaM διατί τοσοῦτοι,
xai παρὰ τίνος συνελέγησαν, πόσοι ἀρχῳδο), πόσοι
χοροὶ, καὶ £x ποίων, xal Bat τοσοῦτοι, χαὶ Ex. se-
σούτων, tl, ἡ διαφορὰ τοῦ ψΨαλτῆρος πρὺς τὰ ἄλλα µου-
σιχἁ ὄργανα, τίς ἡ τάσις τῶν ψαλμῶν, τίς ἡ kv πολλοῖς
τῶν ψαλμῶν ἀσάφεια, πόσαι μεταθο)]αὶ τῆς ᾿Εδραϊ -
δος διαλέχτου πρὸς τὴν Ἑλληνίδα, xai πσρὰ τίνων,

Vari v lectiones.

(4) Graeca verba ita sonant : Uno verbo prarum
affectum omnem tollit, idque suavi quadam cum de-

-—

lectatione, Saulus autem legit πλήθοφ, multitudine,

minus recte.

53

COMMENT. IN PSAEMOS.,

δή

τίνος Ένεχεν τὸ μέλος Exvievóntat, πῶς Ev ὃν τὸ θεῖων A seu canendi principes : quot chori, et ex quibus,

Πνεῦμα, ποτὰ μὲν ἑνίζεται, ποτὲ δὲ πληθύνεται. Πρό-

τερον δὲ περὶ τοῦ προτέρου χεφαλαίου διαληπτέον.

et quare tot sint chori : et ex tot, quzenam sit dif-
ferentia psalterii ad alia musica instrumenta :

quis psalmorum ordo : quznam sit in. multis psalmis obscuritatis ratio : quot translationes sint. de

Hebraica lingua in Grzeam :

et 3 quibus fuerint facte : quare sit inventus cantus: quare cum di-

vinus Spiritus unus sit, aliquando singulari effertur sermone, et aliquando plurali. Et primo quidem

de priori capite trartabimus.

Φασὶ ph póvou τοῦ Δαδὶδ εἶναι τοὺς φαλμοὺς,
ἀλλά τινας xal Ἰδιθοὺμ, xal τῶν υἱῶν Kopk, xol
τοῦ ᾿Ασὰφ, xal Αἰθὰμ, καὶ Αἱμὰν τοῦ "lapanAUcou,
ἕνα δὲ xal Μωσέως, xal Σολομῶντος ἄλλους. xal
δῆλον ἀπὸ τῶν ἐπιγραφῶν, συλλεγέντας εἰς ἓν μετὰ
τὴν αἰχμαλωσίαν ὑπὸ τοῦ Ἔσδρα. Πολλοὶ δὲ xai
µόνον ἐπιγεγραμμένον ἔχουσιν Ἀ.]ληούῖα, καὶ
ἄλλοι ἐπιγραφὴν μέν τινα φέρουσιν, ἀνώνυμοι δὲ -
ὅτεροι δὲ, παντάπασίν εἶσιν ἀνεπίγραφηι, Διὸ xal
ἀπυλύτως βίδλος ψαλμῶν ὠνόμασται, xoi χαθὼς εὖ-
ῥίσχομεν ἓν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁποστόλων, οὐκ εἰς
Δαθὶδ µόνον ἀναφερομένη * καταχρηστικῶς γὰρ XM-
ysvat αὕτη Ὑαλτήριον, ὅτι ψαλτήρ.ον χυρίως ὀργά-
νου εἶδος, Ναῦ.Ία παρὰ Ἑδραίοις ὀνομαζόμενον, ix
τοῦ φάλλειν, ὡς εὐχτήριον ix τοῦ εὔχεσθαι. Me-
τηνέχθη xal ἐπὶ τὴν βίδλον ἡ χλῆσις ἄλλως, kx τοῦ
τηρεῖν τοὺς ψαλμούς. "Αλλοι δὲ λέγουσιν, of; xal
ἐγὼ αυντίθεµαι, πάντας τοὺς Ψαλμοὺς εἶναι τοῦ
Δαβίδ». ὥσπερ γὰρ ὁ Μωῦσέως ἐπιγεγραμμές-
νου, 00x ἔστι Μωσέως:. εἰ γὰρ Tv, πρῶτος ἂν
ἔχειτο διὰ τὴν ἀρχαιογονίαν ἐχείνου, ἢ xa iv ταῖς
τοῦτου βίθλοις ἀνέχειτο, χαθάπερ αἱ ᾧᾠδαὶ aito),
Ἡ μὲν ἐν τῇ Ἐδόδῳ, ἡ δὲ iv ᾿Αριθμοῖς, ἡ δὲ iv
Δευτερονομίῳ' οὕτως οὐδὲ τ ἄλλα, τὰ δοχοῦντα φέ-
pty ἀλλοτρίαν ἐπιγραφὴν. Καὶ γὰρ Σολομῶντος δύο
φασὶν εἶναι ψαλμοὺς, οἵτινες, εἰ ἐχείνου ἴσαν, τε-
λευταῖον ἂν ἑτετάγατο, χαὶ ἅμα f| χαὶ ἓν ταῖς Βασι-
λείαις, Ἡ καὶ τοῖς Παραλειπομένοις ἐμπεριείχοντο,
1| xal που δηλοῦσθαι ἔμελλον, ὡς τό: σαν αὐτῷ
ᾠδαὶ πεγταχισχ/ιαι. καὶ zapa6oJal τρισχ{Ίναι -
Ψαλμῶν δὲ αὐτοῦ οὐκ ἐμνημόνευσεν θεία Γραφή.
Λοιπὸν οὖν αἱ ἐπιγραφα) ᾿Ιδιθοὺμ. χαὶ τῶν υἱῶν
Κορὶ, χαὶ ᾿Ασὰφ, xal Alpàv, xal Αἱθἀμ, παριστῷ-
σιν, ὅτι τούτοις τοῖς ἀνδράσιν ἀρχῳδοῖς χειροτονη-
θεῖσι τῶν χορῶν, οὓς ὁ Δαθὶδ ix τῆς φυλῆς Act
χατεστήσατο, xal ἀπεχλήρωσεν elg τὸ ὑμνεῖν τὸν
Θεὸν iy τοῖς διαφόροις ὀργάνοις, ὧν εἴδη σαφῶ: ὁ
τελευταἷος ἁπαριθμεῖται φαλμὸς, ἰδικῶς ἕχαστον
τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων φαλμῶν οὗτος παρεδί-
δου ψάλλειν, τῶν ἄλλων χοινῶς ὑπὸ πάντων Φαλλο-
µένων * ὀφ' οὗ γοῦν ἕκαστος ἰδικῶς ἑφάλη, τούτου
xal τὴν ἐπιγραφὴν ἀπηνέγχατο. Καὶ τοῦτο δὲ φανε-
ρὸν ἐξ ὧν φησιν fj ῥίδλος τῶν Παραλειποµένων, ὅτι
xai "Hos τὴν ᾠδὴν ταύτην, ἑν χδιρὶ Ἀσάφ. Άλ-
^à xa ἀπὺ τοῦ ἐπιγράμματος τοῦ λη’΄ φαλμοῦ .
Εἰς τὸ t&.lec γὰρ. qnoi, τῷ Ἰδιθούμ, ᾠδὴῆ τῷ
Aa6(0 * ἐποιήθη μὲν γὰρ τῷ Δαθὶδ, ἀνετέθη δὲ τῷ
Ἰδιθοὺμ εἰς τὸ φαλῖνσι. Καὶ αὖθις ὁ py φαλμὸς
οὕτως ἐπιγέγραπται ' Eic τὸ céloc τοῖς vioic Ko-
ρὲ, yaAuóc τῷ Aa6/0. Καὶ πάντες δὲ οἱ φέροντες

* [ll Περ. αν, 22.

C

Aiunt quidam psalmos non solius esse David,
sed quosdam ldithum, alios filiorum Core, alios
item Asaph, Etham et Emam, Israelite : unum
Moysi, et alios Salomonis : quod manifestum esse
asserunt ex inscriptionibus, eosque post captivita-
tem dicunt ab Esdra fuisse in unum collectos.
Multi etiam psalmi pro inscriptione habent tan-
tum Alleluia, et alii inscriptionem sine auctore,
alii etiam omni prorsus carent inscriptione. Quam
ob causam, totum hoc opus, non psalmos David,
sed indefinite librum Psalmorum appellari aiunt,
ut in Actibus apostolorum legimus, atque indicari,
quod totus psalmorum liber soli David ascribeudus
non sit. Nam quod Paalterium appellamus hauc
psalmorum collectionem, improprie id dicimus :
quia Psalterium proprie organi quoddam genus
est : quod apud Hebraeos dicitur Naw/a, a psal-
lendo sic dictum, quemadmodum oratorium ab
orando ; sed bujusmodi appellatio ad Psalmorum
librum postniodum translata est, qui tamen vel ea
etiam ratione denominationem banc sortitus est,
quia psalmos continet. Alii vero (quibus ego con.
sentio) asserunt psalmos omnes 4 David fuisse
compositos : et quemadmodum octogesimum octa.
vum psalmum, qui Moysi inscribitur, dicunt Moysi
non esse, quia si ejus esset, ob illius antiquitatem,
primus in ordine legeretur, aut saltem haberetur
iuter libros Moysi, sicuti habentur ejus cantica,
quorum unum in Exodo, alterum in Numeris, ter-
tium in Deuteronomio reperitur ; ita etiam existi-
mandum esse asserunt de aliis psalmis, qui alio-
rum inscriptiones prz se ferre videsentur : (quod
scilicet 3b alio compositi non sint, quam a beato
David.] Eadem etiam dicunt de duobus psalmis,
qui Salomonis inscriptionem habent, quod sailicet
$i essent Salomonis, aut extremo in ordine collo-
cari debuerant, aut in libris Regum, aut Parali-
pomenon interseri : aut saltem alicubi de eis me-

D moria haberi, eo modo quo caeterorum omnium

ejus operum ratio habita est ". Erant enim, in-
quit, illi, cantica quinquies mille, parabole ter
mille : psalmorum vere ejus, Scriptura non πιο”
minit. Caterum | inscriptiones, ldithbum filiorum
Core, Asaph, Emam et Etham, loc. tantum volunt
$ignificare : quod his viris, quos beatus David
elegerat ex tribu Levi, in duces ac principes cho-
rorum, quosque instituerat, ut variis organis Deum
lamdarent, et quorum orgsnorum genera, aperlie
postremus omnium psalmus connamerat : quod
his, inquam, viris unusquisque psalmorum, juxto

55 EUTHYMII ZIGABENI 96
nominum inscriptionem, privatim ad psallendum À ἀλλοτρίας ἐπιγραφὰς, οὗ τὸῦ δεῖνος, ἀχλὰ τῷ δεῖνε

sit traditus : cum alii psalmi ab universis cantori-
hus, atque in commune canerentur, llli igitur
psalmi, qui privatim ab aliquo eorum decantati
sunt, cantoris sui inscriptionem retulerunt : quod
etíam manifestius fit ex his qux in libro Parali-
pomenon legimus 5. Cecinit, inquit, canticum hoc
ἵπ manu Asaph. Quin etiam ab inscriptioue
psalmi xxxvi, quz liujusmodi est *, In finem ]αἱ-
thum canticum ipsi David, Compositum quippe fuit
id canticum a beato David, et ab eo traditum
Idithum, ut illad caneret. Psalmus etiam xti sic
inscribitur ος In finem β Core, psalmus ipsi
David. Prxterea psalmi omnes, qui aliorum inscri-
ptiones habent, non per genitivum casum, sed per
dativum inscribuntur : quz res abunde indicat,
psalmos quidem a beato David fuisse conscriptos,
sed illis cantoribus privatim traditos ad canen-
dum. Quod si quis contra, illud dicat : plures etiam
esse psalmos, qui in inscriptione habent nomen
David, in tertio casu, videlicet Psalmus ipsi David :
replicabimus multos esse etiam qui per secundum
casum inscripti sunt: videlicet Psalmus ipsius Da-
vid : quod tamen in aliis nominibus non reperitur :
ut sciamus quod ab ipso quidem David conscripti
sunt, non ei dati aut oblati : hoc enim differeu-
tiam introduxit. JJle autem psalmus qui Moysi in-
scribitur, hujusmodi habet inscriptionem !* : Oratio

ipsi Moysi homini Dei, qu:e inscriptio docere vide--

tur quod ille psalinus iis congruat, qui per divinam
aquam, hoc est per salutare lavacrum baptisma-
(18, homines Dei effecti sunt. Moyses quippe in-
terpretalur, asstemptus ex aqua. Ex 2qua vero
assumuntur omnes qui baptizantur. Unde etiam
Dei homines merito cegnominantur. Eos vero
psalmos, qui Selomonis dicuntur, in Christum
fuisse compositos reputamus. Salomon namqte
interpretatur pacificus. Veram quisnam aliws tam
fnit pseifieos, quam Christes? qui natura ipsa
pacem babet? !? Pacem, enim, inquit, meam dovobis,
pacem meam relinquo vobis.De psolmis qui sine inscri-
ptione sunt, illed in primis sciendum cst, quod
multa Hebrzorum exemplaria, conjunctum habent
seeundum pealmum cum primo: cum apud eos

ἐπιγεγράφαται, ὃ xai αὐτὸ ompstov ἑναργὲς, ὅτι
τῷ Aa615 ποιηθέντες, τούτοις ἱδιαίτερον πρὸς τὸ
ψάλλειν ἑνετέθησαν. El δ᾽ εἴποι ttg, ὅτι χαὶ μὴν xai
ΨΦαλμὸς τῷ Δαθὶδ ἐπιγέγραπται τοῖς πλείοσιν, ἑροῦ-
μεν, ὅτι χαὶ πολλοῖς πάλιν, ψαλμὸς τοῦ Δαθὶδ, ὅπερ
ἐπὶ τῶν ἄλλων οὐχ εὑρήσεις, ἵνα γνῶμεν, ὅτι τοῦ
Δαθὶίδ εἰσ, καὶ πεποιηµένοι, οὗ δεδοµένοι xal ἆνα -
χείμενοι ΄ τοῦτο γὰρ τὴν διαρυρὰν εἰσήγαγεν. Ὁ δ'
εἰς τὸν Μωῦστν ἀναφερόμενος, τοιαύτην ἔχει τὴν
ἐπιγραφὴν ' Προσευχὴ Μωϊῦσῃ ἀνθρώπῳ τοῦ
Θεοῦ, μονονουχὶ διδάσκουσαν, ὡς ὁ dapi οὗτος
ἀρμόζει τοῖς δ.ὰ τοῦ θείου ὕδατος, τοι τοῦ σωτη-
ρίου βαπτίσματος, ἀνθρώποις τοῦ θεοῦ γινοµένοις *
Μωῦσῆς yàp «ηφθεὶς ἐξ ὕδατος ἑρμηνεύεται.

B Λαμδάνονται δὲ ἐξ ὕδατος, καὶ Θεοῦ ἄνθρωποι χρι-

µατίζουσιν. οἱ βαπτιζόµενοι. Tou; δὲ τοῦ Σολομῶν-
τος λεγομένους ele τὸν Χριστὸν εἰρῆησθαί φαμεν.
Σολομὼν γὰρ εἱἰρηγικώτατος ἑρμηνεύεται, ὅπερ
ἐστὶν ὁ Χριστὸς, κατὰ φύσιν τὴν εἰρήνην ἔχων *
Elpürn* γὰρ, φησὶ, τὴν ἑμὴν δίδωµι ὑμῖν, cl-
ρήνην τὴν ἑἐμὴν ἁφέημι ὑμῖν. Περὶ δὲ τῶν ἀνεπτι-
γράφων, πολλὰ τῶν Ἑθραϊχῶν ἀντιγράφων συνηµ-
μένον ἔχουσι τῷ πρὠτῳ φαλμῷ τὸν δεύτερο», οὗ
προσχειµένου τοῖς ψφαλμοῖς ἀριθμοῦ παρ) αὑτοῖς *
ὁ 66 δεύτερος, ἀναντιῤῥήτως τοῦ Δαθξίδ. Καὶ τούτου
μάρτυρες οἱ ἁπόστολοι, λέγοντες πρὺς τὸν θεὸν iv
ταῖς Πράξεσιν * 'O διὰ στόματος Δαθὶδ τοῦ παι-
δός σου εἰπών * "Ira τί ἑρωρύαξαν ἔθνη, καὶ τὰ
ἑξῆς. Συναποδείχνυται οὖν καὶ ὁ πρῶτος φαλμὸς τοῦ
Δαθὶδ εἶναι. El δὲ xat ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος τῶν
ἀνεπιγράφων, τοῦ Δαθὶδ, χαὶ οἱ ἄλλοι πάντες &vent-
Υραφοι, καθὰ δήπου καὶ ὁ ἐνενηχοστὸς τέταρτος, ὡς
μαρτυρεϊ ὁ ἁπόστολος Παῦλος ἓν τῇ πρὸς Ἑδρείους
Ἐπιστολῇ, φάσχων * Tirá ὁρίζει ἡμέραν σήμερον
ἐν Δαθὶδ, Aéyov μετὰ εοσοῦτον χρόνο», καθὼς
εἵρηται * Σήµερον ἑὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἁκού-
σητε, μὴ σκ.ηρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, Καὶ
ol ἀνώνυμοι δὲ Δαθίδ slow, ὡς διδάσχει Στέφανος
ὁ πρωτοµάρτυ; ἓν ταῖς Ἡράξεσι' φησὶ γὰρ πρὸς
Ἰουδαίους * "Ecc τῶν ἡμερῶν Δαθὶδ, ὃς εὗρε
χάριν ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, καὶ ἠτήσατο εὑρεῖν
σκήνωµα τῷ 859 Ἰωκώδ. Τοῦτο δὲ τὸ ῥητὶν τοῦ
ρλα΄ φαλμοῦ, δῆλόν ἐστιν, ὡς ἔστιν ἀνώνυμος. Αλλὰ

noa sít nwmerus in psalmis : secundus autem, sine D χαὶ οἱ τὸ 'AJ44nAovta ἐπιγεγραμμένον ἔχοντες τοῦ

eontradictione, conscriptus fuit a beato David.
Cujus rei testes babemus apostolos, in Actibus
dicentes ad Deum : *! Tu qui per es David pueri
tai. dixisti : Quare insurrexerunt gentes, ctc. Unde
etiam demenstraiur primum psalmum pari modo
ipsius esse David : quod οἱ primum et secundum
psslinum, qui carent inscriptiege, dicimus esse
Dasid, coasequenter alii omnes, qui sine inseri-
ptiono suat, ejusdem erubt : sicuti inter exteros

Δαθίδ εἶσιν * αὐτίχα γὰρ ὁ πρῶτος αὑτῶν, 6 pl àv
τοῖς Παραλειπομένοις τῷ Δαθὶδ πεποιῆσθαι γέγρα-
πται. Aoxet οὖν αἰτία τοῦ μὲν εἶναί τινας ἀνεπιγρά-
φους, ὅτι οὐχ εἰς ὄνομα ἑνὸς ἔθνους ἕχαστος τῶν
τοιούτων λέγεται * τοῦ δὲ ἀνωνύμους, ὅτι εἰς τὸν
Κύριον εἴρηνται ' τοῦ δὲ φέρειν Α.ἱΛη,λούΐα, ὅτι
πρὸς Θεόν εἰσιν εὐχαριστία xal ὕμνος. Καὶ περὶ μὲν
τούτου τοσαῦτα * καιρὸς δὲ εἰπεῖν xal περὶ τῶν
ἅλ]ων.

esse Scimus psalmunr nomagesimum quartum, ut attestatur. Apostolus in Epistola sua ad Hebrzos,
dicens '* : Iterum quamdam determinat aim nodie in. David, dicens posi tautum. tempus : hodie si. vocem
ejus audieritis, nolite obdurare «oraa vestre. Punlui quoque qui sunt sine nomine, eidem ascribendi

* Psal. xxxv, 145. * Psal. xxxvin, 1.
33 Act, 1v, 295, * DHebr. 1n, 8.

1 Psal. nxxxiv, 1. !! Psal, στις, 4.

1: joan. xiv, 27,

51 COMMENT. IN PSALMOS. 58

Sunt, ut docet beatus. Stepbanus protomartyr in Actibus dicens ad Judzos : 5 Usque ad dies David,
qui invenit gratiam eoram Dee, et petiit, ut. inveniret. tabernaculum Deo Jacob. Quod dictum manifeste
sumptuum est ex pealmo exxxi, qui auctoris caret nomine. Simili modo etiam psalmi, qui loco inscri-
ptonis habent Aüeluia, ipsius David reputapdi sunt: siquidem eorum primus qui est civ, mani-
feste ab co fuit compositus, ut legimus in. libro Paralipomenon, Ratio autem, quare psalmorum
aliqui carent inscriptione, videtur ea esse, quia non in unius tantum gentis nomine, unusquisque
eorum dictus est ; quod vero sint sine nomine, ea videlur esse ratio, quia in ipsum Dominum dicti

sunt: quod habent Alleluia, ratio est, quia gratiarum aciiones et laudes in. Deum

continent. Vcrum

de his hzc dieta sufficiat : tempus est, ut de czteris etiam tractemus.
ὙῬαλτὸς μὲν, à ἁδόμενος θζάς ' φαλμὸς δὲ, τὸ ποιη- A, Psaltus quidem Deus est qui canitur : psalmus

µάτων καὶ τὸ µέλος αὐτοῦ * φαλμῳδὸς δὲ, ὁ ποιητὴς
τούτων φαλτῳδὸς δὲ. ὁ φάλλων τοῦτο χορός’ τὸ
μέντοι διάφαλµα μεταδολὲν σηµαίνει νοήματος, ἢ
μέλους, À ἀναθολήν τινα χρὀύματος, À τηνιχαῦτα
θείον Πνεύματος ἕλλαμφιν εἰς τοὺς φάλλοντας ’
ἀπεγράφοντο γὰρ ταῦτα πάντα διὰ τὴν ἀχρίδειαν.
Αλλὰ ψαλμὸς μὲν χυρίως, ὁ μετὰ ὀργανιχοῦ φαλ-
vnplou ἐμμελῶς ἐχφωνούμενος: ᾠδὴ δὲ, φωνἠ τις
μουσιχἠ τε xoi ἑναρμόνιος, àv μόνου στόματος.
Κατακρηστιχώτερον δὲ λέγεται χἀχεῖνος ch, xal
αὕτη ψαλµός΄ ἀρχαιότερον δὲ d) qifj- xat γὰρ Μωῦ-
σῆς Ἶρξε ταύτης, xal διέρχεσεν ἕως Δαθδίδ. Οὗτος
δὲ πρῶτος ἤρξατο τῶν ψαλμῶν ' εἰ γὰρ καὶ περιΆν
φαλτήριον ὄργανον, ἀλλ’ ἄτεχνον xat ἰδιωτιχὸν, xal
πρὸς µόνα φάλλον τὰ ποίµνια" Δαθὶδ δὲ σορώτερον
τοῦτο χατεσχεύασεν, ἢ Άρμοσεν, xaX τὴν χρῆσιν αὐ-
τοῦ πρὸς θεὸν µετήνεγχεν. Ὕμνος δὲ, fj ἔπιτετα-
µένη δοξολογία * αἶνος δὲ, ὁ αύντομος ἔπαινος : ἐξ-
οµολόγησις δὲ, ἡ κατ ἑπίτασιν ὁμολογία χαλῶν ὧν
πεποιήχαμεν, Ἱ xaxüv ὧν δεδράχαµεν ’ προσευχ]
δὲ, ἡ δέῃσις ’ εὐχὴ δὲ, dj ὑπόαχεσις. Πάντα δὲ λέγον-
ται πρὸς θεὀν. Τί μὲν οὖν ἐστι φαλμὸς, xat τί ᾠδὴ,
προσηχόντως εἴρηται. Ὠδὰς δὲ φαλμῶν ὑποληπτέον,
ὅτι προτάσαεται μὲν ἡ δι) ὀργάνου μουσικὴ, ἔπεται
δὲ ἡ διὰ στόµατος φωνὴ, δευτέραν λαµδάνουσα χώ.
ῥαν΄ ψαλμοὶ δὲ ᾠδῶν, ὅτε ταὐναντίον γίνηται. Κατὰ
δὲ τοὺς νόµους τῆς ἀναγωγῆς, φαλμὸς μὲν ἂν εἴη,
ὅτε τὸ σῶμα τείνοντες, ὡς ὀργανικὸν φαλτήριον,

vero poema et carmen quod de eo canimus:
psalmodus, poeta est qui hec conficit carmina :
et Psaltodus, chorus canentium psalmos : dia-
psalma, mutationem sententie, aut. cantus. signi»
ficat : aut pausam,seu interjectioanem quamdam pul-
sationis, το] fulgorem, atque illuminationem di-
vini Spiritus, que tunc canentibus apparebat :
scribebantur enim omnia hec 3b eis diligenter.
Psalmus proprie est illud carmen, quod simul cum
Psalterii instrumento suavi voce profertur : ode
seu canticum, vox quzdam est musica cum har-
monia, solo ore prolata, quamquam improprie
ipsum canticum szpenumero Psalmus dicatur.
Est autem]. eanticum psalmo antiquius : Moyses
quippe cantici auctor fuit, illiusque usus usque
ad beati David tempora perseveravit : qui primus

omnium ecpit psalmos conscribere. Nam et οἱ

antea paalterii instrumento wterentur, illius usus
et sine arte ulla erat, et admodum vulgaris ; ad
solos enim greges mulcendos pulsabatur. David
igitur homini instrumentum sapientius coaplavil,
et illius usum ad Deum transtulit. Hymnts. vero
est divinz gloria: extensior atque amplior quedam
laus, Nam cum laudis nomen simpliciter dicimus,
vulgariores ac breviores laudes significamus.
Confessio etiam amplum quoddam testimonium
est et fides, qua aut bona qus recepimus fatemur,
aut mala quae commisimus. Porro eratio preces

xal διὰ τῶν καλῶν ἔργων ἐπαφώμεναι τράπον τινὰ, C significat, et velum promissionem, omniaque ad

χαὶ φαύοντες αὐτοῦ, πρᾶξιν ἀποτελοῦμεν ἀγαθὴν τε
xai ἑναρμόνιον, εἰ xat µήπω θεωρίας ἐπέδημεν;
ᾠᾧδὴ δὲ, ὅτε χωρὶς τοῦ πραχτιχοῦ θεωροῦμεν τὰ τῆς
ἀληθείας µυατήρια, γεγυμνααμένοι ἤδη τυγχάνον-
τες” (95h δὲ φαλμοῦ, ἄταν πβοαγούσης ἀγαθῆς πρά-
ξεως, εἰς θεωρίαν καταντήσωµεν, χατὰ τὸ εἰρημέ-
vov* Επεθύμησας σοφία», διατήρησον ἐντο.]ὰς,
xal Κύριος χορηγήσει σοι αὐτήν. Ἑαλμὸς δὲ (ofc,
ὅτε τῆς θεωρίας σαφηνιζούσης τινὰ τῶν χεχρυμμέ-
νων ἠθικῶν, εἰς ἑργασίαν τούτων ἐρχόμεθα. Καὶ
τάχα διὰ τοῦτο πρῶτον ol Φαλμοὶ, εἶτα αἱ ᾧδαὶ, ὅτι
χρὴ γαὶ διὰ τῆς ποακτικῆς ἰόντας, sic θεωρίαν ἑλ-
Octv. "Ev0sv τοι χαὶ πρὸς τῳ τέλει πυλλαὶ cal καὶ
ὅπου ἀναθαθμδὲς, οὑδαμοῦ Ψαλμὸς, οὔτε μετ) ἔμπλο-

Deum pertinent. Quid itaque sit psalmus, et quid
canticum, abunde diximus. Canticum autem pealmi
tune est, quando musice per organicum instru-
mentum prius disponitur, et deinde consequitur
vox ote emissa, qua secundum occupat locum.
Psalheus vero cantici tune dieitur, quando ejus
quod nune diximus centrarium fit. Juxta. anago-
gen ac moralem sensum, psalmum tunc canimus,
quando corpus nostrum quasi psalterii instru-
mentum intendimus, et per bona opera quodam-
modo ipsum palpantee, bonas ae concinnas aetio-

.Des perficimus, quanquam ad altiores contempla-

tiones nondum ascenderimus, Oden vero aut can-
ticum canere tune dici possumus, quando ahsquc

xz; ᾠδῆς. "Ev γὰρ ταῖς ἀναθάσεσιν οἱ ἅγιοι πρὸς D ullis operationibus veritatia tantum mysteria con-

póvtp τῷ θεωρεῖν εἶσιν.

templamur, effeeti jam in oa το admodum exerci-

tcti : et canticum psalmi, quando precedentibus bonis actionibus, in contemplationem devenimus :

juxta quod dicitur ς Concupisti sapientiam : serva | mandatum,

15 Act, yii, 4 !* Eccli. 1, 95.

et Dominus tibi eam — ministrabit '*.

5) EUTHYMII ZIGABENI : 60

Psalmum etiam cantici tunc vere canimus, quando contemplatione, occulta. quedam que ad mores
pertinent, nobis revelante, nos in eorum operationem procedimus. Hac ratione fortassis psal
primo loco, et deinde cantica collocata sunt : cum deceat ut per actiones ad contemplationem acce-
damus. Multa enim cantica habentur circa finein libri, verum uhi gradus est, seu assensus, illic
nusquam est psalmus, nequeetiam conjunctus cum cantico ; sancti enim viri un ascensionibus con-

templationi tantuin intenti sunt.
Sunt qui Esdram, et alii qui Ezechiam dicant Α Οἱ μὲν οὖν εἴπον Ἔσδραν, οἱ δι Ἐζεχίαν συναγα-

psalmos in unum collegisse, qui centenario et
quinquagenario numero continentur. In quo nu-
mero et. quinquagenarius numerus Pentecostes
diclus, atque ab Hebrzis veneratus, cernitur, per
hebdomadas hebdomadarum perfectus, id est se-
ptenario multiplicatus, et Trinitatis pariter con-
templari potest mysterium, addita videlicet unitate
propter unam qua est in tribus personis unita-
tem. Cantorum quatuor erant principes, quatuor
choris praefecti, ob totidem mundi climata, ad quze
psalmorum voces perventur:e erant. Unusquisque
autem chorus, ex duobus et septuaginta cantoribus
constabat : ut quidam retulerunt se apud Hebrzos
legisse, juxta proportionem ac numerum linguarum

que in Babylonice turris :ediflcatione confusz, D

seu potius divise fuerunt. Futurum enim erat, ut
omnis lingua hujusmodi psalmos decantaret. Et
alii quidem cantorum tuba, tympano, organo,
cymbalis, lyra, aut cythara, dulce ac suaviter
canebant ; David vero. regium psalterii instrumen-
tum tenebat. Tubs, syrings ac fistulz inflantur,
lyra et cythara intenduntur, cymbala et tympana
pulsantur, et alia. quzcunque sonum potius ba-
bent quam vocem : psalterium vero, quod etiam
alicubi cinyram et cytllaram et. lyram appellant,
ad id genus instrumentorum pertinet, qu: inten-
duntur. Est tamen instrumentum hoc rectum, et
superne causas habet unde emittat voces: ea nimi-
rum ratione, ut addiscamus et nos, recti consi-
stere, supernaque ac coelestia meditari, atque ut
hoc pacto efficiamur spirituale psalterium, consen-
tiente intra nos in unum anima et. corpore : ipso-
que sancto Spiritu, veluti peritissimo quodam
artifice, pulsante nos ac percutiente : decem vero
clavi in ipsius psalterii brachio circumvoluti in-
lendebant chordas, easque remittebant ad
ipsius modulantis arbitrium ac concentum. Ft
detztera quidem manus plectrum tenebat, sinistra
vero desuper

contrectans et cireumferens clavos,
vocem reddebat. Decem preterea Chordas, vocibus sibi

γεῖν τοὺς φαλμοὺς, εἰς ἐχατὸν xal πεντήχοντα συν-
αριθµουµένους. Ὁμοῦ γὰρ ὁ παρ) Ἔδραίοις ἔνθεω-
ρεῖται τιμώμενος ἀριθμὸς τῆς Πεντηχοστῆς, . δι
ἑόδομάδος ἑδδομάδων συμπεραινόµενος, ὁμοῦ δὲ xol
τὸ τῆς Τριάδος συνεπιθεωρεῖται µυστήριον, τῆς
µονάδος ἐχεῖ προστιθεµένης, διὰ τὴν µίαν ἐν τριαὶν
προσώποις θεότητα. Τέσσαρες δὲ οἱ ἀρχῳδοὶ, τεσ-
σάρων ἡγοόμενοι χορῶν, διὰ τὰ τοῦ χόσµου τἐσσαρα
κλίματα, ὧν ἄχρι διαδραμεῖν ἔμελλον ol. Ψαλμοί.
"Ex δύο δὲ xai ἑδδομήχοντα χορὸς ἕχαστος, ὡς
ἔφασάν τινες, ἀπὸ τοῦ Ἑδραϊκοῦ ἀναλεξάμενοι,
χάτὰ ἀναλογίαν τῶν συγχυθεισῶν, ἢ μᾶλλον διαχρι-
θεισῶν Ev. τῇ πυργοποιίᾳ γλωσσῶν, διὰ τὸ µέλλειν
πᾶσαν γλῶσσαν, ἄδειν τοὺς τοιούτους φαλμούς, Καὶ
ol μὲν ἄλλοι σάλπιγγι καὶ τυμπάνῳ xol ὀργάνῳ
xai κυµδάλοις, ἢ λύρᾳ xai κιθάρᾳ μελῳδοῦντες
σαν. Δαθὶδ δὲ «b βασιλιχὸν κατεῖχεν ὄργανον, τὸ
ψαλτήριον. Σάλπιγγες μὲν οὖν καὶ σύριχγες, ἓμ-
πνευστά * λύρα δὲ καὶ κιθάρα, ἑντατά' χύμδαλα
δὲ καὶ τύμπανα, κρουστὰ , xol ὅσα μᾶλλον Ίχους, f|
φθόγγους ἔχουσι. αλτήριον δὲ, 8 χαὶ ἀλλαχοῦ χα-
λοῦσι χινύραν, xai χιθάραν καὶ λύραν, τῶν ἐντατῶν
μὲν ην. Πλην, ὅρθιον, χαὶ ἄνωθεν εἶχε τῶν φθόγγων
τὰς ἀφορμὰς, ἵνα xal ἡμεῖς εὐθεῖς ὤμεν, καὶ τὰ
ἄνω μελετῶμεν, xal γινώµεθα φαλτήριον, συµφω-
νούντων ἓν ἡμῖν ψυχῆς xal σώματος, xal πλήττον-
τος ἡμᾶς οἷα τεχνίτου τινὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
Δέκα Υὰρ xóla6ot παρὰ τὸν πῆχυν τοῦ φαλτῆρος
στρεφόµενοι, Ἐτεινόν τε xal ἐχάλων τὰς χορδὰς,
πρὸς τὸ τοῦ μεταχειριζοµένου βούλημα xal τὸν
ῥυθμόν. Καὶ ἡ μὲν δεξιὰ χεὶρ κχατεῖχε τὸ πλῆχτρον
1j 6 ἀριστερὰ, τῶν χολάδων ἄνωθεν ἐπαφωμένη xal
περιστρέφουσα, βαρὺν, f) ὀξὺν, f) χεχραμένον φθόγ-
yov εἰργάζετο. Δέκα δὲ χορδὰς ἀντιφθόγγους ἀλλη-
λως εἶχε, διδάσχων, ὅτι δεῖ καὶ ἡμᾶς ἐξ ἀντιφθόγ-
γων χορδῶν δέχα, τῶν μὲν τῆς ψυχΏς πἑντε δυνά-
µεων, πέντε δὲ τῶν τοῦ σώματος αἱσθήσεων, ἕναρ-
µόνιον µέλος ἀναχρούεσθαι τῷ θεῷ.

gravem, aul acutam, seu etiam mistam
invicem contrariis habebat, ex quo

docemur, oportere nos, ex decem sibi mutuo adversantibus chordis, ex quinque corporis sensibus
harmoniacum et concinnum cantum ín hac vita Deo przludere. |

Psalmorum ordoille amplius non est,
principie fuit, quando fuere conscripti : που ta-
men casu, aut fortuito bujusmodi ordo datus est,
sed potius ex dispensatione divina, quse conse-
quentium temporum nullam babuit rationem. Nam
quemadmodum in artibus, t$m factivis quam ra-
tionalibus, alia est instrumentorum et canonum
inventio et ordo, atque alius etiam corum usus,
juxta ipsa tempora nimirum aut varias rerum
rationes (alius enim fortassis medicus primum

M

quia D

'H δὲ τῶν φαλμῶν τάξις, o00' ὡς κατ ἀρχᾶς
ἐποιήθησαν, οὔτε μὴν ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ μᾶλλον οἶνο-
νομιχὴ, μηδὲν τῆς χρονιχῆς ἐπιστρεφομένη áxoXov-
θίας᾽ καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων πραχτικῶν
τεχνῶν ἡ λογικῶν, ἑτέρα μὲν, ἡ τῶν ὀργάνων, 1|
τῶν χανόνων εὕρεσις xal τάξις" ἑτέρα δὲ, fj χρῆσ.ς
παρὰ τοὺς χαιροὺς, ἢ τὰ πράγματα» xai ὁ μὲν
τέμνει τυχὸν πρῶτον, 6 δὲ φαρμαχεύει, ὁ δὲ χρίει͵
xa ὁ μὲν φοθεῖ πρότερον, ὁ δὲ παρακαλεὶ, xai οὐ
δὲν τῷ τεχνίτη µέλει τῆς ἐκείνων τάξεως, ἀλλά

οι COMMENT. IN PSALMOS, c2
πρύντου (3) αὐτὸ Boxst τὸ χατὰ χρείαν f| δύναμιν, 8 4 incidit, alius pharmacum preeetat et ungit : alias

τάξιν ἄταχτον λέγομµεν, πρὸς τὸ οἰκεῖον συμφἑρον ᾿
οὕτω xal τῷ ἡμετέρῳ τεχνίτῃ, τῷ ἁγίῳ Πνεύματε,
μηδὲν τῆς ἱστορίας µελῆσαν, τῆς ὠφελείας τῶν ἓν-
τυγχανόντων ἐμέλησεν, xal ὅπως τὸ τῆς ἡμετέρας
ἄγαλμα φυχῆς γλυφῇ χατὰ τρόπον, xa! πρὺς κάλλος
ἀποξεσθῇ, xal τέλος μορφωθῇ πρὸς Θεόν. Διὰ τοῦτο
«pita μὲν iv τῷ πρώτῳ ψαλμῷ τῆς ἀσεθείας ἅμα
καὶ ἁμαρτίας ἀποῤῥήγνυσιν, iv δὲ τῷ δευτέρῳ,
τίνος ἐσμὲν χλΏρος, καὶ τίνι προσχολληθῆναι δέἑον
ἀποδειχνύει. ἓν δὲ τῷ τρίτῳ, τὴν κατὰ τῶν ei
προσχολληθέντων ἐπιδουλήν τε xal προσδολὴν προ-
λέγει τοῦ ἀντεπάλου, καὶ καθεξῆς τὰς θεραπείας τῶν
ἐν ἡμῖν παθῶν, f] προσδολῶν ὑποτίθησιν. -

similiter hie primum perterret, ille consolatur :
quippe cum artifici ordo cur non sit, sed illud
primum ab eo judicetur, quod vi ac virtute sua
novit esse precipuum, et vulneri cui applicatur
coMferre : quam rem, ordinem absque ordine sole-
mus appellare), sic et summo huic nostro artifici
sancto scilicet Spiritui, curze fuit, non quod ad
bistoriam, sed quod ad legentium utilitatem perti-

' Beret, atque ut liec animz nostre imago, ut ita

dicam, autstatua, ad mores sculperetur, ad pul-
chritudinem exzpoliretur, ae tandem formaretar in
Deum. Ob hanc causam propheta, in primo qui-
dem psalmo, ab impietate primum nos separat

eta peccatis :Ín secundo autem subdemonstrat cujus hereditas simus, cuique adbzrere εἰ adjungi
nos oporteat : in tertio, praedicit insidias et congressus inimici, adversus eos qui Deo conjuncti
sunt : deinde sanationes et curas passionum, qux in nobis insunt, et calamitatum, subjicit.

"Ectt δὲ xa λόγος ἕτερος, ὅτι motk τῶν "lov- B — Est et alia preterea hujus ordinis ratio. Judzis

δαίων χαταφρονησάντων τοῦ Θεοῦ, xoi τῶν πα-
τρίων ἐθῶν λαθόντων λήθην, χαὶ πολὺ μάλιστα
τῶν Γραφῶν παρεῤῥύησαν αἱ βίβλοι, καὶ διεφθά-
pncav. Ὕστερον δὲ περὶ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν
σπουδάσας, εἴτε Ἔσδρας, slve Ἐζεχίας, χαὶ οὐχ
ἀθρόως, ἀλλὰ καθ) ἕνα τούτους ἀναλεγόμενος, πρὸς
τὸν χρόνον τῆς εὑρέσεως ἑχάστου, καὶ «tv φαινοµέ-
νην τάξιν ἐπέθηχεν ' οὗ καθ) οὓς ἑλέχθησαν χρό-
νους, ἀλλὰ χαθ᾽ οὓς εὑρέθησαν. "Εστι δὲ xai ἄλλως
εἰπεῖν, ὅτι ph) παρὰ τοὺς χρόνους, ἀλλὰ παρὰ τὰς
ἡμέρας μᾶλλον, ἐν αἷς τὸ πρῶτον ἐποιῆθησαν οἱ
Ψαλμοὶ, τὸ μετὰ τοῦτο συνετάγησαν. Γένοιτο δ᾽ ἂν
οὕτω φανερώτερον τὸ λεγόµενον * πρῶτον θεοῦ σύλ-
Anpie, εἶτα γέννησις, εἶτα χλῆσις xal περιτομὴ xal
προσαγωγἡ πρὺς τὸν ναὺν, xal ὑπάντησις, μετὰ
τριάκοντα χρόνους fj βάπτισις, ἡ φανέρωσις, ἡ διδα-
σχαλία, τὰ θαύματα, τὰ παθήµατα , καὶ πάντων
ἔσχατον fj ἀνάστασις ' ἁλλ᾽ ἡμῖν γε τοὐναντίον ἐπὶ
τῶν ἑορτῶν ἔχει τὰ διαστήματα, πρῶτον σύλληψις,
εἶτ) εὐθὺυς ἀνάστασις. ᾿Ορᾷς ὅση τῶν μὲν ἑορτῶν ἡ
ἁπόστασις, τῶν δὲ ἡμερῶν fj συνάφεια; πάλιν ἀνά-
ληψις, µεταµόρφωσις, εἶθ᾽ fj, Υέννησις, εἶτα πάντων
ἔσχατον f, φανέρωσις. ΟὈρᾶς ὅση τῶν πραγμάτων 1)
ἑναντίωσις; χαὶ fj μὲν τῶν bv. μησὶν ἡμερῶν διεσώθη
φάξις, fj δὲ τῶν πραγμάτων αὐτῶν διεχόπη μάλιστα,
xai γἐγονε-τάξις ἓν ἁταξίᾳ τις.

enin. Deum olim negligentibus, omnes patrii mo-
res prorsus pene oblivioni dati sunt, unde quam
plurimi sacrze Seripturz libri, eorum ignavia per-
ierunt. Cumque Esdras seu Ezechias, quisquis
eorum fuerit, utilitatis publice certe studiosus, bu-
jusmodi psalmos, non tamen una omne:, sed sin-
gulares ac dispersos reperisset, collectos postea
et in unum compositos, eo ordine quo reperti sunt,
ita in publicum edidit, babita temporis ratione,
non quo confecti sunt, sed quo inventi, Tllud etiam
dici potest quod psalmi non justa tempora, sed
juxta dies, quibus primum compositi sunt, ita
postea in unum ordinati fuere, Quod dicimus ma-
nifestivs fietex his quz subjiciam. Christi con-
ceptio tempore primum fuit; postmodum nativitas,
deinde impositio nominis et circumcisio : post νο
adductio in templum et hypantesis [hoc est obviatio,
quam Latini purificationem Virginis appellant] ; de-
mum post triginta annos baptismus et manifesta-
tio Domini : deinde doctrina, miracula, passiones,
et postremo resurrectio. Verum apud nos festivita-
tes iste alio ordine atque alio intervallo celebran-
tur. Primo enim conceptionem, ac deinde statim
resurrectionem celebramus. (0) Vides quanta sit
temporis festivitatum distantia et dierum conjun-
ctio. Rursus assumptio, transfiguratio, nativitas»

et deinde postrema omnium apparitio ac manifestatio celebratur. Vides quanta sit rerum diver-
si3s Ordo quippe dierum in mensibus servatus est, rerum autem valde disjunctus : et factus est

ordo quidam, quasi sine ordine.

᾽Αλλὰ χαιρὸς διδάξαι λοιπὸν, xat τίς ἡ tv πολλοῖς p — Sed tempus est ut jam deinceps doceamus, qua-

τῶν ψαλμῶν ἀσάφεια, xat πόσαι µεταθολα], xal πα-

px τίνων τῆς Ἑδραῖδος διαλέχτου πρὸς τὴν Ἑλλη-.

νίδα Ὑεγόνασιν. Αἰτία τῆς ἁσαφείας τῆς παλαιᾶς
Σραφῆς , τό τε συμθολιχὸν τῶν ὅσα Χριστὸν καὶ τὰ
κατὰ Χριστὸν, xal ἁπλῶς εἰπεῖν, τὰ τῆς νέας χάρι-
τος προετύπουν, xal τὰ ἰδιώματα τῆς ' E6patbo; δια-
λέχτου πρὸς τὴν Ἑλληνίδα. Διαφόροις γὰρ χέχρη-
ται τὸ προφητιχὸν ἔθος εἰ xol ut iv πᾶσι ΄ σνν-

nam sit obscuritatis ratio, qua in multis psalmis
reperitur, et quot translationes sint, ex Hebraica
lingua in: Gracam, οἱ à quibus facts. Quod igitur
tam multa in veteri Scriptura obscura inveniantur,
in causa sunt figure, quecunque Christum, illius-
que actiones, et novam gratiam prssignabant (om-
nia quippe h»c quz ad gentium vocationem per-
tinere videbantur, prophete de industria obscure

Varia lectiones.

(5) Scribendum fortasse αὐτῷ.

(6) Graece per interrogationem efferuntur, ut et paulo post : Vides quanta, etc.

63 EUTHYMII ZIGABENI 65
admodum pertractarunt : ne si invidentissima iHa A εσχιασµένα γὰρ τὰ πλεῖστα δ.ὰ τὴν τῶν ἀχροατῶν

Judaeorem gens futuram primogeniti Israelis rui-
nam et gentiam adoptionem cognovisset, sacros
libros, ubi hzc predieta sunt, omnes igni tradere,
aique eorum memoriam obliterare studeret, neque
enim aliequin sustinuissent tanta adversus se
ferri testimonia. Unde non mediocre damnum po-
steris illatum fuisset, quod Dei consilium quodsm
in loco unus prophetarum nobis indicavit, dicens
ex persona Dei ad Judeorum gentem !* : Neque cre-

ἀπείθειαν xaX σχληρότητα, χαὶ ὀλίγοις τῶν ἁγίων
παραγυµνούµενα, xat ὀρθῶς ἀπὸ τοῦ τέλους μόνου
πρινόµενα. Τελευταῖον δὲ αἴτιον, ἡ ἀπὸ «7; "E6pat-
δος ἐπὶ τὴν Ἑλληνίδα γλῶτταν τούτων µεταθολή -
πᾶσα γὰρ γλῶττα µετατιθεµένη πρὸς ἁλλοτρίαν, ὡς
ἑπίπαν, ἔχει τὸ ἀσαφὰς xal δυσκατανόητον. Μεθηρ-
μηνεύθησαν δὲ ἐπὶ Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου, δι-
έποντος τῆς Αἰγύπτου τὴν βασιλείαν. Ἑπτὰ δὲ της
παλαιᾶς ΤΓραφῆς μεθερμηνεύσεις γεγόνασι

didisti, neque a principio aperui tibi aures. Noveram enim quod inobediens non pareres). Prztérea — obscu-

ritatis

alia etiam est ratio, idioma scilicet Hebraice lingue diversum a Greca : variis enim ας

multiplicibus loquendi modis prophete s:epenumero usi sunt, (quanquam non sic semper,) adum:
brate etiam. multa. dixere, ob incredulitatem et duritiem auditorum: qu: tamen paucioribus ac
sanctis viris revelata sunt, queque a solo rerum exitu ac fine recte judicantur. Postremo ctiam
jlla addatur ratio, quod de patria ac propria Hebraica lingua in aliam, antiqua omnia legimus
translata. Omnis autem lingua In aliam converso, ut plurimum, difficultatem atque obscuritatem ge-
nerat. Translatio ista facta est tempore, quo Prolemzus Philadelphus, regnum ZEgypii administrabat.
Septem enim fuere translationes Veteris Testamenti.

PrimaaLXX viris facta, qui Hebrzi erant et electi Ὦ Πρώτη, ἡ τῶν ἑδδομήχοντα, οἵτινες Ἑδραῖοι Gv-

fuerunt, juxta numerum septuaginta seniorum,
quos elegit Moyses. Hi igitur, commemorati regis
hortatu, ad hanc provinciam designati, in unam
per omnia interpretationem convenere. Secunda
Aquila Sinopensis. Hic Grzcus fuit, atque e Ponto,
et Hierosolymis baptizatus : deinde cum offensus
inimicusque effectus esset quibusdam Christianis,
spreto baptismate, Jud:is se adjunxit, et Scripturam
transtulit sub Adriano imperatore eo, qui lepram
passus est CCC et XXX annis post translationem
LXX. Ilic itaque iratus Christianis, multa perver-
tit. Tertiam fecit Symmachus, patria Samaritanus
qui cum apud suos, quantum honoris optabat non
assequeretur, Judzos adiit, et rursum circumcísus,
in Samaritanorum offensam, sacram ipterpretatus
est Scripturam, sub Severo imperatore. Qui etiam
ut Jud:eis placeret, quicunque ad Christum perti-
nebant, non sane transtulit : annis sex et quin-
quaginta post editionem Αμ, Quarta fuit Theo-
dotionis Ephesii, qui eum ex Marcionis lzereei ese
set, aliquande offensus suis cohzreticis, propriam
interpretationem edidit, sub imperatore Commodo,
Quinta certum non habet auctorem; inventa est au-
tem in Iliericho, dolio operta, sub Caracalla impos
ratore. Sexta sine auctoris nomine reperta est Nico-
poli, apud Actium, sub Alexandro Mamza impe-
ralore. Septima prodiit a Luciano magno eremita
et martyre : qui omnibus his editionibus visis,

τες, ἐξελέγησαν χατὰ ἀριθμὸν τῶν ὑπὸ Μωσέως
ἐχλεγέντων ἑθδαμήχοντα πρεαθυτέρων, κατὰ παρά-
χλησιν τοῦ δηλωθέντος βασιλέως, χαὶ σύμφωνον εἰς
ἅπαν ἑρμηνείαν ἐξέθεντο. Δευτέρα, ἡ τοῦ Σινωπέως
Αχύλα. Οὗτας γὰρ Ἕλλην ὢν ἐκ τῆς Ποντικῆς, ἐδα-
πτίαθη v Ἱεροσολύμοις * εἶτα προσχρούσας Χριστια-
νοῖς τισιν. ἠθέτησέ τε τὸ βάπτισμα, xal συνδραμὼ»
Ἰουδαίοις, ἑρμηνείαν τῆς Γραφτς ἐξέδωχεν, ἐπὶ
Αδριανοῦ βασιλέως τοῦ λεπρωθέντας, τὴν τῶν ἐθδο-
µήχοντα, τριάκοντα χαὶ τετρακοσίοις ἔτεσιν ὑστὲ-
ῥίζουσαν. Πολλὰ 6b. παρέφθειρε, Χριστιανοῖς ἔγκο-
τῶν. Τρίτη, ἡ τοῦ Συµµάχου, ὃς ὢν Σαμαρείτης, xal
μὴ τυγχάνων ὅσης ἑθούλετα τιμῆς, πρόσεισιν "Tou-
δαίοις, xal δεύτερον περιτέµνεται, xal πρὸς ἀντι-
πάβειαν Σαμαρειτῶν, τὸν θοίαν ἑρμηνεύει Τραφὴν,
ἐπὶ Σεθήρου βασιλέως. "Uc xa! τοῖς Ἑδραίοις χα-
βιζόµενας. ὅσα ἣν περὶ Χριστοῦ παρερµήνευσε, μετὰ
ἓξ ἔτη καὶ πεντήχοντα τῆς τοῦ ᾿᾽Αχύλα ἐχδόσεως.
Τετάρτη xaX Ἐφεσίου Βεοδοτίωνος, ὃς τῆς αἱρέσεως
Μαρχίωνος ὢν, καὶ µηνίσας ποτὲ τοῖς συναιρξσιώ-
ταις, ἔκδοσιν ἰδίαν ἑποιήσατο, βασιλεύοντος Κομ-
µόδου. 'H δὲ πέμπτη ἑρμηνεία, πατέρα μὲν οὑχ ἔχει
γνώριµον, εὑρέθη δ' αὖν kv Ἱερ.χῷ, πίθῳ κεκρυμμέ-
γη, Kapaxd)lou βασιλεύοντος. Καὶ ἡ ἕκτη δὲ, &v-
ὠννυμος οὖσα, τὴν εὕρεαιν ὁμοίαν ἔσχεν ἐν Νιχοπόλει,
τῇ κατὰ τὸ "Άκτιον, ἐπὶ ᾿Ἀλεξάνδρου τοῦ Μαμαίου.
Ἑθδόμη δὲ προέδη παρὰ Λουχιανοῦ τοῦ μεγάλου
ἀσχητοῦ xai μάρτυρος, ὃς ταῖς προῤῥηθείασις ἔπι-

et cum lHlebraiea veritate diligentissime, et magno D στήσας ἐχδόσεσι, xal τοῖς Ἑθραϊκοῖς φιλοπονώτερ»ν

cum labore collatis, propriam editionem, nihil
mancum et nihil habentem superfluum, Christia-
nis tradidit : qu:e apud. Nicomediam, anu ejus
conscripta reperia est in Lurrc quadam, apud Ju-
deos calce illita, post ipslus Luciani certawen,
δὲ post persecutionem, qux a Diocletiano et (7)

Deut. i11, 25.

ἐντυχὼν, καὶ ἀκριδωσάμενος ἔχδοσιν ἰδιόχληρον, xat
μηδὲν ἑλλεῖπον d) περιττὸν ἔχονσαν, Χριστιανοῖς
ἐποιῄσανο, fisv; εὑρέθη κατὰ Νιχομήδειαν, ἰδιόγρα-
φοᾷ αὐτοῦ, ἐν πυργἰσχῳ, παρὰ Ἰουδαίοις κεχρισμένῳ
χονιάµατι, μετὰ τὴν ἄθλησιν αὐτοῦ, xal τὸν παρὰ
Διοχλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ διωγμὸν, Κωνσχαν-

Vario lectiones.

(7) Cod. Yen. MaS:peavoo, Maximiani, ct recte quidem.

$5 COMMENT. IN PSALMOS. b6
τίνου τοῦ Μεγάλου τὴν βαειλείαν Bumovco;. Αὕτη A Maximino laeta est, sub. magno imperatore Con-

συνάδει zfj τῶν ἑθδομήχοντα, và περιεφθαρµένα τῶν
ἄλλων ἀθξτοῦσα,

Ἐχεῖνο μὲν οὖν πρόδηλον, ὅτι χαθάπερ τὰ θρέµ-
pata τοῖς αὐλήμασιν, οὕτω δὲ xal ὁ πολὺς ἄνθρω-
πος ἄγεται xal χαλεῖται µέλεσι. Πολὺ δὲ παρ ἡμῖν
τὸ θΊλυ τοῦ ἄῤόενος, xal οὐκ ἕλαττον τὸ ἄωρον τοῦ
καθεστηχότος, τὸ ἄγριον τοῦ ἡμερωτέρου, τὸ ἁπαί-
δξυτον τοῦ πεπαιδευµένου. Καὶ ἓν αὑτῷ μὲν τῷ &Q-
ῥενι τὸ μὲν λογιχὸν τῆς ΨυχΏς µέρος’ τὸ δὲ ἄλογον
καὶ θηριῶδες, ὧν πάντων ἡ ἡδονὴ χρατεῖ. Διὰ γοῦν
ταῦτα καὶ µέλος τῶν φαλμῶν, δι οὗ συνειλεῖται,
χαθάπερ διὰ περόνης, ταῖς qoyal; fj ἀπὸ τούτων
ὠφέλεια, τὸ αὐστηρὸν τῶν πνευματιχῶν φαρμάκων,
ὡς μµέλιτός τινος, συναλοιοῦντος τούτου, χαὶ κατα-
φαρμαχεύοντος, xal τοῖς ἡδέσι τὰ λυσιτοελῆ παραρ-
τύοντος. Τὸ χαριέστερον γὰρ ἡδέως ἐγχαταδύνει,
καὶ μονιμώτερον γίνεται. Ἡρῶτον μὲν τοῦτο τοῦ µέ-
λους αἴτιον. Ἐπεὶ δὲ διὰ τῆς ἁπατηλῆς ἡδονῆης ἀπόλ-
λυσι τὸν ἄνθρωπον ὁ ἐχθρὸς, πάλιν διὰ τῆς ἁτέ-
χνου (8) ταύτης xal οἰκονομιχῆς ἀνασώσεσθαι τοῦτον
ὁ Ozh, ἐπενόησεν. Αἴτιον xal τοῦτο δεύτερον τοῦ
µελίσµατος. Τὸ 65 τρίτον, ὅτι (9) καὶ ἀγάπην ἔπινε-
νόηται xal ὀμόνοιαν, ὥσπερ τὰς γλώσσας τῶν ἁδόν-
των, οὕτω xal τὰς γνώμας el; £v συνάχειν δυνάµε-
vov, χαὶ συναρμολοχεῖν, πἆάσας τε xal ἑχάστην Éxá-
στῃ xal πάσαις. τί γὰρ οὕτως ἐστι διαλλακτήριον,
ὡς ἆσμα χοινὸν ἔκετήριον, ἐξ ἑχάστου χαὶ πάντων
ὑπὲρ ἑχάστου xal πάντων ἀναφερόμενον; Καὶ χωρὶς
δὲ τούτων, πολλὴν ἔχει τὸ µέλος δύναμιν πρὸς Έθους
κατασχευὴν, f| ἐπανόρθωσιν, µεταλλάττον xal ῥυθµί-
ζον αὐτό σωφρονιχἀ τε γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαιοτέ-
fot, εἶναι (10) µέλη, χαὶ τοὐναντίον ἑἐρωτικὰ , xal
πολεμοποιὰ, xal εἰρηνιχὰ, xal λυπηρὰ, xat yaplev-
τα, χα) ῥωννύοντα, xai ἀμθλόνοντα. Φασὶν ὅτι xal
Πυθαγόρας, µειράχιον ἑχτόπως ἐρῶν, µεταστρέψας
τὸν αὐλὸν, µετέστρεψε xai τοῦ ἔρωτος' xal ἄλλο
μετὰ ξίφους ὁρμῶν ἐξέλυσεν. Ὁ δὲ Τιμόθεος μεταξὺ
τραπέζης xal ἡδονῆς τὸν νόµου cac τὸν ὅρθιον,
τὸν θυμὸν Ίχγειρε τοῦ Μαχεδόνος, xal ἁρπάσαντα
«hv σχευἣν ἀναπηδῆσαι πεποίηχε. Οὕτω γοῦν ἡμῶν
1j φύσις οἰχείως ἔχει πρὸς τὰ µέλη τῶν ἀσμάτων xal
ἡδέως, ὡς xa τὰ ὑπομάζια παιδία χλαυθμυριξόµε-
να, τούτοις xal µόνοις χαταχοιµίζεσθαι᾽ χατεπά-
δουσι γὰρ ἄσματα παιδιχὰ τούτοις αἱ τίτθαι, xal δι᾽
αὐτῶν καταχοιµίζουσι εὰ βλέφαρα. Καὶ ὁδοιπόρο: δὲ,
πολλάκις χατὰ µεσηµθρίαν ἐλαύνοντες, ἄσμασι πα-
ραμυῦοῦνται τὴν Ex τῆς ὁδοιπορίας ταλα,πωρίαν. Καὶ
Χχειροτέχναι πάντες ἑἐργαζόμενοι ἄδουσιν, ὡς τῆς
φΦυχῆης τῷ µέλει χυκλουµένης, xat ῥᾷον φερούσης τὰ
ὀχληρα καὶ ἐπίπονα. Καὶ τί δεῖ λέγειν περὶ τῶν λο-
γικῶν;, ὅπου Ys xal ἵπποι σἀλπιγγος μὲν ἀχούον-
τες, πρὸς πύλεμον εὐτρεπίζονται' θρέµµατα δὲ ταῖς
σύριγδιν ἔπονται, xal τόγε πλέον τέρπονται, xal

Slantino. Hxc cum LXX Interpretum editione 60”
sentit, οἱ quz ab aliis depravata fuerant, reproba -
vit.

lllud autem omnibus manifestum est, quod
qanemadmodum greges fistula, sic etiam multi
hominum aguntur. et mulcentur carminibus : inter
homines autem multo magis femina quam vir;
nec minus etiam is qui imuaturae est ztatis, quam
qui senio confectus ; aul qui ferecior est,
quam qui mitior ; aut docto indeetior : et in
ipso quidem homine alia est rationalis anime
pars et alia irrationalis ac ferina, quas omnes
tamen voluptas vincit ac superat. Hae igitur de
causa: psalmorum cantus introductus est, per
quem utilitas, qua ab ipsis psalmis provenit,
humanis animis veluti per fibulam quamdam ad-
neclitur et conjungitur : ipso scilicet cantu, quasi
melle quodam, alierante ac moderante spiritualis
medicine .austeriatem, et utilia dulcibus con-
diente. Nom quod gratum esit, id jucundius reci-
pitur οἱ constantius retinetur. Hxc est igitur prima
cantus ratio. Secunda vero illa est : quia inani ac
falsa voluptate, demon homiaem perdiderat, co-
gMavit Deus per eamdem, artificiose dispositam,
illum rursus salvare. Tertio, cantus ad mutaam
concordiam ei dilectionem inventus est: utpote
qui possit, ut canentium voces, ita et eorum ani-
mos, in unum componere. Quid enim est quod íta
inimicitias generet, u&. cantus amicitiam et amo-
rem conciliat ? ille videlicet cantus, qui a singulis
atque ab omnibus, pro singulis et pro omnibus
communiter offertur Deo. [Aut quisnam adeo est
immdHis et ferox, qui illum possit inimicum ducere,
quei sciat Deum pro se placasse?] Multom praz-
lerea vim harmonia liabet et cantus, ut possint
el bonos mores parare, et labantes, aut perditos
dirigere, atque in inelius componerc. Legimus
eiiam apud antiquos auctores, varia (fuisse can-
tuum genera, ita ut alii casti essent. el temperati,
alii amatorii, alii etiam bellici, sic et pacifici et
m«esti ac lugubres : alii denique robur, et alii
hebetudinem przstantes. Aiunt enim Pythagoram,
adolescentis iminodice ainantis, mutatis tibis

D modis, amorem simul mutasse, et alium gladio

insilientem pari modo molliisse ac compescuisse ;
οἱ Timotheum in conma, atque inter voluptates,
dum cantum quemdam'caneret, qui Ortbius dice-
batur, animum ferunt Macedonis excitasse atque
effecisse, ut, arrepta armatura, protinus exsiliret.
Adeo enim humana natura cautibus familiaris est,
eisque delectatur, ut vagientes etiam infantes his
solis compescantur. Canunt quippe illis nutrices
pueriles nzenias, quibus eorum oculi sopiuntur.

' Viatores praterea, sepius de media die fatigati,

Varie lectiones.

(8) fc. &vs£gvov, ut et Latinus legit interpres.
(9) ἴσ. ὅτι εἷς, exploso xat.

(10) Desideratur, vel certe. subauditur verbum,
quo infinitus εἶναι regatur,

ο] EUTHYMII

itineris laborem, cantu ac carmine consolantur.
Omnes etiam osrtifices operando cantant, quasi
operautis animus carmine mulceatur, et canendo
facilius molestías omnes perferat ac labores. Sed
quando irrationalia ipsa, equi nimirum,
tunc

tuba ad prelium parentur,
magis gaudeant et pinguescant? et feris multis

ZIGABENI 68

mtaloytat * πολλοῖς δὲ xai θέλγητρα ταῦτα θηρῶν,
xai θήρατρα" xal ὄγε µονόχερως, μέλους xa χάλ-
λους λάφυρον,

quid opus est rationales homines percensere
ei oves fistulam sequantur, ac
Cantus et carmina, solatio Sint, multis

ea sint pro plagis, 3ut laqueis ? ipse siquidem unicornis pulchritudine ac cantu superatur.

Verum ij qui divina doctius ac sublimius inter-
pretati sunt, aiunt per cantum Oorganicum concin-
nitatem animz significari. Animze autem concinni-
tas est cousonantia quzdam οἱ concentus illarum
partium et potentiarum qua intra animam sunt :
de qua latius dicemus. Consonantia enim est har-
monia rerum differentium quidem per sese, sed in
unam postea consentientium et convenientium me-
lodiam. Hoc autem videre licebit, quando przcipue
consonantiarum rationes, interioribus anima par-
tibus congruerint : et. aliud quidem in primo sit
ordine, et tantummodo imperet, nunquam serviat
(rationalem partem dico), aliud auteui (pars scilicet
irascibilis) medium locum habeat, et regatur a
primo, ipsum autem posteriori imperet : quod veru
extremum tenet locum, pars sit concupiscibilis,
qua lantum pareat, nunquam imperet. Tunc εἰς
quidem anim: consonantia inveniri poterit (ra-
tionalie dico partis ad irascibilem), ut ejus chordz,
quie [Iypatze dicitur, ad Mesen. Hanc enim supre-
mam et gravissimam vocem appellant, qua servat
oonsonantiam diatessaron ; similiter et irascibilis
ad concupiscibilem, ut Messe chordz, ad eam qua
' dicitur Nete : hanc autem altissimam alque acutis-
simam vorem nominant, quz est diapente. Eodem
modo etiam irascibilis ad concupiscibilem, ut
ebord:e illius, quam Hypaten diximus ad Neten,
hanc siquidem vocem, quz de gravisima acutissi-
maque conficitur, Diapason appellant. Quod si par
esi, non loca, aut nomina, allendere, sed vim
potius ipsam sequi, et rerum efficaciam : rationa-
lis pars sane potius Mese appellanda est, eo quod
ad irascibilem, quasi ad chordam Neten (li:c enim
acutissima est et concilatissima anima pars) eam
rationem consonantiz habeat qus est Diapente ;
et ad concupiscibilem ut ad Hypaten (usc enim
laxior est et mollior) rationem eam servat qua
est Diatessaron, intensionemque illius,
remissionem coaptat atque concinnat ; qua mistura
optimam harmoniam perficit, His itaque εἰς pra-
missis, restat ut. dicamus, quomodo divinus Spi-
ritus unus cum sit, aliquando singulari numero
dicatur : ut illud !5 : Spiritus Domini 8wper me:
propterea unzit me ; item ** : Spiritum sanctum
tuum ne auferas a. me: item ** :. Ft Spiritus | oris
ejus omnis virius eorum ; et aliquando plurali :
Spiritus, inquit *!, prophetarum prophetis subjecti
sunt ; item ** ; Requiescent super eum septem spiri-
ixs. Manifestum est autem Spiritum quidem unum
esse quemadmodum et unum Artificem, iustru-
menta autem plura. Organa enim Artificis fuerunt

^ Psal. xtiv, 8. Pgal. L, 45. 9 Psal. xxxn, 6.

'AXM οἵγε τὰ θεῖα χομφότερον ἑρμηνεύοντες,
φασὶ, διὰ τοῦ ὀργανικοῦ μέλους τὲν ἑμμέλειαν ὑπο
σηµαίνεσθαι τῆς φυχῆς. Μουσουργία δὲ φυχῆς, ἡ
τῶν ἔνδον αὐτῆς μερῶν συμφωνία, περὶ fi ἐροῦμεν
πλατύτερον. Συμφωνία γάρ ἐστιν ἁρμονία διαφερο-
µένων μὲν, ὁμολογούντων δέ: τοῦτο δὲ ἔστιν ἰδεῖν,
ὅταν οἱ χάλλιστοι τῶν συμφωνιῶν λόγοι τοῖς ἔνδ.ν
τῆ; ψυχῆς µέρεσιν ἐφαρμόσωσι, καὶ τὸ μὲν τὴν πρώ-
την ἔχῃ τάξιν, xol µόνον ἄρχῃ, λέγω δὲ τὸ λογιστι-
κόν * τὸ δὲ τὴν µέσην, olov τὸ θυμιχὸν, ὑπὸ τοῦ πρὠ-
του μὲν ἀρχόμενον, ἄρχον δὲ τοῦ τελευταίου « τὸ δὲ
τὴν ἑσχάτην, ὡς τὸ ἐπιθυμητιχὸν, ἀρχόμενον µόνως.
Τότε γὰρ ἂν εἴη καὶ συμφωνία Ψυχῆς ' τοῦ μὲν Xo
Υιστιχοῦ πρὸς τὸ θυμοειδὲς, ὡς ὑπάτης πρὸς µέσην,
τοῦτο γὰρ τὸν ἀνώτατον xal βαρύτατον καλοῦσι
φθόγγον, τὴν διὰ τεσσάρων συμφωνίαν σώζοντος»
τοῦ δὲ θυμοειδοῦς πρὸς τὸ ἐπιθυμητικὸν, ὡς μέσης
πρὸς νήτην, τοῦτο γὰρ τὸν ἀχρότατον xal ὀξύτατον
ὀνομάζουσι τὴν διὰ πέντε πάλιν: αὐτοῦ δὲ τοῦ λογι-
στιχοῦ πρὸς τὸ ἐπιθυμητικὸν, ὡς ὑπάτης πρὸς vf.-
την τοῦτο γὰρ λέγουσι τὸν Βαρύτατον πρὸς τὸν ὀξύ-
τατον thv διὰ πασῶν. El δὲ δεῖ μὴ τοῖς τόποις xat
τοῖς ὀνόμασι προσέχειν, ἀλλὰ ταῖς δυνάµεσι xal τοῖς
ἑνεργήμασιν, εἴη ἂν µέση μᾶλλον τὸ λογιστικόν»
πρὸς μὲν τὸ θυμιχὸν, ὡς πρὸς νήτην, τοῦτο γὰρ τὸ
ὀξύτατον, xal ὁρμητιχώτατον τῆς ψυχῆς µέρος τοὺς
λόγους τῆς διὰ πέντε σῶζον συμφωνίας * πρὸς 65 τὸ
ἐπιθυμητιχὸν, ὡς πρὸς ὑπάτην, τοῦτο γὰρ αὐτῆς τὸ
χαλαρώτερον xa χαυνότερον, τοὺς τῆς διὰ τεσσά-
pov* κἀχείνου μὲν τὴν ἐπίτασιν, τούτου δὲ τὴν ἄνε-
σιν ῥυθμίζον καὶ κατακιρνῶν, χαλλίστην ἁρμονίαν
ἐργάζεται, Τούτων οὖν προαποδεδοµένων ἡμῖν, ἔτι.
παραστῆσαι βούλεται, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν λείπεται, πῶς
ἓν ὃν τὸ θεῖον Πνεῦμα, mozb μὲν ἐνίζεται: Πνεῦι α
YÀp, qnot, Κυρίου ἐπ᾽ ἐμὲ, οὗ ἔνεχεν Éypicé µε;
xal: Τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ dvcavéAnc da?
ἐμοῦ: xal* Τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ,

et hujus p πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν: mot Bb πληθύνεται *

Ilveópaca γὰρ, qnot, προφητῶν, προφήταις ὑπυ-
τάσσεται" καί’ ᾿Επαναπαύσεται ἐπ᾽ αὐτὸν &xcá
πνεύματα. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ μὲν Πνεῦμα ἓν, χαθά-
περ καὶ ὁ Τεχνίτης εἷς: ὄργανα δὲ, πολλά - τοῦτο
Y&p οἱ προφῆται, καὶ διὰ τοῦτο διάφορα xa! τὰ χρού-

. pata, 3| ἐμπνεύματα. Καὶ οὐκ ἐπὶ πολλῶν μόνον

πολλὰ, ἀλλὰ xal ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πολλὰ xai διάφορα,
τοῦ Τεχνίτου τὰ μὲν ἐνιέντος, τὰ δ ἐπιτείνοντος, τὰ
δὲ µεταθάλλοντος, τὰ δὲ καὶ κιρνῶντος * πάντα μὲν
οὖν οὐδαμῶς * τὶς γὰρ αὐτῶν ἀτόμων 1 γνῶσις; τὰ
γενιχώτατα δὲ, µέχρι τῶν ἰδικωτάτων ὥρισται,
κατά τε ποιότητα xal ποσότητα" περαιτέρω γὰρ οὐ
πρόεισι τῶν ἑπτά.

*! [ Cor. xiv, 22, ?! Ίσα, σι, 2.

69 COMMENT. IN PSALMOS, 10
propbet,, unde et varix sunt organorum voces ac soni, pec tantum in variis instrumentis varia bsc
esse reperiuntur, sed in uno atque eodem multiplicia ac diversa, Artifice scilicet hzc laxante, illa in-
tendente, alia immutante, alia eliam — miscente ac temperante, Omnia vero et singula Spiritus
organa deüniri non possunt, cum nulla sit individuorum cognitio : possunt tamen eorum diversa
genera et species secundum qualitatem οἱ quantitatem deÜniri, atque ideo non plus; quam sepiem

esse dicuntur.
Λοιπὸν οὖν ἕἔλθωμεν ἐπὶ τοὺς τρόπους τῆς προ- À Ceterum de prophetise modis dicamus : alius enim

φητείας * Óó μὲν γὰρ τῶν παρελθόντων, 6 δὲ τῶν ἓν-
δἹτώτων, ὁ δὲ τῶν µελλόντων τὴν γνῶσιν ἔσχηκεν ' ὁ
μὲν, τόδε τι λέγων, ὁ δὲ, τόδε τι πράττων * xal ὁ
μὲν, ἑναργῶς ὁ δὲ, αἰνιγματωδῶς. Καὶ τρόποι má-
ἂιν τούτων τῶν τρόπων ἕτεροι * ὁ μὲν δι) ὁράσεως,
ὁ δὲ δι àxorc, 6 δὲ δι) ὀσφρήσεως χαὶ συνέσεως, fj
ἀφῆς, νοερῶς πάντα * τοσαῦται γὰρ xai νοὺς αἱσθή-
σεις, ὅσαι xai σώματος * ἀλλ' ὁράσεις λέγονται πᾶ-
σαι, χατὰ τὸ γενικώτερον, 5 τιμιώτερον. Ὁρᾷ μὲν
οὖν ἹἸεζεκιήλ' Καὶ ἑώρων, φησὶ, καὶ dvé6Gawor
Cápx£c, καὶ παρετείνετο δέρµα, xaX τὰ ἑξῆς ' ἀλλὰ
καὶ àx;uet* Καὶ σὺ, φησὶν, υἱὲ ἀνθρώπυν, ἄχουε
τοῦ -ἲα λοῦντος apóc σέ ' ἀλλὰ xal γεύεται’ Kal
ἑψώμισε, qna, τὴν κερα.Ίίδα ταύτην, xal εἶπε

prseteríta narrat, alius praesentia, eLalius futura prae-
dicit : et hic quidem aliquid dicens, ille vero aliquid
faciens, alius item manifeste, alius vero obscure at-
que snigmatice : horum etiam modorum, rursus
alii suni]modi. llic per visionem, ille per auditum,
alius per odoratum, alius per gustum, et per tactum
alius : omnia tamen secundum intellectum. Toti-
dem enim sensus intellectus habet, quot corpus :
verum omnes hi modi visiones etiam appellantur,
vel quia generalior sit visionis modus, vcl quia
dignior. Vidit quidem Ezechiel : Et vidi, iuquit, et
ascendebant carnes, et extendebatur cutis **. Verum
et alibi audivit, cum ait: Tu, fili hominis, audi
eum qui loquitur ad (6 **. Alibi etiam gustavit di-

πρός µε: Ylà ἀνγθρώπου, tó ctópa σου φάγεται, B cens : Et cibavit meillo volumine, et dixit ad me :

xal ἡ xoa σου aA4ncÓOlescac tic. κεφα.ίδος
ταύτης' τὸ μὲν ἄχρον καὶ ὁραστιχώτερον τοῦ νοὺς
στόμα καλῶν, τὸ xal πρώτως ἀποχευόμενον τὼν
θείων βρωµάτων ' τὸ δεύτερον δὲ xal χωρητικώτε-
ρον, ἦτοι τὴν διάνοιαν, χοιλίαν ὀνομάζων, ἣν xal λέ-
pev Πλησθήσεται τῆς χεφαλίδος, ὡς Ex μικρῶν σπερ-
µάτων τοῦ Πνεύματος, κολλῶν πληρουμένην ἄρα λο-
γίων. 'Opd δὲ xal ἀχούει καὶ 'Ἠσαΐας, Τίς, φησὶ, xo-
ῥρεύσεται πρὸς τὸν JAaór τοῦτον; Kal εἶπον, ᾿Ιδοὺ
ἐγὼ, Κύριε. Νῦν ὁ ἀχούων * τίς δὲ ὁ βλέπων; Kal
&opur ἕως θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Πα.ἰαιὸς ἡμαρῶν
ἐχάθησεν, ἀμφοῖν τούτοιν τοῦ μὲν τὴν ἀνάστασιν,
τοῦ δὲ τὴν χρἰσιν µερισαµένων (11). Πολλὰ γοῦν τοῦ

Fili hominis, os (uum comedet, venter tuus implebi-
tur hoc volumine : summam illam nimirum effica-
cissimamque ac priacipem partem intellectus, qua
divinos cibos primum gustat, os, secundam vero et
capaciorem admodum, mentem dico, ventrem ap-
pellans, quam volumine implendam esse dixit :
quasi ex minimis Spiritus sancti seminibus, multis
impléri deberet divinis eloquiis. Videt etiam et
audit Isaias : Quís, inquit, accedet ad hunc popu-
lum ** * Et dixi : Ecce ego, Domine. Nunc igitur au-
divit, alibi vero vidit. Et vidi, inquit, donec posite
Tani sedes, et qui. Antiquus. erat. dierum, sedit.
Horum autem duorum prophetarum, ut vides, alte

ἀχούειν, xal βλέπειν, xal γεύεσθαι τὰ παραδείγµα- ϱ resurrectionem, et alter judicium sibi partiti sunt.

τα. Tiva δὲ xal τοῦ ἅπτεσθαι; (12) Ναοὺμ τὸ θεῖον
λῆμμα τὴν θεοληψφίαν οὕτω χαλοῦντος, χαθάπερ ἑπ-
ἀφωμένου τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς φυχῆς, xal τυπούμέ-
νου χαὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.

Multa alia sunt, auditus, visus et gustus exempla.
Tactus exemplum habes apud Naum : qui juxta
translationem LXX, quod alii interpretes Onus
Ninive reddiderunt, Assumptionem Ninive appella-

vit: assumptionem quamdam divinam, principalioris animz partis intelligens, non secus ac si a
Sancto Spiritu, manibus quibusdam contrectata fuisset et formata.

Αλλ' ἵνα εἴπωμεν συντομώτερον, ἄλλων κατ
ἄλλον ἑνεργουμένων val χρόνον xal τρόπον, xal
χομιδῇ γε ὀλίγων xal ἐπ᾽ ὀλίγου, χατὰ δύο μόνους
Ἀρόνους, Ἡ xol τρόπους, πολλάχις τρεῖς μόνος ὁ
θεοκάτωρ οὗτος λέγοιτο 5 ἂν xal προφητοπάτωρ, δ.ὰ
πάντων ἦλθε xal χρόνων xa τρόπων * xal νῦν μὲν
λέγει τὰ παρελθόντα, νῦν δὲ τὰ ὄντα, vov δὲ τὰ
μέλλοντα, καὶ νῦν μὲν ὁρᾷ Καὶ εἶδε, nol, τὸν
Κύριον, τὰ τοῦ Κυρίου. νῦν δὲ ἀχούει * Εἶπε,
Υὰρ, eno, Κύριος τῷ Δαθἰδ * vov δὲ ἅπτεται'. Ἡ
ΥἼωσσά µου κἀλαμος Ἱραμματέως ὀξυγράφου,
γλῶτταν οὐ τὴν ἔξω λέγων, λέγειν γὰρ ἂν αὐτὴν (12)

. Verum ut breviter sermonem expediamus, cum
ceterorum — prophetarum — alii per varia tem-
pora et modos : atque hi quidem pauci et raro,
quippe cum per duo tantum tempora, vel modos,
ad summum tres, agi eis contigerit, solus hic no-
ster, Dei etproplietarum etiamjPater, omnia percurrit
tempora et modos : et. nunc quidem praeterita
dicit, nunc presentia, modo etiam futura, et modo

D videt. Vidit, inquit, David Dominum, aut ea qui

Domini sunt ; modo audit : Dixit, enim, inquit, Do-
minus ad David ** ; Nunc tangit : Lingua mea, in-
quit, calamus scriba velociter scribentis : linguam,

*! Ezech. xxxvi, 8. ?* Ezech. 1, 4,5. ** Isa. vi, 8. ** Psal. xLiv, 2.
Varie lectiones. '

(14) Ic. µερισαμµένοιν.
(12) Grecorum verborum sensus est : Naum
quidem divinum lemma dicil. divinam quamdam

prehensionem sic appellans, quasi princeps animi pars

prehenderetur. :
(16) Adde, vel subaudi ἐχρῆν, vel aliud hujusmodi.

71 EUTIIYMII ZIGABENI 72
inquam, nón hanc exteriorem intelligens ; qnipre A μᾶλλον, ἀλλ f| yp&gsev, ἀλλὰ τὴν τοῦ νοεῖν δηλον-
cum loqui eam potius quam scribere par fuisset, τι, Χαινόν τινα cpówov £qartxopévav τοῦ πνεύμα.
sed interiorem intellectus linguam, qu novo al- — «e;, ὡς ὑπογραφέως χάλαμος, 6; αὐτῆς τὰς γνώσεις
que ineffabili quodam modo, ipsum Spiritum {411- καλλιγραφοῦντθς, xal οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ
gebat, palpabatque eo nimirum modo, quo a scrí- «ὀξυγραφοῦντος * οὕτω διὰ μὲν τῶν γραμμάτων τὴν
ptore tangitur calamus: per quem, ea qua illi — évápyetav τῆς προφητείας ἑδήλωσεν * τὴν ὀξύτητα
revelata erant, eleganter scribebat : neque id tan- δὲ, διὰ τῆς ὀξυγραφίας. Nov δὲ τὴν vevdtoxdv ἑαυτῷ
tum, sed et velociter id agebat, Unde et manifesta- προσμαρτυρεῖ δύναμιν Ὡς rAvxéa vip, qnot,
tionem prophetiz indieat, et vehementem eliam, ae cQ «ἑώρυγγί µου τὰ Aóyid σου. Καὶ γὰρ «b νοητὸν
validam Spiritüs concitationem, dum velocissimo ἍἨδύνετο στόµα, τὰ λόγια τῶν χρησμῶν κχαταπίνον,
scribe eam compeorat. Alibi gustum sibi adesse — xat aj ἀναφέρον, πολλῆς ἡλονῆς περί τε τὴν χατά-
attestatar dicens : Quam dulcia faucibus meis. elu- — T03tv xal τὴν ἀνάδοσιν αἰσθανόμενος ' ἀλλαχοῦ δὲ
quia (ua super mel ori meo *'. kysius etenim intel-— xal τὴν καρδία» ἐρευγομένην λέγει τὸ ἀγαθὸν, τὴν
lectus. os ac fauces delectabantur, cum divina µβαθυτάτην, ὡς ἂν εἴποις, καὶ ὑποδεχτικὴ» πάντων
oraculorum elequia deglulitel, 40 rersus reveca- oU vob; δύναμιν, ὡς ὑπερεμπεπληρωμένην ὅλην καὶ
ret. Maximam enim prepheta, tum deglutiendo ea, D ὅλων τῶν ἀγαθῶν βρωµάτων τοῦ Πνεύματος. Σπά-
qum revocando percipiebat voluptatem. Alio etiam — vto; ó τῆς ὀσφραντιχῆς iv αὐτῷ τύπος, xal πολὺ
in loco eructasse dieit cor suum verbum bonum ** s. «ov ἄλλων δυαφωρατώτερος * Xpópra, qnoi, καὶ
vim quamdam intellectus profüandissimmam, et ut ΙΔ στακτὴ, xal. κασσία, ἁπὸ τῶν ἱματίων σου, τῖς
dicam, omnium capacíssimam sic appellans, veluti εὐωδίας τῆς χατὰ Χριστὸν ἀντιλαμθανόμενος. Οὕτω
quae omnibus sancti Spiritus cibis ad summum δι ὅλων τοῦ vob; τῶν αἱσθήσεων, τῶν τοῦ Πνεύμα-
plena esset. Rarior in eo fuit odoratus Ώρατα: sed — 4o; ὅλων ἀντελάδετο, καὶ Ὑνώσεων ναὶ δυνάµεων.
csteris omnibus multo molestior. Nam quod legi- Αηλοϊ δὲ την προφητιχὴν ἕξιν διὰ τοῦ λόγον, καὶ
mus : Myrrha et stacle. ei cassia. ἆ vestimentis οὐδὲν αὐτῷ διαφἐρον τὰ παρελθόντα (14) λέγειν, ἢ
tuis **, id ab eo dictam est, cum [sdversus putre-— xal τὰ μέλλοντα. Πολλάκις ὙΥοῦν ἑἐναλλάττει τὴν
dinem et corruptionem cicatricum suaram] bonum — «á£tv* xai τὸ μὲν, ὡς ἤδη γεγονότα λέγει τὰ yavr-
ac suavem Christi odorem przsensisset. Hoc pacto σόµενα * τὸ δὲ xobvavtiov * οὕτω γὰρ τό. "Iva ti
per omnia intellectus sensoria, scientias ac virtu- μὲν ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ παρέστησαν xal συγ-
tes omnes spirituales adeptus est. Conditionem — *jz0ncav, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἀντὶ τοῦ Φρυάξονται,
autem, atque habitum Prophetz, oratione atque |, xa! Παραστήσονται, xai Συναχθήσονται. Τὸ δὲ. Ἐν
sermone suo clarum facit, cum nihil differat spud C ποεαμῷ διελεύσονται ποδι, ἀντὶ τοῦ, Διεληλύθεσαν,
eum, pr:esentia dicere, aut futara. Szepenumero non. 9 καὶ τοῦ θείου Πνεύματος ἱδιαίτατον, μηδὲν παρ-
ordinem iminutat, et aliquid ut jatn factum narrat εληλυθὸς ἔχειν, ἡ µέλλον, ἀλλ᾽ ἑνεστῶτα πάντα.
quod futurum est : contra etiam aliquando futura pro jm factis, cujusmodi illud est: Quare insurregerunt
gentes **, [et populi meditlati sunt inania ?| Et astiterunl reges. terre , et. principes convenerunt. in
unum, eic., pro eo quod est, Jnsurgent, meditabuntur, astabunt, convenient. item illud : In. flumine
pertransibunt pede **, hoc. est pertransierunt. Est enim hoc divini Spiritus pecullare, ut nihil prztez-
itum ducat, aut. futurum, cum illi omnia prasentia sint.

llis omnibus consideratis, accedamus ad parti- Τοσαῦτα παραθεωρῄσαντες, ἐπὶ τὴν χατὰ λέξιν
cularem uniuscujusque psalmi interpretationem, ὁρμήσωμεν τῶν φαλμῶν ἐξήγησιν, ἐκεῖνο χοινῶς
uno tantum uecessario et generali dicto adhuc prze-— xal ἀναγκαίως ἀποφηνάμενοι, ὡς οὐχ ἅπαντα τὰ
misso : quod non omnia dicta, uno modo interpre- ῥητὰ xa0' ἕνα τρόπον ἐξετασθήσεται, οἷον 7| χαθ'
tabimur, videlicet secundum historiam, aut se- µἑστορίαν µόνον, ἢ χατὰ προφητείαν, f) κατὰ ἄλλη-
cundum prophetiam, aut secundum allegoriam, aut — yopíav, fj xaX τὴν Ἠθικὴν διδασχαλίαν' ἀλλὰ τὸ
secundum moralem sensum : sed unum atque αὐτὸ πολλάχις πολλοῖς χαὶ διαφόροις τρόποις ὑπο-
idem diclum, si penumero variis sensibus subjicie- θληθήσεται, καὶ ὥσπερ Ev 6£v^pote, exe. xal σπἑρ-
mus. Nam quemadmodum in arboribus et semini- p µασι, πολλαί τινες αἱ ἐχφύσεις xal δυνάµεις ' xal
bus, ptura ac varia sunt germina et. vires, siqui- — y&p ἓν δένδρῳ βίζα, xat στέλεχος, καὶ χλάδος, xat
dem in arbore et radix est, et truncus; item rami, — qAottc, xal φύλλα, χαὶ ἐντεριώνη * καὶ ἐν σπἑέρµασι
cortex, folia et medulla : οἱ in seminibus, herba, Χλόη, xal χάλαµος, χαὶ ἀνθερίσχοι, xa λέπος, xal ὁ
stipula, arist:, squaminule εἰ fructus pro uno xapmb, &v0' ἑνὸς µυρίος, οὕτω xal πολλῷ πλέον
innumerabiles : sic etiam et multo magis in his — tri τοῦ Πνεύματος. Καὶ οὐ µμέμδις τῶν εὑρεθέντων,
qui sunt spiritus. Neque accusabis auctorem de ἀλλὰ συγγνώμη τῶν maptrupeüEvtov * «fn; γὰρ
irvyentis, sed ignosces potius in omissis. Quis enim — á&la; οὐδεὶς ἂν δικαίως ἐφίχοιτο. Καθόλου δὲ εἰπεῖν,
quod satis ac justum est digne dixerit? ln umiver- δυνάµεθα τοὺς φαλμοὺς προσαρµάζειν, ἐχθροὺς τοῦ

4

€

3! Pia]. cxvin, 100. 3 Psal. xiv, 9. *?* Psal xii, 9. 3 Psal. 1, 1. *! Psal. Lxv, 6.

Varie lectiones.
(44) Grace παρελθόντα, preterita. Savlus legit παρόντα.

lada
4)

COMMENT. IN PSALMO;.

14

Χριστοῦ νουῦντες τος ἐχθροὺς τῶν Χριστιανῶν M sum illud etiam sit dictum, quod possumus [nobis

δαίμονας, καὶ Σχοὺλ καὶ ᾽Αέεσαλὼμ, xal εἴ τις
τύραννος, αὐτὸν Of mou τὸν διάδολον, καὶ πά)ιν
ἐπιθυύλους xal δλίδοντας xaX χκαταδιώχοντας, xat
σα τοιαῦτα, τοὺς δαίμονας * Δαθ'ὶδ 05, xal χριστὸν
xa βατιλέα, τὸν xa0' ἕκαστον ἡμῶν" ὥσπερ γὰρ
ἐχεῖνος ἐχρίσθη τῷ ἑλαίῳ τῆς ἀρχῆς εἰς βασιλείαν,
"οὕτω xai ἡμεῖς τῷ ἑλαίῳ τοῦ βαπτίσματος εἰς βα-
σιλείαν !9 τῶν kv οὐρανοῖς. "Όσα δὲ τῶν ῥττῶν οὗ
πρσαρµόζουσι, ταῦτα ἐχφωνοῦμεν ἁπλῶς, ὡς φω-
νὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἁγιάζοντες διὰ τούτων
ἑαυτοὺς, ὁποῖα τὰ τοῦ δευτέρου φαλμοῦ xal τῶν
το’ούτων. ᾿Ανεπίγραφος μὲν οὖν παρ) ἛἙδραίοις ἂν
ὁ πρῶτος φαλμὸς, οὐδὲ παρὰ τῶν ἐρμηνευσάντων
ἔτυχον ἐπιγραρῆς. Ἔστι δὲ οὗ µόνον ἠθιχὸς,
ἁλλὰ xal δογµατιχός * οὐ µόνον παραινεῖ προσέχειν
τοῖς θείοις λόγοις, ἀλλὰ xaX ἀσεθῶν, καὶ τῶν ἄλλων
ἁμαρτωλῶν, περιέχει χατηχορἰαν χαὶ τ'µωρίαν.

ipsis] omnes psaliuos accommodare : pro inimicis
Christi, damonea Christianorum : inimieos pro
Saule ctiam el Absalone, aut si quis aliusest hujus-
ccmodi tyrannus, d.emoncm pari modo intelligentes :
quos omnes in figura signatos esse intelligimue,
per beati David persecutorum atque insidiatorum
personas. Qu:e vero ipsi beato David οἱ uncto et
regi conveniunt, ea unicuique nostrum accommo-
dabinus; nam quemadmodum ille regio oleo in
rezem unctus est, iia εἰ uos oleo baptismatis ad
regnun colorum, Quacunque autem recte nobis
congruere non possunt, ea simpliciter quasi sancti
Spiritus voces efferemus, hujusmodi verbis nos-
melipsos sanctificantes, qualia sunt qux in secundo

D sunt psalmo et in aliis similibus. Primus igituc

psalmus quemadmodum apud Hebrwos sine inscri»
ptione habetur, ita ab omnibus interpretibus est

dimissus. Est aulem, non moralis tantum, sed dogmalis etiam refertus: neque enim tantum ad-
mouct, ut divinis insistamus eloquiis, sed impiorum, οἱ aliorum delinquentium accusationem con-

tiuet et supplicia.

Varie lectiones,

(13) ἴσ. ziv.

APXH
THX ΕΞΗΓΗΣΕΩΣ.

INITIUM
EXPOSITIONIS.

ΨΑΛΜΟΣ A'.

Μακάριος drtjp ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν Bov.1g
ἀσεδῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτω-ῶν οὑκ ἔστη, xal
ἐπὶ καθέδρᾳ .Ίοιμῶν oix ἐκάθησεγ. Μαχάρ.ος χ»-
ρίως μὲν ὁ she, χαθώς φησιν ὁ παῦλος, Ὁ (ιακά-
foc, λέγων, xal μόνος δυγάστης. Παρεχύρησε
€* δ.ὰ τῆς προσηγορἰας ταύτης χαὶ ἡμῖν, ὡς xaX τῆς
θεός, ὡς τό Ἐγὼ εἶπα, θεοὶ ἐστεβΒ, χαὶ πολλῶν
ἄλλων τοιούτων. Τὸ γοῦν ὄνομα τοῦτο, τῆς μὲν κατ᾽
ἑρετὴῆν τελειότητος ὑπάρχει xapmóz;* δηλοῖ δὲ τὸν
ἀνώλεθρον, ὡς ἑστερημένον πάσης χηρὸς, τοῦ [i
πλεονάσαντος' συμπεριλαμδάνει δὲ χαὶ τὴν γυναῖχα
πάντως ὁ μαχαρισμὸς, ὡς ἀπὺ µέρους τὸ mày:
Μερα.1ἡ μὲν Υὰρ γυναιχὲς ὁ drip, κατὰ τὸν θεῖον
᾽Απόστολον * συνάπτεται δὲ τῇ χεφαλῇ τὰ µέρη
τοῦ σώματος ' καὶ ὧν ἡ ἀνθρωπότης xowh, τούτων
xai τὰ ἔργα χαὶ ὁ μισθός. Tfj φύσει Cb τῶν πραγ-

3* J Tim. vi, 45... ? Psal, rxxxi, 6.
PATROL. Gg. CXXVIIT.

PSALMUS I.

Vens. 1. D'eatus vir qui non abiit in consilio impio-
rum, et in viapeccatorum non stetit, el in cathedra pe-
stilentic non sedit, Deatus proprie Deus est, ut inquit
Paulus, de eo dicens ** : Qui beatus est el solus
potens : ei tamen appellationem banc nobis indulsi!,
queinadmodum et. illam Dei *! : Ego enim, inquit,
dixi : Dii estis [ et filii Excelsi omnes] ; et multa
alia hujusmodi nomina nobis largitus est. lloc
autem beatitudinis nomen, fructus est illius perfe-
ctionis , quze virtute constat : et juxta Graci no-
minis elymologiam iwnmortalitatem significat :
tanquam expertem ortis omnis , reduudante
p; quanquam sub masculina voce propheticus serino
prolatus sit, feminam tamen comprehendit, veluti

D iotum a parte, Nam secundum Apostolum ὃν

Mulieris caput est vir : conjunguntur autem capit)

** Ephes. v, 23.

15. EUTIIYMII ZIGADBENI 16
cetera corporis membra : et quibus communis est Λ µάτων Exópevoz ὁ Δαθὶδ, τάξιν τινὰ τοῖς ῥητοῖν

humauitaa, iis etiam opera. communia sunt , el
premia. Rerum vero naturam secutus beatus Da-
vid , congruum quemdamordinem servavit in dictis
suis, Consilium, Nam quod in corde residet, radix
est operationum corporis : quemadmodum et Do-
minus docet , intus esse , inquiens, ca qux coin-
quinant hominem. Unde primo consulimus; deinde
consilium firmamns, 5c demum obfirmato consilio
insistimus. Quia etiam impius is dicitur , qui vel
Deum non cofit , vel plures colit : et peccator ille
est , qui licet fidelis sit, pravis tamen ac perditis
est moribus : et pestis merito is dici potest , qui
non ipse tantum peccat, sed morbo suo alios infi-
cit : idcirco Propheta beatos eos appellat, qui tría
hzc vitis prorsus vitaverint : qui videlicet. impiis
consiliis ( que adversus religionem in Deum sunt )
non communicaverint , ne obiter quidem atque in
transitu (ita enim puto significare dictionem, abiit),
quique cum peccatoribus in pravo aliquo opere diu
non constiterint : tametsi modicum quid propria
infirmitate aliquando ad id rapti s'nt : et postremo,
qui cum pestilentibus bominibus non persevera-
verint : cum his , inquam , qui in concupiscentiia
ac vitiis suis constantiores sunt ac slabiliores :
«t qui per cathedram a Propheta subsignari viden-
wr. Vel aliter : Consilium impiorum pro consilio
οἱ conventu. intelligendum (quemadmodum Aquila
et lheodotion interpretati sunt) ; viam vero petea-

ἐπέθηχε (16). Ῥίζα γὰρ ἡ ἓν τῇ xagótq βουλὴ, τῶν
διὰ τοῦ σώματος ἑνεργημάτων, ὡς xaló Κύριος ἕν-
δον φησὶ τὰ κοινοῦντα. "O0zv βουλε.όμεθα μὲν πρὀ-
τερον, εἶτα ἱστῶμεν τὸ βούλευμα». εἶθ᾽ οὕτω τοῖς

'βουλευθεῖσιν ἐναπομένομεν. Ἐπεὶ δὲ àocÓnc μὲν,

ὁ ἄθεος, ἢ πολύθεος - ἁμαρτωλὸς δὲ, Ó εὐσεθὺς
μὲν, παράνομον δὲ xa διεφθαρµένον βίον αἱρούμε-
νος * λοιμὸς δὲ, ὁ uh µόνον αὐτὸς ἁμαρτωλὸ»ς, ἀλλὰ
xaY ἄλλους διαφθείρων, χαὶ τῆς νόσου ταύτης µετα-
διδούς΄ µαχαρίξει τὸν xaX τοὺς τρεῖς ἀποφυγόντα,
xai μήτε τῆς τοῖς ἀσεθέσι βουλῆς χατὰ τοῦ ὄντος
Θεοῦ χοινῳνήσαντα, pró' ὅσον ἓν παρέδφ' τοῦτο
γὰρ οἶμαι τὴν πορείαν ἐνταῦθα σηµαίΐνειν ᾽ µήτε
τοῖς ἁμαρτωλοϊς τῆς ἐπὶ τοῦ χαχοῦ στάσεως, εἰ καί
πως αυναρπαγτίη, µήτε τοῖς λοιμοῖς τῖς iv τῷ
τοιούτῳ πάθει µονιμότητος (17) * τοῦτο γὰρ fj ἑν xa-
θέδρᾳ βούλεται, "Ἔστι δὲ xa ἄλλω', βουλὴν μὲν
ἀσεθῶν τὸ συνέδριον αὐτῶν ὑπολαμθάνειν, ὡς ὁ
᾽Αχύλας xai ὁ θεοδοτίων ἠἡρμήνευσαν * ὁδὺν δὲ
ἁμαρτωλῶν, τὸν διάθολον’ ὁ γὰρ μὴ στὰς ἐν αὑτῶ,
πρὸς Κύριον Ἶξει, τὸν εἰπόντα. Εγώ εἰμ, ἡ ὁδὸς,
δι fic βαδίζουσιν εἰς ἀρετὴν οἱ ἄνθρωποι * χαθέδραν
δὲ, τὴν διδασχαλίαν τῶν πονηρῶν. Ἐπειδὴ δὲ οὑκ
ἀπόχρτ εἰς ἀρετῆς τελείωσιν fj τῖς χαχίας φυγή;
"Εκκ.ιγον γὰρ, qnoi, ἀπὸ xaxov, xal zo(nc;r
áya0ó0y * xaX ὁ Ἡσαῖας * Παύσασθε ἀπὸ τῶν πο-
φηριῶν ὑμῶν, μάθετε χα.ὸν ποιεῖν' µάλα εἰχότως
ἐπήγαγεν *

torum, dzemonem. Nam qui in demone non steterit, ad Christum. veniet, qui dixit 9, Ego sum via:
qua nimirum liomines ad virtutem perveniunt. ]tem cathedram pestilentie pro doctrina non sana;
sed quoniam ad perfectionem virtutis consequendam , non satis est fugere a ma'o, Declina **

enim, inquit, a malo et fuc bonum ; et Isaias *' ;
idcirco valde consequenter adjunxit :

VEns. 2. Sed ín lege Domini voluntas ejus εἰ in C

«ege ejus meditabitur die ac nocle. Beatus, | inquit,
ille qui non modo conimeinoratis vRiis non. com-
inunicavit, sed legi eam divine suam conjunxit
voluntatem, eadem volens, qux? jubet lex. Hoc unum
perpetuo meditatur, eaque meditatione vitam ac
conversationem moderator, et dirigit. Hoc enim
illud est, quod per Moysein olim nobis Deus man-
davit dicens ?* : ΕΙ erunt verba hujus legis semper
in ore (uo, et mediraberis ea, s dens, surgens, et cu-
bans : et habebis ea in many (ua, eruntque. inimo-
bilia ante oculos (105. Deinde qui fructus indeoria-
tur ostendit.

Vzgns. 5. Et erit tanquam lignum, quod plantatum
est secus decursus aquarum, quod. [ructum. suum
dubit in tempore suo, el [olium ejus non defluet, ct
omnia quecunque [aciet prosperabuntur. Qui. ita se
se habet, ut diximus, is instar arhoris plantatus,
juxta fluenta eloquiorum Uei atque illorum doctrina

* Joan, xiv, 6. 26 Psal. xxxvi, 97. 21 lea. i, 47.

Cessate ab. iniquitatibus vestris, et discite bona facere :

Α.14 4 iv τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ 061nya αὐτοῦ,
xal àv τῷ νόμῳ αὐτοῦ με.ετήσει ἡμέρας καὶ γυ-
xróc. Μακάριος, φησὶν, ὃς οὐ µόνον οὐδενὶ τῶν
προειρηµένων ἑἐχοινώνησεν, ἁλλὰ xal ἐν τῷ νόμμ
Κυρίου τὸ οἰχεῖον θέλημα συνήρµοσε, ταῦτα θέλων,
ἅπερ ἐχεῖνος ὑπαγορεύξι, xoi τοῦτο διὰ παντὸς
ἐμμελστῶν, εἰς τὸν ἑαυτοῦ βίον ἐντεῦθεν ῥυθμίζων.
Οὕτω γὰρ xat ὁ θεὸς διὰ Μωσέως ἐνομοθέτει, λὲ-
γων Καὶ ἔσται τὰ ῥήματα τοῦ νόµου τούτου διὰ
παν τὺς ἐν τῷ στόµατί cov, καὶ μεετήσεις ἐν'
αὐτῷ, καθήµεγος, xal ἀγιστάμεγυς, καὶ κοιταζό-
µενος, xal ἁπαρτίσεις κατὰ τῆς χειρός σου, καὶ
ἔσται ἁσά.ϊευτα πρὸ ὀφβα.]μῶν σου. Eia δείχνυσι
τὸν ἐκεῖθεν quóusvov καρπὀν.

Καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύ.ον τὸ πεφυτευµένο» παρὰ

D τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸὺν αὐτοῦ

δώσει ἐγ' χαιρῷ αὐτοῦ ' καὶ τὸ goAAor αὐτοῦ ovx
ἀποῤῥυήσετα,, xal πάντα ὅσα ἂν ποιῇ, xatsv-
οδωθήσεται. 'O γὸρ οὕτως ἔχων, olo) παραπεφυ-
τευμένος τοῖς τῶν θείων λογίων νεύμασι, χαὶ διὰ

9! Deut, vt, 7.

Varie lectiones.

(16) Adde βουλὴν, ut in codice suo legit οἱ Lati-
nus interpres,

(17) Grzca verba ita sonant : Jd enim sibi volunt
verba in catl;edra.

11 COMMENT, IN PSALMOS. 18
τῆς διδασχαλίας αὐτῶν ἀρδύμενος, θάλλει καὶ προ- A perpetuo irrigatus, gerrainabit, fructumque (ipsas

κόπτει, δίχην δένδρου παραπεφνυτευµένου tol; τῶν
ἑδάτων ῥεύμασι, xaprby μὲν τὰς ἀρετὰς φέρων tv
παιρῷ τῷ προσήχοντι, οὐκ ἀποδάλλων δὲ τὰ φύλλα,
δηλαδὴ τὴν σκέπουσαν xal συντηροῦσαν αὐτὰς τα-
πεινοφροσύνην. Ἡ χαρπὺν μὲν ὑποληπτέον τὺν ἀπὸ
τῶν πόνων συλλεγόμενον πνευματικὸν πλοῦτον,
φύλλα δὲ τὴν ἐπιθόλπουσαν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας fi
οὐδένα χαιρὺν ἀφίστανται, «tv αἴσθησιν τῶν ἀλγηδό-
νων ἀφαιρουμένης. Ἐἰχότως δὲ τὰ θεῖα λόγια Όδατιν
ἀπείχασεν, διὰ τὸ ποτίζειν xoi πιαίνειν τὰς Ψυχὰς,
ὥς ἐχεῖνα τὰ quópcva. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ol-
χείαν διδασχαλίαν ἐχάλεσεν. EU τις διΨᾷ, λέγων,
ἐρχέσθω αρός µε, xal πιγέτω" xal * Ὁ πιστεύων
εἰς ἐμὲ, ὕδατος ζῶντος ποταμοὶ ῥεύσουσι &x τῆς
χοιϊίας αὐτοῦ ' xal* Ὃς δ᾽ ἂν απίῃ ἐκ rov ὕδατος
οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὗ μὴ δι/ήσει εἰς τὸν αἰώνα.
Τῷ δὲ τοιούτῳ ἀνδρὶ χαὶ ὁ θεὸς συνερχεῖ * πρὸς
πάντα. Παρὰ Κυρίου γὰρ, φησὶ, τὰ διαθήµατα αὖ-
φοῦ, χατενθύνεται, xat τὴν ὁδν αὐτοῦ θελήσει αφό-
δρα. Καὶ ὁ Απόστολος δὲ λέχει πάλιν. Τοῖς ἆγα-
πῶσι τὸν θΘεὸν πάντα συγεργεῖ sic τὸ ἀγαθόν.
Τὸ δὲ, πάντα, πρόσχειται' μετὰ ἀκριθείας' ὁ γὰρ
εἰς τοῦτο φθάσας, οὐδέποτέ τι χαχὸν ποιῆσαι θελἠ-
cst * δὺ xal εὐοδοῦται bv. πᾶσι παρὰ θεοῦ. Οὕτω
διὰ τῶν ἀγαθῶν προτρέφας εἰς ἀρετὴν, xal διὰ
πὼν ἑναντίων ἀλείφὲι τοὺς ἀθλητὰς ἓν τῷ εἰπεῖν '

Oy οὕτως οἱ ἀσεδεῖς, οὐχ οὕεως. Τουτέστιν,
οὑχ ὦ, ὁ προειρηµένος ἀνῆρ θάλλουσι xal χαρποφο-
ροῦσι, xai τῶν ἄλλων ἁπολαύσουσιν ἀγαθῶν. Au
6k τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἁπαγόρευσιν ἐθεβαίω-
0:v.

'A.L1à ὡσεὶ yvovc, ὃν ἑχρίπτει ὁ ἄνεμιος dzó
προσώπου εῆς Τῆς. ὍὭσπερ ὁ ἄνεμος προσπεσὼν,
ῥᾷον μεταφέρει τὸν χοῦν xal διασκεδάνννσιν, οὕτω
καὶ τοὺς ἀσεθεῖς οἱ ἀντιπνέοντες δαίμονες. Ἡρόσω-
«ov δὲ τῆς Υῆ:, τὸ φαινόµενον αὐτῆς νοητέον. Τὸ
αὐτὸ δὲ xal νῶτα, διὰ τὸ βαστάξειν τὰ Em αὐτῆς
σύµατα * χαθάπερ xal χόλπος, tb ταύτης βάθος.
᾿Ασεδεῖς δὲ ἐνταῦθα πάντας ὀνομάζει τοὺς ἄνω ῥη-
θέντας, χοινωσάµενος τὸ πρόσρηµα, Νοοΐντο δ᾽ ἂν
ἀσεθεῖς καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, οἱ μὴ σεθόµενοι τὸν Ylov,
οἵ διεσχορπἰσθησαν, τοῦ κηρύγματος τῶν ἱερῶν
ἁποστόλων πνεὐσαντὀς.

A τοῦτο obx ἀναστήσονται ἀσεθεῖς ἐν κρίσει..
"Ope. τοῦ θείου Πνεύματος τὴν ἀχρίδειαν * οὐχ εἶπεν
ἁπλῶς, Οὐχ ἁναστήσονται, ἀλλὰ καὶ τὸ, "Ev xpl-
σ8ι, προσέθηχεν. Αναστήσονται μὲν Υὰρ xal οὗτο:,
ἀλλὰ οὐχ ἵνα χριθῶσι ' πῶς γὰρ (18) οἴγε αὐτῷ χατά-
xpitot ; ΄'Ο}ὰρ μὴ πιστεύων εἰς ἐμὲ, φησὶν, ἤδη
χέκριται ' à ἵνα τιμωρηθῶσι. Παρατηρητέου δὲ

nempe virtutes) opportuno ferens tempore, folia
non dimittet : lioc est. humilitatem nen deponet,
quz: virtutes omnes, non secus ac proprios fru-
ctus protegit atque conservat. Vel aliter, per fru-
ctum intelligere possumus uuiversas illae divitias
qus de spiritualibus laboribus cengregantar: οἱ
per folia, virescentem £pem salutis ;: quz cum nun-
quam deficiat, omnium dolorum sensum tollit,
Merito autem divina cloquia aquis comparavit, cum

' pon minus anime illis irrigentur atque impiu-

guentur, quam aquis plantze : unde et Christus do-
ctrinam suam appellavit, dicens: ** Si quis sitit,
veniat ad me et bibat: el quicredit in. me, flumina
viventis aquae fluent de ventre ejus *. et qui biberit
de aqua, quam ego dabo ei, non sitiet 1n. elernum.
Hujuscemodi igitur viro, Deus cooperatur in ompi-
bus : A Domino euim gressus cjus dirigentur, et
viaw ejus volet valde. Ipse etiam Apostolus : ** Di.
ligentibus. Deum, inquit, omnia cooperaniur in bo»
gym. Diefio efiam, omnia, bic non otiose jacet,
Nem qui ad hunc usque virtutis cumulum perve-
nerit, malum amplius aliquid facere nusquam sus-
tinebit : qua ratione a Deo in omnibus prosperae
bitur : verum cum per bona ad virtutem superiori-
bus exhortatus sit, deinceps, quasl virtutis a!hle-
tam, oleo inungit, dum ex contrariis munit, di»
cens ;

Ves. Φ. Non sic impii, non sic. Non. ita florent
impii, inquit, nec germinant aut. fructum | ferunt,
nec tantis fruuntur bonis, quantis vir ille quem
beatum diximus : et dum negationem repetit, quod
negatum est mayis confirmat. [Quomodo autem i]-
lis agendum sit subjicit.]

Sed lanquam pulvis quem projicit ventus a facie
lerr&. Quemadinodum irruentes venti, facile pul.
verem transferunt αἱ dispergunt, ita et adversarii
daiwones impios quosque facile dissipabunt. Per
faciem vero terre, ejus superliciem intellige: quam
terras humeros ctiam appellant, eo quod ferat ac
sustineat corpora omnia qua in ea sunt : sicuti ct
lerr:e sinum eam partem dicunt, quz in ea magis
profunda. ]mpios vero communicato nomine hic
eos omnes appellat, quos superius triplici ordine

D disiugui a Propheta docuimus, Possumus etiam

per impios, Jud:eos intelligere, qui Filium nou ado
rant, el spiritu praedicationis sanctorum apostolo»
rum per totum orbem dispersi sunt.

VgRs. 5. ldeo non resurgent. impii in judicio.
Vide exquisitum sancti Spiritus loquendi modum ;
non simpliciter dixit, Non resurgent : sed apposuit,
Ja judicio. Resurgent quippe et impli, non ut judi-
centur, utpote qui jam condemnati suut : *! Qui non
credit in me, inquit, jam judicatus est : sed ut sup»
pliciis plectantur. Observandum est autem, quod

9 Joan. vii, 57, 58. 9 Rom. viis, 28. *! Joan. tí, 18.

Yarie lectiones.
(18, Gracasic : Qui enim hoc fiat ? cum jam condemnqti sint,

19

«um Moyses de resurrectione nihil
Tsste tradiderit, primus omnium David eam. aper:
tius nos doccre incepit.

Negue yeccatores iu consilio justorum. Pecccato-
res hoc in loco appellat cos, qui impii quidem nou
sunt, sed perversis moribus scatent : qui judica-
buntur soli, ct condemnati, procul a justis relega-
buntur. Consilium. autem Aquila ct Tbeodotion hic,
justorum congregationem iuterpzetati sunt : verum
justos Scriptura appellare solet non 608 tantum,

EUTHYMHII ZIGABENI

uobis mani- A ὅτι, μηδὲν τοῦ Μωσέως πὲρὶ ἀναστάσεως εἰπόντο:,

αυ] τα propria ac peculiari justitize virtute. exerci- -

cati suni, sed omues sanctos generaliter, tanquam
justificatos a Deo.

Vens. 6. Quoniam novit Dominus viam justorum.
Docet neminem posse Deum latere. Etenim vias
quidem justoruu novit, alibi etiam ait ** : Novit Do-
minus vias immaculatorum : item alibi * : Novit Do-
minus eos qui sui sunt: nam. cun [ut.| alibi dixi. ]
jpsesit via, necesse est ut omnes videat qui pcr
ipsum, id est per mandata ejus incedunt : peccato-
105 Vero quauquam nou winus noverit quaui ju-
5105 tainen veiuti cognitione sua indignos igno-
rore simulat. llac. ratione. cum peccasset. Adam,
interrogavit ubi essel 5 : quod observavit etiam in
Cain, et in multis aliis.

Ft iter impiorum peribit, Virtutes justorum. per-
manent, vetuti coru divitig quadam ae coroxa :
perversa autem impiorum scelera atque actiones
delebuntur atque inanes reddentar, actiones enim,
itineris nomine, iterum expressit. [Iuic autem di-
cio illud Apostoli consimile est ; Si cujus opus
crserit, detrimentum patietur,

PSALMUS ΙΙ.

Secundus etiam psalmus apud Hebrzos iuscri-
ptione prorsus caret et titulo : qui przedicit autem
eorum insidias qui Dominum occiderunt : voca-
tionem etiam gentium εἰ Judzorum perditio-
nem.

Vins. 1,2. (Quare insurrezerunt gentes, et populi me-
ditati sunl inania ; as'iterunt reges terre, et principes
convenerunt in unum ? Propheticis oculis furorem
ac rabiem. eorum perspiciens beatus David, cum
lamentaiione quadam ac fletu seimonem inchoat :
Heu me, inquit, cur tanto cmn. furore tumultuati
sunt? cur cuncta. perturbarunt, ac tam grandia
arroganles. pra:-umpserunt facinora? [ia enim si-
guificare aiunt. verbum, insurrezerunt, ii, qui ex
Hebraica in Gr:cam linguam. converterunt : per
gentes vero, Romanos milites intellige, qui cum
Pilato eranL : et. per populos Judaeos, qui cum
Anna et Caiplia : per reges ct principes, llerolem
et l'ilatum, ut Actus spostolorum declarant : quo-
rum alter rex erat, et alter princeps. Quod si plu-
rali numero dictiones a Propheta prolatie suut,
j'x!a Hebraice lingue consuetudinem id factum

'* Psal, xxxvi, 19. 9 E Tim. in, 19.

60

πρώτος ó Δαθ:ὃ ἐδίδοξεν περὶ ταύτης.

Οὐδὲ ἁμαρτω.]οὶ ἐν BovAj δικαίων. Ἅμαρτω-
λοὺς, τό Ys νῦν ἔχου, κοινῶς χαλεῖ τοὺς ph ἀσεθεῖς
μὲν, ἄλλως ὃξ διεφθαρµένους xal φαύλους, οἵτινες
χριθήσονται μόνοι, xaX πάῤῥω τῶν διχαίω» ἀποπεμ-
φθήσοντα!. DovAiv γὰρ ὁ Αχύλας καὶ ὁ Θεοδοτίων
τὴν cvrayoyi τῶν δικαίων ἑρμήνευσαν. Δικλίους
δὲ καλεῖν ἔθος τῇ θείᾳ Πὶραφῇ, 02 µόνον τοὺς «t» ἰδι-
xh" ἀρετῆν τῆς δικα.οσύνης ἀδχίσαντας, ἆλλὰ xal
χαθόιου πάντας τοὺς ἆγ-ους, ὡς ὃ:δικαιωμµένους ὑπὸ
θεοῦ,

"Οτι γιγὠσχει Κύριος ὁδὸν δικαίων. Δείχνυσιν,
ὡς οὐδεὶς λανθάνει Ocóv* καὶ γὰρ τὰς μὲν ἐδοὺς

B τῶν δικαίων οἶδὲν: Γινώσκει Υὰρ, φησι, Κύριος

Ü

*5 Gcn. ii, 9; iv, 9.

τὰς ὁδοὺς τῶν ἁμώμων: xai πάλιν: "Eyvo Ko-
ριος τοὺς Órrac αὐτοῦ ^ ἐπεὶ χαὶ αὐτὸς εἶπεν,
yo eju ἡ ὁδός * καὶ olós τοὺς διὰ αὐτοῦ βαδί-
ζοντας, ἤτοι τῶν αὐτοῦ προσταγµάτων * τὰ χαχὰ
δὲ (19), ὡς ἀνάξια τῆς Exs(vnu γνώσεως, ἀγνοεῖν
προσποιεῖται. OU χάριν καὶ ἡμαρτηκύτος ἸΑδὰμ
πυνθάνεται, πιῦ ἐστι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Κάῑν, xai
ἐπὶ ἄλλων πεποίτχὲ πιλλῶν.

Kal ὀδὺς ἀσεζῶν ἁπο.εῖται. Τῶν μὲν γὰρ &-
καΐων αἱ ἀρεταὶ µένουσιν, ὡς πλοῦτος αὐτῶν xai
στέφανος᾽ τῶν δὲ φαύλων ἡ πρᾶξις καὶ ἡ πονηρίσ,
ἅπερ ὁδὸν ὠνόμασε νῦν, ἀφανίξονται xal ἀνενέργτ-
τοι γίνονται, Τούτῳ δὲ xal τὸ ἁποστολικὸν ἔοιχεν
ῥητόν’ Et τινος τὸ ἔργον καταχαήσεται, ζημιωθή-
σεται.

ῬΑΛΜΟΣ B.

. Ὅ δεύτερος ψολμὸς ἀνεπίγραφος xai οὗτος rap'
"E6palot;* προαγορεύει &b τὴν χατὰ τοῦ Σωτῖρος
τῶν ἀνελόντων ἐπιθουλήν: εἶτα xa χλῆσιν ἐθνῶ»,
xaX Ἰουδαίων ἀπώλειχν.

"Ira τί ézpóatar ἔθνῃ, xa. Aacl ἐμεέτησαν
κεγὰ, παρἐστησαν οἱ βασ͵Λεῖς τῆς γῆς, xal οἱ
ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό ; Toig προρη-
τιχοῖς ὀφθαλμοὶῖς ἑρῶν αὐτῶν thv λύτταν ὁ Δαθ.δ,
σ(ετλιαστικῶς xal θρηνητικῶς προάγει τὸν λόγον *
ὅτι, Φεῦ ! διατί τοτοῦτον μανέντες ἐθορύθησαν, xal
πάντα ἐχίνησαν, zoi Ἡλαξονεύσαντο; Ταυτα γὰρ
ongalvew τὸ, ἐρύαξαν., ol τὸ Ἑθ[αϊχὸν ἑἐξελληνί-
cavis λέγουσιν. "Έθνη μὲν οὖν, οἱ ἀμφὶ τὸν Π.-
λάτον Ῥωμαῖοι στρατιῶται" λαοὶ δὲ, οἱ ἀμφὶ thv
΄Ανναν xal Καϊάραν Ἰουδαῖοι: βασιλεῖς δὲ, 'Heo-
δης * ἄρχοντες δὲ, Πιλάτος. Οὕτω T-.0 xai tv τῇ B:-
620 τῶν Πράξεων ἱστόρηται. Τὸ βασι.εῖς δὲ xal
ol ἄρχοντες πληθυντικῶς εἴρηται, χατὰ την τῆς
Ἑδθραϊΐδος δ.αλέχτου συνήθειαν, πληθυντιχοί: ἀντὶ
ἐνιχῶν χρωµένης * 7| xax βᾳθυτἐραν ἐπιθολήν * μετὰ
μὲν Yàp τοῦ βασιλέως ᾿Ηρώδου ὠπλίζετο xal ὁ βα-

9, | Cor. in, 15.

Varie lectiones.
(19) Vel, ut Grzca sonant : Mala vero, tanquam cognitigre sua prorsus indigna, ignorare se simult.

81 €OMMENT. IN PSALMOS. δὲ

σιλεὺς τῖς ἁμαρτίχς διάδολος' μετὰ δὲ τοῦ ἄρχον- A est: quie plurali numero sype utitur pro singulari,

τος Π.λάτου, χαὶ αἱ àpyaY xa ἐξουσίαι τῶν δαιμόνων,
πρὸς dc ἡμῖν ἡ xd.ln, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον.
"Ex δύο γὰρ Φφύσεων ὄντος τοῦ Χριστοῦ, ἀοράτου
xai ὁρατῆς, διπλοὺς ἣν καὶ ὁ πόλεμος ἐξ ἀοράτων
πολε,κίων καὶ ὁρατῶν. Κεν ὰ δὲ ἐμε.]ἐτησαν, ἀντὶ τοῦ"
Μότιν ἑσπούδασαν, ὁμονοῄσαντες Ex µέσου τοῦτον
πο͵;σαθαι. Ανέστη γὰρ, καὶ (ij εἰς aiova;. Καὶ
πρὸς μόνους δὲ Ιουδαίους ὁ λόγος, ὅτι µάτην ἐμξ-
λέτησαν τὸν Γραφὴν», uh συνιέντες, ὅτι περὶ αὑτοῦ
xitjYysos.
dum arbitrarentur. posse se illum e medio tollere,
h;ec verba adversus solos dici Jud:eos,
me !itali suut : cu: non intel'exerint quanta in ea
Κπτὰ τοῦ Kvp'ov xal κατὰ Ἀριστοῦ αὐτοὶ".
Ἐφρύαξαν, xaX παρέστησαν, χαὶ συνἠχθησαν χατὰ
τοῦ Πατρὸς οὐχ ἧττον, xat χατὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ,
ὃ, αὐτὸς ἔ[ρισεν εἰς βασιλέα πάντων ἑθνῶν, δοὺς
αὐτῷ ταῦτα χλτρονομἰαν. Ὅ YXo χάτὰ τοῦ Υἱοῦ
πόλεμος xai πρὺς τὸν Πατέρα διαθαίνει, Κύ-
ριον μὲν ὑποληπτέον τὸν Πατέρα ' Χριστὸν ἐξ, τὸν
Yiày αὐτοῦ, χατὰ τὴν ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν. Αὐτὸς Υὰρ
τοῦτον κατέστησε βασ.λέα ἐπ᾽ αὐτοὺς, κατὰ τὸν τῆς
οἰχονόμίας λόγον. El δὲ χατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτῶν
εἴποιμεν, ὡς πολλὰ τῶν ἀντ'γράφων ἔχει, Σχτενοῦ-
μεν κατὰ πάντων, xai Ἱουδαίω», χαὶ ἐθνῶν, να)
δαιμόνων. Τούτῳ γὰρ πᾶν γόνυ κἀμύειἔπουρα-
víor, καὶ ἑπιγείω», καὶ καταχθυνίων.

Διάνα Ίμα. Περὶ τούτου σαφῶς ἓν τῷ προοιµίῳ
διελάδοµεν.
Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὑτῶν, καὶ ἁπεῤ-

qui resurrexit el vivi in azternum.
qui sacre Scripture studiis incumbentes, in caseum cain
de Christo predicantur.

vel juxta altiorem quemdam sensum, alia fortassis
ratione, quia simul cuim llerode rege, adversus
Christum, alius peccati rex diabolus armatus cst,
ei cum Pilato principe, multi principes, demon"
nin:irum potestates : adversus quas (ut docct. Apo-
stolus **) nobis lucta est et certamen, Nam cum cx
duplici constaret Cliristus natura, visibili scilicet
et invisibili, duplex etiam certamen, invisibilium,
inquam, et visibilium inimicorum sustinuit. Medi-
tatos vero inania dicit, pro Frustra conati sunt,
Possunt cti:u

Adversus Dominum et adversus Christum ejus. lu-
surrexerunt, inquit, astiterunt, et congregati sut,
non minus adversus Patrem, quam adversus Fi-

p !ium : Filium, inquam, quem Pater in gentium re.

gem unxerat; eas enim in hizreditatem illi dederat.
Dell: quippe, quod adversus Filium ab illis
gestum est, pervenit etiam ad Ptrein. Pro Domino
igitur Patrein, et pro Christo Filium, hoc in loco
intelligamus. Etenim Pater ipse divina disp.ensa-
ionis ratione regem eum coustituit Quod si, ut in
nultis exemplaribus, in plurali numero leganius,
adversus Christum. eorum, relatio illa extendenda
erit, tam ad Judzos omnes, quam ad gentes, et ad
ipsos etiam d:xmones, quoniam illi " Omne geiu
flectitur coelestium, terrestrium, et infernorum.

Diapsalma. Quid sit diapsalma abunde diximus
in procemio,

Vens. 5. Dirumpamus viucula eorum et projiciamus.

ῥίψωμε» ἁἀρ' ἡμῶν τὺν ζυγὸν αὐτῶν. Ταῦτα ἢ C anobis jugum ipsorum. Verba hzc dicta sunt veluti

ἀπὸ τοῦ ἁγίωυ Πνεύματος ἐγχελευομένου τοῖς ἐσο-
µένοις πιζτοῖς ἀποστῆναι xal τῶν εἰδωλολατρούντων
Ῥωμαίων, xai τῶν ἀσυνέτων Ἰουδαίων * χἀχείνων
μὲν, τοὺς πξεριχειμένους διαῤῥηξδαι τῆς δουλείας
δεσμούς ' τούτων δὲ, ἀποῤῥίφαι τὸν ἐπιχεῖμενον τοῦ
νήµου ζυχγὸν, ὣς βαρὺν καὶ ἀποχτένοντα * ἑλέσθαι
δὲ τὸν τοῦ Χριστοῦ, ἑλαφρὸν χαὶ ζωογονοῦντα. "H ὡς
ἀπὸ τῶν φονευτῶν τοῦ Σωτῆρος, μονονουχὶ ταντα
εἰρηχότων, xal δι &v ἕπραττον, xai δι ὧν ἔλεγον,
xai ἀφηνιασάντων, xal τῶν δεσμῶν τῆς δουλείας
τοῦ Πατρ}λ:, καὶ τοῦ Yloo, χαὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ὑπο-
ταγης, οἷς ἐνείχοντο χατὰ τὴν ἀχολουθίαν τῆς
Qoo.

'O κατοιχῶν ἐν obpavoic ἐκγε.λάσεται αὑτοὺς,
να) ὁ Κύριος ἑχμυκτηριεῖ αὐτούς. Λὐτοὶ o! xao
252109 βλασφημούμενοε, Ó τε χατοικῶν Ev οὐρανοῖς
Hattp, xaX Υἱὸς ὁ Κύριος πάντων, χατὰ τὸν λόγον
τῆς θεότητος, λίαν γελάτονται, xax ἐχμυχτηριοῦσιν
αὐτοῦς. Ἐπίτασιν γὰρ ἐμφαίνει fj πρόθεσις, xat δι:-
λέγξουσιν ἀνοήτους, ὡς ἀνηνύτοις ἐπιχειρήσαντας,
ὅτι τε θανατῶσαι την ζωὴν προσεδύχησαν, καὶ ὅτι
Ῥωμαῖοι μὲν ἀντ. 0:02 δαίµονας εἴλοντο) Ἰου-
δαῖοι δὲ, ἀντὶ ἀληθείας σχ.ἀν.

** Philipp. 1, 99. " Philipp. i, 19.

ex persona sancti Spiritus, Jubentis posteris fideli-
bus ut ab idololatris Ro:wanis atque ab imprudenti-
bus Jud:wis discedant : et illorum quidem servitutis
vincula. dirumpant, quibus detinebantur : horum
vero jugum, quo propter legem gravabantur excu-
tian! , veluti onerosum ac mortiferum ; et. vice
ilius leve ac vivificum Christi jugum sumant.
Quanquam et alio inodo intelligi possunt, ut dicta
videantur, ex eorum persona, qui Christum occi-
derunt : qui et re ipsa, et verbis, servitutis vincula
ac suljectionis jugum reeusarunt : quibus, ipso-
etianr jure naturz, tam Filio quam Patri devincti-
erant,

Ὕεας. 4. Qui habilat in colis irridebit eos, et Do-
minus subsannabit eos. li igitur qui à. praedictis
b'ssphemantur, Pater. nimirum qui in coe!is habi-
tat et Filius qui divinitatis ratione omnium Dominus
dicitur, deridebunt et subsannabunt eos : intensice
nem enim innuit praepositio, convincentque fatuos
eos fuisse, quod inania atque impossibilia conati
sint, et speraverint ipsum Dominum, quinimo vitam.
ipsam, morte afficere : quodque Romani, dienionas
potius quam Deum, et Judei, umbram p:tius quam,
veritatem, elegerint.

8) EUTIYMII ZIGABENI 81

VrgRs. 5. Tunc. [oquetur ad eos in ira sua. Tunc A

Intellige locutum ad eos Dominum fuisse, quando
Judeos palam redarguit, et perventura in eos
mala przdizit : quando inter caetera dixisse le-
gimus '* : Yu vobis, Scribe et Pharismi hypo-
crite, * quia auferetur a vobis regnum Dei, etc. .
Et in furore suo conturbabit eos. Ob summam
iorum pravitatem Propheta indignatus, futuras
eis annuntiat calamitates, perturbationemque et
suspicionem cis plurimam hnponit, [redarguente
gutem eos Domino] quem prophetam arbitrabantur,
par est multos fuisse perterritos. Alij vero dicunt
his verbis significari calamitates, qux ex futura
Romanorum obsidione eis impendebant. Possunt
etiam de futuro judicio intelligi, quando tanti
criminis rei, a Deo condemnati, perpetuis penis
subjicientur. Ira autem et furor (quem, ut Grace
dictionis θυμὸς verior significatio postulat, indi-
gnationeni, seu potius excandescentiam quis dise-

Τότε .Ία.1ήσει πρὸς αὐτοὺς £r ἁργῃ avtov. Ὅτε
δηλαδη φανερῶς Ίλεγχε τοὺς Ἰουδαίους, χαὶ τὰ
Χχταληχόµενα τούτους χαχὰ Άροξφήτευσε, λέγων
ἄλλα τε πολλὰ, καὶ ὅτι Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ
Φαρισαῖοι ὑποχριταὶ, ὅτι ἀρθήσεται dg! ὑμῶν ἡ
βασιιεία τοῦ θεοῦ, xaX τὰ ἐξτς.

Καὶ ἐν τῷ θυμῷ avrov ταράξει αὐτόούς. θυµο”-
µενος Υὰρ ἐπὶ ταῖς πυντρίαις αὐτῶν, xal διὰ touto
λέγων συμφορὰς μελλούσας, τἆραχον xai ὑποφίαν
τούτοις ἑνετίθει: πολλοὶ yàp ὑπελάμθανον αὐτὸν
προφήτην, Οἱ δέ qaot τάραχον tbv. ἐπιγενόμενον
ὕστερον θόρυθον ix τῆς παρὰ τῶν Ῥωμαίων πο-
λιορχίας. Νοοῖντο δ' ἂν ταῦτα τὰ ῥητὰ xaY περὶ τῆς
με)λούσης κρίσεως, ὅτε χαταδιχάζων αὐτοὺς, ὑπο-
6α)εῖ τιµωρίαις. "Opyh δὲ χαὶ θυμὸς ποτὲ μὲν
ταὐτὸ σηµαίνουσι, ποτὲ δὲ διαφέρουσιν ' ὡς εἶναι (20)
θυμὸν μετὰ τὴν χίνησιν τῆς ὀργΏς, παρὰ τοῦ θύει»
xa ὁρμῷν ' ὀργὴν δὲ, παρὰ τοῦ ὀργᾷν xai σᾳύξειν
thv σφθδρὰν xol ὀξεῖαν ζέσιν elg; ἄμυναν.

rit) aliquando pro eodem ponuntur, aliquando ut diversa, ita ut excondescentia motus sit ad iram,
et juxta etymologiam , excitationem et. motum signillcet : ira vero, juxta eamdem Graci nominis
eiymologíiam velhementiorem ct concitatiorem ad vindictam denotet fervorem.

Vgns. 6. Ego autem constitutus sum rex ab eo.
Sermonem nunc facit ex Christi persona : prophe-
tarum enim mos est et materias, el personas va-
iare: utpote qui veluti organa quzdam atque
instrumenta ab artifice suo moderata, ea loque-
bantur, quz& sanctus illis Spiritus subministrabat.
Annuntiat autem Cliristus regnum, quod sibi, ut
lomini, a Patre traditum est, Data est enim, in-
quit, mihi omnis potestas in catlo et in terra 39.

Saper Sion montem sanctum ejus, praedicans pre-
ceptmn ejus. Α monte qui dicitur Sion totam Ju-
dam significavit, et sensus talis est : Ego rex
constitutus sum ut doceam evangelica mandata,
preceptum. Domini appellans baec mandata : ut
inam atqua eamdem esse sibi cum Patre volunta-
tem. ostenderes : Α me ipso enim, inquit *!, nihil
locutus sum, sed qurcunque audio α Patre meo.

Vgn$. 7. Dominus dizit ad me: Filius meus es tu.
]lec verba propter zternan ac divinam generatio-
nem dicta sunt.

Ego hodie genui te. Hzc propter carnis dispensa-
tionem. Quod vero ait, hodie, intellige ut ad di-
stincttonem aeternitatis sit dictum , ut tempus
signaret, hoc est, In his temporibus. Genui autem
posuit pre creavi. Pater namque creaturarum om-
nium Deus dieitur ut earum formator et faetor.

VEns. 8. Posiula a me etdabo tibi gentes heredi-
latem (uam. Cui Christus quod ad carnem ejus
pertinebat ex Judiorum esset cognatione, et in
propria ideo venisset, ut cognatos doceret, a suis

Ἐγὼ δὲ χατεστάβην βασιλεὺς ὑπ αὐτοῦ. Too
λοιποῦ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ ποιεῖται τὸν λόγον"
τοιοῦτον γὰρ ἡ προφητεία ' π,τὲ μὲν ὑπὲρ τούτου,
ποτὲ δὲ ὑπὲρ ἐχείνου λέγειν καὶ μεταπηδᾷν, ὡς εἶναι:
ὅτλον ὅτι, χαθάπερ ὅ,γανον, ἅπερ ἐνηχοῦντο παρὰ
τοῦ Πνεύματος, ἐπεφθέγγοντο. Ἡροαναφωνεῖ δὲ
thv βασιλείαν, fiy ἔλαθεν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἄν-
θρωπος) Ἑδύθη µοι Υὰρ, «noi, πᾶσα ἑξουσία

C ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς.

Ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ διαγγέ-ὶ.λων tó
πρόσταγμα Κυρίον. ᾽Απὺ τοῦ ὅρους τοῦ χαλουµέ-
νου Σιὼν τὴν ἅλην Ἰουδαῖαν ἑδήλωσεν, 'O δὲ νους
τοῦ ῥητοῦ τθιοῦτόν ἐστιν, ὅτι Κατέστην βασιλεὺς ,
διδάσχων τὰς εὐαγγελιχὰς ἐντολὰς, xatÀ τὸ ὄρος
Σιὼν, ἤτοι ἓν Ἱερουσάλήμ. Πρόσταγμα δὲ Κυρίου
τὰς ἐντολὰς ταύτας ἑκάλεσε, δειχνὺς ἓν θέληµα
ἑαυτοῦ τε xax τοῦ Πατρός. Απ΄ ἐἑμαυτοῦ yàp, qnot,
α.1ῶ οὐδέν' ἀλ. ὅσα ἂν ἁχκούσω παρὰ τοῦ Πα-
τρός.

Κύριος εἶπε πρός µε' Ylóc µου εἶ σύ. Τοῦτο
διὰ τὴν προαχιώνιον γέννησιν.

Ἑγὼ σήμερον γεγένγηκά σε. Τοῦτο διὰ τὴν Ev-
σαρχον οἰχονομίαν. Καὶ τὸ μὲν σήμερον, ἀντὶ τοῦ
χρονιχῶς ἐν τοῖς παροῦσι χαιροῖς τὸ δὲ )εγένγηκα,
ἀντὶ τοῦ ἕκτισα (21) ' Πατηρ γὰρ ὁ θεὸς λέγεται,
καὶ τῶν χτιστῶν ὁ πλάστης xai ποιητές,

Αἴτησαι παρ) ἐμοῦ, xul δώσω σοι ἔθνη τὴν
κ.1ηρονοιιίαν σου. Ἐπειδῃ κατὰ σάρχα συγγενὴς
ὢν τῶν Ἰουδαίων, Ίλθεν εἰς. τὰ ἴδια διδάσκων, ol
δὲ χαὶ αὐτὸν ἀπεθάλλοντο εἰχότως οἰχειοῦται τὰ

€ Lue, Σι, 42, ** Μαι. xxi, 4δ. 9* Matth. xxviii, 18. *! Joan, xiv, 10.
Varic& lectiones.

(20) Grzca ita sonant ; Jta ut furor sit. post mo-
lum ira, a terbo 00c, quod impetum facere. si-
gnificat.

(21) Ad naturam scilicet humanam, quod attinet ;
dixit enim supra ea verba intelligenda esse δνὰ τὴν
ἕν Ζαρχοὺ οἰχονομίαν.

85 COMMENT. ΙΝ PSALMOS, 86
ἔθνη, προτραπεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς αἱτεῖσθαι, xaX A non receptus, jure gentium nationes, ut suas sibi

λαθὲῖν εἰς χλῆρον ταῦτα" xal ykp xaY κατὰ τὸ áv-
θρώπινον Υἱὸς Θεοῦ γεγονὼς, ἐπωφείλετο χλῆρον.

vindicavit : praecipue cum Pater eum monuisset,
ut illas peteret, et pollicitus fuisset petenti δὺ cas

traditurum. Nam ex quo ut homo alia ratione factus erat Filius Dei, consequenter aliqua illi deberi

videbatur liereditas.

Καὶ τὴν χατάσχεσἰν σου τὰ zépata τῆς Tüc.
Καὶ τν ἑξουσίαν τῆς χληρονομίας σου δι/χουσαν
µέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Εἰς πᾶσαν γὰρ thv
γῆν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰχουμένης, ὁ τοῦ Εὐαγ-
ελίου λόγας ἐξήλθεν. Ὑποτίθεται δὶ ὁ Πατὶὸρ αἱ-
τεῖσθαι, ὡς εὐδοχῶν xal θέλων τὴν τῶν ἀνθρώπων
ἀνάπλασιν. Αἰτεῖται δὲ ταύτην ὁ Υἱὸς, ὡς ὑπὲρ
ἡμῶν ἑνανθρωπήσας, xai µεαίτης Ὑενόμενος too
καὶ ἀνθρώπων. Αἰσχυνέσθωσαν οὖν ol Ἰουδαῖοι,
προσαρµόζειν οὐχ ἔχοντές τινι ταυτὶ τὰ ῥητά. Τίς
Υὰρ ἕτερος τοσαύτην ἐχτήσατο χατάσχεσιν ;

eibi possessionem paravit ?

Ποιμανεἴς αὐτοὺς ἐν 6d60q σιδηρᾷ. Τοῦτο ἀπὸ
τοῦ προφῄτου λέγεται Mh δεξαµένους γὰρ, qnot,
τοὺς.λόγους τοὺς σοὺς, παιδεύσεις αὐτοὺς, bv µάστιγι
στεῤῥῷ» σηµαίνει δὲ τὴν τῶν Ῥωμαίων ἀρχήν. 'Ap-
νησάµενοι γὰρ τὴν βασιλείαν αὐποῦ, xal Καΐσαρα
ἔχειν ὀμολογήσαντες, τὴν Καίσαρος ἐπέστησαν ἐξου-
σίαν, ὑφ᾽ fj; διεφθάρησαν. Σιδηρᾶν δὲ αὐτὴν ἐχάλε-
σεν, διὰ τὸ ἰσχυρόν' ἐπεὶ χαὶ Δανι]λ σιδηρᾶν αὐτὴν
εἶδεν ἐν ταῖς ὁράσεσιν.

Ὡς σχεύη κεραµέως συντρίφεις αὑτούς.
Τοῦτο διὰ τὴν εὐχερῃ τούτων πανωλεθρίαν. "Αλλοι
δέ qaot, τὴν ἐξ ἐθνῶν αἰνίττεσθαι σωτηρίαν, ὅτι

Ποιμανεῖς αὐτοὺς bv τῇ συμπανσθενεῖ δυνάµει' x23 (C

χαθάπερ ὁ χεραμεὺς, ἐπειδὰν [bot τὰ πεπλασμένα
αχεύη ἁδόχιμα, συντρίδει ταῦτα πρὸ τοῦ προσοµ:-
λῆσαι πυρὶ, καὶ ἀναπλάττει' οὕτω xal σὺ τούτων τὰ
Φρονήµατα συντρίψεις τῷ Εὐαγγελίῳ, xoi ἀναπλά-
σεις τῷ λουτρῶ τῆς παλιγγενεσίας, xal στερεοὺς
ἁπεργάσῃ τῷ θείῳ πυρὶ τοῦ Πνεύματος.

Καὶ νῦν», βασιᾶείς, σύνετε * παιδεύθητε πάν
τες οἱ χρίνοντες τὴν γη». Τὸ vor, ἀντὶ τοῦ, διὰ
τοῦτο, à) βασιλεῖς Ῥωμαίων χαὶ τῶν ἄλλων ἑθνῶν,
καὶ οἱ χατὰ πᾶσαν τὴ» γῆν χριταὶ, οἱ χρίνοντες
τοὺς Υηΐνους ἀνθρώπους, µαθόντες οἷαι συμφοραὶ
κατέλαθον ἀθετῄσαντας αὐτὸν, xal µαθόντες ὅτι εἰς
χλίρους ὑμᾶς ἐξελέξδατο, συνετοὶ γενέσθε, τὴν πρὶν
ἄνοιαν ἀποῤῥίφαντες, καὶ παιλδεύθητε ἀπό τε τούτων
xol ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν. Διὰ τῶν ἁρχόντων δὲ
περιέλαδς χαὶ τοὺς ὑπηχόους.

Et possessionem tuam 1erminos terre. Et potcsia-
tem, inquit, bzreditatis tux quz ad terr usque
(ines pertingit. In omnem enim terram ef in omncs
fines orbis terra evangelicus sermo penetravit. Et
ipse quidem Pater a Propheta introducitur, moneus
re 3lque instans ut Filius haereditatem banc petat :
ut ostendat quam cuperet Pater, bumani generis
instaurationem : Filius vero non immerito etiam po-
stulare id dicitur : quando quidem et bumanitatein
sumpserit, et Dei atque hor.inum mediator effectus

B sit. Erubescant igitur et confundantur Judzi, ne-
minem habenies cui verba hzc accommodari possint. Quis enim alius, preter Christum,

tantam

Vgas. 9. Pasces eos in virga ferrea. Similo cst
illud Prophetz dicentis : Eos qui sermones tuos
non susceperint, castigabis flagello ferreo : ct
siguilicare mihi videtur bic verbis Propheta , Ro-
manorum imperium. Etenim cum Christi regnum
negassent Judai, sub inperio Cesaris se esse affir-
mantes, Cesaris merito potentiam sustinuerunt, a
qua prorsus pene perditi sunt. Ferream vero eam
dixit, veluti validam ac fortem ; nam et Daniel in
visionibus uis ferream eam etiam appellavit.

Tanquam vasa figuli confringes eos. Moc loquendi
modo expressit Propheta, quam facile Judei, et
quam funditus a Deo perdendi essent. Alii his ver-
bis signiflcari aiunt gentium salutem ; Pasces cos,
inquiunt, in valida ac forti potentia tua: et quem-
admodum figulus ubi reproba csse viderit. vasa,
quz formavit, conterit illa , ea nimirum ratione ut
rursus igui adn:oveat et reformet : ita et tu, Domi-
ne, harum gentium cogitatienes, Evangelio tuo
destrues, ut eas postmodum lavacro regenerationis

,. Feformes, et divino sancti Sp'ritus igne fortiores

reddas.

χει». 40. Et. munc reges. intelligite, erudimini
omues qui judicatis lerram. Dictio 21.16, hoc in loco.
rationem reddit : ac si dictum esset : Et propterea
vos, 0 Rouonorum οἱ caeterarum gentium reges,
vosque, o judices qui ip universa estis terra, vel
vos, 0 qui terrenos homines judicatis, ex quo ad-
discere potuistis, quantis calamitatibus oppressi
fuerint ji, qui Christum hunc temcre reprobarunt,
et illud pariter nostis quod a Deo in lizreditatem
electi estis : vos omnes, inquam, mopeo, sapientes

estote, et abjecta priori illa amentia, erudimini tum ab iis, tum a. Scripturis etiam divinis. Verum,
dum reges ac principes adimonentur a Propheta, ipsos ctiam populos eis subjectos admoneri pariter

91bitrantur.

AovAsUcars τῷ Kvplp ἐν $00. Ῥννέντες, qnoi,
ὅτι καὶ θεός ἐστι, xal ἐχδικητῆς, xaX φοδερὸς, xal
ὅτι χτζµα αὐτοῦ xal χάρις ἤδη ἐχρηματίσατε, xol
ῥυθμισθέντες ἱχανῶς τὰ ἤδη, t; Αεσπότῃ δουλεύ-

Vgns. 11. Servcite Domino in timore. lniclligentes,
inquit, quod Christus, et Deus est, et vindez, ct
terribilis, quod illius possessio et sors appellati
atque effecti estis, quod reliquum cst, toderatis.

87 EUTHYMII ZIGABENI 88
compositisque moriLus vestris, servite ei in. timo- À σατε αὑτῷ ἓν 46 * οὗ yxp Φφόδος, ἐντολῶν th-

re, veluti Domino. [n timore autem ideo dico,
quia ubi est timor Dei, illic et mandatorum obset-
vatio.

E! exsultate ei in tremore. Et servientes, inquit,
gaudete in eo, veluti in defensore ac Salvatorc
vestro. Gaudete enim, inquit. Apostolus, in Domino
semper, gaudete 33: verum hoc. vestrum gaudium
tremore etiam commistam sit, et non effusum.
Exsul!ate propter spem, sed coutremiscite ob pec-
catum. Est enim diligentissimus omnium exqui-
sitor, atque investigator Deus, ct nemo latere eum
potest.

Vegas. 19. Apprehendite di:ciplinam. Majorem
his verbis intensionem adjungit ad id quod dixerat,
^c si diceret : Erudimini, irquam, non in super-
ficie , sed summo studio contendite ut perfe-
ctam virtutem consequamini. Dictum est autein hoc
tenent.

Ne quando irascatur Dominus et pereatis de tia
justa. Per viam justam, justorum hominum vitam,
ac eonversationem intelligit. Via enim apud Π6-
breos multa significat ; vel etiam quia ad ipsam
gradiuntur.

Cum ezarserit in brevi ira ejus. Judicii diem si-
guificat. Quod vero ait in brevi, vehementiam de-
rotat et celeritatem. Nam etsi in prwsentiarum
$xpe irascatur Deus, remissius tamen id facit, ut
poenitentiz locum tribuat.

Beati. omnes. qui confidunt in eo. Qui terrena om-
nia contemnunt, οἱ spem in eo omnem collocant.
Sunt qui hunc psalmum cum superiori conjungen-
dum dicant : atque illinc maxime probationis vires
sumunt, quod beatus David a beatitudine exorsus,
in beatitudinem desinat.

Psalmus ipsi David cum fugeret α facie Absalon
filii sui.
PSALMUS III.

Inscriptio psalmi clara est, iis precipue, qui
Regum historias legerint. Psalmus vero unicuique
facile accommodari potest, qui visibilium, seu in-
visibilium inimicorum pugnam sustineat.

Vsns. 2. Domine, quid multiplicati sunt qui tribu-
lant me ? Agre ferens Propheta, hujusmodi se, et
subditorum et amicorum insidiis afflig!, ad solum
Dcum animum suum intendens, causam iuterragat,
cur multis in dies ad parricidam fllium undique
accedentibus, inwliiplicareniur inimici atque insi-
diatores &ui, cum ipse in neminem eorum aliquando
iniquus exstitisset. Possunt etiam hzc verba intel-
ligi, ut dicta sint propter demonum insidias.

Multi insurgunt adversum me. Apertius exprimit
quod dixerat multiplicati sunt.

VERS. 9. Multi dicunt anime mee : Non est salus
illi in Deo ejus. Multi corum, inquit, qui insurre-
xezunt adversum me, mutuo se exlhortantes, de
anima mea, hoc est de me ipso, hujusmodi verba

5 philipp. iv, 4.

pnot;.

Καὶ ἆγα.1ιᾶσθε αὐτῷ iv τρόµῳ. Καὶ δουλεύον-
τες, χαΐρετε iv αὐτῷ, ὡς κηδεµόνι χαὶ Σωτῆρι.
Χαίΐρετε γὰρ, φησὶν, ἐγ' Κυρίῳ πάντοτε, χα.ρετα
πλην ἡ χαρὰ τρόµῳ σύμμικτος ἔστω, xa ph ἄνετος.
Αγάλλεσθε μὲν γὰρ, διὰ τὴν ἑἐλπίδα τρέµετε δὲ,
διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Ακριθῆς γάρ ἐστιν ἐξεταστὸς
xit ἁλάθητος.

Δράξασθε παιδείας. Τοῦτο ἐπίτασίς ἔστι τοῦ
παιδεύθητε, τουτέστι, p ἐπιπόλαιον, ἀλλὰ τέλεον,
ἐκ μεταφηρᾶς τῶν ἓν τῷ δρακί τι βεθαίως χατεχόν-
των.

ex metaphora eorum qui pugno aliquid constanter

Μήποτε ὀργισθῇ Küpic, xal dxoAs/cós ἐξ
ὁδοῦ δικαίας. 'Οδὸν δικαἰαν ὠνόμασε τὴν διατρι-
θὴν καὶ τάξιν τῶν διχαίων' διάφορα γὰρ σηµαίνει
παρ) Ἑθραίοις ἡ 6: ἣ καὶ διότι πρὸς αὑτὴν
ὀδεύουσιν,

"Οταν ἐκκαυθῇ ἐν τάχει ὁ θυμὸς αὐτοῦ. Την
τῆς κρίσεως ἡμέραν ἑδήλωσεν, Ἐν τάἆχει δὲ, ἀντὶ
τοῦ σφοδρῶς χαὶ ὀξέως. Νῦν γὰρ εἰ xai θυμοῦται,
ἀλλὰ µαλαχώτερον xai σχολαιότερον, διδους χώραν

C τῇ µετανοίᾳ.

Μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ αὐτόν. Ot
τῶν Yntvov μὲν καταφρονῄσαντες, bm' αὐτὸν δδ
ἔμενοι 'πᾶσαν τὴν ἑλπίδα, Οἱ γοῦν τὸν παρόντα
ψαλμὸν τῷ πρώτῳφ συνάπτοντες, ἑντεῦθεν ἰσχυοί-
ζονται͵ λέγοντες, ὡς ἀπὸ μακαρισμοῦ Δαθὶδ ἀρξά-
ενος, elg μαχαρισμὸν χατέληξεν.

Va.lpóc τῷ Aa615, ὅτε ἀπεδίδρασχεν ἀπὸ προσώ-
που Ἀθεσα-ὼμ υἱοῦ αὐτοῦ.
YAAMOZT'.

Δήλη μὲν ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ φαλμοῦ τοῖς ἀνεγνωχόσι
τὴν ἱστορίαν τῶν Βασιλειῶν' ἁρμόζει δὲ παντὶ πο-
λεμουμένῳ παρ’ ἐχθρῶν, εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἁοράτων.

p Κύρια, εἰ ἀπηθύνθησαν οἱ 0.ἰδοντές µε;

Δεινοπαθήῆσας ὁ Προφήτης, ὅτι τοιαύτης ὀπειράσθη
τῶν ὑπηχόων xai φίλων ἐπιδουλῆς, πρὸς µόνον τὸν
θεὺν ἀνατείνει ψυχὴν, ἐρωτῶν τίνος ἔνεχεν οἱ &pst
τὸν mavpalolav ᾿Ἀθεσαλὼμ ἐχθροὶ αὐτοῦ (τούτους
γὰρ θλίδοντας ἐκάλεσε) πληθύνονται, τῇ προσθήχῃ
τῶν ἑκάστοτε προσχωρούντω», μηδενὸς αὐτῶν ἁδιχη-
θέντος ὑπ' αὐτοῦ πώποτε. "H καὶ περὶ τῶν δαιμόνων
ὁ λόγος,

Πο".ὶοἱ ἐπαν/σταγται àz* ép&, Τοῦτο σαφΏνιστι-
xóy ἐστι τοῦ ἐπ.1ηθύνόησα».

Πο..Ίοἱ Aéyovct τῇ »υχῇ nov: Οὐκ ἔστι σωτη-
pla αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ. Πολλοὶ, φησὶ, τῶν .
κατεξανισταµένων µου παραθαῤῥοῦντες ἀλλήλους,
λέγουσι περὶ τῆς φυχῆς µου, τουτέστι περὶ ἐμοῦ,

89 COMMENT. IN PSALMOS. 9)

ὅτι "Pdov οὕτω καταδιωκόµενος, ἀπώλεσεν ἤδη τὴν A loquuntur, quod is, qui tam facile depelli potait

τοῦ θεοῦ βυήθειαν, διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ. "H καὶ
πολλοὶ τῶν ὁρώντων τὰς tai; συµφοράς. Τὸ ἐν τῷ
θεῷ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ "Ey τῷ θιῷ, &o' δν ἀεὶ πὲ-
ποίθεν,

Διάψα μα. Εἴρηται kv τῷ προοιμἰῳ περὶ τούτου.

Ἀγτιλήπτωρ µου /8.. Ἐκχεῖνοι μὲν λεγέτωσαν,
φτοὶν, ἃ β.,ύλονται" σὺ δὲ τῶν ὄντων iy πειρασμοῖς
ἀντιλαμδάνῃ, xal μᾶλλον, εἴπερ ὧσι καὶ ἀντιλήψεως

$t0t,
Ac£a pov, xal ὑνῶν τὴν κεφα.τήν µου. "Άλλοι
μὲν ἄλλα, Ὑένος, ἡ τύχην, ἡ πλοῦτον, fj τι τοιοῦτον

ei; δόξαν ἔχονσι: ἐγὼ δὲ ἐπὶ σοὶ µόνῳ θαῤῥώ, καὶ B

μέγα φρονῶ. Δοξάδεις γάρ µε, βοηθός pot γινόμε-
vog, xai ὑγοῖς τὴν χεφαλὴν µου, (22) νιχῶντος 75-
τερονι ταῖς συμφοραῖς χαμπτομένην.

Φωνῇ µου πρὸς Κύριον ἐχέκραξα, καὶ ἑπήκουσέ
γιου ἐξ ὅρους ἁγίου αὐτοῦ. Ἐδόησα µόνον, eiss
αἱσθητῶς, εἴτε νοητῶς' xxi ταχέως ὑπήχουσέ μου,
καὶ ἐγγὺς Κύριος πᾶσι τοῖς ἐπιχαλορμένοις αὑτόν.
ρος δὲ ἅγιον xal τὴν Xi ἐχάλεσεν, εἰς τοῦτο
γὰρ ἐπιδημεῖν τὸ θᾳῖον ἐπιστεύξτο, xal διχλέγεσθαι
τοῖς ἀξίοις. Ἡ τὸν οὐρανὸν οὕτω νοητέον, ὃν καὶ
κατοιχητήριον θεοῦ λέχοµεν.,

Διάψα.ἶμα. Καὶ περὶ τούτου προείρηται.

'Epyé δ᾽ ἐκοιμήθην. ᾿Ανέπεσον, qnot, τῷ χαρω-
τικῷ βάρει τῶν θλίψεων χατασπασθεὶς, καὶ ἀνενέρ-
γητος pspévnxa.

Καὶ ὕπνωσα. 'Eq' ἱκανὺν τῷ πάθει τοῦτῳ χατε-
σχέθην.

Εξηγέρθην», ὅτι Κύριος ἀντιωήνψεταί µου.
Αἱσθόμενος ofa προφήτης, ὅτι βοηθήσεις uot, ἤδη
τὸ καταπεπτυωχὸς ἀνέστησα φρόνημα. Τινὲς 66 φασι,
περὶ τῆς ἁναστάσεως ταῦτα λέγειν, ἀντὶ τοῦ, Κοιμη-
θήσοµαι θανὼν, xal ὑπνώσω ἐπὶ μαχρὸν, τοῦ σώ-
µανος ἀνενεργήτου µένοντος' ἐξεγερθήσομαι δὲ χρύ-
vot; ὕστερον, Jj ὅτε Χριστὸς εἰς ἆδου χατελθὼν
ἀναστήσει τοὺς συνεχοµένους' T] ὅτε πάντας Evepet
τοὺς νεχροὺς ἐν τῇ συντελείᾳ.

οἱ fugari , merito existimandus sit οὐ propría
peccata, a. Deo derelictus, illiusque opem aique
auxilium amisisse. Vel n ulti id dicunt, eorum sci-
licet, Qui calamitates meas vident. Quod vero ait,
in Deo ejas, idem sibi vult quod : In illo Deo in quo
ipse speravit.

Diapsalma. In procmio operis dictum est, quid
sit diapsalma.

VEgns. 4. Tu autem, Domine, adjutor meus. Ml
dicant quod libet, tu vcro affl.ctorum ownium
adjutor es, eorum precipue, qui ope tua digni
sunt.

Gloria mea, et exalians caput meum. Alii genus,
fortunam, divitias, aut aliud quid simile, magnum
et preclarum putant : cgo autem in te solo confido
et glorior. Nam si adjutor fueris, gloriam etiam
prastabis : el eaput meum, frequentibus olim de«
pressum calamitatibus, extolles atque exaltabis.

VEns. 5. Voce mea ad Dominum clamati et exaue
divi! me de monte sancto suo. Tantum , inquit, cla«
mavi (scu oris, seu mentis clamorem intelligens) e&
slatim exaudivit me. Prope enim est Dominus
luvocantibus eum. Per montem autem sanctum,
Sion intelligit, ubi habitare credebatur Deus, pro-
bisque ac dignis Deo hominibus loqui. Vel ipsum
celum, quod Dei habitationem appellamus.

Diapsalma. De hoc quoque supra. dictum est.

γε», 0. Ego dormivi. Ego, inquit, gravi affl:ctio-
uum pondere depressus, decidi adinodum, atque
inutilis effectus sum..

Et soporatus. sum. Iloc esti, Iujusmodi passiore
diu detentus fui.

Et resurrezi quia Dominus adjuvalit me. 'reno-
scens, ut propheta, quod Dominus opem mihi alla-
turus. erat, pene mortuas vires atque animum
languidum suscitavi. Aliqui dicta hac intelligunt
de resurrectione, et tempus poni pro tempore :
hoc est: Dormiam e5o, et cum mortuus fuero, so-
pore ac somno detinebor, corpore nimirum viribus
defecto, ac deinde resurgam, vel tempore illo,
quando descendens ad inferos Christus suscitab:t
eos quí illicaderunt, vel in consummatione saculi,
quando mortui omnes resurgent.

Ob «φοδηθήσοµαι ἀπὸ μµυριάδων «Ίαοῦ τῶν p — Vkns. 7. Non timebo millia populorum, in circuitu

χύχ.ῳ συνεπιτιθεµάνγων poi TÀ σῇ πεποιθὼς
δηλαδη ἀντιλήψει. Συνεπιτιθεµένους δὲ χαλεῖ τοὺς
κατεπ.χειρ)ῦντας αὐτοῦ, τουτέστι τοὺς ἀμφὶ τὸν
᾿λθεσσλὼμ ἱστορρικχῶς, 1] ἀναγωγιχῶς τοὺς δαίμονας.
"ET! μέντοι τῶν δαιμόνων, οὕτω νοητέον τὴν χύχλῳ
ἐσίθεσιν. Ἐπιθουλεύουσι γὰρ xat ἀπὸ τῶν ἔμπρ,σθεν,
ταν ἐλπίδας ὑποτείνωσιν εὑπραγίας ' xat ἀπὸ τῶν
ὄπισθεν, ὅταν τῇ μνημῃ τῶν προλαθόντων παθῶν
τὴ» φυχὴν µολύνωσιε, xal ἀπὸ τῶν δεξιῶν, ὅταν
συνεργοῦντες πρὸς ἀρετὴν, εἰς χενοδοξίαν σννελαύ-

irruentium contra me. 'Tuo, inquit, fretus auxilio,
non timebo. Per irruentes autem contra se, juxia
historiam, Absalouem intelligit ct complices, qui
adversus eum semper insidiarum aliquid molieban-
tur : vel daemones juxta anagogen, qui in circuitu
aggredi aliquem dicuntur, quoniam et ab anteriori
parte insidias ponunt, spes nimirum prosperi exi-
tus suggerentes ; et a tergo invadunt, quando an-
tiquorum vitiorum memoria animam coinquinant ;
et a dextris, quando ad virtutem nobis opem ferunt,

Varig lectiones.

(32) Horum sensus clarior est sine verbo ν,κῶντος, quod quidem non legisse

terpres.

videtur Latinus ia

91

EUTHYMII ZIGABENI

(2

ut ad inanem nos gloriam impellant : et a sinistris, A Vt03t, χαὶ ἀπὸ τῶν ἀριστερῶν, ὅταν ἁπαραχαλύπτως

quando omui abjecto velamine, manifestam nobis
vim inferunt.

Exsurge, Domine; sa'vum we fac, Deus meus. Tu
Domine, inquit, qui longanimitate hactenus usus
es, υἱ dormire quodammodo videreris, exsurge,
et commovearis adversus inimicos meos. Vel forte
Salvatoris Christi resurrectionem przdicit, ad hu-
mani generis salutem eum advocans : ita ut hue
manz natura personam, prophetam induisse dica-
mmus.

εν». 8. Quoniam tu percussisti omnes. adver-
santes mihi sine causa. Propheticis oculis inimico-
rum suorum perditionem przvidens, beatus David
gr.tias Deo agit, et collatum in se beneflcium
aguoscit.

Dentes peccatorum. contrivisti. Per dentes, vires
intelligit. Translatum est autem hoc a feris, quz
in dentibus summum habent robur ; peccatores
vero inimicos omnes appellat, peccare illos sigui-
ficans, quia ob solam morum perversitalem, temere
adversus eum pugnabant,

VeRs. 9. Domini est salus. Awque hoc ad gratia-
rum actionem pertinet, οἱ significat quod solus
Deus, et nullus alius euni salvabit.

Et super populum tuum benedictio tua. Et veniat,
inquit, benedictio tua super populum tuum, qui
mecum pariter inimicorum injurias perpessus est :
vel omnem populum simpliciter, qui sub ineo est
imperio; vel super fidelium Christianorum popu-
lum. Per benedictionem vero intelligere debemus
picem et divina beneficia, qua benedictionis sunt
causa. Quippe cum et populus, et quicunque alii
viderint quale auxilium consecutus est a Dco
gloriam

In finem in hymnis psalmus ipsi David.
PSALMUS IV.

Inscribitur in finem. hic psalmus, quia ut. infe-
rius dicemus , resurrectionis prophetiam continet ,
et quz ad. futurum seculum pertinent, quod pr:e-
sentis esse szculi finem nemo ambigit. In hym-
»is vero ideo appositum est, quia mirabilia Dei
opera continet. : quibus eifectum est, ut Ab-
salonis tyrannidem superaverit, quo facto prz-
sentem psalmum decantavit, Congruit — etiam
hic psalmus cuicunque a periculis liberato.

VrRs. 2. Cum invocarem, exaudivit me Deus ju-
stitie mec. Contemplare celeritatem ,. cum. adhuc
luvocaret exauditus est; sicut alibi etiam ait** :
Adhuc loquente te. dicam, Ecce adsum. Neque enim
verborum copia persuadet Deo, sed pura simplicis
animz affectio. Quod vero ait: Deus justitie mec,
cireumlocutus est pro, Deus mei David : mei in-
quam qui Absaloni comparatus justus. videri pos-

55 [s3, L vint, 9.

εἰς ἁμαρτίαν βιάσωνται.

Αγάστα, Κύριε σῶσόν µε, ὁ θεός µου. Τὸ

ἀγάστα, ἀντὶ τοῦ, Κινήθητι χατὰ τῶν ἐχθρῶν, 5.

δοχῶν τῇ µαχροθυµίᾳ καθεύδειν. "H xai τὴν τοῦ
Σωτῆρος bx νεχρῶν ἀνάστασιν ἀναγρούεται, xaXov
αὐτὸν εἰς τὸ σῶσαι τοὺς ἀνθρώπους, οὓς xol διά
ἑαυτοῦ αἰνίττεται,

"Or. σὺ ἑπάταξας πάντας τοὺς ἑχθραίγοντάς
/ιοι µαταίως. Τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοὶῖς Ίδη προῖ-
δὼν τὴν ἁπώλειαν τῶν πολεμίων, εὐχαριστεί, xal

Β ἐξομολογεῖται thv χάριν.

Ὀδόντας ἁμαρτω.ῖῶν cvréü)Jacac. Δηλαδὴ την
Ισχὺν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν θηρίων, ἅπερ ἐπὶ τοῖς
ὁδοῦσιν ἔχει τὴν δύναμιν. ᾽Αμαρτωλοὺς δὲ λέγει
πάντας τοὺς δυσμενεῖς, ὡς ἁμαρτάνοντας iv τῷ
προσπολεμεῖν, διὰ τὸ µάτην, διὰ μόνην πονηρίαν.

Tov Κυρίου ἡ σωτηρία. Καὶ τοῦτο εὐχαριστήριον
ἐπιφώνημα, ὃπλοῦντος ὅτι Κύριος ἔσωσεν αὐτὸν, xol
ρὐδεὶς ἕτερος.

Kal ἐπὶ τὸν Aaóv σου ἡ εὐλογίασου. Καὶ ἦλθε,
φησὶν, dj εὑλογία σου ἐπὶ τὸν λαόν σου, ἢ τὸν σὺν
ἐμοὶ πολεμούμενον, ἡ ἁπλῶς τὸν ὑπὸ τὴν ὅλην µου
βασιλείαν, ἢ τὸν τῶν πιστῶν. Εὐλογίαν δὲ ὑποληπτέον
τὴν εἰρήνην, xal τὴν εὐεργεσίαν, ὡς αἰτίαν εὖλο-
γίας γεγενηµένην. Αὐτός τε γὰρ ὁ λαὺς τὸν 865v
ἑδύξασε, καὶ οἱ ἰδόντες, ola; ἀπήλαυσαν (25) ἁρω-
γῆς.
beatus David, daturi omnes sint summam Deo

TQ Δαδὶδ να.ἲμὸς elc τὸ τέ.ῖος ἐν ὄμνοις.
ΨΛΛΜΟΣ Δ’.

Εἰς τὸ τέλος μὲν ἐπιγέγραπται , διὰ τὸ προφη-
τεῦσα: περὶ τῆς ἐκ νεχρῶν ἀναστάσεως, ὡς προῖόν-
τες ἐπιδείξομεν, τις τοῦ μέλλοντός ἐστιν αἰῶνος,
ὃν οἴδαμεν τοῦ παρήντος τέλος. "Ev ὄμνοις δὲ, διὰ
τὸ χηρύττειὺ τὰ τοῦ θεοῦ θανµάσια, ποιῄσαντος
αὐτὸν ὑπέρτερον τῆς ᾿Ἀδεσαλὼμ τυραννίδος, μεθ)
ἐν ἦσε τὸν παρόντα φαλμόν. ᾿Αρμόζει δὲ χαὶ παντὶ
ἁπαλλαγέυτι χινδύνου.,

Ἐν τῷ éxtixa sic 2al µε, εἰσήχουσέ µου ὁ θεὺς
τῆς δ/καιοσύγης µου. "Opa τὸ τάχος ἔτι καὶ ἐπι-
χαλουµένου ἐπήχουσεν. "Ert γὰρ, qoi, JaAovy-
tóc συυ., ἐρῶ * Ιδοὺ πἀρειµι. O2 γὰρ πληθος ῥᾳ-
µάτων πείθει τὸν θεὸν , ἀλλὰ ψυχῆς χαθαρὰ δ:ἀθε-
σις. Τὸ δὲ, τῆς δικαιοσύνης µου, περίφρασίς ἐστιν,
ἀντὶ τοῦ, 'O θεὲς ἐμοῦ τοῦ δικαίου, ὅσον πρὸς τὴν
ἁδιχίαν ᾿Αθεσαλὼμ ἠδ.κήθην * καὶ γὰρ οὐχ Ἰδίχησα.

Varia lectiones.

(25) Cod. habet! ἀπήλαυσαν, consecuti sint, ut ad populos, uou ad Davidem referatur.

bj

91 COMMENT. IN PSALMOS, 01
Πολλαχοῦ δὲ {ῷ τρὀπῳ τούέῳ χρῆται, δίκαιον xax A sum , dum justiorem causam foveo. Neque eniin

63109, xal τὰ τοιαῦτα χαλῶν ἑαυτὸν, οὗ xou rástov,
ἀλλὰ πρὸς τὰς τῶν πολεμούντων Ππαρεξεταζόμενος
πονηρίας.

-

'Ev. θ.1ἱψει ἐπ.]άτιγάς µε. Διαχεῖ μὲν γὰρ fj
χαρὰ, στενοῖ δὲ fj θλίφις * ἐμὲ δὲ, τοὐναντίον, Ev τῷ
καιρῷ τῆς λύπης μᾶλλον ἑποίησας µεγαλόφύχονι
ὡς xal παραγγέλλειν φείδεσθαι τοῦ πατραλοἰου
παιδός.

ὀ]κτείρησό» µε καὶ .εἰσάκουσον τῆς πρού-
ευχῆς µου. Ἐλεηθῆναι καὶ ἔτι δυσωκεῖ, καὶ περι-
Φίπτοντος αὖθις ἴσως πειρασμοῖς μὴ] fapog0nvat
thv προφερομένην τηνικαῦτα δξέησιν.

Υἱοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυχάρδιοι; Πρὸς
τοὺς φίλους xal Υγνωστοὺς ὁ λόχος, πειρωμένους
βοηθεῖν Ex τῶν παρόντων, ὅτε τὰ τῆς συμφορᾶς ἐπ-
εκράτει. Δέγει γοῦν ὅτι Μέχρι τίνος οὐγ ὑψοῦτε τὴν
χαρδίαν ἐν ταῖς θλίψεσιν εἰς θεὺν, ἀλλὰ βαρύνετε
ταύτην, χατασπῶντες ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς, xai
ταῖς βιωτιχαῖς φροντίσι; Τὸ δὲ, Ylol ἀνθρώπων,
αὖθις περίφρασις, ἀντι τοῦ, ὦ ἄνθρωποι * σύνηθες
γὰρ τοῦτο τῇ τῶν Ἑδραίων δισλἐχτι.

Ἱνατί ἀγαπᾶτε µατξαιότητα, καὶ ζητεῖεε ψεῦδος;
Ανωφελεῖς αἱ ἀνθρώπιναι p xaval, xat σαίνουσαι μὲν
ταῖς ἑλπίσιν, ἀποτυγχάνουσαι δὲ. Η χαὶ διὰ τοὺς προσ»
τετηχότας τοῖς παροῦσιν, ὡς µένουσι, ταῦτά quat,
ἅπερ οὐχ ὑφίσταται ' δοχοῦντα μὲν, διὰ τὸ φαινόµε-
voy * οὐκ ὄντα δὲ, διὰ τὴν µεταδολἠν’ καὶ γὰρ αὐτὸς,
βασιλεὺς ὢν, ἰδιώτευσεν, χαὶ κατεδιώχετο.

illiun ego, sed ille mc affecit injuria. Et szpenu-
mero hoc loquendi modo utitur Propheta, ut
sanctum se aut justum appellet, aut. aliquid ejus-
modi, non veluti jactabundus, scd a.lversariorum
se comparans pravi:ati.

In tribulatione dilatasti me. Gaudium dilatare
solet et diffundere animum, afflictio autem angere
atque angustare. Verum tu, inquit, in meroris ac
trisiitize tempore, non pusillanimem , sed inagna-
nimium potius me fecisti : ita ut ipsi etiam parri-
cid: filio parci mandaverim.

Miserere. mei et exaudi orationem meam. Adhuc
Deum magis ad wisericordiam allicit, rogatque
preces suas non despici , si. quando in tentationes
fortassis rursus inciderit.

Vgns. 3. Filii hominum, usquequo gravi corde ?
Sermonem ad notos sibi, atque ad amicos dirigit ,
qui invalescentibus calamitatibus studebant. pre-
sentibus ac temporalibus auxiliis ei opem ferre,
aitque : Usquequo inter afflicilones cor vestrum ad
Deum non tollitis? usquequo animum ac cor ve-
sirum humanis rotionibus gravabitis, et vanis dis-
trahemlni sollicitudinibus 7 Quoi vero ait, Filii .?-
minum, periphrasis est et. círcumlocutio , pro c»
quod est, Homines : estque idioma Ilebraic:e lingi:z.

Cur diligitis vanitatem. εἰ quaritis meudacium f
Inutiles sunt hunrni conatus: et primo quidexi
aspectu, concepts? animo spei videntur applaudere,
sed postmodum írusiraniur. Vel fortassis verba
lac ad illos dieta sunt, qui praxsentibus rebus ,
tanquam perpetuis student , tametsi stabiles non
sunt; videntur quidem esse propter id quod in

superficie apparet, revera tamen ob assiduas mutationes de illis aliter. judicandum non est, quam
si uon essefít. Nam et ipse beatus David rex erat, et tamen privatam vilam agebat, et persecutionem

sustinebat.

Kal rro ὅτι ἐθαυμάσεωσε Κύριος τὸν ὅσιον
αὑτοῦ. Περιττὰ, ὁ xal σύνδεσμος ἐνταῦθα ' καὶ γὰρ
δίωμα xal τοῦτο τῆς "E6patóo; γραφῆς, ὡς πολλα-
χοῦ παρατηροῦντες εὔρωμεν, Ἡ μᾶλλον εἰπεῖν, εὖ-
ρὗσωμεν. Μάθετε οὖν, φησὶν, ὅτι ὁ θεὺς περιθόη-
τον ἐποίησεν ἐμὲ τὸν ἀφωσιωμένον καὶ ἀναχείμενον
αὐτῷ, καὶ ἐπ᾽ αὐτῷ µόνῳ τὰς ἑλπίδας ἔχοντα * xat
πῶς Ὑὰρ 60 περιθόητος ἸὙέγονε, χαθελὼν µτὺν
χαθελόντα, xai ν,κἠσας ὁ φυγὰς τὸν διώχοντα, xa
μετὰ εὐαριθμήτων ἀνδρῶν, τὸν ταῖς µνριάσι χρώ-
ptvov ;

Κύριος eicaxoUcetal µου ἐν τῷ κεκραγέναι µε
πρὸς αὐτόν. Ταχείας οὕτω τυχὼν τῆς ἀρωγῆς, xal
ττλικούτου χινδύνου παρ᾽ ἑλπίδα διασωθεὶς, ἔγνων
ὅτι ἐλεεῖ µε ὁ θεὺς, καὶ πἐποιθα, xat πάλιν εἰσ-
αχούσεταί uou χεκραγότος πρὸς αὐτὸν Ev περιστά»
σεσιν.

ΟρΙίζεσθε καὶ pi; ἁμαρτάνετε. Ὀργίζεσθαι μὲν
ὡς ἀνθρώπους 69 κχωλύει' μὴ ἁμαρτάνει» δὲ, τῇ

VgRs. 4. Et scitotequoniam mirificariti Dominusean-
cium suum. Conjunctie, et, superflua est hoc in loco,
quemadmodum ex more llebraici idiomatis sape-
numero alibi aliqua reperiuntur superfiua.. Discite
igitur, inquit, quod celebrem me Deus ac conspi-
cuum reddidit ; me, inquam, qui ei sanctificatus ,
boc est oblatus ac dedicatus eum , quique in eo
&olo spes meas ratas esse constitui ; vere autem
celebris ac clarus fuit beatus Dovid, qui (34) destru-
clerem destruxit, qui fugitivus persequentem vi-
eit : qui parva militum manu, multas eopias su-
peravit.

Dominus exaudiet ms cum clamavero ad eum.
Postquam Dei ope, tar eeleriter a tanto periculo
me liberatum perspexi, summam in me Dei mise-
ricordiam statim agnovi: atque ideo confido, quod
rursus me clamantem atque in afflictionibus cousti-
tutum exaudiet.

Vins. 5. lrascimini et nolite peccare. |rasci qui-
dem ut homines non probibet, sed admonet u$

Vario lectiones.

(34) Hzc in. Graeco textu per. iuterrogationem : Quomodo enim celebris non ecasit, qui, ctc,

95 EUTIIYMIT Z'GABENI 66

hen peccemus, et ne sinamus a passionis vehemen- A τοῦ πάθους ὀξύτητι παρασύρομένονς ἡμᾶς, ἡ πέρα

tia nos pertrali : ne supra modum irascamur: neu
temere aliquem ulciscamur. Contra. vitium enim
insita est hominibus ira. Nam qui irascitur ut illatas
sihi injurias ulciscatur , irascitur , et peccat : qui
vero tantum irascitur, ut alterum corrigat, irasci-
tur quidem, sed non peccat, queniadmodum nec
peccat pater, qui non obtemperanti filio irascitur.

Que d citis in cordibus vestris, in cubilibus vestris
compungimini, Pcrge , inquit, in tuum cubile , ubi
maxima adest seczritas *. et illic amplo cum otio
ac quiete teipsum dijudica : et cogitationes discute,
quas habuisti per d:ic:n, noctu preterea atque in
cubili tuo. ut dixi doleas, ct paeritentiam tecum
4.45 ob peccata qu:e interdiu in aniino Luo revolvi-
sti. Mihi enim, inquit, beatus David , sic facienti ,
"nt te moneo , prospere cuncta. succedunt, Sume
it:que et tu experimentu:m , enm ex me didiceris
hujusmodi utilitatem percipere. lloc enim tibi ut
facias suadeo. Quod si ut proplieta indicat , cogita-
tionum panas daturi sumus, quanto magis opera-
tionum ? Considera etiam quomodo tam ad przser-

τοῦ μετρίου θυµουµένους, προτρέπεται, f$ τινα
ἀχαίρως, ἢ ἀναιτίως ἀμννομένους * χατὰ τῆς χα-
xla; Υὰρ ὁ θυμὸς ἀνθρώποις ἐφυτεύθη. 'O μὲν γὰρ
ἑαυτὸν ἐχδιχῶν, ὀργίζεται, xat ἁμαρτάνει ' ὁ δὲ
ἕτερον διορθούμενος, ὀργίξεται, xal οὐχ ἁμαρ-άνει,
ὡς ratbp vio ὀργιζόμενος.

κ Aéyere ἐπὶ ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς
xo(raic ὑμῶν καταν ύγητε. Ἐπὶ ttv χκοίτην ἱόντες,
ἐν f| γαιρὸς ἀδείας ἐστιν, ἀνακρίνετε κατὰ σχολὴν
ἑαυτοὺς περὶ τῶν ἡμερινῶν ἐνθυμημάτων, xal &
πλημμελῶς ἐν ἡμέρα Ειαλογίςεσὀε, ἐπὶ τούτοις
µεταμέλεσθε, ἐπὶ τὸν τῆς κοίτης /pjvov, Οὕτω
χἀγὼ ποιῶν, εὐοδοῦμαι, χαὶ πείρᾳ (25) τὴν ἐντεῦ-
θεν ὠφέλειαν μαθὼν, τοῦτο ποιεῖν παραινῶ xav
ὑμῖν. El δὲ τὰς ἐνθυμήῆσεις δεῖ χολάσειν. τολ)ῷ
μᾶλλον τὰς πράξεις. "Opa δὲ, πῶς καὶ πρ;φυ]λα-
χτικοῖς χαὶ δ'ορθωτιχοῖς ἐχρέσατο φαρμάκοις ' τὸ
μὲν γὰρ, ᾿Οργίζεσθε, καὶ jj ἁμαρτάγετε, προφνλα-
χτιχόν» τὸ δὲ, "A .1έγετε ér ταῖς χαρδίαις ὑμῶν,
ἐπὶ ταῖς xoícaic ὑμῶν χαταγύγητε, διορθωτιχόν.

vandum a peccatis, quai ad castigandum peccatorem, aptissimis Propheta usus sit pharnacis. Nam
quod ait, Jrascimini et nolite peccare, custodit et proeservat a peccato : et si fortassis in peccataquis inei-
derit, vicissim castigat et. corrigit, dum ait : Que dicitis in. cordibus vestris, in. cubilibus vestris com-

pungimini.

Vzns. 6. Sacrificate sacrificium justitie, et sperate
in Domino. Justiiam vestram quasi fructum quem-
dam Deo, inquit, offerte, neminem injuria afficien-
tes : et auxilium a Deo exspectate , qui oppressis

potissimum auxilio esse solet. Conversationem C

praterea ac vitam futura Ecclesi: prenuntiat, quze
vice animalium, spirituale virtutum sacrificium Deo
erat. oblatura. Justitiam enim hic non particularem
virtutein , sed eeneraliter pro omni virtute intel-
ligit.

Multi dicuni : Quis ostendet nobis bona ? Cum sui
exemplo admonuerit atque exhortatus sit nos
Propheta, ut. in superioribus vidimus, modo obje-
ctionem quamdam a pusillaminibus fleri solitam
apponit. Quidam enim, inquit, cum in calamitates
inciderint, xwgre ferentes, statim desperant, nec
credunt Deum prope esse invocantibus eum. Quin-
imo omni spo destituti, talia etiam effundunt
verla : Quis adjutor deinceps erit nobis? quasi di-

θύσατε θυσἰαν δικαιοσύγης, καὶ éAz(cars ἐπὶ
Κύριον. Καρποφορήῄσατε µόνον διχαιοσύνην τῷ θεῷ,
ἁδικοῦντες μηδένα, xaX ἀπεχδέχεσθε τὴν παρὰ του
θ.οῦ βοήῄθειαν, ὃς τοῖς ἑπηρεαζομένοις μάλιστα συµ.
payst. Προδιαγράφει xat τὴν ἐχκχλησιαστιχὴν πο-
λιτείαν, πνευματικῶς θύειν µέλλουσαν ἀντὶ ζώων
τὰς ἀρετάς ' eive διχαιοσύνην οὐχ ἰδικῶς, ἆλλὰλ
χαθόλου τὴν ἀρετὴν πᾶσαν ὑποληψόμεθα.

Πο.1.1οἱ Aéyovei* Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἁγαθά ;
Προσαγαγὼν τὴν παραίνεσιν ázb τοῦ χαθ) ἑαυτὸν
ὑποδείγματυς, τίθησιν ἀντ[θεσίν τινα τῶν µιχρο-
φύχων. Τινὲς Υὰρ, φησὶν, ὅταν προσοµ:λἠίσωσι πει-
Ρρασμοῖς, βαρυθυμοῦντες, ἀπογινώσχουσ. , καὶ οὗ
πιστεύουσιν ὡς ἑγγὺς Κύριος τοῖς ἐπιχαλουμένοις
αὑτὸν, ἀλλά AÉyoust* Τίς βοηθήσει ἡμῖν; ὅπερ
ἑσχάτης ἁπογνώσεως ὃν, δίδωσι νοεῖν, ὡς οὐδείς.
"H χαὶ περὶ τῶν φιλοσάρχων ὁ λόγος, οἵτινες ἀγαθὸν

cant, Nullus, Qua verba extremz omnino desperatio- D ἠγούμενοι τὴν ἄνεσιν xat τρυφὴν, ταῦτα µόνα µετα-

nis sunt. Vel ali:er, de iis hominibus sermo est,
qui carnis sequuntur desideria : qui cum in otio
aique in deliciis summum bonufn posuerint, eas

διώχουσι, σφόδρα μισοῦντες τὰς χαχοπαθείας, ai
xa*' οἰχονομίαν ἐπάγονται. Τὸ δὲ, Τίς δείξει "piv;
φυχῆς νοητέον ὀρεγομένης δ.αχαῶς.

totis velis insequuntur : afflictiones vero qux» divina dispensatione nobis immittuntur valde Οδ.
runt. l'er illa etiam verba, Quis ostendet nobis bona? anim: ardentis atque immodice appetentis affectum

intellige demonstrari.

Vens. 7. Signatum es! super nos lumen vultus tui,
Domine. Verum cgo, inquit, longe aliter sentio.
In me cuim signatum est lumen — protectio-
Kis tuc : quam lucem, illam csse intelligendum

Εσημειώύη ἐκ ἡμᾶς τὸ poc τοῦ προσώπου
σου, Πύριε. Ἁλλ bé οὐχ οὕτως ἔχω, xol γὰρ ἐν-
εσηµάνθη pot fj ἀντίλτψις τῆς σῆς ἐπισχοπῆς ' ταύ-
την γὰρ φῶς ὑποληπτέον, ὡς δ.αλύουσαν τὸ σχότος

Voric lectiones.
(25) Griecorum verborum sensus est : Atque experientia. cum qcanta sit. utilitas didicerim, idem ul

€t ipsi faciatis hortor.

9] COMMENT. IN PSALMOS. 93
τῆς ἀθυμίας, xal ὥσπερ ἐγχαραχθεῖσα, Ὑνώρ:μόν Α est, que maroris tenebras dissolvit ; quaeque in

µε χαὶ τοῖς πὀῤῥω πεποίηχε. Τινὲς δὲ qaot προςἩη-
τείας εἶναι τὸ ῥητὸν περὶ τῶν Χριστιανῶν, οἷς ἐση-
µειώθη, τουτέστιν, ἑτέθη γνώρισμα ὁ Χριστὲς , xim-
θεῖσι Χριστιανοῖς, ὃς ἐστι φῶς τοῦ Πατρός. Σνν-
έταξε δὲ τούτοις ὁ Προφήτης ἑαυτὸν, διὰ vvv τῶν
ἀρετῶν συγγἑνειάν τε xal οἰχειότητα.

me quodam modo insculpta, notum me omuibus
ac conspicuum facit, his ctiam qui procul sunt.
Quidam aiunt. contineri his verbis prophetiam de
Christianis, quibus per hoc uomen, quo Christia-
ni appellantur, signum atque indicium quoddam
impositum cst, Chri-tus nimirum, qui Patris lux

cst. [ Per Christum cnim Patrem agnovimus : Qui enim vidit me, inquit, vidit et Patrem. meum ὃν qui
ctiam character et forma Pa:ris, ab Apostolo cognominatur **,] Conjunxit autem seipsum Propbeta
Christianis, ob cognationem quamdam ac faniliaritatem virtutum.

Ἔδωκας εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν gov. "M
διὰ τὲν ἀντίληψιν, τὴν δηλωθεῖΐσαν, ἡ διὰ τὴν ἀπὸ
«του Χριστοῦ χκλῆσιν τῶν εὐσεθῶν.

᾽Απὸ χαρποῦ σίτου, olrov καὶ éAalov αὐτῶν
ἐπ.ηθύνθησαν. Περὶ τῶν φι)οσάρχων λέγει πάλιν,
ὅτι Καὶ τὰ γἠῖνα φρονοῦσιν αὐτοῖς δαφιλῶς πάντα
χορηχεῖς ὑπὸ «75; ἄγαν φιλανθρωπίας * ἀπαριθμεῖ-
ται γὰρ ὅτι ἀπὺ χαρποῦ σίτου, οἶνου καὶ ἑλαίου,
ἐπληθύνθησαν, τουτέστιν ἐνεπλήσθησα», δηλαδῆ τῶν
ἁπαριθμηθέντων, δι ὧν ἀναγχαιότερον xal τ΄ ἄλλα
τῶν βρωµάτων εἴδη συμπεριέἐλαδεν.

Ἐν εἱρήνῃ ἐπὶ εὸ αὐτὸ χοιµηθήσομαι, καὶ
ὑπνώσω. Τοὺς ἑνοχλοῦντάς pot φόθους ἀποθέμενος,
ἁταράχως χοιµμτθήσοµαι, xai οὗ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ
χαὶ µέχρι κόρου. Τὸ μὲν γὰρ, ἐπὶ τὸ αὐτὸ, βούλεται
τὸ ἅμα δηλοῦν, ὅτι Καὶ ἅμςω ταῦτα ποιῄσω. Τὸ δὲ,
ὑπνώσω, τῆς καταχλἰσεώς ἐστιν ἑπίτασις. "Il xal
προφητεύει περὶ τῆς ἑαυτοῦ τελεντῆς, ὡς οὐχ ἆπο-

θανεῖται βιαίως, ἀλλὰ χατὰ φύσιν, ἔνθα χαὶ νοῄσο- ᾳ

μεν τὸ, ἑαὶ τὸ αὐτὸ, περὶ τοῦ σώματος xo τῆς
φυχῆς λέγειν, ὅτι Κοιμηθήσοµαι ἓν εἰρῆνῃ ὁμοῦ,
xai χατὰ σῶμα, xal χατὰ Quyfjv* τούτου μὲν, τῶν
ὁρατῶν ἁπαλλαγέντος ἐχθρῶν * ἐχείνης δὲ, τῶν &o-
ῥάτων. Τὸ δὲ, ὑπγώσω, τὸν µέχρι τῆς ἀναστάσεως
μακρὺν αἰγίττεται χρόνον.

"Οτι σὺ, Κύριε, κατὰ µόνας ἐπ᾽ ἑ Ίπίδι χατῴχι- .

σὰἁς µε. Σὺ µε χωρὶς τῶν πονηρῶν οἰκεῖν ἑποίησας,
àv ἐλπίδι σωτηρίας. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τοῦτο περὶ
τῆς ἐχ νεχρῶν ἀναστάσεως προεφήτευσε, σχηµατί-
σας τὸν λόγον ὡς ἀπὸ τοῦ σώματος, λέγοντος, ὅτι
E), Κύριε, χατοικεῖν µε τὸν τάφον ὥρισας µεμ.-

Dedisti letitiam in corde meo. Vel propter prz-
dictum auxilium, vel ob denominationem fidelium
a Christo,

Vins. 8. Α fructu [rumenti vini et olei, eis multi-
plicati sunt. De carnalibus hominibus iterum scrmo
est : quibus terrena tantum cogitantibus , abunde
omnia Deum prz n:agna benignitate subministrasse
attecstatur Propheta : et bona eis collata connu-
merat dicens, quod a fructu frumenti, vini, et olei,
multiplicati sunt eis; hoc cst, eis connumeratis
bonis rep'eti, per. quic bona. tanquam per mogis
necessaria, reliqua ciborum g: uera intellexit.

γεας. 9. In pacein idipsum dormiam et soporabor,
Deposito timore, quo perlurbabar, deinceps quiete
dormiam ; nec dormiam simpliciter, sed ad ipsam
usque satietatein, Nam quod ait, in idipsum, idem
sibi vult quod una : ac si dicat, Utraque hacc faciain,
dormiam et pariter soporabor. Quo loqnendi modo
accubationis et quielis suz inteusionem expressit.
Vel his verbis Propheta fortassis praedicit, qua ad
mortem suaui pertinebant ; quod scilicet non vio-
lento, sed naturali morte ei imoriendum erat. Et
quod dicit in idipsum, de anima et corpore intel-
ligemus. Dormiam enim cgo, inquit, in pace, ccr-
pore poriter οἱ anima : corpore nimirum a visil.i-
libus, et auima ab invisibilibus inimicis liberata.
Quod vero ait, soporabor, longum resurrectionig
tempus significare videtur.

VEgns. 10 Quoniam tu, Domine, singulariter in spe
habitare [ecisti me, Tu me, inquit, habitare feci-
sti scorsum a malignis atque in spe salutis. Quidam
vero hac de resurrectione a mortuis prophetice
dicta esse aiunt : quodque beatus David, veluti cx
corporis sui persona sermonem formavit, dicentis 7

νωμένον τῆς συζύγου ψυχῆς' οὐχ ἁπλῶς δὲ, à22' D Tu, Domine, habitare me fecisti in sepultura ; et

ἑλπίδι ἁναστάσεως, ὅτε xaX τὴν duyhv ἀπολίψομαι.
Τὸ δὲ, ὅτι, παρέλχον 6oxci* xal γὰρ iv. πολλοῖς
ἰδίωμα xat τοῦτο τῆς Παλαιᾶς. νοεῖται δὲ xax βε-
θαιωτικὸν, ἀντὶ τοῦ ὄγτως.,

constituisti me singularem ac solitarium illic esse,
4 propriaque ac socia mihi anima disjunctuu:,
Verum boc non simpliciter, sed in spe resurrectio-
nis; quandoquidem iterum auimam suscepturium

sperem. Ilia autem dictio, quoniam, abundare videtur hoc in loco, quemadmodum et sepe alibi,
juxta sacre Scripture atque llebraici idiomatis proprietatem : quanquam szpenuinero etiam hzc
dic:io apud Hebraeos idem significat quod vere, ct ponitur pro adverbio confirmandi.

Eic τὸ t£JAoc, ὑπὲρ τῆς κἀηρογοιιούσης.
ΨΑΛΜΟΣ E.
Tl μὲν παρίστησιν ἡ εἰς τὸ c&Joc ἐπιγραφὴ, προ:
εἰρηται. Φασὶ δέ τινες ἐνταῦθα τὰς ἑσχάτας ἡμέρας
ὑποδηλοῦσθαι, καθ᾽ ἃς ὁ Κύριος ἑνηνθρώπησε 'τη-

* Joan. xiv, 9. "^ Hebr. 1, 3.

]n finem pro ea qua harreditatem consequitur.
PSALMUS V.
Quod sibi velit inscriptio in finem, superius dictum
est : hoc autem in loco quidam per eam aiunt si-
gnificari illos dies, quibus Christus homo factus

6j | ΕΙΤΗΥΜΙΙ ZIGABENI

100

est, quando uubra legis finem accepit, atque hoc A νιχαῦτα γὰρ τέλος ἔλαδθεν dj σχιὰ του vópco* χαὶ πι-

ex subsequentibus comprobari ; ex persona enim
future fidelium Ecclesie Propheta psalmum hunc
composuit : quauquam et ipsius etiam beati David
negotiis ac rebus congruat ; hanc igitur Ecclesiam,
cam esse intelliges, quam Propheta dicit. hzeredi-
tatem consequi : ea nimirum ratione, quia per
baptismi regeneralionem adoptata est, εἰ adoptio-
nis privilegia consecuta. H:ereditas vero qux ei
debetur, illa est quam nec oculus vidit, [ nec auris
audivit **| eic. De liac etiam Ecclesia tauquam de
sponsa Paulus dicebat : Aplavi virginem castam
Christo constituere 9 ; e& Joannes, Qui habet spon-
sm, sponsus est**; οἱ bestes David. alibi : Astitit
Regina a dextris (sis **, In praesenti vero tempore

στοῦνται τὸν λέγον ἀπὸ τοῦ ἐπαγομένου * πρρσώπῳ
γὰρ τῆς Ἐκκλησίας τῶν ὕστερον πιστῶν ποιεῖται τὸν
Φαλμὸν 6 Προρίτης, si xai τοῖς κατ ἐχεῖνον οὐδὲν
ἧττον ἁρμόκσει πράγµασι. Κληρονομοῦσαν δὲ ταύτην
ὠνόμασεν, ὡς διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσµα-
τος υἱοθετηθεῖσαν, χληρος δὲ αὐτῆς, d ὀρθα.[ιὸς
cix εἶδε, καὶ τὰ ἑξῖς. Περὶ ταύτης, ὡς νύμφης,
καὶ Παῦλος ἔλεγεν 'Ηρμοσάμην παρθέγχον ἀγνὴν
παραστῆσαι Χριστῷ' χαὶ Ἰωάννης, 'O ἔχων τὴν
νύμφη», vupgloc &éctí* xa αὐτὸς οὗτος ὁ Δας(ὸ *
Πάρεστι ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Ἀληρονο-
μοῦσαν δὲ, καὶ οὐ χληρονοµήσασαν, fj, αληρονομῆσαι
μέλλουσαν εἴρηκεν, διὰ τὸ ἀεὶ χληρονομεῖν, xal
µηδέποτε λήγειν.

dixit, (Que hereditatem consequitur, e& non Quz consecuta est, aut. Qure consequetur : quia Ecclesi&
semper heres est, ill usque haereditas finem ullum habitura nunquam est.
Vegns. 3. Verba mea auribus percipe, Domine; in-.B — Tà ῥήματά µου ἐγώεισαι, Κύριε, σύρες τῆς

ει [lige cla.worem meum, intende voci oratioris mea.
Ewindem sensum sliíis atque aliis verbis repetit
idem :equivalentibus, quemadmodum mos est iis
qui ex corde supplicant. Vel per verba, preces in-
tellige, tanquam sermones, Clamorem vero ideo
addidit, ut cum tono atque intensione spir.tus pre«
cc8 se fadisse ostenderet : et tocem eà ratione, ut
c.are atque aperte se locutum fuisse significaret :
cum alioquin clamor ignotam soleat vocem efficere.
Alia autem verba qui his commista sunt, in pro-
pria su» significatione sunt posita. Auribus enim
percipe, inquit, non simpliciter : sed intellige, atque
ipso intellectu percipe quid sibi volunt preces mea:

κραυγῆς µου, xpócxec τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως
µου. "H τὸ αὐτὸ δηλοῖ δι’ ἄλλων xa ἄλλων λέξεων
ἰσοδυναμουσῶν, à; ἔθος τοῖς ἀπὸ χαρδίας ἱχετεύου-
ew * ἡ ῥήματα μὲν φησι τὴν δέῃσιν, ὡς λόγους *
κραυγὴν δὲ, ὡς μετὰ τόνου πνεύματος πρὀσφερθν
Μένην, φωνὴν δὲ, ὡς εὔσημον ' χυρίως yàp ἄση-
pós ἐστὶν fj χραὐγἠ. Καὶ τὰ ὑποχείμενα δὲ οἰχείως
απεδόθησαν. ᾿Εγώτισαι γὰρ, χαὶ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ
γνῶθι «t βούλονται * xal ἔτι, μὴ ἓν παρέργῳ θήσειό
τὴν δέησιν, εἴτε διὰ χειλέων, εἴτε ἁλαλήτως προ
φέρεται. Ἰδίωμα δὲ χαὶ τῆς Γραφῆς, xat τὸ καλεῖν
τὰς θείας ἑνεργείας ἀπὺ τῶν ἀνθρωπίνων, ὡς τὸ

“περὶ τούτων διδάσχει σύνταγμα.

nec fortuito eas tibi fuisse oblatas puta, seu labiis seu ipso tibi corde offerantur.. Est. autem Ἅµπιοφ
saerg Seripturz, ut humanas scpenumero operatiunes Deo ascribat ; quemadmodum hoc in loco

fieri videmus.

Rcx meus et Deus meus. Te enim solum, inquit, ϱ

habeo in Regem, veluti. qui mei solius providen-
fiam et procurationem habes : te solum pari modo
ut Deum colo, tanquam verum omnium Creatorem.
ldola enim omnia ahjeci.

γεας. 4, 5. Quoniam ad te orabo, Dow.ine. Ex-
audi me, inquit, quoniam deinceps ad te solum, et
non ad alium Deum ut antea preces meas effun-
dam. |
'" Mane e£awdies vocem meam, mane. astabo. tibi
et videbis me. llo inquam mane, quo 8οἱ justitiae
Christus hominibus orletur. Eyo etenim tunc ex
Judzis, atque ex gentibus congregabor, ct invocabo
te, ac laudando, appropinquationis conversationem
exhibebo. Tune igitur tibi me appropinquantem,

'O SaetAsóc µου xal ὁ θεός µου. Ek γὰρ xai
µόνον βασιλέα ἔχομεν, ὡς &povonvftv θεὸν δὲ, ὡς
πλάστην, τὰ εἴδωλα (20) ῥίψας.

"Ott αρὸς σὲ προσεύξοµαι, Κύριε. Eloáxousóv
µου, διότι τοῦ λοιποῦ πρὸς σὲ, χαὶ οὐ πρὸς ἕτερον
8s5v, ὡς πάλαι, προσεύξομαι.

Τὸ zpwt εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς µου. τὸ πρινῖ
παραστήσομαἰἱ σοι, xal ἐπόγει µε. Τότε δηλονότε,
ὅταν Χριστὸς, ὁ τῆς δικαιοσύνης Ἠλιος, ἀνατείλῃ '
τηνικαῦτα γὰρ ££ ἐθνῶν καὶ Ἰουδαίων συστήοοµαι,
καὶ ἐπιχαλέσομαί σε, xal δι ἐγγύτητος ἑναρέτου
παραστήσοµαι πολιτείας, xal οὕτω πλησιάζουσαν

atque assistentem videbis. Oculi enim Domini, in- Ὦ ln; µε. ᾿Οφθαβμοὶ γὰρ. φησὶ, Κυρίου, ἐπὶ δι-

quit, super justos **. Quedam vero exemplaria ha-
bent, Et videbor, hoc est, Manifestus fiam. Quod
si juxta historiam psalmum exponamus de beato
David, mane pre matutino tempore accipiendum

** | Cor. i1, 9. " IL Cor. xi, 2.

Μι Joan. iu, 29.

xaíovc. Τινὰ 6k τῶν ἀντιγράφων τὸ ἐπόψομαι φέ-
ρουσιν, ἀντὶ τοῦ ἐμφανισθήσομαι. Πρὸς μέντοι τὸν
ὑπόθεσιν τοῦ Δαθὶδ, ὑποληπτέον τὸ πρωϊ δηλοῦν τὸν
ὀρθρινὸν χρόνον. Πρὸ ἔργου γὰρ, φησὶ, παντὸς, ἔσται

.. Pgal. xriv, 10. ** Psal. xxxui, 10.

Varie lectiones.

(26) Legendum fortasse ῥίφασα, ex persona. Ecclesie, ut paulo post ex persona cjusdem Ecclesiae

habet πλυσιάνουτα»ν.

101

COMMENT. IN PSALMOS

102

μοι τὸ παραχαλεῖν σὲ, xxi τὰ ἑςῆς, ὃ καὶ ἡμεῖς ποιοῦ- A est, ac si diceret : Gratius mihi ac jucundius rebus

μὲν, εὐθὺς τῆς κοίτης ἐξανιστάμενοι * xal οὐχ ὅτι
χατ’ ἄλλον οὗ χρὴ προδεύχεσθαι χαιρόν ' Εὐογήσω
γὰρ, φησὶ, τὸν Κύριον, év aartl καιρῷ.

omnibus fuerit matutino tempore ad te, Deus,
orationem ac preces meas proferre: quod et nos
facere consuevimus statim wbi e lecto consarrexi-

uius ; nec tamen hoe dico, quasi alio tempore orandum non sit : Benedicam, inquit, Domimum in omii

tempore 81.

"Οτι οὐχὶ θεὸς θέ.Ίων ἀνομίαν σὺ εἷ. Τὰ γὰρ
εἴδωλα τὰς ἀνομίας ἀγαπῶσιν. "Avojyar δὲ χαλεῖ
πᾶσαν ἁμαρτίαν.

"Quonium non Deus volens iniquitatem {κ es.
Longe enim abes ab idolorum perversitate, quie
iniquitates diligunt. Per íniguitatem vero omne

peccati genus intelligit [quod extra zequitatis sit. normam : seu, ut significaptius Grzca dictio ἀνομία
exprimit, quod omni careat legis rationc. "Άνομος quippe, unde ἀνομία, quem Latinus interpres assi-
due iniquum appellat, exlegem potius, quam iwiquum significat ; sed vocabuli inopia ἀνομίαν ini-.

quitatem appellamus.]

O6 παροιχήσει σοι xornpsvdperoc. Οὐ µόνον δὲ
εἶσιν ἐμπαθεῖς οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν, ὡς al περὶ τούτων
βίθλοι δ,δάσχουσιν’ ἀλλὰ καὶ τοὺς τῶν ὁμοίων ζη-
λωτὰς παθῶν ὣς oixsloug περιέπουσι, χαὶ τοὺς ἑαυ-
τῶν βεδήλους ναοὺς αὐτοῖς ὑπανοίγουσι. Σοῦ δὲ τῆς
ἐγγύτητος καὶ οἰχειώσεως, τοῦτο γὰρ την παροιχίαν
ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑποληπτέον, οὐ τεύξετα: πονηρός.
Εγγὺς Υὰρ, φτοὶ, Κύριος τοῖς συντετριµµέγοις
τὴν xapülar, καὶ. τοῖς φοδουµέγοις αὐτόν. Διὰ
τοῦ πονηροῦ δὲ παντοῖον ἁμαρτωλὸν ἠνίξατο.

ttito sunt corde **. ltem : Veruntamen prope timentes

Propheta, omnifarium peccatórem subsignavit.

Ovó08 διαμεγοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν
ὀφθα.Ίμῶν σου. Τοῦτο διὰ τοὺς Ἰουδαίους προφη-
τευθῆναι λέγουσιν, ol µέχρι μὲν τὸν νόµον ἐφύλατ-
τον, ἐπισχοπῆς ἠξιοῦντο θείας ' παραθάται δὲ τούτου
γενόµενοι, δ.καίως ἑξώσθησαν.

'Euiencac «πάντας τοὺς ἑργαζομένους τὴν
ἀνομίαν. Τοῦτο διὰ τὰ ἕθνη τὰ ἄπιστα, νόµον Βεοῦ
μὴ δεξάµενα. Νοεῖται δὲ χαὶ ἄλλως » παράνομος μὲν,
Td; ὁ μεμαθηκὼς τὸν νόµον, παραθαίΐνων 5E * ἄνο-
pos δὲ, ὁ ph μαθεῖν ἀνασχόμενος. Πολλάχις δὲ τὸν
παράνοµμον καλοῦμεν xai ἄνομον, ὡς μὴ vóptp ypo-
µενον. Εἰπὼν δὲ καθόλου περὶ τῶν ἁπλῶς ἁμαρτω-
λῶν, ἑχτίθετάι xal χατὰ µέρος ἃ ἑδύχουν αὐτῷ xs-
Φαλαιωδέστερα τὀτε τῶν ἁμαρτημάτων.

Vgns. 6. Neque habitabit juxta {6 malignus.
Gentium dii, non tantum ipsi scéleribus ac vitiis
repleti sunt, quemadmodum ex profanis eorum
libris docemur : sed homines quosque, similium

vitiorum amatores, veluti suos ac proprias fovent,

suaque illis profana aperiunt fana. Tuam vero, o
Deus, familiaritatem, aut tui appropinquationem
(ita enim intelligere debemus quod ait: Neque
habitabit juxta te malignus) homo nullus. unquam
consequetur. Prope est. enim Dominus iis qui con-
eum salutare — ipsius **. Malignum enim dicens

Nec permanebunt transgressores legis ante oculos
twos. His verbis contineri dicunt prophetiam de
Judzxis, qui donec legem servaverunt protectione
et custodia Dei digni esse visi sunt : verum ubi
illius transgredi cceperunt mandata, juste ac merito
ab eo expu!si sunt.

Vens. 7. Odisti omnes qui operantur iniquitatem.
loc propter infideles gentes dictum est, qux legem
Dei non receperunt : [et quos juxta Gréeci nomi.
nis veriorem slgnificatum, ut diximus, exleges
potius dicere possumus, quam iniquos. Differt
autem transgressor legis ab exlege], quia alter,
legem quidem novit, sed non servat : alter vero is
dicitur qui nullas omnino recipit leges; quanquam
sspenumero allerum loco alterius ponitur (27*).

Verum cum in universum dixerit de peccatoribus, particulatim runc tradit quz sibi visa sunt prz-

cipua peccatorum capita.

'Axodsic πάντας τοὺς AadoUrrac τὸ φεῦδος. D — Perdes eo qui loquuntur. mendacium. loc princi- .

Τοῦτο προηγουμένως μὲν διὰ τοὺς δοξάζοντας ἕτερον
παρὰ τὸν ὄντα θεὸν, xal τοὺς αἱρετιχούς * ἑπομένως
δὲ, χαὶ διὰ τοὺς ὅπως δήποτε Ψευδοµένους, ὡς τοῦ
δ.αθόλου διαχόνους, math γὰρ τοῦ φεύδους ὁ Σατα-
và;, εἴτε ἐξ Ἰουδαίων εἰσὶν, εἴτε ἐξ ἐθνῶν. Διὰ δὲ
τοῦ εἰπεῖν, ᾿Απο.λεῖς, παρέστηχε βαρυτέραν αὐτῶν
thv χφλασιν. "H xa φοθῆσαι τοὺς προχείρους εἰς τὸ
" φεῦδος βουλόμενος, ἐπ.πολάζοντας xal ἀνειμένους,
διὰ τὸ ῥᾷστον' ἢ χαὶ τι μὴ µόνον ἑαυτὸν (27) ἠχρείω.
σαν, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς ἀπολείας πρόξενοι γίνονται.

paliter propter eos dictum est, qui non verum
Deum colebant : et propter hzreticos : couseqnen-
ter propter omnes alios mendaces, 3c diurnis
miuistros, qui pater dicitur mendacii, seu ex Judaris
sint, seu ex gentibus. Quod vero ait, Perdes, gra-
vissima eorum tormenta denotavit. Vel fortassis id
a Propheta dictum est, ut eos qui facilitate quadam
proni ac labiles sunt ad mendacia, hoc pacto de-
terreret, qui hon tantum seipsós laedunt, sed mul-
tis etiam perditionis causa exsistunt.

*! Psal. xxtu, 2. ** Pal. οσν, 18. ** Psal. Lxxxiv, 10.

Varicx lectiones.

(27) Cod. &avtóv, seipsum ; sed melius, opinor, ἑαυτούς, ut legit Latinus interpres.
(21) Quinimo et Latinus interpres utramque dictionem passim pro iniqno exponit.

ϐ) EUTHYMII ZIGABENI

100

est, quando umbra legis finem accepit, atque hoc A vtxauta γὰρ τέλος ἔλαθεν fj σχιὰ τον vópov* xal πι-

ex subsequentibus comprobari ; ex persona enim
futurz: fidelium Ecclesie Propheta psalmum hunc
composuit : quauquam et ipsius etiam beati David
negotiis ac rebus congruat ; hanc igitur Ecclesiaw,
cam esse intelliges, quam Propheta dicit hzeredi-
tatem consequi : ea nimirum ratione, quia per
baptismi regenerationem adoptata est, et adoptio-
mis privilegia consecuta, H:rreditas vero qui ci
debetur, illa est quam nec oculus vidit, [ nec auris
audivit *| etc. De hae etiam Ecclesia tanquam. de
sponsa Paulus dicebat : Ap/avi virginem castam
Christo constituere ; οἱ Joannes, Qui habel spon-
sm, aponaus est! ; et bestes David. alibi : Astitit
Regina a dextris i8is **. In presenti vero tempore

στοῦνται τὸν λέγον ἀπὸ τοῦ ἑπαγομένου * προσώτῳ
γὰρ τῆς Ἐκχλησίας τῶν ὕστερον πιατῶν ποιεῖται τὸν
Φαλμὸν ὁ Προρέτης, ei xat τοῖς χατ᾽ ἐχεῖνον οὐδὲν
ἧττον ἀρμόνει πράγµασι. Κληρονομοῦσαν δὲ ταύτην
ὠνόμασεν, ὡς διὰ τῆς παλιγγενεσίἰας τοῦ βαπτίσµα-
τος υἱυθετηθεῖταν' χλῆρος δὲ αὐτῆς, d ὀφθα.]μὸς
οὐκ εἶδε, xal τὰ ἑξτς. Περὶ ταύτης, ὡς νύμφης,
xai Παῦλος ἔλεγεν 'Ηρμοσάμην παρύένον ἀγ)ὴν
παραστῆσαι Χριστῷ: καὶ Ἰωάννης 0 ἔχων τὴν
vóugnr, vupgloc &ctí* καὶ αὐτὸς οὗτος 6 AaCió *
Hápeoti ἡ Bací.Aiwcca ἐκ δεξιῶν σου. Ἀληρονο-
μοῦσαν δὲ, xai oo χληρονοµήῄσασαν, ἡ αληρονομῆσαι
μἐλλουσαν εἴρηχεν, διὰ τὸ ἀεὶ χληρονομεῖν, xal
μηδέποτε λήγειν.

dixit, (να hereditatem consequitur, et non Qua cousecuta est, aut. Quse consequetur : quia Ecclesi&
semper fizeres est, ill usque hereditas finem ullum habitura nunquam est.
γεια. 9. Verba mea auribus percipe, Domine; in-.B Τὰ ῥήματά µου ἐνώτισαι, Κύριε, córec. τῆς

με {σε clamorem meum, intende voci orationis mew.
Ewndem sensum aliis atque aliis verbis repetit
idem | :equivalentibus, quemadmodum | mos est iis
qui ex corde supplicant. Vel per verba, preces in-
tellige, tanquam sermones. Clamorem vero ideo
addidit, ut cum tono atque intensione spir.tus pre«
οἱ6 86 fudisse ostenderet : et tocem eà ratione, ut
c.are atque aperte se locutum fisse significaret :
cum alioquin clamor ignotam soleat vocem efficere.
Alia autem verba ϱὐ his commista sunt, in pro-
pria sue significatione sunt posita. Auribus enim
percipe, inquit, non simpliciter : sed intellige, atque
ipso intellectu percipe quid sibi volunt preces mez:

χρανγῆς µου, Xpócxec τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως
µου. "H τὸ αὐτὸ δηλοῖ δι’ ἄλλων xa ἄλλων λέξεων
ἰσοδυναμουσῶν, &; ἔθος τοῖς ἀπὸ καρδίας ἱκετεύου»
σιν' ἡ ῥήματα μέν φησι ct» δἐέησιν, ὡς λόγους *
κραυγὴν δὲ, ὡς μετὰ τόνου πνεύματος προσφερος
Μένην, φωνὴν δὲ, ὡς εὔσημον ' χυρίως γὰρ ἄση-
pós ἐστὶν fj χραυγἠ. Καὶ τὰ ὑποχείμενα δὲ οἰχείως
απεδόθησαν. ᾿Εγώτισαι γὰρ, καὶ μὴ ἁπλῶς, ἁλ)ὰ
γνῶθι τὲ βούλονται * καὶ ἔτι, μὴ ἓν παρέργῳ θήσεις
τὴν δέησιν, εἴτε διὰ χειλέων, εἴτε ἁλαλήτως προ
φέρεται. Ἰδίωμα δὲ χαὶ τὶς ΓραφῆΏς, xai τὸ καλεῖν
τὰς θείας ἑνεργείας ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων, ὡς τὸ

περὶ τούτων διδάσχει σὐντάγμα.

nec fortuito eas tibi fuisse oblatas puta, seu labiis seu ipso tibi corde offerantur.. Est autem — mos
sacr Seripturz, ut humanas szpenumero operationes Deo ascribat ; quemadmodum hoc in loco

fieri videmus.

Rcx meus et Deus meus. Te enim solum, inquit, ϱ

habeo in Regem, veluti qui mei solius providen-
fiam et procurationem habes : te solum pari inodo
ut Deum colo, tanquam verum omnium Creatorem.
ldola enim omnia ahjeci.

VERs. 4, 5. Quoniam ad te orabo, Don. ine, Ex-
audi me, inquit, quoniam deinceps ad te solum, et
non ad alium Deum ut antea preces meas effun-
dam. |
' Mane e£awdies vocem meam, mane astabo. tibi
et videbis me. lllo inquam mane, quo Sol justitize
Christus hominibus orietur. Eyo etenim tunc ex
judzis, atque ex gentibus congregabur, ct invocabo
te. ac laudando, appropinquationis conversationem
exhibebo. Tune igitur tibi me appropinquantem,
atque assistentem videbis. Oculi enim Domini, in-
quit, super justos **. Qutedam vero exemplaria ha-
bent, Et videbor, hoc est, Manifestus fiam. Quod
si juxta historiam psalmum exponamus de beato
David, mane pre matutino tempore accipiendum

δε] Cor. i, 9. IL Cor. χι, 2.

5* Joan. in, 29.

'Ο βασωεύς µου xal ὁ θεός µου. Σὲ γὰρ xa
µόνον βασιλέα ἔχομεν, ὡς προνοητὴν, θὲεὸν δὲ, ὡς
πλάστην, τὰ εἴδωλα (20) ῥίψας.

"Οτι πρὸς σὲ προσεύξομαι, Κύριε. Εἰσάκουσόν
µου, διότι τοῦ λοιποῦ πρὸς σὲ, χαὶ οὐ πρὸς ἕτερον
8s^v, ὡς πάλαι, προσεύξοµαι.

Τὸ πρωῖ εἰσακούσῃ τῆς φΦωγῆς µου. τὸ πρωξ
παραστήσοµαἰ σοι, xal ἐπόγχι µε. Τότε δηλονότι,
ὅταν Χριστὸς, ὁ τῆς δικαιοσύνης Ἠλιος, ἀνατείλῃ '
τηνικαῦτα γὰρ ἐξ ἐθνῶν xa Ἱουδαίων σνστήῄοοµαι,
καὶ ἐπιχαλέσομαί σε, χαὶ δι ἐγγύτητος ἐναρέτου
παραστήσοµαι πολιτείας, xal οὕτω πλησιάζουσαν

D ἴδῃς µε. ᾿Οφθαμοὶ γὰρ, φησὶ, Κυρίου, &zl δι-

xaiovc. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων τὸ ἐπόψομαι φέ-
ρουσιν, ἀντὶ τοῦ ἐμφανισθήσομαι. Πρὸς μέντοι thv
ὑπόθεσιν τοῦ Δαθὶδ, ὑποληπτέον τὸ πρωϊ δηλοῦν τὸν
ὀρθρινὸν χρόνον. Πρὸ ἔργου γὰρ, φησὶ, παντὸς, ἔσται

** Psal. σ]Υ, 10, ** Psal. xxxiii, 10.

Varie lectiones.

(26) Legendum fortasse ῥίφασα, ex persona. Ecclesie, ut paulo post ex persona cjusdem Ecclesia

liabet πλησιάζουταν.

101

COMMENT. IN PSALMOS

102

pot τὸ παραχαλεῖν σε, καὶ τὰ ἑξῆς, ὃ xal ἡμεῖς ποιοῦ- A cst, ac si diceret : Gratius mihi ac jucundius rebus

μὲν, εὐθὺς τῆς χοίτης ἑξανιστάμενοι * xal οὐχ ὅτι
xat' ἄλλον οὐ χρῆ προδεύχεσθαι χαιρόν * Εὐλογήσω
Υὰρ, φησὶ, cóv Κύριον, ἐν παντὶ xaipo.

omnibus fuerit matutino tempore ad te, Deus,
orationem ac preces meas proferre: quod et nos
facere consuevimus statim wbi e lecto consarrezi-

uitis ; nec tamen hoe dico, quasi alio tempore orandum non sit : Benedicam, inquit, Dominum in omi

lempore **.

"Οτι οὐχὶ θεὸς θέ.Ίων ἀνομίαν σὺ tT. Τὰ γὰρ
εἴδιυλα τὰς ἀνομίας ἀγαπῶσιν. "Avojdar δὲ χαλεῖ
πᾶσαν ἁμαρτίαν.

Quoniam non Deus volens iniquitatem. ἰ es.
Longe enim abes ab idolorum perversitate, quae
iniquitates diligunt. Per iniquitatem. vero owne

peccati genus intelligit [quod extra sxquitatis slt. normam : seu, ut significantius Grzeca dictio ἀνομία
exprimit, quod omni careat legis ratione. "Avopog quippe, unde ἀνομία, quem Latinus interpres assi-
due iniquum appellat, exlegem potius, quam iriquum significat ; sed vocabuli inopia ἀνομίαν ini-.

gtitatem appellamus.]

Οὔ παροιχήσει σοι πογηρευόµενος. OO µό»ον δέ
εἶσιν ἐμπαθεῖς οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν, ὡς al περὶ τούτων
βίθλοι διδἀσχουσιν’ ἀλλὰ xal τοὺς τῶν ὁμοίων ζη-
λωτὰς παθῶν ὣς οἰχείους περιέπουσι, χα) τοὺς ἑαυ-
πὼν βεδῄἠλου; ναοὺς αὐτοῖς ὑπανοίγουσι. Σοῦ δὲ τῆς
ἐγγύτητος καὶ οἰχειώσεως, τοῦτο γὰρ την παροιχίαν
ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑποληπτέον, οὗ τεύξεται movnpóg.
ΕγΤὺς Υὰρ, φπαὶ, Κύριος τοῖς συντετριμμένοις
τὴν χαρδίἰαν, xal τοῖς φοδουμένοις αὐτόν. Διὰ
τοῦ πονηροῦ δὲ παντοῖον ἁμαρτωλὸν ἠνίξατο.

tfito sunt corde **. ίδια: Veruntamen prope. timentes

Propheta, omnifarium peccatórerm subsignavit.

Οὐδὲ διαμεγοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν
ὁρθα.ἲμῶν σου. Τοῦτο διὰ τοὺς Ἰουδαίους προφη-
τευθῆναι λέγουσιν, ot µέχρι μὲν τὸν νόµον ἐφύλατ-
τον, ἐπισχοπῆς ἠξιοῦντο θείας ' παραθάται δὲ τούτου
γενόµενοι, δ.χαίως ἑξώσθησαν.

Ἐμίσησας «πάντας τοὺς ἑργαζομένους τὴν
droglav. Τοῦτο διὰ τὰ ἕθνη τὰ ἄπιστα, vópov βεοῦ
μὴ δεξάµενα. Νοεῖται δὲ xaX ἄλλως * παράνομος μὲν,
πᾶς 6 μεμαθηχὼς τὸν νόµον, παραθαίνων δέ * ἄνο-
pos δὲ, ὁ μὴ μαθεῖν ἀνασχόμενος. Πολλάχις δὲ τὸν
παράνομον καλοῦμεν xat ἄνομον, ὡς μὴ vópup χρώ-
μενον. Εἰπὼν δὲ χαθόλου περὶ τῶν ἁπλῶς ἁμαρτω-
λῶν, ἐχτίθετάι xal χατὰ µέρος ἃ ἐδόχουν αὐτῷ κε-
Φαλαιωδέστερα τὀτε τῶν ἁμαρτημάτων.

Vgns. 6. Neque habitabit juxta le malignus.
Gentium dii, non tantum ipsi sceleribus ac vitiis
repleti sunt, quemadmodum ez profanis eorum
libris docemur : sed homines quosque, similium
vitiorum amatores, veluti suos ac proprios fovent,
suaque illis profana aperiunt fana. Tuam vero, o
Deus, familiaritatem, aut tui appropinquationem
(ita enim intelligere dehemus quod ait: Neque
habitabit juxta te malignus) humo nullus. unquam
consequetur. Prope est. enim Dominus iis qui con-
eum salutare — ipsius **. Malignum enim dicens

Nec permanebunt transgressores legis ante oculos
twos. His verbis contineri dicunt prophetiam de
Judzis, qui donec legem sertaverunt protectione
et custodia Dei digni esse visl sunt : verum ubi
illius transgredi ceperunt mandata, juste ae merito
ab eo expulsi sunt.

Vgns. 7. Odisti omnes qui operantur iniquitatem.
lloc propter infideles gentes dictum est, quz legem
Dei non receperunt : [οἱ quos juxta Grici nomi-
nis veriorem significatum, ut diximus, exleges
potius dicere possumus, quam iniquos. Differt
autem transgressor legis ab exlege], quia alter,
legem quidem novit, sed non servat : alter vero is
dicitur qui nullas omnino recipit leges; quanquam
sspenumero alterum loco alterius ponitur (27*).

Verum cum in universum dixerit de peccatoribus, particulatim runc tradit qua sibi visa sunt. ργᾶ-

cipua peccatorum capita.

'AzoJsic πάντας τοὺς AaJdobrerac τὸ φεῦδος. D

Τοῦτο προηγουμένως μὲν διὰ τοὺς δοξάζοντας ἕτερον
παρὰ τὸν ὄντα θεὸν, xal τοὺς αἱρετιχούς * ἑπομένως
δὲ, χαὶ διὰ τοὺς ὅπως δήἠποτε Ψευδοµένους, ὡς τοῦ
δ-αθόλου διαχόνους, πατ]ρ γὰρ τοῦ ψεύδους ὁ Σατα-
νὰς, εἴτε ἐξ Ἱουδαίων εἰσὶν, εἴτε ἓξ ἐθνῶν. Aci δὲ
τοῦ εἰπεῖν, ᾿Αποιεῖς, παρἑἐστητε βαρυτέραν αὐτῶν
τὴν χόλασιν. "H χαὶ φοθῖσαι τοὺς προχείρους εἰς τὸ
' Qeu6og βουλόμενος, ἐπιπολάζοντας xal ἀνειμένους,
διὰ τὸ ῥᾷστον' f) χαὶδτι i µόνον ἑαυτὸν (27) ἠχρείω.
σαν, ἁλλὰ καὶ πολλοῖς ἀπολείας πρόξενοι γίνονται.

Perdes eo qui loquuntur. mendacium. Moc princi-
paliter propter eos dictum est, qui non verum
Deum colebant : et propter hazreticos : consequen-
ter propter omnes alios mendaces, ac dauronis
ministros, qui pater dicitur mendacii, seu ex Judivis
sint, seu ex gentibus. Quod vero ait, Perdes, gra-
vissima eorum tormenta denotavit. Vel fortassis id
a Propheta dictum est, ut eos qui facilitate quadam
proni ac labiles sunt ad mendacia, hoc pacto de-
lerreret, qui non tantum seipsos lz dunt, sed mul-
tis etiam perditionis causa exsistunt.

*! Pgaj. xxxi, 2. ** Psal. cztiv, 48... ** Psal. Lxxxiv, 10.

Varie lectiones.

(27) Cod. ἑαυτόν, seipsum ; sed melius, opinor, ἑανυτούς, ut legit Latinus interpres.
(21) Quinimo et Latinus interpres utramque dictionem passim pro iniquo exponit.

133

bitur Dominus. Vide quomodo interfectori dolosum
conjunxit. Nam qui decipit, et in pericula aliquem
conjicit, occidere etiam videtur.

Ego autem in multitudine misericordie tue iu-
troibo in domum (uam. Ego, inquit, Ecclesia ob
summam misericordiam tuam ab erroribus libe-
rata, in. domum tuam, quam olim imprudenter
destruebam, ingrediar. Vel aliter : Introibo in
domum (uam, digna nimirum effecta hujusmodi
fiducia apud te; non ob meas virtutes, sed obtuam
tantum misericordiam. Aliqui per domum Dei con-
versationem ac vitam intelligunt virtute przditam.
Requiescit enim. Deus atque habitat in iis qui
viriutles sectantur, quemadmodum in. Evangclio
ait : Ego et Puter ad eum veniemus, et mansionem
«pud eum faciemus **.

Adorabo ad templum sanctum (uum in timore tuo,
lugressa, inquit, multa cum reverentia adorabo in
timore, Templum vero aut terrenum hoc intellige,
aut celeste in quo adoratura est. Gentes quippe
deorum suorum delubris intemperanter abuteban-
tur, 3tque inhoneste. Cum autem hactenus Ecclesia
vitiorum genera, qua ad propositum a se sumptum
pertinebapt, narraverit per capita, eaque Dco
esse ostenderit abominabilia, nunc ad seipsam re-
vertitur, ac pollicetur vere se atque ingenue, ct
non pigre divino cul:ui inservituram : nec tameu
id dicit veluti quz per seipsaw justificata sit, scd

EUTHYMII ZIGABENI
Vgns. 8. Virum sanguinum el dolosum abomina- A

11

"Avépa αἱμάτων xal δὀ.Ίιο) βδε.ύσσεται Ró-
pios. ρα πὼς τῷ φωνεῖ τὸν δολερὸν προσέταξς,»
ἁπατῶν γὰρ, χαὶ ῥίπτων εἰς χίνδυνον, φονεύειν à»-
xti. ΄

'Eyo) δὲ ἐν τῷ π.ήθει τοῦ ἐ.δου cov εἰσελεύ-
σοµαι εἰς τὸν οἶκόν σου. ΕἘγὼ δὲ διὰ τὸ πολύ σου
ἔλεος ἁπαλλαγεῖσα τῆς πλάνης, εἰσελεύσομαι el; τὸν
οἶχόν σου, ὃν πρὶν ἀφρόνως κατέσκαπτον. ^H. xal
ἄλλως ' Εἰσελεύσομαι εἰς ccv olxór σου, τῆς παῤ-
ῥησίας ταύτης ἀξιωθεῖσα, οὐ διὰ την οἰχείαν ἀρετὴν,
ἁλλὰ διὰ τὸ σὺν µόνον ἔλεος. Τινὲς δὲ λέγουσιν οἵ -
χον θεοῦ xal τὴν ἑνάρετον εἶναι πολιτείαν, Ἐπανα-
παῦεται γὰρ xal ἑνοιχεῖ θεὸς τοῖς μετιοῦσιν αὐτὲν.
ὧν καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εἶπεν à Σωτὴρ ἑλεύσεσθαι
μετὰ τοῦ Πατρὸς, xat povhv ποιῄσασθαι παρὰ τοῖς
ἁσξίοις.

Προσκυνγήσω πρὸς vaóv τὸν ἅγιόν σου εν gc-
έῳ σου. Βἰἱσελθοῦσα δὲ μετὰ πάσης εὐλαθείας, iv
φόδῳ προσχυνήσω, εἴτε τὸν ἑπίγειόν σοὺ ναὺν, εἴτε
τὸν οὐράνιον * τὰ γὰρ ἔθνη ἀκολάστως τοῖς ναοῖς
τῶν θεῶν αὑτῶν ἑνασχημονοῦσι. Πρὸς μέντοι τὴν
ἰδίαν ὑπόθεσιν ὁ Προφήτης τὰ εἴδη τῆς χαχίας χε-
φαλαιωδέστερον ἐπελθὼν, xal δείξας βδελυκτὰ θεῷ,
πρὸς ἑαντὸν ἐπάνεισι, xal λατρεύειν ἐπαγγέλλεται
γνησίως xai προθύµως, οὐχ ὡς δεδικαιωμµένος, ἀλλά
ὡς ἠλεημένος, El. xal £y οἷς χαταθοᾶ τῶν ἁμαρτω-

λῶν, xal ἑαυτὸν εἰσάγει τῷ θείν ναῷ, τοῦτο

ψυεῖσθαι δίδωσι.

tanquam misericordiam consecuta : quamvis inclamando adversus peccatores, et seipsam in tem-
plum Dei iaducendo, videatur quodammodo aliud (28 significare.

Vzns. 9. Domine deduc me in justitia tua. Deduc C

vie, Domine, per manum Fili tui: qui, ut ait
Apostolus, justitia cst, οἱ sanctificatio, et το.
demptio ** : vel in lege tua quie est bumana ju-
stitia.

Propter inimicos meos. dirige in conspeciu tuo
tiam meam. Propter visibiles inimicos meos, qui
in semitis meis scandala seminant, et laqueos ten-
dunt, explana, quiso, Domine, viam meam ad te ;
ita euim Symmachus reddidit, Vel, Dirige me, ne
declinem ad dextram aut sinistram propter inimi-
cos meos, qui latenter in insidiis me observant. Con-
prucre etiam possunt liec. verba ipsi beato David.

Vgas. 10. Quoníam mon est in ore eorum veritas,
cor eorun vanum est. Et mentiuntur assidue ut

Κύριε, ὁδήγησόν µε ἐν cq δικαιοσύγῃ eov. X:t-

ραγώγησόν µε, διὰ τοῦ Υἱοῦ σου, ὅς ἐστι δικαιοσύνη,
xai ἁγιασμὸς, xal ἀπολύτρωσις, κατὰ τὸν ᾿Απόστο-
λον. Καὶ ἐν τῷ σῷ vópip* ἔστι γὰρ fj ἀνθρωπίνη
δικαιοσύνη.
' *Evexa τῶν ἐχθρῶν µου, κατεύθυγον ἐνώπιόν
σου τὴν ὁδόν µου. Διὰ τοὺς ὁρατοὺς xal ἀοράτοὺν
ἐχθρούς µου, τοὺς κατασπείροντας ἐν τῇ τρίδθῳφ µου
σχάνδαλα καὶ πάγας, ἐξομάλησον thv ὁδόν pou πρὺς
σὲ: οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος τὸ Κατεύθυνον tppf-
νευσεν. Ἡ ὥστε μὴ ἐχχλίνειν ἐπὶ δεξιὰ f] Em ἀριστερὰ
διὰ τοὺς ἑνεδρεύοντας ἐπιδούλους. ᾿Αρμόζει δὲ ταῦτα
χαὶ τῷ Δαθίδ.

"Οει οὐκ ἔστιν ἐν τῷ στόµατι αὐτῶν ἀ.λήθειαι
καὶ ἡ καρδία αὐτῶν µαταία. Ψεύδονται γὰρ, ὡς

fallaces : et inutilia semper ac vana cogitant ut D ἀπατεῶνες, xai ἀνόνητα μελετῶσιν, ὡς πονηροί.

inaligni.

Vgns. 11. Sepulcrum patens. est. guttur. eorum.
Propter mortua illorum dogmata hoc dicit, et ob
putidag l;:ereticcorum blasphemias, οἱ inhonesta in-
temperantia verba, Vel juxta historiam, ob turpes
contuimelias, εἰ ob jurgia, qua in David dicta
fuere ab inimicis. [Quorum guttur, non tecta: atque

opertz sepultur:é comparavit, sed aperte 4ο patenti,

Tázoc ἀνεφγμένος, ὁ «ἑάρυγξ αὐτῶν. Τοῦτο,
διὰ τὰ νεχρὰ δόγµατα xal τὰς δυσώδεις βλασφηµίας
τῶν αἱρετιχῶν, ἡ xal τὰ μνδῶντα τῆς ἀχολασίας
ῥῆματα, fj καὶ τὰς χατὰ τοῦ Δαθὶδ αἰσχρὰς Ὀέρει».
Οὐ γὰρ χεχαλυμµένος ἑἐστίν' οὕτω γὰρ (29) αὐτὴν
δυσοσµίαν συνέχρνθε.
tetrumque odorem emittenti.] Nam. si oper-

tum esset sepulcrum, immunditias omnes et gravem illum spiritum celaret.

** Joan, xiv, 90. * IL Cor. i, 50.

Varie lectiones.

(28) Grzce τοῦτο, ltoc.

(22) Addendum puto ἄν.

1^5

COMMENT. IN PSALMOS.

106

Ταῖς rÀóccaic αὐτῶν ἑδολιοῦσαν. Εἴ τις μὲν Α Linguis suis dolose agebant. Ὀο]οθι omnes men-

δύλιος, οὗτος xal qedavnz ox et τις δὲ φεύστης, οὗ-
τος xal δόλιος. Ἡ γὰρ τοῦ δολίου χαχουργία, χαλε-
πωτέρα. Λέχει τοίνυν ὅτι Ἐπιδούλως χατ’ ἐμοῦ συν-
εµελέτων, xal συνεσχἑπτοντο.

Κρϊγον αὐτοὺς, ὁ θεός. Τοιαῦτα ἑργαζομένους
χατάχρινε, ὁ μισῶν πάντας τοιούτους ὡς (30) προ-
εδήλωσεν.

Ἀποπεσάτωσαν ἀπὸ τῶν διαδονλίων αὐτῶν.
᾿Αστοχήτωσαν τῶν ῥουλευμάτων.

Κατὰ τὸ π.1ήθος τῶν ἀσεδειῶ» αυτῶν ἔξωσον
αὐτούς. Ad τὴν ἀσέθειαν αὑτῶν "Εξωσον αὐτούς'
οὗ γὰρ τιμῶσί σε’ καὶ μὴ δι ἐμὲ, el xa ab; χ)ῆρος
ἐγώ. "H xal ἄλλως ' ὅσον εἰσὶν ἀσεθεῖς, τοσοῦτον

daces sunt, non quicunque mendax etiam ἀοΐνευς.
Doli etenim vitium perversus est. Ait igitur,
quod insidias et dolos una adversus eam contexc-
bant.

Judica illos, Deus. Tu, inquit, qui hujusmodi
homines, ac talia operantes odisti, ut supra osten-
disti, eos etiam condemna.

Decidant a cogitationibus suis. Hoc est frustren-
tur propriis consiliis.

Secundum multitudinem ἱπερίείαίκπι eorum ex-
pelle eos. Propter illorum impietatem eos, inquit,
Expelle, quia te non venerantur. Neque enim pro-
pter me id expostulo : tametsi alioquin, sors atque

πόῤῥω τῆς σῆς εὐμενείας ἀπελαθήτωσαν. 'Aoc6tc p haereditas tua ego sum. Vel aliter : Quanto illi impii

δὲ, οὗ µόνον 6 ἄθεος, ἀλλὰ καὶ 6 ph προσηκόντως τὸν
θεὸν σεθόµενος.

"Oct παρεπἰκραγάν σε, Κύριε. O0 µέλει pot γὰρ
τοσοῦτον ὑπὲρ ὧν εἰς ἐμὲ ποιοῦσιν, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν
σῶν ἀλγῶ * παρεπίχραναν γάρ σε, διὰ τὰ προῤῥη-
θέντα τούτων ἐπιτηδεύματα. Άλλως τε’ Καὶ ἐμοὶ
πολεμοῦντες, τὰς σὰς ἐντολὰς φυλάττοντι, σὲ τὺν
ἐμὸν Δεσπότην παραπικραΐνουσι. —

Kal εὐφρανθήεωσαν πάντες οἱ ἑλπίζοντες ἐπὶ
σέ. Τῶν σῶν γὰρ ἐχθρῶν ἁνιωμένων, οἱ εὐσεθεῖς
ἀντιθέτως χαίρουσιν, ὅτι σοὶ µόνῳ θαῤῥοῦντες, περι-
γίνονται τῶν τοσούτων χαὶ τηλιχούτων.

Εἰς alova ἁγαα1ιάσογται. "AvsY τοῦ διηνεχῶς,

by voc ἀεὶ τὴν ev παράκλησιν ἔχοντες.

Καὶ κατασκηνώσεις ἐν αὐτοῖς. Ἑπαναπαυόμε-
vot τῇ ὡραιότητι τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Ἐγοικήσω γὰρ,
φησὶν, ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριχατήσω, καὶ ἔσομαι
αὐτῶν θεὸς, xal αὐτοὶ ἔσογταί poi Aaóc.

Καὶ χαυχήσονται ἐν col, οἱ ἁγαπῶντες τὸ ὄνο-

41d. σου. Διότι μόνοι συνΏκαν τὸν ἀληθινὸν θεὸν, καὶ

εἰς τοῦτον µόνον τὰς ἑλπίδας ἑνέθεντο. Καὶ ἄλλως δὲ
οἱ Χριστιανοὶ τοσοῦτον ἀγαπῶσι τὴν θείαν τοῦ Χρι-
στοῦ χλῆσιν, ὡς ἀπὸ µόνης ταύτης θέλειν γνωρίζε-
σθαι, xai iv µόνῳ Χριστῷ καυχῶνται, κατὰ τὸν
"Anóstoloy * Ἐμοὶ γὰρ, φηαὶ, μὴ γένοιτο καυχᾶ-
σθαι, εἰ μὴ év τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη-
σοῦ Χριστοῦ , τουτέστιν ἓν τῷ σταυρωθέντι Ἆρι-
στῷ.

"οτι σὺ εὑΛογήσεις δἰχαιον, Κύριε. 00 µόνον
χατὰ τὸν παρόντα βίον ἀναχηρύττων αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ
xatà τὸν μέλλοντα, ὅταν ἑἐρεῖς * Δεῦτε ol eb Jornpá-
οι τοῦ Πατρός µου. Σὺ οὖν εὐλογήσεις αὐτὸν, xal

ο Levit, xxvi, 19: I Cor. vi, 16.

(30) ἶσ. προεδήλωσας,
PaT80L, Gn. CXXVIII.

*' Galat. vi, 14. *'* Matth, xxv, 54.
Varie lectiones

magis sunt, tanto a tua benevolentia longius abji-
ciantur. )mpius vero non ílle tantum est qui Deum
non colit, sed et is qui non ut congruit eum vene-
ratur.

.. Quoniam exacerbaverunt te, Domine. Non adco
mihi cure suut qua adversum me operantur,
quantum doleo ob ea quz& contra te agunt. Exacer-
barunt enim te in studiis, atque in conversationibus
suis, quas superius commemoravimus. Vel aliter :
Quia exacerbaverunt te Dominum meum, dum
mihi mandata tua observanti molesti sunt.

. Vems. 49. Κι lotentur. omnes qui sperant. ἵν te
Quoties inimici Dei moaroro ac tristitia afficiuntur,

6 fideles ac pii quicunque sunt ex adverso gaudent :

quod solo (reii Deo, tantos ac tales superent ini-
micos.

In seculum exsultabunt. Που est semper et per-
petuo, cum prope atque assidee consolationem
tuam habituri sint.

Et habitabis in eis. Requiescens nimirum in
pulchritudine latque elegantia animarum eorum :
]nhabitabo enim alibi, inquit, in eis, εἰ inambu-
labo, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi popu-
lus **.

VgRs. 19. Et. gloriabuntur ín te, qui diligunt
nomen tuum. Quia scilicet ipsi soli Deum verum
intellexerunt, atque in hoc solo spem euam collo-
carunt, Et aliter Cliristiani viri divinum Christi

D nomen adeo diligunt, αἱ ex illo tantum velint

cognosci. In solo etenim Christo justa Apostolum
gloriantur, dicentem : Mihi awtem absit ut. glo-
rier, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi *' ; hoc
est nisi in Christo ipso crucifixo.

Quoniam iu benedices justo, Domine. Non tantum
in presenti szculo: tu eis benedices, laudes eorum
omnibas notas faciens, sed et in futuro : quando
vocabis eos, dicens ; Venite, benedicti Patris mei **.

319]

EUTHYMII ZIGABENI

109

Yu itaque benedices eis tametsi maligni contra, A οἱ πονηροὶ τοῦτον καχίζουσι. Παρηγορεῖ δὲ ἓν toU ttp

«is maledicant. llujusmodi autem verbis cos conso-
Jatur qui propter virtutem blasphemiis ac maledi-
€tionibus impeti solent. |

Όι scuto bone voluntatis coronasti nos. Tu, Do-
Tnine, inquit, muniisti nos valde, et circumdedisti
eruce tua, qua scutum est bone voluntatis : hoc
*st scutum tibi gratum ac placitum. Animadver-
Aendum autem est. esse bunc quemdam loquendi
modum apud sacram Scripturam, quo filium po-
«είς dicere solet pro potentem ; et, virum sangui-
aum pro sanguinarium ; Aominem etiam pacis hoc
est pacificum : Ma et hie, scutum bona voluntatis
gro scutum placitum et bene gratuin. Ordo etiam
fiat hoc modo : Muniisti nos, Domine, potentia tua
«quasi scuto quodam probato ac forti. Corona enim
«uluim atque in circuitu fleri solent.
4n fimem in hymnis pro octava psalmus | ipsi

David.
PSALMUS VI.

Quid signiflcet In finem dictum est : presenti
wero psalmo lauilat ac magnificat Deum Propheta *
vogatque et preces fundit pro octava, hoc est pro
futuro seculo. Przsens enim seculum revolutum
306 completum, et quasi hebdomad:e commensura-
Aum, septenario signatur numero, et septitnum di-
Citur; futurum vero seculum octavum appellatur,
weluti quod septimum sequitur. In persona autem
non sua tantum Proplieta, sed et omnium nositruin
fundit preces ad Deuuw, qui in futuro illo seculo
oinnes judicaturus est. Hunc autem psalmum com-

τοὺς διὰ τὴν ἀρετὴν βλασφημουμένους.

Ὡς ὅπλῳ εὐδοχίας ἑστεφάνωσας ἡμας. Λίαν
ἐχύχλωσας καὶ περιετείχισας ἡμᾶς τῷ σταυρῷ, τῷ
ὅπλῳ τῆς εὐδοχίας, ἦτοι τῆς ἀῤῥήτου οἰχονομίας σου.
"H καὶ ὅπ.]ον εὐδοχίας, τὸ εὐδόχιμον ὅπλον ὑπο-
ληπτέον. Συνήθης γὰρ τῇ Παλαιᾷ xal οὗτος ὁ σχη-
µατισµός ' υἱὸν γὰρ χαλεῖ δυνἀμεως τὸν δυνατὸν,
xai ἄνδρα αἱμάτων, τὸν φονιχὸν, χαὶ ἄγθρωπον
εἰρήνης, τὸν εἰρηνιχόν. Kat συντακτέον οὕτως" ς-
ῥριετείχισας dj; τῇ δυνάµει σου, χαθάπερ ἐν ὃὅπλῳ
εὐδοχίμῳ χαὶ στεῤῥεῷ. Στεφάνη yàp, ὁ χύχλος * χυ-
κ)οτερὴς δὲ, xal ὁ τειχισµός.

circularis formz est ; et munitiones ctiam ρε: cir-

B Εἰς τὸ τἐος ἐν Duroic, ὑπὲρ τῆς ὀγδόης, Ἑ αλ μὸς

τῷ Δαθίδ.
YAAMOZ 6’.

Ti μὲν δηλοὶ τὸ Elc τὸ «έλος, προείρηται. Ὕμνῶν
δὲ xal µεγαλύνων τὸν θεὸν ὁ προφήτης, ὑπὲρ τῆς
ὀγδόης παραχαλεῖ, τουτέστιν, ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος
αἰῶνος. "Εδθδομος γὰρ ὁ παρὼν, ὅστις ἑδδομάδι µε-
τρούµενος, xal ἀναχυχλούμενος, xal συμπληρούμε:-
v0; * ὄγδοος δὲ ἐχεῖνος, ὡς μετὰ τὸν ἔδδομον τοῦτον.
Οὐ προσώπῳ δὲ µόνον ἰδίῳ, ἁλλὰ χαὶ πάντων ἡμῶν
προσάχει τῷ xpivat τηνιχαῦτα µέλλοντι Kuplo c: v
bna. Ἐξέθετο δὲ τὸν φαλμὸν, πε;ρασμοῖς περι-
σχεθεὶς, ἐπενεχθεῖσιν αὑτῷ διά τινα πλημμελί-
pata. |

posuit beatus David postquam in angustias atque in afllictiones decidit, qua ei ob peccata ejus οὐ-

weneram.

Vgas. 2. Domine, ne in furore tuo arguas me, ne- (— Kopie, μὴ τῷ θυμῷ σου àAérEnc µε, μηδὲ τῇ

que in ira lua corripias me. Sed quomodo legimus
apud beatum Job : Beatus, homo quem redarguit
Dominus in terra ** ; et quomodo ipse etiam Da-
vid alibi dixit : Beatus 4omo quem (wu corripueris,
Jjomine 19 Verum hoc in loco Propheta non repre-
hendi renuit aut. castigari a Deo, sed quod poscit
id tantum eet, ne cum indignatione redarguatur
aut cum ira. Nam cum intolerabilem eese noverit
4ram Dei, timet ne ab ea prorsus perdatur : mo-
dice tamen corripi optat, ut probatior effectus,
futuri judicii poenas melius effugiat. Consequenter
-etiam post redargutionem, correplionem subjun-
Ait : οἱ quanquam Deus a furore et ira et ab omni
prorsus passione liber sit, prophetse tamen stepe-

ὁργῇ cov παιδεύσῃς µε. Καὶ μὴν ἓν τῇ βίδλῳ τοῦ
Ἰώ6 γέγραπται Μακάριος ἄνθρωπος ὃν Π.1ε]ξα
Κύριος ἐπὶ τῆς ὁργῆς ' καὶ αὑτὸς δέ φησιν ἐν ἅλ-
λοις. Μακάριος ἄνθρωπος ὃν ἂν παιδεύσῃς, Κύ-
ριε. Οὐ φεύγει γοῦν τὸν ἔλεγχον, οὐδὲ τὴν παιδείαν
ἁπλῶς ' ἀλλὰ τὸν μετὰ θυμοῦ, xal τὸν μετ ὀργῆς,
ἵνα μὴ τῷ ἀνυποίστῳ διαφθαρείη ΄ ἀλλὰ τῷ µετρίῳ
βελτίων γενόμενος, ἐκχφύγῃ τὰς ἐν τῇ μελλούσῃ xpl-
σει χολάσεις. ᾿Αχολούθως δὲ τῷ ἐλέγχῳ τὴν παίδευ»

: ety. ὡς ἑπομένην ἑπέταξε. Τὸ θεῖον δὲ, xal θυμοῦ,
xal παντὸς πάθους ἐλεύθερον. Οἱ προφῖῆται δὲ τὰς

τοιαύτας θέσεις προσΏψαν αὑτῷ, βουλόμενοι «staat
τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι προνοεῖται τοῦ παντὸς ὁ θεὸς,
καὶ ὁρᾷ, χαὶ ἀχούει, xai ἤδεται, xal λυπεῖται, xal

numcro hujusmodi affectionem ei tribuerunt, per- D χρίνει, καὶ θυμοῦται, xat ὀργίζεται, καὶ ὅσα τοιαῦ-

$uadere studentes lectoribus : quod omniom ho-
minum Deus curam habet; quod omnia videt et
audit; quod Jetatur, et tristatur, et judicat, furit,
et irascitur ; et quacunque alia bujusmodi eum
facere dicunt, at saltem hoc pacto timore correpti
homines desisterent a vitiis. Et aliter : Ab huma-
nis operationibus prophete divina declarant : et
quia qui loquuntur et qui audiunt homines sunt,

-. ** Job v, 17. Τὸ Psal. xcii. 19.

τα, ἵν οὕτω φοθηθέντες, τῆς xaxlag ἁπόσχωνται.
Άλλως τε δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων ἐνεργειῶν ἐμφαί-
νουσι τὰς θείας, ὅτι xaX οἱ λέγοντες xal οἱ ἀχούον-
τε;, ἄνθρωποι ΄ xal fj ἀπόχρισις, ἀνθρωπίνη. Καὶ
ἄλλως οὐκ ἐγχειρεῖ διαλέγεσθαι τοὺς Ev σώματι, εἰ
μὴ σωματικῶς * xal γὰρ xaX Βαρθάροις διαλεγόµε-
vot, τῇ τούτων χρώμεθα διαλέχτῳ χαὶ παιδίῳ προζ-
λαλοῦντες, ὑπιψελλίζομεν : καὶ εἰ µυριάχις ὤμεν

109

COMMENT. IN PSALMOS.

11e

σοφοὶ, πρὸς τὴν ἐχείνων χαταδαίνομεν ταπεινότητα. Α humana lingua exprimunt quod loquuntur. Neque

Καὶ ταῦτά σοι χαθολιχἡ τις ἵστω πρὸς ταῦτα διδα-

σχαλία. Τὸ γοῦν, Μἡ τῷ θυμῷ σου παιδεύσῃς µε,

ᾖηδὲ τῇ ὀργῇ σου, ἀντὶ τοῦ, Mb ἀξίως χαταδικάσῃς

με, μὴ ἀξίαν ἀπαιτίσῃς µε δίχην.

balbutimus; et quanquam valde sapientes simus,

enim pessibile est ut alio modo loqusnter, qui in
corpore sunt. quam corporaliter. Nam et quoties
Barbaros alloquimur, illorum lingua utimur : et
cum pueris aliquid dicerc volumus, eorum more
ad illorum tamen humilitatem condescendimus.

Hzc igitur tibi sit norma quzdam universalis. Quod igitur ait : Ne in furore tuo. arguas me, idem
sibi vult, quod Nolis me juxta mea merita condemnare, neque debitas 4 me ponas exigere.

Εάέησόν ue, Κύριε, ὅτι ἀσθενὴς εἰμί. El μὴ
Υὰρ Ἰσθένησεν ὁ νοῦς, οὐκ ἂν τὰ πάθη τούτου περι-
εγένοντο. "H xai ὅτι ἀσθενής εἰμι, πρὸς τὸν ἀόρατον
ἐκθρὸν, τὸν φανερῶς xal χρὐῦδην ἐπιδουλεύοντα.
"H xai ὅτι συντριδεὶς, ἐξησθένησα. Ὑπολόγισαι
οὖν τὴν iphv ἀσθένειαν, xal μὴ Χαταδιχάσῃς µε
τέλεον, ὡς ἐχουσίως νενιχημένον “τῆς δὲ τοῦ "EJé-
ησόν µε φωνῆς, πάντες πάντοτε δεόµεθα * προϊὼν
Υάρ φησιν. Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃς, Κύριε,
τίς ὑποστήσεται; xaX, "Οτι οὐ δικαιωθήσεται
ἐνώπιόν σου xác (Ov. Καὶ πάλιν ἕτερος εἴρηχα *
Tic καυχήσεται ἀγγ ην ἔχειν τὴν καρδίαν; ἢ τίς
παῤῥησιάσεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ῥύχου; Πάν-
τες μὲν οὖν ἑλέους δεόµεθα "οὐ πάντες δὲ ἑλεούμε-
Ca - ὁ γὰρ θεῖος ἔλεος τὸν ἄξιον ἐπιζητεῖ. Καὶ ἀσθε-
νεῖς δὲ πάντες χαθ᾽ ἑαυτοὺς ἑαμέν. 'Eàv γὰρ μὴ
Κύριος οἱκοδομήσῃ olxor, elc μάτη» ἑκχοπίασαν
οἱ οἰκοδομοῦντες. Ἐὰν μὴ Κύριος gvAdtgn πόλιν.
elc µάτην ἠγρύαγησεν à φυ]άσσων.

Vgns. 5S. Miserere mei, Domine, quoniam infir-
mus sum, Si intellectus, inquit, meus debilis non
fuisset, passiones certe illum non superassent,
vel quia infirmus sum adversus invisibilem inimi-
cum, qui et palam. et. clam insidias disponit : vel
quia assiduis afflictionibus debilitatus sum. Con-
sidera igitur et tu, Deus, debilitatem meam, et noli
me penitus condemnare : quasi sponte mea su-

B peratus sim, Hac autem voce, Miserere — mel,

Onines nos perpetuo indigemus. Nam et alibi ait :
Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis su-
stinebit "*? ltem alibi : Non justificabitur in con-
speciu (xo omnis vivens "*. Et rursus propheta
alius : Quis gloriabitur, inquit, mundum cor habere,
ani quis confidet mundus esse a sordibus ** ? Ouncs
itaque indigemus divina misericordia : tametsi
non omnes illam consequamur , cum Deus quaerat
tantum dignos se. Omnes ctiam nos in(irmi su-
mus : quia Nisi Dominus cdificaverit domum, ín

canum laborant qui edificant eam **.. Et : Nisi Dominus. custodierit civitatem, frustra. vigilnt qui εν-

stodit eam"*.
"Iacal ue, Κύριε, ὅτι ἑταράχθη τὰ ὁστᾶ pov.
Τὸ ἀπὸ τῶν πειρασμῶν ἄλγος, xat αὐτῶν χαθήχετο

Sana me, .omine, quoniam conturbata sunt ossa
mea. Dolor qui summus mihi inest ab assiduis

τῶν ἀναισθήτων ὁστέων µου, xaX ἐχλόνησεν αὐτά. C afflictionibus, ad usque ossa ipsa sensu carentia

Διά τοῦτο δὲ παρέστησεν «Ἡν ὑπερθολὴν τοῦ πά-
θους. "H χαὶ ὁστᾶ νοητέον, τὰς τοῦ νοῦ δυνάμεις,
αἷς οὗτος ἑπερείδεται,

Καὶ ἡ ψυχή µου ἐταράχθη σφόδρα. Mt φέρον-
σα τὴν βίαν ἀλγεινῶν. Ἡρόαφαρον δὲ τὸ ῥητὸν, xat
ὅταν τὶς οἱστρηθῇ πρὸς θυμὸν ἄλογχον, πρὺς ἔπι-
θυµίαν αἰσχράν. Τότε γὰρ πνεύσας πολὺς ὁ διάδο-
λος, ἑτάραξε χαὶ τὸ σῶμα, xal τὴν φυχὴν, ὡς ἄνε-
pos θαλάσσας, ἐμπεσών ^ χυχῶνται γὰρ ἄμφω, xat
χυµαίνονται, καὶ οὗ φυλάττουσι τὴν ἑαυτῶν τάξιν,
xai χατάστασιν.

Καὶ σὺ, Κύρ;ε, ἕως πότε. Τοῦτο, οὐχ ἑγκαλοῦντός

pervenit, atque ea concussit. Ilis autem verbis
passionis sux vehementiam deinonstravit. Vel pcr
ossa intelligere possumus vires ac potentias, αἱ»
bus mens ipsa sustinetur.

Vgns. 4. Et. anima mea turbala est. valde. Non
sustinens scilicet duloram vim. Commodissime
autem dicitue hic versiculus, quoties quis ad
ijram'aliquam irrationabilem, aut pravas concu-
piscentias fuerit stimulatus. Tunc enim diabolus
immodice spirans animam solet ct corpus pertur-
bare, non secus ac validus ventus in mare irruens.
Miscentur enim una ambo atque zstiuant, nec pro-
prium aliquem locum, aut ordincm servant.

Et tu, Domine, usquequo. Verha hec non accu-

ἐστιν, ἀλλ ὀδύναις χατατεινοµένου, Maxpá pot, D santis sunt, sed hominis in doloribus constituti.

φησὶ, Υέγονεν ἡ ἀπὸ σοῦ παρόρασις, οὕτως ἔχοντι.
Tol; μὲν οὖν πειραζοµένοις ἐξ ἁμαρτίας, οὐκ εὐθὺς
ἐπιχουρεῖ κατ’ οἰχονομίαν. Καιρῷ γὰρ, φησὶ, δεκτῷ
ἐχήχουσά σου’ τοῖς δὲ ἐξ ἑπτρείας τοῦ πονηροῦ,
χαὶ µάλα * "Ert γὰρ, qnoi, Jadoorcóc σου, àpo*
Ἱδοὺ πάρειµι.

ἸΕπίσερεψον», Κύριε, ῥῦσαι εἡν.ψυχήν µου.

"Psal. cxxix, 5. "* Psal. οχι, 2. 11 lbid. .

Diu, inquit, a te ego neglectus sum, cum tamen
auxilio tuo indigerem. Deus enim iis qui propter
propria peccata tentationes sustinent, non solet
stalim auxiliari : atque boc magna cum dispensa-
lione agit. Tempore enim accepto, inquit, exaudivi
te. lis vero qui ob da&imonis calumnias id patiun-
tur, statim adest : Adhuc. enim, inquit, loquente te
dicam, Ecce adsum.

Vgns. 5. Convertere, Domine, eripe animam mcam,

τὸ Psal. cxxxi, 1. * Ibid.

n

EUTHYMII ZIGABENI

12

Convertere ad me, inquit, tamelsi hactenus ob A Στράφηθι πρός µε, εἰ καὶ ἀπεστράφῃ; δι à Ίμαρ-

peccata mea aversus fueris a me: εἰ eripe me ex
afflietionibus.

Salvum me fac propter. misericordiam twam. Non
ob virtutes meas, inquit, id peto; nullas enim ha-
beo quibus id merear.

Vgns. 6. Quoniam non est in. morte qui memor
sil (tui. l'er. mortem, peccatum intelligit mortis
ministrum ; ab initio enim peccatum introduxit
mortem ; ait. igitur, quod qui peccatum facit, non
est tunc Dei memor. Est enim velut ebrius aut
οὐὑσασαίυβ, qui peccat. Vel. mortem appcllat tem-
pus mortis, quia ubi quis mortuus fuerit, ablatum
ei est, ut possit amplius Dei reminisci, aut Deum
rogare. Inutfles enim tuuc essent omnes preces.

In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ante
mortem prnitere quem potest? post mortem vero
retributionis tantummodo tempus est (31).

Vgns. 7. Laboravi in gemitu meo, lavabo per
singulas nocles lecium | meum, lacrymis meis stra-
4um meum rigabo. Non simpliciter laboravi, inquit,
scd cum gemitibus ; qux res intensionem denotat
laboris. Νεο simpliciter etiam dixit : Effundam
lacrymas, sed Lavabo lectum meum : neque id se-
mel tantum faciam, inquit, aut secundo, sed Per
singulas noctes. Et quia in die vari: me cogitatio-
nes distrabunt, faciam quietis tempus confessio-
njs esse, nemine scilicet me tunc perturbante ;
commodissimum enim est ad penitentiam id tem-
pus. Quo vero ait : Lacrymis meis stratum meum
rigabo, expositive dictum est ad precedentia, et
ad clariorem sensum illorum verborum : Lavabo
yer singulas noctes. lectum. meum. Audiamus vero
nos homunculi tanti regis poenitentiam, eamque
imitemur. Protulit autem hzc verba beatus David,

τον * xal ἐξελοῦ µε τῶν θλίψεων.

Σῶσόν' µε ἔνεχεν τοῦ ἑλέου σου. Οὐ διὰ τὰς
ἐμὰς ἀρετάς ' οὐκ ἔχω γάρ.

"Ot, οὑκ ἔστω ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μγημογεύων
σου. θάνατον χαλεῖ τὴν ἁμαρτίαν, ὡς θανάτον
πρὀξενον ' χαταρχὰς yàp ἡ ἁμαρτία, τὸν θάνατον
ἐπεισήγαγεν. Φησὶ γοῦν, ὡς ὁ τὴν ἁμαρτίαν πράτ-
των, οὐ μνημονεύει τηνικαῦτα θεοῦ, µεθύων αὐτῇ,
καὶ πεπωρωµένος. "H θάνατον λέχει τὸν ἀπὺ τῆς
τελευτῆς xatpóv* μεθ) ὃ γὰρ τελευτήσει τις, ἆφαι-
ρεῖται τὸ μνημονεύειν, τοι παραχαλεῖν τὸν Θεόν *
ἀνόνητα γάρ.

Ἐν δὲ τῷ ἆδῃ, tic ἐξομο.]ογήσεταί σοι; Πρ»
τοῦ θανάτου γὰρ f) μετάνοια γίνεται. τὸ ἑντεῦθεν
δὲ, χαιρὸς µόνον ἀνταποδόσεως.

Εκοπίασα ἓν τῷ στε)αγμῷ µου, «Ἰούσω καθ'
ἑχάστην νὄκτα τὴν xAivnv µου, ἐν δἀάκρυσί µου
τὴν» στρωμνήν µου βρέξω. Οὐχ ἁπλῶς ἔχαμον,
ἀλλὰ xal ἑχοπίασα, στενάζων τοῦτο γὰρ ἑἐπίτα-
σις. xal οὐχ ἁπλῶς δαχρύσω, ἀλλὰ xal λούσω τὴν
χλίνην pov, χαὶ οὐχ ἅπαξ fj δὶς, ἀλλὰ xa0' ἑχάστην
νύχτα. Ἐπεὶ γὰρ ἓν ἡμέραις περισπῶσιν αἱ opov-
τίδες, τὸν τῆς ἀναπαύσεως xavpbv, ἐξομολογήσέεως
χαιρὺν ἐγὼ ποιῄσοµαι, μηδενὸς ἑνοχλοῦντος * εὔθς-
τος yàp ὁ χαιρὸς οὗτος εἰς µετάνοιαν. Τοῦ δὲ
Λούσω, καὶ τῶν ἑξῆς, τὸ, Ἐν δἀκρυσί µου, καὶ
τὰ ἑξῆς, ἐφερμηνευτιχά ἐστιν, ὡς σαφέστερα. ᾽Αχού-
σωμεν οἱ ἰδιῶται βασιλέως µετάνοιαν, χαὶ ζηλώ-
σωµεν. Ἡροθάλλεται δὲ ταῦτα εἰς ἀφορμὴν ἑλέους,
ἵνα xai μᾶλλον χάµψῃ οὺν εὔσπλαγχνον, µή ποτε
τὸ τῆς τωλαιπωρίας ὑπερδάλλον χαταθάλλῃ τὴν ἐν
αὐτῷ δύναμιν, καὶ ἄχρηστον ἀπεργάσηται.

ad excitandam in se misericordiam Dei, utque ad eam Deum magis flecteret : ne aliquando fortassis
grandis calamitatum cumulus vires suas prosterneret, atque euim inutilem redderet.

ΕΚΕ, 8. Turbatusest a (urore oculus meus, Ocu-
lus aniwmz scilicet, boc est mens mea. Conside-
rans enim ego, inquit, furorem adversus peccato-
res, in die judicii, vehementer perturbatus sum.
-Longrue vero mentem ipsam oculum appellavit,
:weluti qui itineribus omnibus dux est, Nam et
mens videt et audit. Aliqui etiam dicunt oculum
. eorporis beati David perturbatum fuisse, cum ira-
tus esset ,adversus inimicos. Proprium enim ac
peculiare.est.iis.qui irascuntur, ut oculi eis tur-
bentur.

]nveteratus sum inter omnes. inimicos meos. Ve-
.,rascentium vestimentorum instar neglectus sum
ac vilipensus ab.iniwicis meis : qui tamen ante
.commissaa me delicta, tiinebant me, Vel Incete-
ratus sum, hoc est debilior effectus, Senes enim
debiliores viribus effici solent.

Ύεβθ. 9. Discedite α me omnes qui .operamini
iuiguitatem. Sentieus jam ac cognoscens divinum

Ἐταράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός µου. Ὁ τῆς
φυχῆς δηλαδὴ, τουτέστιν ὁ νοῦς * ἐννοῶν γὰρ τὸν
θυµόν σου, τὸν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως χατὰ τῶν ἆμαρ-

Στωλῶν, λίαν τεθορύδηται. Προσφυῶς δὲ τὸν νοῦν
ὀφθαλμὸν ἐχάλεσεν, ὡς ὁδηγοῦντα τὸν ἄνθρωπον,
Νοῦς γὰρ ὁρᾷ, xai νοῦς ἀχούει. Τινὲς δὲ καὶ τὸν
τοῦ σώματος ὀφθαλμὸν αὐτοῦ φααὶ τεταράχθαι, θυ-
poupévou χατὰ τῶν ἐχθρῶν * ἴδιον γὰρ τουτὶ τῶν
ἄγαν ὀργιζομένων.

Ἐπαλαιώθην ày πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς µου. Δίχην
τῶν πεπαλαιωµένων ἱματίων ἠτιμώθην, καὶ κατε-
φρονήθην ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν, τῶν φοδουµένων µε πρὸ
τῆς ἁμαρτίας. Ἡ ἐπαλαιώθην, ἀντὶ τοῦ Ἡσθένη-
σα * οἱ γηραιοὶ γὰρ, ἀσθενεῖς.

Απόστητε ἀπ᾿ ἐμοῦ, πάντες οἱ épyatóperoi
ety ἀνομίαν. Αἰσθόμενος ἤδη τῆς παρὰ θεοῦ συµ-

Varie lectiones.
491) Greca verba sic : Ante. mortem -enim -fit penitentia.

113

COMMENT. IN PSALMOS,

11

µαχίας, ἀναθαῤῥεὶ, xai τοὺς ἐχθροὺς ἐντεῦθεν Φο- A sibi presto esse auxilium , fiduciam ostendit: et

θεῖ, καὶ φεύγειν ἐγχελεύετα:, εἴτε ὁρατοὶ εἴεν, εἴτε
ἁόρατοι.

"Οτι εἰσήκουσεν τὴν φωνὴν τοῦ κ.αυθμοῦ
µου, ἦκουσε Κύριος τῆς δεἠσεώς µου, Κύριος
civ προσευχἠν µου προσεδέξατο. Ταῦτα τίθησιν
αἴτια τοῦ οἰχείου θάρσους, καὶ τῆς ἑχείνων φυγῆς.
*H γοῦν τὰ «pla ταῦτα σηµαΐνουαιν ὣς ἓν ἄλλοις
εἰρήχαμεν. Ἡ ἐπειδὶ, χλαίει τις xal ἐπὶ πενίᾳ, xal
τοιούτοις τισὶ, διὰ τῆς δεῄσεως διέστειλε τοῦ χλαυ-
θμοῦ τὴν ὁμωνυμίαν, ὃς ἐπὶ δεήσει βοηθείας Υέγο-
νεν. Ἡ δὲ προσευχὴἠ πάλιν ἑτέθη, δηλοῦσα τὴν ἐπί-
τασιν τῆς δεἠσεως.

inimicos perterrens , seu visibiles seu invisibiles
illi sint, aufugere eos jubet.

Vgns. 10. Quoniam exauditit Dominus vocem [fletus
mei , exaudivit Dominus deprecationem meam, Do-
minus orationem meam suscepit. l::c omnia causam
esse dicit fiduciz suz timorisque pariter ac fuge
inimicorum. Tria vero hec in przsenti versiculo
dicta, eumdem babet sensum, ut alibi etiam dixi-
mus. Vel aliter, quia ob paupertatem , aut alias
ejusmodi miserias, s:eepenumero multi dcflere so-
lent , supplicationis vocabulo, cquivocationeim fle-
tus distinxit , qui ad coadjuvandam supplicationem

interfuit, et ad hxc, orationis etiam nomen adjunxit , ut majorem precnm suarum intensionci

denotaret.

Αἰσχυνθείησαν καὶ ταραχθείησαν πάντες ol B Vrns. 11. Erubescant et conturbeniwr omnes. ἱπῖ"

ἐχθροί µου. Τὸ γνωρισθὲν αὐτῷ παρακαλεῖ τα-
X» πέρας λαθεῖν * xai πῶς γὰρ οὖκ αἰσχυνθή-
σονται, µαταία»ς ἱδόντες τὰς ἑαυτῶν ἑλπίδας, ὡς
εὐχείρωτος ἔσται τυύτοις, γυμνωθεὶς τῆς ἄνωθεν
εὐμενείας, xai αἰσχυνθέντες, πῶς o0 φοθηθήσον-
ταις

Αποστεραφείησαν καὶ καταισχυνθείησαν σῳό-
δρα διὰ τάχους. Οὕτως δὲ ἔχοντες, elg τὰ ὀπίσω
χωρήσουσιν * τὸ δὲ Καταισχυνθεἰησα», τῆς αἱ σχὺ«
νης ἐστὶν ἐπίτασις. Τὸ µέντο: σφόδρα διὰ τἀχους,
τοῖς εὐχτιχοῖς τούτοις πᾶσι συνταχσέον, τοῦ εὖ-
χοµένου ξητοῦντος τάχιον αὐτοὺς παθεῖν τὰ τοιαῦτα.
Τινὲς δέ qaa, εὔξασθαι μᾶλλον, ἀλλὰ μὴ χατεύ-
ξασθαι νῦν τὸν λέγοντα, δεόµενον ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν
αἰσχυνθῆναι, πονηρὰ βουλευοµένους, xai φοθηθῆναι
τὸν συμμαχοῦντα τούτῳ θεὸν, xal ἁποστραφῆναι τὴν
µοχθηρίαν, xat οὕτω βελτιωθῆναι,

V'aluóc τῷ Aa606 ὃν ἦσε τῷ Κυρίῳ ὑπὲρ τῶν

Aóyor Χουσὶ υἱοῦ Ἰεμενεῖ.
TAAMOZ Z'.

Δοχεῖ πως ἑναντίως ἔχειν dj ἐπιγραφὴ πρὸς τὴν
ἓν ταῖς Βασιλείαις ἱστορίαν, ἵνθα τὰ κατὰ τὸν Δα-
66 ἀναγέγραπται. Καὶ γὰρ, Excel ὅ Χουσὶ, υἱὸς
Αραχὶ, ἀλλὰ οὖχ Ἰεμενεὶ, ἱστόρηται. Συμθιθάζον-
ται δὲ ταῦτα τρόπον ὃν ἐροῦμεν, ἃ ὅτι διώνυµος ἣν

mici mei. Rogat ut qux sibi fuerunt significata
quam celerrimum finem consequantur. Erubescant
autem ejus inimici, cernentes conceptas a se spes

- jnanes fuisse (52). Speraverant enim posse se de

facili in propria potestate habere beatum David, vel-
uti divina privatum benevolentia : quod si erubue-
rint et pudore confusi fuerint, quomodo non ctiam
timebunt?

Converiantur. et confundantur valde velociter. Ilii
sic sentientes retro abeant. Et (quod ait) Confuu-
dantur , augmentum atque intensionem significat
pudoris. Dictio autem , Valde velociter , omnibus
his verbis adjungenda est. Optat namque atque
imprecatur illos quam citissime hsc omnia pati.
Quidam verba hzc dicunt precum potius similitu-
dinem habere, quam imprecationis , et' precari
Prophetam pro inimicis, ut. eos pudeat pravorum
consiliorum, ut timeant Deum qui ipsi Prophetze
adjutor est, ut a propria pravitate discedant ,
atque boc pacto meliores fiant.

Psalinus ipsi David quem cecinit Domino pro verbis
Clusi filii Jemeni.
PSALMUS VII.

Prosens inscriptio videlur fere pugnantia con-
tinere iis, qux in historia Regum habentur , ubi
gesta beati David suo ordine conscripta sunt. lllic
enim Chusi non Jemeni filium fuisse legimus , sed
Arachi. Verumtamen recte conveniunt hzc , ut di-

6 πατ]ρ αὐτοῦ, ἢ Exclnep ὁ Χουσὶ τυγχάνων ἀρχι... D cemus : vel quia duplex fuerit nomen patri Clusi,

τοῦ Δαθὶδ, ἐἑσχηματίσατο thv πρὸς τὸν ᾿Αθεσαλὼμ
αὑτομολίαν, xaX τὰς τοῦ στρατηγ!κωτάτου ᾿Αχιτόφελ
διέλυσε γνώµας, xal τῷ πατραλοίᾳ μὲν, ἀναθολὰς
ἐποίησεν τῷ φεύγοντι δὲ Δαθὶδ, χαιρὸ» ἔδωχεν εἰς
τὸ φυγεῖν ποῤόωτέρω, xai συλλέξαι δυνάµεις, ὡς ἐν
τἩ βίθλῳ τῶν ΕΒασιλειῶν εὑρήσομεν πλατύτερον.
Απὸ τῆς ἀνδραγαθίας τετύχηχε τῆς προσηχορίας
ταύτης * Χουσὶ γὰρ, υἱὸς δεξιᾶς ἑρμηνεύεται. Καὶ
γὰρ ἕθος τῇ Γραφῇ πολλάκις ἀπὸ τῶν ἔπιτηδευμά-
των, f] ἀπὸ τῶν πατρῶν τοὺς υἱοὺς ὀνομάξζειν * οἷον,
vlór εἰρήνης, xai τέχγα σοφίας, xaV υἱὸν ἁπω-

vel quia [ipse postmodum hujus cognominationem
sortitus sit, ul Jemeni filius diceretur. [fic etenim
Chusi, Arachi filtus, et socius beati David, memor
veteris amicitie, cum Absalon filius beati David ,
adversus patrem insurrexisset ], finxit se deficere
ab rege et ad Absalonem transfügere, eo consilio,
ut Achitophel ducis Absalon consilia. dissolveret :
quemadmodum οἱ perfecit. Morando quippe ct
cunctando Absalonem contra Achitophelis consi-
lium ita detinuit, ut occasionem et tempus pra-
stiterit beato David, et longius fugiendi, οἱ majozes

Varie lectiones.
(32) Grace per interrogationem : Quomodo autem non crubescent? ctc.

115

EUTHYMII ZIGABENI

΄

116

copias colligendi : ut in. libris Regum latius .scri- A JAeíac. Οὕτως οὖν χα) υἱὸς δεξιᾶς, ὁ δεξιός τε xal

pium reperitur. Ab hujusmodi igi'ur strenuo opere,
appellationem hanc Chusi consecutus est, ut Jemeni
filius diceretur. Si quidem Jeweni deztera interpre-
tátu1(35). Mos vero est Scriptura sacre, ab exercitiis
aliquibus seu studiis, tanquam a parentibus filios
denominare, veluti filium pacis , filium sapientie ,
et filium perditionis; ita etiam et filius dexterae
ille dicitur, qui dexter et commodus amico fuerit
adjutor. lllud etiam animadvertendum est, quod
iuscriptio dicit pro verbis Chusi : et tamen in toto
psalmo, Propheta nullam Chusi memoriam fecit ;
unqe alia oritur dubitatio : quomodo scilicet per-
tineat ad psalmum inscriptio. Nos tamen quod co-
gnovimus non celabimus. Cum poniteret Prophe-

ἐπιτηδειότατος. Αλλ' fj μὲν ἐπ'γραφὶ. ὑπὲρ εῶν
«λόγων orna Χουσί * παρ) ὅλον δὲ τὸν Ψαλμὸν, οὐχ
ἐμνημόνευσεν ὁ Δαθὶδ τοῦ Χουσὶ, xal δοχεῖ πάλιν
ἄπορον. 'A2' ἡμῖν δὲ τὸ δ.εγνωσμένον οὐχ ἁποχρυ-
πτέον ΄ μεταγνοὺς γὰρ ὁ προφήτης ἐφ᾽ οἷς Ίλπισεν
ἐπὶ τῇ συνέσει Χουσὶ, ὑποθεμένου αὑτοῦ τὰ περὶ
τῆς ἁπάτης ᾿Αδεσαλὼμ, καὶ τὰ περὶ τοῦ διασχεδά-
σαι τὴν βουλὴν ᾿Αχιτόφελ, τὸν φαλμὸν τοῦτον ἄδει
τῷ θεῷ, οὐχ ὑπὲρ ὧν ἔτυχε παρὰ τῆς τοῦ Χουσὶ
σννέσεως, ἀλλ ὑπὲρ ὧν τῆς πρὸς θςεὸν ἐλπίδος
ἀφέμενος, τεθάῤῥηχε τοῖς λόγοις, of; εἴρηχεν 6
Χουσὶ πρὸς ᾿᾽Αθεσαλὼμ, ἁἀποσταλεὶς παρὰ αὑτοῦ.
"Ectt οὖν ἱλαστήριος fj ᾠδὴ, τὸν θεὸν ἐξευμενίζου-
σα, xal παραχαλοῦσα εἰς βοήθειαν.

tam, quod spem aliquam posuisset in prudentia et consiliis Chusi, qui ei suaserat decepturum se
Absalonem , et dissipaturum consilia Achitophel , bujusmodi psalmum composuit et cecinit Deo, non
pro beneficiis qux consecutus fuerat a prudentia et consilio Cliusi : sed quia ipse amissa illa spe, qua
praecipue in Deum habenda erat , magis íretus sit in verbis Chusi, a se ad Absalonem missi. Est
igitur bic psalmus propitiatorius , placatque et benevolum reddit Deum ob commissum errorem

illumque in auxilium suum advocat.

Vgns. 2. Domine Deus meus, in te speravi, salvum B — Kópie ὁ θεός pov, ἐπὶ col fjÀzica * σῶσνν µε

me (ac ex omnibus persequentibus me, el libera me.
Licet , inquit , ob prudentiam Chusi adjutus sim ,
οἱ paululum respiraverii , tempusque acceperim
ad congregaudum exercitum , nunc tamen in illo
amplius non conüdo : et cum propediem pugna
dics mibi instet, a te uno pendco , in quem unum
omnes spes meas collocavi. Alia enim omnia, ami-
cos nimiruin, 800108 , ac milites , secundo in loco
reputo. Scriptum est enim : Maledictus homo qui
spem ponit in homine "*. Item : Beatus homo qui
sperat in. (e **; et quemadmodum alium colere
quam Deum non debemus, sic etiam in alios
sperare nos non decet quam in Deo. llle autem
salvari dicitur qui in bello sine vulnere conservatur,
et eripi is qui ab invasione atque iaipetu | inimico-
rum liberatur, Ex omnibus autem persequentibus
me, dixit, propter eos qui parricidam filium se-
quebantur, et ejus mortem appetebant. Vel aliter:
Mile salvari dicitur qui inütmus est ; eripi vero seu
liberari ille qui est captivus. Salva me igitur ut
infirmum : et libera me quasi captívum; timeo
enim ne ab inimicis comprehendar. Vel, salva me
ab inimicis praesentis vitz : et libera me ab invi-
sibilibus inimicis, qui post mortem meam anima

ἐχ πάντων tor διωκχόντωγ µε, καὶ ῥύσαι µε. El
xai παρὰ τῆς τοῦ Χουσὶ, φησὶν, ὠφέλημαι συνέσεως,
ἀναπνεύσας μιχρὺν, χαὶ λαθὼν xatpbv εἰς παράτα-
ξιν ' ἀλλὰ νῦν οὐκ Ex. ἐχείνφ θαῤῥῶν, ἀνταγωνί-
ζεαθαι µέλλω * µόνης δὲ τῆς orc ἑλπίδος ἐχχρέμα-
μαι, δεύτερα τ᾽ ἄλλα πάντα λογιζόµενος, χαὶ φίλους,
xal συµµάχους, χαὶ στρατιώτας. Γέγραπται áp *
'Ezxixacápatoc ἄνθρωπος, ὁ ἑλπίζων ἐπ ἄνθρω-
«ον. Καὶ ὥσπερ οὗ χρἒ ἄλλο τι σέδειν παρὰ θεὸν,
οὕτως οὐδὲ ἐπ) ἄλλον ἐλπίζειν, ἢ ἐπὶ τὸν θεόν. Καὶ
σώζεται μέν τις διατηρούµενος ἓν πολέμοις ἄτρω-
τος * ῥύεται δὲ πάντῃ, τῶν ἐπιτιθεμένων ἁπαλλατ-
τόµενος. Πάντων δὲ τῶν διωκόντων εἶπε, διὰ τοὺς
τῷ πατραλοίᾳ συναποστήσαντας, φονῶντας xav

ϱ αὐτοῦ xai διψῶντας τὸν τούτου θάνατον. Ἡ καὶ

σώζεται μὲν, ὁ ἀσθενῶν ' ῥύεται δὲ ὁ ἐν αἰχμαλωσίᾳ.
Σῶσόν µε οὖν, ὡς ἀσθενῃ ' ῥύσαι µε, ὡς αἰχμάλω-
τον, ἑλπίζω γὰρ, ὅσον οὕπω, σαγηνευθῆναι τοῖς
λχθροῖς. Ἡ xaX, Σὼσόν µε, φησὶν, ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα
χαταδιωκόντων μὲ πολεµίων * ῥύσαι µε δὲ xal ἀπὸ
τῶν μετὰ θάνατον εὐθὺς ἑξερευνώντων τὰ στίγµατα
τῆς ψυχῆς ἀοράτων ἐχθρῶν, ἐπὶ τῷ χκατασχεῖν, ὡς
εἶναι τὴν δέησιν διπλὴν, ὑπὲρ τῆς παρούσης, xol
τῆς μελλούσης ζωῆς.

me: maculas omnes — perscrutaturi sunt, sí quo pacto fortasse eam potuerint comprehendere :
duplexque erit juxta bunc sensum petitio, pro przesenti scilicel vita, et pro futura.
Vgns. 5. Nequando rapiat ut. leo animam meam. D — Mijaocte ἁρπάσῃ ὡς Aéor τὴν γυχήν µου. Τὸν

Absalonem filium leoni comparat, ob summam
illius temeritatem, ferociam, atque impudentes
ausus. Vel fortassis de d:mone sermo est, qui
leoni convenienter comparatur ; quia sicuti leoni
o8 406 fauces male olent, ita etiam os daemonis
eructans blasphemias male olet. Figura etiam vi-

15 Jerem, xvii, 5. 7* Psal. xxxi, 15.

Αθεσαλὼμ ὀνομάζει λέοντα, διὰ τὴν ἀγριότητα xal
θρασύτητα, χαὶ ἀναίσχυντον ὁρμήν. "H καὶ τὸν
διάδολον αἰνίττεται δυσῶδες γὰρ τὸ στόμα τοῦ
λεόντος * δυσῶδες δὲ καὶ τὸ τοῦ διαδόλου, βλασφη-
plac ἐξερευγόμενον. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος xatà «bv
χαιρὸν τοῦ πάθους ἔλεγε' Λῦν d. ἄρχων τοῦ κό-

Varic lectiones.
(53) Graece: Siquidem Chusi filius dexterm interpretatur.

11

COMMENT. IN PSALMOS.

[18

σµου τούτου ἔρχεται, xal v ἐμοὶ- ἕξει οὐδόν. A dentur hzc verba esse eorum, quz a Domino Ῥ.8-

Ἐπὶ μέντοι τοῦ ᾿Αδεσαλὼα, ὑποληπτέον τὴν ζωὴν,
ἀφαιρουμένην ὑπὸ τοῦ ἀναιροῦντιος αἰτία γὰρ fj
Quyh ζωώῆς ΄ χαὶ πολλάχις τὰ αἰτιατὰ καλοῦμεν τοῖς
τῶν αἰτίων ὀνόμασιν, ὥσπερ εἰρήνη μὲν ὁ Κύριος,
καὶ διχαιοσύνη, xal τὰ τοιαῦτα * ἁμαρτία δὲ καὶ
ἀπώλεια, ὁ διάδολος. Αἴτιος γὰρ ὁ μὲν, ἑχείνων * 6
δὲ, τούτων χαθέστηχε. Καταχρηστικωτέρα δὲ τῆς
ἁρπαγῆς dj λέξις, ἐντεῦθεν δηλούσης ἀφαίρεσιν.
Ἁρμώσει δὲ χαὶ παντὶ τῷ ἓν περιστάσεσιν ὁ παρὼν
φαλμὸς, εἰ διώχοντας µὲννοήσει (34) τοὺς δαίμονας *
λέοντα δὲ, τὸν ἄρχοντα τούτων, ὃς ἁρπάζει τὴν Φυ-
xiv εἰς ἁμαρτίαν, xal εἰς ἁπόγνωσιν, ἑἐλθοῦσα (65)
τοῦ σώματος.

sionis tempore dicta sunt : Nunc princeps hujus
mundi eficietur foras, et ἵπ me mon Mhabebit quid-
quam "*. Quod si intelligimus psalmum de Absa-
lone, animam, expone, id est vitam, quze ab ioter-
fectore qnodammodo auferri videretur. Ést ctenim
anima vite causa ; et szpenumero causata ipsa
causarum nominibus appellamus : quemadmodum
et Dominus pax dicitur οἱ justitia, et alia hujus-
modi, quia pacis et justitiz auctor est. Hae etiam
ratione danmon peccatum et perditio appellatur,
veluti illorum causa. Improprie autem posita est
dictio Καρίαι, pro interimat. Congruit etiam hie
psalmus omnibus bis qui in tentationibus et peri-

culis anima constituti sunt, si per persequentes, d:emonum — copiag intellexeris, et per leonem ipsum
daemonum principem Satanam, qui animas ad peccata aut ad desperationem rapere selet, vel qui

eas rapit uli exiverint e corpore.

Μἡ ὄντος «υτρουμένου, μηδὲ σώζοντος. Οἰκεῖα B.— Cum non sit qui redimat, neque qui salvum faciat:

xai ταῦτα ' τὸ μὲνσώζοντος, πρὸς τὸ, Zocov: τὸδὲ
λυτρουμένου, πρὸς «5, Ῥύσαι » σοῦ γὰρ μὴ ἐἑπομύ-
νοντος, οὐδεὶς ἔσται σώζων, ἢἡ ῥυόμενος.

Κύριε ὁ Θεός µου, sl ἐποίησα τοῦτο, sl ἐσειν'
ἁδιλία ἐν χερσί µου, &l ἀνταπέδωχα τοῖς drra-
ποδιδοῦσέ po: κακὰ, ἁποπέσοιμι dpa ἀπὸ τῶν ἐχ-
θρῶν µου κεγός. Οὐκ sims τὸ τῆς ἁμαρτίας εἶδος,
φειδόµενο; ἔτι τοῦ παιδός * οὐδὲ γὰρ ὀνομαστὶ τοῦτον
ἑδήλωσεν, ὑπεραισχυνόμενος * ἀλλὰ εὐφημότερον Εἰ
ἐποίησα τοῦτο, φησὶν, ὅπερ ὁ ἐμὸς ἑποίησε παῖς,
ἐγένετο γὰρ πατραλοίας, xal µιαρός" xa el ἠδί-
χησα τοῦτον τέως χεραὶν, τοι πραγματιχοῖς, xat-
τοι πάλαι τῆς αὐτοῦ movnpla; αἰσθόμενος: 1|
ἔδλαφα τοὺς συναιροµένους αὐτῷ τῆς µάχης, οἵτινες
ἀνθ) ὧν παρ ἐμοῦ πεπόνθασι, xax& pot νῦν ἀντα-
ποδιδόασι’ ph ἁπώσαιμι τοὺς ἔχθρούς. Καὶ πῶς,
φησὶν, οὐκ ἁποδίδωσι ; πρὸς οὓς ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι
περὶ τῶν προλαθόντων ὁ λόγος. Πολλάχις γὰρ ἄχρι
πότε πολλοὺς πονηροὺς εὑρὼν, o0x ἀπέδωχε, Τηνι-
χαῦτα δὲ χινδυνεύων περὶ τὴν ζωὴν, ἡμύνετο, μὴ
ἀνασχόμενος ἐπὶ πλέον τὴν παρανοµίαν τῶν πονη-
ρῶν. "Ἔστι δὲ πάλιν καὶ ἑτέρως εἰπεῖν, ὡς ἁποπέ-
σοιµι ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν µου χενὸς τῶν ἐἑλπίδων
αὗται δέ εἶσιν, οὗ τιµωρήσασθαι τούτους, ἀλλ
ἑπιόντας ἁπώσασθαι, εἴπως ἀπόσχοιντο χαταδιώχειν
ἔτι, καὶ δητεῖν ἀποστερῆσαί µε χαὶ τῆς ζωῆς. "Opa
γὰρ ὅτι καὶ φείσασθαι τοῦ παιδὸς τοῖς στρατιώταις
παρήγγειλε, χαὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ μαθὼν, πικρῶς

Congrue hec et. suo ordine correspondent pradi-
etis verbis, Salva me et libera me. Te, iuquit, non
adjuvante, nullus est qui salvet, aut. qui redimat.
Ὕκας. 4, 5. Domine Dens meus, si feci istud, si est
injustitia in manibus meis, si retribui retribuentibus
mihi mala, decidam sane ab inimicis meis inanis. Non
sperit Propheta peecati genus, filio ignoscens:
Neque enim suo nemine illud declaravit, vicegr
filii quodammodo erubescens : sed subobscure,
Si feci hoc, ait, quod filius meus commisit
adversum me (scelestus quippe is fuerat et par-
ricida), si injuriam aliquando manibus, hoe est
factis, intuli, tametsi illius sspe scelera pra-
senserim ; vel si lxsi eos qui adversum me
Absaloni in bello opem tulerunt quique pro bc-
neficiis a ine in eos eollatis mala mihi nunc re-
wibuunt ; si horum quidquam, inquit, commisi,
precor nt adversus inimicos meos non przvaleam,
sed re infecta inanis decidam. [ Verum aliqui
hujuscemodi quzstionem movent : Si non. decide-
rit inanis David, nec re infecta recesserit, sed ad-
yersus inimicos praevaluerit, certe hoc pacto ἵπ
illos commissorum scelerum penam inferet.] Quo-
modo igitur dicit se illis mala non reddere ? Di
cere possumus, przterita illum tempora significa
quia cum in preteritum occasionem sepe ng$tus
injuriam referre potuisset, abstinuit tame : in
przsentia autem, cum periculum ei vit» immine-

σορτς "H xai ἄλλως. Ἐχθροὺς ἀοράτους ὑπο- p) ret, ad defensionem sui aceedebat, tanta iniquo-

ληπτέον, ὧν ἀποπεσεῖσθαι λέγει χενὺν καὶ ἄπραχτον,
μὴ νιχήσαντα, μηδὲ χαταισχύναντα τούτους, διὰ τῆς
τῶν ἀρετῶν ἀντιπαρατάξεως. O0. μεγαλοῤῥημονῶνς
δὲ, ταῦτά φησιν, ἀλλ) εἰς ἀνάγχην ἐμπεσὼν, ἀνθ'
χετηρίας αὐτὰ προδάλλεται. Ἐχλαμθδάνωμεν δὲ xai
πρὸς ἄλλους τουτὶ τὸ χωρίον, ὡς οὑχ ἠδίχησά τινα,
βίᾳ τῆς βασιλείας ἀπελάσας, οὐδὲ τὸν Σαοὺλ (56)

7! Joan. xi, 91.

rum bominum scelera amplius non sustinens. Vel
aliter : Decidam ab inimieis meis inanis, id est
frustratus omni spe. Spes sutem non ulciscendi
erat, sed repellendi jnvadentes * u& saltem hoc
pacto persequi eum desisterent. Videre enim licet
quemadmodum militibus suis jussit ut fllio par-
cerent : et. quomodo illius morte intellecta, in

Vari, lectiones.

(54) Ic. νοῄσεις, ut legisse videtur et Latinus in-
teipres.
(95) ἴσ. ἐξελθοῦσαν,

. (36) Ic. τῷ Σαοὺλ, et paulo post κάτασχευά”

119

EUTHYMII ZIGABENI

120

magnos decidit luctus. Yel aliter: Invisibiles A ἀπέδωχα, àv0' ὧν ευηργετήθη, θάνατον ἐμοὶ κατα-

inimicos hoc loco intelligere possumus, a quibus
inanis quis decidisse dicetur et re infecta, si illos
non superaverit, et virtutum suarum acie eos non
confuderit. H»c autem verba non jactabundus
dicit, sed potius sibi conciliaturus Deum, cum in
angustias incidisset. Et, si ad alias personas refe-
rantur hzc verba: Non affeci ego, inquit, bomi-
num aliquem injuria, nec Sauli qui mihi pro acce-
ptis beneficiis manifeste mortem intentabat, inju-
rias retuli, tametsi in potestatem meam devenerit,
ut in historiis Regum continetur, Sive igitur Àb-
saloni hzc aptaveris, et iis qui cum eo erant, sive

σχευάζοντα qavsphv, χαίτοι λαδὼν ὑποχείριον, ὡς ἡ
xav αὑτὸν παρίστησιν ἱστορία. Εἶτε τοίνυν τῷ
Ἀθεσαλὼμ, xal τοῖς ἀμφ) αὐτὸν προσαρµόσεις τὸν
λόγον, εἴτε xal πρὸς ἄλλον, xa τὸν Σαοὺλ, οὐδὲν τῇ
ἀληθείᾳ λυµαίνεται. Τὸ δὲ πρῶτον ἀνταποδόσεως
ὄνομα χαταχρηστικῶς, ἀντὶ τῆς ἁποδόσεως παρε[-
ληπται» ὅδόσις μὲν γὰρ, ἡ χαταρχὴ τῆς εὐποιίας,
ἡ καχώσεως * ἁπόδοσις δὲ, ἡ τοῦ [aou ἀντιμέτρησι:»
ἀνταπόδοσις δὲ, δευτέρα τις «καταθολὴ xaxov, f
χαλῶν ὑπὸ τῶν δόντων εἰς τοὺς ἁποδόντας. Zjv-
ηθες δὲ xal τοῦτο τῇ Γραφῇ, xai μάλιστα τῷ
Δαθίδ.

alteri, sive etiam ipsi Sauli, veritas nibil Ledetur. Retributionis vero nomine hic primo loco ímpro.

prie usus est, pro reddidi.
dere verois qui datis parem vicem tribuit :

Nam qui bonum aut malum aliquod primus infert, is dare dicitur, red-
reiribuere autem, vel potius (ut Greca dictio ἄνταπο-

δοῦναι signifleantius exprimit) contra retribuere is dicitur, qui secundum beneficiorum aut injuria-
rum vicissitudinem reddit, Hujus autem verbi usus frequens est apud Scripturam, praecipue apud

beatum David.

Vgns. 0. Persequatur. inimicus animam meam et B. Καταδιώξαι ἄρα ὁ ἐχθρὲς τὴν Ψυχή» pov, xal

comprehendat. Persequatur, inquit, Absalon aui-
mam meam: boc est meipsum (circumlocutio enim
est), et comprehendat.

Et conculcet in terra vitam meam. Per vitam hoc
in loco sanguinem intelligit, qui vità causa est,
veluti precipuum elementum inter cztera quee. in
corpore sunt, et que illud coaptaut.

Et gloriam meam in pulverem habitare faciat.
Per gloriam, gloriosum ac uobile corpus suum in-
telligit: quod tuin ob vires ejus maximas, tum
ob magnitudinem et. gloriam, qux» ei ab jmperio
obvenerat apud omnes celebre erat et notum. ln
pulverem vero habitare idem est quod jacere, et
in terram dissolvi. Possumus etiam sermonem
hunc ad invisibilem inimicum transferre, ita ut
imprecelur persecutionem se ab eo sustinere, et
comprehendi, nec posse illius insidias evadere,
quinimo in terram, hoc est in terrena negotia
vitam suam immergi. Hoc enim significant illa
verba : Et conculces in terram vitam meam, adeo

ut jacenti illi insurgat demon, ac turpiter insultet.

Neque hoc tantum, inquit, corpus conculcet, sed
et gloriam , hoc est ipsum etiam intellectum, qui
animz honor est et gloria, in terram deferri im-

precatur,et terrenis rebus applicari, ita ut eontemplationis alis ad Deum amplius extolli

possit.

Vgns. 7. Exsurge, Domine, in ira tua. Exsurgere
potest Deus, et non in ira juxta illud : Exsurge
Domine, salvum me fac ; at nunc ad supplicia at-
que ad poenas eum advocat. Intelligere autem de-
bemus Deum surgere non corporaliter, sicuti nec
corporalem sedem intelligimus, quando sedere
illum legimus : sed regiam ejus dignitatem stabi-
litatemque et judicandi auctoritatem judicari arbi-
tramur. Hoc pacto etiam cum exsurgere Deum
dicimus, puniendi aut defendendi illius propositum
denotamus. Iram in Deo pari modo non passionem
illorum qui divina ira digni sunt.

Exaltare in finibus inimicorum (uorum, Cum

καταάδοι. Καταδιώξαι, φησὶν, 6 ᾿Αθεσαλὼμ τὴν
φυχἠν µου, τουτέστιν, ipis περιφραστιχῶς, xal
συλλήψαιτο.

Καὶ καταπατήσοι &lc γῆν τὴν ζωήν µου. Ζωἣν
ἐνταῦθα, τὸ αἷμα λογιστέον * xal τοῦτο γὰρ ζωῆς
αἴτιον, ὡς σωνεχτιχώτερον τῶν ἄλλων τριῶν στοι»
χείων, & τὸ ζῶον συνέἐχουαι.

Καὶ τὴν δόξα» µου εἰς yovv κατασκηγώσαι.
Δόξαν λέγει, τὸ ἔἕνδοξον αὑτοῦ σῶμα, xal πᾶσι πε-
ριθόητον, διά τε τὴν ῥώμην, καὶ τὸν ἀπὸ τῆς áp-
χΏς προσγεγενημµένον ὄγχον. Κατασχηνώσαι δὲ, ἀντὶ
τοῦ ποιῄσειαι εἷς γῆν κχεῖσθαι, xal διαλύεσθαι.
Ἔστι δὲ xal πρὸς τὸν ἀόρατον ἐχθρὸν μετενεγχεῖν
τὸν λόγον χατευχόµενον διωχθῆναι παρ) αὐτοῦ, καὶ
καταληφθῆναι, µηχέτι Ouvá;svov ἀποφέύγειν τὰς
ἐπιθέσεις αὐτοῦ, xal εἰς γῆν, τουτέστιν εἰς τὰ γεηρὰ
πράγµατα τὴν ζωὴν αὐτοῦ χαταλυφθῆναι * τοῦτο γὰρ
καὶ ἡ χαταπάτησις βούλεται, χειµένῳ λοιπὺν ἔπεμ-
θαΐνοντος, xaX αἰσχρῶς ἑναλλομένου * xaX μὴ µόνον
τὸ σῶμα τοῦτο παθεῖν, ἀλλὰ xol τὴν δόξαν, ftot
τὸν νοῦν, δόξα γὰρ οὗτος καὶ τιμὴ τῆς ψυχῆς, εἰς
γῆν χατενεχθῆναι, xal προσηλωθῆναι xal τοῦτον
τοῖς Υηΐνοις, µμηχέτι τῷ πτερῷ τῆς θεωρίας ἀρθῇ-
ναι ποὺς θεὸν δυνάµενον.

non

Ἀνάστηθι, Κύριε, àv ὀργῇσου. Ἔνι γὰρ ἀναστῆ-
vat, xat οὐχ ἓν ὁὀργῇ, ὡς ὅταν λέἐγῃ' Αγάστα, Κύ-
ριε, σῶσόν µε, ὁθεός µου. Nuv δὲ πρὸς τιµωρίαν

p αὐτὸν ἐγχαλεῖται. Καθάπερ δὲ τὸ καθῆσθαι ἐπὶ θεοῦ

οὐ σωματιχῶς ἐχλαμδάνομεν, οὕτως οὐδὲ τὸ ἀνίστα-
aa ἀλλὰ τὸ μὲν καθῆσθαι, δηλοί τὸ βασιλικὸν, xal
διχαστιχὸν, xaX ἑδραῖον. τὸ.δὲ ἀνίστασθαι, τὸ τιµω-
ρητικὸν xat ἀντιληπτικόν, Ὀργὴν δὲ ἐπὶ θεοῦ πάλιν,
o0 πάθος οἱητέον, ἀλλά τιµωρίαν τῶν ἀξίων αὖ-
τῆς.

esse intelligimus, sed castigationem et punitionem

'Υγώθηει à» τοῖς πέρασι τῶν ἐχθρῶ» cov.

191

COMMENT. IN PSALMOS.

12?

Ὑψηλὸς v, φάνηθι τοῦτο xal τοῖς ἀνθρώποις. Α altus sis et sublimis, ita etiam appare, átque

Φανῄσεις δὲ τοῦτο ἐν τοῖς τἐλεσιν, ftot ἐν ταῖς ἆναι”
οἑσεσι τῶν ἐχθΌρῶν σου’ τέλος γὰρ τῆς ἑχάστου ζωῆς,
ὁ θάνατος’ οἱ δὲ ἐμοὶ ἐχθροὶ, xaX aol. εἰσιν, ofa τὰς
σὰς ἐντολὰς παραθεθηχότες.

Εξεγόρθηει, Κύριε ὁ θεός pov, ἐν απροστά-
Ίματι ᾧ ἐγετεωω. Mh μµακροθυµήσῃς ἔτι, ἀλλ
ἄμυνον διὰ τὸ πρόσταγμα ὃ ἑνετείω, ᾧ ἐχρήσω διὰ
Μωσέως, τὸ Τίμα τὸν πατέρασον, καὶ τὴν μητέρα
σου. Νῦν δὲ ὁ ἐμὸς παῖς, ἑλύττησε χατὰ τοῦ πατρός.
Ἔστι δὲ xal ἄλλως ἐχλαθεῖν τὸν λόγον, ὅτι περὶ τοῦ
μυστηρίου τῆς ἁἀναστάσεως ὁ προφήτης εὔχεται'
εἴρηκε γὰρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος περὶ τοῦ
ἰδίου σώματος πρὸς Ἰουδαίους' Λύσατε τὸν ναὸν

τοῦ θεοῦ, καὶ àv τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομήσω ab- B

τόν. Ἐξεγέρθητι οὖν διὰ τὸ πρόσταγμα, ὃ ἐνετείλω"
εἶπας yàp" Λύσατε, χαὶ λύσουσι.

Kal συναγωγἡ «ἑαῶν κυκ.λώσει σε. El γὰρ ἔπι-
χουρῄσεις µοι, ὄψονται πολλοὶ, χαὶ φοδηθήῄσονται,
x3X ἐπιστρέφουσι πρὸς Κύριον. Τὸ δέ γε Κυχώ-
σουσι, ἀντὶ τοῦ, χύχλῳ γενήσονται τῶν σῶν ἔντο-
λῶν, μὴ ἀφιστάμενοι τούτων’ ὁ γὰρ θεὸς, ἁπέραντος.
Καὶ ἐπ' τῆς ἀναστάσεως δὲ τὸ ῥητὸν δυνάµεθα ἑκλα-
θεῖν τότε γὰρ ἡ τῶν ἱθνῶν αυναγωγὴ, ἐπὶ τὸν
Χριστὸν ἐγένοντο, χαθάπερ ἓν χύχλῳ, ἀπὸ πάντων
τῶν περάτων τῆς γῆς. Ἡ τὸ κυκ.ἰώσει σε, ἀἁντὶ,
"Ασεται καὶ ὑμνήσει σε. Ἐπειδὴ γὰρ ἓν χορῷ τοὺς
Όμνους ἀνέφερον, ἀπὸ τοῦ σχήματος τοῦ πράγμα:
τος, αὑτὸ τὸ πρᾶγμα Ἱνίξατο.

Καὶ ὑπὲρ εαύτης slc ὕψος ἁπόστρεψον. "Evs-
χεν ταύτης τῆς συναγωγῆς, ἄνελθε πρὸς τὸν Πατέρα
μεσίτης ἑπίστρεφον εἰς τὸ ὕψος τῆς δόξης, ἧς εἶχες
πρὸ τοῦ χόσμον γενέσθαι, τὸ ἁφραστον πληρώσας
Ίδη µυστήριον.

Κύριος xpirei Aaosc. 09 παρόψεται γὰρ τὰ κατ
ἱμοῦ μεμηχανημένα. "H. xai χρινεῖ, τοὺς μὲν πονη-
ροὺς χατακρίνων, τοὺς δὲ ἀγαθοὺς ἰστῶν ix δεξιῶν.

Κρινόν µε, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνη» µου,
xal κατὰ τὴν xaxíar µου ἐπ ἐμοί. Ἐπειδὴ χρί-
cete; ἐμνήσθη, Γενοῦ, φησὶ, κἀμοῦ χριτὴς, ἑξετάσας
τὴν διχαιοαύνην µου ἣν ἐτήρησα πρός τε τὸν πατρα-
λοίαν, καὶ τοὺς ἀμφ᾽ αὐτὸν, ἔτι γε μὴν xal χατὰ τὴν
ἁπλότητά µου, ἐπ᾿ ἐμοὶ γενέσθω. TIO; οὖν ἀλλαχοῦ
λέγω», M) εἰσέ.θῃς εἰς χρίσι’ μετὰ τοῦ δού.ου
σου, ἐνταῦθα μᾶλλον εὔχεται χριθῆναι; "Οτι ἐχεῖ
μὲν, Mh χριθῇς, qnot, πρὀς µε σὺ, μηδὲ τὸν ἐμὸν
βίον phe τὰς cà; παρεξετάσῃς εὐεργεσίας' ἐνταῦθα
δὲ, πρὸς ἑτέρους τὴν κχρίσιν ἐπιζητεῖ, τοὺς ἁδιχή-
σαντας, τοῦ ἀνελεῖν ἐἑχζητοῦντας.

Συντελεσθήτω δᾗ πονηρία ἁμαρτωλῶν, xal
κατευθυγεῖς δίκαιον. Kl γὰρ ατῄσεταί ποτε τῶν

19 Joan. 1, 19. 7* Psal. οσΗ!, 2.

estende te hominihus : hujusmodi autem apparebis
in finibus, hoc est in. morte inimicorum tuorum.
Mors quippe uniuscujusque finis est : meos vero
inimicos, tibi etiam inimicos esse non ambigo,
cum mandata tua transgrediantur.

Exsurge, Domine Deus meus, in. precepto quod
mondasti. Noli amplius esse longanimis, sed ulci-
scere propter praceptum quod mandasti, quod
videlicet tradidisti per Moysem jubens, parentes
honorandos esse a filiis. Verum in przsentia filius
meus furore in patrem correptus est. Possumus et
aliter intelligere, quod Propheta preces fundat pro
resurrectionis mysterio. Dixit enim Dominus ad
Jud»os, ut apud evangelistas legimus : Selvite
templum Dei, et in (ribus diebus edificabo illud **.
Exsurge igitur, inquit, juxta illud mandstum :
dixisti enim Solvite, et solvent.

γεκε. 8. Et congregatio populorum circumdabit te.
Si enim mihi adjutor fueris, videbunt multi et time-
bunt et convertentur ad Dominum. Quod vero ait Cir-
cumdabit te, idem est quod, Circa mandata tua ver-
sabuntur, et nunquam ab eis recedept ; nam alioquin
Deus immensus est, et comprehendi non potest.
Possumus etiam hoc intelligere de resurrectionis
tempore; congregatio enim gentium, quasi corona
quadam Christum cinxit, cum ab omnibus terra
finibus gentes ad eum accederent. Vel circumda-
bit te, hoc est, Canet et laudabit te; in choro enim
ac coetu, hymnos ac laudes Deo canere solemus.

. A forma igitur seu figura coctus hominum, Deum

laudantium, laudationem ipsam significavit.

Et propter hanc in altum regredere. Propter hane,
inquam, congregationem gentium, ascende tu, 0
Mediator, ad Patrem, et regredere in altitudinem
glorie tuz, quam habebas priusquam mundus es
set, et ineffabile mysterium perfice.

Vgns. 9. Dominus judicabit vooulos. Non negli-
get Dominus ea quie adversus me moliti sunt, sed
disquiret omnia. Vel, judicabit populos condemnans
pravos, bonos vero statuens a dextris.

Judica mihi, Domine, secundum justitiam meam,
εἰ secundum. innocentiam meam. qua in me est.
Postquam meminit judicii : Esto, inquit, et mihl
judex, disquirens justitiam meam, quam servovi
adversus parricidam fllium, et cowplices. Prz-
terea. etiam id peto, ut secundum simplicitatem
meam, sic fiat mihi. Sed quomodo alibi dicit,
Et non intres in. judicio cum servo tuo "*, cum
bic judicari cupiat ? Quia scilicet ibi judicari
refugit cum Deo, et vitam suam cum illius benefl-
ciis comparari: nunc autem se [cum filio] judicari
querit et cum his qui injurias οἱ intulerant, atque
interimere eum cupiebant.

Vgns. 10. Consumatur nequitia peccatorum, et di-
riges justum, Nam si aliquando eorum malignitas

123 EUTHYMII ZIGABENI 194
cessaverit, dirigentur justi; hoe est absque impe- A ἁμαρτωλῶν ἡ πονηρία, κατευθυνθἠσονται οἱ δίχαιοι,

dimento in recta virtutis via ambulabunt.

Scrulans corda el reues Deus juste. Tu Deus,
inquit, juste investigas atque exquiris renes et
cor, hoc est, omuia irt atque indignationis ger-
mira, qua in corde versantur : et omnes concupi-
scentie radices, qux in renibus inesse solent,
Ex his namque ire nimirum et concupiscentize
affectibus, peccata omnia ortum habuere. Et oliter:
Dew: scruta'ur cor et renes. Dictionem autem,
Juste, sequentibus conjunge legens : Juste adjuto-
rium meum a Domino.

Vgns. 14. Adjutorium meum a Domino qui salvos

τουτέστιν ἀνεμπρδίστως ὁδεύσουσ, τὴν τῆς ἀρετῆς
ὁδόν.

Ἐτάζων καρδίας xal νεφροὺς ὁ Θεὸς δικαίως.
Ὅ θεὸς διχαίως, φησι, πολυπραγμονεῖ καὶ τὴν
χαρδίαν xal τοὺς νεφροὺς, ἤγουν ὅσα τε τοῦ θυμοῦ
γεννήµατα, περὶ τὴν χαρδίαν γὰρ ὁ θυμὸς, καὶ ὅσα
τῆς ἐπιθυμίας, xal αὑτὴ γὰρ περὶ τοὺς νεφρούς”
ἐξ ὧν, ἑχείνων τε δηλαδη xaX τηύτων, ἁμαρτία
πᾶσα αυγκαθέστηχεν. Ἡ χαὶ οὕτως ΄ ὁ 8sb; ἔρευ -
νῶν ἐστι καὶ πολυπραγμονῶν καὶ τὴν καρδίαν xal
τοὺς νεφρούς * (37) τὸ δὲ Αικαίως σαυνάψεις ἡ βοή-
θειά µου παρὰ τοῦ θεοῦ, σώζοντος τοὺς εὖὓ-
θεῖς τῇ καρδίᾳ.

'H βοήθειά µου παρὰ τοῦ 850), τοῦ σώζογτος

facit rectos. corde. Simplex et. rectus corde cum B τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδἰᾳ. Εὐθὺς iv τὴν χαρδίαν xoi

sim, meque ad rectum dirigam virtutis callem,
auxilium exspecto non humanum (inutile quippe
illud est), sed a Deo qui potens est ut salvet me.

Vgns. 12. Deus judex justus fortis et longanimís.
Videntur hzc ad eos dicta esse, qui de Dei provi-
deutia pene scandalizati. fuerant, quod permisis-
set filium adversus patrem insurgere. Justus igitur
est veluti qui uniuscujusque operibus zequas vices
rependit ; fortis vero, velut is qui potest qu:zecun-

que vult ; οἱ [onganimis, ut qui non statim infligit
penas.

Et iram non. afferens per singulos dies. Hoc ad

ἀπόνηρος, καὶ πρὸς τὴν εὐθεῖαν τῆς ἀρετῆς ὁδὺν
ἀπευθύνων ἐμαυτὸν, προσδοχῶ βοήθειαν, οὑκ ἀν-
θρωπίνην, ἄχρηστος γὰρ, ἀλλὰ παρὰ θεοῦ, τοῦ σώ-
ζειν ἰσχύοντης.

'O θεὸς αριτὴς δίκαιος, xal Ἰσχυρὸς, καὶ µα-
κρόθυµος. Τοῦτο λέγειν ἔοιχε πρὸς τοὺς σχανδα-
λιζομένους ἐπὶ τῇ προνοίᾳ τοῦ θεοῦ, ὅτι παρεχώ-
(ησεν υἱὸν ἐπαναστῆναι τῷ πατρί’ δίκαιος pv, ὅτι
ἀντιμετρῶν πράξεσι τὰς ἁμοιθάς' ἰσχυρὸς δὲ, ὡς
δυνάµενος ὅσα βούλεται' µαχρόθυµος δὲ, ὡς μὴ
παρὰ πόδας ἑπάγων τὴν χόλασιν,

Kal μὴ ὀργὴν ἑπάγων καθ ἑκάστην» ἡμέραν.

probandam Dei longanimitatem dictum est. Etenim C Τοῦτο τῆς µαχροθυμίας ἐφερμηνευτιχόν ἐστι. Ἡμεῖς

cum assidue delinquamus, et ideo dignos nos sup-
pliciis reddamus, ipse tamen tempus poenitendi, ut
longanimis, tribuit, Per iram igitur hic poenas
Intellige. Movent quidam dubitationem : Si justus
est Deus et condignas tribuit. pens, quomodo
potest dici misericors? Ad quod dicendum est,
justum quidem Deum esse, veluti qui unicuique
condignas reddit poenas ; sed misericordem esse
etiam , quia non statim castigat, sed sustinet, οἱ
ponitentiz ac conversioni tempus tribuit, nec dx-
monem sinit. omnia perficere, quz ille optat : et
quia omni denique ex latere nostram aitit. saltem.

Vens. 40. Nisi conversi fueritis, gladium suum
nitidabit, arcum suum tetendit. et. paravit. illum.
Sciens beatus David ut propheta, quod universe
gentes ejus Psalmos in ore atque in manibus sem-
per habiturz erant, disciplinam eis admiscet : Nisi
enim vos, inquit, qui a recto calle declinastis in er-
roris vias, et conversi estis ad materialesres, iterum

.. 7b his revertamini ad Deum , poenas profecto non

^-"Affugietis. Per gladium autem, acerbitatem, et. per

arógm, celeritatem mortis indicat. Nitidare autem

ct téndere, penarum apparatum significant longa-

nimitatemque divinam non perpetuam fore, sed ad

tempus. Parare vero dicere potes flagelli propin-
EL

μὲν, χαθ) ἑκάστην ἡμέραν ἁμαρτάνοντες, ἀεὶ τιµω-
plac ἑσμὲν ἄξιοι αὐτὸς δὲ μακροθυμῶν, δίδωσι
καιρὸν εἰς µετάνοιαν. Ὀργὴν δὲ τὴν χόλασιν ἐνταῦθα
νοῄσομεν. ᾿Αποροῦαι δέ τινες, ὡς εἰ δίχαιός ἐστιν
ὁ θεὸς, ἀξίως χολάζων, πῶς ἐστι φιλάνθρωπος;
Δίκαιος µέν ἐστιν, ὡς ἀξίως ἀποδιδούς' φιλάνθρωπος
δὲ, ὦ: μὴ εὐθὺς τιµωρούμενος, ἆλλ᾽ ἀνεξικαχῶν,
xai παρέχων ἀφορμὰς ἐπιστροφῆς, xal μὴ ἑῶν τὸν
ἐχθρὸν ὅσα βούλεται ποιεῖν, xal πάντα τρόπον ἔπι-
θυμῶν τῆς σωτηρίας ἡμῶν.

Ἑὰν μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ
στιλδώσει, τὸ τόξο» αὑτοῦ ἐνέτεινε, xal ἠτείμια.

Ὀ΄,σεν αὐτό. Εἰδὼς ofa προφήτης ὁ Δαθὶδ, ὅτι πάντα

'τὰ ἔθνη τοὺς φαλμοὺς αὐτοῦ μετὰ χεῖρας ἔξουσι,
μίγνυσι ταῖς οἰχείαις ὑποθέσεσι χαὶ διδα σχαλἰίας.
Ἐὰν γὰρ μὴ ἀποστραφῆτε, οἱ τῆς εὐθείας ἀποπλα-
νηθέντες, xat πρὸς thv Όλην στραφέντες, οὐκ ix
φύγητε τὴν τιµωρίαν. Ῥομφαία μὲν οὔν, ὁ πιχρὸς
θάνατος: τόξον δὲ, ὁ ταχύς, Καὶ αὖθις * Στίλδωσις
μὲν xal ἕντασις, fj παρασχευὴ τῆς τιμωρίας , xal
πρὸς xaipbv µακροθυµία * ἑτοιμασία δὲ, fj Ἀγγύτης
τῆς πληγΏς, διὰ τῆς ὅσον οὕπω βολῆς, ἢ ὀξύτης
ἡ σφοδρότης τῆς τιμωρίας: ἕντασις δὲ, fj ἐγγύτης '

P Varie lectiones.
(37) Lege τῷ * vel post. συνάψεις scribe vel subaudi τῷ ἑξῆς, vel aliud liujusmodi.

125

COMMENT. IN PSALMOS.

136

ἑτοιμασία δὲ, τὸ πλῆξαι πάντως, εἰ μὴ μεταδἀλ- A quitatem, ob vehementem jactum. Vel aliter, per

λοιντο.

arcum (328), vehementiam penarum intellige ; pee

arcus tensionen, appropinquationem poenarum, et demum per ejusdem apparatum, quomodo peccatoreg
Deus omnino: percussurus sit nisi posnitentiam egerint.

. 'Ev abtQ ἠτοίμασε σκεύη θανἁάτου. Ἐν τῷ
τοξικῷ δὲ τῆς χολάσεως εἴδει, ποικίλοι τρόποι θανά-
του, διὰ σφαγῆς, διὰ πυρὸς, δι ὕδατος, διὰ σεισμοῦ,
διὰ χάσµατος, xaX ὅσα τῶν νοσημάτων εἴδη γινώσχο-
μεν, ἅπαντα χαθεστἠχασιν ἑργαλεῖα θανάτου, δι’ ὧν
οὗτος ὑποτελεῖται. Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὡς εἰ χαὶ áv-
θρώπινα τὰ ῥήματα, ἀλλὰ θεοπρεπῆ τὰ νοήματα; καὶ
παρέλαθε τὴν παχύτητα τῶν λέξεων, ὥστε τῆς τῶν
ἀκροατῶν παχύτητος χαθικέάσθαι. Διὰ τοῦτο γὰρ xal

Vgns. 14. Et in eo paravit instrumenta mortis. In
eo nimirum supplicii geuere, quod sub arcus figura
denotavit. Varia autem sunt mortis genera : gla-
dius videlicet, ignis, aqua, terrze motus, hiatus terra,
sgritudo : quas oninia mortis sunt. instrumenta ,
per ea enim mors (flnem suum consequitur. lllud
tamen animadvertendum est, quod licet humano
wore verba sint prolata, ompia tamen digne Deo
intelligenda sunt. Hujusmodi enim crassioribus

ῥομφαίαν εἰσάγει τὸν θεὸν ἔχοντα, καὶ τόξον, καὶ βέλη p verbis Propheta sape uti solet, auditorum hebetu-

καὶ σκεύη πολεμιχὰ, xal στιλέοῦντα, xal ἑντείνοντα,
ἵνα τὸν φόθον τοῖς ἀχροαταῖς ἁπὸ τούτων αὐξήσῃ, xat
δ.ὰ τῶν συντρόφων ὀνομάτων χατασείσῃ τὴν λιθίνην
αὐτῶν btávotav* οὗ γὰρ δεῖται τούτων ὁ μόνος ἱπιθλέ-
πων ἐπὶ τὴν γἣν, xax ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, οὗ ἐν τῇ
χειρὶ πᾶσα πυοῇ, ὁ διαλύων ὄρη ἓν τῇ χραταιότητι
αὑτοῦ, χαὶ ὅσα περὶ τῆς ἀῤῥήτου αὐτοῦ δυνάµεως οἱ
ἱεροφάνται παραδεδώχασι.

Τὰ βέλη αὑτοῦ τοῖς καιοµένοις ἐξηργάσατο.
"Ev τούτῳ παραμυθεῖται τοὺς ἁγαθούς' αἱ τιµωρίαι
γὰρ, φηαὶ, τοῦ θεοῦ, χατὰ τῶν ἀναξίων ἐποιήθησαν.
Καιμένους Yàp ἐχάλεσε τοὺς: µηδεµίαν ἀρετῆς

ἔχόντας ἱκμάδα τοσοῦτον δὲ ξπρανθέντας εἰς &ya- 6

θοεργίαν, ὡς εὐεξάπτους εἶναι πρὸς τὸ πῦρ τῆς xo-
λάσεως, xat Ίδη «fj, προσδοκ/ᾳ χ,)αζοµένους. Ἡ xal
τοῖς χαιοµένοις φησὶ τῷ πυρὶ τῶν παθῶν, θυμοῦ,
ἡδονῆς, φιλοχρηµατίας, xaX τοιούτων ἄλλων. Οὕτω
διαζωγραφήσας τὴν ἄνωθεν ποικιλόμορφον ὁρμὴν,
χαὶ ταύτην τοῖς πονηροῖς ἐπιχρεμάσας, παιδεύει
λοιπὸν xaX ἀπὸ τῶν τηνιχαῦτα πραγμάτων, xal πρὸς
τὸν ᾿Αθεσαλὼμ µετάγει τὸν λόγον.

Ἰδοὺ ὡδίνησεν ἁδιχίαν. Ἑγκύμων ὁ ἀἁποστάτης
οὗτος γέχονεν ἁδιχίας, ἑξῶσαί µε τῆς παρὰ θεού
δεδομένης ἀρχῆς µελετήσας ἀδίχως. Τὸ δὲ τῆς ὠὡδῖ-
vog ὄνομα παρἐλαδεν, ἑνδείξασθαι βουλόμενος olav

dini condescendens. Hac ratione gladium Deum ha-
bere dicit, arcumque et sagittas, atque alia bellica
instrumenta : nitidareque eum et tendere, ut audi-
toribus timorem augeret, et per nota eis nomina,
lapideam eorum mentem concuteret : verum hujus-
modi armis non indigel, qui aspectu solo facit ter-
ram tremere, in manu cujus est omnis spiritus,
qui etiam montes dissolvit in fortitudine sua, om-
niaque alía faeit quaecunque de ejus potentia divini
contemplatores tradiderunt.

Sagitias suas ardentibus effecit. Ex his verbis
probos homines consolatur. Peenas enim, inquit,
fecit Dcus propter eos qui scelesti sunt ac Deo
indigni. Ardentes enim appellavit eos, qui omni
prorsus carent virtutis humore : qui adeo sicci
sunt ad operandum aliquod bonum, ut facile ab
igne poenarum incendantur : qui etiam jam ardere
dici pessunt, ea ratione, quia poena illa jam eos
manet. Et aliter, Ardentibus, igne scilicet passio-
num, ire, voluptatis, »varitis, et similium. Cum
autem multiformen Dei iram descripserit, eamque
pravis hominibus imminere tradiderit, erudit post-
modum, οἱ docel nosa presentibus rebus: et
seruiouem ad Absalonem convertit.

Vzns. 15. Ecce parturiit injustitiam. Filius meus,
inquit, factus est injustitie gravidus, cum injuste
cogiiaveril ime de eo regno expellere, quod mihi a
Deo datum est. Parturitionis autem nomine usus

ἑδύνην καὶ δριμύτητα mácyouciy οἱ τὸν πλησίον D est, volens ostendere quales et quam acerbos do-

ἁδιχῆσαι σχεπτόµενοι πληροῦνται γὰρ θυμοῦ, δια-
γόπτονται ὑπὸ ὀργῆς, λυµαίνονται τοῖς λογισμοῖς,
ὁδοὺς ἔρχονται µυρίας, φοδοῦνται, ἀγώνιῶόι, xal
ὅλως οὗ φέρουσι τὰς τοιαύτας µάστιγας, πρὶν ἀγά-
γωσιν εἰς ἔργον µόνον, εἰ xal μηδξ μετὰ πρᾶδιν
ἐλευθεροῦνται τῆς ἀπὸ τοῦ συνειδότος καταγνώσεως.
Ὅπου τοίνυν ἡ Γραφὴ βουληθῇ ἀφόρητον. ὀδύνην
ἐνδείξασθαι, τῷ τῆς ὀδύνης ὀγόματι ταύτηγ.:Όπο-
γράφει. Ὀδύγη μὲν οὖν, àx τοῦ οἰδαίνειν, saputo)
αὔξειν' τὸ γὰρ Βρέφος τελειωθὲν, οὐχέτι «φορητὸν
γίνεται. Καὶ διὰ τοῦτο αφοδρὰς ὀξύνας ἐμποιεῖι πρὸς

ἔξ,δον ἐπειγόμενον. Δείχνυται δὲ ἐνταῦθα, ὅτι o

lores ii patiantur, qui proximos suos injuria affi-
cere student; implentur siquidem indignatione ,
ipterrumpuntur ab ira , cogitationibus tabescunt,
per innumeras ambulant vias, timore afficiuntur,

in angusjiis permanent. Hujusinodi autem flagella

systinere omnino nequeunt, donec cogitationes suas
in. opus non deduxerint : tametsi postea non libe-
rentur a sententia, atque a condemnatione propriae
conscientiz., Quando, igitur Scriptura intolerabilem
aliquem dolorem vult exprimere, illum sub partu-
fitionis nomine describit [ quo nomine ' Graci
precipue frequeptius, utuntur pro dolore, pariw-

Varie lecfiones., d
(38) Grace ὀξύτης, per celeritatem , pro qo Sadlus legisse videtur τόξου, arcum,

127

ritionem ὀδύνην appellantes] a verbo οἰδαίνω idem
proprie significante quod tumeo seu augesco. Etenim

EUTHYMII ZIGABENI

198
ἔμφντός ἐστιν fj χαχία, ἀλλ' ἔξωθεν ἐμπειρομένην
χαὶ αὐξομένη, xal ὡδίαι περιθάλλουσα.

cum infans in matris utero perfectus est, εἰ auctus, amplius ferri non potest : unde maximos

efficit dolores, cum ad exitum festinet. Per hsc autem ostenditur, vitia in nobis

naturaliter uon

esse complantata, sed deforis insita esse, et yraves postea dolores producere.
Concepit laborem et. peperit iniquitatem. Atqui in A ZvvéJa6e zxóror, xal &rexer ἀνομίαν. Καὶ μὴν

aliis fetibus primum conceptio est, et deinde par-
turitio consequitur, aucto ac perfecto infante:
verum id sic se lrabet, quando de conceptione et
parturitione illa loquimur, quz in uno atque eo-
dem fetu contingit : nunc autem de diversis fetibus
est sermo. Primo enim Absalonem dicit parturiisse
injustitiam, deinde cum ab ea male affectus esset,
tam ob rationes jam. dictas, tum etiam quia ido-
neum tempus ad patranda scelera nondum invenis-
Set, concepisse eum narrat laborem, hoc est cor-
poris dolorem; nam si animus sollicitudinibus
lorqueatur, ips: etiam corporis viresdeficiunt. Non
tantum igitur animi maerore Absalon detincbatur,
sed in corporis etiam dolores inciderat, donec ini-

ἐπὶ τῶν ἑμθδρίων πρῶτον σύλληψβις, ἔπειτα O04,
τοῦ βρέφους αὑξανομένου: ἀλλ᾽ ἐχεῖ μὲν, πρὲς αὑτὸ
τὸ ἔμδριον σύλληψις λέγεται, χαὶ ὡδίς' ἐνταῦθα δὲ,
πρὸς ἄλλο xal ἄλλο. Ὀδινήσας γὰρ.τὴν ἀδιχίαν, καὶ
χαλεπῶς ὑπ) αὐτῆς διατεθεὶς, διά τε τὰ» προειρτ-
µένας αἰτίας, χαὶ τὸ µήπω καιρὸν εὑρίσχειν ἐπιτή-
δειον, συνέλαθε πόνον, Ίγουν προσέἐλαθε σωματιχὺν
ἄλγος' χατατεινοµένης γὰρ τῆς φυχῆς, xal toU σώ-
µατος χαταθάλλονται δυνάµεις. Οὐ µόνον οὖν ὁδυνᾷ
τὸ xatà φυχὴν, ἀλλὰ xal σωµατικοῖς ἀλγῆμασι
περιέπιπτεν, ἕως οὗ hv ἀνομίαν ἐγέννησεν. "Attpov
γὰρ ὄντως ἀτιμάσαι τὸν πατέρχ, καὶ διῶξαι, μιᾶναι
τὰς αὐτοῦ παλλακάς. Τινὲς δὲ τὴν ἐπιτομωτέραν
ἑρμηνείαν ἀποδεχόμενοι, ὠδῖνα μὲν ἐνταῦθα λέ-

quitatem peperit. Porro illud iniquum fuit inhono- B γουσι, τὴν ἔννοιαν' σύλληψιν δὲ, τὴν στάσιν τῆς ἓν-

Γ2Γ6 ac persequi patrem, et illius pellices violare.
Quidam vero breviorem expositionem secuti, par-
turiisse exponunt pro cogitasse. Per conceptionem
Vero constantiorem illam tyrannidis meditationem

νοίας τῆς τυραννίδος. "H xal ὅτι ὀδυνῆσας, xai πολλὰ
παθὼν ὑπὸ τοῦδε λογισμοῦ, χαὶ μὴ ἐνεγχὼν, συνέ»
λαθε πάλιν ἕτερον (39) περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγµατος,
ὃς xai αὐτὸς véyovev αὑτόπονος, χαὶ δευτέρα ὡδίς,

intelligunt. Vel aliter: Cum Absalon graviter animo angeretur, et multa passus esset propter hujus-
modi cogitationes, nec iamen adhuc quiesceret, concepit rursus alium dolorem eamdem ob causam.
qui alius ei fuit labor, et alius dolor, et secundus partus.

Vens. 16. Lacum fodit et refodit eum, et incidit
in foveam quam fecit. Periculum, inquit, mihi pra-
paravit, et ejusmodi periculum, ut abeo vix possem
liberari : quod latius simllitudine denotavit. Qui
enim in lacum incidit, illine amplius effugere non
potest : pr»cipue si is lacus non fossus tantum
sit, sed refossus, el bis evacuatus, ita ut profundior
sit. Hujusmodi adversus me, inquit, insidias filius
meus molitus est, quae vastze fossce instar quoddam
in se vitiorum profundum habent, et mortiferum
circuitum. Verum

Adxxov ὄρνξε, xal dréoxuyev αὐτὸν, xal ἐμπε-
σεῖται εἰς βόθρον ὃν slpyácaco. Κἰνδυνόν pot χατε-
σχεύασεν, χαὶ χίνδυνον δισαπἀλλαχτον. Ἐδήλωσε δὲ
τοῦτον, διὰ τῆς τοῦ λάκχου ὁμοιότητος' ὡς γὰρ ἑἐχεῖνος
τοῖς ἐμπεπτωχόσιν ἄρυχτός ἐστι, χαὶ μᾶλλον εἴ τις
αὐτὸν ἀνασχάψει, τουτέστι δισσῶς ὀρύξει πρὸς τὸ
βαθύτερον, οὕτως xai ἃ κατ ἐμοῦ χατεσκεύασεν ὁ
πατραλοίας, βάθος πονηρίας ἔχουσι, καὶ χύχλον
θανατηφόρον’ ὁλλ᾽ αὐτὸς ἐμπεσεῖται τῷ χινδύνῳ,
καὶ ἀνθ) ὧν ἐμὲ συλλαθεῖν ἔσπευσεν.

ile in periculum ipsum mihi destinatum decidet, et comprehendetur, in pra-

mium eorum quz adversus me moliri nunquam cessavit.

VEns. 17, Convertetur labor ejus in caput ejus.
Utraque haec reipsa illi contigerunt ; ipse enim
Absalon in periculum incidit, et ejus studium
tandem in ipsius caput revolutum est. Nam cum in
aciem milites hortaturus festinaret, inter curren-
. dum equo pretervectus, cssarie ramo arboris
complicata suspensus remansit; quo pacto acer-
bam mortem sustinuit.

Et in verticem ipsius injustitia ejus descendet. ln
eum enim irruet injustitia, quam in alios tendebat.
Àb ea autem corporis parte qua est magis lethalis,
totum hominem significavit, veluti totum 4
parte. Et sane ita actum est; nam cum bellum
In patrem instrueret, ipse in eo fuit interemptus.

Vens. 18. Confitebor Domino secundum justitiam
ejus, Ego, inquit, post hujusmodi belli exitum,
gratias Deo agam de justo ejus judicio.

Ἐπιστρέψει ὁ πὀνος αὐτοῦ εἰς xspadtv ab-
τοῦ. Καὶ ἄμφω ἀποθεδήχααι * χινδύνῳ τε γὰρ ἰμ-
πέπτωχε, xal κατὰ χεφαλῆς αὐτοῦ χαινῶς tj σπουδὴ
αὐτοῦ περιετράπη. Σπεύδων γὰρ παρσθαῤῥύνειν
τὸν οἰχεῖον ἓν τῷ πολέμῳ λαὺν, κλάδους φυτοῦ ζια-
θέων ἔφιππος, τὴν τῆς χεφαλῆς ἑνεπλάχη κόμην,
xai χρεμασθεὶς ἀπὺ ταύτης ἀνῃρέθη πιχρῶς.

D καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὑτοῦ ἡ ἁδικία αὐτοῦ xata-

θήσεται. Ἡ ἁδιχία fc κατήρξατο, ἓπ᾽ αὑτὸν χατα-
σχήψει. ἀπὸ γὰρ τοῦ χαιριωτάτου μέρους τοῦ σώ-
µατος, ἐχεῖνον |ἑδήλωσεν. Καὶ μέντοι καὶ οὕτω γέ-
γονε’ πόλεµον γὰρ συγχκροτήσας χατὰ τοῦ πατρὺς
αὑτοῦ, ἀνῃρέθη μᾶλλον αὗτός.

Ἐξομο1ογήσομαι τῷ Κυρίφκατα την υικαιοσύ-
νη» αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲ, τοιοῦτον τέλος λαδούσης τῆς µά-
χῆς,εὐχαριστήσω τῷ θεῷ ἐπὶ τῇ δικαίᾳ χρίσει αὐτοῦο

Varie lectiones.

(59) Subaudi πὀνον.

120

COMMENT. IN PSALMOS.
Kal γψαῖῶ τῷ ὀνόματι Κυρίου τοῦ ὑγίστου.

130
Et psellam nomini Domini altissimi. Cauam

"Aso τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὰ νικητήρια, ὅτι ἔπεχαι A inquit, nomini ejus pro victoria : quia ejus nomen

λεσάµην αὐτὸν xal ἐδοήθησέ µοι. El γὰρ τὸ ὄνομα
αὐτοῦ τοσαύτην ἔχει δύναμιν, τίς οὐκ ἂν αὐτὸν φο-
6ηθείη: Ὑψ/στου δὲ, τοῦ ὑπὲρ ἅπαντα, τοῦ ἄνυπερ-
6λήτου, 1| χαὶ τοῦ ἑπουρανίου, χαθὰ προλαδόντες
εἴπομεν. Ταῦτα δὲ οὐ χαἰροντός ἐστιν ἀνθρώπων
σφαιαῖς, xal μάλιστα παιδὶς αἵματι πῶς yàp ὃς
καὶ πένθιµον ἑποίησε τὴν ἡμέραν τῆς νίκης»; ἀλλ'
ἁπ'δεχοµένου τὴν τοῦ θεοῦ φῆφον, δικαίως τοὺς
ὀδίχους χαταλαμθάνουσαν. Τινὲς δὲ τὸ Adxxor
ὄρυξε, xa τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Ἀδιχία αὐτοῦ κατα-
δήσαται, συντοµώτερον ἑρμηνεύοντες, τοῦτο λέ-
γουσι δηλοῦν μεταφοριχῶς, ὅσα χατ ἐμοῦ ἆἔμηχα-
νήσατο, αὐτὸς πείσεται. Ταῦτα δὲ χατευχόµεθα xal
τοῦ διαθόλου.

Εἰς εὸ c&Aoc ὑπὲρ τῶν Anror, yradAuóc τῷ Δαδίδ.
YAAMOZ H'.

Ti μὲν βούλεται Elc τὸ εέλας, iv τοῖς προλα-
6οῦσι προείρηται. Ληνοὺς δὲ χαλεῖ τοὺς ἁπανταχῆ
τῆς οἰχουμένης ναούς. ΄Αμπελος yàp, ὁ Κύριος ᾿
κλήματα δὲ, οἱ ἁπόστολοι' βότρυς δὲ ἡ πίστες, Ἶτις
ἑναποθλιδομένη ταῖς Ἐχκχλησίαις, τὴν διδασχαλίαν»,
ὡς οἶνον, δίδωσι, τὰς τῶν πιστῶν χαρδίας εὑφραί-
νουσαν. Προσώπῳ οὖν τούτων τῶν πνευματικῶν λη-
viv, ὁ φΨαλμὸς οὗτος ἐχπεφώνηται τῷ προφήτῃ.
Πάλαι μὲν γὰρ εἷς ναὺς ᾠχοδόμητο, xài ày ἑνὶ τόπῳ
τῆς Ἱερουσάλὴμ, ὅτι xaX ἑνὶ ἔθνει ἀποχεχλήρωτο,
περὶ οὗ φησιν Ἡσαῖας, Ὡκοδόμησα xüpror , xal

iavocavi, el exauditus sum. Quod οἱ illius nomen
(antas habet vires , quis non ipsurs Dominum for-
midabit ? Altissimi autem, id est, illius, qui est su-
pra omnia, qui insuperabilis est, vel etiam super-
coelestis, ut superius diximus. Hac autem verba non
gaudentis supt aliorum czede, nec filii potissimum,
eum lwgubrem egerit illum victorig diem (40) :
sed suscipientissententiam Dei, quse ipjustos illos
coercuit. Aliqui vero, verba illa Lacum fodii, et
quz sequuniur, usque ad illa, Jnjustitia ejus de-
scendet, breviori expositione declarant, dicentes, ea
verba per melaphoram significare, qued Absalea
ipse ea passurus erai, quze adversus patrem molie-
batur. Hujusmodi etiam verbis poseumus et noe

B auversus dz:emonem imprecari.

In finem pro torcularibus psalmus ipsi David.
PSALMUS VIII.

Quid sibi velint verba illa ἐν finem, in superiori-
bus dictum est. Torcularia appellat Ecclesias, quas
ubique terrarum sunt, Christus enim vitis est et
apostoli palmites ** ; uva autem et racemus édein
significant, qux in Ecclesiis compressa , disciplinae
Christians vinum tribuit : quo fidelium corda lseti-
ficantur. Ex persona igitur spiritualium borum tor-
cularium, boc est Ecclesiarum, hic psalmus a
Propheta conscriptus est. Olim quippe unicum tan-
tum templum constructum erat, in una tantum ci-
vitate Jerusalem : quia uni tantum erat genti

προλήνιον Όρυξα ἐν αὑτῷ, πύργον μὲν xaXov τὸν C datum: de quo Isaías ait : AEdificavi turrim, ei

ναόν, Προιλήνιον δὲ τὸ θυσιαστήριον. Ἐπὶ τέλει δὲ
τῶν αἰώνων, (41) ἔτι καὶ ἐν τῷ τόλει τῆς νομιχῆς
λατρείας, καθῄρηται μὲν οὗτος * ἀντέστησαν δὲ χαθ᾽
ὅλης τῆς γῆς ἐχχλησίαι παμπληθεῖς, ὅτι καὶ πάντα
«X ἕθνη τὴν θεογνωσίαν ἀπέλαδον.

Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν, óc θαυμαστὸν τὸ ὄνορμά
σον ἐν πάσῃ εῇ ΥΠ! Tov μὲν ἀπίστων, EA τρόπφ
Κύριός ἐστιν ὁ Χριστὸς, τῷ τῆς πλάσεως τῶν δὲ
πιστῶν, διπλῷ, τῷ τῆς πλάσεως, καὶ τῷ τῆς ἐπιγνώ-
σεως’ διὸ χαὶ ἀναδίπλωσις ἐνταῦθα. Λέγουσι γὰρ αἱ
τῶν πιστῶν Ἐκκλησίαι Κύριε δημιουργὲ, ὁ Κύριος
ἡμῶν ἄρτι γεγονὼς διὰ τῆς ἐπιγνώσεως. Αίαγ ἐσεὶ
θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πἀσηῃ τῇ ΤΠ. Μόνον
γὰρ ἐπιχαλούμενον, φυγαδεύει δαίμονας, νεχροὺς
ἀνίστησι, νόσους ἀπελαύνει, µεταδάλλει στοιχεῖα »
xai πάντα δύναται. Τὸ δ᾽ αὑτὸ xal φοδερὸν ἀλλαχοῦ
χαλεῖ. θανμαστὸν μὲν οὖν, διὰ τὰς ὑπερφυεῖς ἑνερ-
γείας * φοδερὸν δὲ, διὰ τὴν ἄῤῥητον δύναμιν. "Opa
δὶ πῶς ἑαυτὸν ἡμῖν συνέταξεν ὁ Δαθὶδ, προϊδὼν τὸ
Μνστήριον, καὶ τὴν πίστιν εἰς τὰ τοῦ χόσµου δια-
φοιτλσασαν πέρατα. Τί δὲ περὶ τούτου φῄσουσιν οἱ
Ἰουδαῖοι, Τὸ yàp τοῦ παντοχράτορος ὄνομα παρὰ
τοῖς πλείοσι τῶν ἐθνῶν εὐκαταφρόνητον fjv* φησὶ

0 Joan.? xv ὅ Ὁ δα, v, 2.

(40) Hac in Greco textu
(41) (o. fjsot, ut legisse videtur Saulus.

torcular fodi in. ea *! ; turrim templum appellans,
οἱ torcular aliare. In. fine autem saeculorum, hoc
est in (ine legalis cultus, illa turris destructa est,
et locu ejus per universum orbem erectee sunt in-
numerabiles 'eeciesiz : quoniam omnes gentes in
Dei coynitionem venerunt.

Vgas. 2. Domine, Dominus noster quam. admire
bile est nomen iuum. in wniversa terra ! lnfidelium
quidem Dominus Christus dicitur, sed una tantum
creationis ratione : fidelium vero duplici, creationis
scilicet et cognitiunis. Quam ob causam nomen Do-
mini hoc in loco etiam duplicatur. Dicant itaque
omnes fidelium Ecclesie : Domine creator et opi-
fex, qui nuper etiam per cognitionem nostri Do-
minus faetus es : Quam admirabile est nomen (ΝΚΑ
in omni terra, cujus sola invocatio demones fugat,
mortuos suscitat, sgritudines pellit, elementa
commutat, et omnia potest. Alibi vero terribile
etiam appellatur seu tímendum. Admirabile est
igitur ob multa]qui supra naturam operatur, et
timendum ob ineffabilem ejus potentiam. Sed vides
quomodo beatus David se nobis voluerit connume-

' rare, commoni nomine Dominum nostrum appel-

lans, pravidens mimirum mysterium et &dem, quae

Varie lectiones.
r interrogationem : Qui enim hoc fiat ? cum lugubrem, elc.

131

EUTHYMII ZIGABENI

132

ad ipsos mundi fines erat perventura. Quid igitur A Tàp ὁ Ἡσαῖας, ὅτι TO ὄνομά µου &£ ὑμῶν Jac gn-

ad hoc dicent Judzi? antea quippe Dei omnipoten-
tis nomen apud plurimas gentes despectui erat.

μεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ὥστε περὶ τοῦ Xp.ocou

νῦν ὁ λόγος ἀναντίῤῥητος.

Nam, ut inquil. Isaias: Propter vos momen ejus olasphematur inter gentes **. Unde sine dubio de

Christo hzc dicta esse convincuntur.

Quoniam elevataest magnificentia tua super caelos.
Maguiücentiam hoc in loco Dei humanationem αρ”
pellat : qu: et magna est, et omnem exsuperans in-
tellectum. Elevata enim est, et transcendit illas
etiam potestates quz supra coelos sunt : eo quod
ab eis eiiam comprehendi non potest. Unde maxi-
me eis est adwirationi; neque enim homines tan-
tum, sed ipsi etiam angeli ad hoc stupent myste-
rium. Vel aliter : Significare nobis volens Propheta
immensam divine nature potentiam : Exaltata est,
inquit, magnificentia tua super cclos, cum terra
eam non caperet. Quod alius propheta dicit : Ope-
ruit eclos virius ejus, et laudationis ejus plena esi
terra *!*,

Veas. 5. Ex ore infantium et lactentium perfecisti
laudem. Laudationem puerorum przdicit [factam
ln templo]. Ex, omnibus autem Christi miraculig,
hujus tantum meminit Propheta, tanquam admira-
tione magis digai. Nam et ante Christum leprosi
sabati fuerant, et. demones expulsi, et mortui
suscitati; infantes vero locutos esse, tunc pri-
mum iegimus. Neque enim simpliciter pueri fuisse
dicuntur, sed infantes et. lactentes : quod maxima
admiratione dignum est. Perfecisti autem, id est
perfectam fecisti laudem illam ex angeli ore [cum
alioqui illorum lingua adhuc esset imperfecta].

Propter inimicos tuos, ut. destruas. inimicum et
ultorem. Edisserit etiam causam miraculi. Factum
est, inquit, ld propter scelestos inimicos tuos Ju-
daos. In aliis enim miraculis suspicati eunt for-
1assis Judei quod deciperet Christos οἱ falleret
eorum oculos ; in infantium vero laudatione, qui
apud eos versabantur, imo qui eorum erant fllii,
omnis aberat suspieio. Hac autem' ita dispensata
sunt a Deo ad destructionem, hoc e«t. ad confa-
sionem Judaici populi, qui inimicus simul et ultor
Dei erat : inimicus, quia ejus Filio adversabotur ;
et ultor, velut is qui pro Deo se íd facere exieti-

"Orc ἐπήρθη ἡ ueyadozpéxeid σου ὑπεράνω
τῶν οὐρανῶν. Μεγαλοπρέπειαν ἐνταῦθα τὴν θεῖαν
ἑνανθρώπησιν ὀνομάζει µεγάλη Ὑὰρ ὄντως, xal
πάντα νοῦν ὑπερθαίνουσα. Αὕτη, φησὶν, ἐπήρθη,
xa αὐταῖς τῶν οὐρανῶν δυνάµεσιν ὥσπερ ὑπερθαύ-
µαστος, xal ἀἁχατανόητος. Καὶ οὗ µόνον ἄνθρωποι,
ἀλλὰ καὶ ἄγγολοι τὸ τοιοῦτον ἐχπλήττονταί σου pu-
στήριον. Ἡ καὶ ἄλλως' ἐμφῆναι βουλόμενος τὸ τῆς
θείας φύσεως ἀπειροδύναμον, Ὑψώθη, φησὶν, ἡ

B μεγαλοπρέπειἁ σου ὑπεράνω τῶν οὑρανῶν, μὴ χω»

ρυύσης αὐτὴν τῆς γῆς. Ὁ xal προφήτης ἕτερος
ἔλεγεν' ᾿Εχάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ καὶ
τῆς αἱνέσεως αὑτοῦ πλήρης ἡ τή.

Ἑκ στόµατος νηπίων xal 0nAa(órtav κατηρ-
τίσω alvor. 'Yuvoloylav πῤοαναφωνεϊ. Ἐκ πολ»
λῶν δὲ θανµάτων xal σημείων ὧν ἐποίησεν ὁ Xpt-
στὺς, τέθειχε μόνον τὸ θαῦμα τῶν παίδων, ὡς
ἐχπληχτικώτερον. Πρὸ τούτου piv γὰρ xal νεχρὸὺς
ἠγέρθη, xal λεπρὸς ἐχαθάρθη, xal δαίµων ἠλάσθη ’
χορὸς δὲ παίδων ὑπομαζίων, τότε πρῶτον τρανῶς
ἐφθέγξατο. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς Ίσαν παῖδες, ἀλλὰ
θηλάζοντες * ὃ xai παραδοξώτατον. Κατηρτήσω δὲ,
αὐτὸ τοῦτο τέλειον εἰργάσω, .ἐξ ἀγγέλου στόµα-
τος.

ἛἜνεχα τῶν ἐχθρῶν σου τοῦ καταλῦσαι ἐχ-
θρὸν, καὶ ἑκδικητήν. Διηγεῖται χαὶ τὴν τοῦ θαύ-
µατος αἰτίαν, ὅτι διὰ τοὺς πονηροὺς ᾿Ἰουδαίους
soU; ἐχθρούς σου vévovev* ἐπὶ μὲν γὰρ ταῖς ἄλλαις
δοξοποιίας ὑπώπτενον, ὡς ἐξαπατᾷ τοὺς ὀφθαλμοὺς
αὐτῶν ἴσως " ἐπὶ δὲ τῷ ὕμνῳ τῶν νηπίων, ἃ παρ᾽
αὐτῶν σαν ἔχγονα, xai παρ) αὐτοῖς ἑτρέφοντο,
πάσης ἀντιλογίας ἀπεχλείαθησαν. Ὠχονομήθη δὲ
τοῦτο, πρὸς τὸ παταλυθῆναι, τουτέστιν αἰσχυνθῆναι
τὸν Ἰουδαϊχὸν δῆμον, τὸν ἐχθρὺν ἃμα, xa ἐχδιχη-
τὴν τοῦ Θεοῦ, ἐχθρὺὸς μὲν γάρ ἐστιν, ὡς πολεμῶν
τῷ Yip* ἐχδικητὴς [δὲ, ὡς ὑπὲρ τοῦ Πατρὰς τοῦτο

mabat. Possumus etiam damonem inimicum et I) ποιεῖν δοκῶν. Οἰητέον δὲ xai τὸν διάθολον ἐχθρὸν

ultorem Dei dicere : inimicum, quia ejus manda-
ες adversatur, et quia semper infensus est amicis
Dei ; uliorem vero quia iis quia Deo projecti sunt,
improperare solet, quod contemptores Dei fuerint :
atque ideo ad poenam cos trahit, quod divina man-
data transgressi sunt. Ex ea quippe infantium lau-
datione, ipse etiam dztnon confundi visus est οἱ
destrui. Futura autem Propheta narrat ut facta,
veluti qui propheticis oculis ea viderat ; vel ex
persona Ecclesiarum, ut diximus, hec prolata
sunt : veluti qua ab eis quandoque ita. essent
proferenda.

Vgns. 4. Quoniam videbo celos opera digitorum

** sa. 1r, 5, *** Habac. i, 9.

xai ἐχδιχητήν * ἐχθρὸν μὲν, ὡς ἐναντιούμενον ταῖς
ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ, xal τοῖς τούτου φίλοις πολεμοῦντα *
ἐχδιχητὴν δὲ, ὡς μετὰ τὸ ῥίφαι τινὰς, ἐγχαλοῦντα
τούτοις τὴν τοῦ θεοῦ καταφρόνησιν, χαὶ πρὸς τιµω»
plav ἕλχοντα διὰ τὴν τῶν θείων ἐντολῶν παράθασιν *
ἠσχύνθη γὰρ τότε χαὶ οὗτος, καὶ χατελύθη. Ὡς γεγο-
νότα δὲ τὰ Ὑενησομένα τίθησιν, olov ἑωραχὼς
αὑτὰ τοῖς προφητιχοϊῖς ὄμμασιν. Ἡ καὶ προσώπφ,
καθὰ δεδήλωται, τῶν Ἐχχλησιῶν, ὡς τότε λεγό»
μενα.

"Ori ὄγψομαι τοὺς οὐρανοὺς, ἔρνα τῶν δακτύ-

133

COMMENT. IN PSALMOS,

134

Ίων cov. Πρώην μὲν γὰρ xà ἴἔθνη, τοῦ χόσµσυ Α morum. Olim gentes mundum a fslsis eorum diis

ποιητὰς τοὺς ψευδωνύμους ὠνόμαζον θεούς; τῆς
ἀληθείας δὲ λαμφάσης, Ἡ τῶν πιστῶν Ἐχχλησία
φησίν. Ἐπιγγώσομαι τοὺς οὐρανοὺς, ἔργα τῶν
cox δαχκτύωγ. Οὐρανοὓὺς δὲ λέχει, τὸν ἓν ἁ ρχῇ τε
ποιηθέντα, xai τὸ στερέωμα. Ἡ καὶ πληθυντιχῶς
εἶπεν ἀντὶ ἐνιχοῦ, χατὰ τὴν Ἑθραΐδα διάλεχτον.
Διὰ μέντοι τοῦ οὐρανοῦ, ὡς περιεχτιχκοῦ, xat τὴν
ἐν μέσῳ χτίσιν Σνέφηνε. Λέγουσι δέ τινες Δακτύ-
ων εἰπεῖν, παραστῆσαι βουλόμενον, ὡς ἔργα τῆς
πολλοστῆς σου δυνάµεως τυγχάνουσιν οἱ τηλικοῦτοι
xai τοιοῦτοι. Ἐμοὶ δὲ δοχεῖ ἁδιάφορον ' xal γὰρ
ἀλλαχοῦ φησ:, Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν' οἱ
óbravol, csAüxnv καὶ ἀστέρας à σὺ ἐθεμε.ίω-
σας. Οὐρανοῦ μνησθεὶς, χαὶ τὸν τοῦ οὐρανοῦ xó-
8,07 προσέθηχεν, ὅτι σὲ ἐπιγνώσομαι ποιητὴν
χαὶ τῶν ἁστέρων. Τὴν σελήνην δὲ τάδας, οὗ παρ-
ἥχε τὸν ἤλιον' ἀλλὰ δι’ αὐτῆς ἑδήλωσε χάχεῖυον.

Ἐπειδὴ γὰρ ὑπ ἑχείνου αὐτὴ φωτίζεται, χαὶ συνηµ» .

µένως ἄμφω τῇ γνώσει τῶν ἀνθρώπων σύγχεινται’
δυὰς γὰρ τῶν μεγάλων ἐστὶ φωστήρων ' xal θατέ-
ρου τὶς μνησθεὶς, xal θάτερον συνάγει. ᾽Αλλαχοῦ δὲ
µόνον τίθησι τὸν fj)toy* Σὺ Υὰρ, φησὶ, κατηρτίσω
φαῦσιν xal foy, ὧς χαὶ ἄμφω δι’ ἀλλήλων νοου-
µένων. ᾿Α δὲ, τουτέστι τὰ ἄστρα, f) τὰ ἔργα. Ἐθε-
µελίωσας δὲ, ἀντὶ τοῦ ἔπηξας, ἤδρασας, ὡς µηδέ-
ποτε τῶν ἀφωρισμένων τόπων ἐχπίπτειν, xaltot
ἐπιχρεμάμενα.

factum — exse. arbitrabantur (49); sed. vbi claruit
veritas, Ecclesia Sdelium cecinit : Videbo ccelos,qui
digitorum tuorum opus sunt. Ceelos autem, ccelum ip-
sum appellavit, quod initio factum est, et firmamen-
tum. Vel plurali numero pro singulari Hebraeorum
more usus est, Et dum corium dicit quo omnia
complectuntur, ca'teras creaturas que in. mundo
sunt comprehendere etiam videtur. Dicunt qui-
dam ideo dixisse Opera digitorum tuorum, ut
(anta ae talia elementa a 'minima divinse poten-
üz particula facta fuisse signiflcaret. Ego vero
Prophetam puto indifferenter usum hoc loquendi
(odo, cum alibi etiam dicat : Et opera manuum
tuarum. suni celi *, — Lunam et stellas, que tu
[undasti. Cum coeli meminerit, illius etiam addit
ornamenta : Te, inquit, cognoscam factorem stel-
larum. Solem vero pretermisisse non videtur,
dua lunam commemorat : quinimo et solis memt
nisse credendum est, lunz memoria quis ab ipso
80le illuminatur : cum uterque cognitioni homi-
num conjunctim inhzreat. Duo quippe sunt magna
luminaria, quorum qui alterius meminit, alterum
simul introducit. Unde alibi solis tantum memi-
nit, quando ait : Tu fabricatus es auroram et so-
lem **, quasi per alterum utrumque intelligatur.
Sequitur : Que κ fundasti : que astra. nimirum,
vel opera tu fundasti: id est, finxistl; stabilisti

ila ut decidere non valeant, aut dimoveri e loco, ubi per te collocata sunt, tametsi ea appensa quo-

dammodo esse videantur.

Τίς &ctww ἄνθρωπος δει μµιμγήσκῃ αὐτοῦ, ) 8 Vens. 5. Quid est homo quod memor es ejus, aut

vidc ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισχέπτῃ αὐτόν; Καὶ τοῦτο
διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν εἴρτχεν, προεγνωχὼς τὸ ταύ-
τῆς μυστήριον Τί γὰρ, φησὶ, τοσοῦτόν ἐστιν ὁ
ἄνθρωπος, ὅτι ἀφηνιάσαντος, xal τὴν σὴν δεσπο-
τείαν ἀγνοῄσαντος, ἔλεον αὐτοῦ λαμθάνεις; 'Eoyn-
µάτισται ὁ λόγος ἓκ μεταφορᾶς τῶν ἐἔπιλανθα-
νοµένων τινὸς, εἶτα µνείαν αὐτοῦ διὰ συµπαθείας
ποτὲ λαμδανόντων΄ χαὶ οὗ τοῦτο µόνον, ἀλλά xa
αὐτὸς εἰς ἀντίληφιν παραγίνεται’ τοῦτο yàp ἑἐπί-
. σχεψις. Οὔτε γὰρ ἄγγελο;, οὐ πρέσδυς, ἀλλ᾽ αὐτὸς
ὁ Κύριος ἐλθὼν, ἔσωσεν ἡμᾶς. Τί ἸΤοῦν τοσοῦτόν
ἐστιν ἄνθρωπος, ἵνα ταῦτα δι αὐτὸν γένηται, xal
πεσύντων μὲν ἀγγέλων, οὐδὲν τοιοῦτον, ἑποίησας"
τοῦ ὰ θρώπου δὲ πεσόντος, εἰς τὴν ἡμετέραν ἦλθες

ἐσχατιάν. “Ανθρωπος δὲ, kal υἱὸς ἀνθρώπου, τὸ D

αὐτὸ δηλοῦσιν ἐχ παραλλήλου" xal συνήθης ὁ τύπος
ουτος παρὰ τῇ Παλαιᾷ ' δοχεῖ γὰρ περίφρασις τὸ
νὲὸς ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ ἄνθρωπος.

HAáccocac αὐτὸν βραχύ τι παρ ἀγγέλ-υς.
Μέμνηται xai τῶν ἐξ ἀρχῆς εὐεργεσιῶν, τῶν εἰς
τὸν ἄνθρωπον. Πλασθεὶς γὰρ, βραχύ τι τῶν ἀγγέλων
ἠλάττωται, διὰ τὴν συμπλοχὴν τοῦ σώματος, xal

** Psal, ci, 36. ** Psal. Lxxium, 16.

filius hominis quoniam visitas eum? Hec etiam
propter lucarnationem dicta sunt. Prenoscens
enim Propheta illius mysterium : Quid, inquit,
tanti est homo, ut. cum rebellis a te facetus sit, et
imperium tunm detrectaverit, tu. tamen illius. mi-
serearis ? Est autem hic sermo metaphoricus, atque
ab eorum persona translatus, qui certo tempore
cujuspiam obliti suat, et delude compassione moti,
ejus reminiscuntur : nee tantum reminiscuntur,
sed im ilius auxilium et defensionem etiam mo-
ventur. Et hzcest visitatio quam dicit. Neque enim
angelus aliquis, aut legatus, sed ipsemet Dominus
per se veniens salvavit noe *'. Quid igitur tanti
est homo, ut propter illum, hec fieri debeant? Et
cum angeli quidem cecidisseut, tu. nihil ejusmodi
fecisti, in bominis autem ruina et casu, ad exzire-
mam hanc dejectionem descendisti, Homo autem
et filius hominis idem zque significant : circum-
loqui tamen szepe sic solet Scriptura, ut pro homine
filium liominis dicat.

Vgns. 6. Minuisti eum modicum quid ab angelis.
Antiquorum beueficiorum meminit qux in homi-
nem collata sunt. Creatus enim homo modicum
quid ab angelis. minoratus est, propter complica

55 ρα. Lin, 9.

Varie lectiones.
42) Grace ὠνόμαζον, nominabant, coeli scilicet factores, pro quo Latinus interpres legisse vidctur

ἑνόμιζον.

135

EUTHYMII ZIGABENI

136

tiunem corporis, et alia quz ad corpus pertinent. A τὰ &x τοῦ σώματος * xal τοῦτο δὲ, xav' οἰχονομίαν,

Atque hoc sane magna cum dispensatione : ut
quoties propter intellectum extolleretur , toties
deprimeretur atque humiliaretur propter terram,
Nam si in presentia cum corpore gravamur, adeo

ἵνα, ὅταν ἑπαίρηται διὰ τὸν νοῦν, συστέλληται διὰ
τὸν χοῦν, Ei γὰρ χαὶ σώματος βριθόµενος, ἆλαζο»
νεύεται τωσοῦτον, τίς ἂν ἦν πολιτευόµενος δίχα
σώματος ;

extollunur οἱ gloriamur, quid existimandum est facturos fuisse, si absque corpore nobis vivendum

csset ?

Gloria εἰ honore coronasti. eum. Gloria, quia ad
imaginem et similitudinem Dei factus est : honore,
quia omnia ei subjecta sunt. animantia.

Vgns. 7. Ei constituisti eum super opera manuum
tuarum. Elegisti eum in regem totius creature :
Crescite enim, inquit, et multiplicamini, et replete
terram, et dominamini ei **, :

Vgns. 8. Omnia — subjecisti sub pedibus ejus,
otes el boves universas, insuper et pecora campi :
volucres coli, et pisces maris, quae perambu-
lant semitas maris. Hoc etiam ex Genesi sumptum
est. Dominumini, inquil, piscibus maris, et volu-
cribus celi, εἰ omnibus pecoribus, εἰ omni ter-
τα ". Cumque Propheta hic omnia dixerit,
postmodum distinguit. Et primo quidem mitiores
Qves connunmeravit : per pecora autem campi qua-
drupedia omnia comprehendit, qua in campis
babitaut : et juxta Graci nominis etyavologiam
animalia omnia intelliguntur, qua prona in terrain
aspiciunt. Per pecora igitur, terrestria omnia ani-
malia siguificavit, seu silvestria, et fera. Omnia
quippe in hominis ministerium data sunt : quibus
omnibus ille etiam homo adhuc dominabitur, qui
pristinam anima ου servaverit dignitatem. Coeli
autem volucres dixit, pro aeris. Collum euim szpe
ponitur pro aere, qui celi instar capiti nostro
circumfusus est. Piscium etiam, cum innumerabi-
lia sint, genera, uno sermone omnia complexus
est dicens : Quz perambulant semitas maris. Et a
masculiuo genere ad neutrum transiit, volens
hoc pacto varia piscium genera deaotare. Verum
bxc de puro ac simplici bomine intelleximus. Juxe
ta apagogem vero ad humanitatem Cbrísti perti-
nent, quemadmodum Apostolus ad Hebrzos de-
clarat : Quid enim, inquit, tanti est humanitas illa
assumplia a Deo Verbo, quod illius memor es,

Δόξῃ xal tu ἐστεφάνωσας αὐτόν. Δόξᾳ μὲν,
διὰ τὸ κατ) εἰχόνα θεοῦ γενέσθαι ' τιμῇ δὲ, διὰ τὴν
πρὸς αὐτὸν ὑποταγὴν τῶν ζώων ἁπάντων.

Κατέστησας αὐτὸν ἐπὶ τὰ ὄργα τῶν χειρῶν
σου. Ἐχειροτόνησας αὐτὸν βασιλέα της κτίσεως, ἣν
ἐποίησας' Αὐξάνετε γὰρ, καὶ π.Ἰηθύνεσθε, καὶ
zAnpócars τὴν Tür, xal κατακυριεύσατε ab-
tüc.

B µΠάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ,

πρόδατα, καὶ Bóuc ἁπάσας, ἔτι δὲ xal τὰ κτήνη
τοῦ πεδίου, τὰ πετειγὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ
τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσσης, τὰ διαπορευόµενα
τρ/δους θα.ασσῶγ. Καὶ τοῦτο ἀπὸ τῆς Μωσαϊχκῆς
Γενέσεως εἴληπται' φησὶ yáp* Καὶ ἄρχετε τῶν'
ἰχθύων τῆς θα.άσσης, xal τῶν πετεινῶν τοῦ
οὐρανοῦ, xal πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ πάσης
τῆς γῆς. Εἰπὼν δὲ πάντα, διεῖλεν αὐτὰ, xal πρῶ-
τον ἀπὸ τῶν ἡμερωτέρων Ἡρξατο προθάτων. Κτήνη
δὲ λέγει τοῦ πεδίου, πάντα τὰ τοῖς πεδίοις ἑννεμό-
µενα τετράποδα * χτῆνος Υὰρ, Tdv τὸ χάτω νεῦον
τετράποδον. Auk μέντοι τῶν κχτηνῶν, xdv ζῶον
χερσαῖον Ἱπαρεδήλωσεν, εἴτε Ίμερον, εἴτε ἄγριον ᾿
πάντα γὰρ εἷς ὑπηρεσίαν τοῦ ἀνθρώπου παρήχθι-
σαν * xal πάντων ἄρχει, ὁ διασώζων τὸ πρῶτον τῆς
ψυχῆς ἀξίωμα. Πετεινὰ δὲ τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι,
«oU ἀέρος ΄ τοῦτον γὰρ νῦν οὐρανὸν καταχρηατικῶς
ὠνόμασεν, ὡς ὑπὲρ χεφαλῆς ὑμῶν δίχην οὐρανοῦ
κεχυµένον. ᾿Αποθλέψας δὲ πρὸς τὰ παμπληθέστατα
τῶν ἰχθύων, (45) ἃ δι) ἑνὸς λόγου πάντα παρέστησεν,
εἰπὼν, Τὰ διαπορευόµεγα τρίδους θαΔασσῶν »
&nb γὰρ τοῦ ἁρσενικοῦ Ὑένους ἐπὶ τὸ οὐδέτερον
µεταθέδηχεν, βουλόµενος ἑμφῆναι τὸ διάφορον τῶν
ἐν ἰχθύσιν εἰδῶν. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ ἁπλῶς
ἀνθρώπου νοοῦμεν, ᾽Ανάγονται δὲ xal εἰςτὸν Κυρια-
xbv ἄνθρωπον, ὡς ὁ Απόστολος ἐξεδέξατο, γράφων
πρὸς Ἑδραίους * Τί γὰρ, φηαὶ, τοσοῦτόν ἐστιν .
ἄνθρωπος, ὁ προσληφθεὶς τῷ θείῳ Λόγῳ, ὅτι µιμνή-

dicens : Hic est Filius meus. dilectus ** 1 Filium D σχῃ αὐτοῦ ; λέχει γὰρ, ὅτιΟύτός ἐστιν ὁ Ylóc pov,

autem hominis dixil, ut eos convínceret qui
Christi carnem superne descendisse asseruni :
qua ratione ipse etiam Dominus spud evangelistas
saepenumero Filium bominis se appellat : significans
quod ex virginali utero, atque ex purissimis illius
sanguinibus ipse sibi templum constituerat. Filius
enim bominis is vere dicitur, qui mulieris est fi-
lius. Nam et mulier vere homo est. Visitavit autem
illum Deus, juxta quod alibi legimus : Prosidebam
Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dez-

56 Gen. 1 928.

5! |bid.— ** Matth. i. 17.

ó ἀγαπητός. Υἱὸν δὲ ἀθθρώπου τοῦτον ἐχάλεσεν,
ἵνα παύσῃ τοὺς δογµατίζοντας ἄνωθεν συνεπαγα-
Υέσθαι τὴν σάρχα. Διὸ xol αὐτὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις
πολλαχοῦ τοῦτο ἑαυτὸν ὀνομάζει, δηλῶν, ὡς ix τῶν
παρθενιχῶν xal ἀχράντων αἱμάτων ἐπήξατο ναὺν
ἑαυτῷ. Υἱὸς δὲ ἀνθρώπου καὶ ὁ &x γυναιχός' xal ἡ
γννἡ γὰρ, ἄνθρωπος, Ἐπισχέπτῃ δὲ αὐτὸν, ὅτι Προ-
ωρώμηγ», qnot, cór Κύριον ἐνώπιόν µου διὰ παν-
tóc, δει ix δεξιῶν µου ἑστίν. — Ηάετωσας δὲ
αὐτὸν βραχύ ει παρ’ ἀγγέλους, διὰ sb πεινᾷν xe

Varie lectiones

(15) Redundare videtur τὸ &,

137

COMMENT. IN PSALMOS.

138

διφᾶ», καὶ τοῖς ἁδιαθλήτοις τοῦ σώματος ὑποχεῖσθαι A Iris cst. mili me commovcar ** . Quod vero ait :

πάθεσ.ν. Εστεφάνωσας δὲ αὐτὸν, τουτέστιν ixó-
σµησας * δόξῃ μὲν, τῇ θξότητι’ τιµῇ δὲ τῇ παρὰ τῶν
ἀγγέλων * πολλαχοῦ γὰρ ἑδορυφόρουν αὐτῷ. Ἡ xal
ἀμφότερι παρὰ τῶν ἀνθρώπων ΄ θεόντε γὰρ οἱ
πιστεύοντες ἔλεγον, xai πανευλαθῶς ἑτίμων. Πάντα
δὲ ὑπέταξας, ὡς νέῳ ᾽Αξὰμ, τὸ κατ εἰχόνα φυλά-
ξαντι. Κατὰ δὲ τὸν τῆς ἀναγωγῆςλόγον, πρόδατα μὲν,
οἱ ἐξ ἐθνῶν πεπιστευχότες, 00; ἐπὶ τὰ ὄρη xa* τοὺς
βουνοὺς πεπλανηµένους εὑρὼν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ σ.ν-
Ίγαγε pávópav* βόες δὲ, οἱ Ἰουδαῖοι, τὸν βαρὺν
ἕλκοντες τοῦ νόµου ζυγόν * χτήνη δὲ τοῦ πεδίου, οἱ
pre τοῦ Μωσέως νόµον δεξάµενοι, µήτε τὸν τῆς
χάριτος, ἀλλ) εἰδωλολατροῦντες, ἐν τῇ πεδιάδι xal
χθαµαλότητι τῶν ἡδονῶν τοῦ βίου βαδίζοντες, τῷ
μὴ δύνασθαι ἀναθέειν εἰς ὄφος θεωρίας. Πετεινὰ μὲν
οὐρανοῦ, οἱ ἄγγελοι ' ἰχθύες δὲ θαλάσσης, οἱ δαίµο-
νες, τοῖς χύµασιν ἑνσχιρτῶντες τοῦ βίου, xai ἆπο-
ζῶντες τῇ... (44) τῶν πονηρῶν ἡμῶν πράξεων ’
, πάντες γὰρ Όστερον ὑποταγήσονται τῷ Χριστῷ, ὅτι
αὐτῷ πᾶν γόνν χάµψει, ἑπουρανίων, καὶ ἐπιγείων,
xai χαταχθονίων. Οὐκ ἄκαιρον δὲ xal γλαφυράν τινα
παραθεῖναι ἐξήγησιν * ὅτι τὸ Ἡ.ἑάττωσας, οὐ παρὰ
τοὺς ἀγγέλους λέγεται, ἀλλὰ πρὸς τὴν δόξαν τοῦ
Πατρός. Οὕτω γὰρ ἀναγνωστέον. Ἡ λάττωσας αὺ-
τὸν βραχύ τι, τοῦ cou δηλαδη ἀξιώματος, διὰ τὴν
τῆς σαρχὸς φύσιν * εἶτα τὸ ἑξῆς, παρ᾽ ἀγγέλους δόξᾳ
καὶτιμῇ ἑστεφάνωσας αὐτὸν, Ίγουν ἐπὶ πλεῖον. Οὐ-
δεὶς γὰρ ἀγγέλων ἢ τὸ θεῖον ἔλαδεν ὄνομα, fj δορυφο-
ῥίας τοιαύτης τετύὐχηχε. « 9 .

e e e 9 ο ο 9 ο
ο e e e e ο e. []
e e e ο e 9 e. e
e e e 9 9 e e. .
e e ο e e e ο

ο 9 9 e 9 9 9 e
e e LÀ ο ο e ο e
e e e e ο ο 9 9
e e e . 9 . . 9
e e e e 9 e e 9
. e $9 e e. ο e

e e e 9 9 9 e ο

*€

Minuisti eum modicum qnid ab angelis, ea ra-
tione dictum est, quia et famem patiebatur
Christus, et sitim, et reliquis omnibus corporis
passionibus, atque affectibus subjacebat, qui repre-
hensibiles non sunt. Coronasti autem eum, hocest
ornasii, gloria quidem, divinitatis : honore autem,
quem angeli ei prastabant. Sepe enim ministra-
bant ei. Vel etiam quia utrumque ab hominibus
ei prestabstur , quia credentes in eum, Deum
appellabant, et religiosissime venerabantur. Qmnia
praeterea subjecit Deus sub pedibus ejus, veluti
novo Adam, qui imaginem et similitudinem Dei
vere servavi: Juxta anagegem, oves ii dicendi
sunt qui ex gentibus crediderunt: quos in collibus,
et montibus errantes Christus invenit. et ad suum
ovile congregavit, Boves vero, dudai sunt, grave
veteris legis jugum trahentes. Et pecora campi ii,
qui nec Moysi nec gratie legem susceperunt, sed
idola colentes in campestri huniilitate, ac terrena
dejectione voluptatum presentis vitse ideo ambu-
lant, quia contemplationis sublimitatem susci-
pere nequeunt, sed juxta eam quam diximus Graeci
nominis etymologiam, quasi pecora proni in ter-
ram, inspiciunt . Volucres etiam coeli pro angelis
accipi possunt: et pisces maris pro daemonibus :
qui inter fluctus przsentis vitze subsiliunt, atque in
amara pravarum actionum vivunt saisugine. Oinnes
enim Christo tandem subjicientur, quoníam illi
omne genu flectetur, coelestium, terrestrium et
infernorum. Possumus etiam non ingratam quo-
rumdam expositionem recensere : quod scilicet
illa verba : Minwisti eum modicum quid, non ad an-
gelos referenda sint, sed ad gloriam Dei Patris,
atque hoc pacto legendum, Minuisti eum, o Pater,
modicum quida tua nimirum dignitate propter
carnis naturam ; et quz sequuntur per se legantur.
Sed quoniam quod Latine legimus «b angelis, in
Graco legitur παρ᾽ ἀγγέλους, quie verba ultrasensum
1811 redditum, idem etiam significant, quod supra
angelos : intellige quod gloria et honore eum Deus
supra angelos coronavit : hoc est plusquam ange-
lorum aliquem. Nullus quippe angelorum, sut hu-

jusmodi Dei nomen cousecutus est, aut tale sortitus ministerium. Verumtamen dicant nobis Judwi,
.quando infantes et lactentes pueri laudem hanc dixerint, de qua nunc loquitur Propheta], et quem-
nsm inimicum hujusmodi laus destruxerit : quo etiam dixit beatus David : Videbo calos opera digi-
torum tuorum, cuin jam Moyses de his docuisset : In principio enim, inquit, fecit Deus celum et terram.
Κύριε ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυµαστόν τὸ ὄνομά Ὁ — Vens. 10. Domine Dominus noster, quam admira-

σου ir κάσῃ τῇ rij ! Ἐπεὶ γὰρ ὁ ψαλμὸς οὗτος τὸ
κατὰ Χριστὸν προλέγει µυστήριον, 6 δὲ Χριστὸς ἐξ
οὐὖρα»οῦ χαταθέδηκε, χαὶ αὖθις πρὸς αὐτὸν ἀναθέδηχεν
ὥσπερ àv. χύχλῳ (45) σχήµατι πρὸς τὴν Πατριχὴν
δύξαν ἁποχαταστὰς, διὰ ταῦτα χαὶ ὁ φαλμὸς χυχλιχὼς

$5? D.al, xv, 8.

bile est nomen tuum in wniversa terra. Quoniam hic
psalmus Christi praedicit mysterium, qui e ccelo
desceudit, et rursus in celum ad Paternam gloriam
ascendit, et circulari quodam motu illinc unde ve-
nerat reversus est, merito etiam hic Psalmus qui de

Vario lectiones.

(M) Supple ἁλμυρότητι, ut legisse videtur Lati-
ους umnterpres,

PATROL. GR. CY XVIII.

(Abc 1 xoxo, ut legisse videtur etiam Saulus, .
vel scribe χύχλου.
5

199

uude initium sumpsit : incipiens quidem ct desi-
nens pari admiratione plenus est, dicens * Domine
Dominus noster, eic,

In finem pro occalüs filii Psalmus ipsi David.

| PSALMUS IX.

Qaid stgniflcet in finem, in pracedentibus dictum
c4: et aliter mozs per crucem congrue dici po-
test. egse finis vitse Filii : vitae, inquam, humana,
cujus mortem Propheta, occulta Filii appellavit :
quemadmodum ipsa etiam Hebraica lectio apertlus
explicat dicens : Pro morte Filii : et slibi my-

sterium esse legimus absconditum à saeculo,
ipsis etiam angelis ignotum. Et Paulus abscon-

ditum fuisse dixit principibus bujus —&eculi. B

Nam si cognovissent, nunquam Dominum glorie
crucifizissent **.. Pertinet. igitur hic psalmus ad
mortem Domini, per quem inimici potentia on-
nis destructa est. Longior vero est, ita dis-
ponente sancti Spiritus sapientia, qua nec bre-
veas esse omnes psalmos voluit, neque Omnes
ia longum extendit, sed opus quoddam varium
reddidit, longitudine pigritiam excitans, et bre-
vitatelaborém witigans. Verba autem facit Pro-
pheta vel tanquam beneficiis affectus, vel etiam
tanquam ex eorum persona, qui beneficiis affecti
fuissent, liberati ab inimici tyrannide. Sciendum
autem est, quedam in sacris Litteris accipi debere
secundum historiam, uL ea: In principio creavit
Deus celum εἰ terram ; quedam secundum sensum
amagogicum solum, ut illud : Fons aque tuus tibi
sit uni. Nisi enim borum sensum exquiras, summa
inbuumianitatis esset, nemini neaquam quidem com-
municare. Perspicuum est igitur eo loci de uxore
legitima sermonem haberi, quippe qua natura sua-
vis sit, et pura simul, alien commistionis cxpers :
quedam denique secundum historiam simul et
anagogicum sensum, ut ea qua de neo serpente,
quem erexit Moyses, traduntur. Nam οἱ fevera cou-
tigerunt, et ad Christum quamdam per figuram re-
feruntur. Sic in Psalmis pleraque variis istis mo-
Jis, non uno solum, capienda sunt.

Ύεας. 9. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.
Confessionis nomen duo signiflcat, peccatoruin
revelationom, item et grátiarum actionem, ut hic t
Agam, inquit, tibi gratias pro acceptis beneficiis εἰ
pro iis qus accipiam, nec simpliciter, sed ex toto
eorde meo.

Narrabo omnia mirabilia twa. Beneficia appellat
Mirabilia, veluti tropea quadam de inimico ad-
miranda. !

Vgns. 5. Letabor et exsultabo in te. Lzetabor, in-
quit, tanquam is qui experimentum accepi auxilii
et potentiz tux. Memor enim, alibi inquit, fui Dei
ei laetatus sum *', Solus quippe Deus hominibus

*^ | Cor. n, 8. *! Psal. Lxxvi; 4.

EUTHYMII ZIGADENI
Christo pertractat, cireuli instar ibi finem accipit A ὅθεν Πρξατο, εις τοῦτο κατέληξε

149
* xal ἁριόμενος 3ap
xai Xf yov, οὐχ ἀπέστη τοῦ θαύματος.

Εἰς τὸ τέ.ος ὑπὲρ τῶν κρυφἰων τοῦ vlov yraApóc.

ΨΛΛΜΟΣ θ’.

T μὲν δηλοῖ &lc τὸ τέ-ος, kv τοῖς προλαθοῦσιν e[-
ρηται ’ xol ἄλλως δὲ τέλος τῆς κατὰ τὴν ἑνανθρώ-
cet τοῦ Υἱοῦ πολιτείας ὁ διὰ σταυροῦ θάνατος '
ἐπεὶ καὶ χρύφια ἐνταῦθα τὸν τοῦ Υἱοῦ ὀνομάζει θά-
φατον, ὡς τὸ ᾿Εθραϊκὸν ἀναπτύσσει. Μνστήριον
γὰρ ἀπ᾿ αἰῶνος χεχρυµµένον τοῦτο, καὶ ἀγγέλοις
ἄγνωστον. Λέγει γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι ἀποχεχρυμ;
pévov fjv «ot; ἄρχουσι τοῦ αἰῶνος τούτον ' El γὰρ
ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριο» τῆς δόξης écrav -
ρωσα». Elg τὸν Δεσποτικὸν οὖν θάνατον ὁ παοὼν
τείνει ψαλρὸς, δι) οὗ πᾶσα κατελύθη τοῦ ἐχθροῦ ἡ
δύναµις. Max pho δὲ οὗτος ὁ φαλμός * καὶ τοῦτο τῆς σο-
φίας τοῦ Πνεύματος. Οὔτε γὰρ πάντας βραχεῖς
ἐποίησεν, οὔτε πάντας ἑξέτεινε * ἀλλ᾽ ἐποίκιλε τὴν
βίόλον, τῷ µήκει piv τὴν ῥᾳθυμίαν διεγείρων, τῇ
δὲ βραχύτητι διαναπαύων τὸν κάµατον. Ποιεῖται δὲ
τὸν λόγον ὁ Προφήτης, ὡς χαὶ αὐτὸς ἐντεῦθεν εὖερ-
γετούµενος, f| xal προσώπῳ τῶν εὐεργετουμένων,
καὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ τυραννίδος ᾽ἁπαλλαττομένων.
Τοῦτο δὲ χρὴ χαθόλου γινώαχειν, ὡς τῆς θείας 'oa-
φῆς τὰ μὲν καθ᾽ ἱστορίαν µόνήν ἑρμηνεύεται, χαθά -
περ *ó' Εν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς εὸν οὗρανὸν

C καὶ τὴν γῆν * τὰ δὲ κατὰ ἀναγωγὴν µόνον, ὡς τό;

Ἡ πηγή σου τοῦ ὕδατος, col ἔστω µόνῳ. El γὰρ
μὴ ζητήσεις ἐνταῦθα τὸ νόηµα, πολλῆς ἀπανθρωπίας
τὸ χελεύειν, μηδὲ ὕδατός τινι κοινωνεῖν. Δῆλον οὖν
ὅτι περὶ τῆς ἑννόμου γυναιχὸς ὁ λόγος ἐστὶν, ὡς
ἡδείας μὲν, διὰ τὴν φύαιν, χαθαρᾶς δὲ, διὰ τὸ ἀν -
επίµικτον' τὰ δὲ, καὶ καθ ἱστορίαν, καὶ κατὰ ἀν-
αγωγὴν, ὡς τὰ περὶ τοῦ χαλκοῦ ὄφεως ὃν ὕψωσεν
λωῦσῆς. Ἐγένετο yàp, xal εἰς τύπον τοῦ Χριστοῦ
λαμθάνεται. Διὰ τοῦτο κάν τοῖς ψαλμοῖς πολλὰ τῶν
ῥητῶν, τοιαῦτὰ, xat οὐ πάντα καθ ἓν µόνον εἶδος
ἑρμηνεύεται.

Ἐξομολογήσομαί σοι, Κύρια, ér δ1ῃ καρδίφ

D μον. Διπλὴν ἡ ἐξομολόγησις ἔχει σηµασίαν, àvaxá-

λυφίν τε τῶν ἡμαρτημένων, xai εὐχαριστίαν εὗερ-
γεσίας. Εὐχαριστῶ σοι, φησὶν, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ EG
ὅλης καρδίας ὑπὲρ ὧν πέπονθα, καὶ ἔτι πείσοµαι.

Διηγήσυμαι Δάντα τὰ θαυµάσιά σου. -- 8av-
µάσια λέχει τὰς εὐεργεσίας, τὰ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ
τρόπαια.

Εὐφρανθήσομαι καὶ ἀγαλιάσομαι ἓν col. Ατε
π.ῖραν λ.θὼν τῆς σῆς ἀντιλήψεως xal δννάμεως.
Ἐμνήσθην γὰρτοῦ θεοῦ, καὶ εὐφράνδηγ, ὅτι μόνος
οὗτός ἐστι πχράνλλσις, ὡς καὶ μόνος σώξειν Dová-

181

COMMENT. IN PSALMOS.

142

µενος * ἐπίτασις δὲ τῆς εὑφροσύνης ἡ ἀγαλλίασις A verum eat solamen : quemadmodum et solus. ipse

ὡς καὶ τὴν xapólav ὑπὸ τῆς ἄγαν ἄλλεσθαι "αρᾶς.

φα1ῶ τῷ óvópati σου, Ὕγιστε. Ἔθος ἣν ,τοῖς
ἑρωτιχῶς περί τινα διαχειµένοις ἄσματα ποιεῖν εἰ; αὖ-
τὸν, κα) ψυχαγωχεῖν ἐντεῦθεν τὸν πόθον. "Arb µετα-
φορᾶς οὖν τοῦ τοιούτου διὰ τὸ Vado, τὸν ἐπιτεταμέ-
νον εἰς θεὸν ἔρωτα παρέστησεν’ ἐμφαίνει 6b καὶ
ῥυθμὸν ἑναρμόνιον τὸ, Vado. "Ασομαιτοίνυν, οὐ τῇ
φύσει cou * xai γὰρ ἀνεννόητος' ἀλλὰ τῷ ὀνόματί
σου, πλέχων αὐτῷ κατάλληλον. ἔπαινον.

Ἐν τῷ ἁποστραφῆγαι τὸν ἐχθρόνΝ µου εἰς τὰ
ὀπίσω, ἀσθενήσουσι, καὶ ἁπο.λοῦνται ἀπὸ προσ-
ώπου σου. Άρχεται χαταλέγειν τὰ eon τῆς εὖερ-
γεσίας, ὑπὲρ ὧν tj ἐξομολόγησις: ἑτόλμησε γὰρ ὁ
τὐραννός ποτς xal κατὰ τοῦ Σωτῆρος, xal ὡς ἀν-
θρώπῳ Qd προσέθαλεν. imi δὲ τὸ, "Yxays
ὀπίσω µου, δαταγὰ, Έκουσεν, ᾖσθετο δυνάµεως
ἀμάχου, καὶ μετ αἰσχύνη: ὑπεχώρησεν ' ἀποστρα-
φέντος δὲ xal τραπέντος αὑτοῦ, αἱ ὑπ᾿ αὑτὸν δυνά-
μεις ἠσθένησαν, xai ἀπώλοντο, οἷόν τινα ψυχην
ἀ 2ηρημέναι τὴν τυραννίδα. Τοῦ Ἰησοῦ γὰρ ἄναμαρ-
τήτου µέχρ: θανάτου µείναντος, xai τὸν διάθολον
χαθελόντος ἐντεῦθεν, xal ἀμφιέσαντος ἡμᾶς ὅπλα
σωτηρίας, τὸ θεῖον βάπτισμα, xal τὴν µελέτην καὶ
φυλαχὴν τῶν θείων λογίων, κατὰ τὴν ἑαυτοῦ Ίπο-
Ἀιτείαν ἀπολιπόντος ἡμὶν ὁδὺν εἰς οὐρανοὺς ἀνάγου-

est qui homines salvat. Exseltatio vero major 4.)
dam est latitie intensio: qu» pra nimio gaudio
subsilire valde atque elevari cor facit.

Psallam nomini tuo, Altissime. Mos erat. iis qui
amatorie in aliquem affecti cssent, carmina
el cautus in eum componere," atque hoc pa-
«t0 anuni deaiderium lenire : hujusmodi metaphora .
propheta usus, inynsionem amoris suiio Deum
declaravit, dicens: Psallam nomini tuo: qua dictio
Miusicum ac concinnum cantum denotat. Canam
igitur, inquit, non natura tuie, quando quide illa
percipi non potest, sed nomini tuo, decentes illi
nectens ac complicans laudes.

Vgns. 4. Cum contersus (uerit inimicus meus retror-

D sum, infirmabuntur et peribunt a facie tua. Connuime-

rare incipit beneficiorum genera , pro quibus Deo
gratias agit. Ausus est. aliquando tyrannus di'mon
ipsum etiam Salvatorem, veluti nudum hominem
invadere : sed simul ac dici audivit : Vade post we,
Satana**, οἱ inexpugnabilem illius sensit potentiaun,
magna statim cum ignominia retrocessit : quo con-
verso ac profligato, omnes pariter potestates qux
sub ipso erant, debilitate sunt, et perierunt, amissa
illa nimirum tyrannide, veluti quadam eorum aui-
m3. Cum enim vixerit Jesus sine peccato, unde ct
dzmonem destruxit, et nos pariter induit armis salu-
tis: cum etiam sacrum baptisma, ac divinorum man-
datorum meditationem et custodiam, propriamque
vitam ac conversationei, pro via nobis reliquerit, et

σαν, κατηργήθησαν παντάπασιν οἱ δαίμονες, xal οὐ- C semita, quz ad ccelum ducit, consequenter et czteri

tcu lav ἔχουσι δύναμιν xa0* ἡμῶν, εἰ pi διὰ ῥᾳθυμίας
ἐμεῖς ἑχόντες αὐτοὺς ἐπισπασόμεθα, τῶν ἐντολὼν
ἁμελήσαντες. ᾽᾿Απὸ προσώπου δὲ, τουτέστιν, ἀπὸ
φόδου σου. Φοθξερὸν γὰρ Ev πολέμοι;, τῶν ἀριστέων
τὸ πρό-ωὠπον.

"Οτι ἐποίησας τὴν κχρἰσιν µου, xal τὴν δίκην
jov. "Expwá; µε yàp, τὸν εἰς σὲ πεπιστευχότα,
χαταδυναστευόµενον ὑπὸ τοῦ διαδόλου πρότερον, xal
πιχρῶς τυραννούμενον ἐξ &yvolag* καὶ ἰδὼν ὅτι
φθονερῶς ὁ πονηβὸς τὸ σὺν πλάσμα χατεδουλώσατο,
ἐδιχαίωσάς µε, τῶν ἐχείνου χειρῶν ὑπεξαγαγὼν,
καὶ τῆς πλάνης ἐλευθερώσας' δίχην γὰρ τὴν δι-
χαιοαύνην ἐχάλεσεν ἐνταῦθα,

ἙἘχάθισας ἐπὶ θρόνου ὁ κρίνων δικαιούνηγ.
Τοῦτο διὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ΣωτΏρος.
Πληρώσας γὰρ τὴν ἕνσαρχον οἰχονομίαν, εἷς τὸν 0pó-
voy ἁπ.χατέστη, τὸν δικαστιχὸν, τοι τὴν ἑξαυσίαν
τῆς θεότητος, ὃν μὴ λιπὼν, ἁῤῥήτως πρὸς ἡμᾶς ἑἐπ-
εδήµησεν. ᾿Αναληφθεὶς γὰρ, xaX καθίσας ἐν δεξιᾷ τοῦ
Πστρὺς, ὡς λαδὼν πᾶσαν ἑξουσίαν £v οὐρανῷ xal
ἐπὶ γῆς, ἐδοῇθησεν τῷ ἰδίῳ πλάσματ;, ὑπὲρ οὗ xal
τΏν ἄχραντον ἔθηχε ψυχἠν. θεοπρεπῶς δὲ ταῦτα
vontéov* καθιδρύσαι γὰο elg τὸν θρόνου, ἐπὶ τοῦ
Λόγου καὶ θεοῦ ὑποληφθείη ἂν ἡ δ,καστιχῇ ἑἐξουσία,

* Math, iv, 10.

dainones illinc adeo deleti sunt, ut nullam in nos
amplius habeant potestatem, nisi nos ignavia nostra
fortassis ita volentes, neglectis divinis maudatis, ad
nosmetipsos eos ilerum traxeriuus. Quod vero ait:
A facie tua, idem est, quod, A timore tuo. Stre-
nuorum enim ac potentum virorum facies, L:orri-
bilis inimicis videri solet 4ο timenda.

Vgns. 5. Quoniam tu fecisti judicium meum et cau-
sam mean, Judicasti enim me credentem in te, quí
antea sub potestate atque amara tyrannide damno-
nis ignorantia mea detinebar. Nam cum perspexce-
ris quod n.alignus ille me creaturam tuam invide
in servitutem redegerat, ex illius manibus sub-

p ductum atque ab errore liberatum justificast:.

Causam enim hoc in loco justificationem appellat.

Sedisti super thronum qui judicas justitiam, l'vop-
ter Salvatoris Ascensionem hoc dictum est. 1m-
pleta enim carnis dispensatione ad judiciale tiro-
num suum rediit, id est, ad potestatem, Divinitatis.
Quem tironum tamen non reliquerat, quando ar-
canis atque ineffabilibus modis ad nos descendit.
Assumptus enim est in ccelum, et sedet ad dexte-
Tam Patris, veluti qui potestatem omnem acce-
perit in colo et in terras, et proprie creature
opem tulerit pro qua immaculatam | illam. animam
posuerat. Hac autem non huimane, sed. digne Deo

183

EU illYMII ZIGABENI

ET

intelligenda sunt. 8-dere eniin inthrono, att super A ἣν καὶ πρώην ἔκων, ὅμως ἀπέχρυπτε διὰ τὴν olxo-

tironum, in Deo, et in Verbo Dei, accipimus pro
judiciali potestate: quam etsi autca. habebat, ob
carnis tamen dispensationem celabat , t (οι
- impleretur. Tu. fuisti, inquit, in judiciali pote-

νοµίαν, ἵνα πᾶσα πληρωθῇ. Γέγονας οὖν £v ἐξωυσίᾳ
δικαστιχῇ, xat σχΏμα διχάζοντος ἀνέλαθες, ὁ μόνος
δίχαιος χριτῆς, xa ὑπὸ µηδεμ.ᾶς ἀγνοίας 1) διαθέ-
σεως ἑμποδιζόμενος εἰς εὐθύτητα.

state, et judicantis personam suimpsisti, qui solus justus es judex, quique nulla ignorantia aut affe-
ctu impediris, quominus semper in aquitate perseveres.

VghBs. 6. lucrepasti gentes, et periit impius. Objur-
gasti, inquit, gentes, improperasti eis errorem eo-
run, et fugit ab eis Satanas, veritatem non susti-
nens. Apostoli aliquando acerbe gentiles reprehen-
debant, veluti Paulus qui ipsensatoa Galatas ap-
pellabat : quod illi sentientes, ab idolorum cultu
recedebant. Destructo autem idolorum cultu, si-
mul etiam abibat eorum praesul dzemon : adeo vel
sola paterat sauctorum increpatio.

Nomen ejus delesti in seculum et in seculum sc-
culi. Cum honorem debitum sibi Jzemones rapuis-
sent, homines in eorum servitutem redacti nowina
cis dederunt: quemadmodum Hesiodus in nugaci
illo opere Denativitate deorum tradit. Atque (ut cze-
tera alia omittam) exempli gratia tantum dica, Jo-
vis, Martis, Apollinis, Mercurii, Diane, Veneris, et co-
piosa illius deorum multitudinis nomina, simul ac fi-
cei verbum disseminatum est, statim evanuisse, non
solum in hoc presenti szxculo, sed etiain iu futuro,
quod seculum seculi esse. intelligendum est, et
quod propric saeculum dieitur, quia [juxta Grzca
dictionis vim] αἰὼν sempitlernitatem denotat. Est
aulem mos sacre Seripture per hujusmodi lo-
quendi modum, honoratiora semper signilicare: ut
cum ait Sancta sanctorum, Cantica canticorum, Sab-
bata sabbatorum, et alia. hujusmodi. Vel aliter di-
cere potes : quod ca verba in ecculum saeculi inten-

Ἐπετίμησας ἔθνεσι, xal ἁπώλετο ἀσεδής. "Qvet-
δισας, φησὶ, τοῖς ἔθνεσι τὴν πλάνην, καὶ Éguyev ἀπ
αὐτῶν ὁ Σατανᾶς, οὐκ ἐνεγχὼν τὴν ἀλήθειαν, Οἱ γὰρ
ἁπόστολοι καὶ πικρότερον ἔστιν οὗ χαθήπτοντο τῶν
ἐθνῶν, ὡς ὁ Παῦλος. 'Q ἀνόητοι Γα.άται, qnoltv
αἰσθανόμενοι γὰρ, ἀπηλλάττοντο τῆς εἰδωλομανίας
ταύτης δὲ ἁπολωλυίας, καὶ ὁ προστάτης αὐτῆς σν»-
Ὡφανίζετο διάβολος. Τοσοῦτον fj ἐπιτίμησις μόνον
ἰσχύσατο.

D 76 ὄνομα αὐτοῦ ἐξήειψας elc τὸν αἰῶνα καὶ

εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶγος. Τὴν τοῦ θεοῦ τιμὴν
ἁρπάπσασι τοῖς δαίυοσι καὶ ὀνόματα ἑπέθηχαν οἱ χα-
ταδουλωθέντες αὐτοῖς, ὡς ἡ φλύαρος Ἡσιόλδου ϐΘεο-
γονία παρἰστησιν ΄ καὶ ἵνα τἆλλα παρῷῶ, τέως Υοῦν
Δία, καὶ "Apsa, xa* Απόλλωνα, xal Ἑρμῆην, xai
"Αρτεμιν, καὶ ᾿Αφροδίτην, xat τοιοῦτον ἐσμὸν, ἅπερ
ὀνόματα μετὰ τὸ χατασπαρῆναι τὸν τῆς οἰκονοιό ας
λόγον, ἐξηλείφθησαν, οὗ µένον δι ὅλου τοῦ παρόντος
αἰῶνος, ἀλλὰ xal πολλῷ μάλιστα τοῦ µέλλοντο:,
Τοῦτον γὰρ αἰῶνα αἰῶνος olrt&ov, ὃς χυρίως αἰὼν διὰ
τὸ εἶναι ἀεί. Σύνηθες δὲ τῇ Γραφῇ τὰ τιμιώτερα
δηλοῦν, διὰ τοῦ τοιοῦδε σχήματος oTov, Άγια ἁγίων,
"Ἄσματα ἀσμάτων, Σάόθδατα σαθθάτων, xai τὰ
τοιαῦτα. Ἡ τὸ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, ἑπίτασιςς
ἀντὶ τοῦ, μέχρι παντός * ἠγνοήθησαν γὰρ τοῦ λοι-
ποῦ παντάπασιν αἱ δαιµονιώδεις τελεταὶ, αθεσθἑν-
των αὐτοῖς χαὶ τῶν ὀνομάτων.

sionem significant: pro eo quod est, in perpettum. In oblivionem enim penitus data sunt daemonum
illorum festa, ac celebritates : eorumque nomina deleta quodammodo sunt, et exstincta.

VeBs. 7. Inimicidefecerunt framed usque. in finem
εἰ civitates destruxisti. Framez, hoc est gladii, seu
arma inimici, intelligende sunt, ignominioss illa
passiones atque affectus, quibus humana anima
non secus ac gladio percussa, et penitus ad
virtutem mortua jacebat olim in corpore quasi in
sepulero. Destrueta autem gentium iupietate, el
sedificata pietate, destructz sunt civitates Vel
e]vi'ates ipsos homines intellige, in. quibus antea

Tov éx0pov &téJuxov al ῥομφαῖαι elc céJAoc,
καὶ πόλεις xa0stAsc. Ῥωμφαίας αὐτοῦ νοητὲον
τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας, δι ὧν dj doyh πληττοµένη,
νεχρὰ πρὺς ἀρετὴν ἑντέθαπτο τῷ σώματι, ὥσπερ
σήματι. Καθηῃροῦντο δ᾽ αἱ πόλεις, χαταλυοµένης τῆς
ἀσεθείας αὐτῶν, χαὶ τῆς εὐσεθείας ἀντῳκεδομημέ-
νης. Ἡ xai πόλε.ς ὑποληπτέον τοὺς ἀνθρώπους, ofc
οἱ δαίµονες ἑνεπαύοντο (46). Οὐκ ἄχαιρον καὶ πό-
Àetg εἰπεῖν χαὶ τοὺς ἑναχεῖ. ναοὺς τῶν εἰδώλων.

habitabant et quiescebant. diemones. Quanquam extraneum etíam non fuerit per civitates, obsccna

idolorum delubra intellig-re.

Periit memoria ejus cum sonitu, Neioo enim D

amplius ei sacrificium offerre novit, aut omnino
eum ínvocare, Quod vero ait, cum sonitu, idem
est, qued cim clamore, Clamantia enim dzemonía
a Domino fugiebaut. Vel cum sonitu, id est cum
jartantia illa, ac superbia : aut. cum clamoribus
ills et cantibus sacrificiorum. Singulari autem
scrmone in deemeném invehitur, impium eum atque
"inimicum appellans , ipsum hoc pacto aliorum

Δ.δ e λε.

Απώ.ετο τὸ μγημόσυνον» αὐτῶν» μετ ἤχευ.
Οὐδεὶς γὰρ αὐτῷ θυσίαν προαφέρειν olo:, ἡ ὅλως ἐπι-
καλεῖσθαι. Τὸ δὲ, uec? ἤχου, ἀντλ, μετὰ Bor; * βοῶν-
τα γὰρ ἔφευγον τὰ δαιμόνια. Ἡ xal μετ ἤχου,
ἀντὶ, Ύλετο μετὰ τῆς ἁλαζονείας ἑχείνης, 3) xal
τῆς χραυγῆς τῶν ἐπιδωμίων ἁσμάτων. Ἐνικῶς δὲ
χαθάπτεται τοῦ δαίµονος, ἀσεθῃ τοῦτον xoi ἐχθρὸν
ὀνομάξων, τὸν προστάτην τῶν ἑναντίων δυνάµεων
μᾶλ]ον ὑθρίξζων, à; xai τοῖς ἅλ᾽οις αἴτιον ἀποστα-

Yarie lectiones.

οὐ, Τσ. ἔπαιεπαύοντο.

145

COMMENT. IN PSALMOS.

15

σίας Ywópevoy * 5: αὐτοῦ δὲ, χαὶ τούτων οὐχ ἧττου A dieinouum praesidem wagis ohjurgans, veluti qui

χατατρέχει.

Καὶ ὁ Κύριος slc τὸ» alóva μένει. Ὁ Κύριος
τοῖς ἔθνεσιν εἶναι πιστευόµενος ἄχρι αυντελείας ’ τὸ
ἀμετάθετον yàp τῆς εὐσεθείας τῶν δεξαµένων αὖ-
την ὁ λόγος διδάσχει.

Ἡτοίμασεν ἐν χρίσει τὸν θρόνο» αὐτοῦ. Περὶ
τῆς χατὰ τὸν παρόντα βίον ὑπὲρ ἡμῶν ἀναλήψεως
τοῦ Σκυτῆρος μικρὸν ἄνωθεν εἰπὼν, νῦν καὶ τὴν
μέλλουσαν αἰνίττεται, τὴν χαθόλου xal τελευταίαν
xal φοθερᾶν αὐτοῦ ἐπέλευσιν, ὅταν ἑχάστῳ &nobl-
ὅωσι χατὰ τὰ ἔργα αὑτοῦ. Τὸ δὲ Ἡτοίμασεν,. àv-
θρωπίνως εἴρηται.

Καὶ αὐτὸς κρινεῖ τὴν οἰκουμένην ἐν διχαιο-
σύνῃ ' xpuei Aaobc ἐν εὐθύτητι. Ο:χουμένην μὲν
λέχει τοὺς πιστοὺς, παρ) οἷς οἰχεῖν πιστεύεται διὰ
τῶν ἁπανταχοῦ ναῶν * λαοὺς ób, τοὺς ἄλλους ἀνθρώ-
πους, παρ οἷς λόγχαι δασεῖαι τῶν παθῶν, ol; ofa
θῆρες οἱ δαίµονες ἐμφωλεύουτιν' ἄλλως γὰρ ἐχείνους,
xal ἄλλως τούτους χρινεῖ, δυνατῶς δυνατοὺς ἑτάζων,
καὶ πρὸς τὴν πίστιν, xol τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν. "H
xai τὸ «αοὺς ἐπάγων, τὸ τῆς οἰκουμένης ἑσαφήνι-
σεν νόηµα, ἀπὸ τοῦ περιέχοντος τοὺς περιεχοµένους
ὑποδηλώσας. Tfj χρίσει δὲ, τὴν δικαιοσύνην xal
την εὐθύτητα χηρύττει, τὸ τοῦ χρίνοντος ἀπαρέκ-
χλιτον.

Καὶ ἐγένετο Κύριςς καταφυγὴἡ τῷ πένητι. Πέ-
νης Υὰρ εἰς εὐσέδειαν χαὶ ἀρετὴν ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς,
ᾧ πεπιστευχότι καταφυγὴ γέγονεν ὁ Θεός» ὁ γὰρ ἓν
Xpfípast π]οῦτος, ἄπιστος xal á6£6atog. Ἡ xai
τοῦτο βούλεται δηλοῦν, ὡς οὐκ ἕττι παρὰ τῷ θεῷ
προσωποληψία " καὶ τὸν πτωχὸν γὰρ καταφεύγοντα
O5 46111, καὶ oüx ἀποστρέρεται.

rebellionis causa illis exstitit, tametsi per euur
caeteros nihilominus etiam carpot.

Vene. 8. Et. Dominus in. sccnlum permanet.
Dowinum vero, inquit, Gdeles ex gentibus usque
ad consummationem permansurum credunt. [lis
enim verbis, semel recepte fidei stabilitas, at-
que ipsius Ecclesie incommutabilitas denota-
tur.

Paravit im judicio thronum suum. Cum paulo
superius de Salvatoris dixeril assumptione, quia
in presenti vita facta est, nunc de futura tradit :
de ultimo nimirum et terribili ejus adventu,
quando unicuique juxts propria opera retribuek
Qitod vero ait Paravit, humanum in. merem com
descendens locutus est.

'Vuns. 9. Et ipse judicabit orbem terre in justitia,
judicabit populos in. rectitudine. Per orbem terre
[seu potius ut in Graco habetur, per habitab.lem],
fideles intelligit, apud quos babitare Deus creditur
in omnibus £cclesiis. Populos vero ceteras homi-
nes appellat, apud quos densz sunt /affectnum »c
passionum silvae, in quorum Jatebris. dsen:ones,
ferarum instar. commorantur. Aliter cnim illos
Dominus, atque aliter istos judicab t, potentes
nimirum potenter exquirens, juxia. illorum fidem,
atque infidelitatem. Vel dum populos dicil, magis
declarat quod dizerat orbem terrz, ponens quod
continet pro eo quo contentum cst, Judicio autem

C justitiam et rectitudinem complicans, judicantis

integritatem przedicat.

VgRs. 10. Et factus est. Dominus re[ugium pau-
peri. Pauper olim erat populus gentilis, virtute
nimirum et religione : cui post. acceptam fidem
Dominus factus est refugium : divitize enim quae in
pecuniis consistnnt, quia incerta atque iustabiles
sunt, diviti νους censeri non debent. Vel hoc
nobis forte voluit propheta significare quod apud

" Deum. nulla. est. acceptio personarum, quodque paupcrem aque ac divitem ad se fugientem — sus-

cipit,

Βοηθὸς & εὐχαιρίαις, ἐν θ.14ψεσι. Καταφεύ-
γοντι Bonet, καὶ ἓν εὐχαιρίαις, τουτέστιν ἐν εὖημε-
ῥρίαις, χαὶ ἓν θλίψεσι’ xa0* ἑαυτὸ γὰρ ἔχαστον ἆπο-
λύτως ἀναγνωστέον. Οὐ µόνον γὰρ οἱ iv συμφοραῖς,
ἀλλὰ xal οἱ iv εὑπραγίαις, βοηθοῦ μάλιστα χρήζου-
σι», ἵνα βεδαίαν τὴν εὐδαιμονίαν φυλάξωσι, xal μὴ
ἐμπέσωσιν εἰς ῥᾳθυμίαν, τὴν μητέρα τῶν συµρο-
piov. Τινὲς δὲ τὸ, ày εὐκαιρίαις, ἐπικαίρως εἰρήχα-
otv, ἑρμηνεύοντες, ὅτι ἐγένετο Κύριος βοηθὸς ἐν
θλίψεσιν ἐπικαίρως, Ίγουν εἰς καιρὸν δεόµενον βοη-
θείας.
quod Dominus opportune iu tribulationibus nos
indigebamus.

Καὶ &A1zicdrec'avr àzl col οἱ Υώώσκχοντες τὸ
ὄγομά σου, ὅτι 00x ἑἐγκατέλιπες τοὺς ἑχζητοῦν-
τάς σε, Κύριδ. Καὶ λοιπὺν ἑλπιοῦσιν ἐπὶ col, ὡς
µόνῳ δυναµένῳ σώζειν, οἱ γινώσχοντες τὸ ὄνομά σου,
τουτέστιν σὲ, χατὰ περίφρασιν, Ίγουν οἱ πιστεύοντες
εἰς 0d, Tib; γὰρ ἀπὸ τοῦ ᾿Εδραϊκοῦ τὸ 'E.latcá-

Adjutor in prosperitatibus, in. tribulatione, Cou*

. fugientes ad se Deus adjuvat, sive in prosperitati-
bus, hoe est felicitatis tempore, confugiant, sive

in tribulatione. Unumquodque enim per se al:sulute

legenduin est. Neque enim ii solum auxilio indi;

gent qui in calamitatibus sunt, sed illi etiam qui
in prosperitatibus, ut felicitatem,suam conservent,
et ne in ignaviam, calamitaymm matrem, decidant.
Aliqui etiam legunt 1p apportunitatibus, [cum

Greco dictio εὐχαιρία non prosperitatem tantum,

sed oppartunitatem etiam sigui(icet], intelligentes

adjuvit. lloc est illo tempore quo ejus auxilio vere

Vgns. 11. Et sperent. in te qui noverunt. nomen
tuum, quia non dereliquisti exquirentes te, Domine.
Deinceps, inquit : Sperabunt in te, veluti in eo qui
solus potest salvare; illi, inquam, sperabunt, qui
nomen tuum, hoc est teipsum noverunt. Ac si
dicat : li qui credunt in te. Quidam etiam pro

1

EUTHYMII ZIGABENI

143

verbis illis Sperent in te, ex llebrzo interpretati A tocar, ἀντὶ τοῦ ἐλπιοῦσι μεθηρμηνεύχαυσιν. "H

sunt : Sperabunl in te, futuro usi tempore pro modo
imperativo. Sed Propheta fortassis imperativo
usus est preceptoris ac docentis more ea lieri
jubens, qua probe ac firmiter novit. Proterea
etiam recte dixit, Qui noverunt nomen (utm. Natu-
ram enim Dei nullus novit, Et demum cáusam
apposuit spei suz dicens : Quoniam non dereliquisti
exquirentes te, Domine. Νεο dixit Quzrentes, sed
Exquirentes, ut investigationem quamdam ex tota
anima faciendam esse denotaret.

VERS. 12. Psallite Domino qui habitat in Sion.
Talis itaque cum sit Dominus ut superius demon-
stravimus, Psailite, hoc, est, Canite ei. Habitant
vero in Sien dixit, non quia Deus loco concluda-
uir, sed ut quamdam Dei benevolentiam erga illum
locum demonstraret. Habitare etiam dicitur Deus
in (idelibus, uon quod ab illis complectatur, sed
veluti benevolentia ae familiaritate quadam illis
conjunctus, Exhortatur igitur. Propheta ad canen-
das Dei laudes vel Hebrzos, qui tunc erant, vel
fideles qui nunc sunt ex gentibus, quorum erat
futurus Deus. Qui habitat in Sion, hoc es!, Qui

xal προστακτικὸς ὁ λόγος, ofa διδασχαλικὺς, περ ὧν
βεθαίως οἶδεν ἐντελλόμενος. Καὶ ἄλλως δὲ καλῶς
εἶπε τὸ ὄνομά cov: τὴν yàp αὐτοῦ φύσιν οὐδεὶς
ἐγνώρισεν. Προσέθηκεν δὲ xai τὴν αἰτίαν τῆς ἐλπί-
δος, ἐπαγαγὼν, ὅτι Obx ἑγχατέλιπες τοὺς ἑκζη-
τοῦὔντάς σε, Κύριε. "Opa δὲ πῶς οὐκ εἶπε Ζητοῦν-
τας, ἀλλ) Ἐκζητοῦντας, τὴν ἓξ ὅλης ψυχῆς ζήτησιν
διὰ τῆς προθέσεως παραστῄσας.

ψά1Άετε τῷ Κυρίφ τῷ κατοικοῦντι ὃν Σιών.
Τοιούτῳ δὲ, φησὶν, ὄντι τῷ Κυρίῳ, οἷον ἄνω μικρὸν
ἑδήλωσα, Ψάλλετε. Κατοικοῦντι δὲ εἶπεν, οὐχ ὅτι
περεχλείεται τόπῳ θεὺς, ἀλλὰ διὰ τοῦ εἰπεῖν οὕτως,

B τὴν πρὸς τὸν τόπον ἐνέφηνεν οἰκειότητα * ἐνοικεῖ yàp

xa τοῖς πιστοῖς, οὐχ ὡς περιεχόµενος, ἀλλ ὡς οἰχείως
πρὸς αὐτοὺς διακείµενος * ἤγουν τοὺς τηνικαῦτα
Ἑδραίους Ψάλλειν προτρέπεται, Ἡ xoi τοὺς ἐξ
ἐθνῶν . αὐτὸς yàp ἕσται τούτων θεὸς, ὁ ἐν Σιὼν
χρηµατίζων, καὶ τοῖς ἀξίοις διαλεγόµενος. Ἡ καὶ
Σιὼν τὴν t£ ἐθνῶν Ἐχχκλησίαν ὑποληπτέον Ἶν
ὕστερον ὠχειώσατο.

responsa atque oracula dat in Sion, ubi viros se dignos alloquitur. Vel Sion Ecclesiam de gehtibus
eongregatam intellige, quam postea Dominus habitavit.

Annuntiate inter gentes stüdia ejus. Hc ad apo-
stolos dicta sunt, qui cireumeuntes universas gen-
tes docuerunt, Quod vero LXX hic stüdia seu
exercitia dixerunt, Symmachus artes exposuit, et
Aquila immultaltiones. Exercitia-igitur, et studia

'AvayysíAaze ἓν τοῖς ἔθνεσι τὰ ἐπιτηδεύματα
αὐτοῦ. Τοῦτο πρὸς τοὺς ἀποστόλους, ol πορευθέντες,
ἐμαθήτευσαν πάντα τὰ ἔθνη. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ τὰ ἐπι-
τηδεύµατα, 6 μὲν Σύμμαχος μηχανὰς εἴρηχεν᾽ ὁ
δὲ Αχύλας, ἐνα.λαγάς. Ὡς μὲν οὖν πράξεις, ἅπι-

ejusannuntiate, hoc est ipsius gesta, vel ejus artes, ϱ τηδεύµατα * ὡς δὲ cogat, μηχαναί * ὡς δὲ ἀντ' ἄλλων,

hoc ést admirandam ejus sap/entiam, vel ejus im-
mutationes : quz: nimirum aliorum loco suecesse-
ruat. Nam qui de longe erant, facti sunt prope : et
qui in tenebris erroris, venerunt ad lumen verita-
tis : qui inoblivione erant, habiti sunt in memoria :
οἱ qui antea abjecti fuerant, tandem assumpti
est.

Vena. 15. Quoniam qui exquirit sanguinem, eorum
recordatus est. Hlzec Deus ita dispensans ordinavit,
postquam eorum meminit. Ántea enim non memi-
nerat ob eorum infidelitatem. Meuinit autem non
ferens amplius eorem sanguinem effundi in sacri-
lieia. [saerificabant quippe proprios filios, et filias
dzmoniis] : quinimo de effundentium inanibus san-
gninem illum exquisivit, quem ipsi non Imposue-

sunt

ἐναλλαγαί ' οἵτε γὰρ πόῤῥω, Ὑεγόνασιν ἑἐγγύς ᾽ καὶ
οἱ ἓν τῷ σχότει τῆς πλάνης, ἓν τῷ quil τῆς ἆλπ-
θείας’ χαὶ οἱ ἐν λήθῃ, ἐν uv? xai οἱ ἀπεῤῥιμμά-
vot, προσειλημμένοι᾽ χαὶ ὁ θεὸς, ἄνθρωπος " καὶ ὁ
ἄνθρωπος, θεός.
Deusque bomo, et homo Deus factus
"Οτι d. ἐκζητῶν τὰ αἵματα, αὐτῶν ἐμνήσθη.
Ταῦτα δὲ ᾠκονόμησεν, ἐπειδὴ ἐμνῆσθη αὑτῶν, ἔπι-
λέλησμένων πρὶν διὰ τὴν ἀπιστίαν, ὁ μὴ παρορῶν
τὰ εἰς θυσίαν ἐχχεόμενα αἵματα, ζητῶν ταῦτα Ex τῶν
χειρῶν τῶν ἐχχεόντων, ἃ οὐχ ἑνέθαλον. Αἵματι xal
τὴν ἐχδίχησιν διδάσχει τῶν ἀλληλοφονιῶν, ἃς ὑπὸ
τῶν δαιμόνων χελευόµενυι διεπράττοντο, ὡς εἶναι
δῆλον, ὅτι πᾶς φονεὺς δίχας εἰσπραχθήσεται. croi

rant, Vel ultionem | indicat mutuarum cdium, D γὰρ ἐν τῇ βίβλῳ τῆς Γενέσεως' Τὸ αἷμα ὑμῶν àx-

quas jussu. ἀφποπυπ faciebant, ut manifestum
fiat, quod omnis homicida laet poenas; ut etiam
exquiram **,

Non est. oblitus clamorem pauperum. Humana
etenim natura sub invisibilium damonum tyran-
- nide detenta, clamare quodammodo videbatur ad
Creatorem, ob causam tantx calamitatis el miseria.
Vel illud fortassis significant hzc verba, quod
prophetz olim, divin:e Incarnationis prospicientes
mysterium, clamabant, incarnandum Deum in hiu-

*! Gcy. ix, 6.

ζητήσω.

in Genesi legimus : Sanguinem enim vestrum, inquit»

Οὐκ éxsAd0sco τῆς κραυγῆς τῶν πενήτων. Τυ-
ραννουµένη γὰρ fj φύσις τῶν ἀνθρώπων ὑπὸ τῶν
ἁοράτων ἐχθρῶν, ἑδόχει βοᾷν πρὸς τὸν πλάστην.
γενομένης αὐτῇ χραυγῆς τῆς τοσαύτης εάλαιπωρίας.
Ἡ καὶ τοῦτο βούλεται λέχειν *. ὡς ol προφῆται πάλιν -
τὸ τῆς θείας ἑνανθρωπήσεως χατάδοντες µυστήριον, ,
ἔχραζον, χαλοῦντες τὸν σαρχωθησόµενον εἰς ἀντίλη-

149

COMMENT. IN P3ALMOS.

190

Qty. ὧν xai ἄλλως πενήτων ὄντων διὰ την λιτότητα A jusimodi incarnationis auxilium advocantes. Qui

«2c χραυγῆς οὐκ ἐπελάθετο.

'EJAéncór usa, Κόρια, ἴδε ec ταπεἰνγωσίν µου
ἐκ τῶν ἐχθρῶν nov. Καὶ τοῦτο προσώπῳ Χριστια-
νοῦ παντός " "Ide, φησὶ, τὴν ix τῶν δυσσεθῶν, Ίτοι
τῶν ἁοράτων xal ὁρατῶν ἐχθρῶν, γεγενηµένην µοι
παπείνωσιν. Ἑσπούδαζον γὰρ ἐξᾶραι ἅπαν τὸ τὼν
Χριστιανῶν γένος.

Ὁ {νῶν µε ἐκ τῶν πυ.ῶν τοῦ θανάτου. Πύ-
Aag τοῦ θανάτου τὰς πολυειδεῖς λέγει τιμωρίας τῶν
μαρτύρων, ὧν ἀνώτεροι xai ἑνδοξώτεροι ἐγίνοντο
παρὰ τοῦ Σωτῆρος διὰ γὰρ τῶν αἰχιῶν εἰσάγεταί
τις εἰς θάνατον. Δύναται δὲ καὶ περὶ τοῦ Δαθὶὸ ταῦ-
τα νοεῖσθαι, πολλάκις μὲν ὑπὸ πολεμίων ταπεινω-
θέντος, ῥυσθέντος δὲ παραδόξως ix θανάτον, xal
ἐπισημοτέρου γεγονόνος, διὰ τὴν παρὰ θεοῦ ῥο-
vv.

Ὅπως ἂν ἐξαγγείᾶω xácac τὰς alrécswc σου
ἐν ταῖς πύ.Ίαις τῆς θυγατρὸς Σιών. Τοῦτο αἱτία,
εἶτε τοῦ ῥυσθῆναι τοῦ θανάτου, εἴτε τοῦ ζητεῖν ἔλεη-
θῆναι να, φησὶν, ἐξαγγέ.1.Ίω πάσας τὰς αἰγέ-
σεις σου, τὴν τῆς δημιουργίας, την τῆς προνοίας,
τὴν τῆς σοφίας, τὴν τῆς δικαιοσύνης , τὴν τῆς ἔναν-
θρωπήσεως, ὑπὲρ ἑχάστης ye τούτων ἄξιος τυγχά-
νεις αἰνεῖσθαι. Σιὼν μὲν οὔν ἐνταῦθα, τὴν ἓν obpa-
volo Ἐκκλησίαν τῶν ἁγίων ὀνομάζει' πύλας δὲ αὐτῆς,

prophet: pauperes convenientissime dicuntur,
propter eam quam colebant frugalitatis virtutem :
atque ideo clamoris coru:n oblitus non est,

Vgns. 14. Miserere mei, Domine, vide humilitatem
meam ab inimicis meis. Hec verba ex cujusque
Christiani persona dicta sunt : Vide, inquit, de-
pressionem et dejectionem a visibilibus mibi atque
ab invisibilibus inimicis inflictam. Studebant
enim universum Christianorum genus prorsus tol-
lero.

Vens. 15. Qui exaltas me de portis mortis. Por-
tas mortis varia martyrum supplicia appellavit.
Quas portas qui superabant, clariores atque illu-
striores a Salvatore effici videbantur. Per supplicia
euim introducitur quis ad mortem. Possunt etiam
hzc intelligi de beato David, qui szpenumero ab
inimicis depressus, mirandum in modum a morte
liberatus est, ità ut per opem quz ei prestabatur
a Deo, przclarior etiam evaderet.

Ut annuntiem omnes. laudationes tuas. in. portis
filie Sion. H:ec cst causa quare fuerit liberatus a
morte, vel quare misericordiam Dei perquisiverit :
Ut annuntiem, inquit, omnes laudationes tuas ;
creationis nimirum, providentiz, sapientiz, justi-
ti», atque Incarnationis: pro quarum singulis lau-
dari mereris. Pcr Sion vero lioc in loco sanctorum
Ecclesiam intelligit, quz in ecelis est : et per illius
portas singulares Ecclesias, gus in orbe sunt :

τὰς xatà τόπον Ἐχχλησίας, δι’ ὧν τις ἐπὶ ταύτην C. per quas qui incedit, in coelestem Ecclesiam Sion

Βαδίζων ἄνεισι. Tat; γὰρ Ἐκχχλησίαις ἐπιδημοῦντες
οἱ διὰ Χριστὸν πάσχοντες, ἀνήγγειλον τὰ Octa τερά-
στια, στηρίζοντες τοὺς πιστούς. Καὶ ὁ Δαθὶδ δὲ, διὰ
τῆς βίδλου τῶν Ὑαλμῶν, κατὰ πᾶσαν Ἐκκλησίαν
ἐξαγγέλλει τὰς αἰνέσεις τοῦ Θεοῦ. θυγατέρα δὲ thv
ἄνω Σιὼν ἐχάλεσεν, ὡς ἠγαπημένην xoi συστᾶσαν
ὑπὸ θεοῦ.

ΑγαΣλιασόμεθα ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου. Σωτὴριον
. χαλεῖ τὴν ἐνανθρώπησιν, xal τὸν τοῦ Σωτῆρος θάνα-
τον, ὡς αἴτια σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων γεγενηµένα"
καθὰ καὶ Συμεὼν ὕστερον' Εἶδον, ἔφη, οἱ ὀφθα.ὶμοί
µου τὸ σωτήριόν σου.

᾿Εγεπάγησαν ἔθνη àx διαφθορᾷ! jj ἐποίησα».
Ἔθνη τοὺς Ἰουδαίους ἐνταῦθα νοητέον, ὡς τοῖς ἀνό-
poto ἔθνεσι χατὰ τὴν χαχίαν χαὶ τὸν φθόνον ὁμοιω-
θέντας" διαφθορὰν δὲ, ἁπλῶς τὸν θάνατον * σπουδὰ-
σαντες Y&p θανατῶσαι τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, αὐτοὶ
πανολεθρίᾳ διφθάρησαν ἀπὺ τῶν Ῥωμαίων, xal
θάνατον ἐχείνῳ χατασχευάσαντες, θανάτῳ συνεσχέ-
θησαν ἄρδην. Ἡ xal περὶ τῶν πολεμούντων τοῖς
Χριστιανοῖς ὁ λόγος ' ἐπειγόμενοι γὰρ ἀφανίσαι τού-
τους, αὐτοὶ μᾶλλον ἠφανίσθησαν. Οὐκ ἄκαιρον δὲ
τοῦτο xal περὶ τῶν δαιμόνων ὑπολαδεῖν, οἱ σχεφά-
µενοι διὰ θανάτου τὴν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν ἔπι-
σχεῖν, αὐτοὶ διὰ τοῦ τοιούτου θανάτου τὴν ἑαυτῶν
δύναμιν ἐπεσχέθησαν.

Ἐν παγίδι ταύτῃ d ἕκρυνψαν, συγε.Ἰήφθη ὁ

ο Luc. 1, 30.

ascendit. Nam ii qui propter Christum passi sunt,
per hujusmodi Ecclesias incedebant, divina annun-
tiantes miracula, et fideles alios confjrmantes. Ipse
etiam David hoc psalmorum libro [omnes] lauda-
tiones Dei annuntiat : supernam praterea Sion,
filiam appellavit, quasi dilectam et eonstitutam a
Deo.

Vrns. 16. Ezxsultabimus in salutari tuo. Per
salutare Incarnationem Domini intelligit, atque
ejus mortem, quz salutis humane causa exstitit.
Unde et beatus Symeon postea cecinit : Quia vide-
runt oculi mei salutare tuum δν.

]nfixee sunt gentes in interitu quem fecerunt. Per
gentes lioc in loco Judzi intelligendi sunt, veluti
malitia atque invidia ipsis gentibus similes facti :
et per interitum ipsá mors. Studentes enim Judzi
vite principem morti tradere, ipsi a Romanis
prorsus perditi sunt : et eum Christo mortem
parassent, ipsi contra ab illa detenti fuerunt.
Fortassis etiam verba hzc dicta sunt ob eos qui
Christianos persequebantur, qui potius deleti sunt,
cum alios exstinguere tentarent. Nec ab re fuerit
hec de demonibus iulelligere, qui Christi po-
tentiam eohibere ac compescere studuerunt :
qua tamen omnes ipsorum polius exstincta sunt
vires.

Ín laqueo isto quem. absconderunv: comprehensus

151

EUTHYMII ZIGABENI

152

est. pes eorum. Alia similitudine eamdem rursus re- À ποὺς αὐτῶν. Τὸ αὐτὸ πάλιν εἶπε, δι ἑτέρα; sixóvog

petit sententiam, quamdam quodammodo pompam
agens aut triumphum de inimicorum destructione.
Per laqueum vero insidiarum cogitationes intelli-
git. In occulto etenim loco tendi solent insidie,
quemadmodum et laquei : tametsi clam
cant.

Vgns. 17. Cognoscetur Dominus judicia [α-
ciens. Judicia hoc in loco ultiones appellat. Re-
tribuit enim Dominus condigna unicuique pro me-
ritis.

In operibus manuum suarum comprehensus est
peccator. Hoc etiam superioribus est simile. Poni-
tur enim causa quare cognoscatur Dominus judicia
facere : quia scilicet ex hoc potissimum justus

videri potest, dum facit, ut qui aliis insidias pa- B

rant, ipsi maxime in eas incidant : et qued doli in
suos potissimum auctores convertantur. Pecca-
torem etiam bic intellige, uno ex tribus modis
jam predictis, cum vocem gentes interpreta-
vemur, vel generaliter accipe pro quocunque do-
loso.

Diapsalma. De hoc dictum est.

Vgns. 18. Converiantur peccatores in. infernum.
Per peccatores hoc in loco infideles intelligit, et
per infernum supplicia. Convertantur itaque a
prasenti nimirum vita, et illuc sub terram defe-
rantur, ubi dicuntur esse poenarum loca. Vel aliter,
i| qui de terra nati sunt in eadem versentur, ni-
liil aliud valentes cogitare quam terrena. Et quos-
nam intelligat per peczatores, ex his qu: sequun.
tur declarat dicens :

Omnes gentes que obliviscuntur. Deum. Oblivi-
scuntur, voluntaria scilicet oblivione.

Vgns. 19. Quoniam non in finem oblivioni erit
pauper. Hzc, inquit, hujusmodi gentibus evenient :
quia fidelis vir in oblivionem omnino non erit.
Pauperem vero eum dicit, qui temporalibus quidem
divitiis est pauper, sed virtutum opibus sit dives.
Vel pauperem dicit populum ος gentibus, veluti
qui anima dignitatem amiserat, pietatisque virtu-
tum peculio inops erat.

Exspectatio pauperum non peribit in. finem, 'au-
peres hic gentiles dicit, quorum exspectatio usque
in flnem inanis
gentium Christus est. De quo ali! i scriptum est :
Ipse. erit exspectatio gentium **. Et ad. quas. alibi
per alium prophetam clamat dicens : | Exepectate
me in lempore resurrectionis mec.

Vgns. 20. Exsurge, Domine ; non prevaleat homo.
Alius interpres reddidit, Non temere agat homo.
Hoc autem dicit propheta ob mutuas inter sese
hominum insurrectiones atque insolentias. Veris
quippe ac sanis carentes pra:ceptoribus, atque ideo
terram se ac limum esse ignorantes, supra pro-
priam maturam sese extollentes temere multa
agcbant : et oninia audentes, inter deos etiam sc

55 Gen, xLix, 10.

ἐμπομπεύων τῇ χαταστροφῇ τῶν ἐχθρῶν. Βαγίδα δὲ
λέγει τὴν µελέτην, τὴν ἐπιθουλήν πᾶσα γὰρ πα-
T5, ἓν χρυφῇ, χαθάπερ καὶ αὕτη * λαθραίως vip
ἐπιθουλεύοντες, εἰς qux ἐξήγον τὸν φόνον.

struentes insidias, mortem postmodum in lueem edu-

Γινώσκεται Κύριος xplpata ποιῶ». Κρίµατα
χαλεῖ τὰς ἑἐχδιχῆσεις *. ἀποδίδωσι γὰρ ἑχάστῳ πρὸς
ἀξίαν.

Εν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτοῦ, συνελήφθη
ὁ ἁμαρτωάός. Καὶ τοῦτο τοῖς προλαδοῦσιν ὅμοιον’
τέθειται γὰρ αἰτία τοῦ γινώσκεσθαι χρίµατα ποιοῦν-
τα τὸν Κύριον ' οὐχ fata. δὲ ἀπὸ τούτων φαίνεται
δίκαιος χριτῆς, οἷς παρασχευάζει τοὺς ἑνεδρεύοντας
ἄλλοις, τῇ σφῶν ἑνέδρᾳ περιπίπτειν, ix περιτροπῆς.
Τὸν δὲ ἁμαρτωλὸν ἑλκύσεις ἐπὶ τοὺς τρεῖς τρόπους
τῆς ἀποδοθείσης ἐξηγήσεως τῶν ἐθνῶν. f] xal ἁπλῶς
ἁμαρτωλὸν λέγει πάντα δόλιον.

Διάγα Ίμα. Περὶ τούτου εἴρηται.

᾿Αποσεραφήεωσαν οἱ ἁμαρτω.οὶ ele τὸν ᾷδην.
Αμαρτωλοὺς ἐνταῦθα τοὺς ἀπίστους ὀνομάζει
ἄδην δὲ, την κόλασιν. Αποστραφήεωσαν δὲ, ἀντὶ
τοῦ, ἀπὸ τῆς παρούσης ζωῆς χαταχθήτωσαν * ὑπὸ
γῆν γὰρ λέγονται τὰ χολαστήρια εἶναι. Ἡ xal oi
ix γῆς Υεγονότες, εἰς αὐτὴν στραφῄτωσαν, μηδὲν
ὑπὲρ τὰ Υήἠϊνα νοησαι δυνάµενοι. Γίνας δὲ λέ-
χει ἁμαρτωλοὺς, διὰ τῶν ἑξῆς ἑδήλωσεν, ἔπε-
νεγχών’

Πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἐπι.1ανθανόμενα τοῦ θεοῦ.
Δι ἐχούσιον ἄγνοιαν.

Ὅτι οὐκ εἰς τό λος ἐπιλησθήσεται ὁ πτωχός.
Τοῦτο δὲ, φησὶ, πείσονται τὰ τοιαῦτα ἔθνη, ὅτι οὗ
µέχρι παντὸς ἐπιλησθήσεται ὁ πιστός. Ὁ πτωχὸς
μὲν, τὸν ἀπὸ χρημάτων πλοῦτον * πλούσιος δὲ, «by
ἐξ ἀρετῶν. Ἡ xal πτωχὸν λέγει τὸν ἐξ ἐθνῶν λαὺν,
ὡς ἁπολωλεχότα τὸ τῆς φυχῆς ἀξίωμα, xai mco
χεύσαντα τὴν Ἠπεριουσίαν τῆς εὐσεδείας κχαὶ
ἀρετῆς.

Ἡ ὑπομονὴ τῶν πεγήτων οὖκ ἁπο.λεῖται slc
τἐλος. Ἠένητας ἐντοῦθεν τοὺς ἐξ ἐθνῶν φησιν, ὧν

non erit. Exspectatio vero p ἡ προσδοχἰα οὗ µάτην ἔσται µέχρι τέλους. Προσδο-

xia τῶν ἐθνῶν, ὁ Χριστός Καὶ αὐτὸς, φησὶν,
ἔσται προσδοκία ἐθνῶν, πρὸς οὓς καὶ δι ἑτέρου
προφῄτου Bod * '"Yxópswór µε slc καιρὸν ἀναστά-
σεώς µου.

᾿Ανάστηθι, Κύριε, μὴ κραταιούσθω ἄνθρωπος
Ἄλλλος, Mi) θρασυνέσθω, εἴρηχεν τοῦτο δὲ λέγει,
διὰ τὰς χατ ἀλλήλων ἑπαναστάσεις τῶν ἐθνῶν. Οἱ
γὰρ ἄνθρωποι, παρὰ τὸ ph ἔχειν ἀληθεῖς διδασχά-
λους, ἀγνοήσαντες ὅτι γη slow, ὑπὲρ τὴν ἑαυτῶν
ἑθρασύνοντο φύσιν * xal πάντα τολμῶντες, ἔτι xat
εἰς θεοὺς ἑαυτοὺς ἑνέγραφον. Ἐπέξελθε οὗν, qnot,
καὶ χατάστειλον τὸ τοιοῦτον φρύαγμα. Ἔστι δὲ xal

— o --

13)

COMMENT. IN PSALMOS.

154

γλαφυρώτερον εἰπεῖν. πρὸς μὲν τὸ κατ εἰχόνα, A ascribebant. Exi itaque tu, Deus, inquit, et tan'am

θεός ἔστιν ἄνθρωπος. πρὸς δὲ τὰ γεώδη πάθη, ἄν-
θρωπος. Τούτων οὖν ἐπιχρατούντων ἐν ἀνθρώποις,
ἀναστῆναι τοῦ θανάτου παρακαλεῖ τὸν Χριστὸν, δι-
δάξαντα διὰ τῶν ἀποστόλων, μὴ κατεπαίρεσθαι τὰ
πάθη τῆς ψυχῆς, μηδὲ τὸν χοῦν τοῦ νοός. Καὶ
ἄλλως δέ ' μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ κηρύγματος
ἁπλωθέντος εἰς την οἰχουμένην, αἱ κατ ἀλλήλων
ἑπαναστάσεις τῶν πόλεων ἐπαύθησαν

corum δἰεγαίίοποπι compesce. lilud etian diei po-
test quod ea ratione, qua ad imaginem et eimili-
tudinem Dei homo factus est, Deus dicitur : ea
vero qua terrenis affectibus ac passionibus detine-
tur, bomo merito appellatur. Cum itaque hz pas-
siones in hominibus prazvalerent, hortatur Deum
Propheta ut exsurgat a morte, et ut per sanctos
apostolos doceat quomodo passiones supra animam

se extollere non debent, neque pulvis supra intellectum. Vel aliter post resurrectionem Domini di-
vulgato Evangelio in ;universum orbem, inutuz ille gentium insurrectiones atque insolentie quie-

verunt.
Κριθήτωσαν ἔθνη ἐνώπιόν σου. Αντὶ τοῦ, Tfc

-σῆς ἐπισκοπῆς ἀξιωθήτωσαν. 'O κρίνων γὰρ ὁρᾷ

τὸν χρινόµενον. Κρίαιν δὲ τὴν κατὰ τοῦ διαβόλου
νόησον, περὶ ἧς xaX διὰ "Haotou φησὶν 6 θεός * Ἰδοὺ
ὁ παῖς µου ὃν ἠρέτισα, ὁ ἐκ.εκτός µου, εἰς ὃν
η’ δόκησεν ἡ ψυχή µου θήσω có. Πνεῦμά µου
ἐπ᾽ αὐτῷ, καὶ κρίσιν τοῖς ἔθγεσιν ἑξοίσει.

Κατάστησον, Κύριε, »οµοθέτη» ἐπ) αὐτούς.
Ἐνταῦθα τὸν Χρισιὸν αἰνίττεται, κατὰ τό. Ἐγὼ
χατεστάθην βασιλεὺς ὑπ αὑτοῦ * νέον γὰρ ἔδω-
x&v νόµον, τὸν τοῦ Εὐαγγελίου.

DTvórocar ἔθγη ὅτι ἄνθρωποί slow. Ὀψέ
ποτε µαθέτωσαν, ὡς ἄνθρωποι ζῆν, xal ὡς μὴ
θηρία.

Judicentur gentes in conspectu tuo. lloc est pro-
tectione et custodia tua digne efficiantur. Nam qui
judicat ad eum qui judicatur aspicere solet. Ju.
dicium vero illud intellige quod contra d&monem
faciendum erat : dequo per !saiarm dicit Deus:
Ecce puer meus quem elegi, electus. meus. in. quo
com'lacuit animad mea, ponam Spiritum meum super
eum et judicium afferel gentibus **. .

Vrns. 21. Constitue, Domine, legislatorem super
eos. Per legislatorem hic Christum intelligit, juxta
illud : Ego autem constitutus sum Rex ab eo, qui
legislator novam eis legem tulit : sanctutna scilicet
Evangelium.

Cognoscant gentes quod homines sunt. Sero saltem
aliquando addiscant vivere ut homines, et non ut
ferz. [Vel aliter : Doceantur, inquit, quod corru-

ptibiles sunt, quodque longe sunt a diis: qua propria eos gloriatio ac superbia de seipsis suadet

cogitare.]

"Iva εἰ, Κύριε, ἀφέστηκας µακρόθεν; Ἐντῦ- GC. PSAL. X JUXTA HEBRAEOS. Vens. 1. Utquid,

θεν εἰς τοὺς περὶ mpovolag εἰσθάλλει λόγους, τῶν
πονηρῶν μὲν εὐημερούντων, δυσπραγούντων δὲ τῶν
ἀγαθῶν * xal προσώπῳ τῶν θλιδοµένων ποιεῖται τὴν
διχαιολογίαν. Διατί, φησὶν, ἀφῆκας τοὺς ἀνθρώπους
ὡς ἔτυχε φέρεσθαι; kx μεταφορᾶς τῶν πὀῤῥωθεν
ἱσταμένων, χαὶ ἁμελούντων.

Domine, recessisti longe ? Incipit tractare de divina
Providentia : ac veluti pravorum hominum res bene
ac feliciter succederent, eontra autem, justi ac boui
viri infeliciter degerent, ex persona justorum in
afflictionibus exsistentium sermonem facit: οἱ
rationem quodaninodo exquirit a Deo, dicens :

Quore permittis homines temere ac casu ferri quo sors juhet, nec ullam eorum curam habes ? quod ex

metaphora illorum sumptum est, qui procul abierunt, et relictorum nullam curam habent.

᾿Ὑπερορᾷς ἐν εὐχαιρίαις ày θλίψεσιν; Ὕπερ-
ορᾷν ἐστι, τὸ προσποιεῖσθαι uh ὁρᾷν, ἀλλὰ. τοὺς
ὀφθαλμοὺς αἴρειν ὑπὲρ τὸ ὀρώμενον. "Iva τίτοίνυν,
Qno, παρὼν, ἁρεστάναι δοχεῖς διὰ τὴν μακροῦν-
μίαν , χαὶ βλέπων ἅπαντα, προσποιῇ μὴ βλέπειν,
διὰ τὸ μὴ ἐπαμύνειν τοῖς πράγµασι, χαὶ ταῦτα. ἓν
χαιροῖς δεοµένοις τῆς σῆς ἐπισχοπῆς, Ἠγουν ἐν 0λί-
Ψεσι τῶν χαχῶς πασχόντων ; Ταῦτα δὲ λέγει παρα-
χαλῶν, οὐκ ἐγχαλῶν, EIS" ἂν ὁ cb; πρὸς ταῦτα τὸ
γεχραμμένον Al ἁμαρτίαι ὑμῶν διιστῶσι μεταξὺ
ἐμοῦ xal ὑμῶν.
rogans dicit et exhortans. Nam alioquin respondere
Peccata vestra dividunt inter me et vos.

"Er τῷ ὑπερηφαωνεύεσθαι τὸν ἀσεδῆ, ἐμπυρί-
ζεται ὁ ατωχόρ. Τοῦ ἁσεδοῦς, φηαὶν, ἑπαιρομένου,
διὰ τὸ εὐοδοῦσθαι πρὸς ἅπαντα, βλέπων πᾶσι
προσχύπτων εὐσεθᾶς, πυρπολεῖται τῷ ζήλῳ τῆς
εὐδοχιμήσεως, οἷόν τινα. χαπνὸν τὸν στεναγ μὸν διὰ

** ]|sa, A Liu, 10.

ei Deus potuisset, id quod alibi

Despicis in prosperitatibus in tribulatione ? Despi-
cere est dissimulare, non videre, ac quasi deorsum
aspicere, et non ad rem illam, qui. ante oculos
posita est. Quid igitur, inquit, tu qui omnibus
prissens es tanta. tua. longanimítate ac patientia
abesse videris, et cum omnia videas, simulas
non videre, ut rebus nostris auxilium non feras,
atque hoc eo potissimum tempore, quando prote-
ctione tua potissimum índigemus, nunc scilicet
eum in tribulationibus constituti sumus? Hac autem
non accusans aut eulpans Deum Propheta, sed
scriptum est :

Vins. 2. Dum superbit impius, incenditur pauper.
Quando, inquit, aliquis extollitur, quando bene illi
cuncta succedunt, tunc si quis fidelium est, qui
frequentibus urgeatur calamitatibus, is zelo quo-
dam atque amnulatione opinionis ac boui noiiuis

155

quosdam fumi instar emittit, deplorons, quod cum
ipse ejusmodi sit, obseurus tamen est, atque igno-
tus (47). Vel aliter etiam intellige, quod extollente

EUTIIYMII ZIGADENI
pene aceenditur, atque cx proprio ore gemitus A τοῦ

156

στόματος ἀναπέμπων, ὅτι τοιοῦτος ὧν,
εὑροεῖ. Ἡ καὶ τοῦ δαίµονος ἑπαιρομένου κατὰ τοῦ
ἀνθρωπίνου γένους, ὁ πτωχὸς τὴν ἀρετὴν φλέγεται
πρὸς τὰ πάθη.

se impio dzemone adversus humanum genus, ille qui virtutibus est pauper, nimia accenditur pas-

sione.

Coadjuvantur in consiliis que cogitant. Hoc de
impiis etiam dictum est. Coadjuvantur, inquit, in
his qua consulunt. Coadjutorium vero hoc pro-
speritatem intellige. Vel coadjuvantur a suis simi-
libus. Obscrvandum est autem quod propheta s:e-
penumero tam de pravis, quam de probis homíni-
bus loquens, singulari aliquando, et aliquando
plurali utitur sermone : quia numero quidem
multi sunt, sed virtute aut. vitio unum, Vel ali-
ter : Quia Grzca dictio συλλαμθάνονται non tan-
tum significat coadjuvantur, sed ctiam comprehen-
duntur, dicerc possumus, Prophetam hic loqui
de illis fidelibus, qui in propriis cogitationibus

Συ1.Ἰαμόάνονται ἓν διαδου.ΐοις, οἷς διαλογίζον-
ται. Καὶ τοῦτο περὶ τῶν ἀσεθῶν, ὅτι τρόπον τινὰ συν-
εργοῦντᾶ, εἰς ἃ Δουλεύσονται. Συνεργίαν δὲ νοµιστέον
τὴν εὐόδωσιν. Ἡ καὶ συνερχοῦνται παρὰ τῶν ὁμοίων.
Παρατηρητέον δὲ πολλάκις, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀγαθῶν, xol
ἐπὶ τῶν πονηρῶν, τοῦτο μὲν πληθυντικῶς, τοῦτο δὲ
ἐνιχῶς ἐκφέρει τὸν λόγον’ o? ce (Xp ἀγαθοὶτῷ ἀριθμῷ
μὲν πολλοί sisi, τῇ δὲ ἀγαθότητι, εἷς' χαὶ οἱ
πονηροὶ δὲ, τῷ μὲν ἀριθμῷ, πολλοὶ, τῇ δὲ πονη-
pla, εἷς. Ἡ καὶ περὶ τῶν εὐσεθῶν ὁ λόγος, ὅτι ἓν οἷς

B διαλογίζονται περὶ τῶν ἀσεδῶν τῆς εὐημερία:, συλ-

λαμθάνονται’ τουτέστι, περιπίπτουσιν ἓν μικροφυ-
χίαις, οὐ καταστοχαζόµενοι τῶν χριµάτων τοῦ θεοῦ,

comprehendun:ur, quas de impiis, εἰ de illorum prosperitate cogitant; ac sj diceret, quod ob pro-
priam infirmitatem labuntur, non valentes percipere aut considerare judicia Dei.

Vens. 5. Quoniam laudatur peccator in desideriis
anime suc, ct injustus. benedicitur. Observandum
est quod dictio, quoniam, seu quia, apud Ilebrzeos
nou semper causam reddit, sed aliquando adver-
h:um est confirnmandi : aliquando etiam abundat
juxta idiomatis usum. Adeo, inquit Propheta, inter
eos vitium pravaluit, ut et peccatores de delictis
laudentur, quz carni ac propriz libidini obtempe-
rantes committunt, et ii pariter qui injuria quem-
piam afficiunt, a sui similibus majorem inde sce-
leris gloriam consequantur.

VrnBs. 4. Irritavit Dominum peccator. Ad ultio-
nem Deum commovit, suis eum urgens atque in-
citans delictis.

Secupdum multitudinem ire sue non. exquiret.
Non exiget, inquit, Deus poenas ire sua condi-
gnas, juxta illud : Si iniquitates observaveris, Do-
mine, Domine, quis sustinebit *'? Iram enim Dei,
justam poenam et. condignum supplicium appellat.
Misericors, -inquit, Deus est: summas ac meritas
penas non infliget. Alii [legunt]: Irritavit Dominum
peccator secundum multitudinem ire sus, hoc
est condigne, et prout exigebat divina ira, qux» ab

"Ort. ἐπαιγεῖεαι ὁ ἁμαρτωλὸς ἐν ταῖς éxiÜu7
µίαις τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ d ἁδιχκῶν ἐγευ.ο-
γεῖται. Καὶ τοῦτο παρατηρητέον, ὡς τὸ ὅτι mapi
τοῖς Εδραίοις , οὐκ ἀεὶ αἰτιολογικὸν παραλαμδάνε-
ται ' ἀλλ' ἔστιν ὅτε xal βεδαιωτικὸν καὶ παρέλχον
τίθεται χατά τινα συνήθειαν, Οὕτως οὖν, qxolv,
ἐχράτησεν fj χαχία, ὡς τοὺς ἁμαρτάνοντας ἔπαινεῖ-
σθαι μᾶλλον Ev. τοῖς πλημμελήμασιν ὧν ἐπιθυμοῦ-
σιν, ὡς ἐμπαθεῖς, xal τοὺς ἁδικοῦντας εὐφημεῖσθαι
παρὰ τῶν ὁμοίων, ἐν οἷς ἀνοσίως πράττονσι.

Παρώξυγνε τὸν Κύριον ὁ ἁμαρτω-λός. Eiq ἐχδί-
χησιν ἠρέθισε, παρ) ἑαυτοῦ ὀξύνας xai ταχύνας
αὐτὸν, δι ὧν ἑργάζεται.

Κατὰ τὸ π.Ίῆθος τῆς ὁργῆς αὐτοῦ obx ἑκζητή:
σει. θὺχ ἀξίως τῆς ὀργῖς αὐτοῦ ἀπαιτήσει δίχας ὁ
θεός. ᾿Εὰν γὰρ ἀνομίας παρατηρήστῃς, τίς ὑπο-
στήσεται; "Opyh δὲ Θεοῦ, fj διχαία τιμωρία. Ἐλεή-
pov, φησὶν͵ῶν, οὐκ ἑπάγει χόλασιν ἄκρατον. Ἔστι δὲ
καὶ ἑτέρως χατά τινας, ὅτι Παρώξυνε τὸν Κύριον ὁ
ἁμαρτωλὸς κατὰ τὸ πλῆθος τῆς ὀργῆς αὑτοῦ, τουτ-
ἐστιν ἀξίως τῆς παρ) αὐτοῦ δήπου τοῦ ἁμαρτωλοῦ
ἀναπτομένης τῷ θεῷ ὀργῆς * ἀναπτομένης 6b, διὰ

ipso peccatore propriis sceleribus instigata fuerat Ώ τῶν πονηρῶν πράξεων, εἶτα τὸ, οὐκ ἐκζητήσει,

et accensa, et quod sequitur, non erquiret, legen-
dum dicunt per interrogationem , vel etiam abso-
lute, et tunc. sit. sensus, quod Deus per ρωπ]-
tentiam illum non exquiret, qui ita eum irritavit,

Vgus. δ. Non est Deus in conspectu ejus. Putat
peccator quod eum Deus peccata committentem
non videat. Vel aliter : Deus qui ubique praesens
«St, 3 peccatoris oculis non percipitur.

Inquinatg sunt vic illius. in omni tempore. Cum

5) Psal. cxxix, 5.

xav ἐρώτησιν &ávavvtoctovy* f) xal αὖθις χατὰ ἀπό-
φασιν (48), οἷον' Οὕτω παροξύνας τὸν Osbv, οὐκ ix-
ζητήσει αὑτὺν διὰ µετανοίας.

Οὐκ ἔστι' d 8sóc ἐνώπιον αὐτοῦ. Ὢ, οἴξται,
οὐ βλέπει αὐτὸν οὕτω πράττοντα ὁ θεός’ ἡ οὗ λαμ-
θάνεται πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, ὡς παρών.

ΒεθηΛοῦνται αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ἑἓν zartl καιρῷ.

|

Varie lectiones,

(41-48) Graca ita sonant: quod talis cum sit (impiusvi delicet) prosperet.

151

COMMENT. IN PSALMOS.

153

ΜΗ 6oxoU/x x; βλέπεσθαι, μα.ραὶ γίνονται al πράξεις À peccator sua videri non putat delicta, perversiores

τοῦ ἁμαρτωλοῦ xai µεμολυσμέναι.

Ἁνταναιρείῖται τὰ κρίµατά σου ἀπὸ προσώπου
αὐτοῦ. ᾽Αφαιροῦνται αἱ Χρίσεις σου ἀπὸ τοῦ vob;
αὐτοῦ ' vou; γὰρ ὁρᾷ ' τουτέστιν ἐχδάλλονται, uh
ἐνθυμουμένου ταύτας, μηδὲ λογιζομένου, ὅτι χριτὴς
εἶ δίχαιος, χαὶ ἰσχυρὸς, καὶ µαχρόθυµος. Παρέλ-
χουσα δὲ ἡ dvcl πρόθεσις, χαὶ χαταχρηστικώτερον,
ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἀνταποδόσεως ἡρμηνεύχαμεν * Ίρχει
γὰρ εἰπεῖν, ᾿Αναιρεῖται. Ἡ xal ἄλλως"' Ἀναίρεσις μὲν
τῆς ἁμαρτίας, al τοῦ Θεοῦ χρίσεις, ἃς ὁ ἁμαρτάνων
ἐνθυμούμενος παύεται' ἀνταναίρεσις δὲ -ούτων
αὖθις, fj λήθη αὐτῶν.

Πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ κατακυριεύσει.
Πάντας ἀμννεῖται τοὺς ἀνθισταμένους αὐτῷ, διὰ τὴν
τοῦ Oto) µαχροθυμίαν παραχωρούμενος πολλάκις
, νιχᾷν χαὶ Ey τοῖς πολέμοις.

Κἶπεν γὰρ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ * Οὐ pni; cadsv6o.
Ἡαράμονον ἑνόμισς τὴν εὐημερίαν ' σαλευθῆναι δὲ,
τὸ µετατραπῆναι τῆς δυνάµεως.

Απὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν dvev καχοῦ. Λείπει τὸ
ὅσομαι, $, διαθήσηµαι * ἑνενόησε γὰρ ὅτι ἀνέπαφος
ἔσται χαχύσεως, ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν, τουτέστι͵,
420' ὅλην ζωήν. γενεὰν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ζωὴν
οἱητέον, τουτέστιν, ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἄχρι τῆς μετ
αὑτόν.

O6 ἁἀρᾶς τὸ στόμα αὐτοῦ γέμει, xal πικρίας,
xal Σό.Ίου. Ob τινος αὐτοῦ τὸ στόμα’ αύνηθες δὲ
καὶ τοῦτο τὸ σχΏημα τῇ τῶν Ἑδθραίων διαλέχτῳ, xai
πολλαχοῦ xsíusvov, λέγω δὴ τὸ συζευγνύειν τὰ
ἄρθρα ταῖς ἀντωνυμίαις, ὡς τό» Μακάριος οὗ ὁ
Θεὸς Ἱακὼό fon0óc αὐτοῦ ' χαὶ τό Μακάρισς
ἀνὴρ, ᾧ ἐστιν ἀντείέηψις αὐτῷ παρὰ cov. Πε-
πλησμένον δέ ἐστιν ἀρᾶς, χαταρωµένου πᾶσι ' »oi
πιχρίας, ὀργίλως φθεγγοµένου * xat δόλου, μή χρω-
µένου τοῖς λόΓοις κατὰ τὴν χαρδίαν, ἀλλ' ἕτερα μὲν
Ἀέγοντος, ἕτερα δὲ χρύπτοντος.

Ὑπὸ τὴν γΛ1ὥσσαν αὐτοῦ xógoc καὶ πόνος.
Ἐχεῖνα φθέγχεται, & χόπον xa πόνον τοῖς ἐπιδου-
λενοµένοις παρέχουσιν. Ἡ xat &v τῇ διδασκαλίᾳ αὐ-
τοῦ χάµατος xal ὀδύνη, ὧν µεθέξουσιν οἱ αὐτῷ πει-
θόµενοι, uh εὑρίσχοντες τὴν ἄνεσιν, "H καὶ χάἆμῃ
χαὶ ὀδυνηθήσεται f) γλῶσσα αὐτοῦ, τὰ χατὰ τῶν
πολέμων «φθεγγομένη. Ad δὲ τῆς Ὑλωσσαλγίας
ταύτης τὴν συνέχειαν τῶν λόγων ἑδήλωσεν.

Ἐγκάθηται ἐν ἐνέδρᾳ µετα xAovolor. "Evsópá
ἐστι τόπος χρύφιος, ᾧ τις ἑγχαταδυόμενος, ἀφανῶς
ἐπιτίθεται τοῖς παριοῦσι. Καταλέγει 03 ὁ λόγος τὰς
πολυειδεῖς χαχίας τῶν πονηρῶν, ἃς ποιεῖν εἰώθασι,
τοὺς δόλους, τὰς ἐπιθουλὰς, τὰς ἁρπαγὰς, τοὺς φό-

** ['sal, οχιν, 5. "* Psal. εκκσ, 6.

semper atque inquinatiores flunt ejus mores.

Auferuntur judicia (ua α facie ejus. Judicia, ἵπ-
quit, tua ab ejus intellectu auferuntur. lpse siqui-
dem intellectus oculos etiam suos habet. Verum
hujusmodi delinquens tantze czecitatis est, ut judi-
cia, quz a te proferuntur, non videat, non consi-
deret, non animadvertat, te justum, fortem et lofi-
ganimem judicem esse. Redundat autem pr»posi -
tio ἀντὶ, el abusive usurpatur, ut in voce ávta-
ποδόσεως interpretati sumus. Sat enim erat dicere
ἀναιρεῖται. Vel alia ratione : Peccati quidem oblit-
teratio eunt Dei judicia, quippe qu: recogitans is
qui peccat, a peccato desistit. Divinorum viclssim
oblitteratio judiciorum est eorum oblivio.

Omnium inimicorun suorum dominabitur. Ulci-
scetut omnes qui adversus eum insurrexerunt,
Deo, longanimitate sua, permittente illum s:zepius
in bello iuimicos suos superarc.

Vgns. 6. Dixit enim in corde suo: Non movebor.

Putat felicitatem suam diu esse permansuram,
Moveri enim hic, intellige pro mutari, a priori
nimirum peteutia atque a propriis viribus.
. A generatione in. generationem sine malo. Sub-
intellige verbum ero, vel pertransibo : cogitavit
enim peccator ille et credidit, se 4 generatione in
generationem, hoc est per totam vitam, futurun
absque afflictione aliqua. Generationem enim hic
posuit pro vita : quasi dicat, ab ejus vita ad eum
qu: erit post ejus mortem.

Vgns. 7. Cujus maledictione os ejus plenum, et
amaritudine et dolo, Verba illa Os ejus, more He-
braici idiomatis posita sunt, quemadmodum mul-
tis in locis reperitur. Solent enim Ilebrzi prono-
mina articulis conjungere; cujusmodi et illud est :
Beaius cujus Deus Jacob adjutor ejus**. ltem illud :
Beatus vir cui est auxilium ei abs te**.. Est autem
maledietione plenum os, cum omnibus maledicat :
et amaritudine, cum iracunde ad omnes loquatur.
Dolo etiam plenum dicitur, cum non ex cerde ser-
monem proferat, sed alia dieat, et alia in secreto
auimi babeat.

Sub lingua ejus labor et dolor, Ea, inquit, lo-
quitur, quze laborem et dolorem iis pariunt, qui-
bus insidias tendit : vel quia. in ejes doctrina la-
bor est et dolor, quorum erunt participes qui αἱ
obtemperant, dum nullam in ejus doctrina requiem
invenient ; vel in labore et dolore erat lingua ejus,
laboris nimirum et doloris verba adversus eos
proferens quos impugnabat. Hujusmodi autem lo-
quendi modo loquacitatem illius ae maledicentiam
indicavit.

εκδ. 8. Sedet in insidiis cum divitibus. Per iusi-
dias oceuMum insidiarum loeum intelligit, unde
insidiatores latenter solent impetum facere. Con-
numerat autem Propheta hic, multiplicia pravorum
hominum vitia, dolos vidclicet, insidias, rapinas,

159

EUTIIYMII ZIGADENI

160

cedes, atqwe alia hujusmodi. Absenndet. enim, Α νους. καὶ τὰ τηιαῦτα. Ἐγχατακρύπτεται, φησὶ, τῇ

inquit, se in insidiis, simul cum iis, qui vitiis di-
lores sunt; hoc est qui pre»clariores οἱ celebrio-
res sunt jn delictis: quos veluti eadem secum
sentientes socios sibi habebit. Deinde insidias de-
clarans, insidiarum etiam causam addit:
ο In occuliis wt. interficiat innocentem. Ut morti,
inquit, sine causa eum tradat, qui nulla eum affe-
cit injuria. Hanc enim particulam τοῦ, quae cau-
san significat, adhibere veteres consueverunt.
εδ. 9. Oculi ejus in pauperem respiciunt. Assi-
duam ac perpetuam hujus insidiatoris attentionem
narrat : qui. cum pertranseuntem aliquem viderit
summa animi sollicitudine considerat, quomodo
eum comprehendat.

Insidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua.
Tandem repetit sententiam, vario quodammodo,
propalans, et in publicum traducens corum 806-
lera actu ac malitia undecunque plena : ferasque
quodammodo illos fleri. demonstrat, Nam quem -
admodum leo, ex propria caverna aut latebra in-
firmioribus animalibus insidiatur, quze nihil tale
timentia secura pertranseunt : ita eiiam iste fecit
occultis usus latebrarum insidiis.

Insidiatur ut rapiat pauperem, ut rapiat pauperem
dum attrahit eum. Cum leoni eum ob insidias , et
czedium cupiditatem comparaverit , perstat adliuc
in comparatione, docens congruere ei leonis operta.
Irruit, inquit, ut leo, ut predam rapiat, ut ad late-

bras trahat. Neque enim insidiatur ut feram aliquam Ο

perniciosam aut inimicam capiat, sed ut pauperem,
pauperem inquam, et bonis et viribus humanis, Et
dum attrahere eum dicit, magis declarat raping
modum. Repetitione vero illa, e; rapiat, summam
hujus hominis impietatem denotat. Vel ideo fortas-
sissermonem ingeminavit, ut exaggeratione quadam
Deum magis excitaret ad vindictam.

VeBs. 10. In laqueo suo humiliabit eum. Hoc est,
dolo et calliditate sua ei dominabitur : vel oecisum
in terram projiciet, Humilis enim est qui humi
prostratus jacet.

Inclinabitur , et cadet cum dominatus fuerit pau-
perum. Ubi potens iste pauperum dominatus fuerit,

tunc et ipse humiliatus inclinabitnr, et peribit. D

Nam qui cadunt prius inclinantur. Hxc autem
omnia (lent, ut et immedicabile ejus vitium pateat,
e Dei pariter longanimitas , et pauperum oppres-
sorum patientia, et eorumdem demum vindicta.
Vgns. 11. Dixit enim in corde suo : Oblitus est Deus,
atertit (aciem suam ne videat. in finem. 1s cui] per-
missum esse diximus anims suz concupiscentias
explere in valde absurdas decidit opiniones : dum
intra seipsum reputat quod Deus proprie provi-
dentia oblitus sit, qua mundum gubernat, quod-

ivébp1 μετὰ τῶν πλουσίων, τὴν καχίαν τῶν ἔπιφα-
νεστέρων αὐτῷ τούτους γὰρ ὡς ὁμοίως ἔχοντας
προσεταιρίξεται’ εἶτα σαφηνίζων τὴν ἕνεδραν, ἅμα
δξ χαὶ τὴν αἰτίαν αὐτῆς προστιθεὶς, ἐπίγαγεν

'Ev ἁποκρύφοις τοῦ ἀποκτεῖναι ἀθῶον. Ὥστε
θανατῶσαι ἄνθρωπον ἀναίτιον, μηδὲν ἁδιχήσαντα.
Τὸ τοῦ γὰρ αἰτιολογιχὸν πολλάκις παραλαμβάνει
τῶν παλαιῶν f) διάλεκτος.

Οἱ ὀφθα.1μοὶ αὐτοῦ slc τὸν «ένητα ἆποδ.ἰέ-
πονσι. Thv ἔμμονον αὑτοῦ χατασχοπὴν ἐνταῦθα
διηγεῖται, βλέποντος ἀτενῶς, πότε παριόντα τοῦταν
εὐχαίρως συλλήψεται.

᾿Ενγεδρεύει ὃν ἀποχρύφφῳ ὡς «έων ἐν τῇ μάνδρᾳ

αὑτοῦ. Τὸ αὐτὸ xal νῦν rol, τὴν πανονργίαν
ἐχείνου ποιχίλην ἐχπομπεύων, καὶ θηρίον αὐτὸν
ἄντιχρυς Ὑεγενηµένον δείχνυσιν. Ὥσπερ ὁ λέων ᾽
τῷ οἰχείῳ φωλεῷ ἑἐγχρυπτόμενος * τοῦτο γὰρ d
Μάνδρα βούλεται ΄ τοῖς ἀσθενεστέροις ζώοις ἐπι-
θουλεύει, παρερχοµένοις ἀπονήρως ' οὕτω xal οὗτος
ποιεῖ, τῷ ἀποχρύφῳ τόπῳ φωλεῷ χρώμενος.

Ἐγεδρεύει τοῦ ἁρπάσαι πτωχὸν, ἁρπάσαι
πτωχὸν ἐν τῷ ἑλκῦσαι αὐτόν. Λέοντι γὰρ αὑτὸν
ἀπειχάσας, χατά τε τὴν ἐπιθουλὴν, xal τὴν ἁπ-
Ίνειαν, xaX τὸ φονικὸν, ἑπέμεινε τῇ τροπῇ, προσ.
αρµόζων αὐτῷ τὰ ἔργα τοῦ λέοντος. ᾿Αρπάζει γὰρ,
ἐπιπεσὼν αἰφνίδιον ὁ λέων, χαὶ ἑλχύει πρὸς τὴν
ἑαυτοῦ µάνδραν. Ἐνεδρεύει (49) δὲ, φησὶν, οὐχ ἵνα
ἐπ/δουλον, f| πολέμιον, f) θηρίον ἕλῃ, ἀλλὰ πτωχὸν, τὴ»
ἐν χρήµασι περιουσίαν, xai χαταπεπονηµένον τη»
ἀνθρωπίνην ἰσχύν. Ἐξηγεῖται δὲ χαὶ τὴν ἁρπαγην,
ὅτι ἐλχυσμός ἐστι. Διὰ δὲ τῆς ἑπαναλήφεως τού
ὀνόματος ἁρπαγῆς, ἐμφαίνει σχετλιασµόν. Ἡ xai
διὰ τῆς συνεχείας τῶν παθητικῶν ῥημάτω», διεγοί-
pet τὸν θεὸν εἰς ἄμυναν.

Ἐν τῇ 'παγίδι αὐτοῦ ταπεινώσει αὐτόν. Ἐν |
τῷ ἰδίῳ δόλῳ χυριεύσει αὑτοῦ * 7] χαὶ εἰς γῆν νο
Χτείνας * ταπεινὸς γὰρ, ὁ πρόσχειος.

Κύψει καὶ πεσεῖται ἓν τῷ αὐτὸν καταχυριεῦ-
σαι τῶν πεγ ήτων. "Ost κατακχυριεύσει τῶν πενήτων
ὁ δυνάστης, τότε χαὶ αὐτὸς χλιθήσεται ταπεινού-
µενος xal ἀπολεῖται. Οἱ γὰρ πίπτοντες πρῶτον
χύπτουσι. Τοῦτο δὲ γίνεται, ἵνα καὶ τὸ ἀνίατον σὺ-
τοῦ φανῇ, xai τὸ µακρόθυµον τοῦ Θεοῦ, χαὶ ἡ τῶν
πεπονθότων ὑπομονὴ, xai ἡ ἐχδίχησις τῶν ἁδιχου-
μένων. e

Εἶπε γὰρ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ ' ἘΕπιλέλησται ὁ
θεὸς, ἀπέστρεγεν τὸ πρόσωπο» αὐτοῦ. τοῦ μὴ
Φξέπειν' slc τό Ίος. Παραχωρούμενος γὰρ πληροῦν
τὰς ἐπιθυμίας τῆς φυχῆς αὐτοῦ, πρὸς ἁτόπους ὑπο-
λήφεις ἐχπίπτει, λογιζόµενος ἐν ἑαυτῷ ἐπιλελήσθαι
τὸν θεὸν τῆς τοῦ χόσµου προνοίας, ἀποστρέγαντα

Varie lectiones.

(49) Graece sic : Yon enim insidiatur, ut. iusi liatorem aliquem capiat, tel inimicum, tel [cram.

1*1

τὴν ἐπισχοπῆν a2:00 ᾿
γινόμενα * «b γὰρ εἰς téAoc, πῆ μὲν, τὸ ἄχρι παν-
τὸς, Tj δὲ, τὸ ὅλως ἐμφαίνει ' ταὐτὸν δὲ χαὶ ἄμφω
δύναται, τοῖς λεπτώτερον ἐπισχεπτομένοις. Χρὴ δὲ
γινώσχειν, ὅτι τὰ προῤῥηθέντα νοοῦνται xal εἰς τὸν
Ἰουδαϊκὸν δῆμον xoi τὸν Χριστὸν, προσαρμµοζό-
μενα χατὰ µέρος. Καὶ οὗτος γὰρ ἑνήδρενε μετὰ
τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ τὸν ἀθῷον ἀπὺ ἁμαρτίας,
τὸν δι᾽ ἡμᾶς πτωχεύσαντα, xal ἀεὶ παρετήρει, καὶ
πάντα ἑποίει, xal τέλος ὅτε αὐτὸν ἀπέχτεινε, xal
τοὺς ἆ “οστόλους ἑδίωξε, τότε χαὶ αὐτὸς ἄρδην ὑπὸ
Ῥωμαίων ἐξωλοθρεύθη.

᾿Αγἀάστηθι, Κύριε ὁ θεός µου, ὑψωθήτω ἡ
χείρ σου. Κινήθητι, φησὶν, εἰς ἐχδίχησιν *. τὸ δὲ,
Ὑγωθήτω ἡ χείρσου, κατὰ µεταφοράν, Εἰώθατι
Υὰρ οἱ χολάζοντές τινας ἑπαίρειν τὴν χεῖρα, χατα-
φέρουσαν τὴν μάστιγα. ἛἩ καὶ ὑψηλὴ, φησὶν, οὖσα,
χαὶ ὑπερφερὴς ἡ δύναμίς σου, vov μάλιστα τὸ αὐτὸ
δεικθήτω * χεῖρα Υὰρ θεοῦ ταύτην ὑποληπτέον.

Mi) &xiAd0g τῶν πενήτων σου εἰς téloc. Τὸ
εἰς téAoc, ἀντὶ τοῦ, µέχρι παντός.

ἛἜνεκεν τίνος Ξαρώργισεν ὁ ἁσεδὴς τὸν θεόν;
Ἓνόδρα δεινοπαθήσας ἐπὶ τοῖς τοιούτοις τῶν πονη-
pov τολµήμασιν, εἰς ἐρώτησιν χρηµατίζει τὸν λό-
γον * εἶτα λύει τὴν ἀπορίαν, ἑπαγαγών

COMMENT. IN PSALMOS,
ὦστε ph βιέπειν G0. τὰ À que custoliam, et protectionem suam ita averterit,

162

nt prorsus nou videat quas fiant. Quod vero ait
ἐν finem, alibi prowsquequaque accipitur ; 3libi vero
pro omniuo. Utrumque tsmen ad idem tendit rccte
considerapti : verum predicta omnia intellig! pos-
sunt de populo Judzorum , et de Christo. Quippe
cum populus simul cum principibus innocen:em
Christum , et peccato omni prorsus carentem , et
pauperem propter nos effectum , insidiose obser-
varint ut caperent , omniaque alia fecerint, quie
superius dicta sunt: et tandem postquau eum oc-
ciderunt , apostolos etiam persecuti sint : ipsique
postremo a Romanis funditus fuerint deleti,
VeRs. 12. Exsurge, Domine Deus meus, exalietu:
manus (ua. Commovearis, inquit, ad vindictam.

B Quod vero ait : Exaltetur manus tua, per metaplio-

ram dictum est. Solent enim qui aliquem castigant,
manum erigere, ut plagas ac verbera inferat. Vel
aliter : Cum potentia tua excelsa semper sit, et su-
blimis, nunc precipue quzeso, inquit , ita omuibus
appareat. Per manum enim Dei , ejus potentiam
intelligere debemus,

Ne obliviscaris pauperum tuorum in finem. In f-
nem, hoc est, in perpetuum.

Vgns. 15. Propter quid. irritavit impius Deum ?
&Egre ferens Propheta tam grandes pravoru:n 10-
minum ausus, per wodunm interrogationis scruio-
nem format : et deinceps dubitationem respondendo
solvit, dicens:

Εἶπε γὰρ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Οὐκ ἐκζητήσει. C Dizit enim in corde suo, Non exquiret. Est, inquit,

Τοῦτο, φησὶ, τῆς ἁνοαιουργίας ἐστὶν αἴτιον *. ofezac
γὰρ, ὡς οὐκ ἑἐξετάσει ch, τὰ δρώμενα.

BJézeic, δει σὺ πόνον xal θυμὸν xatarosic,
τοῦ παραδοῦναι αὐτὸν εἰς χεῖράς σου. Τὸ BA£-
πεις, ἀναγνωστέον xa0' ἑανυτὺ, στίζοντας τελείαν,
ἵνα ᾗ τὸ νόηµα τοιοῦτον * ὡς εἰ xoi τοῦτο µυριάχις
ὁ πονηρὸς ofszat, διὰ τὴν σἣν µαχροθυμίαν εἰς ἁπό-
νοιαν ἐχτραχηλιζόμενος, ἀλλὰ σὺ βλέπεις πάντα,
óc xov ἁπανταχῆ, διότι σὺ ὀρᾷς ἀκριδῶς τόν τε mó-
νον τῶν ἁδιχουμένων, χαὶ τὸν θυμὸν τῶν ἁδιχούν-
των. Κατανύησις γὰρ, dj λεπτομερῆς διάγνωσις.
ΑἈχριθῶς δὲ ὁρᾷς, ἵνα παραδῷς αὐτὸν ὕστερον εἰς
τὰς τιμωρίας σου * τοῦτο γὰρ αἱ χεῖρες ἐνταῦθα
νοοῦνται * φοθερὸν δὲ ἀμπεσεῖν εἰς χεῖρας θεοῦ
ζωρτος.

Σοὶ dyxaca.téAeuxtac ὁ ἁτωχός. Πάντων ἆπο-
στραφέντων, αὐτῷ σοι µόνῳ ἀπέμεινεν εἰς ἀντίληψιν,

Ὅρςανφ σὺ ἦσθα βοηθός. Ὡς Πλάστης αὐτοῦ
xai Δεσπότης. Ταῦτα νοοῦνται μὲν xa περὶ τῶν
ἁπλῶς πενή:ων xal ὁρφρανῶν οὐχ Ἠκχιστα δὲ xal
περὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ, πένητος μὲν ὄντος, διὰ τὰς
προειρηµένας αἰτίας, ὁρρανοῦ δὲ, διὰ τὸ μὴ γνωρί-
ζειν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα χαὶ Ποιητὴν θεόν.

Σύντριγον τὸν fpayiora τοῦ ἁμαρεω.1οῦ καὶ
Φον ηροῦ. Ὡραχίονα τὴν δύναμιν λέγει ^ καὶ γὰρ iv

! [Iebr. x, 9l.

tautorum scelerum cansa, quod existimant Deui
flagitia eorum non disquirere.

Vens. 14. Vides, quoniam tu laborem, ct furorem
consideras, ut (tradas eum in manus (uas. Quod aii,
Vides, per se legendum est, ac statim postea sistene
dum, ut sit sensus : Licet millies pravrs ita
existimet, ob tuam nimirum patientiam ita in ar-
rogantiam lapsus : tu tamen, o Deus, vides omnia,
quocunque penetrans, et in omnes partes perve-
niens. Ideoque tu summa diligentia hominum ome
nium injuría affectorum laborem perspicis, iramque
et furorem eorum qui injuriam inferunt. Cons:de-
rare autem, est subtiliter discernere. Magno, inquit,
cum examine tu perspicis ut in futurum illus poenis

D tradas. |ta enim hoc in loco manus sign ficant

juxta illud apostoli : Horribile uc vulde timendum
est incidere in manus Dei viventis !.

Tibi re'ictus est pauper. Omues à paupere aversi
sunt, unde tuo tantum anxilio relictus eat.

Orphano tu eris adjutor. Tanquam ejus Creator,
et Dominus, [8ο tamen non tantum de pauperibus
et orphanis intelliguntur, sed de gentium populo
qui dictam ob causam pauper crat ; et. orphauus,
quia patrem a€ factorem. suuin. non noverat.

Vens. 15. Contere bruchium peccatoris et maligni.
Per brachium potentiam ac vires intel'ig:t,

1063

tor autem ille est, qui concupiscenti:e dominanti
jnservit [malignus vero is qui proposito ac voluntate
"propria pravus est εἰ scelestus : pro peccatore
etiam et maligno ipsum potes dzemonem intelligere.]

Quaretur peccatum illius εἰ non iucenietur. Quia
$i Dcus peccatum illius exquisierit, et lengauimis
erga eum non fuerit, statim peribit judicatus morte
dignus. Intel'igi etiam possunt hsc verba de
Christo, ita ut prenuntient ea. qua Pilatus erat
dicturus, quando ait : Nullam cousam invenio ἐπ
homine * ; item et quod ipse Christus dixit: Nunc
princeps hujus mundi ejicietur foras, et in me non
4nveniet quidquam *. Neque enim Pilatus peccatum
aliquod invenit propter quod occidi Jesus deberet,
neque ipse etiam damon, tempore quo immaculata
illa Christi anima ab ejus corpore separata est, vel
tantillum potuit invenire peccatum, tametsi ia hoc
inultum incubuerit.

Vgns. 16. Dominus Rex est in seculum, et in se-

culum seculi, Verba hac ad. eos dicta suot , qui
scandalizantur , quod pravi homines non statim
puniantur. Regnum, inquit, et judicium Dei, non
est ad tempus , sed perpetuum. Unde licet
nullas nunc deut ponas, aliquaudo tamen eas da-
bunt. Vel Christi regnum prenuntiat, quod o!im
quidem semper habuit ut Deus, sed post resurre-
ctionem etiam denuo aecepit ut homo : Data vest
enim mihi, inquit, omnis potestas in calo et in terra*;

EUTHYMI ZIGABENI
ln brachio etenim robur hominis consistit, Pecco- A τούτῳ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις '

165

ταῖς τυραννούσαις ἐπιθυμίαις δεδονλωµένος xa?

πονηρός.

Ζητηθήσεται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ, καὶ οὗ μὴ εὐ-
ρεύῃ. Ei ἐξειάσῃς γὰρ τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ, xai
ph µαχροθυµήσῃς, αὐτίχα ἀπολεῖται αὐτὸς, ἄξιος
θανάτου χριθείς. Λαμθάνεται δὲ καὶ εἰς Ἀριστὸν ὁ
λόγος, προαγορεύων, ὅπερ ὕστερον ὁ Πιλάτος εἴρη-
χε, ὡς Οὐδεμίαν aitíav εὑρίσχω ἐν abro. Kot
αὖθις, ὅπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Νῦν d. ἄρχων τοῦ
κόσμου τούτου ἔρχεται, καὶ ér ἐμοὶ εὑρήσει οὐ-
δἐν ' οὔτε γὰρ ὁ Πιλάτος εὗρεν ἁμαρτίαν, δι ἦν
ἔμελλε θανεῖν ὁ Χριστὸς, οὔτε ὁ διάδολος ἓν τῷ χω-
ρισμῷ «τῆς ἀχράντου αὐτοῦ ψυχῆς τὴν οἱαναῦν ἴσχυ-
σεν εὑρεῖν ἁμαρτίαν, πολλὰ 'χαμών.

Κύριος βασιλεὺς εἰς εὐν αἰῶγα, καὶ εἰς τὸν
αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Τοῦτο πρὸς τοὺς σχανδαλιζοµέ-
νους, ἐπὶ τὸ μὴ διδόναι δίχην εὐθὺς τὸν πονηρόν.
«Οὐκ ἔστι γὰρ, φησὶ, πρόσχαιρος fj βασιλεία xat ἡ
χρίσις τοῦ Θεοῦ ' ἀλλὰ xüv μὴ vov δώσει δίκην,
δώσει ποτέ. Ἡ xal τὴν τοῦ Χριστοῦ προανεφώνει
βασιλείαν, fjv ὡς Θεὸς ἔχων, ἔλαδε xal ὡς ἄνθρω-
πὸς μετὰ τὴν ἀνάστασιν. ᾿Εδόθη µοι γὰρ. φησί»,
ἐξουσία ἐν obpardQ xal ἐπὶ γῆς, ὥστε βασιλεύσιν
οὐκ iv τῷ mapóvtt µόνον αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ tv τῷ

jta ut non in praseuti tantum szculo, sed in futuro £j μέλλοντι.

etiam regnaturus sit,

Peribitis gentes ex. terra illius. Per gentes eos
intelligit hoc in loco qui evangelicam legem non
susceperunt, Gentes siquidem sinc lege snnt. Per
terram autem illius, totum orbem intelligit. [ eum
dictam sit : Domini est terra et plenitmdo ejus * ; a
qua hos exterminandos esse przdieit] fide nimirum
divulgata, Vel per ierram Domini , regnum e;us
intelligit, a quo omnes decident, qui mále vixerint,

VghBs. 17. Desiderium pauperum exaudisti, Domine,
prearationem cordis eorum asdivit auris iua. Do-
siderium, inquit, pauperum, et praparationem
cordis eorum , clamantia quodammodo ad te, ct
injustorum destructionem optantia , tu exaudisti.
Erant enim hi pauperes praeparat οἱ recti corde
ac nullo vitio inppediti. Vel fortassis eo pertinent
liec verba, ut prophetarum | indicent. desiderium,
qui Incarnationem Domini optabant, et prompti
eraut ad susceptionem fidei : ii nimirum qui postea
eam susceperunt.

Vgns. 18. Ut judices pupillo et humili, Exaudisti,
inquit, et attendisti ut judex fieres orphano et
humili, et vindictam eorum faceres.

Ut non apponat ultra magnificare se homo super
terram. Ut omnis homo oppressorum cernens vin-
dictam , audaciam ac temeritatem deponat, nec
glorietur quis amplius aut extollatur super infe-

* Joan. xix, 6,

᾽Απο.εῖσθε, ἔθνη, ἐκ τῆς γῆς αὐτοῦ. Ἔθνη vov
ὀνομάζει τοὺς μὴ δεξαµένους τὸν εὐαγγελιχὸν νό-
μον «τὰ yàp ἔθνη, ἄνομα. Τοῦ Κυρίου δὲ ἡ η.
εὐσεθείας ἑξαπλουμένης. "H χαὶ γῆν Κνρίου καλεῖ
τὴν βσσιλείαν αὐτοῦ, ἧς ἀποπεσοῦνται οἱ ἀνόμως
ξήσαντες.

Τὴν ἐπιθυμίαν τῶν πονήτων εἰσήκονσας, K9-
UR τῇ ἐτοιμασίᾳ τῆς καρδίας αὐτοῦ προσέσχες
τὸ οὖς σου. Τρόπον τινὰ χεχραγότων ἄμφω πρὸς
σὲ * ἐπεθύμουν μὲν yàp χαταστραφῆναι τοὺς àb:-
xou; * ἦσαν δὲ εὐθεῖς τῇ xapbla, μηδεμιᾶν κακίας

D ἐμποδιζούσης. "H καὶ ὅτι ἐπεθύμουν τὴν ἑνανθρώ-

πησιν τοῦ Σωτῆρος ol προφῆται * ἔτοιμοι δὲ ἧσαν
εἰς ὑποδοχὴν τῆς πίστεως οἱ ταύτην ὑποδεξά-
[46 vot,

Κρῦαι ὀρφανῷ xal casxewQ. Ἐϊσήχουσας, quot.
καὶ προσέσχες, ὥστε χριτὴς γενέσθαι ὀρφανῷ xal
ταπεινῷ, καὶ ἐχδιχῆσαι αὐτόν.

"1να μὴ προσθῃ ἔτι τοῦ μεγαλαυχεῖν ἄνθιω-
πος ἐπὶ τῆς 1Ίς. "Iva. πᾶς ἄνθρωπος, βλέπων ^v
ἐχῥίχησιν τῶν ἁδικουμένων, μὴ τολµήσῃ ἔτι peya-
λαυχεῖν, τουτέστιν. ἑπαίρεσθαι xoi ἁλαζονεύεσθαι

* joan, xn, 5). * Matth, xxviri, 1δ. 5 Psal. xxi, 1.

ἁμαρτωλὸς δὲ, Ó

;

165

COMMENT. IN PSALMOS.

1f6

xità τῶν ὑποδεεστέρων. Τὸ δὲ, ἐπὶ τῆς τῆς, τὸ A riores se: quod vero ail super lerram, idem signii-

χαθόλου xa περιεκτικὸν τῶν ἀνθρώπων ὑποση-
μαίνει.
Εἰς τὸ céAoc ψα..μὸς τῷ Δαθίδ.
ΨΣΑΛΜΟΣ TY.
Τοῦτον σε τὸν ψαλμὸν διωχόµενος ὑπὸ Σαούλ.
Εἰς céAoc δὲ, ἅτε πρόῤῥηόιν ἔχων τῆς γεγενηµένης
τῷ Δαθὶδ ἐχδιχήσεως,

Ἐπὶ τῷ Κυρίφ πέποιθα ' πῶς ἑἐρεῖτε τῇ Υυχῃ
µου, Μεταγαστεύου ἐπὶ τὰ ὅρη, ὡς στρουθἰον ;
Ἐπεὶ πρὸς τὴν ἔρημον φυγόντι συνεθούλευον ol
εὐνοϊχώτεροι µεταναστῖναι μᾶλλον ἐπὶ τὰ ὄρη. διὰ
τὴν ἐντεῦθεν ἀσφάλειαν, αἰτιᾶται τούτους, ὡς οὐκ
ἅμεμπτα παραινοῦντας * Ἐτπὶ τῷ Kvplo γὰρ, qnot,
πόποιθα, πᾶσαν ἄλλην βοῄθειαν παραδραμών. Καὶ
διατί λέγετε τῇ duy] µου, τουτέστιν ἐμοί * Μετάδαι-
νε στρονθίου δίχην ἐπὶ τὰ ὄρη, xaX καθάπερ ἑπτοη-
μένον ἄγαν πτηνὸν ἑνδιάτριθε τούτοις; Παρατη-
ρητέον δὲ, ὅτι πολλάχις ἀπὸ τῆς φυχῆς ἑαυτὸν ὀνο-
µάζει χατὰ περίφρασιν, ὡς ἐν τῷ, HoAA0l. Aérovci
τῇ γυχῇ µον, προειρήχαμεν.

"οτι ἰδοὺ οἱ dpapto.1ol ἔτευ-'αν τόξον, ἠτοίμα-
σαν BéAn slc gapérpar. Διὰ της ἑντάσεως τοῦ τὸ-
ξου, xaY τῆς ἑτοιμασίας τῶν ἐν τῇ φαρέτρᾳ βελῶν,
th» ὅλην τοῦ πολέμου παρασχευὴν ἑδήλωσεν. "H
καὶ ὅτι τόξοις ἐπὶ τοὺς φεύγοντας ἐχρῶντο. Tau ck
τὰ ῥτητὰ τίθησιν αἰτίαν τῆς πεποιθήσεως. ἸΤεθάῤ-
ῥηχα γὰρ, φησὶν, ὅτι πολεμοῦσί µοι οἱ ἁμαρτωλοί.
Καὶ γὰρ ἁμαρτάνουσιε, χαταξιώκοντες τὸν ἀναίτιον,
xal ἀμειθόμενοι θανάτῳ τὸν γενόµενον αὐτοῖς σω-
τηρία. αἴτιον, &v τῷ ἀνελεῖν τε Γολιάθ, 'χαὶ τῷ
καταδ,ῶσαι τὸ ἀποπνίγον τὸν Σαοὺλ δαιμόνιον.

Tov κατατοξεῦδαι ἐν σχοτομήγῃ τοὺς εὐθεῖς
εῇ καρδίᾳ. Παρέσχευάσθησαν δὲ, ὥστε θανατῶσαι
ἡμᾶς, τοὺς ἀπονήρους, xal μηδὲν ἓν χαρδίᾳ σχο-
λιὸν ἔχοντας. Κατατοξεῦσαι δὲ, λαθραίως ἐξ ἔπιδου»
kg; * τοῦτο γὰρ ἡ σχοτομήνη νῦν σηµαίνει. Καὶ γὰρ
el ἐν ἀσελήνψ νυχτὶ βαλλόμενοι, τοὺς βάλλοντας
οὐχ ὁρῶσιν. *H xat ὡς ἓν σχοτοµήνῃ, xav! ἕλλειψιν
εοὔ ἐπιῤῥήματος, Ti φθόνῳ yop σχοτισθέντες, οὐχ
δρῶσι τίνα τοξεύειν ἐπείγουσι * τὸν εὐεργέτην γὰρ
καὶ φῖλον αὐτῶν.

cat quod inter homines.

In [inem Psalmus ij5i David.
PSALMUS X.

Psalmum hunc cecinit beatus David cuin perse-
queretur eum Saul : et in finem inscribitur ,. quia
continet prophetiam vindictze quam Deus ejus gra-
tia in Saulem illaturus erat.

Vrns. 9. In Domino confido : quomodo dicitis anime
mec, Transmigra in montes sicut passer? Cum [ugc-
Tet beatus David in desertum, suadebant ei benevoli
ipsius ut ad montes potius pertransiret , tutiorem
illic eum futurum esse asseverantes. lMujusmo:i
igitur amicos tanquam non recle suadentes , accu-
sat presenti Psalmo. Ego, inquit, ronfido in Domino,
et omne aliud auxilium respui. Quare igitur dicitis
anima mee , hoc est mihi ipsi , ut passeris instar
pertranseam ad montes? et veluti timida avis illic
permaneam ? Iliud observandum est quod Propheta
si penumeero circumloquendo per animam suam
seipsum intelligit, ut in tertio etiam Psalmo dixi-
mus, ibi: Mulii dicunt anime mee.

Vgns. 3. (Quoniam ecce peccatores intenderunt ar-
cum, paraverunt sagillas suas. in pharetra, Per in-,
tentum arcum, et per sagittas praeparatas qus erapt
in pharetra , totum belli apparatum significavit.
Vel quia his telis contra fugientes utebantur. Ha:
autera verba fiduciz ipsius David causam ostendun'.
Hac enim, inquit, de causa ego confido, quia pec-
catores sunt qui pugnant adversum me, Peccant
etenim dum temere ine insequuntur, et morte me
afficere volunt, qui ei salutis causa fui, quando oc-
cidi Goliath , et quando a Saule suffocantem ejeci
daimnonem.

Ut sagittent in obscuro. rectos. corde. Praeparati
sunt , ut nos insontes perdant , qui in corde niliil
non rectum gerimus. Ut sagittent vero ex insidiis,
quod Grzca ditione, σχοτοµήνη | significantius ex-
primitur [ quz noctem significat quando luna ob-
scurata est, et quam Latine unico vocabulo dicerc
possumus obscurilunium ]. Nam si quis eo tempore
percussus fuerit, inimicum videre non poterit, Vel
aliter, subintellige bic adverbium quasi, vt sit

D sensus, quod inimici summa invidia, quasi obscu-

rilunio quodam obtenebrati, non &ognoscunt,' nec vident, quisnam is sit quem sagitlare contendunt ,
quodque adversüs amicum οἱ benefáctorem dirigunt tela.

"Οτι d σὺ xatnpclow ἀὐτοὶ xaÜsiAor." Καὶ τοῦ-
to τῆς πεποιθῄσεως αἰτία. Τεθόῤῥηχα γὰρ ἔτι, ὅτι
ὃν σὺ ἔχρισας εἰς βασιλέα, χαθεῖλον οἱ ἀμφὶ τὸν
Σαούλ. Κατηρτίσω Yàp, λέχει, τὸ (50) ποιήσω"
xa0sAsiv δὲ, τὸ κἀταδα.1εῖν, bx μεταφορᾶς τῶν àva-
τρεποµένων οἰχοδομημάτων. Τοῦτο δὲ τολµήσαντες,
Eyouct δε πολέμιον, ὃν οὐχ ὑποστήσονται. "H xal
ὅτι οὓς ἔθου νόµους, ἀνατρέπουσιν * ἑνετείλω Ττὰρ
μηδένα ἁδιχεῖν, µηδένα ἀποχτείνειν ἀθῶον

Vrns.4. Quoniam que perfecisti destruxerunt. Hzc
est etiam alia fiduciz causa. Confido, inquit, ea
etiam de causa, quoniam ili eum destruxerunt
quem tu in Regem unxisti. Perficere vero hic po-
suit pro facere, et destruere pro dejicere : quod
metaphorice tractum est ab zdificiis, quz? evertun-
tur. Cumque talia audeant, te inimicum habent ;
qnem Lameu non sustinebunt, quia leges eas
everterunt quas tu posuisti. Mandasti enim. nemi-

nem injuria esse afficiendum : mandasti etiam innocentes ócéidi non debere [qua precepta àb eis

prorsus negliguntur].

IY arie lectiones.

(590) Τρ. ἐποιῄσω.

je1

Justus autem quid fecit ? Quid fecit, inquit, ju- Α

stus, ut hujusmodi persecutionem sustinere debe-
ret ? quod de seipso Propheta dicit, veluti qui in-
juria eos minime affecerit, qui sibi adeo fuerant
inimici. Vel de superna Dei custodia et protectione
loqui intendit, dicens : Deus qui proprie ac vere
justus dicitur, qui omnem semper odit injustitiam,

EUTHYMIH ZIGADBENI

163

'0 δὲ 6ixaloc τί ἐποίησε ; Tc 65 ἕπτα.σεν ὁ δί.
xatog, ἵνα οὕτως διώκηται; Περὶ ἑαυτοῦ δὲ τοῦτ2
φησιν, ὡς οὐχ ἁδικήσαντος τοὺς ἁδικοῦντας. "H περὶ
της ἄνωθεν ἐπισχοπῆς βούλεται διδάσχειν ὁ δὲ
θεὺς, ὁ χυρίως δίχαιος, 6 μισῶν τὴν ἁδιχκίαν, ὁ µό-
vog κρίνων ὀρθῶς, τούτων οὕτω Υινοµένων, τί ἑποίη.
σεν; ἆρα παρεῖδεν ; Οὐ μὲν o5v.

qui solus rectejudicat, quid fecit ? post tanta nimirum scelera quz? ab illis patrata sunt ? numquid

fortassis despiciet aut non videbit ? Minime.

VgRs. 5. Dominus in templo sancto suo, Domi-
nus in celo sedes ejus. Est, inquit, Doininus in
templo Jerusalem; est etiam Dominus sedens in
colo. Quasi dicat : Ubique adest Deus, et. omnes
prospicit qui injuria afficiuntur : quod ex sequen-
tibus magis etiam declarat dicens:

Oculi ejus in pauperem prospiciunt, palpebre
ejus exquirunt filios hominum. Non dixit Aspiciunt,
-sed Prospiciunt, protectionem illam nimirum si-
gnificans, quam ex alto habet. Oculi autem Dei
intelligendi sunt, exquisita illa scientia et cognitio
rerum omnium qu:e fiunt : palpebre vero hujus,
ejus cognitionis velamen. Palpebrz siquidem teg-
mina oculorum sunt. Per palpebras igitur siguifi-
care voluit, quod si quando videtur Deus non
aspicere, sed in absconditis animi ac mentis mo-
rari, tunc tamen nihilo minus videt : vel quod
omnia prospicit, veluti qui non oculis tantum,
sed ipsis etiam palpebris intueatur, et ex omni
parte omnia cognoscat. Exquirere etiam idem est
quod cognoscere. Filios autem hominum pro ho-

Κύριος ἓν γαῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, Κύριος ἐν οὗρανῷ
ὁ θρόνος αὐτοῦ. Ἐν τῷ κατὰ τὴν Ἱερουσαλὴμ ναῷ
ἔστι, καὶ τῷ οὐρανῷ κάθηται, τουτέστιν, ἀπανταχοῦ
πάρεσνι, χαὶ τοὺς ἁλικουμένους ὁρᾷ. Τοῦτο γὰρ διὰ
τῶν ἑξῆς ἐπήνα”εν *

Οἱ ὀφθα.]μοὶ abrov εἰς τὸν πένητα ἐπιδλέ-
πουσι τὰ β.έφαρα αὐτοῦ ἑξετάζει τοὺς υἱοὺς
τῶν ἀνθρώπων. Οὐχ εἶπε Βλέπουσιν, ἀλλ ἐπιδ.έ-
πουσι, τὴν ἐξ Όψους δηλῶν ἐπισχοπήν. Ὀφθαλμοὶ
δὲ θεοῦ, ἡ ἀχριδὶς γνῶσις τῶν γινοµένων * βλέφαρα
δὲ, ἡ ἐποχὴ τῆς τοιαύτης γνώσεως τὰ βλέφαρα
γὰρ, καλύπτραι τῶν ὀφθαλμῶν. Διὰ μέντοι τῶν βλε-
φάρων παρέστησεν, ὡς καὶ ὅτε δοκεῖ μὴ ὁρᾷν, οἷον
ἓν τοῖς ἀποχρύφοις τῆς ψυχῆς, οὐχ ἔλαττον ὁρᾷ. Ἡ
xai τὸ πανιέφορον αὐτοῦ δείχνυσιν ἐντεῦθεν, οὗ
µόνον ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ xai βλεφράροις ὀρῶντος, xal
πανταχόθεν πάντα γινώσχοντος, Ἐξετάζειν δὲ, τὸ
διαγινώσχειν. Υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, πάντας τοὺς ἀν-
θρώπους. ᾽Απλῶς διττὸς xal ὁ πένης, χατά τε τῆν
bv χρήµασι περιουσίαν, χαὶ τὴν Ev ἀρεταῖς. Σαφὲς δὲ

minibus simpliciter posuit. Pauper vero dupliciter C οὕτως" Τὸν μὲν οὖν κατὰ τὴν ἓν χρήµασι περιουσίαν
dicitur, patrimonii scilicel possessione, et virtu- Ἠπένητα ἐπιθλέπει, πλουτοῦντα thv ἀρετήν' τὸν δὲ

tum, Verum illud manifestum est quod pecuniis
pauperem, qui virtute dives sit, respiciat Domi-
nus: quodque eontra, virtutibus pauperem abo-
minatur, quaquam pecuniis sit dives. Primum

κατὰ τὴν àv ἀρεταῖς ἀποστρέφεται, πλουτοῦντα ἓν
χρήµασι. Τὸν μὲν οὖν πρῶτον ὁρᾷ, πλουτοῦντα el;
ὁ δεύτερος πένεται * τὸν δὲ δεύτερον ἁποστρέφεται,
πενόµενον olg ὁ πρῶτος πλουτεῖ, xatT' ἐναλλαγῖν,

igitur pauperem Dominus respicit, qui rebus iis abundat, quibus secundus indiget: a. secundo autem

avertitur, qui iis caret, quibus abundat primus.

Vgns. 6. Dominus exquirit justum. et impium.
Per lioc declaratur quid significent illa verba, filios
kominum ; justos nimirum et injustos, quos impios
etiam appellat, quia Deum negligunt, dum illius
pr:ecepta observare contemnunt,

Qui autem diligit injustitiam, odit animam suam.
lec est autem causa quare confidat Propheta.

Κύριος ἐξετάζει τὸν δίκαιον, xal τὸν ἀσεόη.
Τοῦτο διαχριτικὸν τῆς τῶν ἀνθρώπων σηµασίας,
ὅτι xal τοὺς διχαίους λέγει, xai τοὺς ἁδίχους, ἆσε-
θοῦντας ἐν τῷ ἀτιμάζειν θεὸν, δ.ὰ τῆς τῶν ἐντολῶν
αὐτοῦ χαταφρονῄσεως.

Ὁ δὲ ἁγαπῶν τὴν ἁἀδικίαν, μισεῖ τὴν ἑαυτοῦ
Ψυχή». Καὶ τοῦτο θάρσους αἴτιον, χαὶ διδασκαλικχὀν,

Documentum przterea continent hzc verba, quod D ὡς ἅδιχος τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς τὸν θάνατον κατεργά-

injustus quisque vitze proprie mortem operatur,
animz sus inimicus effectus. Pravis etenim
ac scelestis. actionibua suis, Deum semper magis
irritat ac provocat adversus animam suam.

Vgns. 7. Pluet super peccatores laqueos. Addu-
cet, inquit, Dominus supplicia super peccatores,
quibus detenti a pristino impetu compescentur.
Mac autem pluvie metaphora, summam supplicio -
rum abundantiam ac perpetuitatem denotavit.

[gnis et sulphur et spiritus procelle pars. calicls
ejus. Ignis quidem efficacissimus est ; sulphur vero
pinguis et crassa illius esca. Hoc enim fomitis
genere, ignis valde nutritur. Spiritus etiam seu

ζηται, ἐχθρὸς τῆς οἰχείας ψυχΏς Ὑινόμενος. Auà γὰρ
τῶν &voclov πράξεων παρυξύνει xav! αὐτῆς τν
θεόν.

ἘΕπιέρέξει ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς παγίδας. "Ev
θρέξει, τουτέστιν ἄνωθεν ἐπάξει, τοῖς ἁμαρτωλοῖς
παγίδας, Ἠτοι τιμωρίας, δι ὧν θηρευόµενοι, τῆς
ὁρμῆς ἐφέξονται. Τῇ μέντοι βροχῇῃ τὴν δαφίλειαν
καὶ συνέἐχειαν τῶν τιμωριῶν ἡνίξατο.

Πῦρ καὶ θείον xal πγεῦμα καταιγίδος ἡ μερὶς
τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ. Δραστήριον μὲν τὸ πὺρ
λιπαρὰ δὲ τροφὴ πυρὸς, τὸ Ociov* εἶδος γὰρ τοῦτο
λίαν θρεπτικὸν πυρός ἀναῤῥιπιστικὺν δὲ τῆς qve.

159

COMYENT.]N PSALMOS.

110

τὸ πνεῦμα. Τοῦτο δὲ τὸ εἶδος τῆς τιμωρίας, πάλαι Α ventus pari modo flamniam excitat. lloc autem

Σόδοµα κατέστρεφε. Βούλεται δὲ λέγειν, ὡς τὸ µέρος
τοῦ ποτηρίου, τουτέστι τῆς kx θεοῦ τιµωρίσς, πῦρ
καὶ θεῖον xai πνεῦμα συστρέφον ἑστίν. Ei δὲ τὸ
µέρος οὕτως ἀνύποιστον, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν
ἄλλων τῆς τιμωρίας μερῶν, τουτέστιν εἰδῶν; Πολ-
λαχοῦ δὲ τῆς Γραφῆς ποτήριον xaY χόνδυ τὴν τιµω-
ρίαν ὀνομαζομένην εὑρίσχομεν, ὡς xat iv 'Hsatz ’
'E£erelpou ἹερουσαΛὴμ, ἐξεγείρου, ἡ πιοῦσα τὸ
ποτήριον τῆς ατώσεως, τὸ κόνδυ τοῦ Üvjiov , x2Y
«à ἑξης.

"Oti δίκαιος Κύριος, xal δικαιοσύγας ἡγά-
ἆησε», εὐθύτηεας εἶδεν εὃ πρόσωπον αὐτοῦ.
Ὥσπερ ἅχιος ἐν ἁγίοις ἑπαναπαύεται, οὕτω xal
δίχαιος ὧν, Δικαιοσύνας ἀγαπᾶ οὕτω δ᾽ ἔχων, ἁμυ-
νεῖται πάντας τοὺς ἀδίχους, xat διὰ τοῦτο θαῤῥητέον
αὑτῷ * τοῦτο γὰρ συμπέρασμα τῆς Ev ἀρχῇ τοῦ
αλμοῦ προτεθείσης πεποιθήσεως. Τὸ δὲ, Εὐθύτη-
τας εἶδε τὸ πρόσωπον αὑτοῦ, ταντὸν δύναται τὸ,
Δικαιοσύγας ἡγάπησεν" ὃν γάρ τις ἀἁγαπᾷ, τοῦτον
καὶ ὁρᾷ χαθάπερ οὖν καὶ ὃν μισεῖ, ἀποστρέφεται.
Πρόσωπον δὲ νοοῦμεν τὴν ἑἐποπτιχὴν δύναμιν τοῦ
Θεοῦ. 'AXÀ' οὕτω μὲν τὴν χατὰ τὸν Δαθὶὸ συµόαί-

νουσαν ἱστορίαν ὁ φαλμὸς ἡρμήνευται. ᾽Αρμόζει δὲ ΄

xa παντὶ ἁδιχουμένῳ, xal πολεμουμένψ, εἴτς ὑπὸ
ὁρχτῶν ἐχθρῶν, εἴτε ὑπὸ ἁοράτων. Ἠνίχα xai τὸ,
ΗἩῶς ἑρεῖτε τῇ ψΨυχῇ µου, ῥηθείη ἂν πρός τε τοὺς
λογισμοὺς τοὺς ὑποτιθεμένους µεταθαίνειν cl; ἐν-

supplicii genere Sodomam olim eversam fuisse lc-
gimus. Sensus itaque est, quod pars calicis, lioc
est pars supplicii a Deo infligendi, ignis est et
sulphur ct spiritus, hoc est ventus, converteus.
Quod si vel sola hujus calicis pars adeo intolera-
bilis est, quid dicendum est de reliquis supplicio-
rum partibus, hoc est, de aliis suppliciorum ge-
neribus *? Sapenumero enim apud Scripturam po-
culam-et calicem pro poena positum invenire licet,
ut illud Isaiie : Exsurge qua bibis poculum rumw,
el culicem furoris *, et qui sequuntur.

Vrns. 8. Quoniam justus Dominus et justitias di-
lexit, equitutem. vidil vultus ejus. Quemadmodum
Deus sanctus est et requiescit in sanctis, ita ctiam
justus est et justitias diligit : unde injustos om-
nes, et eos qui injuria aliquem afficiunt, purire
8olet. Q:a de causa beatus David sibi magis cewufi-
dendum esse dicit. Hzc etenim ratio est οἱ con-
clusio quare fiduciam habeat, de qua in principio
Psalmi dictum est. Quod vero ait: JEquitatem
vidit vulius ejus, seu (ut in Grsco verius h.betur)
rectitudines : idem siguificat, quod, Justitia dile-
£it. Naim quem quis amat, eumdem etiam libenter
intuetur : quemadmodum contra, ab ille quem quis
edit statim avertitur. Per vultum vero seu faciem
Domini, intelligimus potentiam videndi qws est
in Deo.|Et liec quidem interpretatio dicta est prout
congruit bhistori: beati David. Convenit etiam hic

vola; ἀκανθώδεις, xal κρηµνώδεις, xal ἀθάτους C Psalmus cuilibet oppresso atque oppugnato a visi-

ὀρθοδόξοις, xax σφαλεράς' olov, ὅτι φέρεται τὰ πάντα
κατὰ τὸ αὐτόματον, xal οὐχ ἔστι θεὺς ἐχδιχήσεων.
(51) Ναὶ μὴν xal πρὸς τοὺς δαίµονας, προτρεποµέ-
νους ἆπὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἐννοημάτων χωρεῖν. 'Auap-
τωλοὺς δὲ, νοητέον xal τοὺς ἀδίκους ἄνδρας (52),
χαὶ τοὺς πονηρούς. Τόξον δὲ xal βέλη, εἴτε τὰ iv
ἀναιρετικοῖς ὀργάνοις, εἴτε χαν τὰ τῶν ἀτόπων
σροσθολῶν' xal τὰ ἑξῆς δὲ τοῦ ψαλμοῦ, κατὰ àva-
λογίαν.

bilibus seu etiam invisibilibus inimicis. Et tunc ea
verba : Quomodo dicitis anime mec? dicta esse
intelligantur adversus cogitationes qure suadent
transcundum esse ad spinosa quodammode et pric-
cipitantia consilia, qua fidelibus inaccessibilia
sunt et non tuta : cujusmodi illa sunt, quod for-
tuna omnia ac casu regan'!ur, quod uonm sit Deus
qui scelera ulciscatur, et. quecunque alia hujus-
modi. Quinimo et adversus daemones, dicta esse

intelligi pessunt, qui conantur in liujusmo:li nos sententias atque hzereses. inducere ; per peccatores
enim intelligi possunt tam injusti homines quam pravi daemones, Et per arcum el sagittas yel hzre-
ticorum instruuenta intellige, vel ,cogitationdi) absurdarum impetus : et que sequuntur. in. Psaliuo

juxta hujusmodi analogiam intellige.

Εὶς τὸ téAoc ὑπὲρ enc ὀγδόης yatyuóc τῷ Δαδίδ. Ὦ

ΨΛΛΜΟΣ ΙΑ’.

Τοιαύτην χαὶ οὗτος ἔσχεν ἐπιγραφὴν, ofav καὶ
ὁ ἔχτος, xal ἰχανῶς tv. ἑχείνῳ διηρµήνενται. Καὶ
γὰρ οὗτος περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ mpozn-
τεύει, xal τῆς ἑχδικήσεως τῶν ἁδιχουμένων πιστῶν.
Καὶ ἄλλως γάρ ᾽ τέλος τῆς ἐν χόσµῳ ζωῆς διὰ
θανάτου δεξάµενος, ἀνέστη κατὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν,
τὴν Κυριαχὴν : fs ὡς μὲν ἀρχὴ τῶν ἡμερῶν,
πρώτη λέγεται * διὰ δὲ τὸ πάλιν ἐπιέναι μετὰ την
ἑθδόμην, fl ἐστὶ τὸ Σάόδατον, ὀνομάδεται xal

* Isa. Li, 17.

In finem pro octava Psalius ipsi Duvid.
PSALMUS XI.

llic Psalinus eamdem habel. inscriptionem cum
sexto, ubi eam abunde sumus interpretati :. et
prophetiam pariter continet tam de Christi resur-
rectione quam de fidelium oppressorum viudicta.
Et aliter : Christi humanitas, flnem presentis
vit suscepit per mortem : et octava, hoc est Do-
minica die resurrexit : qu: dics, et prima dicitur,
tanquam dierum omuium principium : et octava,
quia rursus post septimam diem, hoc est post

Varie lectiones.

(51) Τρ. xat.

(52) Ejus luci sensus est : Jnjusti et. pravi homines.

PaTRoL, CX XV].

111

EUTHYMII ZIGABENT

112

Sabbatum, redit. Pro octava. ctiam, ct non Do A ὀγδόπ. Οὐκ ἐπιγέγραπται δὲ, Περὶ της ὀγδόης, ἁλλ᾽

octava inscriptum est, Neque enim docct Psalmus,
quid sit octava, sed rogat diem iilum cito adven-
iare, ut. homines nimirum, qui sub sva demo-
num opprimuntur tyrannide, atque idolis ser-
viunt, tanto cilius. servitutis jugo liberentur : et
daemones commissorum in Ώου criminum poenas
Juant majores. |

VEns. 2. Salvum me fac, Domine, quoniam de[ecit
sanctus. Jastus is dicitur qui humanis in. negotiis,
ab eo quod honestum est, non. dcelinat : sanctus
vero [cum apud Graecos duplici dicatur nomine,
ὅσιος nimirum ut hic, et ἅγιος (utraque enim dictio

sanctum significat) consequenter et in duplici sumi

potest significatione] ; ille autem proprie ὅσιος dici-
tur, qui pietatem et religionem colit, qux: ad. Deum
pertinet, ἅγιος vero ille qui per semitam virtutum,
divinitatis eflicitur particeps. H»c autem viriutum
nomina, scalae quodammodo comparari possunt,
per quam qui gradiuntur, perveniunt ad Deum. Alihi
etiam diximus quod apud Seripuiram, justus sze-
penumero is dicitur, qui non. solum justitia, sed
omni virtutum genere ornatus est : sel de hujus-
modi justo nunc non est sermo. Rogat igitur
Propheta salvari se a malignis hominibus qui
prevaluerant, cum sancti liomines qui olim fuerant

Ὑπὲρ τῆς ὁ)δόης ' οὗ yàp διδάσκει, τί ἐστιν
1j ὀγδόη, ἀλλὰ παρακαλεῖ, θᾶττον ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν
ἐχείνην, ἕνεχεν τῆς ἐχδιχήσεως τῶν τυραννουµένων
ὑπὸ τοῦ διαθόλου, xai δεδουλωµένιυν τῇ εἰδωλος
λατρεία. |

Σώσόν µε, Κύριε, ὅτι ἐκ.1έλιπεν ὅσιος. Δίκαιος
μέν ἐστιν, ὁ τὰ πρὸς ἀνθρώπους ἀῤῥεπὴς τοῦ χαλυῦ *
ὥσιος δὲ, 6 τὰ πρὸς θεὸν εὐσεθής ' ἅγιος δὲ, ὁ διὰ
τοῦ τέλους τῶν ἀρξτῶν θεώσεως µετασχών. Kal
ἑοίχασι ταῦτα χλίµαχι, πρὸς τὸν Θεὺν ἀναγούση
τοὺς βαδίζοντας δι’ αὐτῶν. Εἴρηται δὲ, ὅτι δίχαιον
μὲν λέγουσιν αἱ Γραφαὶ ἔστιν ὅτε χαὶ τὸν τέλειον
τὴν ἀρετήν * ἀλλ᾽ οὐ περὶ ἐχείνου νῦν ὁ λόγος ἡμῖν.
Ὡς οὖν δικαίων μὲν τὴν ἀνθρωπίνην xol pepuxhv
διχαιοσύνην ὄντων τινῶν, τῶν δὲ ὁσίων ἐχλελοιπό-
των * τῶν μὲν, τῷ θανεῖν ' τῶν δὲ (53) , τῷ ἑλαύ-
νεσθαι παρὰ τῶν ἁνοσίων * εὔχεται σωθῆναι ἀπὸ
τῶν ἐπιχρατούντων πονηρῶν ἀνθρώπων. Προσώπωῳ
δὲ τῶν µελλόντων ὑποδέξασθαι τὸ κήρυγμα τοῦ
Εὐαγγελίου, ποιεῖται τὴν ἔντευξιν ὁ προφήτης.
Τηνιχαῦτα γὰρ οἱ ὅσιοι ἐξέλιπον μάλιστα, ὅτε xal
διὰ σαρχὸς ἡμῖν ὁ Κύριος ἐπεδέμησεν.

erga Deum, partim morte, partim etiam Lyranno-

rum persecutionibus prorsus defecissent: tametsi fortassis aliqui adhuc essent, qui humana hao
justitia atque (ut. ita dicam) ex parte justi esse viderentur. Sermonem autem suum Propheta. ex
corum habet persona, qui Evangelium erant suscepturi. Tunc. enim maxime sancti defecerant, quando

Christus in carne ad nos advenit.

Quoniam diminute sunt veritates a filiis hominum. C

Sancti quidem penitus defeceruut, veritates vero
paucte admodum relicta: sunt: secundus enim
casus hic pro tertio sumitur. Quandoquidem in
rebus majoris momenti, mentiri solent, qui in
parvis fuerant veraces.

Vgns. 9. Vana loculus est unusquisque ad pro-
zimum suum. Vana, hoc est deceptoria. Nec alienos
1antum decipiebant, sed familiares etiam οἱ ἀοιπο-
sticos. Proximum enim non loco, sed familiaritate,
aique amicitia, aut alio conjunctionis vinculo,
propinquum vocat.

Labia dolosa in corde, et corde locutus est mala.
Per dolosa labia, dolosui ipsum intelligit (veluti a
parte totum), qui in duplicitate cordis et mentis
suz, mala ac noxia locutus est, aliam intra ani-
mium sententiam servans, et aliam verbis expri-
mens. -

Vens. 4. Disperdet Dominus universa labia dolosa,
εἰ linguam magniloquam, Apud Scripturam sacram
sepenumero optativum modum foriari reperimus
iu futurum indicativi, veluti nunc. Optat enim
Propheta ut dolosi penitus perdantur, et ii pariter
qui adversus in(irmiores quosque gloriari ac ja-
citare se solent, et de seipsis magna praedicare.

"Οτι oAuroncarx αἱ ἀ.ῑήθειαι áxó τῶν vior
τῶν ἀνθρώπων. Οἱ μὲν ὅσιοι, παντάπασιν ἔπιλε-
λοΐπασιν * ἀλήθειαι δὲ, ὀλίγαι τινὲς ὑπελείφθησαν
ἐν ἀνθρώποις. Γενικη γὰρ, ἀντὶ δοτικῆς ἐνταῦθα *
περὶ γὰρ τὰ χαίρια μὲν ἑφεύδοντο * &v δὲ τοῖς ἐλα-
χίστοις πράγµασιν, ἠλήθευον.

Μάταια ἐ.άλησεν ἕκαστος πρὸς τὺν π.Ίησίον
αὑτοῦ. Τουτέστιν ἁπατηλά ΄ οὐ µόνον γὰρ Ἱπάτων
τοὺς ἀλλοτρίους, ἀλλὰ xai τοὺς οἰχείους αὐτοῖς.
Πλησίον γὰρ χαλεῖ τὸν ἔγγιον, ob τόπῳ, ἀλλ οἱ-
κειότητι. |

Xsl.An δό.Ίια éy καρδἰᾳ, xal év χαρδίᾳ éAddnes
xaXá. Χε[λη δόλια λέγει τὸν δόλιον, ὡς ἀπὸ µέρους
τὸ, πᾶν ΄ ὁ γὰρ δόλιος ἐν διπλῇ xal καρδίᾳ xol

D γνώμῃ ἐλάλησεν xaxà xal BAa6epá * ἔσω μὲν ἀλ-

λοίαν γνώμην ἔχων * ἔξωθεν δὲ ἁλλοίαν δειχνύς,

Ἐξο.οθρεύσει Κύριας πάντα τὰ χείλη τὰ δό.Ίτα,
γήῶσσαν μεγαοῤῥήμονα, Πολλάχις fj Γραφὶ τὸ
εὐκτικὸν εἰς μέλλοντα χρόνον σχηματίζει, χαθάπερ
ἐπὶ τοῦ παρόντος. Εὔχεται γὰρ προῤῥίζους ἀφανι-
αθῆναι τοὺς δόλους, ἔτι δὲ xal τοὺς ἁλαζόνευομένους
κατὰ τῶν ἀσθενεστέρων, xal μεγάλα περὶ ἑαυτῶν
χομπάσοντας. "H xai προρητεύει την τούτων παν»

Varie lectiones.

(55) Tp. τῷ.

173

COMMENT. IN PSALMOS.

14

ωλεθρίαν * διράσκων δὲ τίνας λέγει µεγαλοῤῥήμο- A Vel eorum futuram exterminatonem praedicit : οἱ

vac, ἐπῆγαγεν'

Τοὺς εἰπόντας * Την γάῶσσαν ἡμῶν ueyaAv-
γοὔμεν. Τοὺς σχεφαµένους ἓν αὐτοῖς, ὃτ' Μεγαλυ-
νοῦμε», Ίτοι μεγάλα xai ἁἆλαζονιχκὰ φθέγγεσθαι
παρασχευάτοµεν τὴν γλῶσσαν ἡμῶν.

Τὰ χείλη ἡμῶν παρ᾽ ἡμῖν ἐστι, τίς ἡμῶν Κύ-
ριός ἐστιν ; Εἰπόντας ἔτι, ὡς Ἡμεῖς ἐξουσιάζομεν
τῶν χειλέων ἡμῶν, xai λοιπὸν τίνα δεδυίχαµεν μὴ
τοιαῦτα λέγειν 5 Καὶ τίς ἡμῶν κωλυτῆς τῶν τοιούτων
λόγων;

΄Ενεχεν τῆς ταΔαιπωρίας τῶν πτωχῶν xal τοῦ
στεναγιοὺ τῶν πενήτων, νῦν ἀναστήσομαι,
Aéret Κύριος. Τὸ ῦν, ἀντὶ τοῦ τότε ληπτέο», κατὰ
τὸν πρέποντα χαιρλν, ἵν ᾗ τοιοῦτον, ὡς Τηνικαῦτα,
φγσὶν ὁ Χριστὸς, ἀναστήσομαι τοῦ τάφου, ἔνεχεν
τῆς ταλαιπωρίας τῶν δεδε,ιένων τῇ πλάνῃ δι ἄγνοιαν,
Ἶτις ταλαιπιορία γέἐγονεν αὑτοῖς ἀντὶ τοῦ στεναγμοῦ,
καθ) ἣν ἀποδεδώχαμεν ἐξήγησιν, ἑρμηνεύοντες τὸ,
Οὖκ ἐπε.1άθετο τῆς κραυγῆς τῶν πεν ήτων. Αχήχοε
δὲ τοῦτὸ Δαθὶδ τοῖς προφητιχοῖς doi. Φασὶ δέ τινες
πτωχὸν μὲν χαλεῖσθαι τὸν ἀπὸ πλούτου πεπτωχότα,
κατὰ τό ' Π.ούσιοι ἑπτώχευσαν * πένητα δὲ, τὸν
διὰ πόνου τῶν οἰκείων χειρῶν τροφῆν ἀναγχαίαν
Χομιζόμενον. Τοιοῦτοι δὲ καὶ οἱ πιστεῦσαι µέλλοντες:
τάς τε Υὰρ οὐσίας περιῃρέθησαν, καὶ αἱ χεῖρες αὖ-
τοῖς διηχόνουν εἰς τὴν χρείαν τοῦ σώματος * Aap6á-

ducens quinam ii sint, qui suam magnificant lin-
guam subjicit :

γεας. 5. Quidigerunt : Lingkam nostram magnij-
cabimus. Eos, inquit, qui intra se cogitarunt di-
ccntes :. Magnificabimus linguam nostram, hoc est,
Magna et jactabunda quiedam praparabimus, quie
nostra loquatur lingua.

Labia nostra apud nos sunt, quis noster Dominus
est ? Qui et illud dixerunt : Nos labiorum nostro-
rum potestatem habemus, et quemnam deinceps.
Ginebimus : ut ista non dicamus 7 et quis erit qui
sermones nostros compescat ?

VrRs. 6. Propter miseriam inopum εἰ gemitum
pauperum nunc ezxsurgam, dicit. Dominus. Dictio
nunc pro lunc accipienda est, hoc est, cum oppor-
tinum tempus fuerit, ut sit sensus : Tunc, inquit
Christus, resurgam ο sepultura propter eorum
miseriam, qui ignoranter in errorem captivati sunt.
Miseria autem illa clamoris loco eis fuit et gemi-
tus : juxta ea qui superius diximus in Psalmo ix,
ihi : Non est oblitus clamorem pauperum. Dici vero
hec a Domino audiebat beatus David propheticis
auribus suis. Inops, juxta Graci nominis etgmolo-
giam, is dicitur, qui a statu suo decidit, quem οἱ
nos dicimus quasi sine opibus, juita illud : Inopes
facti sunt divites. Pauper vero jaxta eamdem Graci
nuominis etymologiam, is dici potest, qui proprio
labore necessarium sihi victum parat, cujusmodi

veta. δὲ πολλάχις xoi ἁδιαφόρως, ἀντὶ θατέρου (; fuere omnes qui primi fidem suscepturi erant ;

θάτερον. Ἔστι δὲ xal ἄλλως εἰπεῖν" Φησὶν ὁ θεός :
Διὰ τὴν ταλαιπωρίαν xol τὸν στεναγμὸν τῶν χατα-
πονουµένων, νῦν κινηθήσοµαι, τουτέστιν͵, αὐτίκα,
οὐθὺς, ταχέως. θεοπρεπῶς δὲ νόει τὸ Κινηθήσομαι,
καὶ τὸ ᾽Αμυνῶ, εἰ xal ἀνθρωποπρεπέστερον εἴρηται.

quippe qui bonis omnibus privati, propriis manibus
necessaria sibi omnia paraverunt : tametsi sape-
numero promiscue alterum pro altero accipiatur.
Possumus et aliter dicere, Deus propter afflictorum
gemitus el miseriam, dizit : Nunc movebor, seu

ulciscar, hoc est, cito ac stalim id faciam. Decentertamen ac digne Deo intellige verba illa : Movebor,
ev: Vindicam sumam, tametsi liumano quodam more dicta sunt.

θήσοµαι év cornplo, παῤῥησιάσομαι ἓν αὐτῷ.
Ἡνημονεύσας τῆς ἀναστάτεως, μνημονεύει xal τῆς
ταφῆς, ἀναστρέψας τὸν λόγον ἐπὶ τὸν διὰ σταυροῦ
θάνατον. "Ετι γὰρ, ero, καὶ τοῦτο λέγει ὁ Κύριος,
ὅτι Τεθήσομαε, τουτέστι, προσπαγἠσομαι ἐν τῷ
σταυρῷ. Τοῦτον Υὰρ ὑποληπτέον σωτήριον. Τῷ
δύρατι yàp τοῦ σταυροῦ χαταχκοντήσας τὸν τύραν-
vo), ἔσωσεν ἡμᾶς, xol σώαν τὴν ἑλευθερίαν τῆς
πλάνης ἑχαρίσατο * xal ἀσθενοῦντας πρὶν, ἕῤῥωσε
χατὰ τῶν δαιμόνων * παῤῥησιάσομαι δὲ ἐν αὐτῷ,
τουτέστιν, ἓν αὐτῷ δημοσιεύσω τὴν ἐπικχρυπτομένην
£v ἐμοὶ δύναμιν * διεΣῥάγη γὰρ xb χαταπέτασµα,
ὁ fto; ἑσχοτίσθη, αἱ πέτραι ἑἐσχίσθησαν, fj v7
ἐσείσθη, χαὶ ὅσα τότε γεγόνασιν ἐξαίσια. Ἡ πάλιν"
Θήσομαι αὐτοὺς slg σωτηρίαν, Ίγουν σωτηρίας
ἀξιώσω, xal παῤῥησιάσομαι ἓν τῇ τοιαύτῃ σωτηρίᾳ
αὐτῶν, Ίγουν φανερώσω, δείξω τὴν Ισχύν.

Ροπαπι in salutari, libere agam in eo. Cum
de resurrectione meminerit, meirninit et sepul-
ture sermonem facieas de morte quam in cruce
sustinuit : ex Christi cnim persona h:zc etiam
dicta sunt. Ponar, inquit, hoc cst infigar, in cruce,
quam salutare illud esse credimus, de quo nunc
loquitur, quippe cum hoc crucis jaculo, Christus
tyrannum demonem transfixerit : unde et salvavit
nos, et libertatem nobis erroribus liberam ac salu-
tarem donavit ; et cum antea infirmi essemus, for-
tes contra demones reddidit. Quod vero ait:
Libere agam in eo, idem sibi vult ac si diceret,
quod in ipsa cruce publicabit ac libere propalabit
occultam antea, atque ignotam potentiam suam.
Nain et velum templi tunc scissum est, et sol obtc-
nebratus, et terra commota, et petre discissm, οἱ
admiranda alia contigerunt. Vel aliter : [ quia

Grxcum verbum θήσομαι, ut futurum medium, tam activam. quam passivam significationem habct,
legere potes alio modo : Ponam in salutari, hoc est], Ponam eos in salutem : hoc est faciam eos sa-

lute dignos; in hujusmodi etiam salute libere agam :

declarabo vires meas.
Τὰ .1όγια Κυρίου, Aópua. ἀγνά. Ἐἰπὼν ὅτι τάδε

hoc est libere loquar, et palam omuibus

vgas. 7. Eloquia Domini eloquia casta. Cum Do-

»

1:5

EUTHYMII ZIGABENI

176

minum narravcrit haec atque illa dixisse, nunc de Α xal τάδε λέγει Κύριος, διαθεθαιοῦται xal περὶ τῆς

veritate sermonum ejus testimonium redd;t, di-
cens, quod munda ac pura sunt ab omui menu-
dacio.

Argentum igne examinatum probatum terre. Adeo
munda ac nitida sunt eloquia Dei, ab. omni dolo
et ab omni deceptione, ut argento conflato, quod
viliori omni carere solet materia, puiitate ac imun-
ditia sua possint comparari, Probatum vero terre
dixit, pro, in terra. Fabri etenim conflatum argen-
tum fundunt in. lerram. Vel Probatum. terre, hoc
est, ex terra. Deinde lianc eloquiorum Dei mundis
tiam adliuc. magis extollens, adit :

Purgatum septuplum. Septuplum, hoc'est, ssepius.
Solent enim. Hebraei septies poucre pro pluries.
Argentum autem quod sspius couflatum est, mun-
dius omuino ac purius esse solet. Sunt igitur elo-
quia. Dei vera et. nitida, ac similia argento sanpius
conflato. Λόγια vero dicit, non dininutivo utens, sed
quia oracula eloquia, propter eorum brevitatem,
appellare consueverant. Paucis enim litteris maxi-
maim cogitationis vim complectcebantur.

Vgns. 8. Tu, Domine, custodies nos, ct conservabis
nos a g^neratione hac in sPculum. Τά nos, Domine,
custodies ab exterioribus inimicis, οἱ conservabis
ab iis qui interius insidias parant. Vel custodies
quidem a przsenti generatione, et servabis ab iis
qui postea in sxculum futuri sunt, hoc est, semper
et perpetuo proteges nos. Nam ct fides eorum qui

τῶν Ἠνρίου λόγων ἀληθείας, ὡς καθαρὰ ψεύδους

ἑστίν.

Αργύριον πεπυρωµέγον, δοχίµιον τῇ 74. 00-
τως εἰσὶν ἀμιγεῖς ἁπάτης, ὡς τὸ χεχωνευμµένον &p-
χύριον ἀκοινώνητόν ἐστιν Όλης χείρονος, Δοκίμιον
δὲ τῇ Ti ἀντὶ τοῦ, δοχιµαζόμενον ἐν τῇ vf * καὶ
γὰρ εἰς γῆν ἔχεον οἱ τεχνῖται τὸ χωνευόµενον. Ἡ
xai δοχ/µιον τῇ ΥΠ, ἄντι τοῦ, δόχιµον ἐκ τῆς γῆς
ἐπιτείνων γὰρ τὴν χαθαρότητα τῶν τοῦ Κυρίου λό-
γων, ἐπήγαχεν

Γεκαθαρισμένο» ἑπταπ.ασίως. Τὸ ἑπταπλα-
σίως, ἀντὶ τοῦ πολλάχις * τὸ γὰρ ἑπτάχις, ἀντὶ τοῦ
πολλάχις fj τῶν Ἑθραίων παραλαμόδάνει διάλεχτος.
Τὸ δὲ πολλάχις χεχωνευµένον, παντάπασίν ἐστι
καθαρὀν. Οὕτως οὖν εἰσιν ἀληθεῖς, ὡς ἀργύριον χε-
χωνευμένον πολλάχις. Λόγια δὲ εἶπεν, οὗ γαθ)
ὑποχκοριαμὸν εὐτελείας, ἀλλ' ὅτι τοὺς χρησμ.ὺς λόγια
ἐχάλουν διὰ τὴν βραχυλογίαν αὐτῶν . "Ev ὀλίγαις
γὰρ λέξεσι, μεγάλην δύναμιν ἑννοίας ἐἑμπεριςῖχον.

Σὺ, Κύριε, φυ.]άξεις ἡμᾶς, xal. διατηρήσεις
ἡμᾶς ἁπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης καὶ εἰς τὸν αἰῶνα.
Τὸ μὲν Φυ.Ιάξεις, ànb τῶν ἔξωθεν πολεμούντων '
τὸ δὲ Διατηρήσεις, ἀπὸ τῶν ἔσωθεν ἐπιθουλευύντων.
"Il καὶ τὸ μὲν Φυ.Ιάξεις, àxb τῆς παρούση; γενεᾶς '
τὸ δὲ Διατηρήσεις, ἀπὸ τῶν ἑσύστερον, ὅπερ ἑστὶν
εἰς τὸν αἱῶνα, δηλονότι, µέχρι παντό:. Καὶ μέντοι

Evangelium susceperunt, ab illa generatione stabi- C fj πίστις τῶν δεξαµένων τοῦ Εὐαγγελίου τὸ xfjpu-

lis permansit : et in seculum adco manebit invicta,
"! neque gentiles, qui aperte eam oppugnant, nce-
que hzretici, qui intra nos clam contra eatn insi-
dias disponunt, praevalere possint.

VEns. 9. In circuitu impii ambulant, Undique,
inquit, nos circumdant, obsidere certantes fidem
nostram. Et hoc οἱ de gentilibus intelligas. Quod si
loqui Prophetam intelligas de hzreticis, dicatur :
Ambulant in circuitu, hoc est, non recte, sed obli-
que : cum sacram omnem Scripturam perverse
interpretentur.

Secundum | alüitudinem | tuam | magni. pepeudisti
filios hominum. 'Tu, inquit, in cruce exaltatus suni-
mam de hominibus curam habere dignatus es:
quam ob causam mortem etiam subiisti. Et quod
ait Magni pependisti, Graece liabetur ἐπολυώρησας:
et quemadmodum apud Grzcos ὁλιγωρία vilipensio
dicitur δὲ neglectio, ita πολυωρία ejus contrarium.
Vel aliter tum ad celos usque exaltatus, assum-
ptionis nimirum tuze tempore, magna in humanam
naturam contulisti bencficia, misso ad eam Spiritu
l'aracleto, qui apostolos illuminavit, atque in Evan-
gelii predicationem direxit. Potest etiam hic Psal-
musa juxta historie sensum accomuodari beato
David, illo potissimum temporc quando eum fugien-
tcm a facic Saul, quidam se, οἱ amicos fingentes,
Icntaverunt, ut in perseculoris manus eum trade-
rcnt. Quorum infidelitatem, simulaticneu. dolos

γµα, xal ἀπὸ τῆς τηνικαῦτα γενεᾶς ἀχαταγώνιστος
ἔμεινε, xal el; τὸν αἰῶνα μενεῖ, καὶ οὔτε οἱ φανε-
po; πολεμῄσαντες Ἕλληνες, οὔθ) οἱ ἓν ἡμῖν λα-
θραίως ἐπιθουλεύοντες αἱρετιχοὶ, χατίσχυσαν αὐτῆς,
* χατισχύσαι δυνῄσονται.

K)xAo οἱ ἀσεθεῖς περιπατοῦσι. Πάντοῦεν γὰρ,
φησὶν, ἡμᾶς περικυκλοῦσι, πολιορχήσαι τὴν πίστιν
σπεύδοντες. Καὶ τοῦτο μὲν ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων: ἐπὶ
δὲ τῶν αἱρετιχῶν, τὸ Κύχῳ περιπατοῦσι, ἀντὶ
τοῦ, οὐκ Em εὐθείας, ἀλλὰ πξεριεστραμμένης * παρ-
ερμηνεύουσι γὰρ τὰς θείας Γραφά;.

Κατὰ τὸ boc σου, ἐπο.Ἵνώρησας τοὺς υἱοὺς
τῶν ἀνθρώπων. Ὑφωθεὶς, φᾳησὶν, ἐπὶ otaupou,

D πολλῆς φροντίδος τοὺς ἀνθρώπους Ἰξίωσας, ὅτι δι

αὐτοὺς πέπονθας. Ἠολυωρία γὰρ, fj πολλὴ φροντὶς,
ὥσπερ xai ἡ ὁλιγωρία, τοὺναντίον. Ἡ καὶ ὑγωθεὶς
ἐν τῷ χαιρῷ τῆς ἀναλήφεως, εὐηργέτησας τοὺς
ἀνθρώπους, ἑξαποστείλας τὸν Παράχλητον, φωτί-
ζοντα xal ὁδηγοῦντα τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ χἠρυγμα.
Δύναται δὲ xol ἱστορικῶς οὗτος ὁ Φλλμὸς ἁρμόσαι
τῷ Aa6ib* φεύγοντα γὰρ τοῦτον ἀπὸ προσώπου
ZaoUA, τινὰς ὑποκρινόμενοι φιλανθρωπίαν, ἐπεχεί-
ρΏσαν προδοῦναι τῷ διώκοντι. "Qv διασύρει τὴν ἁπι-
στίαν, καὶ thv χρίσιν, χαὶ τὸν δόλον, xal τὴν παν-
υυργίαν, xat µόνον ἐπ'.καλεῖται Σωτῆρα τὸν θεὸν,
οἷα τῶν φίλων προσθεµένων τοῖς ἐχθροῖς αὑτοῦ, xal
προλέγει τ«ύτων τὴν ἀπώλειαν. Αλλά xal τὴν µεγα-

λοῤῥυμοσύντν τῶν &uqi τὸν Σαοὺλ . ἀποσθεσθῆναι

171

διὰ τὸ Νυν ἀναστήσομαι, χαὶ τὰ ἑφεξης, τῇ ἀναστά -
σξι μᾶλλον τοῦ Σκυτῆρος ἁρμόζοντα. El γὰρ xal ταῦ-
τα πρὸς τὸν Δαθὶδ ἐλχύσομεν, ὥσπερ ἀχηχοότος τοῦ
θεοῦ xai ὑπισχνουμένου χινηθῆναι χατὰ τὸν χαιρὸν
τῆς ἐπιθουλῆς εἰς ἐχδίχησιν αὐτοῦ, xaX θεῖναι τοὺς
πτωχοὺς xal πένητας εἰς σωτηρίἰαν, xai παῤῥησιά-
σασθαι, τουτέστι φανῆναι ἰσχυρὸς xal δίχαιος διὰ
τῆς σωτηρίας αὑτῶν ' ἑναντιωθήσομαι τῇ ἐπιγραφῇ
τῆς ὀγδόης. Ἱστέον δὲ, ὅτι τὸ σωτήριον οὐδετέρως, ἡ
σωτηρία.

COMMENT, ΙΝ PSALMOS.
προαγορεύει c ἐπιγέγραπτχι δὲ, ᾿} πὲρ τῆς ὀγδόης, A

173
et scelera hoc Psalmo reprehendit, unicum ad pro-
priam salutem Deum invocans : quasi nulla jain
amplius ei spes superesset in auxilio amicorum,
qui sese hostibus*adjunxissent, ct quorum interi-
tum hic pradicit : ipsius etiam Saul ac socierum
jactantiamn evertendaim essc prznuntians. Pro octa-
va vero iuscriptus est propter illa verba, Nuwuc
resurgai : qua lamen resurrectioni Salvatoris
congruere magis videntur. Nam e quis trahcre
velit sensum verborum ad beatum David, tanquam
ipse sudiverit Deum promittentem se ei, insidio:um

tempore in auxilium adventurum, et ad ejus vindictam : et posilarum insuper pauperes Omnes atque

inopes in salute, demum libere se acturum, hoc est, fortem ac justum se couspiciendum — csse,
si quis, inquam, sensum Psalmi illuc trahere voluerit, non. videbuntur verba
Sciendum est etiam, quod salutare hic neutrum — oomen

pter. illorum salutem :
Psalmi inscriptioni, Pro octava, convenire.
substantivum est, et ponitur pro salute.
Εἰς τὺ τέλος να] μὸς τῷ Δαξθίδ.
ΨΛΛΜΟΣ IB.

Μετὰ τὴν µοιγείαν Βηρσχθδέε, χαὶ τὸν φόνον τοῦ
ἀνδρὸς αὑτῆς Οὑρίου, ὃ.αφόροις περιπεσὼν πειρα-
σμοῖς ὁ Aa615, ἥτε θυγάτηρ αὐτοῦ παρὰ τοῦ ἁἀδελφοῦ
aot; ᾽Αμνών χαὶ τὸν ᾽Αμνὼν ὁ ἁδελφὸς αὐτῆς
᾽Αθεσαλὼα ἀνεῖλε, xal τῶν βασιλιχῶν οἴχων οὐχ
ἑλαχίστη Υέγονε σύγχυσις ' ἐπεὶ τελευταῖον xal τυ-
ῥαννίδα µελετήσας ὁ maiz οὗτος ᾿Αθεσαλὼμ., ἁπήλα-
σε μὲν αὐτὸν τῆς βασιλείας, οὑκ ἕστησε δὲ µέχρι
τούτου τὸν θυμὸν, ἀλλὰ τὰς δυνάµεις τούτου συνεχρό-
τησε, xol παρεσχευάζετο χαταδ.ῶδαι τὸν πατέρα,
xal ἀνελεῖν. Αναλογιζόμενος 6 Δαθὶδ τὸ πλῆθος xal
μέγεθος τῶν συμφορῶν, (peto «tv δηλωθεῖσαν µοι-
χείαν xal τὸν φόνου τὰ τοιαῦτα προξενῆσαι καχὰ,
ἑγχαταλιπόντος αὐτὸν τοῦ θεοῦ, εἰ xal τηνικαῦτα
συνεχωρήθη. Διὸ xal τὸν παρόντα συνέθηχε φαλμὸν,
μετὰ τὸν τρίτον, ὅτε ὁ Χουσὶ διασχεδάσας τὴν βου-
λὴν Αχιτόφελ, ὡς προειρήχαµεν, ἐμήνυσεν αὐτῷ τὴν
µελέτην πᾶσαν ᾿Αδεσαλὼμ, xal τὸ πραχκτέον ὑπέθε-
το. Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέγραπται. διὰ τὴν kv τούτῳ
πρόῤῥησιν τῆς τοῦ πολεμοῦντος ἧττης, εἰς τὸ τέλος
ἐχθεθηχυία;. ᾽Αγαλλιάσεται γὰρ, φησὶν, ἡ χαρδία
µου ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου.

Ἔως πότε, Kopie, ἐπιλήσ]ῃ µου εἰς τό-Ίος ; Λήθη
μέν ἐστιν ἁπηθολὴ µνήµης ' τῷ θεῷ δὲ πάντα bv-
ώπια, xal οὐχ αἱ πράξεις µόνον, ἀλλὰ xai τὰ τοῦ
νοῦ κινήματα. Λήθην οὖν ἐπὶ θεοῦ, τὴν ἐγχατάλει-
Ψιν τῶν πεπλανηκότων οἱητέον, παραχωροῦντος πει»
ράζεσθαι τούτους εἰς παίδευσιν. Τὸ δὲ εἰς τέλος,
ἀντὶ τοῦ, µέχρι πολλοῦ παρείλητται.

Ἕως πότε ἁποστρέφεις τὸ πρὀσωπόν σον ἁπ᾿
ἐμοῦ; Πρόσωπον μὲν οὖν ἐστι θεοῦ fj ἐποπτιχὴ xal
εὑεργετιχὴ αὐτοῦ δύναμις ἀποστροφὴ δὲ, ἡ πρὸ,
τοὐναντίον αὐτῆς ἑνέργεια, ὡς ἁποστρεφομένη τοὺς
ἀναξίους τῆς ἐπισχοπῆς αὐτοῦ, διὰ τὸ βδξελύττεσθαι
τὰς πράξεις αὐτῶν, Απὸ τῶν ἀνθρωπίνων δὲ, χα-
ρακτηρίσει xal τὰ θεῖα. Καὶ γὰρ οἱ ἑγχαταλιμπά-
νοντές τινα, xal τὴν μνήμην αὐτοῦ συναπολιμπᾶ-
ν7υσι, καὶ οἱ ἀποστρεφήμενοι οὐχ ὁρῶσιν, οὓς &mo-
στρέφαντα"».

pro M

In finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS XM.

Post adulterium Bersabes et post. caedem Uri;e,
cum in varias incidisset calamitates beatus David :
quippe cum et filia ejus Thamar ab Awmon fratre
fuisset corrupta, et Amnon a fratre Absalone in-
teremptus : unde non mediocris confusio in. regia
illa domo orta est : pri::cipue cum ipse Absalon
postremo tyrannidem etiam affectaverit, ct patrem
regno expulerit, et crescente in immensum furorc,
copias etiam collegerit et persecutus sit patrem, ct
iuterimere etiam eum conatus sit: cum igitur in
las omues calamitates incidisset beatus David, οἱ”
que animo eas semper revolveret, existimavit se
ob commissum adulterii, οἱ cedis criwen tantis

* opprimi malis : et quanquam olim sibi remissum

fuisset peccatum, veritus tamen se a Deo fuisse
derelictum, hunc Psalmum conscripsit, post ter-
tium, quando Cliusi fregit consilium Aehitojhel, ut
jam pradixzimus. fJoc autem Psalmo, et. Absalonis
filii cogitationes explicavit, et quse eventura eraut
praedixit : atque ideo ἐπ finem inscriptus est : quia
profligationem Absalonis przdicit, quze verum finem
erat consecutura. Exsuliabit, inquit, cor meum in
salutari tuo.

Vens. 1. Usquequo, Domine , oblivisceris mei. im
finem ? Oblivio est memorie deperditio. Deo vero
omnia prazesentia sunt : nec lantum actiones nostra,
sed ipsius etiam mentis cogitationes ac motus,

D Oblivisci vero dicimus Deum alicujus, quando ob

illius delicta eum Deus derelinquit, tentarique
permittit atque aifligi, ut flagello erudiatur. η finem
autem posuit pro díw.

Usquequo avertis. (aciem. tuam a me? Facies Dci
potentia illa in Deo est, qua aspicit nos, ac custodit
et beneficiis donat. Aversio vero Dei contraria
operatio est : quando nimirum indignos quosque a
custodia* et protectione ssa avertit, tanquam ea
operentur qui in ipsius conspectu. abominabilia
videri possiat : verum humanis loquendi modis
Propheta divinas nobis actiones exprimit. Nam qui
aliquem derelinquunt, iliius pariter memoriam
perdunt, et qui aliquos averiunt, amplius e»s non.
vident, a quibus aversi sunt.

119

P

EUTHYMI! ZIGABENI

{90

Vrns. 2. Usquequo ponam consilia in anima mea, A "ως εἶνος θήσομαι BovAác ἐν ψυχῇ µου.

dolorem in corde meo die et nocte? Sollicitus, in-
quit, ac cogitabundus, quo pacto valeam a eala-
iuilatibus liberari, et viam nullam inveriens, assi-
dvis doloribus premor.

Vins. 5. Usguequo exaltabitur inimicus meus su-
per me ? Parricida, inquit, filius Absalon, qui jam

diu fuerit contra me (ex €o sane tempore quo -

Amnon fratrem interemit), usquequo exaltabitur ?
Moc est, Usquequo prospere ei oumnia succedent
ndversum me ? extollere enim se solent atque
; erigere caput, omnes qui leti sunt, et quibus ex
animi voto cuncta contiugunt : contra. vero liumi-
les ac demissi, qui maesti sunt ac tristes. Possumus

óéóvvac ἐν καρδίᾳ µου, ἡμέρας καὶ νυκτὸς; Φρον-

τίζων xal μερ.μνῶν πῶς ἁπαλλαγείην τῶν me:pa-
σμῶν, xal ph δυνάµενος ἐλενθερίαν» εὑρεῖν, ὀλυνῶ-
μαι διὰ παντός.

Ἔως xóts ὑψωθήσεται à ἐχβρός pov ἐπ᾽ ἐμέ;
'O πατραλοίας, ὁ διὰ πολλοῦ μηνύων pot, à' οὗ
τὸν παῖϊδά po) ᾽Αμνὼν ἐθανάτωσεν. Ὑψωθήσεται
δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐπραγήσει. Ὁ μὲν yxp yatpuv, ato:
την χεφαλήν * ὁδ' ἀνιώμενος, αυγκέχυφε, ταπεινού-
µενος. "H ἐχθρὸν, τὸν διάδολον ὑποληπτέον. αὐτὸς
ἵάρ ἐστιν, ὁ τῶν πειρασμῶν αἴτιος, ἐπεμθαίνων τοῖς
πάσχουσι, καὶ οἷον καταπατῶν καὶ θλίδων, ἕστερι-
μένοις τῆς παρὰ θεοῦ fortc.

et inimieum diemonem intelligere qui tentationum nobis ac calamitatum est causa, dum afflictis in-
sultat ; quinimo δὲ gravius eos etiam affligit, qui divino auxilio destituti sunt.

Vens. 4. Respice, exaudi me, Domine, Deus meus. D

Verbo avertis conveuienter apposuit verbum res-
pice : Dignum we efficito, inquit, benevolentia : res-
pice ine graviter afflictum : et misertus, eum exaudi,
qui te advocat in auxilium.

lllumina oculos meos ne wnquam obdormiam in
morle, Est etenim. super. me circumfusa tristis
calamitatum nox, detentique sunt oculi mei a
meroris sopore. Solent enim qui moesti sunt facile
in somnum deferri. Dglore scilicet cordis gravedi-
nem quamdam ac tenebras in corporis oculos im-
mittente. Tu igitur eos illumina : hoc est concedito
μὲ recte ac pure videant. Et gaudium instilla cordi
meo, ita ut exsultans, somnum ab oculis expellat,
ne aliquando fortassis hujusmodi somnus.ob dolo-
ris mei vastitatem, desinat in mortem. Vel ocu-
los ipsius auiwze intelligit, mentem ipsam nimirum,
seu intellectum. IHumina, inquit, intellectum meum
peccati caligine obscuratum, et libera me ab
hujusmodi tenebris, ne aliquando mori me eontin-
gat morte peccati, αμ bominem virtutibus mor-
tuum reddit : vel ne morte desperationis moriar,
exstincta 96 mortua omni spe quam in te habe-
bam.

Vgns. 5. Nequaudo dicat inimicus meus, Pravalui
adversus eum. Nam si quid hujusmodi acciderit,
meam inimicus mortem su: ascribet potentis : οἱ
quemadmodum ab initio ille mibi calamitatum
omnium causa fuit, ita et interius nune fuisse

gaudebit. Inimicum vero et visibilem et invisibilem Ὦ

potes intelligere.

Vens. 6. Qui tribulant me exsultabunt οἱ motus
fucro. Si fluctuavero, inquit, ab illa securitate
quam in te labeo, inimici mei letabuntur, &pe-
rantes me deinceps facillime io przceps delatum
iri, veluti qui nullam basera aut fundamentum ba-
beam salutis.

Ego autem in misericordia tua speravi. Postquam,
inquit, ob scelera qux commisi, fiduciam omYem
abjeci quam antea de. virtute habebam, quod reli-
quum est, modo in tua tantum spero misericordia :
tametsi abundantissimum hoc mihi remedium esse
noverim atque inexhaustum.

Ἐπίθ1εψον, εἰσάκουσόν µου, Κύριε ὁ θεύς
tov. Πρὸς τὸ ἀποστρέφεις κατάλληλον τὸ, Επίδ.ε -
vov. ᾽Αξίωσόν µε τῆς ση: εὐμενείας ' ἔπίδε χακῶς
τάσχοντα, xoi ἑλεῆσας, εἰσάκουσόν µου, παραχα-
λοῦγτος εἰς βοήθειαν,

Φώτισον εοὺς ὀφθα.μούς µου, µήποτε ὑπγώ-
σω εἰς θάνατον. Tac νυκτός pot περιχυθείσης τῶν
συμφορῶν, κατέσχε τοὺς ὀφθαλμούς µου ὕπνος ἆθυ-
μίας" εἰώθασι γὰρ εἰς ὕπνον οἱ λυπούμενοι χαταφέ-
ρεσθαι, τῆς ὀδύνης τῆς. καρδίας .σκότον καὶ βάρος
ἐμποιούσης τοῖς ὀφθαλμοῖς. Φώτισον οὖν αὑτοὺς,
τουτέστι χαθαρῶς ὁρᾷν δὸς, χαρὰν ἑνσταλάξας τῇ
χαρδίᾳ µου, ὑφ᾽ ἧς αὕτη σκιρτῶσα, τὸν ὕπνον &mo-
δ.ὧξει τῶν ὀφθαλμῶν, μὴ ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον,
εἴτ' οὖν, µήποτε ὁ Ünvog οὗτος εἰς θάνατόν µοι
καταλήξῃ δι ἀθυμίας ὑπερθολὴν, µήποτε ὑπνώσω
θανάσιµον. Ἡ καὶ ὀφθαλμοὺς τοὺς τῆς quytic λέγει,
δγλαδὴ τὸν νοῦν, ὡς ἐσκοτισμένον ὄντα τῷ ζόφῳ τῆς
ἁμαρτίας, ὃν ἁπαλλαγΏναι τοῦ σχότους ἱκετεύει,
µήπως ἀποθάνῃ τὸν ἐν ἁμαρτίαις θάνατον, νεκρὺς
εἰς ἀρετὴν ἤδη γεγονώς * ἢ καὶ τὸν ἓν ἀπογνώσει,
νεχρωθεὶς ὅλως εἰς ἑλπίδα τὴν σἠν.

Μή ποτεεἴπῃ ὁ ἐχθρός µου. Ἴσχυσα πρὸς

: αὐτόν. El γὰρ τοιοῦτόν τι πείσοµαι, τῇ ἑαυτοῦ 6)”

νάµει ὁ ἐχθρὸς τὸν ἐμὸν ἐπιγράφεται θάνατον, ὡς
καὶ τῶν ἀλγεινῶν vevópsvog αἴτιος. "Εχθρὸν δὲ
νοῄσεις, εἴτε τὸν ὁρατὺν, εἶτε xol ἀόρατον.

Οἱ θ1ἱδοντές µε, ἀγαλλιάσονται, ἑὰν σαλευθῶ.
Ei παραχινηθῶ ἀπὸ τῆς ἀσφαλείας, οἱ ἐχθροί µου
χαρῄήσονται, χαταχρημνισθηναί µε τοῦ λοιποῦ θαῤ-
ῥοῦντες, ὡς οὐκ ἔχοντα σωτηρίας βάσιν.

'Eqà) Σὲ ἐπὶ τῷ ἐλέει σου ἤ Ίπισα. Τὴν ἐξ ἁ; ετὼν
παῤῥησίαν ἁπολωλεχὼς, διαπέπραχα zaxà, ἐπὶ τῷ
ἑλέει σου µόνῳ Άλπισα. δαψιλὲς γὰρ τοῦτο, καὶ
ἀνεξάντλητον.

ret

COMMENT. IN PSALMOS.

182

᾽Αγα1λιάσεται ἡ καρδία µου ἐπὶ τῷ σωτηρῳ A — Ezsultabit cor meum in salutari tuo. Pravidens

σου. Προχατιδὼν τὴν τοῦ πολεμοῦντος ἦτταν τοῖς
προθλεπτιχοϊῖς ὄμμασιν ἐγὼ δὲ, φησὶν, εὐφρανθή-
sogar ἐπὶ τῇ παρὰ σοῦ δωρουµένῃ pot σωτηρίᾳ.
"Acc τῷ Κυρίῳ τῷ εὑεργετήσαντί µε, xal ύ-α-
4 τῷ ὀγόματι Κυρίου τοῦ ὑψίστου. ᾿"Ασω διὰ
γλώττης, φαλῶ διὰ τοῦ ὀργανιχοῦ φαλτηρίου. "H xal

θεωρητιχῶς εὐφρανῶ, καὶ πραχτικῶς. ᾿Αρμόζει δὲ.

οὗτος ὁ dap, καὶ πᾶτιν ἀδιχουμένοις,

Εἰς τὸ τέλος γαἲμὸς τῷ Δαξίδ.
ΨΑΛΜΟΣ ΙΓ’.

Καὶ οὗτος 6 φαλμὸς πἐρας ὑπισχνεῖται τῶν ἑαυτῷ
προηγορευµένων * οἱ μὲν γὰρ, αὐτὸν προλέγειν qao!

τὰ χρόνοις ὕστερον ἐπὶ Ἐζεχίου τοῦ βασιλέως Ἱε- B

ϱουσαλὴμ, καὶ τοῦ πολιορχοῦντος αὐτὴν 'Aacuplou
Στεναχηρεὶμ γεγενηµένα ' οἱ δὲ, τὰ ἐπὶ τῶν χρόνων,
καθ) οὓς à Κύριο; ἐνηνθρώπησεν. Ἡμεῖς δὲ, ἄμφω
τὰς ἐξηγήῆσεις ἁποδώσομεν.

Εἶπεν ἄρρων ἓν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι θεές.
Ὁ ἄφρων Σεναχηρε]μ ἐν τῇ αὐτοῦ χαρδίᾳ ἀπεφί-
νατο μὴ εἶναι Θεὸν τὸν Θεὸν τῶν Ἰουδαίων. El γὰρ
ἑφρόνει, οὐκ ἂν εἰς τοιοῦτον ἦλθε λογισμὸν, καὶ
ταῦτα καθ) ἑχάστην ἀχούων, ὖσα παράδοξα κατὰ
τῶν Σχβραινόντων Ἰουδαίοις à θεὸὺς ἑπρίησεν. 00:0
δὲ παρ ἑαυτῷ λογισάµενος, xal διὰ προφοριχοῦ λό-
yov τὸν θεὸν ἐθλασφήμησε, τὸν ἄρχοντα τῶν δυνά-
piov αὐτοῦ Ῥαφάκην τῷ τάχει τῆς πόλεως παρα-

propheticis oculis inimici prefligationem beatus
David : Lietabor ego, inquit, de salute wibi a te
praestita.

Cantabo Domino qui bona tribuit mihi et psallam
nomini Altissimi. Cantabo ore, psallam vero Psal-
terio ; vel, Oblectabo te, inquit, contemplationis
studio εἰ vite mex. actionibus. Acconmodari
etiam potest hic Psalmus oppressis omnibus et in-
juria affectis.

In finem Psalmus ipsi David.

PSALMUS XI.

Finem rerum pollicetur hic Psalmus qua in eo
prenuntiantur. ΑΠ dicunt przedici hic, ea quz
Ezeclix regis tempore eventura crant in Jerusa-
lem, quando civitas obsessa est a Sennacherib
Syro; lii vero ea qu: ad. tempora Incarnationis
Christi pertinent. Nos utranique expositionem re-
feremus. |

Vens. 1. Dixit iusipiens in corde suo * Non est
Deus. Insipiens Sennacherib, dixit in corde suo
Dcum non esse ; Deum, inquam, Jud:orum, Quod
si sapiens fuisset, in hujusmodi errorem non esset
prolapsus, precipue cum audiret assidue quanta
Deus Israel adversus eos operatus sit, qui Judzo-
rum gentem oppugnare conati fueraut. Cum auiem
hoc pacto in corde suo Deum jam neglexisset,
addidit eL aliud facinus : ut verbis proprio ore

στήσας, xal bt αὐτοῦ µηνίσα:, ofa thv xav' αὐτὸν C prolatis ei palam malediceret, quaudo principem

ἀναγινώσχοντες εὑρήσομεν ἑστορίαν.
civitatis ea populo annuntiavit ,
cere.

Διερθάρησαν, xal ἐδδεΙύχθησακ ἐν ἐπιτηδεύ-
pact. Οἱ ἀμφὶ τὸν Σεναχηρεὶμ. διεφθάρησαν μὲν,
ἐκπεσόντες τῆς ὀρθῆς ὑπολήψεως: ἐδδελύχθησαν 5t
τῷ Bed, διὰ τὰς ἀνοσίους πράξεις αὐτῶν. Ὕδριζον
Υὰρ τὸν θεὸν, καὶ ὡς μὴ ὄντι θεῷ ἀσθένειαν ὠνείδ.-
ζον, καὶ τῷ λαῷ αὑτοῦ πανωλεθρίαν ἠπείλουν. Καὶ
οὕτως ἁλαξονευόμενοι, µέθαις xal ἀσελχείαις, ἑνι-
λυσπῶντο xat χατεμολύνοντο. Νοοῖτο δ᾽ ἂν καὶ xa"
ὑπερθατὸν ὁ στίχος, ὅτι διεφθάρησαν ἐν ἐπιτηδεύ-
pact, xal ἐδδσλύχθησαν.

qui historiam

exercitus sui Rapsacem misitl, qui ad moenia
illam legentibus in libris Regum licet inspi-

E *

Corrupti sunt et abominabiles (acti sunt in studiis
suis. Sennacherib nimirum et qui cum eo erant,
corrupti sunt, quando a recta epinione deciderunt :
insuper et abominabiles facti οὗ nefandas eorum
actiones. Jurgiis quippe Deum impetebant, infir-
mititem οἱ atque impolentiam | improperantes ,
quasi Deus non esset. Praterea et populo Dei in-
ternecionem | minitabantur : cumque adeo jacta-
bundi essent, ebrietatibus insuper ac libidinibus
immersi erant el coinquinati, Construi etiam potest

bic versiculus per figuram hyperbaton, hoc modo * Corrupti sunt. in studiis, et abominabiles facti

sunt.

Obx ἔστι ποιῶν χρηστότητα. Οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς
χρηστὸς, ἀλλὰ πάντες πονηροἰ.

Κύριος éx τοῦ οὐρανοῦ διἐκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς
ών ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν, εἴ ἐστι συνιὼνι, i ex-
ζιτῶὠν τὸν Θεόν. Ἐπὶ τοὺς νἱοὺυς τῶν ὀνθρώπων,
τουτέστιν͵ ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπρως ἐχείνους, τοὺς ἔχον-
τας, ὡς εἰρήχαμεν. Ἐκ τοῦ οὑρανοῦ δὲ, ὑφ οὗ xat-
οικεῖν ὑπολαμέάνεται, χατὰ τό: 'O κατοικῶν ἐν
οὐρανοῖς. ἙἘπέθλεψε δὲ, ὥστε ἰδεῖν, ct τις ἐν αὐτοῖς
ἔστι συνιὼν ἀπὸ τῶν τεραστίων τὸν θ:ὸν, f) ἐχν ητῶν
αὐτὸν, τουτέστιν ἐπικαλούμενος, ὡς só* ᾿Εξεζήτησα
τὸν Κύριὀν, καὶ ἐπήκουσέ µου ' τινὲς γὰρ συνιέν.

* Psal. xxxvi, 15.

Non est qui faciat bonum, Nullus, inquit, intcr
eos bonus est, sed omnes sunt pravi.

D Vens. 3. Dominus de celo prospexit ad filios ho-

minum, ul viderel, si est qui intelligat, aut qui re -
guirat Deum, Ad (ilios hominum, lioe est, ad illos
homines, qui ita dispositi sunt, ut diximus. De
celo vero ideo dixit, quia opinio qusdam esse
videtur, Deum illic habitare, juxta quod alibi di-
ctum est : Qui habitat in colis irridebit eos *. Pros-
pexit autem ut videret, si quis inter eos esset, qui
ex miraculis et prodigiis Deum intelligeret, aui
saltem qui exquireret eum, hoc est qui invocaret,

183 EUTHYMII Z:GADENI 186

justa Ελιά: Exquisivi Doiinum et exaudivil me *. A τες Ev τισιν, ἐθελοχανχοῦσιν. ᾿Ανθρωπίνος δὲ τὸν Κύ-
Et licet in aliquibus quidam eum intellexerint, pe- ριον ἑσχημάτισεν, ὡς ἐξ ὑπερώων ἐπικύπτοντα, xal
jora tamen sectantur. llumano. autem more. ex- θεώμενον΄ xal Υὰρ ἁπαντχχοῦ παρὼν, ἅπαντα γι-
pressit Deuni Propheta, quasi ex alto. comaeulo. yo5xet. Παρατηρητέον ὅτι τὸ σχημα κοῦτο πολλαγοῦ
procumbere et spectare : cum tamen et ubique δι κεῖται τῆς Γραφῆς. "AJhe; δὲ, xal τὸ παντέγρορ’ν
Deus, et omnia exaeiissime noverit. Observandum τοῦτο μηνύει τῆς θείας ἐπιαχοπῆς, ὡς ἐξ οὗὑρανοῦ
cliam quod hujusuiodi loquendi. modus spe apud βλέπειν εἰς γῆν, xat διαγινώσχειν, μηδὲν εἴργουτος
Scripturam reperitur. Et aliter. his verbis signifi- τοῦ τασούτου διαστήματος.

care viditur. quomodo Deus. omnia. videt. et. spectat, quasi. qui ex colo prospiciat in terram, et
cognoscat ou:nia, et nullo ei impedimento tantum. sit intervallum.

γε». 5. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti llárcec é£éx.Aivay, ἅμα ἠχρειώθησαν, oix *crr
sunt, non est qui facial. bonum, non. est usque ad ποιῶν χρηστότητα, οἳ κ ὅστι ἕως ἑνός. Ἐς:κλ..-
«num, Declinaverunt quidem in jam connuinerata.— vay μὲν εἰς τὰ προῤ/ηθέντα ἐπιτηδεύματα - tg osuo-
studia atque exercitia; inutiles vero facti suut, θησαν δὲ. βδελυρω γεγονότες, xaX οὐδὲ x&v. γοῦν εἷς
cuti adeo abominabiles essent ut. inter ipsos ne- p; iv αὐτοῖς 722325.
que unus etiam reperiretur, qui bonus o»ppellaii
poss-t.

Vrns. 4. Nonne cognoscent omnes qui operantur Qb^yl Ίνώσοντιι λΛάντες οἱ ἑργαζμενοι τὴν
iniquitatem ? Per interrogationem lioc legendum est, — drop/ar ; Τοῦτο xav! ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἵν'
ul lujusmodi efficiatur sensus : li qui Deum Israel ἐἑμγήνη τοιοῦτον νοῦν, ὡς, El xaX εἶπον pij. elvas τὸν.
dixeruut. verum Deum non esse, qui et lingua δια Oz0v, dp! οὗ γνώσονται πάντες οὗτοι οἱ ἀχόλαστοι
et omnibus alüs voluptatibus adeo intemperautes — xat κατὰ γλῶσσαν xal πᾶσαν ἄλλην ἡδονὴν, ὅτι θεός
sunt, nonne sliquando cognoscent quod Judieorum. — &5zt6. τῶν Ἰουδαίων ὁ θεός; NaV γνώσονται, ὅταν.
Deus, verus Deus est ? Certe aliquando. id. ου- πέντε καὶ ὀγδοήχοντα xax ἑχατὸν ἀναιρεθβσονται χι-
gnoscent, quando nimirum centum octoginta quin- λιάδες ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου τοῦ Θε2ῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ou-
que millia corum interempta erunt. ab angelo D. ji. y&v αἰσχρῶς ὁ Σεναχτρεὶμ, εἴσεται τὸ τρόπαιον.
Ipse etiam Sennacherib turpiter fugiens tunc. co-— "H μὴ µόνον αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ πάντα τ' ἄλλα ἄνομα
gnoscet, quisnam fuerit qui in hoe populo trium- ἔθνη, µεμαθηχότα λέχειν, τηλικαύτην ᾿Ασσονρίων
phum erexit. Nec taptum, inquit, Assyrii, sed ἀπώλειαν ἐπιγνῶνσι ὅτι Θεός ἐστιν ὁ δια,θείρας
omnes etiam gentes, uli tantam illorum stragem ϱ αὐτοὺς.
didicerint, cognoscent Jud:orum Deum, qui ita co3
perdidit.

Vgns. 5. Qui comedunt populum meum in cibo Οἱ écülovcec τὸν «αόν µου ἓν βρώσει ἄρτου,
panis, Dominum non invocaverit. Mic versiculus — tóv Κύριον οὐκ éxexaAécarto. Τοῦτο τὸ ῥητὸν, Ex
ex persona Dei proferendus est. Bi, inquit, qui προσώπου τοῦ Θεοῦ λέλεχται * ὅτι OL δαπανῶντες,
instar cibi panis, populum meum consumunt, ore — xai ἀναλίσχοντες δίκην βρώσεως ἄρτου τὸν λαόν µου,
nimirum obsidionis, famis et minarum, ii, inquam, ἐν στόµατι πολιορχίας xal λιμοῦ xal ἀπειλῆς, ἐμὲ
me omnium Deum non invocaverunt : hoc est — 55v Κύριον πάντων οὐκ ἐπεχαλέσαντο, τουτέστιν οὖκ
Deum non appellaverunt. Possunt et populi omnes ὠνόμασαν Θεόν. Λέγοιντο 6 ἂν xal λαὸς τοῦ 3618
Judaeorum, qui, obsidente Sfnnacherib, erant in — ol πολιορχούµενοι τότε, ὡς kx τῆς αὐτοῦ καταγόµε.
Jerusalem, dici populus beati David, veluti qui ab — vot βασιλείας, ἵνα xal προσώπῳ τοῦ Δαδὶδ 6 λόγος
ilius regno descenderunt : stque hoc pacto ex — etn, Κύριον οὐχ ἑαυτὸν, ἀλλά τὸν θεὸν εἰπών.
ipsius Propheta: persona verba versiculi etiam poterunt proferri ; et Doininum, tune, non se ipsum
l'ropheta, sed. Deum intelligit.

]llic trepidaverunt timore ubi non erat timor. Ὁ 'Exti ἐδειλ/ίασαν φόδῳ, οὗ obx ἦν φόδος. Ἐν
Ezechias tunc et qui eum eo erant in Jerusalem Ἱερουσαλὴμ τότε ἑδειλίασαν οἱ ἀμφὶ τὸν Ἐξεχίαν,
timuerunt potentiam Sennacherib, qui timendus ἐν φόδῳ τοῦ Σεναχηρεὶμ, οὗ οὐκ ἣν φόδος, τουτέ-
non erat, Neque enim dicebat ut Judzi Assyrium Ἅστιν, ὃν οὖν ἔδει φοδηθῆναι, μὴ δυνάµενον φοθῆσαι
hunc timerent, qui eum Deum sibi adversantem διὰ τὸ ἔχειν ἀντίπαλον τὸν Θεόν ' τοῦτο γὰρ ἑδήλω-
haberet, jure eos perterrere non poterat, quod ex σεν διὰ τῶν ἑξῆς, εἰπών'
sequentibus magis declaratur. [lllud tamen advertendum, quod aliqui legunt : Cujus non. erat. timor,
cujus lectionis diversitas ex vicinitate provenit Graecarum vocum.]

γεας. 6. Quoniam Dominus in generatione justo- "Or, Κύριος ày. yeved δικαίων. Δικαίΐους λέγει,
rum est. Per justos hic fideles intelligit ac pios in τοὺς εὐσεδεῖς' τοιοῦτοι γὰρ οἱ περὶ τὸν Ἐζεχία,,
Deum. Talis erat. Ezechias rex, qui magna cum θεοφιλῶς τοὺς ὑπηχόους ποιµαίνοντες. l'eveàv δὲ st.
pietate ac religione in Deum, subjectos sibi popu- — prx£v, ὅτι πάντες ἐχ μιᾶς ῥίζης οἱ Ἰσρχηλῖται. "H
los regebat. Generationem autem singulari numero — xa! αὖθις' Ἐκεῖ ἐδειλίασαν οἱ ἀμφὶ τὸν Σεναχηςεὶψ

* Psal. xxxii, 5.

185

COMMENT. IN; PSALMOS.

186

kv φόδῳ θεοῦ, οὗ φόδος οὐχ ἦν παρ’ αὐτοῖς πρὸ πεί- A dixit, quia Israclitie omnes ex una sunt radice.

ρας. Καὶ Υὰρ αὐτὸς fv 6 θεὸς dv τῷ γένει τῶν πο-
λωρχουμένων Ἰουδαίων, ὑπὲρ αὐτῶν μαχόμενος. Ἡ
xaX ἐδειλίασαν ἓν φόδῳ τοῦ Ἐζεχίου, οὗ οὐχ ἣν φό-
6ος. μᾶλλον ὑποπτήσσοντος, xal τὴν αὕριον προσ-
ῥοχῶντος μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ πάντας ἀναιρεθῆναι :
καταασφαττόμενοι γὰρ οἱ ᾿Ασσύριοι, ἐδόχουν ἀπὸ τοῦ
βασιλέως Ἰουδαίων ἀνῃοῆσθαι, χαὶ ὅτι θεός ἐστιν ὁ
Θεὺς ᾿Εδραίων, βοηθῶν αὐτοῖς, ἐντεῦθεν ἐμάνθα-
vov.

ipse potius ab eis maxime formidaret, exspectaretqne se una cum universo populo, sequenti

Vel aliter : [llic trepidaserunt, Sennacherib nimi.
rum, et qui cum eo erant, timore Dei, cujus Dei,
antequam experimentum hoc sumerent, nullus
apu eos fuerat timor. Et causa quare postmodum
timuerint, hoc versiculo declarat Propheta : quia
scilieet Deus in Judszorum obsessorum generatiene
aderat, et pro eis pugnabat. Vel aliter : Treypida-
verunt Assyrii, timore Ezechiz regis, eujus non
erat timor; hoe est qui timeri non debebat, cum
die in-

terimendum esse. Nam cum oceiderentur Assyrii, existimarnnt sea Judeorum rege occidi. Ex bis
itaque cognoverunt, queinadmodui Deus Judieorum, verus Deus est, cum tantam populo opem tu-

lerit.
Bovdt* πτωχοῦ κατῃσχύνατε, ὁ δὲ Κύριος

Consilium inopis confudisiis, Dominus autem spe*

&Azlc αὐτοῦ ἐστι. Τοῦτη λέγει πρὸς τοὺς Ασαν- p ejus est. Ad Assyrios sermonem dirigit. Vos, in-

ρίους, ὅτι ᾿Εφανλίσατε, χαὶ ἐξουθενῄσατε τὴν σχἑψιν
f» ἑσχέφατο Ἐξεχίας ὁ πτωχὸς, ὅσον ἐπὶ τῇ τοῦ
πολέμου παρασχευᾖΠ. Ἐθουλεύσατο δὲ, τῶν ἄλλων
ἁπάντων ἀπογνοὺς, bv σάχχκῳ χαὶ σποδῷ αχαταφυ-
γεῖν εἰς Θεόν. *O µεμαθηχότες οἱ τοῦ Σεναχηρεὶµ,
διεχωµῴδησαν, dx ἀνωφελές. Ὑμεῖς μὲν οὖν, qnot,
κατῃσχύνατε τὴν βουλὴν αὐτοῦ : αὐτὸς δὲ τὸν Κύ-
ριον ἑλπίδα ἔχει, προαδοχῶν αὐτὸν µόνον ἔχειν.

Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ "IopaslA ;
Τίς τῶν κατοιχούντων ἓν Σιὼν, δώσει τὴν σωτηρίαν
τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἄγαν ἡσθενηκότων ; xal τίς αὐ-
τοὺς ῥύσεται τῶν χειρῶν τοῦ Σεναχηρείµ ; Οὐδεὶς
ἀνθρώπων, εἰ μὴ ὁ θεὸς, ἐφ᾽ ὃν Ἠλπισαν. Καὶ οὗτος
γὰρ ἐν τῷ ναῷ τῆς Σιὼν ἐδόχει οἰχεῖν.

Ev τῷ ἐπιστρένψαι slc τὴν alypadAocíar τοῦ
Jacv αὐτοῦ, ἆγα- Ιιάσεται Ιαχκὼόδ καὶ εὖφραν-
θήσεται Ἱσραήᾶ. Αἰχμαλωσίαν μὲν λέγει, οὗ γενο-
μένην, ἀλλὰ δοκοῦσαν αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ ἐπηρτημένου
φόδου τῆς ὅσον οὕπω ἁλώσεως * χεχυχλωμένοι γὰρ,
xal σεσαγηνευµένοι ταῖς αἰχμαῖς, τρόπον τινὰ xat-
είχοντο. 'laxo6 δὲ χαὶ Ἱσραὴλ, αὐτοὺς 6h τούτους,
ὡς χαταγοµένους. ix τῆς ῥίζης "laxo6, τοῦ xal
Ἱσραήλ. “Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν, ὅτι τοῦ Κν-
loo ἐλευθερώσαντος αὐτοὺς, οἷον αἰχμαλωτισθέντας,
ἀγαλλιάσονται οἱ ἔλευθερωθέντες, xal εὑφρανθῄσον-
ται * χαὶ ἀγαλλιάσονται μὲν, σωματιχῶς * εὐφραν-

quit, o Assyrii, Ezechise regie universo belli appa-
ratu inopis consilium neglexistis ac vilipendistis,
quando omni alia prorsus salute desperata, in s3cco
et cinere confugit ^d Dominum, ld enim intelli-
gens Sennacherib ccepit hujusmodi consilium ve-
luti inane atque inuti'e deridere : verum Ezechias
in Deo recte spem suam collocaverat, ab eo tantum
auxilium postulans, qui vere illud poterat pra-
stare.

Vgnas. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel ?
Quisnam eorum, inquit, qui habitant in Sion, in-
firmo ae debilitato populo Israel salutem dabit ?
quis eum eripiet ex manu hostis Sennacherib ?
Nullus hominum profecto, sed solus Dcus, in quo
speraverant, et quiin templo Sion, hoc est in
Jerusalem habitare videbatur.

Cum converterit Dominus captivitatem plebis suc,
exsultabit Jacob et letabitur Israel. Captivitatem
aliquam non dicit que jam exstitisset, scd eam
quam twne ob immensum timorem omnes incum-
bere arbitrabantur, et qualis nunquam antca ime
minere visa fuerat ; circeumdati enim Judzi ac cir-
cumvallati inimieorum armis, detineri ab eis, ac
captivi quodammodo esse videbantur. Per Jacob
vero et per Israel ipsum Judaeorum populum im-
telligit ex illorum radice descendentem. Et seusus
est, quod cum Dominus eos ex bac, quam «ixi-
mus quodammodo captivitate liberaverit, exsulta-

θήσονται δὲ xal ψυχιχῶς ' τοῦτο μὲν, τῇ εὐθυμίᾳ p) bunt tunc et letabuntur : corpore quidem exsulta-

τῆς τροφῆς * τοῦτο δὲ, τῇ µελέτῃ τῶν θείων λόγων,
ὧν kv ταυτῷ εἴργοντο πολιορχούµενοι. ᾽Αλλὰ χατὰ
μὲν Ἐξεχίαν xa! Σεναχηρεὶμ, οὕτως ἑποιησάμεθα
τὴν ἐξήγησιν. Ἐξηγητέον δὲ λοιπὸν xal χατὰ τὰ
ἐπὶ τῶν χρόνων χαθ᾽ οὓς ὁ Κύριος ἐνηνθρώπησεν.
Εἶπε, φησὶν, ὁ ἀνόητος Ἰουδαίων δήμος, ὁ μὴ συν-
εἷς τὰς περὶ Χριστοῦ προφητείας, ὅτι οὐχ ἔστι
θεὸς, ὁ τὰς θεοσηµείας ἓν αὐτοῖς ἑργαξζόμενος Χρι-
στός. Οὕτω δὲ παρ᾽ ἑαυτῷ πρῶτον λογισάµενθς, xal
φανερῶς αὐτῷ τὴν τοῦ cou χλῆσιν ἑνεχάλει. Τὰ δὲ
ἑξῆς, χατὰ «hv ἀνωνέρω ῥητέον ἐξήγησιν. Οὐκ ἦν
δὲ ποιῶν χρηστότητα ἓν αὐτοῖς, δηλαδὴ τοῖς μὴ
δεξαµένοις τὴν διδασκαλίἰαν αὐταῦ. Κύριος δὲ ἐκ
τοῦ οὑὐραγοῦ διέχυψε, τουτέστιν, ὁ Υἱὸς ἐξ οὐρανοῦ

bunt, animo vero ac spiritu letabuntur; et alteruiu
quidem ob alimentorum copiam , alterum vero ob
studia ac meditationes eloquiorum Dei ; quibus
omnibus carebant quando civitas obsessa eral.
Et hec quidem interpretatio est juxia sensum,
quo Psalmum intelligimus de Ezechia et de Sen-
nacherib. Alia etiam datur expositio, ut prophctia
in eo sit tradita, quee eontineat illorum temporum
gesta, quibus Doninus incarnatus est. Jusipiens
Jud:eorum populus, et prophetias de Christo non
intelligens, dixit, Dominum Jesum, qui magna
alioquin inter eos et divina miracula ae signa -
opcratus fuerat, Deum non esse: cumque primum
boc dixisset ac ccgitasset intra se, posuuoduin

187

.EUTHYMU ZIGABENI

185.

palam etiam, ac manifeste eumdem accusavit, qui A διακύψας, κατῆλθεν el; γῆν ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπουςν

Dei nomen indebite sibi usurparet. 'Qu:e sequuintur
juxta priorem expositionem intelligenda sunt. Non
esi qui faciat bonum inter eos, scilicet, qui Chri-
sti doctrinam non susceperunt, Deminus de colo
prospexit, Hoc est Filius, de.coelo hominum mise-
riam prospiciens ad ees in terram descendit, et
per carnem cum eis conversatus est; qui sensus
ex Graco verbo διέκυφε manifestior redditur :
quod aspectum «ueindam ex altiori loco significat
eum inclinatiene quadam et deflexione. EL. quz
sequuntur, juxta praedictam — interpretationem
exponantur. Quod vero ait, Usque ad unum, intel-
lige, hoc est, nisi unus Cliristis. Ünicus quippe
erat inter eos qui bonum faceret. Et quia Graeca
dictio οὐχὶ non solum pro interrogatíva dictione
sumitur, noue, sed negative aliquando «letermi-
nat, ita ut hoc in. loco legere etiam possimus :
Non cognoscent omnes qui operantur iniquitatem ?* ;
dic, quod Judei noluerunt Christum cegnoscere,
οἱ quod ob eorum iniquitatem merito iniqui, seu
potius (ut verior Grici nominis eigniflentio posru-
lai) exleges appellantur ; eo quod exlegum gentium
instar, οἱ invidia tabescebant, et maligna opera-
bantur. Et quod ait : Qui comedunt populum meum,
ex Christi persona. adversus ingratos Judaos le-
gendum est, qui Christi discipulos, instar cibi
panis in ore gladii ac persecutionis devorabant :
qui etiam Dominum suum Dei Filium, Deum non
appellaverunt, et qui illic. trepidaverunt timore,
ubi non erat timor. Timebant enim fateri quod
Christus Deus esset, atque hoc ne legem transgre-
: derentur, dicentem : Non erit tibi alius Deus ; οἱ
rursus tunc. timuerunt. quando non erat timor.
Suspenso enim Clwisto in cruce, arbitrati sunt se
esse liberatos, veluti eo exstincto, quem vereban-
tur: verumtamen tunc. moxime timuerunt, cum
terraemotum viderent et alia quee consecuta. sunt
signn, prxterea etiam timentes ne nocte venireut
discipuli, et farto tollerent corpus ejus, statuerunt
milites in sepulcri custodiam. lllic igitur timuerunt
timore, ubi on.erat timor. Neque enim discipu-
lis unquam tale quid in mentem vonit, eum eis
Dominus prsüixisset, :se pest triduum propria
potestate resurrecturum. Quod. vero ait : Dominus
in generatione juetorum est, idem est quod, in con-
gregtione fidelium, qui ex gentibus crediderunt,
qui post cognitionem via justa atque regia incedere,
nam ex quo Judzi eum non. receperunt, ad gentes
conversus est, Hlud etiam. quod. ait : Consilium
$nopis conftuisatis, intelligi debet, ut dictum sit
ad Judzos, propter populum ex gentibus, qni. olim
pauper fuit, substantia nimirum atque opibus
cognitienis Dei : et a qua cognitione deciderat,
quando ad idolorum «αρ cultum prelali, qui
etiam postmodum propter Cliristum. temporalibus
bonis pauper effectus est. Harum igitur gentium
cousi'um neglexerunt ac deriserunt Judaii, tan-
** Pal. xut, 4.

καὶ διὰ σαρχὸς ὠμίλησεν τούτοις ᾽ κόατειν Υὰρ. τὸ
ἐξ ὕψους εἰς γῆν χάμπτεσθαι. Τὰ δὲ Eds, κατὰ τὴν
ἀνωτέρω ἐξήγησιν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἔστιν ἕως &vóc, ἀντὶ
τοῦ, εἰ μὴ εἷς, Ίγουν à Χριστὺς µόνος ἀγαθοεργὸς
ἓν αὐτοῖς ἀποστρεφόμενος. Τὸ δὲ, Οὐχὶ γνώσοντεαι
πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, κατὰ ἀπόφασιν
ἀναγνωστέον ἐνταῦθα * οὐ γὰρ Ἠθέλησαν αὑτὸν ἐπι-
γνῶναι οἱ δέχην ἀνόμων ἐθνών φθονοῦντες, xa πο-
νηρευόµενοι. Τὸ δὲ, Οἱ ἐσθίογτες τὸν «Ἰαόν µου,
λεχτέον Ex προσώπου τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τοὺς ἀχρῆ-
στους Ἰουδαίους, ἐσθίοντας ἓν στόµατι µαχαίρας
καὶ πάσης χαχώσεως τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, δίκην
βρώσεως ἄρτου, οἳ τὸν Κύριον αὐτὸν, τουτέστι τὸν
χἱὸν τοῦ θεοῦ, οὐκ ὠνόμασαν Geóv, Ἐχεῖ δὲ ἑδει-
λίασαν φόδῳ, ὅπου οὐκ ἣν φέδος. πὐλαθοῦντο γὰρ -
ὁμολογῆσαι τὸν Χριστὸν θ5εὺν, µήποτε παραθῶσι τὸν
νόµον θεσπίζοντα, ὅτι Obx ἔσται σοι θεὸς ἕτερος.
Καὶ αὖθις τότε ἐδειλίασαν, ὅτε οὐχ ἣν «φύδος * ὅτε
γὰρ ἀναρτήσαντες αὐτὸν ἐπὶ σταυροῦ, ἔδοξαν
ἀπηλλάχθαι αὐτοῦ, Ίδη τεθνηχότος τότε ἐφοδήθησαν
σφόδρα, ἱδόντες τὸν σδισμὸν, χαὶ τὰ γινόμενα ττνι-
καῦτα σημεῖα * xaX πάλιν δειλιάσαντες, μήπως ἑλ-
θόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυχτὸς, χλέφωσιν αὐτόν.
Καὶ διὰ τοῦτο στρατιώτας ἐπιστήσαντες τῷ τάφῳ,
ἐχεῖ ἐδειλίασαν ἓν φόδῳ, οὗ οὑκ Ty φόδος ' οὐδὲ
γὰρ el; νοῦν ol. μαθηταὶ τὸ τοιοῦτον ἔδαλον, ἐχείνου
προειπόντος αὑτεξουσίως ἁνφστῆναι μετὰ τρἰτην
ἡμέραν. 'O δὲ Κύριος ἐν γενεᾷ δικαίων, ἀντὶ τοῦ,

C ἐν τῷ συστήµατι τῶν ἐξ ἐθνῶν πεπιστευχότων. ot

μετὰ τὴν ἐπίγνώσιν, ὁδῷ δικαἰᾳ, χαὶ βασιλικῇ ἔπο-
ρεύθησαν. Τῶν γὰρ Ἰουδαίων μὴ δεξαµένων αὐτὸν,
ἐπὶ τὰ Έθνη µετέθετο. Τὸ δὲ, Βου.]ἡν απτωχοῦ
κατησχύγατε, νοῄσωμεν εἱρῆσθαι πρὸς Ἰουδαίους,
διὰ τὸν ἐξ ἐθνῶν λαὸν, τὸν πάλαι μὲν πτωχὸν τὴν
οὐσίαν τῆς θεογνωσίας, ἧς ἐξέπεσεν εἰς εἴδωλα χατ-
ενεχθείς' ὕστερον δὲ, καὶ «hv ἓν χρήµασι περιουσίαν
διὰ Χριστόν * τούτου γὰρ την βουλὴν λαοῦ ἐφαύλισαν
οἱ "lou&aTot, καὶ διεχωµώδησαν, ὡς µαταίαν. Ῥουλὴ
δὲ, τοῦτο ἣν, τὸ παραδέξασθαι τὴν εἰς Χριστὺν πί-
στιν. Τὸ δὲ, Τίς δώσει x. Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ

"Ἱσραὴ.ἲ, ἀντὶ «o0, Τίς ἀναθὰς εἰς τὸ χυχλοῦν thv

Ἱερουσαλὴμ ὄρος Σιὼν γαλούμενονυ, ἀναγνώσεται τῷ
λαῷ τὸ σὠτήριον ; τουτέστι τοὺς νόµους. "Ἔθος γὰρ
4v ἐν ἡμέραις ὠρισμέναις τοῦτο ποιεῖν. Τοῦτο δὲ
λέγει προφητεύων, ὡς τῆς Ἱερουσαλὴμ ὑπὸ Ῥω-
µαίων πολιορκηθείσης, τοῦ Ἐὐαγγελίου τὰ πέρατα
τῆς γῆς περιλαθόντος, οὐκ ἔτι τοῦτο γενῄσεται. Εν
τῷ ἐπιστρέψαι δὲ Χριστὸν τὴν αἰχιια.λωσ/αν τοῦ
οιαοῦ αὑτοῦ ' — Δώσω σοι yàp, φησὶν, Korn τὴν
xAnpovouíay σου, fv ἠχμαλώτευσε τῷ δόρατι τῆς
πλάνης ὁ διάθολος * ἀἁγαλλιάσεται Ιαχὼδ, καὶ εὖ-
φρανθήσεται Ἱσραἡλ, τουτέστιν ob b« τῆς ῥίζης
Ἰσχὼδ φῦντες προφῆται, οἳ τοῦτο προχατήγγειλαν.
Αγαλλιάσονται δὲ, xal εὐφρανθήσονται, βλέποντες
τῶν προφητειῶν αὐτῶν τὰς ἐχδάσεις. Ἡ Ἱακὼδ xa
Ἱοραῇλ, οἱ πιστεύσαντές εἰσιν, ὡς ἀντεισαχθέντες
τῶν Ἰουδαίων, of; ἣν πρόγονος Ἰακώδ. Ἐπιστρέ-

189 COMMENT. IN PSALMOS. 190

φαι Ok, «b &zogcpéjat el; τὰ obuta, ὧν ἑξ- A quai inane. Erat autein. id. consilium. ut Christ
έπεσον. fi. em susciperent. Sequitur: Quis dabit ex Sion
salutare 1irael ? Quis est, mquit, qui montem amplius illum ascendet, qui dicitur Sion, et est it
cireuite Jerusalem ? Et quis est. qui leget populo salutare? hoc est leges: quemadmodum certis
quibusdam ac statutis diebus facere mos erat. Quse. verba prophetiam videntur contimere destruetionis
Jerusalem : quasi indicet propheta quod ea urbe a Romanis deleta, οἱ Evangelio in finibus terrm
predicato, mes ille amplius servandus mon esset, Sequitur : Cum arverterit Domiuus captivitatem
plebis eue? (dabo enim, inquit, tibi gentes hereditatem tuam, quam demon antea etroris jaculo ca.
pvaverat), exsultubit Jacob et letabitur Israel, Prophetz; nimnlrum qui de Jacob atque Israel
slirpe nati sunt, quique hzc antea prenuntiaverunt. Exsultabunt etenim, οἱ Letabuntur videntes
adinwleta esse, quie przeüiveragt. Vel per Jacob et Israel fideles intellige : quasi Judzorum loco in
Wwoductosquorum progenitor fuit Jacob. fllud etiam, Cum converterit, idem sibi vult ac si dixisset :

€uui ad proprias demos eos reverti fecerit [intelligendo captivitatem, lioc est, ipsos Faptivos].

Εἰς τὸ céJoc yraAuóc τῷ Δωδίδ.
TAAMOZ IA.
Elc τὸ τέλος οὗτος ἐπιγέγραπται, διότι ὁποῖον
εἶναι χρὴ τὸν xav' ἀρετὴν τέλειον ὑπογράγει.

In finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS XIV.
In finem ideo inscribitur hie Psalmus quia per-
feetissime ac. consummatissime descrihit qualem

esse oportet viruim virtete proditum. [Greca enim dictio τέλος non tantum finem, sed. perfectionem

etiam sigmificat.|

Κύριε, τίς παροιχήσει ὃν τῷ σχηνὠματί σου;
ἢ εἰς κατασκηνώσει ἐν δρει ἁγίῳ σου; Ὁ μὲν
Ἰουδαῖος ἀχούων σχῄνωµα 'Θεοῦ, xal ὄρης ἅγιον
εὐθὺς τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐννοεῖ ναὺν, χαὶ τὸ Υγει-
ανιάζον ὄρος Σιών ΄ ἵστων δὲ, ὅτι οὕπω ὁ ναὺς ᾧχο-
δόµητο, οὔτε τὸ ὄρος Σιὼν ἠἡγίαστο * μετὰ γὰρ τὸν
Δαξ)δ πάντα γεγόνασι. Λοιπὸν οὖν ἀναχτέον τὰ ῥητά.
Σχηματίζει «bv λόγον ὁ Δαθὶδ εἰς ἐρώτησιν, πυνθα-
νόµενος, ὅτι Té; ὃστιν, ὃς ποιῆσει τέδε καὶ τόδε ;
Νύριει elc παροικήσει ἐν τῷ exnrupaci cov; Παρ-
οιχία μέν ἔστιν, fj ἐν ἀλλοτρίῳ οἵχψ πρόσχαιρος
διατριδή ^ σχήνωμα δὲ φυχΏς τὸ σῶμα, ᾧ ἐγκατ-
ῴχισται. "Epotd δὲ μαθεῖν τίς ἐστιν ὃ τέλειος, ὃς
παροιχίαν πρόαχαιρον ἠγήσεται τὴν ἓν a pat: ζωὴ»,
xa ὡς ἀλλοτρίῳ τῷ σώματιχοῄσεται, μικρὰ τούτου
Φροντίξων. Τὴν cov δὲ ἀντωνυμίαν προσέθηνεν τῷ
σχηνώματε, ὃτλῶν, ὅτι τοῦ Θεοῦ xal Λόγου ἔργον
ἑστὶ, χαὶ παρ) αὐτοῦ τῇ φυγῇ ᾠχοδομήθη; J| ὅτι
xal αὐτὸς τοῦτο σχηνώσει ποτὸ δι’ ἡμᾶς γενόμενος
ἄνθρωπος. Ἡ τὶς κατασκηγώσει ày ὄρει ἀγίφσου;
κατασχήνωσις μὲν, fj ἐξ ὁδοιπορίας βεδαία κατάπαν-
cte * ὄρος δὲ ἅγιον, ὁ ὑπερουράνιος τόπος, τῶν τα-
πεινῶν xal ἐγχοσμίων ὑπερηρμένος. Φησὶ γὰρ ὁ Από-
στολος * Προσε.λη.1ύθατε Σιὼν ὄρει, xal πόλει θεοῦ

ζῶντος Ἱερουσαλὴημ ἑπουρανίῳ. Καὶ τίς, φᾳησὶν,.

Vers. 1. Domine, quis incolet tabernaculum tuum,
nut quis requiescet in monte sancto. (uo? Ubi. cudit
Judzus tabernaculum aut montem sanctum, anino
statim ad templum percurrit quod erat in Jerusa- ,
lem ct ad vicinum Illi montem Sion :. sciendum e:t
tamen quod tempore beati David, templum nondum
ediffeatum erat, nec mous Sion. adhuc sanctifica-
tus. Hec enim omnia post ilius mortem faeta sunt,
Restat igitur ut per anagogen intelligantur hzc di-
cta. Forint itaque beatus David sermonem suum
per interrogationem, querens, quisnam hoc aut
illud facturus sit. Domine, inquit, quis taberna-
culi tui incola futurus est? incola autem seu. pe-
regrinus is dicitur, qui aliena in domo aut regione
ad tempus moratur: anim: autem tabernacalum
corpns est, inquo habitat. Interrogat igitur. Pro-
pheta edoceri cupiens, quisnam si!, qui vitam
lianc in humano corpore, incolatum aut. peregri-
nationem esse putet temporalein : quique hoc cor-
pore quasi aliena re utatur, et. modicam ilius ha-
beat curam. Tuo autem dixit tabernaculo, ad Deum
sermone faciens, judicans ab eo illud creatum
esse, et adanimz habitationem destinatum : vel qnod
nimirum homo aliquando Deus ipse illud t.abitatu-
rus erat , factas propter nos. Aut quis reqniescet

ἀπὸ τοῦ παρόντος βίου, ὃς ἐστι στάδιον, εὔβυδρο- p in. monte sancto tuo? Requicscere is dicitur qui ex

Βήσας, κατασχηνώσειε tai; Exoupavlatg σχηναῖς
ταῖς αἰωνιζούσαις ;

supra humiles ac mundanos homines elevatum : Accessistis enim, inquit Apostolus, ad montem Sion,

longo itinere fessus requiem capit. Per montem

sanctum supercaelestem locum mtelligere debemus
t
L

civitatem Dei viventis Jerusalem celestem *. Et. quisnam igitur, inquit Propheta, a curriculo praesentis
vitze recto cursu veniet, et requiescet in celestibus atque in zelernis tentoriis?

Πορευόµεγος ἅμωμος, xal ἑργαζόμεγος διχαιο-
σὑύνην. Τοῦτο τῆς ἐρωτήσέως fj ἀπόχρισις, ὡς ἐχεῖ-
voe παροικήσει, xal κοτασχηνώσει, ὁ χεκτηµένος τὰ
ῥηθῆναι μέλλοντα, xaX διαζωγραφεῖ τῷ λόγῳ τὸν
ἐνάρετον. Ἐκεῖνος, φησὶν, ὃς ἂν πορεύηται ἅμεμ-
πτος, παἱ ἑργάζηται διχαιοσύνην , Καὶ ἅμωμον μὲν,
νοητέον τὸν ἐν θεωρίᾳ τελειούμενον * διὰ ταύτης

» Ην. τη, 92,

Vgns. 9. Qui ingreditur sine macula εἰ operetur
justitiam, Hiec est enim interrogationis facte re-
sponsio. llie, inquit, incolet et requiescel, qui ea
possidebit, quie dicenda sunt. Describit autem ac
fere pingit his verbis hominem summa einrute pr:e-
stantem. Ille, inquit, qui sine macula, scu polius
[ut Graeca dictio verius significat] qui irreprelieus

191
sibilis ambulaverit, et justitiam fecerit,
hensibilis eliam hoc in loco dici potest, ille qui
. contemplando, perfectionem aSséCulus οί. Cun.
templatione quippe meus in celum ascendens in-
greditur: οἱ justus, sen justitiam operaus ille quj
per actiones moraleg virtutem, prastantior evasit.
Operatio quippe ad ?Cliones pertinet,
lempore Propheta ig
nunquam oporteat ab hujusmodi contemplatione,

Irrepre-

aut a bonis actionibus desistere. Et cum vita activa.

multiplex sit, e, in
C:eteras omnes vehitur.
quod ad se pertinet.
prosequitur,

VEns. 3. Qui loquitur terilatein
Qui vera nimirum
profert,

iu corde oto.
dogmata in animo sentit et ore

Nec egit dolum inli.gua sua, Ει rursum qui vera
Cicit et non dolosa : hoc egt qui vera in Seipso co-
q''0d ait, jn corde suo, ga-
clum atque intas beue dispositum ser-

monem denotat. Similiter οἱ eum qui ore profertur,
dum dicit, [η lingua sua.

Nec fecit proximo
OUWnes nutuyg Sumus, vel communicatione humani.
tatis, j i Per
hic lesionem intelligit ; consequenter
aulem primo cordis meminit, et postinodum lingua,

! Opprobrig Hon accepit adversus ticinos suos,
Mem lioe in loco Sibi vult vicini nomen quod pro-
Ximi, Et qii, inquit, opprobrium quasi tolum ali-
q"od nOn accepit, contra proximos, ho est qui
proximum, aut membro mutilatum
S infortunio OpDressum, non Oppro-
brio afficit aut contumelia, Opprobrium 34 deri-
sionem tendi, . reprehensio vero ad emendationem
delicti, Unde reprehensionem in bonim partem
accipimus. Opprobrium vero nusquam: quinimo
ut reprehen sioni quid valde contrarium,

VERs, 4. Ad nihilum deductus est in Conspccu ejug

aut alio quo;

malignus, l'imentes autem. Dominum glorificat, Uni. D

cuique COndigna, wt decet, distribuit, Nam οἱ
malignum hibili estimaudum putat, tametsi ille
divitiis fortasse aut nobilitate Blorietur, 3ub. alio
splendore Clarus videatur: ct Limenteg ΙΙΙ
magnipengii, licet adversa detineantur fortuna :
Beati enita omne, gui timent Dominun ο

VERS 5. Qui Jurat prozimo δΗΟ et noy spernit.
Antiqui confirmati nem sermonis juramentum ap-
pellabant. Juramentum enim uihil aliud egt quam
dictorum confirmatio, in qua testem. assumimus
Dcum. Et lege quidem antiqua juramentum concces-
50) crat, in quo Dei nomen, ad. confirmandam

19 Dial, CXXVI, |.

EUTHYMII ZIGABENI
À Yáp ὁδεύει πρὸς οὐρανὸν ó. νοῦς -

B AaJó» ἀ.1ήθειαν ἐν.

193;
óíxao; δὲ, τὸν.

ἡ ἐργασία γὰρ, πράξεως.
Ἐνεστῶτι δὲ χρόνῳ ἐπ) ἀμφοῖν ἐχρήσατο, διὰ τὸ μὴ

πράξει χαταρτικόμενον.:

χρῆναί ποτε λήχειν τὸν οὕτως ἔχοντα. Πολυμεροῦς
δὲ τῆς πραχτιχῆς οὔσης, περιέλαθε πᾶσαν τῷ τῆς
χαθόλου δικαιοσύνης ὀνόματι - μόνη yàp ἡ διχαιο-
σύνη πάταις ἐποχεῖται ταῖς ἀρεταῖς - δικαιοσύνη Ἱάρ
ἐστιν, ἡ ἑχάσττς δικαιοπραγία. Καθόλου & τὴν &-

Χαιοσύνην Üsic. εἶτα χαὶ τὰ xarà µέρος αὐτὴν ἐπ.
έξεισιν.

p'ures partes divisa solo justitia notine eam appellavit, eo quod virtus Stpra
Vera enim. tunc justitia dicitur,

quando unusquisque facit UOd suum egt, et

Cumque in universum justitiam posuerit, singulas Partes deincepg £igillatim

xapóla αὐτοῦ. ᾽Αληθὴ 5o.
Υματίξων, καὶ λογιζόµενος,

ἀληθῆ καὶ
λογιζόµενος ἓν αὐτῷ, χαὶ λέγων πρὸς ἄλλους, Διὰ
μὲν γὰρ τῆς Χαρδίας, τὸν ἑνδιάθετον λόγον ἐδή-
λωσε: διὰ δὲ τῆς γλώττης, τὸν Ἱροφοριχόν,

Καὶ οὐκ ἐποίησε τῷ π.1ησίογ αὑτοῦ χαχκόν.
Πλησαίον ἐσμὲν ἀλλήλων, 3| τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπό.
τητος j τῷ αὐτῷ τῆς πίστεως, ῆ τῇ σχέσει τοῦ γέ-
νους. Καχὸν δὲ λέγει τὴν βλάθην. Αχολούθως δὲ
πρώτως ἐμνημόνευσε Χαρδίας, εἶτα Υλώασης, εἶτα
ποιῄσεω» * ἐνθυμεῖται Υάρ τις, εἶτα λέγει, εἶτα

αὐτοῦ, τούτεστιν, ὃς οὑκ ὠνείδισεν αὗτο

Us πλημμε-
ἣ πη ρωθέντας,

ἣ ἄλλως ἀτυχοῦντας. Ὁ
μὲν γὰρ ὀνειδισμὸς, τέλος ἔχει χωμῳδίαν: 6 δὲ
ἔλεγχος, διόρθωσιν πταίσματος, "O0cv τὸν ἔλεγχον
μὲν, ἐπὶ χαλῷ λαμδάνομεν. οὐδέποτε δὲ τὸν όὀνε.-
δισμὸν, ὡς ἐναντιώτατον,

. Διανέ..
µων γὰρ ἑχάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, τὸν μὲν πονηρὸν,
χαὶ οὐδενὸς ἄξιον ἡγεῖται φαυλιζόμενος, xiv TÀoUttp,
xà» εὐγενείᾳ χομᾶ, xày ἄλλῃ Ῥεριφανείᾳα λαμπρό-

ται" Μαχάριοι
βύριον.

Ὁ ὀμνύων tQ π.]ησίον αὐτοῦ, χαὶ οὐκ ἀθεεῶν-.
Τὸ ὀμνύειν, ἀντὶ τοῦ διαθεδαιοῦσθαι παραλαμθάνοι», .
σιν οἱ παλαιότεροι.
ἢ βεθαίωσις λόγου,

Yép πάντες οἱ οθούμενοι τὸν-

Θεόν. Ἡ καὶ τῇ παλαιᾷ νοµοθεσία δυγχεγωρηµένος

Tv 6 χατὰ θεοῦ Ὑενόμενος ἀληθὴς ὄρχο;, ἵνα μὴ

193

COMMENT. IN PSALMOS.

194

χατὰ τῶν εἰδώλων ὀμνύοντες, συλαγωγηθεῖεν. "U A veritatem proferehotur, ne per idola fortassis ju-

ὃδ τοῦ Εὐαγγελίου νόµος, τοῖς τελειοτέροις τὰ τε’

ειότερα νομοθετῶν, παντάπασιν τὸν Goxov ἐξέχοφεν.
Εἰσὶ δὲ τινες λόγοι σχἠµατα μὲν ὄρχων ἔχοντες,
οὐχ ὄρχοι δὲ ὄντες, ἀλλὰ θεραπεία πρὸς τοὺς ἀχού-
οντας. Nh τὴν ὑγείαν Φαραώ, φησί xaX πρὸς
Κορινθίους ὁ Απόστολος: NT) τὴν ἡμετέραν χαύχη-
σι’ Τύπον δὲ Χριστιανοῖς ὄρχων ὁ θεσπέσιος κατ-
έλιπε Παῦλος’ Μάρτυς poU ἐστιν ὁ θεὸς, ᾧ Aa-
τρεύω ἓν τῷ αγεύματί nov. Καὶ πάλιν: Μάρτυρα
τὺν θεὸν ἐπικα.οῦμεγ * χαὶ τὰ τοιαῦτα.

Τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τὀκῷ. Tol;
ἀρχαίοις λίαν ἑπονείδιστον ἣν ἡ τοχογλυφία, xal
αἰσχρὺν, xal χατάπτνστον * ὁ γὰρ ἑλεήρμων, kv χαι-
po δανείζων, ἀγαπητὸν ἡγεῖται µόνον ἀπολαθεῖν ὃ

rantes. seducerentur: verum. Evangelii lex, qua
perfectioribus perfeetiora mandavit, juramentum
penitus abscidit ; tametsi loquendi modi quidam sunt,
qui jurameuti formam praseferre videantur, et ju-
ramenta vere non sint , sed in reverentiam aut ohse-
quium audientium sic prolaii, ut illud : Per sanitatem
Pharaonis. Wem illud Pauli ad Corinthios : Per glo-
riationem (54) vestram !, Formam vero jurameuti di-
vus Paulus Christianis reliquit dicens : Testis est mihi
Deus quem colo? ; et rursus : Testem Deum invoco. "3.

Argentum suum non dedit ad usuram, Apud anti-
quos usura summo in dedecore erat atque exprobra-
tione. Nam qui misericors est, et opportuno tem-
pore mutuum prastat, dignum ducit, id tantum

δέδωχε. Νοοῖτο δ' ἂν xa οὕτως, ὅτι τὸν περὶ εὖσς- B recipere quod dedit. Et aliter intelligi potest, de

θείας λόγον, ὃς ἔστιν ἀργύριον δόχιµον τῇ γῇ, οὐ
χατεθάλετο χάριν τοῦ χομίσασθαί τι σωματικὸν ἄγα-
θὸν, ἀλλὰ προῖχα χαὶ ἁἆμισθὶ πάντας ἑδίδαξε.

Kal δῶρα ἐπ᾽ ἀθώοις οὐκ δ.1ᾳ6εν. ἝἜνεχεν à-
θώων * ὥστε βλάψαι τοὺς ἀναιτίους.

Ὁ ποιῶν ταῦτα, οὐ σα.λευθήσεται εἷς τὸν αἰῶνα.
Διαζωγραφήσας τὸν εἰς ἀρετὴν τέλειον, ἐπέθηχε
τῷ λόγῳ τέλος ἐπάξιον . Ὁ ποιῶν γὰρ, φησὶ, τὰ προ-
ειρηµένα, τέλειος Gv, οὗ παρακινηθήσεται τῖς iv
Θεῷ βάσεως. Τὸ δὲ, Elc τὸν alova, ἀντὶ τοῦ, διὰ
παντός f| xavkX τὸν παρόντα βίον. El δὲ κατὰ τὸν
παρόντα, πολλῷ μᾶλλον κατὰ τὸν μέλλοντα.

quam, Vel etiam non commovebitur in praesenti szeculo, hoc est in presenti vita :

eo qui divina eloquia, qua argentum igne exami-
natum ac terrg probatum appellantur, eo. prae-
textu apud aliquem nou deposuit, ut illinc bonum
aliquod externum reportaret. ; quinimo gratis ac
sire, mercede omnes docuit.

Ei munera. super innocentem. mon accepit. Qui
propter innocentem nullum munus recepit : ut eos
videlicet l»deret qui insontea sunt.

Qui facit hec, non. commorebitur in. seculum.
Cum descripsit Propheta virum summa virtute
praditum, sermoni $uno condignum finem apposuit:
Qui facit, inauit, ea qua dicta sunt, veluti ex omni
parte. perfectus, nunquam a soliditate illa €om-
movebitur, aut stabilitate, quam ín Deo habet.
Et quod ait, /n seculum, id siguificat quod nun-
quod si in pre.

* . . .
senti s:cculo non commovebitur, mu!to minus in futuro.

' Στη-ογραφία τῷ Δαθίδ
$AAMOZ ΙΕ’.

Σττλαε, xal εἰχόνες, xal ἀνδριάντες τοῖς ἀριστεὺ-
σιν εἰς ἀνεξάλειπτον χλέος ἀπονενέμηνται, χηρύτ-
τουσαι τὴν ἐχείνων ἀνδραγαθίαν. "O0cv ἀντὶ τούτω»,
6 παρὼν ψαλμὸς ἑνετέθη τῷ νικητῃ Χριστῷ, xa0-
ελόντι τῷ τοῦ σταυροῦ δόρατι xal τὸν θάνατον, xal
τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου διάθολον. Αν-
αμαρτήτου γὰρ µείναντος, οὔτε dj Φυχὴ αὑτοῦ τῷ
ἅλη ἐγχατελείφθη, μάλιστα xal σχυλεύσασα τοῦτον,
οὖτε ij σὰρξ εἶδε διαφθορὰν, τριήµερος ἀναστᾶσα,
περὶοὗ καὶ Πέτρος 6 ᾿Απόστολος ἐν τῇ βίδλῳ τῶν
Πράξεων διέλαδεν, ἐφαρμόζων τὸν παρόντα ψαλμόν.
Ἐπὶ τοῖς οἰχείοις οὖν χατορθώμασι τὴν στήλην ταύ-
την ἀνέστησε διὰ γλώττης τοῦ Δαθὶδ ὁ Σωτῇρ, τοῦ
παναγίου Πνεύματος ἐμπνεύσαντος xal χινῆσαντος
τὸν προφήτην. ᾽Αναγράφει δὲ τὸ εἶδος τῆς νίχης,
χαὶ ὅσα πρὸ τοῦ τέλους αὐτοῦ ἐγένετο.

Tituli inscriptio ipsi David.
PSALMUS XV.

[| Apud Gracos, pro tituli inscriptione στηλογρ1-
φίαν - legimus : quee. dictio. stotue seu. columna
potius. inscriptionem significat quam tituli]. Mos
autem erat. antiquis, ut columnas, imagines, aut
statuas, sirenue militantibus viris in perpetuam
ponerent wu:emoriam. Loco igitur hujusmodi co-
lumnz aut statux presens Psalmus victori Christo
conscriptus est : qui uti strenuus miles crucia
jaculo, et mortem ipsam, et mortis pariter impe-
rium obtinentem diabolum destruxit, dum ex co
quod peccatum non fecit, auima ejus in inferno
relicta non est ; quinimo infernum potius spolia-
vit, ncc etiam ejus caro vidit corruptionem, cum
tertia mortis die resurrexerit : de qua Christi resur-
rectione Petrus apostolus, in libro Actionum dis-
serens, prsesenti hoc Psalmo auctoritatem ac robur

dictis suis addere arbitratus cst. In rebus itaque 3 se pr:eclare gestis Salvator, statuam seu colum.
mam hanc per linguam beoti David sibi erexit: sancto nimirum Spiritu prophetam inspirante ct

labia ejus aperiente. Describit autem, non tantum viclori:e genus,

finem gesta sunt.

$5 lI Cor. 1, 90. ** Rom. 1, 9. 5Η Cor. 1, 35.

Varie lectiones.

sed et quaecunque ante victoris

(54) Graece ἡμετέραν, nostram, pro quo Latinus interpres legit ὀμετέραν.

105

EUTHYMIL ZIBA3BENI

196

Vens. 9. Conserva me, Domine,quoniam speravi Α Φύ.]αξόν µε, Κύριε, ὅτι ἐπὶ col fjAzica,

te. Hujus Psalmi verba liumano omnino more dicta
sunt [et homini magis quam Deo videntur conve-
nire]. Neque enim ut Deus, sed ut homo diemo-
nem divicit, erudiens nos quod et facillime daemon
a prudentibus superari potesl : el artem pariter
tradens qua ipse eum debellavit, seque nobis, ut
fidelissimum archetypum, imitandum proposuit.
Fundit igitur. velut homo preces ad Deum : quod
eliam apud evangelistas szpenumero fecisse eun
legimus : oratque servari se ab omnibus tam ma-
nifestis quam occultis insidiis. Tu, Domine, in-
quit, serva me, quoniam in te solo speravi. Neque
enim alia in re confisus sum, quoniam te salvare
omues novi, qui in te sperant.

Dixi Domino : Deus meus es tu. Dixi ergo Patri
οἱ omnium Domino : Tu, Pater, es etiam meus
Dominus, atque ideo mei custodiam habeto [ut ab
homine euim diximus dici hzc verba, non uta
Dco]: nam ut bomo divina et ipse indigebat custo-
dia. Subiectus enim, inquit, fui Domino et oravi
eum.

Quia bonorum meorum non eges. Ad hzc, illud
etiam amplius dixi, quod tu donis meis, quz in
sacrificium offerri solent, non indiges. Neque enim
eges ut tibi sacriflcem, atque hoc pacto te placa-
tum. mihi adjutorem reddam, Licet enim grate
recipiat Deus quz ei pie ac religiose a nobis of-
feruntur, verum non ul is qui indigeat, sed ut

Ανθρωποπρεπῶς οἱ τοῦ φαλμοῦ λόγοι. Καὶ Υὰρ οὐχ
ὡς θεὸς, ἁλλ᾽ ὡς ἄνθρωπος χατεπολέµησε τὸν ἐχθρὸν,
διδάσχων, ὥς ἔστιν εὐχαταγώνιστος τοῖς νηφουσιν'
ἅμα δὲ καὶ τοὺς τρόπους, δι) ὧν αὐτὸν κατεπάλαισεν,
ἁπολιμπάνων ἡμῖν ἀχριθῶς ἀρχέτυπον εἰς µίµητιν.
Εὔχεται το,γαροῦν ὡς ἄνθρωπος εἰς 8sóv: vai γὸρ
x&v τοῖς Εὐαγγελίοις διαφόρως εὔξασθαι µνημµο-
νεύεται * παραχαλεῖ δὲ φυλαχθῆναι ἁπὸ πάσης ért-
θουλΏς, φανερᾶς xai ἀφανοῦς, λέγων ' Συμφύλαξον,
ὅτι ἐπὶ col µόνῳ fma, μηδενὶ τῶν ἄλλων τε-
θαῤῥηκώς οἶδα γὰρ, ὅτι σώζεις τοὺς ἑλπίζοντας
ἐπὶ σέ.

B ἥΕἶπατῷ Kvpiq: Κύὐριός µου sl σύ. Εἶπα τῷ Πα-

τρὶ τῷ Κυρίῳ πάντων, ὅτι Βύριος él χἀμοῦ, ὡς
ἀνθρώπου xal οὐχ ὡς θεοῦ, xal διὰ τοῦτό µε περι-
φρούρησον. Ὡς γὰρ ἄνθρωπος, ἑἐδεῖτο τῆς ἀπὸ coU
θεοῦ φυλακῆς * Ὑπετάγην γὰρ. φησὶ, τῷ Κυρίῳ,
xal ixétevca αὐτόν..

"οτι τῶν ἀγαθῶν µου οὗ χρείαν ἔχεις. Εἶπον
δὲ προσέτι, ὅτι τῶν Δώρων µου. τὴν θυσἰαν οὐ χρείαν
ἔχεις, ἵνα xaX θύσω σαι, χαὶ οὕτω βοηθὸν ἕξω. El
Υ2ρ xai προσίεται θεὸς τὰ εὐσεθῶς προσαγόµενα,
ἀλλ' οὐχ ὡς ἐνδεῆς αὐτῶν, ἁλλ᾽ ὥστε ταῦτα xplvstv
εὐγνωμοσύνης ἀπόδειξιν, xal ποιεῖσθαι πρόφασιν
ἀντιδόσεως τῶν πολλῷ κρειττόνων.

ἔ]α, gratitudinis ac benevolentiz nostrae erga eum, indicium habeat : atque in. przetextum et occasio-

nem retributionis majorum donorum.

VsBs. $. Sanciis qui sunt in terra ejus mirabilia C — Toic ἁγίοις τοῖς ἐν τῇ γῇ αὐτοῦ ἐθαυμάστωσεν

fecit Dominus. Bon:x, inquit, sum spei, sciens quod
Dominus quzdam fecit mirabilia, ac przeter om-
nium opinionem, sanctis hominibus qui in terra
ejus sunt, Sanctus autem ille cst, qui Deum sincere
amat, et in eo confidit : qualis erat qui prassentis
psalmi verba ' protulit. Et sanctos, dé quibus nunc
loquitur, omnes intellige, quicunque ante Christi
adventum Deo placuerunt. Per terram νότο aüt
hanc intellige, de qua alibi consoue scriptum est:
Domini est terru ** aut. supernam Jerusalem, in
qua conversabantur, tametsi adbuc in terra essent,
et in qua post mortem babitare existimantur. Vel
per sanctos intelligere possumus apostolos οἱ fide-
les qui per illos crediderunt : qui a multiptici morte

ὁ Κύριος. Εὔελπίς clt, φησὶν, εἰδὼς, ὅτι τοῖς
ἁγίοις, τοῖς Ev τῇ yf] αὐτοῦ θαυμαστά xal παράδοξα
ἐποίησεν ὁ Κύριος, "Άγιος δὲ, ὁ τὸν Θεὸν εἰλιχρινῶς
ἀγαπῶν, xol im' αὐτῷ παεποιθὼς, οἷος ἣν ὁ ταῦτα
λέγων. Elev δ᾽ ἂν οὓς λέγει, πάντες ol πρὸ τῆς
Χριστοῦ παρουσίας εὑαρεστήσαντες τῷ θεῷ., Γην
δὲ αὐτοῦ, ἢ ταύτην εἴποις, Tov γὰρ Κυρίου ἡ γῆ:
Ἡ τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ, Ev fj καὶ κάτω ὄντες, ἐπολι-
τεύοντο, xal iv f οἱ λαν)άνοντες πολιτεύονται, "H
xai ἁγίους μὲν ὑποληπτέον τοὺς ἁποστόλους, xa*
τοὺς ἑξ αὐτῶν πιστεύσαντας, πολυειδῶν ῥυσθέντας
κινδύνων, καὶ θανάτων, γῆν δὲ τὴν Ἐκκλησίαν, ἓν
ᾗ ἀναστρέφοντα'. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν, δι ἣν
αὐτοῖς θαυ μαστὰ ποιεῖ.

et a gravibus periculis liberati fuerunt a Domino, οἱ per terrai, Ecclesiam in qua. versantur. Deinde
caesam ponit, propter quam fecit eis Deus hoc mirabilia.
Qinnes voluntates ejus in eis. Ubi enum fit Dei Ὁ Ildrca τὰ 0£A4ipata. αὑτοῦ ἐν αὑτοῖς. Ὅπου

voluntas, illic Deus semper manet, dirigeus et con-
versans.

VgRs. 4. Multiplicate sunt. infirmitates eorum,
postea acceleraverunt. Per infirmitates, labores at-
que afflictiones eorum intelligit, qua sic dispen-
sante ac permittente Deo erant multiplicate : et quae
postmoduin eodem annuente cito pertransierunt ;

'* Psal. xxii, t.

γὰρ τὰ τοῦ θεοῦ γίνονται θελήµατα, xat ὁ θεὸς
πάντως ἐν αὐτοῖς ἐδτι, φυλάττων xal κατευθύ-
νων.

'ExAn00rv0ncav αἱ ἀσθένειαι αὐτῶν * μετὰ
ταῦτα ἑτάχυναν. Ασθενείας λέγει τοὺς πόνους καὶ
τὰς θλίψεις αὑτῶν. Ἐπληθύνθησαν χατ᾽ οἰκονομίαν,
tiva θεοῦ νεύσαντος, ταχέως παρῆῃλθον' Πο.1αἱ
Y&p, φησὶν, αἱ θ.1{γεις τῶν διχαίω», xal ἐκ za-

197

COMMENT. IN PSALMOS.

195

σῶν αὐτῶν ῥύεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Ἡ καὶ 8327; * A Μια enim, inquit, tribulationes justorum, εἰ de

Ἐπληθύνθησαν πρότερον αἱ ἁμαρτίχι τῶν πετι-
ὁτευχότων εἰς Χριστόν ΄ ἀσθενούσης γὰρ τῆς φυχῆς,
ἡ ἁμαρτία γίνεται, εἶτα τοῦ Εὐαγγελίου κπρυχ-
θέντος, ἑτάχυναν cl; εὐσέδειαν. Τὰ δ᾽ ἐντεῦθεν,
οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἁλλ᾽ ὡς θεὸς ἁποφαίνεται.

Οὗ μὴ συναγάγω circ συνα}ωγὰς αὐτῶν ἐξ ai-
. µάτων. Τοῦτο, περὶ τῶν ἀνελόντων αὐτὸν Ἰονδαίων,
ὧν τὰ πλήθη συναγαγὼν ἀπὸ σφαγῆς ἀνανεύει, δια:
φθαρησόμµενα ταῖς τῶν Ῥωμαίων χερσίν.

006 οὗ ui] μγησθῶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν διὰ
χει.]έων µου. Ὡνομάξετο γὰρ ὁ λαὸς Exelvoc, Jab

Θεοῦ, καὶ περιούσιος, xal ἄμπελος, xat μερὶς, xal n

πληρονομία, xaX σχοΐνισμα, xat ὅσα τοιαῦτα, Oox-
έτι οὖν Ἰουδαίους χαλέσω τοῖς ὀνόμασιν, οἷς καὶ
πρότερον ΄ ἀλλά τέχνα μωμτητὰ, xat γενεὰν σχκολιὰν,
χαὶ γεννήµατα ἐγιδνῶν, xaX σπέρματα πονηρὰ, vai
eU τι τοιοῦτον. Ἡ xai περὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν áp. co τὰ
ῥητὰ νοῄσοµεν, ὅτι Οὐ p οἰχειώσομαι τὰς ἔχχλη-
σίας αὐτῶν, ££ ἑναίμων 0,σιῶν » ἀλλ᾽ ἐξ εἰλιχρινοῦς
πίστεως, xal πνευματιχῆς θυσίας * οὐδὲ μνησθήσοµαι
τῶν ὀνομάτων, οἷς αὐτοὺς ὠνόμαξζον πάλαι διὰ τῶν
προφητῶν, ἀλλ ἀντι μὲν ἐχθρῶν, χαλέσω φίλους,
ἀντὶ ἁἀπίστων, πιστοὺς, καὶ ὅσα τούτων ἀχόλουθα.
Χείλη δὲ Θεοῦ νοοῖντ ἂν οἱ λόγοι’ xai ταῦτα
Y&p, λόγων ὄργανα. "Αλλως τε xat, ὁ Σωτὴρ ἑναν-
Θρωπήσας, ὠνόμαζε xai Ἰουδαίους, xat τοὺς ἐξ
ἐθνῶν, τοῖς ἑναντίοις τῶν προτέρων ὀνόμασιν, ὡς
δεδήλωται,

Κύριος μερ)ς τῆς xAnpevopíac µου, xal τοῦ
ἁοτηρίου µου. Οὐ παρὰ γνώµην, qnot, τοῦ Πατρὸς
ἐγενόμην ἄνθρωπος” χαὶ αὐτὸς γὰρ τῇ εὐδοκίᾳ µέτ-
οχός ἐστι τοῦ λαοῦ, τοῦ πιστεύσαντος EZ ἑἐθνῶν :
τοῦτο γὰρ καλεῖ χληρονομίαν, ὡς àv τῷ δευτέρῳ
φα)μῷ προείρηται΄ ἔτι δὲ καὶ τοῦ θανάτον ' ποτή-
Ριον γὰρ παρὰ τῆς Γραφῆς ὁ θάνατος ἑρμηνεύεται’
x&y τοῖς Εὐαγγελίοις vàp λέχει' Τὸ ποτήριον ὃ
ἐγὼ πίνω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε πιεῖν’ χαὶ αὖθις
Πάεερ ἐμοῦ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρεἸθέτω ἀπ᾿

onmibus. his liberavit eos Dominus. Vel aliter : In-
firmitates, id est peccata corum, scilicet qui In
Christum crediderunt, prius multiplicatze sunt,
Nam ubi anima iufirma est, peccatum oritur. Prze-
dicato vere postmodum Evangelio, acceleraverunt
in religionem ac pietatem. Quz scquuntar non vt
ah liomine, sed tanquam a Deo proferenda sunt.

Non congregabo congregationes eorum de sangui-
nibus. Hoc de Judzis dictum est, qui Dominum oc-
ciderunt, et quorum maximam partem Romanorum -
manibus perdendam, negat se Deus de ea strage
congregaturum.

Nec memor ero nominum eorim per. lubía mea.
Appellabatur asfem populus ille, populus Dei ct
populus pecaliaris, et vinea, et pars, et heeredit:s,
et (uniculas Domini, atque alla hujusmodi. Non
amplins, inquit, hujasmodi nominibus, ut antea,
cos appeHabo : quinimo filios repreheusibiles, ge -
nerationem pravam ac perversam, generatione
viperarum, semen malum, aut quid aliud simile.
Vel utrumque dictum. intelligamus de iis qui ex
pentíbus crediderant. Nou cdiflcabo, inquit, Ec-
clesias eorum ex sanguinolentis sacrificiis, sed ex
sincera fide, ex spirituali hostia : neque menor
ero nominum, quibus olim per prophetas eos ap«
pellabam, sed quos oliut inimicos dicebam, amicos
vocabo : et quos infideles, fideles, et quaecunque
3lia bis eongruentia sunt. Labia autem Dei intel-
Hgi possunt ejus verba, cum labia verborum sint
instrumenta, Et aliter : Salvator noster Jadzos ct
fideles. ex gentibus, contrartíis nominibus appcl-
lavit, qnam antea. appellareutur, ut jam. dcelara-
tum e-t.

Vgns. 5. Dominns pars hereditatis mec et calicis
mei. Non sum factus homo, inqnit, preter Patiis
mei sententiam. Tpse enim Pater clementia ac bona
voluntate sua, particeps factus est populi, qui ex
gentibus eredidit. lunc enim populum hzreditatem
appellat, quemadmodum in. secundo Psalmo dictum
est : quinimo et particeps factus est mortis. Cali-
cem enim et poculum (ut alibi diximus) multis in :
locis apud Scripturam pro morte positum legimus.
Unde in Evangeliis : Calicem quem ego bibo, vos

ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. Ἑὐδόχησεν ὁ Πατὴρ γὰρ D non potestis bibere **. Et rursum : Pater mi, si pos-

χαὶ ἐπὶ τῇ ἀναχλήῆσει τῶν ἐθνῶν, χαὶ ἐπὶ τῷ θα.
νάτῳ τοῦ υἱοῦ. "H xal μερίδα, τὸν πλοῦτον νοῄσεις,
(w' fj τοιοῦτον" 'O θεὸς πλοῦτός ἐστι τῆς ἐξ ἐθνῶν
κληρονομίας μου ἔτι δὲ καὶ τῆς διδασκαλίας µου
πλούτος καὶ χεφάλαιον' πανταχοῦ Υὰρ τοῦ Εύαχγ-
γελίου, περὶ τοῦ Πατρὸς δίεξεισιν. Αλλά πλοῦτος
μὲν, ἡ µερὶς, ὡς τό. Μερίς µου el ἐν qj ζώντων».
Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν µεριζόντων thv. οὐσίαν τοῦ πα-
τρὸς, fj μερὶς ἑχάστου πλοῦτός ἐστιν. Ὥστε συµ-
θαΐνει λέγεσθαι τὸ αὑτὸ xal µερίδα, χαὶ πλοῦτον,
xai χληρον " τὸ μὲν, ὡς µεριζόμενον» τὸ 6b ὡς
πλουτίζον» τὸ δὲ πάλιν, ὡς χαταγόµενον ἀπὸ πα-

sibile est transeat a me εα[ία isie '* ; consensit
quippe Pater tam in gentium vocationem quam in
Filii mortem. Vel quod ait Pars kareditatis mec,
divitias potes intelligere, ut sit sensus : Deus
Pater, thesaurus est et. divitie, harreditatis mex
ex gentibus, insuper, et thesaurus doctrinz me :
unde in Evangelio Christus ubique Patrem comime-
morat. Ίος itaque partis seu portionis nomen, pro
divitiis sumitur juxta illud : Portio, seu pars mca
Dominus in terra viventium ". Unde in filiis pater-
nam dividentibus substantiam, singulae portiones,
ut cuique obveniunt, loco divitiarum sunt. Quocirca

55 Matth, xx, 22... Μαν xxvi, 99, !! Psal. exti, 6.

159

EUTIIYMII ZIGADENI

200

recte convenit, ut eadem res, οἱ portio dicatur, et A τρός. Διδασχαλία ὃξ, τὸ ποτῄριον , ὅτι xai οἵνος

divitize , et hzreditas * ea nimirum ratione, quia

αὕτη, διὰ τὸ «εὑφραίνειν, καὶ ἄμπελος ὁ Χριστό».

et dividitur, et quia divitem reddit, et quia relinquitur a Patre. Calix etiam pro doctrina accipi potest,
qua vino merito comparatur, et quia laetificat, et quia Christus vinea appellatus est.

Tu es qui restitues. haereditatem meam — mihi.
Gentes quie olim a. Patre atque a Filio creatze fue-
rant, et Dei figmentum dicebantur, discesserant
ab eo, et converse ad idololatrias, postrenio ei per
fidem iterum restitutze sunt : hanc. autem restitu-
tionis gratiam Filius, in Patrem tanquam in prin-
cipium refert. Aptissime vero hic versiculus ad
praecedentem interpretationem eonsequitur. Hac,
inquit, de causa tu es particeps bxreditatis mee
et calicis mei, quoniam tu mihi eam restituisti. Et
haereditatem posuit priusquam calicem, quoniam
hireditas mortis illi causa fuit. Propteripsam enim
mortuus est. Nec tacenda nobis est quaedam non
inelegans de predictis speculatio. Hominem ad
imaginem et similitudinem Dei factum et plasma-
tum, atque ideo hzreditatem Creatoris dictum, sub
propriam redegerat dzemon tyrannidem, et alienum
mancipium sibi usurpaverat : ad quem, Dei Filius
et lizeres, litteras misit, scribens ei per prophetas,
haereditatem illam repetens, qua fuerat fraudatus.
Et. quia dzmon continue magis resistebat, οἱ ra-
pinam reddere negabat, hzres accepto Patris sui
testamento, ad raptorem descendit. Inter eos autem

judex fuit Pater: qui condemnato raptore, Filio h:reditatem restituit. Hujus

Σὺ εἶ ὁ ἁποκαθιστῶν τὴν xAnpovopgiov gov.
Τὰ γὰρ ἔθνη πλάσμα τοῦ Υἱοῦ xal Θεοῦ τυγχάνοντα,
ἀπέστησαν εἰς εἰδωλολατρείαν, εἶτα πάλιν ἀπεχατ.
έστησαν αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. ᾿Ανατίθησι δὲ τῷ
Πατρὶ «t» χάριν, ὡς αἰτίᾳ. Καὶ ἔστι τουτὶ τὸ ῥγτὺν
ἐφερμηνευτιχὸν τοῦ πρὸ αὐτοῦ. Atà τοῦτο γὰρ.
φησὶ, κοινωνὸς εἶ τῆς χληρονοµίας µου, xai τοῦ
ποτηρίου µου, διότι σὺ µοι ταύτην ἀποκατέττησας.
Ἡρὸ τοῦ ποτηρίου δὲ, τὴν Χληρονοµμίαν τέθειχεν,

τι αὐτὴ γέγονεν αἰτία τοῦ θανάτου αὐτοῦ * δι’ αὖὐ-
τὴν γὰρ ἀπέθανεν. Ῥητέον δέ τι xal γλαφυρὸν θεώ»
ρηµα περὶ τῶν προχειµένων ' ὅτι τὸν xav! εἰχόνα
θεοῦ πεπλασμένον ἄνθρωπον, xal διὰ τοῦτο χληρον
τοῦ πλάσαντος ὄντα, δελεάσας ὁ δυσμενὴς, xal τν-
ῥραννήσα;, ἐπεσπάσατο, xaX τὸν ἀλλότριον ἑσφετερί-
cato, πέποµφε 6b πρὸς αὐτὸν ὁ χληρονόμος χράµ-
µατα διὰ προφητῶν, ἀπαιτοῦντα τὺν ἀφαιρεθέντα
χλῆρον. Ὡς δὲ μᾶλλον ἀντείχετο, λαθὼν αὐτὸς ὁ
χληρονόμος διαθήχας τοῦ Πατρὺς, χάτεισι πρὸς τὸν
ἅρπαγα, xal διχαστὴς αὐτοῦ γίνεται ὁ Πατίρ. Καὶ
χαταδιχκάσας τὸν βιαστὴν, ἀποχκαθιστᾷ τῷ Ylio τὴν
κληρονομίαν. OO χάριν, καὶ κοινωνὸν αὐτὸν τοῦ χατ-
ορθώματος ὁ Υἱὸς ἑκάλεσεν.
rei gratia, Filius

nunc participem illum tam przclari operis appellavit.

Vgns. 6. Funes. ceciderunt mihi in optimis meis.
li qui terram dividunt, funibus cam metiendo desi-

Zxowla ἐπέπεσέ poi ér τοῖς κρατίστοις µου.
Οἱ χληροδοτοῦντες thv γῆν, σχοινίοις ταύτην δια-

gnantes determinant. Et sensus est: Restituta C μετροῦντες, περιορίζουσι. Βούλεται γοῦν λέγειν, ὡς

mihi hzereditate mea, funes multi mihi ceciderunt,
hoc est, obvenerunt, et sorte quasi mihi contige-
runt. Per funes autem credentium multitudinem
intelligit. Hoc etiam loquendi modo, denotare vide-
wur quod hereditas hec sua, designata esset ac
deterininata, et quod omnibus notissima esse debe-
bat. Bina enim hec opera funiculi sunt, ut dixi-
mus. Quod vero per optimos, suam b:ereditatem
significet, in sequentibus magis declarat, dicens :
Etenim. hereditas mea optima est. mihi. Supra
plurali numero optimos dixit propter fideles qui
variis sunt in locis, nunc vero singulariter opti-
mam appellavit : quia fidelium omnium, qui in
difersis sunt inundi partibus, una est congregatio
[una Ecclesia], una opinio ac fides. Optimam vero
appellat, quasi przcipuawm ac dilectam. Ve! [juxta
aliam Graci dictionis κρατίστη siguificationem,
uon optimam tautum, sed] fortissimam ac poten-
tissiimam appellat. Cum adversarium ac potentem
damonem superaverit. Funcs etiain intelligi possunt
pro vinculis qua Christo «^ciderunt, hoc est. obti-
gerunt : a. Judeis nimirum, quando ad Pilatum
ductus est. Obtigerunt aulem ei, propter optimos,
hoc est, propter fideles, pro quibus pati voluit.
Olim Jud:eorum populus bxreditas Dei dicebatur :

Facta est. enim, inquit, pars Domini populus ejus Jacob, (uniculus hereditatis ejus — Iorael. '*.

15 Deut. xxxii, 2 sec, Lxx.

᾽Αποχατάστασίς uot τῆς χληρονομίας µου, ἐπέπεσέ
pot, τουτέστιν ἑπέδαλον, xal ἔλαχον &pol σχοινία
πολλὰ, κἀντεῦθεν διεµετρήθη «s αὕτη xat περιω-
ρίσθη, xal ἐγένετο γνώριµος * διὰ γὰρ τῶν σχοινι-
σµάτων , τό τε πλῆθος τῶν πιστενόντων Πνίξατο,
καὶ τὴν Ὑνωριμότητα. Δύο γὰρ ἔργα ταῦτα τοῦ
αχοινίσµατος, ὡς ἔφημεν. Κρατίστους δὲ λέγει, τὴν
κληρονομίαν αὐτοῦ, καὶ τοῦτο παρέστησεν διὰ τῶν
he.

Kal γὰρ ἡ xAnporopla µου, κρατίστη ol
ἐστιν. "Ανω μὲν πληθυντικῶς κρατίστους εἶπεν,
διὰ τοὺς χατὰ µέρος πιστούς ' κάτω δὲ ἑνιχῶς, xpa-
«είστη, διὰ τὴν τῶν κατὰ µέρος µίαν συναγωγὴν, xal
ἑμοδοξίαν. Κρατίστην δὲ λέγει, τὴν ἐξαίρετον, xat
ἠγαπημένην. Ἡ χαὶ τὴν γενναίαν, ὡς καταπαλαίου-
σαν τὺν ἀντίπαλον. ἹΝοοῦνται δὲ σχοινία, τὰ δεσμὰ,
ἃ ἔπεσον τῷ Χριστῷ, παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀγομένῳ
πρὸς Πιλάτον. Ἐπέπεσον δὲ αὐτῷ διὰ τοὺς χρατί-
στους, ἧτοι τοὺς πιστοὺς, ὑπὲρ ὧν ἕπασχε. Πάλαι
μὲν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι σαν θεοῦ χληρονοµία’ Ἐγεν ήδη
150, qnot, μερὶς Κυρίου, «αὸς αὐτοῦ Ἱακὼδ,
σχοίνκσµα κ.ἱηρογομίας αὐτοῦ Ἱσραή-. ἍΑπο-
6λήτων δὲ τούτων γενοµένων, ἑτέραν ἀντέλαδε χλη-
ρονοµίαν, τὴν βασ,λείαν τῶν ἐξ ἐθνῶν, ἣν κρατίστην
εἶπεν, ὡς ὑπὲρ τὴν παλαιοτέραν.

Verum

201

COMMENT. IN PSALMOS.

203

i: populo judzorum abjecto aliam loco illius suscepit l:ereditatem : reginam videlicet ex — gentibus. Eccle«
sam, quam et optimam oppellat et fortissimam, veluti qux antiqua illa ac repudiata lzreditate exe

cellentior sit.

Εὐ.Ιογήσω τὸν Κύριον, τὸν συγετίσαντά ji. À Vens. 7. Benedican Dominum qui. tribuit. mihi

Τὰ ἐντεῦθέν φησιν ὡς ἄνθρωπος * έχει γὰρ ὁ εὖ-
αγγελιστὶς περὶ αὐτοῦ Τὸ δὲ παιδίον πὔξανεν,
xal ἑκραταιοῦτο πγεύµατι, z Anf cópevcey σοφίας.
Γὐγνωμονεῖ τοίνυν περὶ τὸν δωρησάµεγον αὐτῷ Or.
σα»ρ)ν σογρία»;.

"Er, δὲ xal ἕως γυχτὲς ἑλαίδευσάν µε οἱ νε-
οροί µου. Ἱεφο.ὺς νοητέον τὸ ἐπιθυμητιχὸν µέρος
τὶς φυχῖς * περὶ τοὺς νεφροὺς γὰρ χεῖται, χαθὼς
ἐν τοῖς δουν ἔφημεν ΄ νύχτα Ob, τὸν Δε-
σποτιχὸν θάνατον. "Αχρι Υὰρ, φησ', θανάτου, ἔπαι-
δαγώγησε, καὶ ἐρύθμισέ µε dj ἐπιθυμία µου, µη-
δενὸ; τῶν γπῖνων ἐρααθεῖσα, µόνων δὲ τῶν θείων
ἱμειρομένη. Ἡ καὶ νύχτα οἰητέον τὰ ἀπόχρυφα
μυστήρια, ἵν' ᾗ τοιοῦτου, ὅτι Μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν
ἁγνώστων τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις, ἐπαιδαγώγταἑν
µε ἡ ἐπιθυμία µου.

Προωρώμην τὸν Πύριον ἑνώπιο' µου διὰ
παντός. Πρὸ παντὸς ἄλλου ἔθλεπον τὸν θεὺν τοῖς
ὀφθαλμοῖς τῆς φυχῆς µου, ἑγώπιόν µου φαινό-
μενον.

"Ot. ἐκ δεξιῶν μού ἐστιν, ἵνα μὴ caAev0o.

᾿Εθιεπον δὲ αὐτὸν ἐνώπιόν pov, διότι ἐν ταῖς δεξιοίς
µου πράξεσἰν ἐστιν, ἑπαναπανόμενος αὗταὶ», * ἐγγί-
ζεται γὰρ ὁ θεὺς τοῖς ἐγγΥ/ζουσιν. Ἐκ δεξιῶν µου
δέ ἐστιν, ἵνα βοηθούμενος ὑπ' αὐτοῦ, μὴ παραγιντ-
θῶ τῆς εὐθςείας ὁδοῦ πρὸς τὴν ἑναντίαν' Φυ.1άσσει
γὰρ Κύριος τοὺς ἁγαπώντας αὐτόν.

Αιὰ τοῦτο εὐφράνθῃ ἡ χαρδία µου, xal ἠγα.ὶ-
«Ίιάσατο ἡ TÀoccd µου. Τῆς καρδίας µου γὰρ
πληρωθείσης εὑὐφροσύντς, ὡς ἁπολαθόντος τὴν χλη-
ρονοµίαν, xal χαταγωνισαµένου τὸν ἐχθρὸν, καὶ
τοιοῦνον ἔχοντος ἐπίχουρον, παραπῇλαυσεν χαὶ ἡ
γλῶττα τῆς ἄγαν χαρᾶς, οἷα τὸν ἐπινίχιον Όμνον
ἄδουσα, χαὶ τὰ τοῦ θεοῦ μεγαλεῖα διηχουµένη.

"Eri δὲ xal ἡ σάρξ µου κατασκηγώσει ἐπ &A-
ἄαἰδι. Τοῦτο περὶ τῆς sagi]; τοῦ Δεσποτιχοῦ σώµα-
τος ' χατοιχέσει γὰρ τὸν τάφον ἐπ ἐλπίδι ταχείας
ἁἀναστάσεως * εἰδὼς yàp προειρ/χει πολλάχις τοῖς
μαθηταῖς, ὅτι Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι.

intellectum. H:ec, et que sequuntur, ut bomo lo-
quitur. De humanitate ctiam Christi loquebatur
Evangelista, quando consona his verba illa dice-
bat : Puer autem crescebat, εἰ spiritu invalescebat,
et implebatur sapientia [et gratia. apud Deum et ho-
mines !*], Gratias agit igitur de sapientie thesourà
sibi a Deo przstito.

Iusuper usque ad noctem erudierunt me renes mei,
Per renes. partem. illam anim: intellige, quam
concupiscibilem dicimus. Concupiscentia enim in
renibus jacet : et per noctem, ipsam Domini mor-
tem. Concupiscentia mea, inquit, nulla nimirum
appetens terrena, sed divinis tantum eloquiis, ac
piis operationibus intenta, erudivit me, et a1
ipsam usque mortem vitam meam direxit, Vel,
per mortem, occulta mysteria intellige. Ut sit sen-
sus : Concupiscentia mea erudivit ac ροττεσὶι
me usque ad occulta ipsa mysteria, et plerisque
hominun ignota.

Vzgns. 8. Previdebam Dominum in conspecty mea
semper. Ànte omnes alios ego semper videbam
Deum : qui mihi in oculis animz mes, quasi in
conspectu ipso apparebat.

Quoniam a deziris est mihi Re commovear. Vide-
bam autem eum in conspectu meo, quoniau in
dextris actionibus incis semper adest, in eig re-
quiescens. Appropinquat enim Deus omnibus iis
qui per virtutem ei appropinquant. A dextris vero
meis adest ut adjuvet me, ne a recta unquam via
coimovear ad non rectam, Custodi enim. Deus
omues qui eum diliguni 39.

VERS. 9. Propter hoc. letatum. est. cor meum, et
exsultavit lingua mea, Cor meum laetitia impletum
est, quia liereditateim recepi, quia inimicum devici,
quia talem mecum adjutorem habui : unde lingua
mea potita atque oblectata tanto gaudio, hymnum
et laudes victoris canit, et magnalia Dei comme-
inorat,

Insuper et. caro. mea. requiescet iu spe, Moc de
sepultura Dominici corporis dictum est, quod in
sepultura jacebat : in spe tamen celeris resurre-
ctionis, Sciens enim id Dominus pradixerat &zpe
discipulis se post triduum resurtecturum.

"Οει οὐκ éyxacaJe(yeuc civ Ψυχή» µου εἰς Ὁ Vgas, 10. Quoniam non derelinques animam

ἄδην. Τίθησι καὶ τῆς ἑλπίδος tf,» αἰτίαν * Kal γὰρ
οὐχ ἐἑγκαταλείφεις τὴν duyhv µου εἰς ἄδην, ὅπου
τῶν τελευτώντων αἱ duyas χατέχονται. Ἰόπος γὰρ
ὁ (re ὑπὸ γῆν ἀποχεχληρωμένος ταῖς τῶν j&no0a-
νόντων ψυχαῖς. Ποῦ τοίνυν ὁ λῆρος ᾽Απολινάριος, ὁ
τὴν προσλητθεῖσαν σάρχα δογµατίζων ἄφνχον xal
ἄνουν, ὡς ἀνόητος ;

13 Luc, n, 0. ?* Psal. Ὕσεν, 20.
PATROL. Gh. CXXVIII,

meam in inferno. Wlujus etiam spei causam appo-
nit, Tu enim, inquit, non derelinques animam
meam in inferno, ubi caferorum inortuorum ani-
mae delipentur. Infernus quippe locus est sub
terra animabus mortuorum degignatus. Ubi igitur
sunt Apollinaris nugm, qui assumptam Christi car-
nem sine aniina, sine intellectu et sine mente css?
dicebat ? Sed o quam ipse potius sine mente fuisso
convincitur !

9(3

EUTHYMII ZIGABENI

201

Nec dabis santium. tuum. videre corruptionem. Α — 0006 δώσεις τὸ» ὅσιόν σου ἰδεῖν διαρθορἀν'.

Hoc de corpore Domini similiter dictum est, Tu,
inquit, c"i ob partas virtutes, oblatus, dedicatus,
et sanctificatus sum, non me permittes corruptio-
nem corporis sustinere : quinimo illud tanquam
quod omni caruit peccato, in suis partibus indis-
solutum conservabis, ut anima in incorruptum
corpus remeante, cito resurgam. Illud etiam adno-
tandum est, quod interitus in mortuis disjunctio
est ac separatio anime a corpore : corruptio vero
280. memhrorum atque aliarum partium in terram
et in pulverem resolutio.

Vgns. 11. Notas mihi fecisti vias vite. Docuisti
me, inquit, virtutes que ad immortalem vitam
hominem dirigunt [per quas et iucedere:m ipse et

Τοῦτο περὶ τοῦ Δεσποτιχοῦ σώματος. Οὐδὲ γὰρ ἐμὲ,
τὸν ἀναχείμενον σοι δι’ ἀρετῶν οἰχξειώσεως, παρα-
χωρήσεις ὑποστῆναι τὴν χατὰ τὸ σῶμα διαφθοράν *
ἀλλ ὡς ἀναμάρτητον τούτων, συντηρῄσεις ἁδιάλυ-
του ἓν τοῖς olxsiot; µέρεσιν, ἵνα τῆς ψυχῆς ἐγχατοι-
χισθείσης αὐτῷ, παντελῶς ἁρτίῳ, θᾶττον ἀναστῶ
Φρορὰ μὲν οὖν, ἐπὶ τῶν θανόντων, fj διάζευξις τῆς
ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος * διαφθορὰ δὲ, d$ διάλυσις
τῶν τοῦ σώματος μερῶν xal μελῶν εἰς χοῦν.

— Ἑγνώρισάς µοι ἑἐδυὺς ζωῆς. "Ἔδειξάς uot τὰς
ἀρετὰς, od ποδηγοῦσι πρὸς την ἀθάνατον ζωήν. Ἡ
ἀπεχάλνψάς pot τοὺς τρόπου; τῆς ἑμῖς ἀναστά-

discipulis meis incedendum esse traderem]. Vel B σεως χαὶ παλινζωίας, (94) ἃς αὐτὸς βαδίσας, cep»

4liter : Revelasti tu. mihi, inquit, vias vitae, hoc

τοῖς μαθηταῖς.

est, resurrectionis mex atque iterake vitae modos ; per quas vias docens discipulos ingressus

sum.

Adimplebis me letitia cum vultu tuo. Filius. vul-
tus est et faeles Patris. Qui enim, inquit, vidit
me, vidit εί Patrem meum*'. Nam et character
etiam ejus dicitur οἱ imago**. Post resurrectio-
nem, inquit, letificabis me, me, inquam, assum-
ptum bominem, et assumenti conjunctum divini-
tati. Ante resurrectionem enim moestus erat ac
tristis, lacrymabaturque, et sollicitudinibus erat
sylenus, lege nimirum human: naturz. Vel aliter :
Cum vultu iuo, cireumloquendo dixit ; id est, te-
cum. Ipsum enim Christi eorpus Filio unitum
erat. et Filius Patri : unde communis erat eorum
letitia propter humanam salutem, quam mors per
erueem operata est.

IIAnpócsic µε εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσῶπου
σου. Ἡρόσωπον Πατρὸς Ylóg. 'O ἑωρακὼς vip.
φησὶν, ἐμὲ, ἑώραχεν τὸν Πατέρα µου *. ἐπεὶ καὶ
χαρακτὴρ αὐτοῦ λέγεται xol εἰκών. Εὐφρανεῖς οὖν
µε, qnot, τὸν προσληφθέντα ἄνθρωπον, μετὰ του
προσλαβόντος θεοῦ, μετὰ τὴν ἀνάστασιν * mpb ταύ-
της Υὰρ, καὶ ἑλυπεῖτο, xai ἐδάκρυε, xal γωνία
vópup φύσεως. "H xai μετὰ τοῦ προσώπου σου,
ἀντὶ μετὰ σοῦ, περιφραστικῶς * Ó μὲν γὰρ ἠνωμέ-
vog ἣν τῷ Υἱῷ, ὁ δὲ Υἱὸς, τῷ Πατρὶ, xai χοινὴν
ἔσχον τὴν εὐφροσύνην ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώ-
πων, fj» ὁ διὰ σταυροῦ θάνατος clpyácato,

Delectaiio in dextera tua usque in finem. Dextera C Tepzvócnc ἐν τῇ δεξιᾷ cov εἰς cÉAoc. As&

Patris, Filius dicitur, quemadmodum et brachium
ejus, et potentia et delectatio. Ait igitur quod per-
petua exsultatio erit Filio Dei, quia secum eos
exsurgere fecit, qui olim ob peccatum deciderant :
et quia hzreditatem suam recepit.

Oratio ipsi David.

PSALMUS XVI.

Persecutionem sustinens a Saule beatus David,
et multis impetitus injuriis, psalmum hunc conscri-
psit, quo Deum in auxilium advocat. Qui tamen
unicuique viro virtute przdito atque oppresso ab
inimicis accommodari potest.

Vgns. 1. Exaudi, Domine, justitiam meam. Exaudi,
inquit, justitiam meam : boc est affectum atque

τοῦ Πατρὸς, 6 Υἱὸς, ὥσπερ xai βραχίων, καὶ δύνα”
µις. Τέρψις, qnot, xal ἀγαλλίασις ἔσται τῷ Ylo
σου διὰ παντὸς, νοὺς πεπτωκότας συναναστῃσαντι,
xa τὴν ἀὐτοῦ κληρονοµίαν ἀπολαθόντι.

Προσευχἡ τῷ Δαδίδ,
ΨΑΛΜΟΣ Ισ’.

Ὑπὸ τοῦ Σαοὺλ διωχόµενος, xal ποιχίλως ἐπι-
θουλενόµενος, ἔγραφε τὸν ψαλμὸν τοῦτον, εἰς ἐπι-
χουρίαν τὸν Θεὸν ἑγχαλούμενος, ᾽Αρμόζει δὲ xal
παντὶ ἑναρέτω ἐπιθουλευομένῳ.

Εἰσάκουσον, Κύρια, δικαιοσύνης µου. Της περὶ
τὸ δίχαιον διαθέσεως, Ἆτις διὰ τῶν πράξεων ὡς διά

amorem meum erga justitiam, qui actionibus atque D γλώττης, Bod: διαφόρως yàp δυνάµενος ἀνελεῖν τὸν

operationibus suis, quasi lingua quadam ad te ela-
mat. Nam cum potuerim sepenumero inimicissi-
mum mihi Saulem occidere, abstinui tamen justi-
ti: hujus amore ; quia a te constitutus est rex.
Quinimo nec verbis illum objurgare ausus sum,
cum sit populi caput, et ab iliius injuria abstinere

"' Joan. xiv, 9. 1. []ebr. 1, 2.

πολεμιχώτατόν µοι Σαοὺλ, ἐφεισάμην, ὡς ἐπὶ Θεοῦ
βεθασιλευχότα, xat οὐδὲν ὑδρίσαι τοῦτον λόγῳ ἑτόλ-
µησα. Κεφαλὴ yáp ἐστι παντὸς τοῦ λαοῦ᾽ δίκαιον
(δὲ τούτου διὰ γαῦτα φείδεσθαι χατὰ πάντα. Ἡ δι-
κάιοσύνην ἐνταῦθα λέγει τὴν δικαιολογίαν αὐτοῦ,
χαθ) fjv διχαιοῦται, fiv χαὶ προϊὼν τίθησιν. Οὕτως

Varie lectioncs.

(54; "Ac, Co) 227 τὰς à2t: 35.

4

205 COMMENT. IN PSALMOS. 206
οὖν νουύντων ἡμῶν, ob δέξει χοµτάνειν ὁ Προφή- A semper sequum sit. [ Scriptum est enim : Principi
της, ἀλλὰ λόγῳ παραχαλεῖν. populi tui non maledices **.] Vel per justitiam hoc
in loco justificationem suam ct. juris sui rationes intelligit, quibus causa sua Justificatnr, εἰ quas. in
progressu ponit. Atque boc pacto a jactantie suspicione Prophetam vindicabimus, quoniam magna

eum cum ralione sic pelere perspecturi simus.

Πρόσχες τῇ δεήσει µου. Δέησιν ὑποληπτέον, τὸ
037,,a τῖς παβρακλήσεως᾽ ἐλεεινὸν γὰρ, ὡ; μεστὸν
κατηφείας, xai συντρ.θΏς, xal ταπεινώσεως, xal
μόνον ἀπὸ τῆς ὄψεως δυτωπεῖγ δυνἀµενον.

Ἐγώτισαι τὴν προσευχήν µου, οὐκ ἓν' χείΊεσι
λο.λίοις. Τοῦτο xa0* ὑπερθατὸν ἀναγνωστέον, ἵν ᾗ,
τὴν opx iv χείλεφι δολίοις προσευχἠν pov. "H xal
ἑλλειπτιχῶς' Ἐνώτισαι τὴν προσευχἠν pou, οὐχ ἓν
χείλεσι δολίοις γινοµένηγ, Ἡ προπαγομένην’ καθαρὰ
Υὰρ ψεύδους τὰ χείλη µου, καὶ οὐ σύνοιδα λαλήσας
ποτὲ δόλια τῷ Σαοῦὺλ, ἁλλ᾽ ὁμολογήέσας τὴν εἰς αὐτὸν
ἀγάπην, φυλάττων καθαρὰν τὴν ὁμολογίαν, εἰ xat
αὑτὸς τὰς noh; ἐμὲ φεύδεται συνθήῄχας. Τρία δὲ
τροδάλλεται πρὸς ἀντίληψιν, τὴν διχαιοσύνην αὐτοῦ,
τὸ φχῆμα τῆς ὄξήσεως, καὶ τὴν ἐξ ἁδόλων χειλέων
προσευχῆν, iva xax μᾶλλον ἐρεθίση πρὸ; ἄμυναν.

'Ex προσὠπόυ σον τὸ xplua µου ἐξέ.θοι. Σὺ
δικαστὴς ἡμῖν, ὁ τὰ ἡμέτερμα mph. ἀκρίδειαν elo,
zai μόνος ὀῤῥεπὴ- δ.καστίές. 'O Osb; γὰρ, χριτῆς
δίχαιος, καὶ isyopb; περατὼσαι τὴν οἰκείᾳν ἁπύ-
φασι». "Ex προσώπου δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ex 050, περι-
«ρᾳστιχκῶς, Ἡ ἑνώπιόν σου. Τὸ κρῖμα µου δὲ,
Σουτέστιν, fj περὶ ἐμὲ ἀπίφασ.ς. "Ab:xov yàp ἡγοῦ-
μαι δικάνειν ἐμαντῷ, xal xoláyety τὸν ἀναιρεῖν
ἐπαγόμενον (55).

Οἱ ὀρθαλμοί µου ἰδέτωσαν εὐθύτητας. "Ίδοιμι
ήχους ἐφ᾽ ὑμῖν (56) ἐξενηνεγμέναι.

Εδοκχίµασας τὴ καρδίαν µου ἐπεσχέγω γυ-
κτός.Οὐ µόνον ἀδίκου πράξεως ἀπεσχόμην, ἀλλὰ καὶ
πονηρᾶς ἐνθνμήσεως Ἱρεύνησας yàp, ὁ xap-
διογνώστης, καὶ οὐχ εὗρές τινα µελέτην κατὰ τοῦ
Σαούλ, àv τῇ καρδίᾳ pov* xai ἴδε αὐτὴν oox
ἐν τῇ εὐπραγίᾳ µόνον ὀρθῶς ἔχουσαν, ἀλλὰ

Intende deprecationi mee. Deprecationem | accipi
pro figura et forma precum suarum, qua wiseranda
erat, marrore nimirum lena ac contritione et bu-
militate: quzque vel solq intuitu conciliare sibi
poterat Deui.

Auribus percipe orationem meam, mon in labiia
dolosis. lloc per figuram hyperbaton lcgendum cst,
ul sit sensus : Suscipe oratjonem meam, obla!am
tibi non dolosis labiis. Munda quippe sunt labia mea
ab omni mendacio et dolo. Neque enim mihi cou«
scius sum, quod Sauli dolosa aliquando locutus
sin : quinimo amorem et dilectionem meam jn eum
palam confessus, integram adhuc confessionem con«
servo : tametsi is pacta inccum inita confregerit
et mentitus sit. Tria vero in auxilium suum pro.
ponit : justitiam, supplicationis formam et oratio-
nem & non dolosis labiis provenientem, ut per hiec
tria nimirum in auxilium suum Deum magis conis
moverct.

VeRs. 2. De vultu (uo. judicium. meum prodeat.
Utinam, inquit, tu nobis judex sis, qui nostra om-
nia exactissime nosti ; ct solus Justus judes es, et
potens, qui ad exitum propriam dedncas senten-
tiam. De vultu Quo, circeumloquendo dixit ; hoc est,
8 le ipso, vel coram te: Judicium autem meum, hioc
6s sententia, qux de ic ferenda est. Joc, inquam,
judicium, opto ut feratur a te : injustum enim re-
puto, ut in propria mihi causa judex sim, et a me
ip:o punire. illum dcbcam, qui ad meum festinat
iuteritum.

Oculi mei videant. &quitates. Vtinam. ego; ' in-
quit, suffragia videam et «quas de uobis proferen-
das a te sententias.

VtRs. 9. Probasti cor meum et visitasti nocte. Non
tantum, inquit, ab injustis ego actionibus alstipui,
sed a pravis etiam cogitationibus. Tu enim qui
scrutator es cordium inyestigasti me, nec ullam in
corde mco iniquam adversus Saul cogitationem
invenisti. Tu mentem meam rectam semper fuisse

xai ἐν τῇ νυχτὶ τῶν πειρασμῶν καὶ θλίψεων, ἃ D nosti, nec in secunda id tantum foriuna, sed et in

σχοτίσουσι tbv γοῦν, xal τῆς εὐθείας ἁποπλανᾶσθαι
παρασχενάζουσι. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰὼδ εἰπεῖν, Ἐν
«τῷ φωτ σου ἑπορευόμην ἓν σκότει, ὅτι Aóxvoc
yr τοῖς ποσί µον ὃ νόμος σου, xal φῶς τοῖς
εφίδοις µου. Ἠ καὶ νύχτα λέγει, καθ) ἣν ἓν τῷ
σπηλαίῳ λαθὼν ὑποχείριο», οὐχ ἀνεῖλεν,

meis **, vel noctem fortassis illam
occidere euin. noluit.

Ἑπύρωσάς µε, xal οὐχ εὑρέθη ἐν ἐμοὶ ἁδιχία.
Ἐπύρωδάς µε πυρὶ τῶν πειρασμῶν, ὡς οἱ τεχνῖται
τῷ πυρὶ τὸν χρυσὸν, ὅπως vvolev, eC ἐστι χαθαρός'

** Exo, xx, £8... 9* Job xxii. 3.

ipsa etiam tentationum atque afflictionum nocte :
quz mentes hominum obtenebrare solet, et occa-
siones przstare, ut veluti errabundeus a recto calle
quis deviet. Nau, ut verbis et an utar beati Job .
In lumine tuo ambulabam in tenebris : quoniam lex
tua. [ucgerna erat petibus meis, et lumen semiii*

dicit, qua in potestate sua Saulem babuit iu spelunca, ct tamen

Igne me cxaminasti, et non est inventa in me ini.
quitus, Examinasti me, inquit, igne tentationum,
non secus ac cum artifices ignc aurum examinapt,

Varie lectiones.

53 fc. ἐτξι svOV.
4 [] 9

(90) vp. ἐξσνηνεγμένας,

αμ]

EUTHYMII ZIGABENI

208

ul cognoscant an mandum id sit et purum. Et cum A χαλχὠνευθέντος pou zoutot; xai βασανισθέντος,

auri instar fusus sim.et probatus, nulla tamen in
me inventa est injustitia, quam patraverim adver-
sus Saul. Neque enim inter angustias malum ali-
quod adversus eum, ut pusillaniwis, aut consultavi
unquam aut decrevi.

Vens. 4. Ut non. loquatur os meum opera liomi-
num. Hic versiculus consequentia non caret ad
pricedentia, ut aliqui existimarunt, quiuimo com-
modissime eis adjungitur, et causam continet, qua-
ré examinatus fuerit et afflictus beatus David. μας,
inqui!, de causa. tu me tentationibus examinati
perinisisti, ne si major fuissem quam quod tentari
aut affligi possem, extollerer fortassis : ncve ac-
cusarem' Saul, out. illius injustitias superbe deri-

οὐχ εὑρέθη tv ἐμοὶ ἁδιχία κατὰ Σαρὺλ, οὐδὲ µι-
χροφυχἠσας ὑπὸ τῆς ἀνάγχης ἐθουλευσάμην c:
πονηρόὀν,

Ὅπως ἂν μὴ «Ία.ήσῃ có στόμα µου τὰ ἔργα
τῶν ἀνθρώπων. (02x ἕστι τὸ παρὸν ῥητὸν ἀναχέ-
λουθον, ὥς τινες φήθησαν * ἁλλ' αἰτία δοχεῖ τῆς
πυῤώτσεως᾽ διὰ τοῦτο γὰρ παρεχώρησας πνρωθτναί
µε πειρασμοῖς, ἵνα μὴ µένων ἀνώτερος αὐτῶν
ὑπεραίρωμαι, xal διαδθάλλω τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαοὺλ,
θριαμξεύων ἃ πράττουσιν ἄδιχα. Ἡ xay ἵνα pb; σὲ
συντόμως ἐπιστρεφόμενος (ἐν θλίψει γὰρ ἐμνήῆσθη-
μέν σου), τὰ σὰ ἔργα Ἰαλῶ, πῶς ἅπαντα πρὸς e

derem atque exprobrarem. Vel aliter : Tu ideo me B συμφέρον οἱκονομεῖς.
esaminasti, ut ego conversus ad te, non humana opera, scd tua commemorarem beneficia, οἱ quo-
modo tu omnia in melius. semper dirigis. Solemus enim in offlictionibus tui semper magis memi-

nisse.

Propter verba labio:um tuorum ego custodivi vias
duras. Per veri a labiorum Dei, mandata legis ia-
telligit, que per Moysem data sunt, Labioruin
autem Dei, improprie dicit, quasi a Deo prolata sint
ea mandata. Propter hzc itaque mandata cao,
inquit, custodivi , lioc est, ego ambulavi vias du-
ras : virtutum nimirum vias qua aspera sunt et
laboriese , et omni corporis delectatione proisus
carentes, Custodire ctiam apud Scripturam sxyis-
sim? positum reperimus, pro operari, uli illud
Custodivi mandata tua 35, hoc est adimplevi.

Διὰ τοὺς «Ἰόγους τῶν xyeidéov σου ἐγὼ ἐφό-
Ίαξα ὁδοὺς σχ.ὶηράς. Λόγους χειλέων καλεῖ τὰς
ἐντολὰς τοῦ διὰ Μωσέως δ,θέντος νόμον΄ χειλέων δὲ
θ:οῦ, καταχρηστικῶς, ola παρὰ θεοῦ ὑφηγηθείσας.
Διὰ ταύτας 09v, φησὶν, ἐγὼ ἐφύλαξα, τουτέστιν ἐθά-
δισα ὁδοὺς σχληρὰς, τὰς τῶν ἀρετῶν' τραχεῖαι γὰρ
αὗται, xal ἐπίπονοι, πάσης σωματικῆς ἡδονΏς ἁπξ-
στερημέναι. Φυλάττειν δὲ παρὰ τῇ συνηθείᾳ τῆς
Γραφῆης, τὸ ἑνεργεῖν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, λέγεται,
ὡς τό. ἘΕφύλάξα τὰς évrodldc σου, τουτέστι,
πράξας ἑπλήρωσα. |

Σεβ». 5. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut C ΄ Κατάρτισαι τὰ διαθήματά µου ἐν ταῖς τρίέοις

ion commoveantur gressus mei. Dis gressuuim 1ιο-
uinil, et per eos priori loco mentis inotus intclli-
gil, secundo vero motus corporis. Ait igitur, Τη,
Dominc, perfectas ac rectas facito cogitationes
meas, in mandatis tuis, quz gradientes per ea lo-
mines ferunt ad te. Nam si hx mentis cogitationes
perfectiores reddantur, caterze ctiam. operationes
eorporis non titubabunt, quinimo tutiores erunt,
Vcl perfice gressus 11606, hoc est,
meas, dum ambulo per vias tuas, quas in manda-
tis tuis essestatuisti iis qui festinant venire ad te :
ne si forte commeinorati gressus mei nullam a te

perfectionem acceperint, devient aliquando ab honesto, et sequantur qua deteriora sunt.

és qui doces liominem scientiam.

Vrns. 6. Ego clanaviquoniam exaudisti me, Deus. D

Non frustra, inquit, fundo preces ad te, nam et
alias cum ad te orarem exautit:s sum.

Inclina aurem. (uam — mihi el exaudi verba mea.
' Atqui aures in nobis inclinari non. possunt : sed
cum inclinato capite erga illum quem audituri
sumus, condescendimus, videntur etiam aures in
nobis inclinari. In superioribus jam diximus quem-
admodum Propheta sepenumero ab humanis ope-
rationibus divinas exprimit, imbecillitati ac eras-

35 Psal. cxviini, 166.

omnes actiones -

σου, Ίνα pi) σα.1ευθῶσι τὰ διαθήµατά µου. *Avo-
μὲν ὠνόμασε δ.αθήµατα τὰ τοῦ νοῦ κινήματα" χάτω
δὲ, τὰ τοῦ σώματος. Οἷον τέλεια xat ὁρ)ὰ ποίησον
τὰ νοἡματά µου ἐν τοῖς προστάγµασί σου, τοῖς φέ-
ῥρουσιν εἰς σὲ τοὺς δι) αὐτῶν ὀδεύοντας' τυύτων YÀ(
τελειωθέντων, οὐδὲ αἱ διὰ σώματος πράξεις ἀποσφα-
λεῖεν ἄν. Ἡ χατάρτισαι τὰ διαθἡμµατά μον, τουτέστιν,
ἑνέργειάν µου πᾶσαν ἐν τῷ ὁδεύειν τὰς τρίθους σου,
ἃς διὰ τῶν ἐντολῶν ἔτεμες τοῖς σπεύδουσιν ἑἐλθεῖν
ἐπὶ σὲ, ἵνά pj παραχινηθῶσι τοῦ προσήκοντο”, ph
π;ρὰ σοῦ χαταρτιζόµενα’ σὺ γὰρ el ὁ διδάσκων ἄν-
θρωπον γνῶσιν. ᾿

Tu euim

'Eyó ἐχέκραξα, ὅτι ἐπήκουσάς pov, ὁ θεός.
05 µάττην ποιοῦμαι τὴν παράκλησιν, ὅτι xal πἆλα:
παρακαλέἐσαντός µου ἤχουσας.

KAirov τὸ oc σρυ ἐμοὶ, καὶ εἰσάκουσον τῶν
ῥημάτων µου. Καὶ μὴν ἄχλιτόν ἐστιν ἐν ἐμοὶ (51)
τὸ οὓς. ἀλλ ὅτι χλινοµένης τῆς κεφαλΏς ἐπὶ τὸν
Ἰέγοντα, δοχεῖ τοῦτο χλίνεσθαι, Προείρηται δὲ, ὅτι
ἀπ τῶν ἀνθρωπίνων ἑνεργειῶν τὰ θεῖα χαρακτηρί-
ζει, συγκαταθατιχώτερον, διὰ τὴν τῶν ἀχροωμένων
ἀσρένειαν. O1 γαρ βουλόμενοί τινος ἀκριδέστερον

Varie lectiones.
(01) fc. ἡμῖν, ut legisse videtur Latiuus. interpres.

299 COMMENT.

IN PSALMOS.

91

ἀχούειν, ἁδρανῶς ὑπ ἀσθενείας «φῦεγγομένουν κλί- A situdini auditorum condesceudens. Solent. itaque

νουσ: αὐτῷ διὰ τῆς χεφαλἠς τὸ οὓς. Κλῖνον ὡς ύφη-
λὸς ἐπὶ ταπεινῷ, ὡς ἰατρὸς ἐπὶ νοσοῦντι. Εἵη δ᾽ ἂν
ὅρασις μὲν θεοῦ, ἡ ἁπλῶς γνῶσις τῶν πραγμάτων’
οὓς δὲ, fj λεπτοτέρα ᾿ τὰ γὰρ ὁρατὰ τῶν ἀχουστῶν,
παχύτερα, διὰ chv Όλην. Άνω δὲ xai χάτω τῆς
παραχλῆσεως τὸ, εἰσάκουσον, xàY πρόσγες, καὶ ἑνώ-
τισαι, xal τὰ τοιαῦτα, εἰς ἔμφασιν τΏς πρὸς τὴν
αἴτησιν ὀλογύχου διαθέσεως.

ii caput inclinare, qui exilis homiuem vocis audire
diligen&us cupiunt : unde et cum .capite aures
pariter inclinare videntur. lncliua igitur et tu,
Deus, aurem tuam, tanquam excelsus ad bumilem,
lanquam medicus ad iuürmam. Et visus quidem
in Deo est siinplicior quzdam rerum cognitie, au-
ditus vero exactior et perfectior scientia. Nam quie
visibilia sunt, propter materiam quz visibilibus

rebus inest, erassiora sunt, quam que audiri queunt. Soperius igitur atque — inferius — supplicans

beatus David, bujusmodi verbis usus. est, quie. majorem — Dei cognitionem

ac majorem attentione

desiderent. Exaudi enim, inquit, intende, auribus percipe, et alia hujusmodi, quae verba etiam sapius

replicavit in majorem nimirum empbasim, ος

majorem significationem summa affectionis suz,

ex lola cupientis anima petitionem a se oblatam impleri.
Θαυμάστωσον τὰ é&AÍn σου, ὁ σώζων τοὺς ἐλ- B. Vgns. 7. Mirifica misericordias tuas qui saltos

πίζοντας ἐπὶ cé. θαύματος ἄξια φανῆναι ποίησον.
Ἐλέη δὲ λέχει, τὴν ἀντίληψιν. Ot γὰρ ἰδόντες αὖ-
τὸν ὑπερασπιζόμενον, ἐθαύμασαν αὐτῖν, ὡς τ2-
χεῖαν, xaX πανσθενη, χαὶ ὣς μὴ µόνον δίχαιο», ἀλλὰ
καὶ ἁμαρτωλ»» ἀντιλαμβανομένην.
celere ac. validum ouxiliuimn
bus etiain opem przstat.
'Ex τῶν drücotnxórov τῇ δεξ;ᾷ σου, φύ.λαξύν'
ps8 ὡς κόρη» ὀρθα.μοῦ. Φύλαξόν µε. Κύριε, ἀπὸ
τῆς ἐπιδουλῆς τῶν περὶ Σαοὺλ, oi ἀνθεστέχασι τῇ
χειροτονίᾳ σου. Διά γὰρ τῆς χειρὸς, ταύτην ἑδήλωσε.
Σὺ μὲν γὰρ ἐχειροτόνησάς µε βασιλέα, διὰ τοῦ
προφήτου χρίσαντος" οὗτοι δὲ σπουδάζουσιν ἀνελεῖν,
οὗ χαταδεχόµενοι. θΘαυμαστὴ δὲ ὄντως ἡ περὶ τὴν
χόρην τοῦ ὀφθαλμοῦ φυλαχή’ χιτὼν γὰρ ἐπὶ χιτῶνι,
xal περιβολαὶ ποικίλαι ταύτην περιτοιχίζουσι. Καὶ
oí μὲν λεπτοὶ xal διαφανεῖς, ἵνα μὴ τραχύνωσιν
ὑγρὰν οὖσαν καὶ ἁπαλήν. ἔξωθεν δὲ, παχὺς ὁ τῶν
βλεφάρων, δυσὶν ἡμικυχλίοις διῃρηµένες, ἵνα xa:
τν χονιορτὸν ἀποσοδῇ, χαὶ τὴν ἐξ ἀέρος βλάδιν,
καὶ τὰ περιττὰ ζωῦφια. Τετρύχωται δ᾽ οὗτος, ἵνα
τὸν ἐγγὺς ἱδρῶτα χαταῤῥέοντα κωλύῃ' δριμὺς γάρ
ἑστι xat λυπηρός. Ἐπάνω δὲ τούτου, φάραγξ ὀφρύος.
Ἐσχημάτισται δὲ χκαθάπερ τις στεῤῥεὸς ὄροφος.
πεπύχασται δὲ xal οὗτος θρ:Ών, ἵνα μὴ ἡ φερόµενος
ἄνωθεν ἱδρὼς ἐπὶ τὴν σχηνὴν τῆς κόρης ἐμθάλλοι"
ἀλλ ἀναχρουόμενος ἐχεῖθεν, ἐπὶ τοὺς xpotágou;
μετοχετεύεται.

ac condensis ornatum ac munitum est, nc iilo desuper fl1ens in pupillie habitaculum irruat.

facis sperantes in te. Fac, inquit, u& misericordie
tuz admiratione digna videantur. Misericordias
autem Dei hic divinum auxilium appellat. Omnes
enim qui heatum David ajutum a Deo, et serva-
m a tantis viderunt periculis, admirati sunt ta:a

: quinimo et illud, quod non tantum justis Deus,-sed «quod peccatori-

Vins, 8. Α resistentibus dextere iue custodi me,
Domine, ut pupillam oculi. Custodi me, Domine, ah
insidiis Saul et complicum ejus, qui electioni per
ιο facte res'stunt. Per manum enim, hanc siguiti-
cavit. Tu enim per prophetam, a quo inunctus
sum, me in regem elejisti : isti vero non susci-
pientes quod fecisti, mihi necem parant. Admiranéa
est autem quam maxime custodia illa, quam oculus
pupilla przstat. Siquidem tunica super tunicam,
et quzdam tegumenta eam muniunt : quorum ali»
tenuia ac transparentia sunt, ne pupillae quie sua-
pte natura humida est ct mollis, asperitatem iu-
ferant, alia. vero exterius crassiora, ut palpebra-
rum tunica, qua duobus est semicirculis distincta,
uL pulveris et aeris lesionem, et parvula quaqu.
animantia, repellat : et pilis etiam quibusdam
vallata, ut sudorem prope fluentem prohibeat.
Acutus enim sudor est atque admodum immnolestus.
Superius praterea supercilii vallis formata est.
Ipsum autem supercilium, veluti tectum qnoddap:
firmum ac validum jacet : quod pilis etiam multis
Illine

enim repulsus, in ipsa devolvitur tempora. [Cum tanta igitur prastet oculus pupille custodiam,
non mirandum si parem sibi a Deo Propheta przstari optat. |
Ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις µε Ὦ Vgns. 9. ]n protectione alarum (uorum proteges

ἁπὸ ἀνθρώπων ἀσεθῶν, tov τα.αιπωρησάντων
µε. ᾿Ἑτέραν ε]χόνα φυλακῖς εὑρὼν, ἀξιοῖ νεοττοῦ
τρόπον ἐπισχέπτεσθαι, πτέρυγας χαλῶὼν τὰς συνο-
πτικᾶς, xat φρουρητᾶς, xat θαλπτιχὰς δυνάµεις τῆς
παντοδυνάµου πρρνοίας, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ταῖς
ἑαυτῶν πτέρυξι σκεπόντων τοὺς νεοττοὺς πετεινῶν,
Τὸ vo)v Σχεπάσεις, ?) ἀντὶ εὐχτιχοῦ νοήσοµεν
πολλαχοῦ γὰρ τῆς Γραφῆς τὸ τοιοῦτον εἴδος * ἢ xal
προφητεύει τὴν παρὰ θεοῦ βοήθειαν. Πρόσωπον δὲ
ἀσεθῶν. αὐτοὺς λέγει τοὺς ἀσεθεῖς. Καταχρηστ.κῶς
0k υῦν εἶπεν ἀσεθεῖς τοὺς ἁμφὶ τὸν Σαοὺλ, ὡς δίκην
ἁσ.θῶν ζῶντας ἐν ἀνομίχις, χαὶ διφῶντας ἑλεῖν

(46 a (acie impiorum, qui me affixerunt. Adinventa
alia custodie similitudine, pulli in morem rogat
Propheta se protegi. Per alas autem divina Provi-
dentiz€ vires intelligit : quibus continere conscr-
varéque omnia Deus solet οἱ fovere. Quod ex me-
taphora avium sumptum e-t, qux: proprios pullos
alis tuentur ac protegunt, (uod vero, ait, Proteges,
futurum pro optativo positum intellige, ul Sap»
apud Scripturam positum | reperimus. Vel quia
pradicit beatus David, ut Propheta, auxitium quo.l
sibi a Deo prastandum erat. Faciem ctiam impio-
run pro ipsis impiis intellige. lhinproprie aute

211

EUTHYMII ZIGADENI

913

Saulem et socios, impios [seu potius, ut &zep? alibi A τοὺς ἀθώους, καὶ ὡς μὴ σξδοµένους τὴν ἔηλωθ-ἶσα ,

diximus, juxta Grace dictionis ἀνόμους veriorem
signifiéationem, exleges] appellavit : eo quod gen-
tium more, exleges viverent in peccatis, el quia

iz αὐτῷ τοῦ θεοῦ χειροτονίαν» οἳ xal ἑταλαιπώ-
ρῃσαν αὐτὸν, περὶ τὴν φυγὴν πᾶσαν χαχοπάθειαν
ὑφιστάμενον.

innocentem occidere studebant ; nec electionem illam verebantur, quam eia Deus signiflcaveral se
feci-se de David, dum iminodice cum affligerent, et in causa essent ut exsul ac profugus omue calami-

tàtum genus sustineret.

Vens. 10. Inimici mei animam meam circumde-
derunt. Per animam suam seipsum intelligit, totum
exprimens a parte. Circumdederunt autem, insidiis
himirum undique depositis.

Adipem suum concluserunt, Per adipem cor in-
lelligit et viscera : quoniam circum hzc multa so-
let inesse pitiguedo. Ait igitur, omnem eos a corde
atque a viscefibus misericordiam intra seipsos
clausisse. Misericordia enim a corde atque a visce-
ribus dicitur descendere. Alii adipem exponunt
pro lona hübitudine ac felicitate, quam illos clau-
sisse dicit Propheta, atque in seipsis continuisse,
veluti nunquam ampliüs recessuram, sed cum eis
perpetuo futuram.

Us eorum loculum est superbiam. Jactabant exiim
illi cito sé comprelensuros beatum David, wec
posse illum ab eorum manibus evadere : quasi ex
nullo latere exspectanduni illi amplius esset auxi-
lium.

Vens. 11. Ejicientes me nunc circumdedertint me.
Expulerunt nie, inquit, ex omnibus bonis meis :
nec satis hoc eis fuit, sed rursus etíam circumde-
derunt, inorti me tradere festinantes.

Οἱ ἐχθροί µου τὴν ψυχή» µου περιέσχον,
Ἀπὸ τῆς φυχῆς ἑαυτὸν ἐνέφηνεν, ὡς ἀπὸ μέρους
τὸ πᾶν. Περιέσχον δὲ, ἀντὶ τοῦ, πεβιεχύχλωσαν
πἆντοθεν χαθίζοντες λόχους.

Τὸ στέαρ αὐτῶν συγέἐχεισαν. Διὰ τοῦ στέατοᾷ
την καρδίαν xal τὰ σπλάγχνα δηλοῖ: περὶ ταῦτα γὰρ
πολλὴ πιμελή. Καὶ φησιν ὅτι ᾿᾽Απέχλεισάν por τὸν
ix χαρδίας xai σπλάγχνων αὑτῶν ἔλεον, ἐξ ὧν οὗ-
τος πρόειόιν. "Άλλοι δὲ φάσιν ἑρμηνεύοντες στέαρ
την εὐδοξίαν εἶναι xal εὐὴμερίαν, ἣν ἀπέχλεισαν
καὶ οἷον συνεῖχον, ὡς pnxétt φευζομένὴν, ἀλλὰ
δι) ὅλου ἑσομένην αὐτοῖ».

Τὸ στόμα αὐτῶν &AdAncer ὑπερηφανίαν. Ἑχόμ.
παζον γὰρ θἄττον αὐτὸν συσχεῖν ὡς ἀθήρευτον, µη:
δαμόθεν ἔχοντα βοῄθειαν.

'Ex6d.AAovtéc µε voy περιεκὐκ.Ἰωσάν µε. Ἐξώ-
σαντὲς µε τῶν ἐμῶν ἁπάντων, οὐκ Τρχέσθησαν
ἀλλὰ xat vov περιεχύχλωσάν µε, θανατῶσαι σπου.
δάεοντες.

Uculo$ suos. siatuerniit declinare in. terram. Ὄε-ς Tobc ὀφθα.μοὺς αὑτῶν ἔθεντο éxx.livac &v τῇ

creverunt, induit, declihare ὅου]ος $uos; a te nimi-
rum, qui iri calis habitas : atque à mandatis tuis,
quibus mandasti ne insontem quis laidat; atque
hoc ut illos in terram conveiterent, hoc est ad
lerrenas concupiscebtias. Quod nihil aliud est,
quam absqué ullá ratione quidquid libido postulat
explere. Vel aliter litteram lege : Oculos suos
Btatuerunt ut declinént ih Lérram ; et tunc expone

ΥΠ. "Eü0sv:o, ἑσχέφαντο ἐχχλῖναι τοὺς 042023507;
αὐτῶν ἀπὸ σοῦ, τοῦ kv οὐρανοῖς οἰκοῦντος, καὶ τῶν
σῶν Προσταγμάτων, ἃ χελεύουσι μὴ ἀδιχεῖν τν
ἀναίτιον, εἰς γῆν, τουτέστιν εἰς γεηρὰς ἐπιθυμίας:
αἴτινές εἶσιν ἁλόγως ἀποπλῆσαι xdv τὸ καθ) ἡδονήν.
Καὶ τοὺς ὁρθαλμεὺ: αὐτῶν ἑστήριξαν, ἐπιτηροῦντες
ἐχχλῖναι xal καταθαλεῖν µε εἰς γῆν, ὑπ' αὐτῶν
ἁποόφαττόμενον:

statuerunt, hoc est stabiliverünt et firmaverunt, observantes nimirum ut illum inclinent et demittan! in
lerram, quem olim morli tradere contendunt, Oratio enim Graca-ntrumque sensum recipit,

Vgns. 12. Susceperunt me quasi leo paratus ad
predam, et quasi catulus leonis habitans in nbdítis.
Quanium ad eorum spem atlinet, ipsi me ita sus-
ceperunt; quasi dicat : Illi sperabant accedere ad
me, et suscipere me : lioc est sursum accipere,
alque extollere a terra, et discerptum efferre.
Differentiam inter leoriem et leonis catulum, qui-
dam hujusmodi tradiderunt dicentes : quod leo
proprio fretus robore maníleste ac palam rapit, et
quod catulus tanta carens confidentia, clam atque
occulte se accingit ad predam, unde abditus con-
sidere dicitur. lloc pacto etiam inimicorum beati
David, alii aperto Marte suis freti viribus in eum
irruebant, alii autem veluti timidiores sibi ipsis
tion adco fidentes, clam insidias struebant ; tametsi

Ὑπέλαδόν µε ὡσεὶ Aéur ἔτοιμος εἰς θήρανι καὶ
ὡσεὶ σχύμγος olxor ἐν ἁποχρύφοις. "Όσου ἐπὶ
ταῖς ἑαυτῶν ἐλπίσιν, ὑπέλαδόν µε, τουτέστιν ὑπ-
ελθόντε:, μετέώριόαν τῆς γῆς ἀνάρπαστον φέροντες.

p Διαφορὰν δὲ τοῦ λέοντος xal τοῦ σχύμνου τοιαύτην

τινὲς ἀποδεδώχασιν, ὡς ὁ μὲν ἀἁλχῇ πεποιθὼς, φα-
νερός ἐστιν ἐπὶ τῷ θηρεύειν΄ ὁ δὲ σχύµνος. pfo
θαῤῥῶν kx τοῦ προφανοῦς ἁρπάξειν, κάθηται χρυ-
ἁτόμενος. Καὶ ἑῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ τοίνυν οἱ μὲν
ἐθάῤῥουν προφανῶς αὐτὸν ἁρπάσαι ' τινὲς δὲ χα.
θραίως , ἑαυντοῖς οὐ τεθαῤῥηνότες. Οὐδὶν δὲ χωλύει
ταὐτὸ xal ἄμφω δηλοῦν' εἴωθε γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς
παθητιχοῖς λύγοις ὁ Προφήτης ταντολογεῖν, ἐν ὑπ-
αλλαγαῖς λέξεων, ἵνα (58) αὐξήσῃ τὸ πάθος, εἰς
ἔλεον ἐπισπάδηται

nihil impedit quiu utrumque idem sibi velit atque. idem signiflcet, Solet. emim Propheta. szpenumeio
Varia lectiores.

(908) γρ. αὐξίσας vel valde xgY ante ii.

213

COMMENT. ]N PSALMOS.

2!i

in hujusmodi locis affectu plenis, easdem sententias varia Oorativhe repetere, ut aucto affectu. αἱ

majorem Deum misericordiam trahat.

Ἀνάστηθι, Κύρις. Δοχῶν χαθεύδειν διὰ «bv µα Λ Vens. 15. Exsurge, Domine. Quippe cum οὗ los-

χροθυµίαν, χινήθητι τοὺς ἄμυναν.

Πρόφθασον αὐτοὺς. Πρὸ τοῦ δοῦναι πέρατι τὰ
μεμελετημένα, κατάλαθε αὑτούς.

Kal ὑποσκχέ.]ισον αὐτούς. Ἑμπόδισον τῷ xas'
ἐμοῦ δρόµῳ ' τοῦτο δὲ ix μεταφορᾶς τῶν βουλοµέ-
νων τισὶν ἑπιχόπτειν τὸν δρόµον, ol. τρεγόντων τοῖς
ποσὶν αὑτῶν ὑποτιθέασι τὰ σχέλη κατὰ nápobov,
xat οὕτως εὐχερῶς χαταθάἀλλουσι.

ῬΡῦσαι τὴν »υχἠν µου ἀπὸ ἀσεθοῦς, ῥομιραίᾳ

σου, ἁπὸ ἐχθρῶν' τῆς χειρός σου. Ἐν τῇ ῥομφαίᾳ

σου ῥῦσαι τὴν ψυχἠν µου ἀπὸ τοῦ ἀσεεοῦς Σαοὺλ, ῃ

χαὶ ἀπὸ τῶν ὑπηχόων αὐτοῦ, τῶν ἐχθραινόντων τῇ
χειροτονίᾳ σου, τουτέστιν ἐμοί. f, τῶν πολεμούν-
των τῇ χειρί σου, δηλαδη σοὶ, περεφραστιχῶς. El
γὰρ οἱ μὲν ἐμοὶ πολεμοῦσιν, ἐγὼ 6E, σός’ οἱ πολε.
μοῦντες τῷ σῷ, col ἄρα πολεμοῦσι. Τίνος χάριν

ἀο:δῆ τοῦτον λέγει, προειρήχαμεν. Καθ ἑαυτὰ δὲ

τὰ ῥητὰ ἀναγνωστέον, ἀπολύτως. Κατάλληλα δὲ, χαὶ
«^ Ρῦσαι τὴν Ψυχή» µου. πρὸς τὸ ῥηθὲν ἀνωτέρω"
Οἱ ἐχθροί µου γὰρ, εἶπε, τὴν γυχήν pov περι-
έσχον. Αποροῦσι δὲ τινες, πῶς ὁ φειαάμενος Σαοὺλ
iv τῷ σπηλαίῳ, νῦν ἀναιρεθῆναι τοῦτον εὔχετα,
ῥομφαίᾳ θεοῦ καὶ λέγομεν ὡς αὐτὸς μὲν αὐτόχειρ
βασιλέως οὐκ ἠνέσγετη γενέσθαι, χαθὼς iv πρ)οι-
μίοις ἐξηγησάμεθα τοῦ ψαλμοῦ * τὸν Θθεὸν δὲ παρ-
εκάλει πρὺς ἐχδίπησιν, ταλαιπωρούμενος«
ἓν πάσῃ κχαχοπαθείᾳ. "Qonsp Υὰρ τὸ πρῦὺτον
ἄδιχον, οὕτω δίχαιον τὸ δεύτερον. "H' xai iv
ῥομφαίᾳ λέγει, οὐχ ἀναιρούσῃ, ἀλλὰ φοθούση τοὺς
ἐχθροὺς µόνον. ᾽Ανθρωποπρεπῶς δὲ εἴρηται’ xo
γὰρ ὁ θέλων ἐξελέσθαι τὸν ὑπὸ πολεµίων κχαταχό-
µενον, ῥομφαίαν σπααάµενος, ὁρμᾷ χατ αὐτῶν.
Καὶ ὅτι οὐχ ἁἀναιρεθῆναι τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαοὺλ,
ἀλλὰ δυσπραγῆσαι (59) βούλεται, δηλοῖ τὰ EET.

ganimitatem dormire quodanimodo vilearis. Ex.
surge igitur et movearis ad viudictam.

Preveni cos. Tu, inquit, eos przoccupa prius-
quam eà quie meditati sunt effectum aliquem sor-
tiantur.

Et supplanta cos. Esto. illis impedimento dum
currunt οἱ festinant adversum moe. Quod ex coium
metaphora dictum est, qui dum currentem. impe-
dire volunt, tibiam aut pedem transeunti subji-
ciunt, ut hujusmodi offendiculo cum in terram
prosternant.

Eripe animam meam ab impio framea (xa, ab
inimicis manus tue. Tua, inquit, framea, hoc est
tuo telo, libera animam meam ab impio Saul atque
ejus sociis, qui electioni tux» de me facta tanquam
inimici adversantur. Vel, Eripe we ab iis qui ini-
mici sunt manus ae potentie tuz, hoc est ab ini-
micis tuis: namqui ime oppugnant, qui a te electus
sum, tecum etiam pugnare videntur. Saulem vero
cur impium appellet, superius dictum est. Per se
vero legenda sunt verba absolute. llla auten
verba : Libera animam meam, congrue dicta. sunt,
ut prioribus verbis respondeant, dum dixit : Γπί-
mici mei animam meam circumdederunt, Dubitant
quidam quomo:o beatus David, qui in spelunca
inimico Sauli. pepercit, nuuc precetar occidi euu
gladio Dei. Et dicendum, quod ipse quidem regis
sui neluit occisor esse, ut circa: principium psalui

xaX C diximus, et tamen Deum: ad vindiclam advocat,
veluti qui omni erat calamitatnm genere afflictus.

Neque enim si occidere regem, injustum dicimus,
ita etiam injustum dicimus, advocare Deum εἰ
vindictam. Vel aliter: Libera me, inquit, framea
tua, non ut occidas, sed ut ea tantum inimicos
perterreas et repellas.. lioe. etiam humano more
dicium est; nam eum quis socium ab inimicis
detentum eripere voluerit , evaginato gladio in eos

ruit. Quod autem non petat. beatus David Seulem et socios interimit, sed disjungi Cintum 4ο dissolvi,

manifestam (it ex sequentibus.

Κύριε. ἀπὸ ὁ-/γων ἁπὸ γῆς διαμέρισον αὐτοὺς
ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν. Ἔτι ζῶντας αὐτοὺς ἀφόρισον ἀπὸ
τῶν ἀγαθὼν ἀνθρώπων, xaX μὴ ἔστωσαν αὑτοῖς ἐν»
αρίθµιοι ΄ ὃ καὶ ἀλλαχοῦ φησι’ Μετὰ δικαίων μὴ
1ραφήτωσαν ' ἀφορισθέντες γὰρ, τὴν ἀξίον ἆπο-
Slsovtal ποτε δίχην. Πολλάχις δὲ ἡ Γραφὴ ὀλίγους
χαλεῖ τοὺς ἀγαθούς. OL γὰρ πλείους, ἀεὶ xaxot, καὶ
ἀεὶ τὰ χερείονα νικᾷ " ὀλίγοι γὰρ. φησὶν, οἱ σωςό-
µενοι, xai ὀλίγοι οἱ ἐχλεκτοί, ᾿Ο.1ίγων δὲ εἰπὼν,
ἐπήγαγεν. ἁπὺ γῆς, ξεικνὺς, ὅτι καὶ οὗτοι ἀπὸ γῆς
εἰσι : xal ὅμως οὐδὲν ἐμπόδιον τοῦτο Υέγονεν αὗτοῖς

ερ). tx viu, 29.

Vgns. 14. Domine, a paucis de terra divide eos in
tita eorum. Adhuc viventes eos, inquit, divide ac
distingue a probis hominibus, ne cum ejs conver-
sentur : quod aliis verbis alibi dicit : Et cum justis
non scribautur **, Nam si. disjungantur, condignas
aliquando pornas dabunt. Solet etiam saepenumero
Scriptura per paucos, probos homines significare :
quia el pr*vi homines plures sunt, et pejora. nu-
wero semper vincunt. lauci enim sunt, inquit,
qui salvautur, et pauci etiam qui electi. Et. po*t-
quam dixit a paucis, addidit de terra, denotans

Varie lectiones.

(29) Codex quidem halet δυσπραγῖσαι ' at Latinus interpres [ομίερο videtur διαμερ:σθΏναι vel

alind ejusmodi.

-— neu Án:

*15 EUTIYMII ZIGABENI ^ 216
quod pauci illi qui boni sunt, de terra sunt, quode A εἰς àápzzfv. Ἡ δὲ σύνταξις, αὗτη” Διαμέρισον av»

que hoc eis uihil impedimento fuit ad. virtutem.
Et constructio sic se habet: Divide eos a paucis
qui sunt de terra.

Et de absconditis tuis. impletus esl venter. eorum.
Per abscondita quidam aurum atque argentum in-
telligunt, et alia hujusmodi metalla, qu: occultis
terr? lateribus abscondita, lodiuutur ab iis qui
illic ea perquirunt : quibus bonis illorum ventrem
iinpletum esse ait, a parte totum significans, hoe
est, quibus repleti sunt ; quippe cum eorum celle
atque hi$pothec?; hujusmodi bonis, instar ventris,
plenz ac referl:e sint. Vel eorum ventres fupletos
esse obsoniis intellige, quibus abunde vestentes
exsaturati sunt. Multi etiam dicunt, per abscondita

ponas intelligendas esse, quà? apud Deum veluti B

in thesauri loco reconditze sünt, cum et Moyses in
Deuteronomio de vario suppliciorum loquens ge-
nere, ex persona Dei dixerit : Nonne hac congre-
gala sunl apud me, el sigillata in thesauris iocis *' ?
Ilzc igitur verba prophetiam continent et przdi-
cunt: inimicorum illorum ventrem; hoc est ini-

τοὺς dito τῶν OA Tor, τῶν dk Tüc.

Kl τῶν xexpvyuéror σου àzxAdo0n ἡ γαστὴρ
αὐτῶν. Κεχρυμμένα τινὲς ἔφαόαν χρυσὺν xai ἄρ-
γνρον, & τοῖς λαγόσιν ἐγχεχρυμμένα τῆς γῆς, ἀν-
ορύττωνται, µεταλενυόμενα. Τούτων οὖν ἐπλέσθη f$
γαστιρ αὐτῶν, τουτέστιν σύτοὶ, ἀπὸ γὰρ μέρους τὸ -
πᾶν, Έγουν τὰ ταμεῖα, δίχην γαδτέρων ἑἐμφορηύ-
ψενα . T, xal αἱ χοιλίαι αὐτῶν, ὀψωνούντων ὅσα καὶ
λάδοιεν. Πολλοὶ δὰ λέγουσι τὰς παρὰ θεοῦ τεθησαυ-
ρισμένας τιμµωρίάς * ἐπεὶ γαὶ Μωῦσης ἐν τῷ Δευτέ-
ρονοµίῳ περὶ ποικίλων τιμωριῶν Ex προσώπου τοῦ
θεοῦ διεξιὼν, ἐήγαγεν ' Οὐκχ ἰδοὺ ταῦτα πάντα
συνῆκται παρ) ἐμοὶ, καὶ ἑσφράγισται ἐν τοῖς
0ncavpoic µου; Προφητεύει γοῦν, φασὶν , ὅτι τῶν
ἀφανῶν τιμωριῶν πλησθήσεται ἡ γαστὴρ αὐτῶν,
τουτέστιν αὐτοὶ, ἁ πὸ Yàp µέρος tó xdv. Πρὸς γὰρ
thv πλησμονὴν χαταλλήλως ἔθηχεν τὴν» Υαστέραι
Tol; µέλλουσι δὲ, ὡς ἑνεστῶσιν ἐχρήσατο, τρόπον
τινὰ θεασάµενος αὐτὰ τοῖς προορατικοῖς ὀρθαλμοῖς,

micos ipsos, á$bditis atque occultis apud Deum suppliciis implendos esse : unde οἱ adversus tau
tam corum insotiabilitatem atque irgluvien commodissime — ventris nomen apposuit. Futuro etiam
lempore pro presenti usus est, quia propheticis oculis prospiciens, ut przesentia esse indicavit.

Saturali sunt porcis. Suem Hebrzi ut immun-
dum labebant, eo quod inter cetera animalia quae
utigulam scindunt non,ruminat. Przterea etiam
quia in luto atque in. immunditiis versatur. Per
suem jgitur hoc in loco eorum voluit immunditiam
Bubnotare. Saturati enim sunt, inquit, immundi-
tis, consumpto nimirum petrimonio, ac bonis
omnibus, in varias voluptates. Mulii etiam et do-
ciissimi interpretes aliter expouentes legunt : Sa-
furati sunt filiis, non autem porcis, dicentes in lle-
brzo haberi dictionem banio», qux filios, non sues
significat ; et errorem bujus vail lectionis ortum
esse scriptorum vltio : cum Graeca dictiones,
porcis εἰ filiis, maximam habeant litterarum simi-

Ἐχορτφσθησάν oov. Τὸν οὖν ἀχάθαρτον εἶχον οἱ
Ἑδθραῖοι, διά τε τὸ μὴ ἀνάγειν μηρυχισμὸν ἓν τοῖς
διχηλοΐς, χαὶ διὰ τὸ φιλεῖν τὺν βόρδορον. Διὰ γοῦν
τοῦ ὑὸς ἑναῦθα τὴν ἀκαθαρσίαν ἠνίξατο. Ἐχορτά-
σθησαν vip, φησὶν, ἀχαθαρσιῶν, τὸν πλοῦτον εἰς
βιληδονίαν ἀναλίσχοντες. Οἱ δὲ ἀκριθέστεροι τῶν
ἐξηγητῶνι viov τῶν τέχνων φασί. Βανιῶν γὰρ tv
τῷ Εθραϊκῷ κεῖται, ταυτέστι τέχνων, ἵν T] τοιοῦτενι
ὅτι καθάπερ χρημάτων, οὕτω xat τέχνων ἑχορτά-
αθησαν, πολύπαιδες γεγονότες. "II καὶ κατὰ διπλΏν
ἐξήγησιω, ἐχορτάσθησαν τῶν εἴτε χρημάτων, εἴτε
τιμωριῶν», μετὰ τῶν vlov, ἑλλειπούσης τῆς προθέ-
σεως * οὐχ αὐτοὶ γὰρ µόνον, ἀλλὰ xal οἱ παῖδες ab-
τῶν ἐτιμωρήθησαν.

litudinem. Sensum igitur esse dicunt, quod illi inimici ita saturati sunt filiis, sicut οἱ divitiis,
multorum videlicet filiorum effecti patres. Vel juxta duplicem proxime przecedentis versiculi in-
terpretationem, saturati sunt pecuniis, seu paeais, si:nul. cum propriis filiis, ita ut subaudiatur ρες-
positio cum, et sit sensus : Quod. non solum ipsi patres, sed quod ipsi etiam eorum filii divitiis sa»

tiati sunt, seu snppliciis,

Et dimiserunt reliquias parvulis eorum, Éo quod D Kal ἁρήχαν τὰ κατά.Ίοιπα τοῖς γηπίοις αὑτῶγ.

tanta fuerunt reliquix, ut posteris filiorum sttlice-
rent, Nam quod ait parvulis eorum , expone, par-
vulis filiorum : adeo ut illa divitiin , seu pun in
omnem generationem se extenderint. Et si poanas
íntelligis, prophetia erit malorum , qux inimicis
beati David eventura erant. Si vero divitias, ex-
eggeratio haec quzedam erit iu illorum accusationem,
quod tantis repleti bonis , prave tamen atque ini-
que vixerint , longanimitatem Dei summam con-
iemnentes.

*! Deut. xxxii, 34.

Διαρχέσαντα xal eig τοὺς ἐγχόνους τῶν vlv* vr-
πίοις γὰρ αὐτῶν, τονυτέδτι τῶν υἱῶν, τουτέστιν el;
ὅλην τὴν γενξὰν παρέτεινεν, εἴτε ὁ πλοῦτος, εἴτξ
ξιμωρία. Καὶ εἰ μὲν περὶ ποινῆς ταῦτα νοῄσομενι
προρητεία ἐστὶ τῶν ἁπηντηχότων τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ
χαχῶν. Ei 6b πεοὶ εὐδαιμονίας, αὕξησις Χατηγο-
ρίας, ὕτι τοσούτων ἀγάθῶ» ἀπολαὂσαντες, παρα-
νόµως ἔζων, τῆς τοῦ Θεοῦ χαταφρονούντες εὖδαι»
θυµίας (00).

Vario lectiones.
(60) ἴσ. εὐδαιμονίας. Latinus interpres legisse videlur µαχροθυµία».

217

COMMENT. IN PSALMOS.

218

Ἑ)ὼ δὲ ày διχαιοσύνῃ ὀρθήσομαι τῷ προσώπῳ A — Ves. 45. Ego autem in justitía appabebo con-

σου. Δικαιοσύνη uóo Υὰρ. περὶ ἧς ἓν ἀρχῇ τοῦ φαλ-
μοῦ λέλεκται. ἄξιόν µε movisr τῆς σῆς ἐπισχοπῆς,
xaX ἁμφανισθήσομαί σοι χατὰ τὸν Χαιρὸν τῆς τελευ-
καΐας χρίσεως xal ἀνταπυδόσεως.

Χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναί µοι τὴν δόξἀν
σου. Καὶ ἰδὼν τὴν δόξαν σου, τηνικαῦτα πλησθήσο:
μαι τῆς ἐπιθυμίας, ficuc ἐστὶ, τὸ ὀφθῆναί σοι, xal
ἰδεῖν την δύξαν cov οἱ γὰρ ἁμαρτω]οὶ θεοῦ πρός.
«oy. (61) ' χαὶ ὁ Κόριος δὲ φησιν ἐν τοῖς ΕὐαγΥε-
λίοις Μαχάριοι οἱ Χεινῶντες καὶ διΨῶντες τὴν
δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονταε, δηλαδὴ
τῶν ἐπιθυμουμένων αὐτοῖς αἰωνίων ἀγαθῶν, ᾿Αρμύό-
ζει δὲ ὁ dax ub; xal παντὶ ἑναρέτῳ ἐπιθουλευομένῳ,

6; μὴ ἀγαπῶν ὅόλους, ζητήσει χριθῆναι |.τὰ ἐχ-΄

θροῦ ' Σαοὺλ Υὰρ τὸν ἐχθρὸν νῦν αὐτοῦ λογισεται,
εἶτε αἰσθητὸν (atoz, εἴτε νοητόν. 'O ὃ αὐτὶς καὶ λό-
γοὺς χειλέων τοῦ Χριστοῦ νοῄσει τὰς εὐαγγελιχὰ»
ἐντολάς. ᾽Ανθεστηχᾶτας δὲ τῇ δξξιᾷ τοῦ Θεοῦ, τοὺς
δαίμονας. ὡς ἀντιχειμένους χαὶ ἆ ποστάτᾶς. Tob; αὖ-
τοὺς δε, xal ἀσὲθεῖς, xai ἐχθρούς * oi ἐξέδαλον αἎὑ-
ϱὖν ἀπὸ τῆς σχέπης τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπὸ τοῦ παραδείσουι
xai τὰ brc ἀχλλούθως. ἐχλήψετα:. Εὔχεται δὲ δια-
σχορπισθῆναι xal διαμερισθῆναι τοὺς δαίµονας ἀπὸ
τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν, ἕως ἂν οὗτοι οἱ ἀγαθοὶ ζῶσι’
μετὰ γὰρ θάνατον οὐ δεδοίκασ͵. Καὶ τὰ περὶ τοῦ
πλούτου δὲ, j| xai τῆς τιμωρίας, xat τὰ λοιπὰ προσ-
αβμόσει τοῖς δαέµοσιν, ὡς χοσµοχράτορσιν, ὧν καὶ
υἱοὺς καὶ ἐγχόνους νοῄσει τοὺς μαθητὰς, xai ὑπουρ-
γοὺς αὐτῶν πονηροὺς ἀνθρώπονς * τῶν γὰρ τοιούτων

πατὴρ ὁ ὅ,άδολος.

Eic τὸ c&éloc tà Λαιδὶ Κυρίου τῷ Aa610, d éAd.t-
σε t9 Kvpío τοὺς Aórovc τῆς ᾠδῆς ταύτης '
ἐν ἡμέρᾳ ᾗ ἐῤῥύσατο αὐτὸν ὁ Κύριος àx χειρὸς
πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, καὶ ἐκ χειρὸς
Σαοὺἲ, καὶ εἶπεν. ᾽Αγαπήσω c8, Κύριε, ἡ
ἱσχύς µου. |

ΨΑΛΜΟΣ IZ.

Elc τὸ téloc ἔπιγέγβαπται, ἢ διὰ τὸ προφητεἰᾶς
ἔχειν εἰς τέλος ἐχθησωμένας ' περὶ Χριστοῦ γὰρ xal
χλήσεως ἑἐθνῶν Ev μέρει διαλέγεται * 8 διότι ἐπὶ τῇ
σντελείᾳ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ τὸν ὕμνον τοῦτον
ἀνέθηχε τῷ cc, εὐχαρ',στήριον πάσης εὑεργεσίας,
5; ἀπήλαυσεν. Ἡ xai διότι ἐπὶ τέλει τῆς ἑαυτοῦ
ζωῆς τὸν παρόντα ψαλμὸν συνέταξε. T παιδὶ δὲ
Κυρίου Δαθὶδ, xaX οὗ τῷ βασιλεῖ, ἡ προφήτῃ. ὅτι
ταῦτα μὲν δωρήµατα θεοῦ παῖς δὲ γίνεταί τις
Κυρίου, 4 δι εὐγνωμοσύνης, ὡς πιστὸς δοῦλος, 1|
xai δι εὐαρεστήσεως, ὡς ἡγαπημένον τέχνον. OOo;
δὲ δι ἀμφοῖν ἄμφω τὰς τοῦ παιδὸς ἑκληρώσατο ση-
µφσίας, xal δοῦλος, χαὶ τέχνον χρημµατίσας θεοῦ, ὃ
wai μᾶλλον ἔφερεν αὐτῷ µέγα χαύχηµα, διὰ φιλο-

3$ Matth. v, 6.

C

N

spectui tuo. Propter justitiam meam, inquit, de qua

in principio Psalmi diximus, fac me dignum iua

protectione, et apparebo coram te in ultimi judicii
tempore , quando ünicuique pro faetis condigna
reddes prx:»mia, vel supplicia,

Satfabor eum. apparuerit. mihi gloría tua. Cum
videro, inquit, gloriam tuam, tunc desiderium meum
implebitur , ut videar a te , utque vicissim tuam
ego conspiciam gloriam. Peceatores enim faciem
Dei non videbunt, et Dominus in Evangelio : Beati
qui esuriunt et sitiunt justitiam , quoniam ipsi satu-
rabuntur ?** , :»ternis nimirum et optatis bonis.
Congruit etiam hic Psalmus cuilibet viro virtuto
predito, qui insidiis et persecutionibus ab inimicis
impetatur, qui dolos non diligat et postulet. cum
inimicis judicari : hic Saulem inimicum suum
esse reputabit, visibilem fortasse, seu invisibilem.
Hic etiam verba labiorum Dei, mandata esse evan-
gelica intelliget, et eos qui dextere Dei resistunt ,
dx mores putabit , quasi adversarios apostatas ac
rebelles, quos etiam impios atque inimicos appel.
labit; qui a protectione Dei, atque a paradiso eum
ejecerunt, et qux» sequuntur consequenter his. ex-
ponet. Rogabit przterca, disperdi ae dividi dznio-
nes a probis viris, donec in priesenti. vita sunt,
Post mortem enim ab eis nihil amplius verendum
est, Preterea et quie de divitiis, seu. etiam poenis
et suppliciis dicta sunt , damonibus applicabit ,
tanquam mundi principibus, quorum filios ac po-
steros eos esse intelliget, quos demonum discipu-
los ac ministros appellamus : pravos nimirum ho-
mines, quorum omnium diabolus pater est.

]n finem puero Domini David , que locutus est Do-
mino verba cantici hujus, in die qua liberavit eum
Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de
manu Saal, et dixit : « Diligam te, Domine, forti-
tudo mea. »

PSALMUS XVII.
In [inem inscriptus est hic Psalmus, quia pro-
phetias continet qu: ad finem erant perventura.
De Christo enim et de vocatione gentium tractat.

D vel quia Propheta ir consummatione ac dissolutione

inimicorum suorum eum Deo obtulit in gratiarum
actionem, pro beneficiis omnibus qua ab eo recc-
perat, vel quia in fine vite. sue eum composuit.
Puero autem Domini David , et non regi , aut Pro-
phetze , dixit : quia quod rex esset aut Proplieta
donum Dei erat, non ita donum quod puer. Puer
enim Domini quis dicitur vel ob animi gratitu linem
tanquam fidelis servus, vel quia Deo placeat tan-
quam filius dilectus, Beatus igitur David utraque
ratione utramque hujus nominis significalionem

Yarie lectiones.

(64) Desideratnr aliquid, quod per Latinum interpretem suppleri facile potest, addendo οὗ fé.

v$ouct, vel aliud liujusmodi.

914

EUTHYMII ZIGABENI

-

32)

sortitus est, appellatus nimirum et servus Dei οἱ A πονίας xcn0iv. "A δὲ &Jd.lqos τῷ Κυρίῳ, λείπον-

filius : queque major illi fuit 'gloriatio , proprio
studio ac labore sibi nomina comparavit. Unde hoc
pueri nomine magis sibi plaeet quam regis aut
Prophete. Sequitur : Quer locutus. est. Domino.
Suhintellige pronomen /tec, ut sit liec qua locutus
est Domino verba cantici hujus. Cantici vero dixit
t non Psalini : quia non. musico aliquo cum iu-
strumento, sed ipso tantum ore verba hzc cecinit,
eum jata. cousenuisset, ut in Regum libris traditur.
Nos autem improprie Cantica Psalmos appellamus,
In die qua eripuiteum Deminus de manu inimicorum
suorum ; hoc est in die quando ab omnibus inimicis
quos eatenus habuerat , tam alienigenis videlicet
quam cognatis, ereptum se ac. liberatum putavit.

τος τοῦ, Ταῦτά slot, δηλαδῆ τοὺς λόγους τῆς φδῆς
ςαύτης ἑλάλησεν. Ὠδῆς δὲ ἐπέγραφς, χαὶ οὗ ψαλμοῦ,
ὅτι οὗ διὰ μουσιχῶν ὀργάνων, ἁλλ᾽ ἀπὸ µόνου στό-
pato; fias την ᾠδῆν ταύτην, Ίδη Υηράσας, ὡς iv
τῇ βίόλῳ τῶν Βασιλειῶν ἀναγέγραπται. Ἡμεῖς δὲ
χαταχρώµενοι, φαλμὸν χαὶ ᾠδὴν ταύτην ὀνομάζο-
μεν. Εν ἡμέρᾳ δὲ, ᾖ ὁ Κύριος ἑῤῥύσατο αὐτὸν
ἓκ χειρὸς πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, τουτέστιν,
bv ἡμέρᾳ, ὅτε ἔδοξεν ἐλευθερωθῆναι πάντων ἄχρι
τότε πολεµίων, xal ἀλλογενῶν, χαὶ ὁμογενῶν. Δις-
λὼν δὲ τῶν ἄλλων ἐχθρῶν τὸν Σαοὺλ. ἰδία xal τελευ-
ταῖον τέθηχεν, ἡ ὡς πολεμιώτατον αὐτοῦ γενόμενον,
$j φειδόµενος τοῖς ἄλλοις ἐχθροῖς συντάξχι τοῦτον, ὡς
βασιλέα xal εὐεργέτην αὐτοῦ ποτε γεγονότα, καὶ

Privatim tamen Saulem a czeleris distinguens ini- B π:νθερόν,
micis, ultimo eum lovo, ae nomimatim cegmmnemoravit, vel tanquam. omnium inimicissimum , vel
fortc quia et regem et socerum, et de se aliquando benemeritum simul cum — aliis cogjungenduu που

duxit,

Vghs. 2. Diligam te, Domine, fortitudo meu. Cur
multa, inquit, et magna beneficia a te receperim,
οἱ respondere illis nequeam, (quid enim retribuam
Domino pro omnibus que retribuit mihi **?) quod
solum valeo id faciam : diligam te, non quod antca
non amarem, sed quasi magis imposterum amatu-
rus. Hoc enim inter imandata. emnia primum ac
precipuum est. Diliges enim, inquit , Dominum
Deum iuum ex totis viribus tuis, et ex toto corde
tuo 39, Fortitudinem vero Deum appellavit, veluti
eum qui ipsius beati David infirmitatem advereus
tot ac tales inimicos fortem ac validam reddebat,

Αγαπήσω σε, Kopie, ἡ lexóc µου. Πολλῶν,
φησὶ, χαὶ μεγάλων ἀγαθῶν τετνχηχὼς ἀπὸ σοῦ, καὶ .
μὴ δυνάµεγος ἀμείφασθαι' Τί γὰρ ἀνταποδώσω τῷ
Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; ὃ µόνον
δύναμαι, τοῦτὸ xal ποιήσω’ ἀγαπήσω γὰρ σὲ, o5;
ὥς πρώην ph ἀγαπῶν, ἀλλ ὡς ἐπὶ μᾶλλον τοῦτο
ποιῄσων ' τοῦτο γὰρ xal πρώτη τῶν ἐντολῶν. ΆἉγα-
πήσεις Υὰρ, qnot, Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ó4nc
τῆς δυνἁμεώς σου, καὶ ἐξ ὅ.ἲης τῆς καρδίας σου.
Ἰσχὺν δὲ τὸν θεὸν ἐχάλεσεν, ὡς «fjv. ἀσθένειαν a5-
τοῦ ἐνισχύσαντα χατὰ τῶν τοιούτων xal τοσούτων
ἐχθρῶν.

Vens. 5. Dominus firmamentum menm , et refu- ἍµΚύριος στερέωμά µου, xal χαταφρυγή µου, καὶ

gium meum, et liberator meus. Firmamenium quidem
appellat Deum, quasi qui eum stabiliat, confirmet,
et adversurh tentationum impetum immobilem red-
dat. Refugium vero, tanquam qui eum perieula
fugieutem in suam protectionem et custodiam re-
ceperit : et qui muro ac septo divini auxilii eum
conservet, Liberatorem etiam , quod eun eripue-
rit ab iis qui obsidere et captivum facere eum
sperabant.

Deus mens. adjutor meus, et sperabo in eum. Deus
meus solus est, qui semper mihi opem ferat: at-
que ideo 1n eo solo spem ponam , non formidans
quae mhi contingere possunt, neque etiam de sa-
lute desperans. :

ῥύστης µου. Στερέωμµα μὲν, ὡς ἑδραιώσας αὐτὸν xal
ποιῆσας ἀχλόνητον πρὸς τὰς ἑμθολὰς τῶν ἑχάστοτε
πειρασμῶν : χαταφυγὴ δὲ, ὡς φεύγοντα δεχόμενος
εἴσω τῆς ἑαυτοῦ σκέπης, χαὶ τῷ τείχει τῆς θείας
βοηθείας περιφυλάττων ῥύστης δὲ, ὡς ἑἐξαιρούμε-
νος τῶν πολιορχεῖν καὶ αἰχμαλωτίζειν ἐλπιζομέ-
νων. ἳ

Κύριος βοηθός µου, xal ἑλπιῶ ἐπ᾽ αὐτόν. 'O
Θεός µου μόνον ἐστὶν ἀεὶ βοηθός µου» διὸ xal in'
αὐτὸν µήνον ἐλπιῶ, ph. ἀπολιγωρῶν πρὸς τὰ συμ-ί.
πτοντα, μτδ) ἀπογινώσχων τὴν σωτηρίαν.

Protector meus , et cornu salutis mec , et adjutor D Ὑπερασπιστής µου, καὶ κέρας σωτηρίας pov,

meus. Qui in bello protectionem suam ad defensio--

nem meam posuit ne vulnerarer. Solent enim qui
in bello alicui periclitanti opem ferre volunt , cly-
peum attollere ante eum , quem defendunt , quo
Ictus et jacula ab eo undique avertant . et hoc pa-
cto protegere quis alium dicitur. Cornu autem
salutis , id est salutare propugnaculum, Cornuta
euim animalia in pugna validissime cornibus cer-
tant. Et quoniam armorum alia ad defensionem
&unt, alia ad offensione:n, utrumque, inquit, Deus

Y s.l, cxv, 102.

xal ἀἁντιλήπεωρ µου. Ἐν πολέμοις τὴν σχέπην o5-
τοῦ πρὸ ἐμοῦ τιθεὶς. ἵνα ph βληθῶ. Τὰς ἀσπίδας
γὰρ οἱ ὑπερασπίζοντές τινων, εἰώθασι πρὸ αὐτῶν
ἀνέχειν, εἰς ἁποτροπὴν ὅθεν δή ποτε βολῆς. Κέρας ek
σωτηρίας, ἀντὶ τοῦ, ἀμυντήριον, σωστικόν ' τὰ γὰρ
χερασφόρα (ia tolg χἐρασιν ἀμύνονται καρτερὼς
tv ταῖς µάχαις. "Ems Υὲρ τὸ μέντοι φυλαχτριόν
ἐστιν ὅπλον, τὸ δὲ τι πολεμιστήριον’ χαὶ τοῦτο x&-
χεῖνο, φηοὶν, ὁ θεὸς ἐγένετο, xai σχέπων iv. πολέ-
po, καὶ διαφθείρων τοὺς ἐχβρούς. ᾿Αντιλήπτωρ δὲ,

9 Deut, v1, 5; Matth. xxi, 97.

921

COMMENT. IN PSALMOS.

83

ὡς ἀντιλαμβανόμενος tig ἀθυμίαν καταπίπτοντος, A factus est mihi. Nam et alj ininicis me protegit ,

καὶ τῶν θλιδερῶ»ν ἄλλως ἀνακτώμενος.

Αἰνγῶν ἐπικαλέσομαι τὸν Κύριον, xal ἐκ τῶν
ἐχθρῶν µου σωθἠσοµμαι. Οὗτυ stotxD.otz ὀνόμασι
Βοηθείας ἑξυμνήσας τὸν θεὸν, ὥς ΑρικΏὼς αὐτῷ
βητθοῦντα, καὶ κατὰ δἰαφόρους τρόπους, φηδὶν, ótt
Q3 πεποίηµαι τοῦ Κυρίου τὸν χατάλογον τῶν τοιούτων
xai τοσούτων ὀνομάζων, ὡς µηλέτι τούτόυ δεόµενος,
ἀλλὰ διὰ τούτων αἰνῶν xal µεγαλύνων αὐτὸν, Eq" ὁἷς
εὐηργετήθην, xal δειχνύων τὴν εὐγνωμοσύνην ’ xal
ἔτι τὸν Κύριον ἐπικαλέσομαι, παρ) ὅλην τὴν ζωήν.
Διὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν, Ἐ 1πιῶ ἐπ᾽ αὐτὸν, καὶ πᾶντως.

et pariter eos perdit. Adjutor autem, quie in mao-
stitiam deductum me adjuvat , et inter afflictiones
refovet.

Vgns. 4. Laudans invocabo Dominum et ab. ini-
micis meis salvus ero, Cum tam variis ac multipli-
cibus divini auxilii nominibus Deum laudaverit ,
veluti eum qui plurimis ac diversis modis sib: opem
tulerit, postea subintulit dicens : Non ego tantorum
ac talium nominum auziliorum Del catalogum ea
tantum recensui ratione, ut de receptis ab eo
beneficiis gratias agerem, tanquam qui illius auxi-
lio indigere amplius non deberem , sed per ea pro
collatis In me donis ita laudavi Deum, et magnifi-

Ἐκ τῶν ἐχθρῶν pov σωθήσοµαι" εἰ γὰρ καὶ ἀπὸ B Cavi, et gratltudinem animi mei ostendi , ut toto

τῶν μέχρι τοῦ νῦν πολεμίων ἑῤῥύσθην, à εἰχὸς
xaX ἄλλους ἑπαναστῆσεσθαι, τῆς ζωῆς ἐμοὶ παρα-
τεινοµένης. Τοσαῦτα εἰνὼν, ἀναχυχλοῖ τὸν λόγον,
χαὶ χἀτὰλέγει τοὺς ποιχίλους αὐτοῦ κινδύνους, xaX
τὰς πολυειδεῖς ἐπιχδυρίας to0 460. Τροπιχώτερον
δὲ τῇ διηγἠσει λέχρῆται, πβὸς 3λείόνα τῶν 4ραγμά-,
των ἔμφασιν.

tempore vitz, mez ilum invocandum mihi esse
cognoscam , el in eo spes mese omnes collocandz
sint. Propterea, Sperabo, inquit, in ewm, et, ab ini-
micis meis saleus ero. Nam etsi ab inimicis quos
hactenus habui liberatus sum , attamen verisimile
est, si diutius vixero , et alios in me rursum esse
Insurrecturos, His dictis sermonem convertit , et

varia conuumerat pericu a, et multiplices Dei defensiones, Allegorica vero narratione utitur ad
inajorem rerum emphasim, et ad majorem sermonis sui efficaciam,

Περιέσχον µε ὡδίνες θανάτου. Ἐπὶ τῶν ἀνδρῶν
ὠδίνας νοοῦμεν τοὺς Ex θλίψεων πόνους, χαθάπερ καὶ
ἐπὶ τῶν γυναιχῶν αἱ ὠδῖνές εἶἰσιν, ἀποθλιδομένων
τῶν πόρων, διὰ τὴν στενοχωρίαν' ἀλλ ἐπ᾽ ἑχείνων
μὲν, ὠδῖνες ἂν ῥηθεῖεν ζωῆς, εἰς φῶς ζωῆς ἄγουσαι

τὸ ἐχόμενον ΄ ἐπὶ τούτων δὲ, τοὐναντίον, ὠδῖνες θα- ϱ

νάτου, ὡς εἰς αχότος θανάτου φέρουσαι τὸν συνεχόμὲ-

VrRs. 5. Circumdederunt me dolores mortis. Quo
Latine dolores legimus, in Graco ὠδῖνες habetur :
qu2 dictio preprie parturientis dolores significat.
Hujusmodi itaque dolores in hominibus intelligi
póssunt labores et molestiz, quae de afflictionibus
atque angustils proveniunt , ad dolorum illorum
similitudinem qui in mulierum parturitionibus, ob

vov. Βούλεται τοίνυν εἰπεῖν, ὅτι Συνεσχέθην ἀφορή- angustiam el compressionem | meatuum , molestis-

τοις ὀδυναις. Διὰ γὰρ τῶν ὠδίνων τὴν δριμύτηΐῖα
τούτων παρέσξησεν.

simi oriuntur. Verum in muliere, dolores vitse
potius quam mortis dicendi sunt, cum ad hujus

vite lucem hominem producant. lic vero diversum omnino accidit; dolores enim mortis dicuntur, eo
quod ad mortis tenebras deducant, quem comprehenderint. Dicit itaque intolerandis se delentum
fuisse doloribus : illa enim dictione, quam in Greco haberi retullmus, maximam dolorum gravitatem

expressil. ;

Καὶ χείµαῤῥοι ἀνομῖας ἐξετάραξάν µε. Χειμάῤ-
ῥους ἀνομίας χαλεῖ τὰς τῶν ἀνόμων ἐθνῶν προσχα(-
ρους χαὶ αἰφνιδίους λαὶ ῥαγδαίας προσδολάς. Τοιοῦ-
τοι γὰρ οἱ χείµαῤῥοι, χειμῶνος ῥέονται αἰφνίδιον
xoi ῥαγδαίως * ἑπονηρεύοντο γὰρ «φθονοῦντες, xal
ἀνελεῖν ζητοῦντες αὐτόν. Ἡροσφνὶς δὲ τὸ, Ἑξετά-
patav* χλονοῦσι γὰρ χαὶ ἑλίσσουσιν ol. χείµαῤῥοι
«à περιπίπτοντα. Καὶ αὐτὸς οὖν χλόνον xaX [λιγγον
τοῖς λοχισμοῖς ἔπασχεν ὑπὸ τοῦ αἰφνιδίου τῶν ἆδο-

κήτων.

δίνες dóov περιεκύκλωσάν µε. Τουτὶ τὸ ῥη”-
«bv ταὐτὸν δύναται τῷ, Περιέσχον µε ὡδιγες 0avá-
του ᾿ τό τε γὰρ περιεχύκ.λωσαν, καὶ τὸ πδριέσχον,
ταυτησήµαντον’ xal ἄδης, xal θάνατος, ἀλληλούμε-
va * ἆδην γὰρ ἔλεγον, ἀηδη τόπον, ὑπὸ γῆν τῶν θα-
νόντων. Ἐπεὶ τοίνυν ὠδίνες Υεννἠσεώς εἶσι, περιε-
χύχλωσάν µε, φησὶν, ὠδίνες, Ὑεννῶσαι θάνατον,
ὑπηρέτην ἆδου. Ὁ μὲν γὰρ χωρίδει τὸν φυχἠν’ ὁ

Ei torrentes. iniquitatis conturbaverunt. πιο. T'er
torrentes iniquitatis , subitas, temporarías atque
impetuosas impiarum gentium incursiones intelligit z
hujuscemodi enim natur torrentes sunt , qui in
hieme fluunt, statimque ac. cum impetu. Maligne
enin illi e? iniquo animo agebant quarentes. eum
interimere. Commodissime etiam apposuit. verbum
conturbaserunt. Devolvunt enim torrentes ac pet-
turbant omnia in quecunque inciderint. Ait igitur
Propheta se etiam circumquaque volutatum fuisse,
et vertiginem quasi passum ob tan repentinum uno-
varum atque insperatarum rerum motum.

Ngns. 6. Dolores iuferni circumdederunt nte. Vic
versiculus idem significat, quod superior ille : Cir-
cumdederunt me dolores mortis, seu (ut. verius illic
habet Greca lectio) continuerunt me. Cireumdare
enim et continere ac. complecti idem significant.
Similiter et mors et infernus. Infernus autem
[juxta Greci nominis etymologiam { insuaveni ct
injwcundum significat mortuorum locum , qui sub

-

-

224

EUTHYMII ZIGABENI

221

terra est, Quia igitur, ut diximus, accidere solent A δὲ κατέχει παραλαμθάνων. "H καὶ ὠδῖνες δουν

dolores iu partu atque in generando, Cireumdede-

πόνοι πρὸς ἄδην ἄγοντες ' 7) διάχονοι ἆδου,

ruut me, inquit, dolores qui mortem generant, mortem, inquam, inferni ministram. Mors enim àani-

iain dividit a corpore : unde infernus assumens
qui in infernum deducunt : vel qui ministri sunt

Preoccupaverunt me laquei mortis. Prieveneruut
me, inquit, insidim, qua mortem operantur. Nam
quod venatoribus laquei adversus feras operaulur,
hoc insidize hostibus contra hostes praestant.

VgRs. 7. Et in tribulatione mea invocavi Dominum.
[n auxilium scilicet.

Et ad Deum meum clamavi. In. angustiis consti-
tutus vocem ad Deum meum levavi clamans.

Audivit de templo sancto suo vocem meam, Tem-
plum sanctum coelum est, ut superius diximus, aut
testimonii tabernaculum. Templum enim in Jeru.
salem nullum adhuc erat, sed a Salomone post-
modum constructum est. Audisse autem. Deum
intellige, non bumano more, sed decenter Deo :
tametsi nos, qui Dei vires ac potentias, quibus to-
tum continet orbem , nec cumprehendere animo
possumus , nec lingua exprimere, ad sensibilium
rerum similitudines eas. deducimus, per quas ea
qui vere sunt comprehendimus.

Et clamor meus. in conspectu ejus. Clamor meus
semper in conspectu ejus est : quia iu angustiis
constitutus ad ipsum solum clamo.

[ntroibit in aures ejus. In. tempore etiam. oppor-

tuno exaudiet me. His autem verbis uti et nos so- C

lemus cum gratias agimus, et cum danionum pari-
ter insultationes narramus.

VgnRs. 8. Commota est et contremuit terra, Nune tra-
dere incipit prophetiam de Christo, et futura nar-
rat tanquam przterita prophetarum more. Beato
enim David nihil simile legimus contigisse ; ct

quod LXX interpretes dixerunt : Commota est, seu

potíus, f'uctuavit et contremuit lerra : Aquila dixit,
Mota est et concussa. Per. terram autem homines
in ea habitantes intellige. Docente enim Christo
Jud:ei et gentes perturbati sunt propter opinionem
ei famam que de eo increbuerat, Fluctuarunt igi-
tur, hoc est, perturbati sunt. Fluctuare enim. idem
est quod pertubari. Et timuerunt, videntes nimi-
rum sigua ac prodigia quz faciebat, Tremere enim
posuit pro timere, eo quod timidi homines tremore
corripi soleant. Et aliter : commoti sunt, οἱ Chri-
stum nimirum confluentes ob famam qu:e de eo erat,
et tumultuantes propriis consiliis concussi sunt.
Fundamenta montium conturbata sunt , commota
sunt, quoniam iratus est eis Dominus. Per montes
demones intellige ob summam eorum elationem ac
superbiam ; et per. fundamenta, profundas eorum
eogitationes. Conspicientes enim d:emones inexpu-
gnabilem Dei potentiam, propriis cogitationibus
confundebantur, dubitantes quisnam esset,et reptu-
tantes qualia ipsi pati deberent. lllorum igitur
cogitationes sic perturbata sunt, et ipsi etiam
pariter ab illa potentia commoti, in qua dun vigc-
rent validiorcs crant ac fortieres. Που autem idco

eam continet. Vel dolores inferni cos intellige ,

inferni.

Ilpoí£g0acár p& παγίδες θανἁἀτου. Προκατέ)αθόν
µε λόχοι, θάνατον ipyatóusvot: ὃ γὰρ τοῖς Ünpsu-
ταῖς al παγίδες, τοῦτο τοῖς πολεμιίοις οἱ λόχοι.

Καὶ ἓν τῷ θ.1ίδεσθαί µε ἐπεχαλεσάμην τὸν
Koptor. Eiz ἀντίληδιν. e

kal πρὺς τὸν Θεόν µου éxéxpa£a. Ὕψωσα τὴν
φωνήέν µου ἔτι ἀναγκαζόμενος.

"Βκουσεν ἐκ ναοῦ ἁγίου αὐτοῦ φὼωνῆς gov.

B Nabv ἅγιον, τὸν οὐρανὸν ὑποληπτέον, ὡς προλα-

θόντες εἰρήχαμεν, ἢ τὴν τοῦ μαρτυρίου σκηνἠν. ο
γὰρ μέγας £v Ἱεροσολυμοις ναὺς ὕστερον ᾧχοδο-
μήθη παρὰ Σολομῶντος. χουσεν δὲ, οὐχ αἰσθητῶς,
ἀλλὰ θεοπρεπῶς. Τὰς γὰρ συνεχτιχὰς τοῦ παντὸς
δυνᾶμεις ἀδυνατοῦντες γνῶναι xal εἰπεῖν. εἰς αἰσθή -
σεων εἰχόνας ταύτας χαταμεείκομεν, δι ὧν ἡμεῖς
ἀντιλαμθανόμεθα cov ὄντων.

Καὶ ἡ κραυγή µου ἑνώπιον αὐτοῦ. Διὰ παντὸς
ἡ χρανγἠ µου ἐνώπιον αὑτοῦ ἐστι, πρὸς αὐτὸν µόνον
Χράκοντος ἐν ἀνάγχαις.

Εἰσελεύσεται elc τὰ ὧτα αὐτοῦ. Καὶ ἓν ναιρῷ
εἰσακούσεταί µου. Τούτοις δὲ τοῖς ῥήμασι χαὶ ἡμεῖς
χρώμεθα, εὐχαρ.στοῦντες ἅμα, xai τὰς ἐπιθέσεις
τῶν δαιμόνων ἐκδιηγούμενοι,

Καὶ ἑσα-ϊεύθη xal ἔγτρομος ἐγενήθη ἡ γή.
Τὸ ἐντεῦθεν περὶ Χριστοῦ προφητεύει, περὶ τῶν
ἑσομένων ὡς Ὑεγενηµένων διαλεγόµενος *. ἰδίωμα
γὰρ τοῦτο προφητιχόν΄ xal γὰρ ἐπὶ Δαθὶδ οὐδὲν
ἱστόρηταί τι τοιοῦτον Ὑενόµενον. ᾿Αὐτὶ δὲ τοῦ,
᾿Εσα.εύθη xal ἔντρομος ἐγενγήδη ἡ rr, ὁ "Axo-
λας εἶπεν, Ἐκινήθη xal ἐσαλεύθη. Γη δὲ νῦν, οἱ
ἐκ γῆς ἄνθρωποι, οἱ τὴν γῆν οἰχοῦντες * διδάσχοντος
γὰρ τοῦ Χριστοῦ, xal οἱ ᾿Εδραΐοι, καὶ τὰ ἔθνη
ταράχθησαν ὑπὸ τῆς περὶ αὐτοῦ φήμης σάλος γὰρ
ὁ τάραχος * χαὶ ἑφοθήθησαν, ὁρῶντες ἃ ἐποίει τερά-
etta * τρόμος γὰρ, ὁ φόθος ἐνταῦθα, διὰ τὸ τρέµειν

D τοὺς ἄγαν φοθουµένους. Καὶ ἄλλως δὲ, ἐχινήθησαν,

συῤῥέοντες ἐπ αὐτὸν χατὰ φήμην * καὶ ἑσείσθησαν,
ταῖς ἑαυτῶν γνώμαις θορυθηθέντες.

Kal τὰ θεμδ.]ια τῶν ὀρέων ἑταράχθησαν καὶ
ἐσα.εύθησαν, ὅτι ὠργίσθη αὐτοῖς ὁ θεός. "ὐρη
νοῄσεις τοὺς δαίµονας, διὰ τὴν ἕπαρσιν, ἢ xat ἆλα-
ζονείαν. θεμέλια δὲ λέγει τοὺς βαθεῖς διαλογισμοὺς
αὐτῶν ' ὁρῶντες γὰρ τὴν ἅμαχον τοῦ Χριστοῦ δύ-
ναµιν, συνεχέοντο τοῖς λογισμοῖς, διαπορούµενο:.
τίς ἐστι, xal ἀναλογι-όμενοι, ola πείσονται. Οἱ μὲν
οὖν λογισμοὶ αὐτῶν οὕτως ἐταράχθησαν ' αὑτοὶ δὲ
ἐσαλεύθησαν, ἀφ᾽ fc ἐθεδήχεισαν δυνάµεως παρα
χινηθέντες. Τοῦτο δὲ ἔπαθον, ὅτι ὠργίσθη αὐὑτοῖς ὁ
θεὸς, ἐπὶ τοσοῦτον τυραννἠσασι, χαὶ χαταδουλωσα”

235

COMMENT. IN PSALMOS.

226

µένοις τοὺς ἀθλκίους ἀνθρώπου:. Δύναται δὲ ταυτὶ tà A accidit, quia iratus cst illis Deus, quod tantam

ῥητὰ νοεῖσθαι xol περὶ τῶν ἓν τῷ χαιρῷ τοῦ Δεσπο-
τικοῦ πάθους γεγενηµένων, (032) ὅτι γη ἑσείσθη. ναὶ
πέτραι ἐῤῥάγησαν, ὅτι ὁ e), ὠργίσθη αὐτοῖς, δη-
λονότι τοῖς Ἰουδαίοις. .

'Avé6n καπνὸς ἓν ὁργῇ αὐτοῦ. Ὀργισθέντος Υὰρ
τοῦ Δημιουργοῦ διὰ τὴν τοῦ πλάσματος ἀπώλειαν,
προηγήσατο τῆς ἐχδιχήσεως καπυὸς, ὃς ἦν μεριχὴ
τοῦ τυράαννῄσαντος ἑποχή. Τούς τε γὰρ πιστεύοντας
ἀφῄρει τῆς ἐκείνου πλάνης, xal ἀπὸ τῶν δαιµονιζο-
µένων ἁπήλαυνε τὰ πονηρὰ πνεύματα. Τοῦτο δὲ
προοίµιον ἦν τῆς ἐντελοῦς ἐχδιχήσεως ^ ἀπεὶ χα)
ὁ καπνὺς, προοίµιον τοῦ πυρός. Ἐδόα γὰρ ἑλαυνό-
µενα τὰ δαιμόνια". Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Ylé τοῦ
Θεοῦ ; 140ec πρὸ xaipov βασανίἰσαι ἡμᾶς.

Καὶ πὺρ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ καταφνεγήσε-
ται. El χαπνὸς προηγήσατο, xaX πῦρ ἕγεται, ὅτι

ἡ τελεία ἐχδίκησις, xal παντελῆς ἀνενεργησία τοῦ ^

61460109. ᾿Απὸ προσώπου δὲ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ,
ἀπ᾿ αὐτοῦ * ὃς ἣν ἓν πρόσωπον τῶν τριὼν ὑποστά-
σεων τῆς μιᾶς Θεότητος. "lH καὶ ἀπὸ προσώπου
αὐτοῦ, τουτέστιν, ἑνώπιον αὐτοῦο Πῖρ γὰρ, φηαὶν,
ἐνώπιον αὐτοῦ προπορεύσεται, καὶ ϱ.Ίογιεῖ κύ-
xAqo τοὺς ἐχδροὺς αὐτοῦ. — Κατας.ἰεγήσεται 62,
ἀντὶ τοῦ, ἐχχαυθήσεται.
᾿Αγύραχες ἀνήφθησα» ἆπ᾽ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ
πῦρ ἐστιγ ὁ Θεὸς χαταναλίσχον τὴν πονηρὰν δύνα-
pav, µετέλαθον οἱ μαθηταὶ τῆς τοσαύτης ἑνεργείας,

καὶ ἀπὸ τούτου τοῦ πυρὸς ἀνήφθησαν αὑτοὶ &vOpa- C

χες ὄμπιπρῶντες τῆν τοῦ ἐχθροῦ ἰσχὺν, τῷ πυρ)
τῆς οἰχείας πίστεως. ᾿δυὺ γὰρ, qnoi, δέδωκα
gir ἑξουσία τοῦ πατεῖν ἑπάνω ὄφεων
xal σχορπίων, καὶ ἐπὶ aácav τὴν δύναμιν
τοῦ ἐχθροῦ.

Καὶ Ex.ivev. οὐρανοὺς, xal κατέδη. Τὸ λεληθὸς
τῆς θείας σαρχώσεως ἐμφῆναι βουλόμενος ὁ Προφή-
της, εἶπεν, ὅτι ἔχλινεν οὐρανοὺς ἄχρι τῆς χῆς, xal
ἀφοφητὶ χατέξη. Λαθὼν γὰρ τὰς δυνάµεις ἁπάσας,
ἐνῴχησε τῇ παρθενιχῇ γαστρί. Σωμµατικώτερον οὖν
ἐσχηματογράφησξ τῷλόγῳ τὸ πρᾶγμα, καὶ δῆλον
ἀπὸ τοῦ ἑπαγομένου. Φησὶ váp*

Καὶ γγόφος ὑπὲρ τοὺς πόδας αὑτοῦ. Γνόφος 2

μὲν ἐστι σχότος * πόδες δὲ, ἡ πορεία. χεχρυμμµένη
14 ἡ αἰτία τῆς ἑνανθρωπήσεως, xal ἀχατανόητος
ὁ τρόπος αὐτῆς. Ἡ xat ἄλλως ' Καθάπερ vr λέγον-
τα: ol γἠῖνοι ἄνθρωποι πολλάκις, 7| οἱ τὴν γῆν οἱ -
ποῦντες, οὕτω xal οὐρανοὶ πάντως, οἱ οὑράνιοι &y-
Υελοι, fj oi τὸν οὐρανὸν χατοιχοῦντες, οὔστινας
ἔχλινε χατιὼν εἰς γην ^ γέγραπται γὰρ £v τοῖς Εὖὺ-
αγγελίοις * Οἱ ἄγγε-οι διηκόνουν αὐτῷ ' κάθοδον
δὲ θεοῦ σωματικῶς νοήσεις * ἀπερίγραπτος γὰρ

$8! Matth. vin, 20. ** Psal. xcvi, 9.

(05) Latinus interpres legisse videtur ὅτεο

esercerent in homines tyrannidem. Possunt etian
lisec intelligi de his quae acciderunt tempore Pas-
sionis Domini, quando terra commota est, et peirse
SCiSS:P Sunl : qua omnia divina permissione cone
tigerunt, quia iratus erat Dominus Judaeis.

Vgns.9. Ascendit fumus in ira ejus. Creatore irato
ob creature sus interitam, praecessit. vindicta:
fumus, qui tyraunum dzmonem ex parte coercuit.
Nam et fideles ab illius erroribus abstraxit, et ab
jis qui dae moniaci erant, epiritus expulit immun-
dos. lloc autem initium fuit postremz ac majoris
vindicta : quandoquidem igni fumus solet esse prz-
vius. Clamabant enim exeuntia daemonia : Quid
nobis et libi, Fili Dei ** ? veuisti ante. tempus tor-
quere nos.

Ei ignis a. (acie ejus exardescet. Si preecessit fu-
mus, sequetur etiam ignis, boc est, perfectior
vindicta, el oinnimoda dzmonis impotentia. À
(acie vero £jus, id est, ab ipso Deo, qui in tribus
personis uuam habet Divinitatis faciem. Vel, a facie
ejus, id est, coram eo. /gnis enim, inquit, in con-
speciu ejus precedet, et. inflammnabit in circuitu ini-
micos ejus **, — Exardescet vero, id. est. accen-
dciur.

Carbones succensi. sunt. ab eo. Quia Deus ignis
cousumens est, ownem nimirum malignaim poten-
tiam, ipsius quoque discipuli hujusmodi efficacize
ac virtutis participes eflecti sunt, et ab hoc ipso
igne, Deo, accensi sunt carbones : qui ignes pro-
prie fidei omnem inimici polentiam combureret.
Ecce enim, inquit, dedi vobis potestatem. concu!-

candi serpentes εἰ scorpiones εἰ omnem inimici po-

tentiam ?**,

Vgns. 10. Et inclinavit celos et descendit. Volens
nobis Propheta abditum divina incarnationis my-
sterium significare, ait quod inclinavit coelos usque
ad terram, et quod sine strepitu. descendit. Oc.
culte enim ac latenter, insciis nimirum omnibus
potestatibus, habitavit in Virginis utero. Propheta
vero corporalius ac sensibilius factum hoc descri-
psit, ut ex sequentibus etiam magis patebit. Ait
enim :

Et caligo sub pedibus ejus. ler caliginem tene-
bras intellige, et. per pedes viam. Obscura enim
fuit via humanationis atque incarnationis Domini,
et illius modus incomprehensibilis. Vel aliter :
Quemadmodum terreni homines, vel qui terram
babitant, apud Scripturam szpenumero terra ap-
pellantur, sic et coelestes angeli qui in ccelo com-
morantur, colum etiam dici possunt [quos ange.
los inelinavit Dom'nus in terram, illuc nimirum
descendentes ad ejus minicterium. Scriptum est

*3* Luc. x, 19, ,

Varie lectiones.

2-1

EUTIIYMII ZIGABENI

28

enun in Ενωηβοίίο, quod] angeli ministrabant A xa! πάντα πλτρῶν ΄ GA» ὑπὲρ κατάληγίν τινα, xal

ei ?*. Descensum autem Dvi uon corporalem intel-

ἄῤῥητον.

lige. lucireumscriptus est enim Deus, ct omnia implet, tametsi supra quam a nobis comprehendi

possit et inelffabiliter.

Vrns. 11. Et ascendit supe: Cherubim et volarit,
volavit. super. alas ventorum, Hic est prophetia de
Christi assumptione. Quod autem ascendens Po-
widaus susceptus fuerit a Glierubim, Ezechiel visioue
eua deelaravit dicens : Et extulerunt Cherubim alas
inas, et rote illis adjunct, et Dominus Israel. in
ipsis, ei desuper ipsa : et asceudit gloria Domini de
sedia civitate ὃν, Qus verba sine contradictione de
Ascensione Domini dicta sunt. Nam ct Paulus
ipsum Dominum splendorem gloriz appellavit **.
Volavit autem super alas Cherubim, quz et. ventos

etiam appellavit ob motus celeritatem. Et revera p

quidem vectus est in. celum Dominus super Che-
rub:m, qux Divinitati prozimiora sunt, licet 49”
stolis vehi ventorum alis visus sit, lioc est ab ipsis
ventis, quos alatos esse Propheta introduxit, pro-
pter velocissimum eorum in aere motum. Alata
4i Sunt omnia qui per aerem ince'unt. (06) [Et

*Ezé6n ἐπὶ Χερουδ.µ, xal ἐπετάσθη, ἐπετάσθη
ἐπὶ πτερύγων ἀγέμων. Ταῦτα, προφητεία περὶ τῆς
ἀναλίφεως τοῦ Χριστοῦ. "Οτι δὲ τὰ Χερουδιμ τότε
τὸν Ἰησοῦν ἐπέλαδαν, Ἰεσεχιζλ τοῦτο θεασάµενος
τοῖς προφητιχοῖς ὀφθαλμοῖς, διδάσχει λέγων * Καὶ
ἑξῆρε τὰ Χερουθὶμ τὰς πτέρυγας αὐτῶν, καὶ οἱ
τροχοὶ ἐχόμενοι αὐτῶν, xal ἡ δόξα Θεοῦ Ἱσραὴὶ
ἐπ᾽ αὐτὰ, ὑπεράνω αὐτῶν, ἀνέδη ἡ δόξα Κυρίου
&x µέσης τῆς πόλεως * ἀναντιῤῥήτως γὰρ περὶτῆς
του ΣωτΆρος ἀναλήψεως ταῦτά φησιν, Ἐπεὶ xai Hav-
Aag ἁπαύγασμα τῆς δόξης αὐτὸν ἐχάλεσεν. Ἐπεκάσθη
δὲ ἐπὶ πτερ’γων τῶν Χερουθὶμ, ἅπερ ἀνέμους ἑκά-
λεσεν, διὰ τὴν ταχύτητα τῆς Χινῄσέως. Καὶ τῇ μὲν
ἁληΛείᾳ, ἐπὶ τῶν Χερο»θὶµ ἐπωχεῖτο, πλησιαζόντων
τῇ θεότητ:, τοῖς δὲ ἁποστόλοις ἔδοξεν ἀνέχεσθαι απτέ-
ρυξιν ἀνέμων πτερωτοὺς γὰρ ἐχάλεσεν τοὺ; ἀνέμους,
διὰ την ὀξείαν ἐν ἀέρι χίνησιν. Πτερωτὰ Υὰρ τὰ δια-
περῶντα τὸν ἀέρα * ἐπεὶ καὶ νεφέλη ἀνέμῳ φέρεται.

quia de Christi ascensione scriptum legimus, quod nubes suscepit eum ab oculis. eorum **, intellige quod
nubes illa a veutis ferebatur, quemadmodum alie omnes semper ferri so'ent.]

Vgns. 19. Et posuit. tenebras. latibulum. suum.
ler tenebras significat quod videri non pos-et.
Invisibilitas euim erat qus illum tegebat. Hanc
igitur invisibilitatem sihi cireumposuit in latibu-
lum, quia in cmlum assumptus eorum. oculos late»

ιοί Vel per tenebras carnem Domini intellige, ρ

qua divinitatem intra se occultabat ; seu. incom-
prehensibilitatem quas illius divinitatem celabat.
Obtenebrantur enim et cecutiunt ji qui divinze
profunduu seienti:e exacte nimis cupiunt pene-
trare. vo

]n circuitu ejus tabernaculum cjus. Tabernacu-
lum hic assumptam earnem appellat, qua:n ct
ipse Dominus templum suum nominavit [dicens :
Solvite templum hoc, et in tribus dicbus edificabo
i'lud **, |n circuitu vero ejus dixit], quia intra
ipsam carnem habitabat Deus, non tamen ut
cireumscriptus, sed ut omnipotens, ineffabili quo-
dam niodo illic perinanens. Hoc autem dixit. ul
osteuderet Christum. simul cum carne in. οΦ]ιιηι
assumptum esse, quodque. illuc ascensurus cam
non deposuit, quemadmodum aliqui insipientes

Kal ἔθετο σχότος ἀπυχρυφὴν αὐτοῦ. Σκότος
οἰττέοῦ τὸ µηχέτι ῥλεπόμενον. Τοιγαροῦν fj &opacía
ἀπέχρυφεν αὐτόν ' ταύτην Υὰρ ἔθετο περὶ ἑαυτὸν
ἀπόχρυψιν. Ἀναληφθεὶς γὰρ, ἐχρύδθη ἀπὸ τῶν ὁ-
φθαλμῶν αὐτῶν. "H σχότος οἱητέὸν «tv σάρκα, χρυ-
κτοµένης ἐν αὑτῇ τῖς θεύτητος. "H ἔθετο σχότος.
τουτέστιν ἁχαταληφίαν, ἀποχρύπτουσαν αὐτὸν κατὰ
&kv θεύτητα. Σκοτίδονται γὰρ οἱ Σνατενίζειν τῷ
βάθει τῆς γνώσεως αὐγοῦ πειρώωενοι,

Kx αὐτοῦ ἡ cxnrhà αὐτοῦ. Σχηνην λέχει
τὴν πρ)σληφθεῖσαν cápxe, fiv xai ναὸν αὐτὸς ixá-
λεσεν ἑαυτοῦ, ὅτι ἐν αὐτῇῃ ἑσκήνωσεν, οὐχ ὡς iv
αὐτῇῃ περιγραφόµενος, ἁλλ᾽ ἀποῤέήτως ἑνοιχήσας,
ὡς παντοδύναμος. Τοῦτο δὲ εἶπεν δειχνύων, ὅτι μετὰ
εἴς σαρχὸς αὐτοῦ ἀνελήφθη, xal οὖχ ἀπέθετο ταύ-
την, ὥς τινες ἐλήρησαν ὕστερον. "CH χαὶ σχηνὴν
λέγει τὴν ἁπροσπέλαστον αἴγλην ὅτι χαὶ qug

οἰκῶν ἀπρόσιτον προσαγορεύξεται, ὅπερ χύχλῳ τῆςα
D θεότητος ὃν, ἀποχρύπτει μὲν ταύτην, ἀποστρέφει

6b τὰς ὄψεις τῶν θελόντων |δεῖν.

postea dixerunt. Vel per tabernaculum divinum illum splendorem intelligit, ad quem nemo potest

appropinquare, quoniam

lucem inhabitare inaccessibilem dicitur, qua in circuitu Divinitatis exsi-

sens, illam. obtegit, et oculos. voleptium illam intueri potenter avertit. :

Tenebrosa aqua in nubibus aeris. Per aquam hic
occultum de Cliristo sacramentum intelligit, et per
aerem, seu (ut verius habet Grzca lectio in plurali
numero, per aeres) proplietas, et sensus est, quod
prophetia eorum quie ad Christum pertinent ,-

?? Matth. iv, 114, et alibi passim.

!* Ezech. xi, 22, 39.

Zxotsivór ὕδωρ àv φεφέλαιςο ἀέρων. "Y6wp
ἐνταῦθα λἐχει τὸ περὶ Χριστοῦ μύτμα * νεφέλας δὲ,
φὰς προφητείας, καὶ δίδωσι τοιαύτην ἔννοιαν * ὅτι
σκοτεινή ἐστιν dj περὶ Χριστοῦ προχήρυδις, iv
ταῖς προφητείαις τῶν προφητῶν, xal δυσθεώρητος

., fehr. |, ὁ. ?** Act. 1, G.. Joan. 1, 19.

. Varia lectiones.
(09) Graeca verha ità sonant ; Quandoquidem. et iubes vertc fertur,

-

223

COMMENT. 1X PSALMOs.

230

περὶ του τέλους. Καὶ ὕδωρ μὲν, ὡς ἀναφύχουσα A tenebrosa est οἱ obscura in scripturis prophieta-

τοὺς λυσσοθυμοῦντας ἐν τῇ πλάνη * νεφέλαι δὲ, ὡς
χεχρυμμένον ἔχουσαι τὸ μηνυόμενον * ἀέρες δὲ,
"διὰ τὴν χαθαρότητα χαὶ λεπτότητα τοῦ vou * ὅτι δὲ
ναφέλας τοὺς προφίτας πολλάχις ἡ Γραφὴ χαλεῖ,
παρέστησεν Ἡσαῖας ' τὸν γὰρ olxov τοῦ Ἰσραὴλ
ἀμ.πελῶνα προσαγορεύσας, εἰσῆγαγεν νεφέλας iv-
τε)λομένας µηγέτι βρέχειν εἰς αὐτὸν, ὃ ἔστι, προ-
ᾳῆτας μηχέτι προλέγοντας.

rum. Ante adventum enim perdifficile cognosceba-
tur. Áquam vero appellat quasi refrigerantem eos
nimirum, qui inter errores animo defecissent.
Prophetias etiam nubes ideo vocat, quia occultum
habeant id quod significant. Prophetas autem aeres
dixit, propter puritatem ac subtilitatem intellectus.
Quod autem Seriptura sspenumero per nubes
prophetas intelligat, 15aias docet ; qui cum domum

Israel vineam appellasset, introduxit mandatum fuisse nubibus, ne pluerent super vinoam **, hoc
est, ne prophetz populo Israel amplius prophetarent.

Ἀπὸ τῆς τη.]αυγήσεως àxàzior αὐτοῦ al γε-
céAac διῆ.Ἴθον. Ἐπὶ τῆς λαµπρότητος τῆς ἔπιφα-
νείας αὐτοῦ, τῆς αὐγαζούτης μὴ τοῖς ἐγγὺς µόνον,
ἀλλὰ xal τοῖς πόῤῥω, αἱ σχοτειναὶ ποφητεῖαι διε-
Ἀύθησαν. 'Hiiou γὰρ ἀνατείλαντος, ὁ τῶν νεφῶν
διαλύεται ζόφος, καὶ tb κρυπτόμενον ὑπ αὐτῶν
µέρος φανεροῦται. Ἡ καὶ νεφέλας ὑποληπτέον
ἐνταῦθα τὸ νέφος τοῦ σκοτεινοῦ νόμον * λάμψαντνος
Υὰρ τοῦ Χριστοῦ, διελύθη τὸ χάόλυµµα τῶν αἰνιγμά-
των αὐτοῦ, xal ἐἑφάνησαν ταῦτα τυποῦντα xal προ-
μηνύοντα τὸν Χριστόν. ᾽Αλλ᾽ ἐπὶ τούτων μὲν τῶν
ἐςηγήσεων, τὸ ἐγώπιον αὐτοῦ, τῷ ἀπὺ τῆς τηλ-
αὐγήσεως συνάψεις, ἵν fj, ἁπὸ τῆς τη-αυγήσεως
τῆς ἐνγώπιον αὑτοῦ, τουτέστι τῆς αὐτοῦ, ἢἡ τῆς
ἑπιφανείας αὐτοῦ * κατὰ δὲ τρόπον ἕτερον, δια-
στείλῃς μὲν τὸ ἁπὸ τῆς τηάαυγήσδως. xai ὑπο-
στίξας τὸ λοιπὸ», τοῖς ἔμπκροσθεν ἁπ'δώσεις, xot
τοιαύτην δώσεις ἔννοιαν, ὅτι τοῦ Kuplou τγλαυγή-
σαντος, χατὰ τὴν ἑνσώματον πολιτείαν, ἐγώπιον

ΎΕλθ. 13. Pre fulgore in. εονεβεείκ ejus. nubes
transierunt. À claritate, inquit, divinse praesentiz,
qua non lantum proximis lucem prastat, sed et
jis qui procul sunt, tenebrosz »tque obscurz pro-

p Phetie p:rtransierunt, hoc est, dissolutsm» suul :

unde illarum destructa ebseuritate, quod oceultumn
ac velatum erat apparuit. Oriente enim sole, caligo
nubium dissolvitur, et pars illa quss olim nubibus
legebatur, apparet et conspicitur, vel per uubes
tenebras obseurse legis intellige. Nam, lilucesceute
Christo, velum amigmatum ac figurarum qua in
lege erant, dissolutum est. Unde manifesta appa-
ruerunt quaecunque in ea. significabant aut praefi-
gurabant Christum. llis autem expositionibus sic
traditis, conjunge verba illa : In conspectu. ejus,
hoc est, a summo Christi fulgore, vel a fulgore
presentie ejus, mubes iransierunt, Alio etiam
modo distinguere pofes et legere pre [κίροτε :
et sistendo ibi, quod sequitur superioribus appli-

αὐτοῦ, τουτέστι προσώπῳ αὐτοῦ, xal ἀντ᾽ αὐτοῦ, ϱ cabis, ut hujusmodi sententiam efficias, quod Do-

οἱ ἀπόστολοι τὸν τοῦ χηρύγµματος λόγον ἁποα-αλά-
ζοντες, διῆλθον thv οἰκουμένην, τὰς ἀρούρας τῶν
φνχῶν, ὡς νεφέλας πληροῦνσες, Χαρπογονίαν ἁοετῶν
ἐγείροντες.

mino resplendente, δὲ per conversationem ac vitam
suam in carne nos illustrante, in conspectu ejus,
seu a facie ejus, lioc est ipso Domino sic apparente,
apostoli per totum orbem transierunt : evangelicae

nimirum praedicationis verbum jnsiillantes, atque iustar nubium, animarum arva ac campos irrigantes, et

2d virtutu:n fructificationem excilantes,

XdAu$a: xal ἄνγθραχες πυρός. Τοῦτο xoi πρὸς
τὴν πρώτην ἔννοιαν ἁρμόσομεν ^ αἱ προφητεῖαι
}ὰρ ἀπειχάζονται xal χαλάζῃ, διὰ τὸ σχληρὺν
τῆ; ἀσαφείας, xal tup, διὰ τὸ πιμπρᾶν τὰς ἀντι-
Ζοχίας τῶν ἀπιστούντων, Ὥστε τὸ αὐτὸ νοεῖσθαι
νεφέλην xal χάλσζαν xai mUp, 6:X τὰς ἁποδοθείσας
αἰτίας. Οὐχ ἧττον δὲ συµθιδάζεται χαὶ πρὸς τὴν
ἐσχάτην ἑξήγτσιν, εἰς τοὺς ἁποστόλους ὁμοίως ὑπο-
λτφόμεθα χάλασαν xal πὺρ * sb. μὲν, ὡς τὴν πλάνην
ἀποτυφλοῦντας xal διαφθείροντας * τὸ δὲ, ὡς τὴν
ἀσέδειαν ἐμπιπρῶντας.

ον
'

Kal &6p.vcncoev ἐξ obparov ὁ Εύριος, καὶ ὁ
Ὕγιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ. Κύριος καὶ "Υψι-
στος, ὁ θεὸς, ὡς Δεσπότης, χαὶ ὑψηλός. 'E6póvtnae
0: xai ἔδωχε φωνὴ» αὐτοῦ, ὅτε πρὸς τὸν Πατέρα
ὁ Υἱὸς ἐδόπσε * Περιδύξασόὀν σου τὸ ὄνομια. 'ΗἨλθε
Υὰρ. qnot, quvih ix τοῦ φὐρανοῦ * Kal ἑδόξασά
σε, xal ad. éc£dcw. 'O δὲ ὄχλος, ὁ ἑστὼς, xoY

35 |s3, v, 7. ?? Joan. xni, 28.

Grando ei carbones ignis. Hoc ad. primam expo-
sitioneq coaptabimus, Grandini enim prophetisze
comparantur, propter earum duritiem ac difficul-
atem, lioc est prop:er obscuritatem : οἱ igni, quia
instar iguis infidelium argumenta εἰ contradictio-
nes consumunt. Nubium igitur et grandinis atque
ignis nominibus cadem res, prophetia n'm:irum,

D (obis hoc in loco significaiur ; nec minys lamen

ultime expositioni conveniunt hujus verba versi-
culi, si apustolos ipsos pro grandine atque igne
intelligamus : quia et iustor grandinis, errorem
omnem dissipant ac contundunt, et velut ignis, im-
pietatem absumunt.

Vgns. 14. Et intonuit de celo Dominus, et Altis-
simus dedit vocem suam. Dominus et Altissimus
Deus est tanquam Dominus et. excelsus. Intonuit
autem ac dedit vocem suam, quando Filius ad
Patrem clamavit dicens ; Pater, glorifica nomen
tuum 9. Venit enitn tunc (inquit evangelista) vox
je caelo ciceny : Et. glorificavi. et iterum. g'crifi-

-

231

EUTHYMALZIGABENT

232

cubo **. Turba autem quz aderat, hoc audito A ἀκούσας, ἔλεγε βροντὴν Ὑεγονέναι. "Docs τὸ μὲν

dicebat (tonitruum factum esse. Et quod liie dici-
tur, intonuit, intellige, habito respectu ad eudien-
tium opinionem. Quod vero ail : dedil vocem suam,
ipsam respicit veritatem. Vox euim crat et toni-
uuum visa est. Admirari autem non debemus
quando propheti: ordinem aut consequentiam
rerum non servant. Ex boc enim demonstratur,
quod prophet» non ea pradicebant qus ipsi

VrRs. 15. Misit sagilias εἰ dissipavit eos. Per
sagittas discipulos intelligit in universum orbem
má$sos, quibus damones dissipavit. Eos namque
duin dicit, dawones intelligit. Apertius autem eo-
rum nomen iion expressit Proplieta, cum nonsolum
illi, sed eorum etiam nomina, sanclo Spiritui su-
leant esse invisa.

Ei fulgura multiplicavit et. conturbavit eos. Eos-
dem discipulos et sagittas esse intellige et fulgura,
alterum quasi sagittantes atque evertentes daeuno-
num errorem, alterum vero veluti illorum impieta-
tem ac lucos eis dicatos comburentes. Discipulo-
rum enim orationibus victi, εἰ inhabitaptis in eis
Spit itus fulgorem non sustinentes, eontarbabantur,
menlisque ac consilii inopes reddebantur.

Vrns. 16. Et apparuerunt. fontes. aquarum. Per.

aquarum fontes. apostoli rursus intelligendi sunt :
veluti primi Christiane fidei doctores a. Domino
electi. Per aquam enim gvangelieze praedicationis
doctrina szpenumero apud Scripturam signatur.

ἑδρόγτησεν, ποὺς τὴν ὑπόληψιν τῶν ἀχουσάντων
εἴρηται * τὸ δξ, ἔδωχε φωνὴν αὐτοῦ, πρὸς τὴν
ἀλήθειαν. Φωνὴ γὰρ οὖσα, βροντῆ τοῖς ἀχηχόασιν
ἴδοξεν. Οὐ χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅταν οὐκ ἔχωσιν àxo-
λουθίαν καὶ τάξιν αἱ προφητεῖαι ' δείχνυται γὰρ
ἐντεῦθεν, ὡς οἱ προφῆται, οὗ προεφήτενον & ἐδὂύ-
λοντο: ἀλλ ἅἄπερ ἂν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνηχήθησαν.

volebant, sed qux sanctus eos Spiritus dacebat.

Ἐξαπέστβιᾶαε βέλη. xal ἐόχόρπισεν αὐτούς.
Βέλη μὲν λέγει τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, ἁποσταλέντας
εἰς ἅπαντα τὸν χόσµον, ἘἙσχόρπισε δὲ δι αὐτὼν
ὁ Ἆριατὸς τοὺς δαίµενας, οὓς ἑδβλωσε διὰ τῆς ἁντω-
νυµίας. Μισεῖ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὥσπερ αὐτοὺς,
οὕτω καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτῶν.

, Kal ἀστραπὰς ἐπ.λἠθυγε, καὶ συγετάραξεν αὐ-
τούς, Τοὺς αὐτοὺς οἱητέο» καὶ βέλη χαὶ ἀστραπάς '
ἐχεῖνο μὲν, ὡς βάλλοντας χαὶ ἀνατρέποντας τὴν
πλάνην ἑχείνων * τοῦτο Cb, ὡς ἐμπιπρῶντας τὴν
ἀσέθειαν, xal τὰ τεμένη αὐτῖς * βαλλάμενοί τε γὰρ
ταῖς εὐχαῖς, ἔπιπτον οἱ πολέμ.οι, χαὶ τὶν ἀατραπὴν
οὗ φέροντες τοῦ ἐγοιχοῦντα; tol; μαθηταϊς ἁγίου
Πνεύματος, συνεταράσσοντο , xai εἰς ἁμηχανίαν
χαθίσταντο,

Καὶ ὤφθησαν» αἱ πηγαὶ τῶν ὑδάτων. Πηγαὶ τῶν
ὑδάτων αὖθες, οἱ ἀπίστολοι» πρῶτοι διδάσκαλοι τῆς
κατὰ Χριστὸὺν πίστεως, ὑπ' αὑτοῦ χειροτονηθέντες.
Ὕδωρ μὲν yàp, fj διδα:χαλία τοῦ κηρύγματος * πη-
γαὶ δὲ, οἱ πρῶτοι ταύττς xpouvot, ol πᾶσιν ὄ,φθη-

Fontes igitur primi illius aquaductus, seu potius C σαν εἰς ἅπαντας ἐκπεμφθέντες.
prima scaturigines intelligenda sunt, apostoli nimirum, ut diximus, quod ornibus apparuerunt,

eo quod ad omnes missi sunt.

Ei reveluia sunt (undamenta orbis terrarum, Videm
ipsi fundamenta orbis terrarum dicendi sunt, eo
quod primi credentes fuere, qui fidei sedem ac
stabilitatem firmai atque inconcussam posuerunt :
in qua omnes zdificantur, revelata autem suut. ob
vite splendorem, ei miraculorum claritatem. Ft
aliorum quidem :edificiorum fundamenta latent in
terra, fidei autem fundamenta e contrario, pre-
clarissimis tam dictis quam factis rclucetntia,
omnibus patefacta, ab omnibus videri possunt.

Ab increpatione tua, Domine. llc autem facta
Sunt, quoniam tu increpasti damones, et timore
eos maximo percussisti.

Ab inspiratione spiritus ire tuc. Ira igui similig
est, Áccensa siquidem atque excitata, vaporem
quasi summuin emittit, οἱ per irati hominis nares
in aereum spirat. Unde οἱ spiritus irz dicitur, et
eos qui valde irati sunt iram spirare aiunt. llac
igitur similitudine motum ira significavit Propheta,
humano more loquens. Adeo, inquit, tu, Domine,
iratus eras, ut spiratio (ut ita dicam ) spiritus ire
tuz in acre esset, et inimicos dissiparet,

Vens. 17. Misit de summo et accepit. me, Que

scquuniur de se ἱρδο Propheta loquitur, ad ser--

** Joan. xti, 28.

Καὶ ἀνεχα1ύφθη τὰ θεμέ.ια τῆς οἰκουμένης.
Οἱ αὐτοὶ xat θεµέλια τῆς οἰκουμένης, ὡς πρῶτοι
πιστεύσαντες, xal ὑποτιθέντες ἔδραν πίστεως τῇ
οἰχουμένῃ στερεὰν xal ἀπερίτρεπτον, ἐφ᾽ ᾗ πάντες
ἐποιχαδομοῦνται. ᾽Ανεχαλύφθησαν δὲ διὰ τῆς τοῦ
βίου μαρμαρυγῆς χαὶ τῆς τῶν ἐπιτελυυμένων τερα-
στίων λαμπρότητος. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων οἰχοδομτ-
µάτων Ev τῇ Υῇ κέχρυπται τὰ θεμέλια’ τὰ δὲ τῆς
πίστεω", τοὐναντίον, ὑπὲρ vi; Epalosvo πᾶσι, xal
πράξει xal λόγῳ λάμπονται.

Ἀπὸ ἑπιτιιήσεώς σου, Kopie. Ταῦτα 65. Ὑγέγο-

p νεὺ, ἐπιτιμηθέντων ὑπὸ σοῦ, καὶ φοθηθέντων τῶν

δαιμόνων.

᾽Απὸ ἐμπγεύσεως αγεύματος ὁργῆς σου. Πνρὶ
ἔοιχεν ἡ ὀργή * xaX ἀναπτομένης ἀναδίδοται χαπνώ-
δης ἀτμὸς, χαὶ διὰ τῶν μυκτήρων ἐμπνεῖται τῷ
ἀέρι. Διὸ xaY πνεῦμα ὀργῆς λέγεται, xal τοὺς ὁρ-
γιζοµένους ἄγαν, θυμοῦ πνέειν φαμὲέν. Auk τούτου
δὲ, τὴν χίνησιν τῆς ὀργῆς ἡνίξατο Προφήτης, ἀνθρω-
ποπρεπῶς περὶ αὐτῆς εἰρηχώς. Ἐς τοσοῦτον, φησὶν,
ὠργίσθης, ὡς ἔμπνευσιν πνεύματος ὀργῆς τῷ ἀέρι
γενέσθαι, διασχεδάκουσαν τοὺς ἐχθρούς.

Εξακέστειαε ἐξ ὕψους, xal EAa66 µε. Τὰ ἐν-
τεῦθεν περὶ ἑαυτοῦ φησιν ὁ Προγρ της, εἰς τὸν eip-

COMMENT. IN PSALMOS.

231

piv ἐπαναδραμὼν τοῦ λόγου. Ἐξαπέστειλε τὰρ, εἷ- A monis sui sericm, reversus. Misit enim, inquit,

πεν, ὁ θεὺς t£ οὐρανοῦ βοῄθειαν, xaX ἑῤῥύσατό µε.

Προσε.ἰἀδετό µε ἐξ ὑδάτων πο.λῶν. Τὰ ὕδατα
παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ποτὲ μὲν εἰς χάθαρσιν xal àva.-
ψυχὴν λαµμθάνονται, χαθάπερ ὅταν ὕδατα νοῄσωμεν
τὴν διδασκαλίἰαν - ποτὰ δὲ χαταποντισμὸν xoi ὅλε-
θρον, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντο;,. Το:αύτη γὰρ ἡ τῶν
ὑδάτων φύσις * τὸ μὲν, xaGaipouga * τὸ δὲ, mo.
πνίγουσα, καὶ μᾶλλον ὅταν εἴη πολλὰ χαὶ βαθέα.
Χρὴ τοίνυν ὕδατα πολλὰ νοµίζειν τὸ πλῆθος τῶν
συμφορῶν, ἡ τῶν ἐχθρῶν. Προσελάδετο δὲ, ἀντὶ
τοῦ, ἐξήγαγέ µε πρὸς ἑαυτόν * ὁ γὰρ ἐξάγων τινὰ,
«bc ἑαυτὸν ἑλκύει τοῦτον ἀντιλα s 62vópevos.

Ρύσεταί µε ἐξ ἐχθρῶν µου δυνατῶν. Ἐχθροὺς

Dominus de colo auxilium et eripuit me.

Assunpsil me de aquis multis. Aque apua seri-
pturam pro purgatione quacumque aut refrigera--
tione accipiuntur, quemadmodum eum aquas pro
doctrina accipimus [αυ et refrigerat et purgat],
quandoque pro demersione ac perditione, ut hic.
Hzc etiam enim aquarum natura, ut et abluat et
refrigeret, et suffocet, przcipue si multa aqua sit
et profunda. Per mult^s it«que aquas calamitatum
aut inimicorum multitudinem intellige. Asssumpsit
autem me, hoc esi, ad se me eduxit. Nam qui ali-
quem adjuvans e periculo educit, ad se trahere
illum solet.

γεκς. 18. Eripiet me de inimicis meis potentibus.

δυνατοὺς ἐνταῦθα τοὺς δαΐµονας ὑποληπτέον, xai B Potentes ininiici hic demones intelligendi sunt, qui

φανερῶς xai ἀφανῶς πολεμοῦντας, χα) v2xvop xal
μεθ) ἡμέραν, καὶ διὰ πάσης αἰσθήσεως, χαὶ φύσιν
Eyovta; ἀκάματον ἐν μάχαις πνεύματα γάρ. Ὅ
γοῦν ἐκ τῶν αἰσθητῶν µε ῥυσάμενος θὲὸς, αὐτὸς
ῥύσξταί µε xaX ἐκ τῶν νοητῶν ἐχθρῶν, τῶν δυνατῶν
εἰ: πονγρίαν χαὶ ὄλεθρον.

Kal ἐκ τῶν µισούντων µε, ὅτι ἑστερεώθησαν
ὑπὲρ ἐμέ. Οἱ γὰρ αὐτοὶ µισάνθρωποι ὄντες, μισοῦσι
κἀ μὲ, xai μάλιστα βοηθούμµενον ὑπὸ θεοῦ. Διὰ τοῦτο
tk ῥύσεταί µε t£ αὐτῶν 6 Κύριος, διότι συνεσχευά.
σῦησαν, xal συνησπἰσθησαν, 3 μᾶλλον εἰπεῖν, συν-
ἡσπισαν xal ἐχραταιώθτσαν ὑπὲρ ἐμὲ, μὴ φυλαξά-
μενον τοῖς ὅπλοις τῆς ἀρετῆς, ὡς ἓν εἰχὸς, ἀλλ᾽
ὑπομαλαχισθέντα. "H xat ὅτι οἱ μὲν φύσιν ἔχουό.ν
δῦιον, καὶ ὁρῶντες βάλλουσιν’ ἐγὼ δὲ ὁλικῆν, οὐχ
ὁρῷ τοὺς τιτρώσχοντας.

palam et clam, diu noctuque, ac per omnes sen-
$us nos oppugnant : veluti qui potentem atque
indefessam in pugnando naturam habent. Spiritus
enim sunt. flle igilur, inquit, Dominus, qui mea
sensibilibus ac mundanis lrostibus olim liberavit,
liberabit etiam ab intellectaslibus atque invisibiui-
bus inimicis , qui ad perdendum atque ad mali-
gnandum potentes sunt.

Et de his qui oderunt. me, quoniam confirmati
suni super me. lpsi enim daemones qui universos
oderunt bomines, oderunt et me, eo maxime quod
4 Deo adjutus sam. Dominus autem ea me ratione
ab eis liberabit, quoniam una insidiati sunt adver-
sum me, et simul juncti ; imo vero (ut. melius di-
cam), quia fortiores facti sunt, et pravaluerunt $u-
per me. Cum ego virtutum armis, ul. oportuisset,
munitus non essem, scd mollis potius essei 3€
debilis, vel quia dzemones naturam habent omni

carentem materia, et illum facillime vident, quem ferire volunt : cgo vero qui nituram materie ac
corpori admistam habeo, ferientes me illos non video.

Προέφθασἀν µε ἐν ἡμέρᾳ xaxócsóc µου. Τὸ
προφθάνειν οὗ πάντοτε σηµαίνει τὸ προβαμδά-
ει ἀλλ' ἔστιν ὅτε «αἱ τὸ φθάνει’ ἁπλῶς, xal τὸ
ἑπιείθεσθαι, χαθάπερ καὶ vuv Ἐπέθεντο γὰρ, φη-
σὶν, οἱ ἐχθροί pou, cite ot ὁρατοὶ, εἴτε οἱ &ópasot,
ἐν χα.ρῷ χαχώσεώ, µου, τουτέστιν, ἁσθενείας τῶν
πολεμικῶν παρασχευῶν, εἶτε τῶν ὁρατῶν, εἴτε τῶν
ἁρράτων * ἀσθενοῦντα γάρ µε βλέποντες, τότε μᾶλ-
Àov ἐπετίθεντο. 3 2

Kal ἐγέγετο Κύριος ἀντιστήριγμά µου. Μέλ-
λοντος χαταπεσεῖν, ἀντέρεισμα ἐγένετο τῇ ἀσθενείᾳ
poo. Στηριγμὸς, ἀντὶ ῥά6δου ὑπερειδούσης.

Ἑξήγαγά µε slc. πἁατυσμέν. Απὸ τῆς τῶν
θλίψεων στενότητος εἰς εὐφροσύνην (64) πλάτος,
ᾖτοι διάλυσιν, χατὰ τό * Ev θ.1/ψει ἑπ]άτυνγάς µε;
3| καὶ ὅτι περιχυχλοῦντες οἱ ἐχθροὶ, στενοῦσι τὸν

* Ps231. 1v, 2.

Vgns. 19. Prevenerunt me in die afflictionis mee.
Verbum prevenire, non semper significat preoccu -
pare, scd aliquando occupare simpliciter, atque
atderiri, ut in praesentia. In tempore autem afflictio-
nis mez, lroc est, in tcmpore inlürmitatis, οἱ
quàndo bellica arma nondum praparaveram, qui-
bus adversus visibiles aut invisibiles inimicus pu-
gnarem. Tunc enim illi precipue adorti sunt, cum
me infirmum viderunt.

D Etifactus est Dominus firmamentum meum. Cuin

futurum esset ut caderem, sustinens ac suffulcieus
me Dominus, factus est irflrmitati mec ϐι-
mamentum, οἱ quasi baculus quidam cui inni-
terer.

Vrns. 20. Et eduxit me. in latitudinem. Afflictio-
num angustia pressum, in lztitiz latitudinem, boe
est in effusani exsultationem emisit. Juxta quod,
alibi legimus : In tribulatione dilatastt me "'. Vel

Varia lectiones.

(64) ἴσ. εὑφροσύνης.
PATROL, Gn. CXXVIIIJ.

235

EUTHYMII ZIGABENI

236

quia ab inimicis prius obsessus, qui eum omni A ἐναπειλημμένον. "Orc δὲ ἐξαχθῇ τούτων, ἁπολαύε,

pracluso aditu in angustias conjecerant, et atro-

cibus minis urgebant, in arctum quodammodo locum cogi

εὑρυχωρίας, μηχέτι στενούµενος.
videbatur : nuuc e tantis eductus. diffi.

cultatibus, latos ac spatiosos campos sibi excurrere videtur.

Eripiet me quoniam voluit me. Dcus qui tanta
me cura ac studio suo dignum fecit, in futurum
etiam ab omnibus irruentibus in me malis libera-
pit. Voluit enim me, hoc est elegit me.

Vkns. 91, Et retribuet mihi Dominus secundum
justitiam meam. Insidiatores meos nulla. unquam
íujuria affeci, atque ideo eis comparatus justus vi-
debor : unde et retributionem etiain suscipiam a
Domino. Hanc enim ob causam, suum mihi

Ῥύσεταί µε, ὅτι ἠθέ]ησέ µε. 'O τοιαύτης à£ux
σας χηδεµονίας, xal εἰς τὸ µέλλον pe πάντων ῥύ-
σεται. Ἠθέλησε γάρ µε, τουτέστιν, ἐξελέξατό µε.

Καὶ ἀνταποδώσει uou Κύριος κατὰ τὴν δικαιο-
σύγην µου. Mh. ἁδικῆσας γὰρ τοὺς ἑχθραίνοντάς.
μοι, xal δίκαιος τέως Ye πρὸς αὐτοὺς φανεὶς, χατὰ
τοῦτο τεύθομαι παρὰ θτοῦ τῆς ἁμοιθῆς * ἀντὶ τού-
του ἁποδώσει pot, χαθάπερ ὀφειλὴν, τὴν ἑαυτοῦ

auxilium in posterum tanquam debitum pr:zsta- p βοήθειαν.

bit.

Ei secundum puritatem manuum mearum retribuet
milii. Dum manuum puritatem dicit, qualis sua sit
justitia exponit. Non enim, inquit, rapui, non ali-
quem circumveni, non insidiatus sum iis qui insi-
diabantur mibi : unde si inimicorum manibus ma-
nus mes comparentur, purissimas ego eas ob
omni inquinatione conservo. Vel per manus, actio-
nes aique operationes suas significavit, eo quod
per eas opera fieri soleant.

Vgns. 99. Quia custodiei eias Domini, nec impie
gessi a Deo meo. Hoc ponit, ut causam puritatis
manuum suarum. Mundz enim erant, inquit, quia
ceustodivi vias Domini, hoc est, ejus mandata;

Καὶ xarà τὴν καθαρότητα τῶν χειρῶν μον
ἀγταποδώσει poi. "Il καθαρότης τῶν χειρῶν, ἑφερ-
μηνευχτιχόν ἔστι τῆς δικαιοσύνης’ οὔτε γὰρ fjp-
πασα, οὖτε ἐπλεονέχτησα, οὔτε ἐπεθούλευσα τοῖς
ἐπιθουλεύουσιν, ἀλλὰ χαθαρὰς ἔχω τὰς χεῖρας ἀπὸ
παντὸς μολυσμοῦ, συγχρινοµένας πρὸς τὰς αὐτῶν.
"H xax διὰ τῶν χειρῶν, τὰς πράξεις ἁπλῶς ἑδήλω-
σεν * ἐπεὶ xal διὰ χειρῶν πράττοµεν.

"Oc égo.lata τὰς ὁδοὺς Kvplov, χαι οὐκ ἠσέ-
όησα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ µου. Ταῦτα αἴτια τίθησι τῆς
χαθαρότητος τῶν χειρὼν. Ἐχαθάρευον "yàp, ὅτε
ἐφύλαξα τὰς ὁδοὺς, ftot τὰς ἐντολὰς Kuplou, xai

neque enim impiorum more ab eis unquam re- ϱ οὐχ ὡς ἀσεθῆς ἀπέστην ἀπ᾿ αὐτοῦ. Ὁ δὲ cauta. τη-

cessi. Qui vero divina observat praecepta, ac per
ca graditur, necessario etiam mundus est.

VeRs,. 95. Quoniam omnía judicia ejus in cons-
pectu. meo, et justificationes ejus non recesserunt a
we. Aliud est lex, aliud mandatum, aliud testimo-
niem, aliud judicium, et aliud justificatio. Lex
enim illa dicitur, que oninia in. universum conti-
wet mandata [queque vitam ac conversationem
optimain ordinat ac moderatur], quemadmodum
est lex per Moysem data. Mandatum vero illud,
quod, qux» agenda sunt. [Domini ac Regis in mo-
rem] aut aliud quid particulatim jubet ; ut illud :
Non occides ; non futurum facies ** : et quecunque
alia hoc pacto iu specie jubentur. Testimonium
vero etiam [quod peccatores contestatur, et trans-
gressionum panas docet] quodque legislator qua-
dam cum attestatione ac. confirmatione audientibus
mándabat : veluti cum Moyses. dicebat : Si hzc
aut illa feceritis, tcstor vobis coelum et terram,
quod morte moriemini. Judicium autem, id est
quod sententiam Dei demonstrat [ac docet quz-
nam bona is conseculurus sit, qui mandata Dei
observaverii, et similiter qu:? poena. transgresso-
re$ maneat, ut sunt quacunque judicata fuisse
traduntar a Deo) : quale e-t, quod de blasphemante
timendum Dci nomen scriptum legimus *f, quando
Moyses judicium in Deum retulit, et Deus jussit
làpidari : quod judicium pro certa lege postmo-

*! Exod. xx, 19, 15. 9 Levit. xxiv, 10 seqq.

n
bd

p.v, xat δι αὐτῶν ὁδεύων, ἀναγχκαίως αχαθαρεύει.

"Οτι πάντα τὰ xplyaca αὑτοῦ ἐγώπιόν µου,
καὶ τὰ δικαιώµατα αὐτοῦ οὐκ ἀπέστησαν ἀπ'
ἐμοῦ. Ἕτερον νόμος, χαὶ ἕτερον ἐντολή,' χα» ἔτε-
pov µαρτύριον, xal ἄλλο κρῖμα, xal ἆλλο δµκαίω-
pa. Nópog μὲν, ὁ καθόλου περιεκτικὸς τῶν ἔἕντο-
λῶν, ὡς τὸ, 'O νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη’ ἐντολαὶ δὲ,
αἱ κατὰ µέρος, olov, OU φογεύσεις, οὗ µοιχεύσεις,
καὶ ὅσα κατ εἶδος εἴρηται ^ μαρτύριον δὲ ὅπερ ὁ
νομοθέτης µετά τινος διαμαρτυρίας παρεγγνᾷ τοῖς
ἀχούουσιν, ὡς ὅταν ὁ Μωῦσῆς,λέχει πρὸς τὸν Aabv,
ὅτι Ἐὰν τάδε xal τάδε ποιῄσητε, διαμαρτύρομαι
ὑμῖν σήμερον τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, ὅτι ἁπωλείᾳ

D ἀπολεῖσθε * χρίµατα δὲ, ὅσα τοῦ" Θεοῦ xplvovte;

ἐγράφη, χαθάπερ ἐπὶ τοῦ βλασφηµήσαντος τὸ qo-
θερὸν ὄνομα * Μωῦσῆς μὲν yàp ἐπὶ τὸν θΘεὸν την
χρίσιν ἀνέφερεν ἐκείνου δὲ λιθοθοληθῆναι τοῦτον
κελεύσαντος, χρῖμα τοῦτο xal ὄρος κατὰ τῶν ἄλλων
βλασφημιῶν γέγονεν δικαιώματα δὲ, τὰ τοιαύυτα
προστάγµατα, olov, 'Eàv κτήσῃ παῖδα "E6pator,
&E ἔτη δουεύσει σοι, καὶ τὰ ἑξῆς ^ ταῦτα γὰρ
δικαιοσύνης ἐστὶ µεστά. Καὶ ἡ μὲν διαίρεσις αὐτῶν

᾿ποιαύτη. Ὀνομάζονται δὲ πολλάκις ταῦτα τοῖς ἁλ-

λήλων ὀνόμασι, xal μᾶλλον Ev τῷ pio! φαλμῷ' ἐν»
ταῦθα δὲ, τῷ ὀνόματι τῶν κριµάτων xal τῶν δι-
χαιωµάτων, ὅλας τὰς ἐντολὰς περιέλαδεν. ἀπὸ μά-
pov; τὸ πᾶν * Πᾶσαι γὰρ, φησὶν, ἐντολαὶ αὐτοῦ,

27] COMMENT. IN PSALMOS. 238
ἑνώπιόν µου, αἱ γινωσκόμεναι, xol οὐδέποτε πόξῥω A dum contra omries alios blasphemantes susceptum
τιθέµεναι. ac determinatum est. Justificationes vero ill di-
cuntur, quz docent quod justum est, et quod injustum | est prohibent [et eos qui secundum v'rtutem
vivunt, justos esse declaraut] ut illud est: Si guis puerum Hebreum aquisiverit, sex annis. εἰ serviat 5,
et alia hujusmodi, qux summa justitia plena sunt. Et. distinclio quidem horum nominum talis est, sc-
penumero tamen promiscue unum pro altero accipitur: οἱ maxime in centesimo decimo octavo
psalmo. Ifoe auteni ih loco, judiciorum et justificationum nomine, omnia mandata cemprehendit,
quasi totum a parte, Omuia enim, inquit, mandata ejus in conspectu meu; ea s'quidem s3pius lege

8c revolvo, nec unquam 4 we procul eà esse permitto.

Καὶ ἔσομαι ἅμωμος get? αὑτοῦ. "Av [τοῦ, δι
αὐτοῦ, ἡ µετ’ αὐτοῦ &v.

Καὶ gvAdtopac ἀπὸ τῆς ἀνομίας µου. Φυλαχὴν
μὲν λέγει νῦν τὴν ἀποχὴν * ἀνομίαν δὶ, τὴν ἆμαρ-
τίαν. Ἡ δὲ ἀντωνυμία πρόσχειται, διὰ τὸ τὴν
ἁμαρτίαν οἰχείαν εἶναι τῆς σαρχός * ἢ καὶ κατατίθε-
tat σφαλΏναι, ὡς ἄνθρωπος * οὐδεὶς γὰρ ἓν ἀνθρώ-
ποις ἀναμάρτητὸς.

Καὶ ἀνταπσδώσεε poc Κύριος κατὰ tijv. δικαι-
οσύνην µου, καὶ κατὰ καθαριότητα τῷ χειρῶν
µου, ἐνώπιον τῶν ὀρθὰ Ίμῶν αὐτοῦ. Ei δὲ τοιοῦτος
μην χαὶ ἔσομαι, πάντως ἁἀμοιθῖς τεύξοµαι, χαθὼς
προείρηται. Καθαριότητα γὰρ τῶν χειρῶν µου, τὴν
ἑνώπιον αὐτοῦ Υωοµένην * οὐ γὰρ εἰς ἐπίδε ξιν ἀν-
θρώπων.

Κετὰ ὁδίου ὅσιος.ἔσῃ, xal μετὰ ἂν δρὸς ἁλώου
ἀθῶος ἔσῃ, καὶ μετά ἐκ 1εχτοῦ ἑκλεκτὺς Bon, καὶ
μεξεὰ ctps6AoU διασερένκεις. Ὅτσιος μέν ἑἐδτιν 6

Ὕεας. 24. Et ero immaculalus cum eo. Hac. οἱ,
per eum, vel cum eo exsistens.

Ει custodiam me a6 iniquitate mea. Custodire bie
posuit pro abstinere, et iniquitatem pro peceato.
Mea aotem. ideo dixit, quia peocatum proprie est

B ipsius carnis, vel quia seipsum etiam peccatorem

fatetur. Inter homines enim nullus est absque pec-
Εεδἱ0.

Ness. 20. E! γειτίθκεί mihi Dominus secundum
justitiam meam, et secundum puritatem. manuum
mearum in conspectu oculorum ejus. Quod οἱ im
praeteritum talis fui, et iia etiam deinceps fuere,
retributionem ounino consequar, ut praediximus.
Puritatem autem manuum suarum cam dicit, qux
erit in conspectu Domini, ut doceat, non ad osten-
tationem aliqua: se id facere, neque ut ab hemini-
bus videatur, sed ut placeat Deo.

Vrns. 96, 27. Cum sancto sanctus eris, et. cum
viro innocente innocens eris, εἰ cum electo electus
eris, et cum perverso convertes. Sanctus proprie is

τὰ πρὸς θεὺν εὐσεθής” ἀθῶος δὲ, ὁ τὰ πρὸς ἀνθρώ- C dicitur, qui pius ac religiosus est ia iis qua ad

πους ἀνεύθυνος * ἐχλεκτὸς δὲ, ὁ τὰ np ἀρετὴν
τέλειος’ στρεθλὺς δὲ, ὁ σχολίός. Διδασκαλικὸς οὖν ^

Ἀόγος, καὶ πορὺς τὸν ἑἐντυγχάνοντα ἀποτεινόμενος,-

χαὶ λέγων, ὅτι Οἵός ἐστιν, d σὐνοιχεῖς, τὀιοῦτος
ἔσῃ χαὶ σὺ, πρὸς hv Uv αὐτοῦ µεταβαλλόμεύος.
To δὲ διαστρέγοις, àv τοῦ, ὀρθὸς ἔσῃ, διαστρέ-
Φεις τὴν χακὴν γνώµην οαἷς εὐνομίαν. ᾽Ανάγοωνται
δὲ καὶ πρὸς τὸν θιὺν ταντὶ τὰ ῥήτὰ, xul διδόασι
τοιαύτην ἔννθιαν, ὅτι Τὸ πρὸς ἀξίαν ἁποδώσεις
ἑκάστῳ, διχαιότατος (ov * χαὶ τὺν μὲν ὅσιον ὁσιῶν
ἔση * τὸν δὲ ἀγαθὸν ἀθωῶν * τὸν δὲ ἐχλεχτὸν ἐκ-
ἀεγόμενος * τὸν δὲ στρεθλὸν διαστρέφων εἰς ἀἆγα-
057, xal ἐχ. τοῦ κακοῦ ἐμπιδίζων. Καὶ ἔστι τὸ σχῆ-
B2, ὄνομα ἀντὶ μετοχῆς * ὅσιος, ἀντὶ τοῦ ὁσιῶν.

Deum pertinent. lnnocens vero, qui circa huma-
nam conversationem est inculpabilis, Et e'ectus
is, qui virtutibus perfecius est. Perversus etíam
ille est, qui non reétis, sed obliquis, ac quasi tor-
titosis est moribus et malignis. Est aulem sermo
hic dacuhientis plenus, et in universum ad emnes
pertinet; οἱ sensus est : Qualis qubque ile
füerit, cum quo tu habitas, talis et tu. efficeris. In
iMius nimirum habitum et naturam inmutautug,
Quod vero ait, Convertes, idéim est quod, rectus
eris, vel, convertes pravam nimirum sententia in
bonam. Possunt bec tamen referri etiam ad Deuw,
ut sit sensus : Cotdigna; tu Domine, omnibus pro:
meritis rependes, justissiius cum sis. Et sancium

quideur sauclificabis, et innocentem facies innocentem, electum etiam eliges; et perversum vertca,
in bonum sane, et impediendo eum in malis. FA est hic quidam loquendi modus figuratüs, in quo ver^
bale nomen poni solet pro participio verbi : veluti sanctus, pro ssRetíficans [et electus pro eligens :
quz ligura sermonis in Gr»ca lectione clarius percipitur quam in Latina.]

"Ot. σὺ «αὸν caxswór σώσεις, καὶ ὀφθα.λμοὺς D — Vgns. 928. Quouiam tu populum humilem salvum

ὑπερηφάνων ταπειώσεις. Τοὺς ἐξ ἀρετῆς ταπει-
νούς ὀφθαλμοὺς δὲ ὑπερηφάνων, τοὺς ὑπερηφά-
νους, ἀπὸ μέρους τὸ xdv. "H καὶ ὅτι ἀπὸ τῶν ὁφ-
θαλμῶν εἰώθασιν οἱ τοιοῦτοι χαρακτηρ:νεσθαι, αἷ-

Ροντες τὸν ὁφρύν * ὑπερήφανοι yàp, παρὰ τὸ ὑτὲρ.

ὅνω τὰ φάη τείνει». Τοὺς οὖν τοιούτων ὀφθαλμοὺς
ie Υην ὁρᾶν παρασκευάσεις ἐκ θλίφεω;. "H xa
λαὺν ταπεινὸν, τὸν ἐς ἐθνῶν, τῷ βάρει τῶν ἆμαρ-

5» Exod. xxi, 3.

facies, et oculos superborum humiliabis. Humilem
inquam virtute. Per oculos vero superborum, ipsos
seperbos intelligit, veluti totum a parte : vel quia
superbi ex oculis potissimum dignosci soleant,
dum supercilia toluut, qua supra oculos sunt
[quemadmodum «tymologia Greci nominis recte
declarat]. Hos itaque superberum oculos tu faeies,
uL interram spectent, per afflictiones. nimiruun,

239

EUTHYMU ZIGABENI

210

quas in eos immiltes. Vel per populum humilem, A τηµάτων χάτω νεύειν ἀναγχαζόμενον. Ὕπερηφά-

gentilem populum intellige, qui peccatorum pondere
depressus, lerram aspicere pronus cogebatur :

νους δὲ, τὸν Ἰουδαίων (65), ἁλαζονευόμενον ἐπί τε
τῷ νόµφῳ, xal τοῖς προγόνοις.

per superbos vero, Judzos yloriantes, et jactantes seipsos, tam de lege Dei, quam de propriis proge-

nitoribus.

γεης. 299. Quoniam tu illuminabis lucernam
meam Domine, Deus meus,illuminabis tenebras meas.
Jntellectus in nobis est quidam anima oculus;
oculus autem non immerito lucerna dici potest,
cum veluti dux in tenebris viam demonstret. Per
animz vero tenebras, iram et concupiscentiam in-
telligimus. Tu, Domine, inquit, intellectum ac men-
tem meam divina lace ac splendore illuminabis :
quod fàciens illuminabis pariter et tenebras meas
[nam simul eum intellectu, celere anima partes
ac potentiz proficient]. Et hoc est quod Salvator
ju Evangelio dicebat : Si lumen, quod in te est,
tenebre fiant, tenebre quante erunt** ? Hoc cst, Si
intellectus obtenebratus sit, multo magis et reli-
que animz partes tenebris involventur. Dicere
ciiam possumus, ipsum intellectum, lucem esse
pariter et tenebras. Nam si ad naturam materia-
lium rerum comparetur, lux erit, si vero ad Deum,
ienebrze : eo quod, ab eo Deus conspici non possit
[neque illius lex] ; vel per lucernam hie Mosaicam
legem intellige, qua lectorem ad rcetam dirigit
callem ; per tenebras vero, velum ipsi legi super-
impositum, quod obscuritalem gencrat : cujus oc-
eulta, beatus David nunc illuminaunda esse predi-
cit et. revelanda, incarnato nimirum Deo. Vel
lucerna, Evangelii est pradicatio, clare ac lucide
omnibus tradita, et a Domino declarata : tenebre
vero idolorum error, ac recta fidei ignoratio. Vel
tucerna quidem, intellectus est, qui bominem di-

"Οτι σὺ φωτιεῖς «Ἰύχνον µου, Κύριε ὁ θεὸς,
φωτιεῖς τὸ σκότος µου. Τῆς φυχῆς ὀφθαλμὸς, ὁ
νοῦς * ὁ δὲ ὀφθαλμὸς, xaX λύχνος, ὡς ὁδηγῶν * σχό-
τος δὲ αὐτῆς, ὁ θυμὸς, xaX fj ἐπιθυμία. Λέχει γοῦν,
ὅτι Φωτίσεις τὸν νοῦν µου ταῖς θείαις ἑλλάμψεσι.
Τοῦτον δὲ φωτίζων, φωτίσεις xal τὸ σχότος µου.
Ei οὖν τὸ ἓν σοὶ τὸ φῶς σχότ]ς ἑἐστὶ, τὸ σχότος mó-
σον ; τουτέστιν, εἰ ὁ vou; ἑσχοτισμένος iati, πολλῷ
πλέον αἱ ἄλοχοι τῆς φυχῆς δυνάµεις. "Ἔστι δ᾽ εἰ-
πεῖν τὸν νοῦν, xal φῶς, xal σκότος ' πρὸς μὲν thv

D φύσιν τῶν πραγμάτων, qu; πρὺς δὲ τὸν θεὸν,

σχότος, ἁόρατον αὐτῷ τυγχάνοντα. Ἡ λύχνος μὲν, ὁ
Μωσαῖχὸς νόμος, ὁδηγῶν ἐπὶ τὰ χαλὰ τοὺς ἀναγι-
νώσχοντας * σχότος δὲ, τὸ ἐπιχείμενον αὐτῷ χά-
λυμμα τῆς ἀσαφείας, οὗ τὰ χεχρυμµένα προφητεύει
Δαθὶδ φωτισθΏναι, xal ἀναχαλυφθῆναι, δηλον΄τι
σαρχωθέντος Θεοῦ * 7| λύχνος μὲν, τὸ κήρυγμα τοῦ
Εὐαγχγελίου, φωτισθὲν xal γνωρισθὲν ἡμῖν παρὰ
τοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ) σχότος δὲ, ἡ τῶν εἰδώλων
πλάνη, καὶ d ἄλογος ἄγνοια τῆς ὀρθῆς πίστεω;:.
"Hl λύχνος μὲν, ὁ vouc, ὁδηγῶν τὸν ἄνθρωπον * σχότος
δὲ, τὸ σῶμα, διὰ τὴν ἐπιπρόσθησιν, καὶ παχύτητα.
Φωτισθήῄσονται δὲ ἄμφω ὁ μὲν, ταῖς θείαις ἑλ-
λάμφεσι * τὸ δὲ, τῇ χαθάρσει. Τινὲς δὲ λέγουσι λύ-
χνον ἐνταῦθα χληθῆναι τὸν àx σπέρματος Δαθδιδ
Ἰησοῦν, ὃν ἐφώτισεν ὁ Λόχος ἑνωθεὶς αὐτῷ, xal
παρέσχεν ἀφιέναιτὰς ἀχτίνας ἁπανταχοῦ, φησὶ γάρ *
Εγώ εἶμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου * σχότος δὲ, τὴν cáp-
χα (66). .. προσλαθὼν, ἐθέωσε xat ἑλάμπρυνεν.

rigit: tenebrae ipsum corpus, quod quodammodo ante oculos intellectus — consistit, et crassitudine
sua umbram quasi generat ac tenebras : utrumque autem illuminabitur, intellectus nimirum, divinis
splendoribus, corpus vero purificatione et inunditia. Quidam vero per lucernam Dominum Jesum
intelligunt, natuin de semine David, qui a Verbo Dei illuminatus est; illa nimirum divina unione,
«que illi prebuit ut splendoris radios quocunque emilteret ; unde de seipso dicebat : Ego sum — lux
mundi **; per tenebras vero carnem tantum assumptam, quam — Christus. illuminavit, ac divinam

reiddid.t.

Vgns. 50. Quonlam in te eripiar a tentatione. —
In te, hoc est, per te. A tentatione autem tam ho-
minum quam d:emonum.

Et in. Deo meo. transgrediar murum. Deo meo,
iuquit, mihi adjutore, ego peccata omnia, viam mihi
ad Deum, veluti sepe quadam obstruentia, transi-
liam. 1m illis quippe vires suas antea Satanas
habebat, ac per ea aditum mihi ad ος) [quasi
muro quodam] przcluserat. Vel. tentatio pro vita
hominis juxta. Jobum "' intelligenda est, in qua
mul:a esca, et multae sunt. voluptatum | illecebrze,
multi mortis laquei, et multe etiam visibilium εἰ

* Matti, vi, 25. ** Joan. vir, 12. " Job vn, 1.
Varie lectiones. p

(03) Adde διµον, vel scribe Ἰουδαῖον.

"Ori ΕΥ col ῥυσθήσομαι ἀπὸ «πειρατηρίου. ---
'Ev σοὶ μὲν, τοι διὰ coU * πειρατηρίου δὲ, τουτ-
ἐστι πειρασμοῦ, παρὰ ἀνθρώπων, 3 δαιμόνων ἑπ-
a Youévcu.

Καὶ év τῷ ϐΘεῷ pov ὑπερθήσομαι τεῖχος. To
Θεῷ µου βοηθούμενος, ὑπερπηδήσω τὰ ἀποφράτ-
τοντά µοι τὴν πρλς αὐτὸν ὁδὸν ἁμαρτήματα ' οἷς
ἔχει τὴν ἰσχὺν ὁ Σατανᾶς, xaY δι ὧν χωλύει τὴν
εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον. Ἡ πειρατήριον μὲν, ὁ βίος,
κατὰ τὺν 106, ἐν ip δελέατα ἡδονῆς, χα) παγίδες θανά»
του, xal λόχοι, καὶ πολέμιοι, νοητοὶ xal αἰσθττοί"
τεῖχος δὲ, τὸ σώμα, προθεθληµένον τῆς φυχΏς, xal
ἀποφράττον αὐτὴν τὰς θείας αὐγάς ' ἢ χαὶ τεῖχος,

460) Repone fjv, quani; nt legisse videtur Latinus interpres.

211

COMMENT. IN PSALMOS.

945

οἱ ἑναέριοι δαίμονες, διαβαινούσαις ταῖς ψυχαὶῖς ἐμ- A invisibilium inimicorum insidie ; murus vero pro

ποδίζοντες.

quodam eam circumdat, atque obstruit, et prohibet a divina luce. Vel per muros,

torpore, quod positum ante animam vcluti muro
ipsos d»mones

intellige versantes in aere: qui animam ad Deum pertransire cupientem, muri instar impediunt.

΄'Ο θεός µου, ἅμωμος ἡ ὁδὸς αὐτοῦ. Σχημα xaY
τοῦτο τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς, ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν,
ὅτι Τοῦ Θεοῦ µου ἅμωμος fj ὀδὸς, εἶπεν, ὅτι Ὁ Θεός
Ιου, ἅμωμος ἡ ὁδὺς αὐτοῦ * ὁδὺς δὲ θεοῦ, ἀρετὴ,
πρὺς αὐτὸν ἀνάγουσα. Xph γοῦν ἅμωμον εἶναι xal
τὸν b. αὐτῆς ὁδεύοντα. "H xai περὶ τοῦ Συτηρος
ὁ λόγος * ὁδεύσας γὰρ τὸν βίον ἁμαρτίαν οὐχ ἑποίη-
σεν.

Τὰ .1όγια Κυρίου πδπυρωµένα. ᾿Ἀληθινἁ xal
παθαρὰ φόγου παντὸς, ὡς τὸ χεχωνευμένον χρυσίον *
ἀλλαχοῦ γὰρ εἴρηται᾽ Τὰ «Ἰόγια Κυρίον, «Ίόγια
ἀγγὰ, ἀργύριον πεπυρωµένον. -

'Ὑπερασπιστής ἐστι πάντων τῶν ἐλπιζόντων
ézx' αὐτόν. Ἐπαγγελλόμενος γὰρ βοηθεῖν, ob ψεύ-
δετει,.

"Ort εἰς θεὺς παρὲκ τοῦ Κυρίου ; Τὸ ὅτι,
παρέλκον ἐνταῦθα. Ἡ ἀντὶ τοῦ, Ἐπειδὴ τίς ἄλλος
φύσει tb; παρὲκ τοῦ Κυρίου ; τουτέστι, τοῦ Πα-
τρός.

Τίς θεὺς π.ὶἠν τοῦ θεοῦ ἡμῶν ; θεὸν ἐνταῦθα
τὸν Υἱὸν ἐχάλεσε' 'Ημών δὲ εἰπὼν, συνέταξεν ἡμῖν
ἑαυτὸν τοῖς πιστοῖς, οἷα προγνοὺς τὸ εὐτελὲς τῆς
πίστεως.

Θεὸς ὁ περιζωννγύων µε δύναμιν. Τοῦτο περὶ

τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Bl δὲ καὶ τοὺς τρεῖς στίχους C

ix παραλλήλου τὸ αὐτὸ φῄσει τις ἑρμηνεύειν, οὗ -
δὲν ἀπεικός ’ περιζωννύων δὲ µε δύναμιν Ev πολέ-
pots.

. Kal ἔθετο ἅμωμον τὴν ó0or µου. Au τῶν ἔντο-
λῶν ἐρύθμισεν τὴν κατὰ τὸν βίον ἀναστροφήν µου.
"H xai περὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, προσώπῳ τῆς
Ἐχκλησίας τῶν πιστῶν, ὅτι ἑξωμάλισέ uot τὴν
ὁδ»ν διὰ τῆς ἑαυτοῦ πορείας, καὶ ἅμωμον ἀπειργά-
σατο.

Καταρτειζόµενος τοὺς πόδας µου, ὡσεὶ éAdgov.
Ἐντρεπίζων, τελειῶν εἰς δρόµον ἐν χαιρῷ φυγῆς.

Kai ἐπὶ τὰ ὑψη.ὶὰ ἱστῶν µε. Καὶ εἰς τὰ ὄρη
σώζων µε, xat ἱστῶν, καὶ πχύων τὸν δρόµον, δίχην
τῶν φευγουσῶν ἑλάφων, xal ἀναδαινουσῶν eig τὰ.

ὅρη. καὶ τῇ ἁπαλλαγῇῃ τοῦ δέους ἱσταμένων xoi

ἀνα νεουσῶν. "H καὶ δρομιχώτατόν µε ποιῶν, ὥστε
φυχεῖν τοὺς ἑλεῖν ζητοῦντας δαίμονας, xal ἐπὶ τὸ
ὕφος τῶν ἀρετῶν ἀνάγων. |
Διδάσκων χεῖράς µου εἰς πὀΊεμον». Αὐτός got
xa τ]νσύνεσιν τῆς πολεμικῆς ἐμπειρίας δέδωχεν, οὐ
µόνον τῆς χατὰ τῶν ὁρωμένων ἐχθρῶν, ἀλλὰ xal
τῆς κατὰ τῶν δαιμόνων * ὡς εὖ μὲν, τὸν θυρεὸν τῆς
πίστεως * εὖ δὲ, την μάχαιραν τοῦ Πνεύματος µετα-
χξειρίζεσθαι, χαὶ διὰ τῶν πραχτικῶν ἀρετῶν, at δη-
λρῦνται διὰ τῶν χειρῶν, καταπολεμεῖν αὐτοὺς. Είη

55 Psal. σι, 7.

Vgns. $1. Deus meus, impolluta via ejus. Hic cst
etiam quzdam figura loquendi apud sacram Scri.
pturam usitatior. Pro enim quod dicendum erat,
Dei mei impolluta via est, dixit: Deus meus, im-
pelluta via ejus. Via autem Dei virtus est, qua ad
Deum ducit. Oportet igitur irreprehensibiles illos
esse, qui per viam istam incessuri sunt. Vel de
Salvatore nostro est sermo, qui per viam banc
ambulans peccatum non fecit.

Eloquia Domini igne examinata. Vera scilicet pura
ac munda ab omni macula, auri iustar quod fusuin
sit. Alibi etiam dixit: Eloquia casta, argentum igne
examinatum **,

Protector est omnium sperantium in se. Cum pol-
licitus sit se auxilium prastaturum, minime men-
tietur. ,

Vgns. 52. Quoniam quis Deus preter Dominum?
Dictio, ὅτι, abundat hoc in loco. Vel sensus cst:
Quoniam quis alius natura ipsa Deus est, preter
Dominuin? hoc est, extra Deum Patrem.

Aut quis Deus preter Deum nostrum? Deum hoc
inloco Filium appellavit. Deum autem nostrum
dicens Propheta, seipsum nobis fidelibus conjun-
xit, animo prospiciens fidei simplicitatem.

Vrns. 55. Deus qui preciuxit me potentia. Hoc
de Spiritu sancto dictum est. Quod εἰ quis ctiau
hos tres versiculos idem significare dixerit, abso-
num non crit. Precinxit autem me potentia, in
bello scilicet.

.

Ει posuit. irreprehensibilem viam meam. Vile
mex conversationem composuit ac direxit. Domi-
nus mandatis suis. Vel de Salvatore est sermo
ex persona Ecclesiz fidelium dicentis: Salvatorem
gressibus suis viam ei explanasse atque irrepre-
hensibilem reddidisse.

VkRs. 54. Qui períecit pedes meos quasi cervi.
Perficit, hoc est praeparat vel perfectos facit ad
cur&um, in. tempore scilicet fugae.

E& super excelsa statuit me. Qui in montibus.ser-

p vat me, atque dHlic sisterefacit, et cessare a cursu,

more fugientium cervorum : qui ubi montes ascen-
derunt et liberati sunt a timore, consistere incipiunt
et respirare; vel Qui me cursu promptissimum
fecit, ita ut perquirentes me dzmnones effugerem;
unde οἱ ad virtutum culmen me pervexit.

VeRs. 35. Qui docet manus meas ad. prelium.
Hic practerea bellicae artis peritiam me docuit, sed
ita ut nop tantum adversus visibiles hostes, etiam.
adversus invisibiles' contendere valeam, scuto ni-
mirum fldei armatus et gladio spiritus : qainimo
non tantum cum illis contendere, sed ipsis mauni-
bus, hoc est virtutibus illis qux ad actiones perti-.

213

EUTHYMII ZIGABENI

214

nent, me eos etiam docuit superare. lllud preterea Α δὲ xa ἡ «ph, 8cby τῶν χειρῶν ἕκτααις, παράπαξις

dici potest quod extendere manus ad Deum, adver-
sus inimicos validissimum est genus certaminis.

Et posuisti arcum ereum brachia mea. Subintel-
lige dictionem quasi, ut sit sensus : Posuit brachia
mea quasi arcum zreum, hoc est, vwalidissimos
mihi dedit laeertos, qui crebra sagittarum missione
non fatigarentur. |

ια». 56. Et. dedisti mihi prolectionem | salutis.
Auxilium mihi przstitisti non inutile, quinimo sa-
lutare.

Et dextera tua adjuvit me. Solent enim qui ali-
eui opem ferunt uti dexlera; quippe qux εἰ po-
tentior est aptiorque atque agilior quam sit Leva.

xat' ἐχθρῶν.

"Eóov τόξον χαΊκοῦν robc fpayiorác pov.
Λείπει τὸ ὡς, ἵν ᾗ ' Ὡς τόξον χαλχοῦν, "ταυτέστι,
στερεοὺς xal μὴ χάμνοντας bv ταῖς ἀρέσεσι τῶν
βελῶν.

Καὶ ἐδωκάς joi ὑπερασπισμὸν σωτηρίας. Ἂν-
τίληψιν οὐκ ἀνόνητον, ἀλλὰ σώκουζαν.

Καὶ ἡ óstid. σου árre.JAd6srÓ pov. Εἰώθασι
γὰρ οἱ ἀντιλαμθανόμενοι τῇ δεξιᾷ χρῄσθαι χειρί’
ὁραστικωτέρα γὰρ αὕτη, καὶ ὀννατωτέρα, καὶ ἔπι-

[Vel quia dictio Graca ἀντελάθετο non. tantum ad- p «Ἠδειοτέρα τῆς λαιᾶς. "H δεξιὰν οἰητέον τὸν ivav-

juvit significat, sed suscepit] , per dexteram Crca-
torem. humanatum iuteflige, qui naturam nostram
assumpsit. |

Et disciplina tua direxit me in finem. Per disci-
plinam hie legem intellige, quia eruditus est, ct
instructus ad virtutem: vel calamitates ac tenta-
tiones, in quas peruisit eum Deus incidere, disci-
pline atque eruditionis gralia: Ex utroque, inquit,
latere tu utilia milii operatus est, dum videlicet
opem ulisti jn periculis, et affligi atque erudiri
promisisti tentationibus.

Et disciplina tua ipsa me docebit. Et adhue une
docebis atque erudies ut filium. x tribulatione
enim, inquit, modica disciplina Iua nobis **. Inter

Üpwrfcavca Δημαουργὸν τῆς κτίσεως, ὃς ἀντελάδετο
τῆς φύσεως ἡμῶν.

Καὶ ἡ παιδεία σου ἀνώρθωσέ µε εἰς téloc.
Νοήσεις παιδείαν τὸν παιδαγωγὸ»ν νόµον, δι᾽ 09 xat-
ἠρτίσθη παντελᾶις εἰς ἀρετήν. Ἡ καὶ παιδείαν
Θεοῦ λέγει τὰ; κατὰ mapayópnsw θτοῦ παιδείας
ἔνεχεν ἐπενεχβέντας πειρασμούς, ᾽Αμϕοτέρωθεν γάρ
µε, φησὶν, ὠφέλησας ' τοῦτο μὲν, ἀντιλαμδανόμενος,
τοῦτο δὲ παραχωρῶν πειράζεσθᾳα:.

Καὶ ἡ παιδεία σου αὐτή µε διδάξει. Καὶ ἔτι μὲ
διδάξεις, xal παιδεύσεις ὡς παϊδά σου’ Ev 0A
Υὰρ, ση", μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν. Εὐπραχοῦντες

felieitales quippe negligentes sumus; sed cum C μὲν γὰρ, ἀποῤῥαθυμοῦμεν, θλίψεσι δὲ περιπίπτον-

propter fidem in calamitates ipcidimus, tunc ex-
citamur, erigimur, et moderatiores efficimur.

VEns.37. Dilatasti gressus meos subtus me. Dissipa-
tienimirum laqueis ac decipulis, per quas cum mibi
pertranseundum esset, quasi angustiis quibusdam
detincbar : nune 3utem fugalo omni timore se-
curus iter facio, cum nullz omplius adversum ime
dispositae sint insidiae.

Et non sunt infirmata vestigia mea. Nam cum an-
tea inimicos meos fugerem, in superficie quodam-
modo ac leviter terram premebam : ita ut incerta
pene ac non apparentía essent vestigia mea. Stu-
diose autem id agebam, ne per ea indicarer iis
qui persequebantur me, et per ea me insequerentur :
31 nunc firmiter ac valide incedo nibil amplía
timens, Potest. etiam sermo accipi ex persona
Ecclesise Deo gratias agentis : quod ejus via dilate-
tur, multis assidue per eam incedentibuse, quod-

que vestigia, hoc est, carseteres atque impressiones evangelica conversationis,

τες περιστάσεως, διεγειρὀµεθα, καὶ σωφρονέστεροι
γινόµεθα.

Ἑπαάτυνας τὰ διαδήµατά µου ὑποκάτω µου.
Ἐπλάτυνας, περιελὼν xal παγίδας xai τὰ Ofjpa-
τρα, ὧν iv pé£co διαδαίνων, ἐἑστενοχωρούμην'
xa* νὺν ἑχτὸς φόδου Φαδίζων (07), μηδενὺς ἑνεδρεύον-
τος.

Καὶ οὐκ ἠσθένησαν τὰ ἴχνη µου. Πρότερον μὲν
γὰρ φεύγων τοὺς ἐχθροὺς, Ἀπιπολαίως ἑπάτουν τὴν
γῆν, ἀμυδρὰ ποιούµενος ἴχνη, διὰ τὸ σπεύδειν μὴ
γνωρίζεσθαι ταῦτα τοῖς χαταδιώχουσι, μή τοτε τού-
τοις ἕφωνται΄ νῦν δὲ στερεῶς βαίνω, µηδένα δεδιώς.
Es δ' ἂν καὶ ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ὁ λόγος, εὖὐχαρι-
στούσης, ὅτι πλατύνεται ἡ ὁδὸς αὐτῆς, πολλῶν καθ’
ἡμέραν ὁδευόντων, καὶ οὐκ ἁμαυροῦται τὰ χαρά-
γµατα τῆς εὐαγγελικῆς, πολιτείας, ἁλλ αὖὄξει xal
λάμπει διὰ τῆς συνεχείας τῶν πολιτευοµένων.
non solum non

delentur, nec obscurioreg fiunt, sed potius assiduitate et frequentia fidelium semper augeseunt, et

clariores redJuntur.

Vens 38. Persequar inimicos meos et comprehen.
dam illos. Ex prioribus admirondis Dei operilns Pro-
pheta, certior redditus, de futuris, ait : Si rnrsum
in me insurrexerint inimici, rursus οἱ ego eus

*) [sa.- xxvt, 16.

Καταδιώξω τοὺς éx0poPc µου, καὶ xaraAdn"
ύομαι αὑτούς. "Amb τῶν προλαθόντων θαυμασίων
πλτιροροοηθεὶς, καὶ περὶ τῶν μελλόντων φησὶν, ὡς
El πάλιν ἐχθροί μού τινες γένωνται, καὶ τούτους

Vario lectiones.

(67) tc. βαδίξω.

: 245

COMMENT IN PSALMOS.

- 9i6

καταδιώξω, i3) δυναµένους ἀντιστῆναι, χαὶ οὐδὲ τὰς Α persequar. Neque eniin. mihi resistere poterunt,

χεῖράς µου διαδράσουσι.

Kal ovx ἁποστραφήσομα:, ἕως ἂν ἐκ.λίπωσι.
Καταλαθὼν δὲ αὐτοὺς, οὐκ ἀναζεύξω µμεθεὶς, ὡς
, Ἠττηθέντας ἤδη, ἀλλ᾽ ἄρδην πάντας διαφθερῶ.

᾿ΕχθΛίψω αὐτοὺς, καὶ οὐ ui] δύνωγται στῆναι.
Ε.πὼν ὅτι Κα ταδιώξω τοὺς ἐχθροὺς, λέγει xal τὸν
τρόπον’ ᾿Αναγχάσω αὐτοὺς, στενοχωρῶν xal πιέζων
πάντοθεν * καὶ οὗ μὴ δυνηθῶσι στῆναι χατὰ πρόσ-
ωπον εἰς παράταξιν.

Πεσοῦνται 020 τοὺς πόδας µου. Καταλαμθα-
vóuevot δὲ, xaY ἓν ἀφύχτῳ σαγηνευόµενοι, πεσοῦν-
ται καθιχετεύοντες.

Καὶ περιέξζωσάς µε δύναμιν elc. πόλεμο». Πᾶ-
)tv τὰς προχεγενηµένας εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ χατα-
λέγει.

Συγεπἰξησας πάντας τοὺς ἐπανισταμένους àx'
ἐμὴ ὑποκάτω pov. Ἑμποδίσας κατέλαδες.

Καὶ τοὺς ἐχθρούς µου ἔδωκάς pou κῶτον. Δη-
λαδὴ νωτίζοντας, ὅ ἐστι φεύγοντας * ol γὰρ φεύγον-
τες, τὰ νῶτα στρέφυντες, νῶτος λέγονται. ^H
λείπει τὸ, γεροµένους, ἵν) fj νῶτον γενομένους, &v
τῷ µεταστραφῆναι . 'H λείπει τὸ, elc, ἵν᾽ ᾗ, εἰς
xaGtor * ὥστε βάλλειν ἀφυλάχτως αὑτούς.

Kal τοὺς μισοῦὔντάς µε ἐἑξωλόθρευσας. Ἐκ
γῆς παντελῶς ἐθέρισας.

᾿Εχέκραξαν, xal οὐκ ᾗ η» ὁ σώζων, πρὸς Κύριον,
xal οὗκ εἰσήκουσεν αὐτῶν.--- Εχέκραξαν εἰπὼν,
ἐπήγαγε καὶ πρὸς τίνα * xal γὰρ διὰ τὰς ἁμαρτίας
αυζῶν οὐχ εἰσηχούσθησαν.

Καὶ «Ἱεπτυνῶ αὐτοὺς ὡσεὶ xrovr κατὰ πρέσ-
«xov ἆγέμου. Αφανίσω αὐτοὺς, ὡσεὶ χνοῦν λεπτυνό-
µενον ἐνώπιον ἀνέμου * xal γὰρ ὁ ἄνεμος Ex εὐθείας
ἐμπίπτων, ἀποχρίνει τῆς γῆς τὸν χοῦν, ὡς λεπτώτα-
τον xat χουφρότατον.

Ὡς πη.ὸν zAatsiov Acaró αὐτούς.--- Λεανῶ,
λουτέστι, χαταπατήσω * xat γὰρ ὁ àv ἀγοραῖς πηλὸς
χατακατούµενος λεαίνεται. "Amb τοῦ ἐπομένου τοί-
νυν ἑδήλωσε τὸ προηγούµενον. Πλατεῖα δὲ, ἡ λεω-
Φόρος, ἐπεὶ xal ἁμαξιτός ' πλατεία δὲ, πρὸς σὐγ-
Χρισιν τῆς ἀτραποῦ, στενοτάτης οὔσης.

C

aut a manibus meis effazcre.

Et non converiar. donec defecerint. Conprehensis
vero inimicis, non statim, inquit, discedam, negli-
gens eos, et dimittens ut jam penitus supcratos,
quinimo funditus omnes eos perdam.

VgRs. $9. Converiam illos nec poterunt. stare.
Dixit se persecuturum inimicum, nunc moduti
etiam addit. Urgcbo enim eos, inquit, et compri-
mam ex omni parte, ita ut in acie adversum me
consistere non possint.

,Cadent subtus. pedes meos. Comprehensi autem
in loco, onde fuga eis nulla dabitur, supplicantes
precident coram me.

Vgns. 40. Et priccinzisti me potentia ad bellum.
Rursum prastita sibi a Dco beneficia commemo-
rat.

Supplantasti omnes insurgentes in me subtus me.
Imnpedisti enim eos et destruxisti.

γεας. 4l. Et inimicos meos, dedisti mihi dorsum.
Fecisti enim eos, inquit, terga mili dare : hoc est
fugere. Nam qui fogient terga dant, et dorsum
ostendunt, Vel dedisti. eos mihi dorsum, hoe est
in dorsum : ut scilicet securius, et certiori iclu
eos ferirem.

Et odientes me exterminasti.
nitus derasisti.

γεις. 49. Clamaverunt et non erat qui salvos fa-
cerei, ad Dominum et non exaudivit eos. Dixit eos
clamasse, et addit ad quem, tametsi propler eorum
peccata exauditi non sint.

VrEns. 43. Et atienuabo eos ut. pulverem ante ^d
ciem venti. Delebo eos, inquil, ut pulverem ix
conspectu venti attenuatuim ; ventus quidem statim
irruens pulverem à terra aufert, ut. levissimum.
quid ac tenuissimum.

Ut (utum. platearum. comminuam eos. Commi-
nuam, hoc est, conculcabo. Lutuim quippe qaod in
viis jacet, conculcatione comminuitur. Ex sequen-
tibus enim denotavit praecedentia. Platea lata via
cst et ampla, ac quasi regia, per quam populus in-
cedit, Sunt et. quedam aliz viz, amaxiti ίσια,

Hoc est e t'rra pe-

per quas currus trauseunt. Dicitur autem plalea quasi lata, Grzeca enim dictio est plates, et Hatum
siguilicat. Lata autem est ad comparationem vici, aut callis, qui angustiores sunt.

'Ρύσαι µε ἐξ ἀντι.λογίας. Ανώτερόν µε ποιή-
σεις τῆς ἀντιλογίας τοῦ ὑποτεταγμένου µοι λαοῦ,
τρέµοντος ὡς βασιλέα, xal μὴ τολμῶντος ἀντιλέγειν
τοῖς ἐμοῖς προστάγµασι.

Καταστήσεις qe εἰς xegaiy ἐθνῶν. Οὐ µόνον
πᾶσαν ἀντι)ογίαν τῶν ὑπηκόων pot περιελεῖς Ἰου-
δαίων, ἀλλὰ καὶ ἔθνη ὑποτάξεις µοι. ᾿Αρμοδιώτερον
δὲ αρὸς Χριστὸν ἀνάγειν τὰ ἐντεῦθέν, λέγοντα πρὸ,
τὸν Πατέρα, χατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὅτι Καταστήσεις
µε εἰς χεφαλὴν ἐθνῶν, χατὰ τό * Δώσω σοι ἔθνη
τὴν κ.Ἰηρονομίαν σου. Too γὰρ πρὶν οἰχείου λαοῦ
μὴ δεξαµένου αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἀπειβοῦντος, xaX ἀντιλέ-
Υ.ντος, xai τέλος ἀνελόντος τὸν Δεσπότην, ἐῤῥύσθη

** Psal. i, 8.

Vkns. A5. Eripies mede contraditione populi. Su-
periorem me facies a contradictione populi mihi
subjecti, ita ut me veluti regem suum vereatur,
et mandatis meis adversari non audeat.

Constitues me in. capul gentium. Non solum sub-
ditorum mibi Jud2orum contradictionem suferes a
me, sed el gentes etiam mihi subjicies. Verum hac
€hristo magis, quàm besto David, videntur eonve-
nire, ita ut ex illius humanitate dictum sit a4 Pa-
trem, !u consiitues me in caput. g&utium : juxta
ilud : Dabo tibi gentes hereditatem (πάηι 5 Nam
cum Judzorum populus, qui antea popultis pecu-
liaris Domini dicebatur, Christum non susceperit,

211

EUTHYMII ZIGABENI

248

quinimo cum inobediens ei etiam fuerit, et contra- Α μὲν αὐτῶν, περιτρέφας αὐτοῖς τὸν θάνατον, xal

dixerit, ac tandem eum occiderit, liberatus ab eis
fuisse dicitur, et ereptus ea ratione : quia a morte
qua illis permissa fuerat, resurrexit, atque a cu-
stodum manibus sepulcro assistentium evasit : et
que eorum subjectionem suscepit.

Vgns. 45. Populus quem mon «cognovi, servivit
mihi. Popnlus nimirum ex gentibus qui mili antca
ignotus erat : veluti qui me antea ignorabat. Co-
gnoscere enim illos tantum dieitur Deus, qui eum
cognoscunt. |

In auditum. auris obedivit mihi. Hoc est in au-
ditu auris sux meum suscepit Evangelium.

VEns. 46. Filii alieni mentiti sunt. mihi. Hunc
versiculum prolatum esse intelligimus ex Prophetz
persona, carpentis Jud:xos : quod patrium genus
mentiti sint : quippe qui inscriberent habuisse se
parentes Abraham et David, et tamen contraria illi
studia sint sectati. Et filios quidem eos appellat,
cum ab ipso descenderent : alienos vero, propter
morum ac studiorum dissimilitudinem.

Filii alieni inveterati. sunt, εἰ claudicaverunt a
semitis suis. Pauci ac nullius pretii astimati sunt,
atque inutiles effecti, vasorum veterum instar. Hoc
autem illorum scelere effectum est. Claudicaverunt
enim, hoc est, perverse aversi sunt a via manda-
torum Dei, qua gradiendum eis esse Dominus prz-
ceperat. Cleudorum enim gressus obliqui sunt
ob. eampaginum obliquitatem.

ἀναστὰς, xai οὕτως διαδρὰς αὐτοὺς χατασφαλισαµά-
νους τὸν τάφον * εἰς τὰ ἔθνη δὲ ἑδασίλευσε, τὴν ἔχού-.
σ-ον ὑποταγὴν τούτων δεξάµενος.

consequenter super gentes regnavit: voluntariam-

Λαὸς ὃν οὐκ ἔγγων, ἑδού.ευσέ poi. Mab ὃ
ἐξ ἐθνῶν ἁἀγνοούμενός pot πρὶν, Oz ἀγνοῶν µε"
γινώσκει γὰρ Κύρ.ος τοὺς αὐτὸν Υινώσκοντας.

Εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσξ µου. Ἐν ἀχοῇ
ὠτίου παρεδἐξατό µου τὸ Εὐαγγέλιον.

Ylol ἆ 1. Ίότριοι ἐψεύσαντό poi. Τουτὶ τὸ ῥητὸν
ἀπὸ τοῦ Προφήτου νοῄσομεν, χαθαπτοµένου τῶν
Ἱρυδαίων τὸ γένος. Ἐπιγράφοντες yàp ἑαυτοῖς τὸν
πατέρα xbv ᾿Αθραὰμ, χαὶ τὸν Δαθὶδ, ἑναντία τούτοις
ἐπετήδευον. Καὶ υἱοὺς μὲν αὐτοὺς λέγει, διὰ τὸ ἐξ
αὑτοῦ χατάγεσθαι * ἀλλοτρίους 68, διὰ τὴν τῶν τρό-
πων ἀνομοιότητα.

Ylol ἀ.ὶλότριοι ἑπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώίαναν
ἀπὸ τῶν ερίδων αὐτῶν. Ἠτιμώθησαν, ἄχρ:,στοι
γεγόνασι, δίχην σπευῶν πεπαλαμυμένων, διὰ τὰς
πονπρίας αὐτῶν. Ἐχώλαναν δὲ, τουτέστ.ν, τι-
µώθησαν χαὶ παρετράπησαν àmb τῆς διὰ τῶν ἓν'
τολῶν ὁρισθείσης αὐτοῖς ὁδοῶ. Tou χωλοῦ γὰρ fj
πορεία, παρατετραμµένη, διὰ τὴν παρατροπὴν τῶν
ἁρμονιῶν.

Vans. 47. Vicit Dominus. Hxc est prophetia de 2Ζῇ Κύριος. Τοῦτο περὶ τῆς ἀναστάσεως ὁ Δα-

resurrectione Domini, quam predixit beatus David
ad Judzxorum iHorum instructionem, qui Christum
mortuum adhuc esse credebant, clamans Dominum
vivere, eo quod resurrexit.

Et benedictus Deus. Dignus est siquidem benedici
et laudari. :

Et exaltetur Deus salutis mec. Oratione 4ο votis
suis Propheta Christum ad Ascensionem accele-
rat , ut Paracletum ad. apostolos mittat , qui in
Evangelii predicationem ituri erant. Verum olim
Filius, creationis Deus, nunc autem et reformatio -
nis Deus est, id est, salutis. Apposuit etiam Pro-
pleta pronomen mec , ut sibi communia faceret
qua nostra sunt, Possumus et aliter ex persona
Prophete intelligere : Vivit Dominus , hoc est,
sempiternus est, nec principium habens, nee finem,
sed semper exsistens. Adiniscet namque Proplieta
saepenumero dogmata sermonibus suis ad legentium
utilitatem. Benedictus autem. propter illa admiranda
qui fecit. Exaltetur vero, id est magnus a nobis
existimetur.

VkRs. 48. Deus qui det vindictas mihi, et subjecit
populos sub πιο. Vindictas de inimicis nimirum.
Populos autem quos subjecit, intellige Judseos, qui
simul cum Saule adversum ipsum pugnabant : qui
tandem vel inviti oi succubuerunt ut regi. Quod si

6ιδ προαναφωνεῖ τοῖς ὑπολαμθάνουσι τεθνάναι
τὸν Χριστὸν ᾿ἸἈυδαίοις, βοῶν, ὅτι (ij: ἀνέστη
Yáp.

Εὑ.λογητὸςο ὁ Θεός. "Alo & εὑλογεῖσθαι καὶ
εὐφημεῖσθαι.

'Υψωθήτω ὁ θεὸς τῆς σωτηρίας µου. Ἐπισπεύ-
δει αὐτὸν εἰς τὴν ἀνάληψιν, ὅπως ἀπελθὼν, πέμφῃ
τὸν Παράκλητον τοῖς ἀποστόλοις, μέλλουσιν ὁδεύειν
ἐπὶτὸ χήρυγµα ᾿ ἀλλὰ πάλαι μὲν fjv ὁ Υἱὸς θεὸς
πλάσεως * νῦν δὲ, θεὸς ἀνατλάσεως, fjvot σωτηρίας.
Τὴν δὲ μοῦ ἀντωνυμίαν προσέθηχε, χοινωνούμενος ξαν-
τῷ τὰ ἡμέτερα. Ἔστι δὲ xal ἄλλως χατὰ «tv τοῦ Δα-
6:5 ὑπόθεσιν εἰπεῖν, ὅτι Ζῇ Κύριος, τουτὲστιν, àt-
διός ἐστιν, μήτε ἀρχὴν μήτε πἐρας ἔχων, à ὧν
àcl * παραμίγνυσι γὰρ ἔστιν οὗ xaX δόγμα τοῖς λό-
γοις ὁ Προφήτης, διὰ τὴν τῶν ἐντυγχανόντων ὠγέ-
λειαν. Εὐλογητὸς δὲ, δι ἃ ἐποίησεν θαύμα-
σι. Ὑψωθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, µέγας λογισθήτω
ἡμῖν.

Ὁ θεὸς à διδους ἐκδιχήσεις ἐμοὶ, καὶ ὑποτά-
ἔας Aacbc ὑπ ἐμά. Ἐχδικήσεις χατὰ τῶν ἐχθρῶν |
ὑποτάξας δὲ τοὺς διὰ τὸν Σαοὺλ πολεμοῦντάς µε
Ἰονδαίους (68), sov καὶ ἄκοντες νῦν, ὡς βασιλεῖ
pot, ὑπέχυφαν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ νοῄσεις ἐχδι-

Varie lectiopes

(68) ἴσ. οἵ.

COMMENT. IN PSALMOS. 25

xácttc μὲν χατὰ τῶν Ἑδραίων, ἐξολοθρευθέντων À de Christo intelligas, per vindictas ca intellige, quae

ὑπὸ Ῥωμαίων * ὑποταγὴν δὲ λαῶν, «bv τῶν ἑἐξ

ἑθνῶν.
*0 ῥύστης µου ἐξ ἐχθρῶν µου ὁργίάων. Εὺ-
χαριστία ταῦτα πρὸς θεὸν πάντα, εἰς εὐθεῖαν μὲν
µετασχηματισθέντα, χσλττιχῆς δὲ δύναμιν ἔχοντα.
Ἐχθροὺς δὲ ὀργΏους λέγε; τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ,
µηδέποτε τὴν ὀργὴν ἀπολελοιπότας ἕως περίησαν *
1| τοὺς δαίμονας.

Ἀπὸ τῶν ἑπανισταμέγων ἐπ ἐμὲ ὑγώσεις
µε. Α προλαθὼν εἶπε, ταῦτα πάλιν φησὶ, χαίρων
ἐπανακνχλοῦν αὐτὰ, χαρᾶς ὄντα πρόξενα.

᾿Απὸ ἀγδρὸς ἀδίκου ῥήσαι µε. El τινες ἑπανα-

Judois acciderunt a Romanis : et per subjectionem
populorum, conversionem gentium ad fidem.

Liberator meus de inimicis meis iracundis. Ὥτεο
omnia ad Deum dicta sunt iu gratiarum actionem :
quz licet per rectum prolata sint, vim tamen ha-
bent vocativi. Per inimicos autein iracundos, S:u-
lem inteMigit, qui iram nuuquam remittelat,
donec superasset : vel ipsos dzeinones.

Vens. 49. Et ab insurgentibus in me exaltabis we.
Eadem repetit, quz superius dixit, gaudens ea sze-
pius revolvere atque iugeminare, quz sibi lastitiam
adduxeraut.

A viro iniquo eripies me. Si aliqui in me insur-

ατήσονταί µοι, κατὰ τοὺς θεράποντας τοῦ Σαοὺλ, p rexerint, ut olim Saulis milites ac socii fecerunt,

ἀνώτερον 9fioet« µε αὐτῶν * καὶ εἴ τις ἔσται μοι χατὰ
Σαοὺλ ἀδίχως ἐπιδουλεύων τῷ σώζοντι, ῥύσαι µε
χαὶ ix τούτου.

Διὰ τοῦτο ἑἐξομοΊογήσομαί σοι ἐν ἔθνεσι,
Κύριε. Διότι τοιοῦτος εἶ, οἷον ἐμὸς ἐξύμνησε λόγος,
εὐχαριστήσω σοι ἂν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, xal μέντοι
τοῦτο πεποίηχε διὰ τῆς βίδλου τῶν οἰχείων Ῥαλμῶν,
ἐν πᾶσι ἔθνεσιν ἀναπτυσσομένης.

Kal τῷ ὀνόματί σου γα 1ῶ. Δηλαδὴ cot, χατὰ τό"
Ψαλῶ σοι ἐν κιθάρα

Μεγα.λύνων τὰς σωτηρίας τοῦ βασιάέως.

tu superiorem me illis facies: et si quis instar
Saulis injustus, insidias mihi tetenderit , tu. etiam
ab hujusmodi homíne me eripies.

Vgas. 50. Propterea confüebor tibi in nationibus,
Domine. Quoniam tu talis es, qualem sermone nico
laudavi , gratias agam tibi in omnibus gentibus.
Quod sane optime perfecit, hoc psalmorum libro ,
qui in omnibus gentibus legitur.

Et psallam nomini tuo. Hoc est tibi : juxta illud :
Psallam tibi in cithara *'.
εκδ. 91. Magnificans salutes regis. [Subaudien-

dum est, o Domine : ut sit sensus : Tu, o Domine, magnas facis salutes meas. Per.regem enim — seip-

sum intelligit. |

'O ποιῶν ἔλεος τῷ χριστῷ αὐτοῦ. Ti χρισθένιι C. ΕΙ faciens misericordiam christo suo. Christo, hoc

ὑπὸ σεαυτοῦ, δηλάδη προστάξει σου.

Τῷ Δαθὶδ, xal τῷ σπέρµατι αὐτοῦ, Boc αἰῶνος.
ΕΙπὼν βασιλέα, εἶτα χριστὸν, ἐπήγαγε τὸ ὄνομα, Τὸ
μὲν οὖν θ:όθεν ἐλεεῖσθαι, προσαρμόσει τοῖς ἐκ γέ-
νους τοῦ Δαθὶδ βασιλεύσασιν Ἰουδαίοις * τὸ δὲ, ἕως
αἰάνος, ἀνοίχειόν ἔστι. Μετὰ γὰρ τὴν αἰχμαλωσίας
ἀπάνοδον, μόνος Ζοροδάδελ ἠγεμονεύσας, οὗ xat-
ὄλιπε κληρονόμους τῆς ἡγεμονίας. Λείπεται τοίνυν
τὸν "Incoüv Χριστὸν σπέρµα τοῦ Δαθὶδ ἐνταῦθα
λέγεσθαι, διὰ τὸ ἐχ Δαθὶδ χατάγεσθαι τὴν μητέρα
αὐτοῦ, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. Διὸ χαὶ ὁ
εὐαγγελιστὴς εἴρηχεν BlÓJAoc γεγέσεως Ιησοῦ
Χριστοῦ υἱοῦ Δαθίδ. Ποιῶν δὲ αὐτῷ ἔλεος ὁ
Λόγος xal 895;, ὁ ἠνωμένος αὐτῷ κχαὶ τεθεωχκώς.

Εἰς τὸ τό Λος a Apóc τῷ Δαδίδ.
WAAMOZ IH.

Elc τὸ téAoc καὶ οὗτος 6 φαλμὸς, ὅτι vupadx
γενόμενος, τοῦτον συνέταξεν, εἰς τέλος ζωῆς Ίδη
βλέσων * ἡ ὅτι προαναφωνεῖ πρᾶγμα εἰς τέλος ἆπο-
6ησόµενον. Ἐπιστομίζει γὰρ τὴν µέλλουσαν ἀλεῖαν
τῶν ληρούντων αὐτόματα γενέσθαι τὰ πάντα.

Οἱ οὗρανοὶ διηγοῦκται δόξαν Θεοῦ. Αὐτ,
φῃσὶν, οἱ οὐρανοὶ πάντοτε ἀναχηρύστουσι τὸ µεγα-
λεῖον νοῦ Θεοῦ, φωνῇ χρώμµενοι τῇ ὄφει. "Ex. γὰρ

9! Ρόι οσα, ὃς ** Matth. 1, 4.

est uncto, a te nimirum, boc est jussu tuo.

David , et. semini ejus usque in seculum, Cum
Regem et Christum dixerit , postremo addit et no-
men David. Qui igitur misericordiam se a Deo
conseculum esse dicit , posteris beati David recto
accomodari potest. Quod vero ait usque in sercz.lum,
improprie dictum est, Nam post reditum e capti-
vitate solus Zorobabel regnavit, nullis in regno
successoribus relictis. Superest igitur ut Christum
de semine David hoc in loco intelligamus , cujus
mater fuit ex progenie David , et eujus regni non
eritfinis. Hac de causa eliam evangelista dixit :
Liber generationis Jesu Christi filii David "*. lile
autem qui buie semini Christo misericordiam fecit
Verbum Deus est, ipsi semini unitum ac Deum il-
lud faeiens.

In finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS XVIII.

Hic Psalmus etiam in finem inscribitur, quia se-
nex erat beatus David, et ad finem vita suze. aspi-
ciebat, quando eum conscripsit. Vel, quia finem
consecutura erant, qua in eo przdicuntur. Futu-
ram enim quorumdam impietatem reprobat , qui
dicturi erant , casu 46 fortuito omnia fuisse facta,

Vas. 4. Coli enarrant gloriam Dei. Ipsi , inquit,
coli ubique Dei magnificentiam praedicant , pro-
prioque aspectu ad id utuntur. pro voce, À maghni- .

25i

EUTHYMII ZIGABENT

252

tudine enim 4ο pulchritudine creatarum reruw , Α μεγέθους χαὶ χαλλονῆς, φησὶ, χτισµάτων, ἀναλόγως

quasi proportione quadam, earum artifex conside-
ratur, Nam qui celi magnitudinem spectat, et pul-
clivitudiuem, et formam, et situm, οἱ exetera. hu-
jusmodi , visuque veluti doctore quodam utitur ,
h:c facillime summum Dei potentiam, et digno-
sCet, ct credet : per ecelos vero, ipsum caelum in-
telligii , quod est supra firmamentum, plurali nu -
mero usus Hebreorum more, qui ut pleraque alia
plurali numero aliquando , et aliquando singulari
ipsim celum appellant ς quod tametsi latet, ex
ipso tamen firmamento dignoscitur. Vel fortassis
solum ipsum firmamentum coelos appellavit ,. cuim

solum ipsum sit, quod videatur ; juxta quem sensum subsequens versiculus , przesentis

pretatio, '

$ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται. Καὶ πᾶς ὁρῶν
οὐρανοῦ μέγεθος, xat σχΏμα, xat κάλλος, xat θέσιν,
καὶ τὰ τοιαῦτα, μονονουχὶ διδάσκαλον ἔχων τὴν
θέαν, πιστεύει περὶ τῆς δυνάµεως τοῦ Θεοῦ. Οὗρα-
νοὺς δὲ λέγει τὺν ὑπὲρ τὸ στερέωμα. πληθυντιχῷ
χαραχτΏρι χρησάµενος, ἀντὶ ἐνιχοῦ, χατὰ τν
'E6patóa διάλεκτον, ποτὰ μὲν πληθυυτικῶς, ποτὲ δὲ
ἐνιχῶς ὀνομάζουσα τὸν οὐρανόν. Ei γὰρ xal ἀφανῆς
ἐστιν, ἀλλ £x τοῦ στερεώ-αατος x&xelvoy συλλογιξό-
Ἴμεθα. Ἡ καὶ µόνον τὸ στερἐωµά φησιν, ὡς póvov
ὀρώμενον, ὡς εἶναι τὸν δεύτερον στίχον τοῦ πρώτου
σαφηνιστιχόν.

erii. iuter-

Et opera. manuum ejus. annuntiat firmamentum, B. Ποίησω δὲ χειρῶν αὑτοῦ ávayyéAlet τὸ στα-

Si lunc versiculum prioris expositiouem esse in-
telligas, quod illic celos dixit, hic firmamentum
vocat :el quod illi narrant, hicaununtiat ; qnodque
illic gloriam, hic opera mannum ; et ad snmma:
sensus est, quo οίκου istud tantum. quod. vide-
tur, sufficiens est atquc idoneus doctor, ad deinon-
strandam factoris sui magnificentiam : qnam et
gloriam Dei, et opera manuum ejus appellavit.

Vgns. ὅ Dies diei eructat verbum. Si casu, inqnit,
^c sponte sua mundus regeretur, dies noctesque,
51108 certos terminos non servarent : verum tanta
ubique patet in toto orbe ipsius Dei providentia,
μὲ ex tam exacto ac diligenti rerum ordiue, prior
dies videatur swbsequentem se dicm docere deter-
minatienem illius ordinis qui οἱ obventurus est ;
videtur enim quodammodo ipsa dies eructare, hoe
est, significare verbum : hoc est, mandatum Dei,
quod de hujusmodi nimirum erdine ab eo constitu-
(uim est.

Et noz necti annuntiat scientiam. Voc. etiam in
noctibus, inquit, videre licet. Scientiam autem,
hoc est dectrinam de constitutione nimirum hu-
jusmodi erdigis, qui tanta. cum regula moderatas
est ut uoctes ac dies muttio. non ledautur. ; quin
imo tam recte omnia disposita sumt, ut certis vi-
cibus mode diem nox, modo nectem dies, longi-
"udine superet, οἱ modo Kequis etiam partibus

-Contenta sint, el in ownibus tamen maximam D

concinnitatem et convenientiam demonsirent, Vel,
eructal verbum et. aunwniíal scientiam, 46 provi-

dentia Dci. Ipse enim ordo, providentiam Dei esse "

nos docet. Vel aliter, dics dici potest Pater, et
dies Filius, per communcim utrique. divinitatis
splendorem. [Eructat igitur, hoc est,] dioit Pater
Filio verbum, justa illud « Ego a me ipso locu-

ῥρέωμα. El τοῦ πρώτου στίχου τὸν δεύτερον λάδῃης
ἐφερμηνευτιχὸν, ὃν ἓν ἐχείνῳ χέχληχεν οὐοσανοὺς,
τοῦτο εἶπεν ἓν τούτῳ στερέωμα * xal ὃ διηγοῦντα’,
τοῦτο ἀνανγέλλει * χαὶὃ δόξαν ἐχεῖνο, τοῦτο ποξησιν
χειρῶν, fjzot ἑργασίαν. Ῥυντόμως δὲ εἰπεῖν, τοῦτό
Φησιν, ὅτι οὐρανὸς µόνον Φφαινόµενος, αὑτάρχης
ἑστὶ διδάσχαλος τοῦ πεποιηκότος αὐτὸν Θεοῦ τῆς
µεγαλουργίας * ταύτην γὰρ ὠνόμασε xat δόξαν, xai
ποίησιν χειρῶν.

"Ημέρα τῇ ἡμέρᾳ ἑρεύγεται ῥῆμα. El αὑτόματος
ὁ κόσμος ἐφέρετο, οὐχ ἂν ἑτήρουν τοὺς οἰχείους
ὅρους αἱ ἡμέραι xai αἱ νύκτες. Νῦν δὲ τοσοῦτον
προνοητῆς ἐστι τοῦ παντὸς, ὡς ὑπὸ τῆς ἄγαν εὖἎ-
ταξζίας δοχεῖν viv πρώτην ἡμέραν ἀεὶ την ἑξῆς δι-
δάσχειν περὶ τοῦ ὅρου τῆς ἀποχληρωθβείσης αὐταῖς
τάξεως. Tgónov γάρ τινα ἐρεύγεται aos, νουτέστί
μηνύει Qva ἠτοι τὸ περὶ τούτου πρόσταγμα τοῦ
8:07.

Καὶ γὺξ νυκτὶ ἆν αγΊε.ὶ.186ι γγῶσι». Τοῦτο δὲ xat
ἐπὶ τῶν νυχτῶν ἔστιν ἰδεῖν γνῶσιν δὲ, foc τὴν
διδασχαλίαν περὶ τοῦ ὅρου τῆς τάξεως, ὡς μὴ ἆλ-
λήλαις λυµαίνεσθαι, ἀλλά xat τάξει τινὶ, τοῦτο μὲν
τὰς ἡμέρας πλεονεχτεῖν, τοῦτο δὲ τὰς νύχτας, τοῦτο
$' ἰσομοιρεῖν, xat διὰ πάντων εὐαρμοστεῖν. "H ἑρεύ-
γεται ῥῆμα, xai ἀναγγέλλει γνῶσιν, ὅτι ἐστ) πρό-
vota θεοῦ΄ τάξις γὰρ, προνοίας διδάσχαλος. "Allo"
Ἡμέρα μὲν, ὁ Πατήρ’ ἡμέρα δὲ, xoi ὁ Yibc, διὰ
τὴν αἴγλην τῆς θεότητος. Λέχει δὲ ὁ Πατῆρ τῷ Γἱῷ'
xoi Ύάρ φησιν Εγὼ ἐξ ἑμαυτοῦ οὐκ ἑ.άησα ,
dAÀl d πέµψφας µε Πατὴῆρ, αὐτός uoi ἐντο-λην'
δέδωκε εί εἴπω, καὶ tí «Ἰωάήσω. Νὺξ δὲ πάλιν ὁ
Χριστὸς , χατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, πρὸς σύγκρισιν
τῆς θεότητος, xal ἀναγγέλλει τῇ νυκτὶ, τουτέστι,
τοῖς ἀνθρώποις θεογνωσἰχν.

(us. «ΝΕ nihil, sed qui misit me Pater, ille mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar ". Et τατ-
$08 nox Christus est, secundum humanitatem, οἱ divinitati comparetur, qux nox annuntiat nocti,
hec est aliis bominibus, scientiam, οἱ cognitionem de Deo.

Ven s. 4. Non sunt. loquelie neque. sermones quo-
rum non audiuntur voces eorum ? Cum. iuterroga-

" Joan. xi, 19.

Οὑκ εἰσὶ Aa.Ual οὐδὲ .Ίόγοι àv οὐχὶ ἀκούοντα:
αἱ φωναὶ αὐτῶν; Ἐρωτηματικῶς ἀναγνωστέον,

353

COMMENT. IN PSALMOS.

95

ὡσανεὶ λέγοντος τοῦ Δαθὶδ, Ap' obx. alot χαλιαὶ, οὐδὲ Α tione Ιορεηάσιη est ; quasi dicat : Numquid non

λόγοι τῶν ἀφύχων τούτων κτισμάτων αὑτῶν, οὐδὲ
φωναὶ ἀκούοντάι; Mi ἀκονομένης Ύὰρ τῆς αὐτῶν
Φωνῆς, παρὰ τὸ μὴ εἶναι, δῆλον οὐδὲ λαλιὰ, οὐδὲ
λόγος ἔσται' µέρη γὰρ ταῦτα τῆς φωνῆς. Οὕτως
ἀπορήσας, ἐπάγει τὴ» λύσιν.

3utem loquela.et sermo, vocis partes : eumque dubitationem moverit subjungit solutionem.
etiam Hebraicuu idioma, antepositio illa pronowinum, quorum, eorum. Verum ordo sic fiat,

sunt loquelz, neque sermones earum rerum quz
anima earent, et quarum voces non audiuntur ?
Nam cum nulla carum audiatur vox, quia scilicet
nullam habent, credere etiam quis potuisset quod
nec loquela nec sermo earum audiri possit. Sunt
[ Es!
cum

interrogatione, ut diximus : Non sunt loquel.e neque sermones eorum, quorum non audiuntur

voces ?]

Elc πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆ.18εν ὁ φθύγγος αὐτῶν,
παὶ εἰς τὰ Δέραεα ες οἰκουμένης τὰ ῥήματα
αὐτῶν. No, φησὶ, τοσοῦτόν (69) sictv, ὅτι xal
πᾶσα ἡ y7 πεπλήρωται τοῦ φθόγχου αὐτῶν, x30"
ὃν εἱρήχαμεν τρόπον. Ταὐτὸ δὲ δύναται καὶ τὸ, εἰς
τὰ πέρατα τῆς olxovpérnc τὰ ῥήματα αὐτῶν:
ἐπαλιλλόγησε γὰρ ἐμφάσεως ἕνεχεν. Ἐμγαντιχὰ δὲ
Εέχους καὶ πλάτους τὰ πέρατα, ὥσπερ 099 xat auk
καὶ λόγος ταδτόὀν. Ἔθος δὲ τοῖς προφήταις xal μά-
Χιστα τῷ Δαθὶδ τὸ αὐτὸ νόηµα BU ἄλλων xat ἄλλων
ἐχφέρειν ὀνομάτων, "Ἔστι δὲ xal ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι
διδάξας 6 Προφήτης ὅτι τὰ δηλωθέντα κτίσματα
μονονουχὶ φωνὴν ἀφιεῖσιν, ὅτι ἐστὶ πρόνοια Θεοῦ,
διαπράττουσα τὸ πᾶν xal συνέχουσα; βούλεται προς-
αγορεῦσοι, ὥς dpa kv παντὶ ἔθνει ἔσονταί τίνες
συνιέντες τῆς τοιαύτης τῶν ἀφύχων φωνῆς. Ad
φπσιν * θὐχ εἰσὶ λαλιαὶ οὐδὲ λόγοι διαλέχτου τινὸς
ἐθνιχῆς, δι ὧν οὐχὶ ἀχούονται, τουτέστιν͵ ἐπαγγέ)-
λονται al δηλωθεῖσαι τῶν χτισµάτων ἀλάλητοι φω-
val. Τοῦτο δὲ τετέλεσται’ πανταχοῦ γὰρ τῆς γῆς ἐν

ἥεας. 5$. [n omnem terram exivit sonus eorum, et
In fines orbis terre verba ^ eorum. Profecto, inquit,
tanti sunt, ut omnis terra illorum voce plcna sit,
declarando ut diximus. Et idem sibi volunt verba
qus sequuntur : Et in. fines orbis terre verba eo.

B rm. Ad majorem enim emphasim aliis verbis re-

plicavit, quod jam dixerat, ut spe solent Prophe-
tz, et precipue beatus David. Vel aliter : Cum
docuerit Propheta creaturas superius commemo-
T3058, vocem quodammodo emittere, ac fateri
providentiam Dei, qua universa reguntur, ac con-
Linentur, tametsi et auia, οἱ articulata. careant
voce; modo przdicens, quomodo iu omni genera.
tione semper erunt. aliqui, qui hujusmodi creatu-
rarum vocem intelligant, subdit non esse loquelas
àut sermones alicujus idiomatis, per quos non au-
Üüiuntur, hoc est, non annuntientur mute illz
creaturarum voces, de quibus dictum est, Que
prophetia Jam. impleta est, quoniam ubique Gen-
tium sunt, qui intelligunt οἱ annuntiant providen-

παντὶ ἕθνει οἱ συνιέντες, ἁπαγγέλλουσιν, ὅτι ἐστὶ C tiam Dej. In hac. ultiina tamen expositione ver-

«πρόνοια too. Ἐπὶ gévto: τοῦ παρόντος νοήµατος
τὸ, ᾿Ακούονται, ἀντὶ τοῦ, ᾿Αχουσθήσονται vofco-
μεν, χατ᾽ ἀντιχρονίαν. "Hi xal τῷ ἑνεστῶτι ἐχρέσατο,
διὰ τὴν προφητείαν, ὡς ἤδη γινόμενα τὰ μέλλοντα
βλέπουσαν. |

Ἐν τῷ Al ἔθετο τὸ σκἡνωμα αὐτοῦ. Ὁ μὲν
νοῦς τοῦ ῥητοῦ τοιοῦτός ἐστιν ὅτι f]. ἔταξεν 6

0:5; κατοιχίαν ἓν τῷ οὐρανῷ' φησὶ γὰρ Μωῦσῆς .

περὶ τῶν δύο φωστήῆρων τῶν μεγάλων’ Καὶ ἔθετο
αὐτοὺς àv τῷ στερεώμαει τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε
σαἰγειν ἐπὶ τῆς γῆς. "Έδοξε δὲ τοῖς πολλοῖς ἁσύν-
ταχτον * ἡμεῖς δὲ μετὰ τὸ σχήνγωμα ὑποστίξοντες,
xai τὸ αὐτοῦ νοοῦντες μὴ ἀντωνυμικῶς, ἀλλ᾽ ἐπιῤ-
ῥηματιχῶς, εὐχερῶς τὸ ῥητὸν συντάττοµεν ’ olov,

bum, audiantur : accipi debet pro audientur, ut
sit tempus pro tempore. Vel 190 fortassis przesenti
tempore usus est, quia propheta futura veluti prze-
sentia intuentur.

V£ns. 6, 7. In sole posuit tabernaculum ἐς.
Hujus versiculi sensus talis est, quod Dcus habi-
lationem soli posuit in coelo. Ait enim Moyses de
duobis magnis luminaribus, quod posuit ea Deus
in firinamento coeli, ut Iucerent super terram. Ali-
quibus ctiam visum est, versiculum hunc recte con-
strui non posse : nos autem post dictionem laber-
naculum, virgulam ponentes, et dictionem que
Grzxce αὐτοῦ habetur, non pro relativo, sed pro

ἔθετο xat ὥρισε τῷ ἡλίῳ τὸ ozfjvopga χαὶ τὴν κατοι- D adverbio loci intelligentes, commodissime ordinem

χίαν αὐτοῦ, ὃ ἐστιν ἐχεῖ, δηλονότι àv τῷ στερεώµατι
τοῦ οὑρανοῦ, περιττῆς χειµένης τῆς ὃν προθέσεως,
ὡς καὶ ἄλλα πολλὰ bv. ἄλλοις ῥητοῖς παρατετηρήχα-
μεν. Kal d ἢῆ.Ίιος τοίνυν μὴ ἀπολιμπάνων ποτὰ τὸ
ἀφωρισμένον αὐτῷ σχῄῆνωμα τὸν οὐρανὸν, χἡρυξ
γίνεται τῆς τοῦ θεοῦ δόξης xal προνοίας.

reddimus. Posuit Deus ac determinavit soli habi-
tationem iflic, id est in firmamento coeli : ita t2men
ut superfluá sit przpositio, i», quemadmodwin
mulis inlocis observavimus. [Nam cum Greci
sexto casu careant, et illius loco tertio utantur,
dictio sole, hoc pacto, soli, apud eos est, et ordo

traditus rccte fieri potest , ut diximus.] Sol itaque qui constitutum sibi in ccelo habitaculum nunquam
reliquit, divinzeglorie ac providentize perpetuus est. prco

Kul αὐτὸς ὡς νυμϕίος éxxopsvóusvoc ἑκ πα-
στοῦ αὑτοῦ. Λείπει τὸ, ἑστίν. Ὦ ραϊός ἐστι, φησὶ,

Et ipse tanquam sponsus procedeus. de thalamo
suo, Subintllige verbum. est, l'ulcher. est, inquit,

Varic lectiones.
(69) 7c. τοσοῦτοι, ut legisse videtur Latinus Interpres.

255

EUTHYMII ZIGABENE

250.

sol et decorus, radiorum fulgentium splendore, in- A τῷ κάλλει τῶν ἀστραπτουσῶν ἀκτίνων, δίχην νυµ-

star sponsi exeuntis a thalamo.

Exsultabit ut Gigas ad. currendam viam. Hoc in
Ioco etiam tempus positum est pro tempore, ut fu-
turum scilicet pro presenti. Gaudet quippe ac
lmiatur solconstitulum sibi iter percurrens, ac
quasi gigas propriis viribus fretus : ac si dicat,
indefessus semper est sol, tametsi jam tot annis
mandato Dei inserviat.

Asummo calo egressio ejus, εἰ occursus ejus
usque ad summum cali, Egressio seu exitus solis,
est oriens, secundum quem matutinum atque orien-
talem horizontem ascendit. Per occursum vero,
oecasum ejus intelligimus, sceundum quem vesper-
tinum horizontem subit, unico die dinidium spliserze
percurrens: quin imo et totam spheram integro
nimirum die ac nocte.

Nec est qui abscondat sea. calore ejus. Non est
homo aliquis, inquit, aut locus, ita ut per locum
elementa, per hominem animantia omnia com-
prelendantur. Hoc etenim maxima admiratione
dignum est, quod tanto a nobis sol distans inter-
vallo, illuminet οἱ calefaciat. lgnis quippe iste
inferior, procul quidem illuminat, sed non cale-
facit, nisi ad. illum accesseris. Solis prxterea pul-
chritudinem, robur, cursum et utilitatem laudans
Propheta, magnificam ac liberalem Dei poten-
tiam omnibus manifestat. Atque hzec quidem est
recta verborum interpretatio, Quidam vero alle-
gorice Ίο exponentes dicunt per colos quidem
ccclestes atque incorporeos vrdines intelligi, qui
Deum assidue laudant, ut Isaias οἱ Ezechiel tra-
dunt, qui audisse se illos referunt; vcl homines
illos, qui terrena transcendentes, prophetizeque ac
contemplationi Dei incumbentes in celum ten-
dunt : et per firmamentum eos liomines qui circa
mundi actiones stabiles ac constantes sunt, et ad
omnes calamitatum impetus infracti, et per diem
rursus, praeclaras illas ceelestes atque incorporeas
potestates, quae secunda dicuntur lumina; quaque
divina mandata sibi ipsis mutuo deferunt, et re-
nuntiant : per noctem vero, hominem ipsum, ob
carnalis nimirum crassitudinis caliginem, quz ani-
mam circumdat, Et qux» sequuntur consequenter
predictis exponunt. Verba autem | illa : Zn omnem
terram. exivit sonus eorum, magnus Paulus in Epi-
stola ad llebrzos **, congrue ad evangelistas atque
ad apostolos transtulit, atque cis accommodavit.
]ila vero : In sole posuit tabernaculum illic, hoc
pacto per eosdem exponuntur, dicentes : quod
christus in homine habitat; in eo, inquam, ho«
mine, qui virtutum radiis coruscaverit, Ego euim,
inquit, ei. Pater ad eum veniemus, et. mansionem
apud eum faciemus *. Nel Christi tabernaculum,
est assumpta humanitas : quam cum illie habita-

* fio, Rom. x, 18. ** Joan. xiv, 30.

φίου προθαίνοντος ἀπὸ τοῦ θαλάμου.

᾽Αγα..λιάσεται ὡς γίγας ὁδραμεῖν ὁδόν. K&v-
ταῦθα νενοήχαµεν ἀντιχρονίαν᾽ χαίρει γὰρ ὁραμεῖν
τὴν ἀποχεκληρωμένην αὑτῷ πορείαν, ὡς irae τῇ
δυνάμει τεθαῤόηχὡς, τουτέστιν, ἀχάμας ἐστὶν ἀεὶ,
τοσούτους ἐνιαυτοὺς δομλεύων τῷ. τοῦ, Θεοῦ προσ-
τάγµατι.

Απ΄ ἄκρου τοῦ οὗρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ, καν
τὸ κατάντηµα αὐτοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐραγοῦ.
ἝἜλξηδος μὲν, ἡ ἀνατολὴ, xa0' ἣν ὑπερδαίνει τὸν.
ἑῷον ὁρίζοντα" χατάντηµα δὲ, ἡ δύσις, xa0' ἣν εἰς-
τὸν ἑσπερινὸν. ὀρίζοντα χαταδύεται, καὶ διὰ μιᾶς
ἡμέρας τὸ Ἀμιαφαίριον ὅλον διατρέχει * εἰ βούλει
δὲ, δι᾽ ἑνὰς ἡμερονύκτου τὸν σύμπαντα χόσµον.

Ox ἔστιν ὃς ἁποκρυθήσεται τῆς θέρµης αὖἌ-
τοῦ. ὋὉς τόπος, ἡ ὃς ἄνθρωπυς * xal διὰ τοῦ τόπου.
μὲν, τὰ ὄντα, διὰ τοῦ ἀνθρώπου δὲ, τὰ ζῶντα συµ-
περιέλαθε * τοῦτο γὰρ τὰ θαυμασιώτατον, ὅτι τῷ.
αὐτῷ ἁἀποστήματι xal φωτίξει xal θερµαίνει ’ τὸ.

& xap ἡμῖν πῦρ φωτίζει μὲν πόῤῥωθεν , οὗ θερ-.
μαΐνει δὲ, εἰ uh πλησιάσεις. Οὕτως ἑπαινέσας xot.
τὸ χάλλος αὐτοῦ, xai τὴν ῥώμην, xai τὸν δρόµον.
αὐτοῦ, xal τὴν χρείαν, δείχνυσι κἀντεῦθεν toU πε.
ποιηχότος αὐτὸν τὴν φιλότιµον ἰσχύν. 'AXX ἡ μὲν
εὐθὺς (70) ἐξήγησις τῶν ῥητῶν, αὕτη. Τινὲς δὲ εἰς
ἀλληγορίαν ἐμθάλλον; ες αὐτὰ, φασὶν οὐρανοὺς μὲν
εἶναι τὰ οὐράνια τῶν ἀσωμάτων τάγματα, διὰ παν-.
τὸς τὸν Ocbv δοξάζοντα, ὡς Ἱεξεχι]λ xai Ἡσαῖας
fjxoucav* f| τοὺς ὑπερχειμένους τῶν γηΐνων ἀνθρώ-
πους, xat διὰ τῆς θεωρητιχῆς φιλοσοφίας εἰς οὖρα -
νοὺς ἀνατεταμένους' στερέωµα δὲ, τοὺς ατερεουµέ-
νους διά τῆς πρακτιχῆς ἄνδρας, xal ἀῤῥήχτους ταῖς.
τῶν πειρασμῶν προσθολαϊῖς ἡμέραν 68 πάλιν, τὰς
φωτεινὰς δυνάµεις τῶν ἀσωμάτων, φῶτα γὰρ οὗτοι
δεύτερα λέγονται, διαπορθμευούσας ἀλλήλαις τὰ
θεῖα προστάγµατα᾽ νύκτα δὲ, τοὺς ἀνθρώπους, διὰ
τὺν ἐπιπροσθοῦντα «fj φυχῇ ζόφον τῆς σαρχικῆς
παχύτητος' xal τὰ ἑξῆς ἀκολούθως. Τὸ à, Elc aa-
σαν τὴν γῆν ἐξῆ-θεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, ὁ μέγας
Παῦλος àv τῇ πρὸς Ἑδραίους Ἐπιστολῇ εὐχαίρως
ἐπὶ τοὺς εὐαγνελιατὰς xal ἀποστόλους τοῦ Χριστοῦ

D µετήγαγε καὶ προσήρμοσε. Τὸ δὲ Ἐν τῷ ἡ 1

ἔθετο τὸ σχήνωµμα αὐτοῦ, τοιουτοτρόπως ἀλληγο-
ροῦσιώ, ὡς ὁ Χριστὸς iv τῷ ἀνθρώπῳ οἰκεῖ, τῷ
λάμποντι ταῖς τῶν ἀρετῶν ἀχτῖσιν. Εγὼ yàp,
φτοὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐευσύμεθα, xal pori παρ'
αὐτῷ ποιήσοµεν. Ἡ καὶ σχήνωµα τοῦ Χριστοῦ , f$
προσληφθεῖσα ἀνθρωπότη:, ἣν οἰχήσας, ἔθετο iv
τῷ φωτὶ, πολιτευόµενος ὑπὸ τὸν ἥλιον, xat φανερὼς
βιῶν xal αὐτὸς ὡς νυμφίορ. 'Üpatoc Υὰρ, Φηδὶ,
xd.4lsu. παρὰ τοὺς νὶοὺς τῶν ἀνθρώπων, οἷά περ
λελαμπρισμένος ταῖς τῶν ἀρετῶν ἀχιῖσιν, ἡ χάρι-

Varie lectiones.

(70) 1p. εὐθεῖα.

* ek

251

'COMMENT. IN PSALMOS.

*

σιν. Ὃς καὶ tvaXMácato ὁραμεῖν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν A ret, posuit in luce, degens sub sole, hoc est, in

ἐπὶ τῷ θανάτῳ. Απ΄ ἄχρου δὲ τοῦ οὐρανοῦ χατιὼν,
εἰς αὐτὸ πάλιν ἐπανῆλθεν. Οὖδεὶς δὲ ἀποχρυθήσεται
τῆς θέρµης τῶν λάχων αὐτοῦ" χαὶ οἱ μὲν, χαλυφθή-
σονται, οἱ δὲ καυθήσονται (14), ὅτι αὐτῷ Πᾶν γόνν
κάμψει, κατὰ τὸν Απόστολον.

aperto 206 palam vivens. Et ipse tanquam sponsus :
Speciosus enim, inquit, forma pre fliis komi-
mum δὲ illustratus oimirum virtutum radiis ac
multiplicibus charismatum donis : qui etiam ex-
sultavit ut pro nobis curreret viam ad mortem.

atque a summo ccelo descendens in illud rursum reversus est, Przierea etiain nemo se abscondet
a:calere sermonum ejus, quia alij quidem vere caleflent, alii vere vel Hlud saitem addiscent, quod ei
omne genu flectitur |celestium terrestrium et infernorum] ut dixit Apostolus 5).

Ὁ »όμος Κυρίου ἅμωμος, ἐπιστρέφων yvxdc.
'Apxti, φησὶν, εἰς διδασχαλίαν θεογνωσίας xal ὁ
ἄγραφος νόµος, διὰ µεχέθους, xal χάλλους, xal εὐ-
ταξίας τῶν κτισμάτων λαλῶν' νῦν δὲ xal Υραπτὸν
δέδωχε, δι᾽ οὗ καταµάθοι τις τὴν αὑτοῦ xat πρὀνοιαν
xai σοφίαν. Διαφόροις δὲ ὀνόμασι τὸν νόμον χαλεῖ"
νόμος μὲν γὰρ, ὡς ῥυθμίζων τὴν πολιτεἰαν΄ µαρ-
τυρία δὲ, ὡς τοὺς ἁμαρτάνοντας διαμαρτυρούμµενος
δικαιώµατα δὲ, ὡς διδάσχων τὸ δίχαιον” ἐντολὴ δὲ,
ὡς τὸ πρακτέον ἑντολλόμενος " φόθος δὲ, ὡς ἀδυσώ-
πητος᾽ χρίµατα, ὡς ψήφους ἐχφέρων, ὡς προλα-
θόντες εἰρήκαμεν πλατύτερον ἐν τῷ ιτ φαλμῷ.

Vgns. 8. Ler Domini irreprehensibilis , convertens
animas. Sulficeret, inquit, ad prestandam nobis
cognitionem de Deo, ipsa lex naturse, quse magni-
tudinem, pulchritudinem et ordinem rerum qua
create sunt, omnes homines docuit; verum hoc
Deo satis non fuit,sed scriptam etiam legem nobis
tradidit, per quam de divina Providentia ac sapien-
tia eliam doceremur. Variis autem nominibus
legem vocat. Nam et legem appellat, veluti quse
conversationem vitae concinnat εἰ constituit ς et
testimonium, quia peccatores contestatur : et
justiicationem, quia quod justum est docet : et

s»andatum, quia qu: agenda sunt. precipua : et timorem, veluti inexorabilem : οἱ judicium, quasi
sententiam feratet suffragium quemadmodum latius diximus in psalmo xvii.

Ὁ νόμος Κυρίου ἅμωμος, ὑποστρέφων ψυὑχάς
ΤΙ γὰρ ἂν ἔχοι τις αὐτοῦ µέμφασθαι; ὃς Ys
καὶ (72) ἓπ.στροφὴν φυχῶν ἑτέθη, διὰ τῶν μικρῶν
τὰ µείζω διδάσχκων.

Ἡ μαρτυρία Κυρίου, πιστὴ, σοφίζουσα νήπια.
Αξιόπιστος, ἐπεὶ xal παρὰ θεοῦ * νήπια δὲ, f) καθ)
ἡλιχίαν, ὥσπερ τὸν Δανιηλ, xal τοὺς κατ αὑτὸν, fj
χατὰ ἀμαθίαν ἀνθρωπίνης σοφίας, 3) χατά àxaxlav.

Lex Domini irreprehensibilis, εί convertens ani-
sas. Quid enim iu ea est, quod accusari possit, cum
et ad animarum conversionem $it posita, et ex par-
vis majora doceat.

Testimonium Domini fidele, sapientiam prastans
parvulis. Fide digua sunt hec testimonia : quia
a Domino sunt : Parvulos autem vel atate dicit,
ijuemadmodum videmus accidisse in Daniel [cui

puero adhuc data est sapientia], aut ob humans sapientiz ignorantiam, aut etiam ob. summam ία)”
plicitatem. [Omnibus enim his niodis parvulus quis dici potest.

Τὰ δικαιώµατα Κυρίου, εὐθέα, εὑφραίνογτας

καρδίαν. Μηδὲν σχολιὸν ἔχοντα, μᾶλλον νοῦν xal
διὰ τοῦ διδάσχειν τὰς αἰτίας εὐφραίνοντα. Ἡ εὐθέα,
ὡς εὐθύτητος δηµιουργἀ.

Καὶ ἐντολ] Κυρίου, tnJavyhc, φωτίζονσα
ὀφθαλμούς. Τοὺς τῆς φυχῆς᾽ δι αὐτῶν δὲ, xat τοὺς
«oU σώματος. ὥστε μὴ βαίένειν ὁδὺν πονηρἀν.

Ὁ φόδος Κυρίου ἀγγός. (15) ᾽Αγνὸς μὲν, ὅτι
μετὰ χἀθαρσιν ἐπιγίνεται' διαµένων δὲ, ὅτι ἐχεῖνος
μὲν ἄχρι χαθάρσέως φθάνων ἐχδάλλεται διὰ τῆς
ἀγάπης. Οὗτο; δὲ ἀ»τεισαχθεὶς, συνδιαιωνίζεε.

Vins. 9. Justificationes Domini recte, letificantes-
corda. Nihil tortuosum aut obliquum habent :
quinimo summa hominem Ιω afficiunt, dum
causas docent. Vel rectas appellat justificationes
Doinini, quasi quz rertitudinem in omnibus ope-
rantur.

Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos.
Anime oculos intellige per. quos corporis etiam
oculos illuminabit : iia ut per pravas vias non
incedant.

γεια. 10. Timor Domini mundus, permanens in
seculum seculi. Mundus veluti qui accusari non
possit, aut. vituperari, llumanus enim timor accu-
sari solet οἱ pusillaniwitas appellatur. Timorem

autem bic eum intelligit. propheta qui perfectiorem hominem reddit, quique purus est ac mundus :
quem quoties quis babet, a benevolentia Dei nunquam excidit.

Διαμέγων εἰς αἰῶγα αἰῶνος. ᾽Αγνὸς ὡς καθαρὸς D

διαδολΏς * ὁ γὰρ ἀνθρώπινος φόδος διαθέθληται,
δειλία κἀαλούκενος. "H φόδον ἔνταῦθα τὸν τελειωτι-
χὸν λέγει, ὃς µόνος ἐστὶ χαθαρὸς, διὰ µόνον τὸ μὴ
ἐχπ;σεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ οἰχειώσεω; συν,στάµενος.

56 Psal. Σιν S..." Philipp. i1, 10.

lniHalis autem timor mundus non est, quia
ex propriis nascitur peccatis. Vel mundus ideo
dicitur hic timor, quia munditiz est causa, et
mundos bomines reddit. [Preterea alia est hujus
timoris ad alios differentia : humanus timor, sut

* arit lectiones.

(11) Tc. xauq91o0vzat. -
(12) Addendum εἰς, vel πρός.

(15) Hzc inverso ordine legisse videtur Latinus
Interpres.

*

3:9 EUTHYMILI ZIGABENI 56)
ille quem initialem diximus, tempore sepe θχδίίη» A Ὁ Υὰρ στοιχειωτιχὸς οὐκ ἔστιν ἁγνός' συνίσταται

guitur, nego perpetuo ΡΟΓΗΙΑΠΟΙ]: non sie ti-
mor iste perfectior quem laudat Propheta, qui per
tolais. vitam bominis extenditur, ut denotant illa
vetba : In seculum saculi. Vel ideo. mundus dici-
tur, quia post anim purgationem innascitur; et
permanens, quia timor ille-qui ad munditiam
pervenit, ejicitur a. dilectione,

γὰρ διὰ τὰ οἰκεῖα πλημμελήματα, χα. τούτων fjo-
τηται. Ἡ ἁγνὸς, ὡς ἁγνείας ποιητικός. Οὗτος «δὲ
οὐκ ἔστι πρόσχαιρος, ὡς. ἀνθρώπινος, ἢ ὡς ὁ στοι-
χειωτιχὸς, ἀλλ) ὅλῃ τῇ ζωῇ παρατει,όµενος' τὸ
γὰρ διαρχὲς αὐτοῦ νῦν, οἶμαι, δηλοῖ τὸ , elc. αἰώνα
alóvoc.

(Dilectio enim, inqui, [όλα pellit Limorem]. Hic ααίδηι timor,

qui munditiam subsequitur, permanet in sternum.

4udicia. Domini vera. Ea. enim sola proprie omni
prorsus crrore careut. Num.hunana judicia si. ad
summam et exactam divinorum judiciorum dis«
quisitionew .cemparentur, erronea etian esse ape
parebunt, propter humani nimirum intellectus in^
firmitatem.

D
Justificata in idipsum. Hoc est quxe vera. pariter

funt et jusia. Nam quod proprie verum fuerit, iilud
etiam justum erit.

Vgns. 11. Desiderabilia: super auram. et lapidem
preiiosum multum. Hoc est. supra. omnia hujus
mundi bona, quz: pretiosa. ab. hominibus reputan-
tur; qui vero ab hujuswodi materialium rerum de-
siderio procul fuerit, ille divina judicia, hoc est,
lcgem Dei, quasi famelicus, semper appetet, cisque
nunquam sauabitur.

Ex dulciora super mel et favum. Mellitis etenim
favis, qui et visu jucundi sunt, et. gustu suaves,
deleiora sunt eloquia Dei. Per pretiosissimas au-
tem: materias et per cibum suavissimum, deside-
rium et dalcedinem divinorum judiciorum demon-
stravit.

Ves; 12. Etenim sereus tuus custodit ea, De seipso
Propheta hoc dicit. Vel in universum, quod omnis
qui servus Dei, atque. ita per- virtutem affectus,
neeessario omnia observat quz superius dicta gunt:
Cwstodit enim: posuit pro eo quod est, amat atque
operatur.

In custodiendis iliis retributío multa, Non in fu-
tura tantur vita sed etiam iu przsenti,

V£as. 15. Delieta quis intelliget ? Quia praedicto-
vun observatio, e peeeatorum abstinentia proticisci-
tur, quod difficillimum est, mcrito dubitat Propheta
quisnam futurus sit adeo sapiens ad discernenduin

Τὰ κρίµατα Κυρίου, ἀ.ληθινά. Ἁληθινὰ, ὣς μόνα
χνρίως ἁπλανῆ, πρὸς ὀντίδιαστολὴν τῶν ἀνθρωτί-
vtov χριµάτων, ἃ πεπλάνηται, ὅσον mob; τὴν áxpi-
θειαν, διὰ τὴν τοῦ νόµου ἀσφάλειαν.

Δεδιχαιωμένα ἐπὶ τὸ αὐτό. "Ev αὐτῷ δὲ κα. ἐ[-
χαια’ τὸ γὰρ χυρίως ἀληθὲς xal ἅμα xoi δίχαιόν
ἑστιν.

Ἐπιθυμητὰ ὑπὲρ χρυσίον καὶ .1θον τίμιον
πολύν. Ὑπὲρ τὰ. παρ) ἀνθρώποις: δοχοῦντα τίµια
τῶν ὑλῶν. 'O γὰρ τῆς ὀρέξεως τούτων ἀποστὰς
τῶν. τοῦ Θεοῦ κχριµάτων ἀπορέστως ἐπιθυμήσει,
τουτέστι τοῦ θείου νόµου.

Καὶ γάυχύτερα ὑπὲρ μό.ἒι καὶ χηρίον. Ὑπὲρ τὸ
σίμθλον, ὅπερ ἡδύτατόν ἔστιν εἰς ὅγιν χαὶ γεῦσιν.
Axà δὲ τῶν τιµιωτέρων ὑλῶν, xaX τοῦ ἡδυτέρον βρώ-
μµατος, ἑνέφηνε τὴν ἐπιθυμίαν xal γλυχύτητα τῶν

C θείων χριµάτων.

Καὶ γὰρ: à δοῦΊός σου φυλάσσει αθτᾶ. Περὶ
ἑαυτοῦ τοῦτο αἶπεν. "H ὅτι xà; ὃς ἔστι δουλός σου.
χατὰ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς διάθεσιν, ἐξ ἀνάνγχης φ.-
λάσσει αὐτὰ, δηλαδη, τὰ προῤῥηθέντα. Φυβάσσοι
δὲ, ἀντὶ τοῦ, φιλεῖ χαὶ ἐνεργεῖ..

Ἐν τῷ φυ.1ἀσσειν αὐτὰ, ἀγταπόδοσις πο.ἰή.
02x ἐν τῇ μελλρύσῃ ζωῇ µόνον, ἀλλὰ xa ἓν τῇ παρ-
900p.

Παραπεώματα τίς συγήσει; "Enst f φυλαχη
τούτων: δι) ἀποχῆς γίνεται πλημμµεληµάτων, τοῦτο 6E
δυσκατόρδωτον, εἰχότως διαπορεῖ, Τίς οὗτος ἔσται
συνετὸς, λέγων, εἰς διάχρισιν τῶν πλημμεληµμάτων,

peceata, ut in. ea non íncídat, cum- aliqua peceata D ὥστε μὴ περιπίπτειν αὐτοῖς; τινὰ γὰρ αὐτῶν λε-

.Siut maxime latentia, ea. preeipue qua in animo
consistant.

Ab occhltis meis munda me, Occulta appellat pec-
cata, αυ clam commissa sunt; vel turpes cogita-
lioues, que én animo-versanter, pro quibus arden-
ter. supplicat, Nàm- quamto magis latent, tanto
diflicilius expelli ac superarr possnnt: quippe cum
sumi -secaáritate animu nostéuur inquinent. Ma-
pilesta enim peecata. facilius superantar, uisi
quis perditis prorsus sit moribus. Vel per occus,
peccata ea intellige, qux per ignorantiam commit-
luntur.

; Et. abialienis parce servo. tuo. In alienis, inquit,
pzc«atis parce mihi, cuin. noverim reges, poniifi-

πτὰ xal λανθάνοντα, xal μᾶλλον τὰ κατὰ ψοχὴν συν-
ιστάµενα.

Ἐκ τῶν κρυφίων µου καθἀρισόν µε. Κρύψια
λέγει, ἡ τὰ £v. χρυφῇ πραττόµενα πλημμελήματα, 3
τοὺς χατὰ διάνοιαν συνισταµένους αἰσχροὺς λοχι-
σμοὺς, περὶ ὧν ἐκετεύει θέρμῶς * οὗτοι γὰρ ὅσον εἰ-
diy ἀφανεῖ;, τοσοῦτον καὶ δυσχαταγώνιστοι, κατὰ
πᾶσαν ἅδειαν μολύνοντες. Τῶν γὰρ φανερών ἆμαρ-
τηµάτων περιγενήσεταί τις; εἰ pi) πάντη ἔχδεδι-
τηται. Κρυφίων νοήσεις, τῶν kv ἀγνοίᾳ ἡμαρτημέ-
VOV.

Καὶ ἀπὸ ádAJorplov φεῖσαι τοῦ δού.Ίου σου.
Καὶ ἓν τοῖς ἀλλοτρίοις ἁμαριήμασι φεῖσαί µου.

41

COMMENT. IN PSALMOS.

"Evé£ystac γὰρ xol βασιλεὺς ἁμαρτίαις ὑπηχόων, xat A ces, pareules, el dominos, obnexios esse subdito-

ἀρχιερεὺς ταῖς τοῦ λαοῦ, xal πατὴρ ταῖς τῶν παί-
δων, xal δεσπότης ταῖς τῶν δούλων, ὅταν ἐξ ἆμε-
λείας αὐτῶν ἁμάρτωσιν οὗτοι. Ἡ καὶ ἆ,1Ίοτρίων λέ-
γε: τῶν τυχηρῶν παραπτωµάτων, ἃ μὴ χατὰ προαί-
βέσιν, ἀλλὰ χατὰ περίστασιν γίνονται. "Il dAAotplew
νοῆσεις τῶν ἐχθρῶν, εἶτε ὁρατῶν, else ἀοράτων.
ἘΕὰν }ὰρ µή µου καταχυριεύσωσι, τότε ἅμω-
qoc ἔσομαι. ᾿Εὰν ταῦτα μὴ νιχῄήσωσι, τότε τέλειον
ἔξω- vov γὰρ φύλαξ εἰμὶ τοῦ νόµου, ἀλλά γε ταῦτα
πεφόθηµαι.

Kal καθαρισθήσοµαι ἀπὸ ἁμαρτίας μεγάλης.
Μεγάλην ἁμαρτίαν τὰ εἱρημένα χκαλεῖ, εἰ xai τισι
δυχοῦσι εὐχαταφρόνητα!' xal ὁ χατὰ διάνοιαν γὰρ

rum, plebium, filiorum, et servorum peccatis :
quando. nimirum ob illurum negligenuam deliquc-
rint. Vel ab alienis, lioc esf, a peccatis quee fer-
uito ae casu conimisea sunt el non electione ; vel,
ab alienis, hoc est, ab inumicis, tam visibilibus
quam invisibilibus,

Vgns, 14. Si mei dominati non fuerint lunc. irre-
prehensibilis ero. Si hzc, inquit, peceata me non
viceriut, tunc perfectionem assequar. in praesentia
enim tametsi legem observo, timeo tamen a pec-
catis.

Et emundabor a delicto magno. Per magnum pec-
catum, ea. iatelligit quae superius dicia sant, licet
fortassis quibusdam contemptibilia videantur. Hen-

λογισμὸ; διώχει τὴν χάριν τοῦ πνεύματος. Τὸ xap- B tis etenim inquinatio spiritum fugat, οἱ neglectio

ορᾷν τοὺς ὑπὸ χεῖρα πλημμελεῖν, τῆς ἴσης ἑστὶ
καταδίχης, xai μείζονος ἄξιον.

Καὶ ἔσονται εἰς εὐδοχίαν τὰ .Ίόγια τοῦ στόµα-
τός µου. Τότε, φῃσὶν, ἕἔσονταί σοι xal οἱ λό-
Υοι τῆς προσενχῆ; µου εἰς εὐαρέστησιν, ἅτε xai ἀπὸ
τῶν εἰρημένων χαθαρισθῶ.

Καὶ ἡ usAérn τῆς χαρδίας µου ἐνώπιάν σου διὰ.
παντός. --Ἔσται, δλλονότι ' εἰ γὰρ μὴ ἁπομάθῃ
μελετᾷν αὔση τὰ αἱσχρὰ, οὐκ ἂν τὰ GÀ μελετήσει,
καὶ οἷς χαἰροις (74) αὑτός.

Κύριε, βοηθέ µου, καὶ ἄντρωτά µου. Zo γάρ pot
xai βοηθήσεις λυτρωθήῆναι, xal λυτρώσεις τῶν εἰρπ-
Ηένων. "H, Κύρ.ς ὁ βοηθῶν pot, ἐν οἷς χατορθῶ, καὶ

Ἀυτρούμενας ἓν of; περιπίπτω. Th μέντοι, "Ex τῶν C

πρυφίων µου καθάρισόν µε, καὶ τὰ Ege ἅπαντα,
ἁρμόσουσι πᾶσι πιστοῖς λέγεσθαι.

Elc εὁ téloc YXuApn'c τῷ AatCl0.
TAAMOSX 168,

Elc τὸ τέλος καὶ οὗτος ὡς προαγορεύων τὰ μὲλ-
Άοντα τέλος λαθεῖν ἐπὶ Ἐξεχίου βασιλέως. Τοῦ γὰρ
Ασσνρίου Σεναχηρεὶμ διὰ "Padáxou τὰ βλάσρημα
ἐχεῖνα μηνύσαντος, περιαλγήσας Ἐκεχίας, ἕδραμεν

ἐς τὸν θεῖον vaby, à; ἡ τῶν Βασιλειῶν βίθλος ἱστο-
ρεῖ, xa ἀνήγγειλε πάντα τῷ θεῷ, πρὸς ἄμυναν
ἐχχαλούμενος” ol δὲ περὶ αὐτὸν πάντες, lv ol; xaY
Ἡσαῖας ὁ προφῄτης, ἰδόντες τὴν συντριδὴν τῆς Φυ-
χΏς αὐτοῦ, μονονουχὶ τῶν παρόντων ῥητῶν τὴν δύ-
ναμιν αὑτῷ ἐπερώνγσα», εὐχόμενοι δεχθΏναι τὴν
ἱχετχρίαν τοῦ βασιλέως” ὅρα δὲ πῶς ἡ θεία γάρις
ἐπέδειςς τῷ Δαθὶδ οὗ τὰ πράγματα µόνον, τὰ πο)-
Aoi; ἔτεσιν ὕστερον (75), ἁλ)ὰ καὶ ἃ εἰχὸς ἦν εἰπεῖν
τότε -οὓς περὶ τὸν βασιλέα.

υ

corum delictorem qua 2 subditis committuntur,
eamdem condemnationem, vel majorem etiam, me-
reiur.

Vgns. 15. Et erunt ut placeant eloquia oris mei,
Tuuc, inqui, preces nme;e erunt tibi yratge, atque
608 suscipies : quando scilicet a prredietis ouibus.
mundatus fuero.

E: cogitatio coraja. mei in «ΟΚΕΡΕΕΙΝ (uo semper.
Subintellize verbum, er. Nisi euim dediscat cor
meum turpia cogitare, tua certe, et ea quibas tu
delcetaris, nunquam considerabit.

Domipe adjutor meus et redemptor meus. Tu enim
mihi adjutor eris vt redimar, et reJiwmes me a
prauictis pecealis. Vel, ti o Domine, adjuvas me,
in iis omnibus quie per virtuieu age, οἱ liberas
we de oinpibus.perieulis, in.quab incido. lllud etiam
advertendum est, qnod xerba illa : Ab occultis meis
munda me, θἱ qwe sequuntur, omnibus possunt β-
delibus accommodari,

In. finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS XIX.

In finem ctiam hic. psalnua inscribitur, quia (ν-
lura przdicit, ei quz fineu habitura erant tempore
Ezechiz regis. Nam cum Seunacherib. | Assyriorum
rex per lapsaeem blaspliema illa verlia pepulo
aununtiari jussissei, dolens atque id agre ferens
Ezechias, cucurrit ad. templum. Dei, ut in Hiris-
Regu legijjnus: et omnia Deo asnumdaus qua
acta erant, advocavit. eun. in auxilium. Omnes
autem regis familiares, inter. quos eras euam Isaias.
propheta, anima illius coutritionew. videntes,
quidaui) ad eum tunc. verba.in sententiam àe .te-
porem presentis psalmi locuti sunt, orasates sup-
plieationem regis exaudiri. lllud autem considera;
quomodo divina-.gratia, Prophe:z-noetro nom tan,

£um ea reselaverit qu:e futuris fieri debebant temporibus, sed ipsa etiam verba qwm verisimile erat,

illius regis deinesticos dicturos csse.

'Ezxaxoíca: σου Κύριος ἐν ἡμέρᾳ θ4ΐψεώς σου.

Καὶ γὰρ ὅτε ἀπέστειλεν Ἑζεχίας xal οἱ μετ αὖὐ-

YgBs. 2. Exaudiat te Dominus in die tribulationis. :
Nam cum Ezechias 1isissel nuntios ad Isaiam, lioc;

Vari» lectiones.

(74) fc. χαίρεις.

(75) Agde, vel subaudi yevroópeva. E

263

EUTHYMII ZIGABENI

204

pacto ei locuti sunt, dicentes : Dies. tribulationis A τοῦ πρὸς Ἡσαϊῖαν, οὕτως εἰρήχαδιν' Ἡμέρα 0Al-

atque improperii ὃν.

Protegat te nomen Dei Jacob. Quod negl ctum
modo est, et blasphematum ab Assyriis. Meminit
autein patriarche Jacob, quia et illein magnis ca-
lamitatibus versatus est et periculis, et ab omni-
bus tandem Dei auxilio liberatus.

Ὑκλο. 59. Emiltet tibi aexilium de sancto. San-
ctum, templum appellabant antiqui, quod adventare
illuc Deum credebant.

Et de Sion tueatur te. Mons Sion dedicatus erat
Domino. Et sensus est : Deus qui habitat in Sion,
illinc veniet in auxilium tuum.

γε». 4. Memor sit omnis sacrificii tui. Quodcun-

Ψεως xal ὀνειδισμοῦ. ]
Ὑκπερασπίσαι ὅου τὸ ὄνομα toU δεοῦ Ἱακώδ.

Τὸ ἐξουδενωθὲν xal ὑθρισθὰν ὑπὸ τῶν ᾿Ασσνρίων *

τοῦ ἹἸαχώό δὲ ἐμνημόνευσενι ὦ; xàxelvoo πειρασμοϊς

᾽ὁμιλήσαντος µεγάλοις xal φόθοις, xai ῥυσθέντος

πάντων διὰ θεοῦ.
᾿Εξαποοτείᾶαι σοι βοήθειαν ἐξ ἁγίου. "Αγιον ὁ
ναὺς ὠνομάζετο, kv ip φοιτᾷν ἐπίστευον τὸν θεόν.

Καὶ éx Σιὼν ἁἀντιλάδοιτό σου. Ἡ Σιὼν γὰρ τῷ
Θεῷ ἀνέχειτο' ὁ θεὸς, ὁ ἐν τῇ Σιὼν iv, ἐξ αὐτῆς
χινούμενος, βοηθήσαι σοι

Μνγησθείη πάσης “θυσίας σου. "Hv ἐν τῷ xat£o

que scilicet in pacis tempore ut pius ac religiosus B τῆς εἰρήνης προσῆχες, θεοσεθέστατος (v.

ei obtulisti. E

Et holocaustum (uum. pingue. fiat, Per holocau-
stum victimam | intelligit, quam totam atque iffíte-
gram erat oblaturus. llc, inquit, victima pingue-
&Cat. Fiet autem pinguis, si libera ei pascua dimit-
tantur, quod erit, dissoluta obsidione. Per victime
itaque pinguedinem, obsidionis etiam dissolutio-
nem fieri optat. Vel, pinguefiat, hoc est, pingue
reputetur οἱ acceptum. BHolocaustum Greca dictio
est, ex nominis etymologia sic dictum, quod to-
tum comburatur. Sacrificiorum enim alia totaliter,
alia autem in parte comburebantur : veluti omen-
tum, renes, et adeps, et. alia hujusmodi, ut habe-
tur in Levitico.

VeBs. b. Tribua! tibi Dominus secundum cor tuum.
Ut cortuum optat. Cor autem Propheta sape po-
Bit pro anima, eo quod prz czteris aliis. membris
cor ab anima inspiretur. Sic etiam alibl accipitur:
Cor meum el caro mea exsuliaverunt. in. Deum vie
tentem.

Et omne consilium tuum — impleat. Quodcunque
scilicet rectum ac justum fuerit.

V£as. 6. Letabimur in salutari two. Speramus,
inquit, quod Deus suam ob clementiam, δἱ οὗ tuam
probitatem, przstiturus tibi sit salutem, teque in-
stiperabilem redditurus, quo beneficio et nos tecum
pariter fruemur.

Et in. nomine. Dei nostri. magnificabimur. Nam

Καὶ τὸ ὁ.λοκαύτωμά cov giardro. Ὁ µέλλεις
προσενεγχεῖν εἷς ὁλοχάρπωσιν θῦμα, πιανθείη’
πιανύῆσεται δὲ, νομῆς ἐλευθέρας ἁπολαῦον. Ἔσται
δὲ τοῦτο, λυθείσης ποτὲ τῆς πολιορχίας * ὥστε διὰ
τῆς πιότητος τοῦ θύματος, τὴν λύσιν τῆς πολιορχίας
ἡ εὐχῆ βούλεται, Ἡ Πιαγάεω, ἀντὶ τοῦι Πιον "iym
σάἀσθω, καὶ εὐαπόδεχτον. Ολοκαύτωμα δὲ ἐχαλεῖτο,
διότι ὅλον kxalsto * xal γὰρ τῶν θυμάτων τὰ μὲν
ὡλοχαυτοῦντο τῶν δὲ µόρ:ά τινα xavexaleco, ἐπί»
πλους, xal νεφροὶ, xal στἑαρ, καὶ ἄλλα τοιαῦται χα»
θὼς τὸ Λευιτιχὸν ἑἐδίδαξε.

C Δώη σοι Κύριος κατὰ τὴν καρδίαν σου. Ὡς t

xapbia σου βούλεται. Καρδίαν δὲ τὴν φυχᾶν 5ολ-
λάκις ὁ Προφήτης λέγει, διὰ τὸ ἐξῆφθαι ταύτην τς
ψυχῆς, µάλιστα τῶν ἄλλων μελῶν, ὡς τό Ἡ χαρ-
δία µου xal dj σἀρξ µου Ἠγαλλιάσαντο ἐπὶ θεὸν
ζῶντα.

Καὶ πᾶσαν τὴν βου.1ήν σου π.1ηρώσαι. Ἄγα»
θὴν xat δικαίαν υὗσαν.

᾽ΑγαΛιασόμεθα ἑπὶ τῷ σωτηρίῳ σου. Πεποίθα»
psv ὅτι διὰ τὴν αὐτοῦ χρηστότητα, xal τὴν oj» xa-
λοκαρδίαν, ὃ 8:0; τὴν σωτηρίαν ποιῄσει, zal ἀχαῖ-
αγώνισῖτον θήσει δε, ἧς καὶ ἡμεῖς ἁπολαύσομεν.

Ἐν τῷ ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν pgequlvr^

οἱ inimicos Deus conterit, formidabilis etiam erit p θησόµεθα. El Υὰρ αυντρίδει τοὺς ἐχθροὺς, φοδερὸς

gentibus, hoc solo nomine Deus Israel invocatus :
per quod nomen et nos magnifücabimur, veluti
exaudita invoeatione nostra.

Vas. 7. Impleat Dominus omues petitiones tuas.
Orationi insistunt et precibus, ob diuturnam ac
x e contritionem atque humilitatem rc-

Φ.

Nunc cognovi qnoniam salvum fecit Dominus Chri-
sium suum. [jc quasi ab unoquoque eorum tunc
pariter comprecantium dicta sunt, certitudine qua -
dam salutis habita a sancto Spiritu. Christum au-
tom Regem appellat ut unctum.

Exawdiet illum. de calo sancto suo. In cceio habi-

50 Ἴρα, xxxvii, 3,

ἔσται τοῖς ἔθνεόι, xal µόνον ὀνομαζόμενος ὁ θεὸς
τοῦ Ἱσραὴλ » διὰ δὲ τοῦ τοιούτου ὀνόματος καὶ ἡμεῖς
μεγαλυνθησόμεθα συνεξαχονόµενοι.

Π.Ίηρώσαι Κύριος Πάντα τὰ αἰτήματά σου.
Ἐπιμένουσι τῇ εὐχῆ, διὰ τὴν ἑπίμονον τοῦ βασιλέως
συντριθὴν χαὶ ταφείνωσιν.

Nov ἔγνων, ὅτι ἔσωσε Κύριος τὸν Χριστὸν
αὐτοῦ. Τοῦτο ὡς &o' ἑκάστου τῶν εὐχομένων, τηνι- "
χαῦτα πληροφθρίαν τινὰ δεξαµένων παρὰ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος. Χρισιὺς yàp ὁ βασιλεὺς, ὡς χριόµε-
νος.

Ἐκπαχούσεται αὐτοῦ ἐξ οὗρανοῦ ἁγίου αὐτοῦ.

2C5

σχίαζε. Διό ποτε μὲν Ex τοῦ ναοῦ, ποτὲ δὲ ἐξ οὖρᾶ-
νοῦ τοῦτον παρεχάλουν. ᾽Αγίου δὲ, τοῦ ἀφωρισμένου
αὐτῷ.

Εν δυγαστείαις ἡ σωτηρία τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ.
Ἐν ὑπερθολῇ δυνάµεως ἡ παρὰ τῆς θείας δεξιᾶς
Υινοµένη τινὶ σωτηρία * διὸ χρὴ θαῤῥεϊν, xaX μὴ δε-
δ.έναι τὴν δοχοῦπαν ἁἀνυπόστατον τῶν πολεμίων
πχρασχεν]ν.

Οὗτοι ἐν ἅρμασι, καὶ οὗτοι ἐν ἵπποις. Οἱ χυ-
χλῴσαντες ἡμᾶς ἐν ἅρμασι xal ἵπποις εἰσὶ, xat πε-
ποίθασιν * οὗτοι δὲ καὶ οὗτοι, οἱ αὐτοί * καὶ τοῦτο γὰρ
ἰδίωμα τῆς Ἑδραῖδος διαλέχτου.

Ἡμεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου 8600. ἡμῶν (76)
/ιθγα1υνθησόµεθα. "Ημεῖς δὲ ἐν ὀνόματι Κυρίου,
(11) τὸ ἐξονειδισθὲν παρὰ τῶν ἐχθρῶν, εἰς βοήθειαν
ἐπικαλεσόμεθα * 3) διὰ τὸ ὄνομα Κυρίου, xb ὑδρι-
αθὲν, ἐπιχαλεσόμεθα τὸν Κύριον βοηθόν.

Αὐτοὶ συγεποδίσθησα», καὶ ἔπεσον ' ἡμεῖς δὲ,
ἀνέστημεν, xol ἀνωρθώθημε». Τὰ μὲν προλαθόντα
ῥητὰ, κατὰ τὸν xatphv σαν τοῦ θρήνου xal χοπε-
τοῦ’ τὰ γὰρ ἐντεῦθεν, μετὰ τὴν ἁόρατον ἀναίρεσιν
τῶν ᾿Ασσυρίων ἐγίνοντο, λυθείσης τῆς πολιορχίας,
xai χαιρόντων πάντων, xai τὸν θεὺν δοξαζόντων, xal
λεγόντων ταῦτα Συνεποδίσθησαν γὰρ τῇ θείᾳ δυ-
νάµει, καὶ κατηνέχθησαν πτῶμα θανάσιμον’ ἡμεῖς
δὲ πεπτωκότες τῷ δέει, ἀνέστημεν τῷ φρονήµατι.

K)pwu, σῶσον τὸν βασιάέα, xal ἑπάχοισον
ἡμῶν, ἐν ᾖᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἐπικαλεσώμεθά σε. Ὥσπερ
v3v ἔσωσας αὐτὸν Ex χειρὸς ἐχθρῶν, οὕτω xal εἰς «5
ἕτης (78), ἄξιον ὄντα σώζεσθσι, διὰ τὴν ἀρετὴν αὖὐ-
τοῦ * ἐπάκουσον αὖθις ἡμῶν, ὡς xal νῦν, ὁσάχις ἂν
ἐπιχαλεσώμεθά σε, 'O μὲν οὖν ψαλμὸς, εἰς τὰ κατὰ
τὺν Ἐζεχίαν ἡρμηνεύθη καὶ Ίρμοσε: τινὲς δὲ, τῷ
Δαθὶδ αὐτὸν ἁρμόνειν βιάξονται, παραταττοµένῳ
πρὸς ἐπιόντας ἐχθροὺς, xal φασιν, ὡς αὐτὸς ὁ Δαθὶδ
ἐσχημάτισε τὸν ψαλμὸν εἰς τὰ πρόσωπα τῶν περὶ
αὐτὸν ἑταίρων. ᾽Αρμόσειε δ ἂν xal παντὶ πιστῷ
παραταττοµένῳ χατὰ τῶν δαιμόνων, ofa τοῦ σώματος
ὑπερευχομένου τῆς ψυχῆς. Καὶ οἱ δαίμονες γὰρ έξου-
δένωσαν τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ. "Άγιον δὲ νοήσεις, xal
Σιὼν, τὸν οὐρανὸν, ὡς εἰρήχαμεν πολλάχις. Χριστὺς
δὲ αὐτοῦ xai βασιλεὺς, ὁ Χριστιανὸς, ὡς προείρηται.
Ἑν ἅρμασι δὲ καὶ àv. ἵπποις, οἱ δαίμονες, διὰ τὸ
τάχος, καὶ τὴν ἓν πολέμοις παρασχευἠν. Λέχοιτο δ᾽
ἂν ὁ φαλμὺὸς ουτος χατὰ τῶν αἰσθητῶν Σχθρῶν
ἡ αῦν, τῶν Βαρθάρων, xai ὑπὲρ τοῦ βασιλέως ἡμῶν.

COMMENT. IN PSALMOS.
Καὶ ἓν οὐρανοῖς Y&p χστῴχε:, xal ἓν τῷ ναῷ ἔπε- A tabat, et in templo obumbrabat

265
: atque ideo ali-
quando e templo, aliquando vero eccelo illum ad-
vocabant. Sanctum vero. celum appellat quasi san-
ctificatum Deo ac dedicatum.

In potentatibus salus dextere ejus. Salus illa,
αυ obvenit a gratia Dei, fundata est in abundan-
Lia quadam atque excessu divin: potentiz ; atque
idco nus contidere oportet et inimicorum apparatum
non timere, quanquam immensus admodum atque
intolerandus videatur.

Vens. 8. Hi in curribus, et hiin equis. Hi quicir-
cumdant nos, in curribus et in equis sunt, in qui-
bus confidunt. Eosdem enim inimicos utrobique
intelligit, [tametsi repetat articulum], estque hoc
etiam Ilebraic» lingue idioma.

Nos autem in nomine Dei nostri. invocabimus. Nos
autem, inquit, illud Dei nomen, quod ab inimicis
exprobratum ac contumelia affectum est, in auxilium
nostrum invocabimus : vel, propter nomen Domini,
quod ab illis spretum est invocabimus Dominum
ad;utorem.

VEns. 9. Jpsi obligati sunt et ceciderunt, nos. au-
lem surreximus el erecti sumus. Superiora verba,
lamentationis ac planctus tempore prolata fuerunt :
quae sequuntur. post invisibilem Assyriorum czedem
dicta sunt, obsidione scilicet dissoluta, omnibus
gaudentibus et Deum glorilicantibus, atque hujus-
modi verba dicentibus. Obligati enim sunt et im-
pediti potentia Dei, atque in lethalem ruinam prz-
cipites delati : nos autem qui in multo eramus
timore, surreximus, animumque et fiduciam rece-
pimus.

Vns. 10. Domine,salvum fac regem , εἰ exaudi
nos in quacunque die invocaverimus le. Quemadmo-
dum nunc de manu inimicorum regem salvasti,
sic et in futurum salvato, cum ob proprias virtu-
te8, dignus sit, qui a te salutem consequatur : et
nos rursum etiam exaudi, quotiens te invocaveri-
mus, quemadmodum nunc exaudimur. [taque sic
dictis, przsentis psalmi expositionem de Ezecbia
perfecimus. Quidam congruere eum dicunt beato
David, cum inacie adversug inimicos consisteret,
et conscriptum ab eo esse ex sociorum persona,
qui cum eo aderant. Congruit eliam unicuique

D fideli adversus dzemones decertanti, ipso nimirum

corpore, pro anima preces porrigente. Nain et da--
mones nomen Dei contempsere. Per sanctum au-
tem, et per Sion, colum intelliges, ut sspe di-
ctum est. Per Christum vero et regem, quemlibet
Christianum, ut alibi prediximus. In curribus
autem et in equis demones incedere dicuntur, ob
eorum velocitatem et ob summum belli apparatum.

Dici eliam potest hic psalmus adversus inimicos nostros Barbaros, et pro regibus nosuis (ide-

JNibus.

Varie lectiones.

16) γρ. ἐπικαλεσύμεθα.
η ο τῷ ἐξονειδισθέντι.

Par&ROL. Gn. CXXVIII.

(78) Adde, vel subaudi σώσεις.

261
In (inem psalmus. ipsi David.
lPSYLMUS XX.

llic Psalmus similiter in (inem inscribitar, veluti
qui prophetiam contimet, quz? Ezechix regis tem-
pore fidem accepit. Aiunt enim quod post eam
egritudinem qua ce illius vita desperatum est, ad-
dite ci postmodum xv annorum γι spatio, ut. in
libris Regum traditur, familiares ac domesticiejus
gratias Deo egerunt : quorum verba ac voees pre-
sens psalmus imitatur ac fingit. Vitam enia, inquit,
petiit a te, et tribuisti ei. Vel aliter : Beatus David
futura ca esse pfounoscens, presentem psalmum
pro Ezechia rege Deo obtulit,

γεκφ. 2. Doniine , in potentia tua laetabitur. rez.
hu ila nimirum potentia, qus ei hactenus α:|-
jumento fuit, et in. futurum l;etabitur.. 1ta enim
credimus, ob recepta a te in praeteritum bene-
fieia.

Et in salutari tuo exeultabit vehementer. lloc est
iu salute, quam a te est consecutus.

VEns. 3. Desiderium anima ejus tribuisti ei. Vel
victorian de hostibus, vel vite diuturnitatem, vel
emne denique ejus votum.

Et voluntate. labiorum ejus non privasti eum.
Quod superius dictum est, iterum repetit, quasi
eblectaus se in gratiarum actione. Nam quad quis-
que animo cupit, ore etiam ac labiis petit. Per vo-
Juntatem autem hic petitionem intellige.

Vrns. 4. Quoniam pravenisti eum in benedictioni-
bus bonitatis. Quoniam eum pravenisti, el przeoc-
eupasti szpius beneficiis tuis antequat ipse ali-
quid peteret a te. Benedictionem hic pro benefici's
accipere debemus, qua a Dei bonitate profici-
senntur; et ideo dicit * In benedictionibus boni-
ratis.

Posuisti in capul ejus coronam de lapide pretioso.
Beneficia οἱ prestita commemorat ; et iu primis :
Donasti illum, inquit, corona regia.

Vrns. 5. Vitam petiit a te, et tribuisti ei. Ut ne-
que 3b inimicis interemptus sit, neque morbo
confectus. Utrumque enim hoc sermone intelligere
debemus.

Longitudinem dierum in seculum seculi. Non εο-
jum vitam dedisti. ei, sed eam etiam longam ρτΏ-

EUTHYMII ZIGADENI

28
Lic τὸ céAoc ναλμὲς τῷ Δαθίδ.
ἘἙλλΜοςΣ K'.
Καὶ οὗτος Elc τὸ réAoc, ὡς προφητείαν περ.έχων'
$ καὶ αὐτὸς τέλος ἔλαθεν ἐπὶ Ἐφεχίου" quot γὰρ
ὅτι μετὰ τὴν ἀθοήθητον vóaov ἐκείνην , προτεθείσης
αὑτῷ ζωῆς ἑτῶν πέντε καὶ δέκα, ὡς dj τῶν Βχσι-
λειῶν ὑφηγεῖται βίθλος, οἱ περὶ αὐτὸν ἰδόντες τὸ πα-
ράδ,ξον, ηὐχαρίστησαν τῷ zo. Τούτων οὖν τὰς φιω-
νὰς ὁ παρὼν φαλμὸς ὑποχρίνεται' Ζωὴν γὰρ. φησὶν,
377/9236 σε, xat ἔδωχκας αὐτῷ. "Il χαὶ ὁ Δαθ'δ τοῦτο
πρ͵ϊδὼν, ὑπὲρ Ἑκεχίου τοῦτον ἐδεφώνησεν.

Κύριε, ἐν τῇ δυγἁἆμει σου, εὐφρανθήσεται à
βασωεύς. Τῇ βοηθούσῃ αὐτῷ, καὶ τὰ ἑξῆς, εὕφραν»
θήσεται. Καὶ τοῦτο πιστεύοµεν ἀπὸ τῶν προλαθόν-
των εὐεργετημάτονν.

Ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου ἆγα.].1ιάσεται σφέδρα.
Ἐπὶ τῇ παρὰ σοῦ σωτηρίᾳ.

Tiw ἐπιθυμίαν τῆς χαρδίας αὐτοῦ ἔδωκνας ab-
τῷ. Ἡ τὴν κατ ὀχθρῶν νίχην, f τὴν προσθήνην της
ζωῆς, f) ἁπλῶς πᾶσαν ἀξίωσιν. d

hal τὴν 0£Ancir τῶν yeuléov αὐτοῦ οὐκ ἑστέ-
pneac αὐτόν. Τὸ αὐτὸ πάλιν δεδήλωχεν, οἷον ἓν-
ηδόµενος τῇ εὐχαριστίᾳ * οὗ γάρ τις ὀπιθυμεῖ, τοῦτο
χαὶ διὰ τῶν χειλέων alvet, θέλησιν γὰρ vov, τὸν
αἴτησιν νοῇσομεν.

"Οτι προέφθασας ἀὐτὸν ἐν εὐ.λογίαις χρηστό-

C τητος. Ἐπειδῆ καὶ προέλαξες αὐτὸν, πρὸ τῆς αἱ-

τήσεως εὐὑεργετῶν πολλάχις * εὐλογίαν γὰρ νῦν, τὴν
εὐεργεσίαν ὑποληψόμεθα. Εὐ.ογίαις δὲ ταῖς τῆς
Cc χρηστότητος.

Ἓθηκας ἐπὶ τὴν χερα.ϊ]ἠν αὐτοῦ στέφανον ἐν
«10ου τιµίου. Καταλέγει τὰς εὐεργτσίας, ὅτι πρ}
πάντων ἐχαρίσω τὸ διάδηµα τοῦ βασιλέως.

Ζωῇ»ν ἠτήσατό σοι καὶ ἔδωκας αὑτφ. Ὥστε µήτε
ὑπ' ἐχθρῶν, µῆτε ὑπὸ νόσων ἀποθανεῖν. ᾽Αμϕότερα
γὰρ ἐνταῦθα νοῄσομεν.

Μακρότητα ἡμερῶν elc αἰῶγα αἰῶγος. 00 µόνον
ἁπ)ῶς ξωὴν, ἀλλὰ xal μακράν. Τὸ δὲ, Elc αἰῶνα

stitisti. Quod vero ait, Jn οσοιίαπι saeculi, Pro- D αἱἰῶνος, ὁ Προφήτης χυρίως μὲν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος

pleta proprie liis verbis uti solet, quando futurum
atque indesinens szeculum designat ; tametsi ali-
quando aut longum aliquod temporis spatium, aut
firmam atque immutabilem deliberationem eodein
. sermone demonstret, ut hoc in loco : Tu dedisti,
inquit, ei vitam, vitam, iuquam, longam, et Jon-
gitidinem dierum flemam ac stabilem. Nee tamen
dicta fuisse credantur.

Vrn8. 6. Magna est gloria ejas in. salutari tuo,
Post divinum lioc auxilium οἳ beneficium a Dco
a&ceptum, magnus, celeber, et conspicuus apud
omnes effectus est, ita ut legationes multze ab
aliis regibus ad illum venirent, et dona ei plarima
essent allata : que omnia ob liujuscemodi divinam
protectionem illi acciderunt,

ab re fuerit, si verba hac, propter. zternam

καὶ ἀγαταλύτου αἰῶνος τίθησιν * ἔστι δ' ὅτε καὶ ἐπὶ
τὸς μαχρᾶς χρονιχκῆς παρατάσεως * ποτὲ δὲ, xal éz
τοῦ βεθαίου χαὶ ἁμεταπτώτου, ὡς ἐπὶ τοῦ προχει-
μένου * οἷον * Ἔδωκας αὐτῷ ζωὴν, καὶ ζωὴν μαχκρὰν,
xai µακρότητα ἡμερῶών βεθδαίαν. El δὲ xal διὰ τὴν
αἰώνιον λέγει ζωὴν, οὐδὲ τοῦτη πὀῤῥω σκοποῦ.

vitam

Μεγά.Ἠ ἡ δόξα αὐτοῦ ἐν τῷ σωτηρ/ῳ σον.
Μετὰ γὰρ «ἣν θείαν συμμαχίαν καὶ εὑεργεσίαν,
μέγας παρὰ πάντων Υέγονε xal περίθλεπτος, ὡς xat
βασιλεῖς διαπρεαθεύεσθαι πρὸς αὐτὸν, καὶ χρήματα
πέμπειν. Τοῦτο δὲ vé(ove διὰ τὴν γενησ»,άνη»
αὐτῷ θεόθεν ἀπισχοπήν.

--

20)

COMMENT. IN PSALMOS.

20

Δόξαν xa! μεγα.ἰοπρέπειαν ἐπιθήσει àx' ab- A — Gloriam et magnum decorem iwpones. super eum.

τόν. Καὶ ἔτι τοῦτον δοξάσεις, χαὶ µείσονα motfj-
σεις, διὰ τὴν εὐὑεργεσίαν αὐτοῦ.

"Οτι δφης αὑτῷ εὐλοτίαν, εἰς αἰῶνα aloroc.
Ἡ εὐλογία, ποτὲ μὲν σημαίνει τὴν εὐφημίαν, ὡς τό’
Εὐλόγει, ἡ Ψυχή µου, τὸν Κύριον ' ποτὲ δὲ τὴν
χάριν, ὡς τό. Πρεέφθασας αὐτὸν ἐν εὐ.ογίαις
χρηστότητος ΄ ἔτι δὲ καὶ τὴν µετάδοσιν τοῦ ἁγια-
σμοῦ, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος. "Eott δ' ὅτε καὶ τὴν
βλασρημίαν, ὡς τό» El μὴ εἷς πρόσωπόγ σε εὐ-
«ὰογήσει * ναὶ μὴν xal τὴν προσαγόρευσιν, ὡς ἓν τῇ
τετάρτη τῶν Βασιλειῶν φησιν Ἑλισσαῖος πρὸς ΓιεζἩ’
'Eàv εὕρῃς ἄνδρα, οὐκ εὐ.Ἰογήσεις αὐτόν, καὶ
ἐὰν εὐ.1ογήσῃ σε dx fp, οὐκ ἀποχριθήσῃ abto.—

Δῴης δὲ, ἀντὶ τοῦ, Δώσεις, εὐχτιχὸν ἀντὶ τοῦ μέλ- B

λοντος.

Εὐφραγεῖς αὑτὸν ἐν γχαρᾷ μετὰ τοῦ προσώπου
σου. Ὁ Σύμμαχος ἠρμήνευσεν, ἀπὸ τοῦ πρεσ-
ώπου σου, τουτέστι διὰ τῆς σῆς ἑἐπισχοπῆς ' ἔπι-
θλέψεις γὰρ εἰς αὐτὸν, καὶ χαρᾶς πλησθήσεται.

"Oti ὁ βασιλεὺς ἑλπίζει ἐπὶ Κύριο», xal ἐν τῷ
ἀλέει τοῦ ὙΥψίστου οὐ μὴ caAsv0m. Οὖὐχ ἐπὶ στρα-
τεύμασιν, οὐδὲ ἐπὶ πλούτῳ πέποιθεν, f) τισι τοιού-
τοις ἀλλ ἐπὶ µόνῳ τῷ βοπηθοῦντι Oct * διὸ οὗ περ!-
τραπήσεται.

Εὑρεθδείη ἡ χεὶρ σου xüci τοῖς ἐχβροῖς σου.
Θεοῦ ytp, ἡ θεία δύναµις, ᾗ περιπεσεῖν εὔχεται
πάντας τοὺς τὸν θεὺν βλασφημοῦντας, Εὑρεθείη
αὐτοῖς, φησὶν, εἰς τιµωρίαν.

Ἡ δεξιά σου εὕρῃ χάντας τοὺς μισοῦντάς σε.
Καταλήψαιτο.

"οΟει θήσεις αὐτοὺς ὡς κ.ίδανον πυρὸς, elc
χαιρὸν τοῦ προσώπου σου. Ἐμπρήίσεις αὐτοὺς τῷ
πυρὶ τῆς ὀργῆς σου. Κάίδανον δὲ πυρὸς, τὸ ónsa-
νεῖον τῶν ἄρτων. Elc καιρὸγ-δὶ τοῦ προσώπουσου,
ἀντὶ τοῦ, "Ev τῷ χαιρῷ τῆς ἐπισχοπῆς σου, ὅταν
ἐπίδῃ; αὐτοὺς δυσµενές' Πρόσωπον γὰρ, φησὶ,
Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας xaxá, τοῦ ἐξολοθρεῦσα: &x
γῆς τὸ μνημόσννον αὐτῶν.

Κύριος ἐν ὁργῇ αὐτοῦ συνταράξει αὐτοὺς , καὶ
«αταφἀγεται αὑτοὺς αὖρ, τὸν χαρχὸν αὐτῶν ἀπὸ

Ampliori adhuc, inquit, gloria illum donabis, οἱ
majora efficies, cum ob perspectam [n te animi
ejus voluntatem, pergratus tibi ac carissimus sit.

Vgns. 7. Quoniam dabis benedictionem in secu.
lum seculi. Benedictio aliquando laudem significa ,
ut illud : Benedic, anima mea, Domino *, Aliquando
gratiam seu beneficium, ut illud : Prevenisti eua
in benedictionibus bonitatis **. Aliquando participa-
tionem sanctificationis, ut hic. Aliquando blasplie-

: miam ac maledictionem ut apud Job : Nisi in [α-

cie benedixerit tibi *'. Ad hac, et salutationem si-
gnificat, ut in quarto Regum, quando Eliseus dix't
ad Giezi : Si inveneris hominem, non benedices ei,
el οἱ benedixeril tibi vir, non respondebis εἰ **.

Latificabis eum in gaudio cum vultu. tuo. Sym-
machus a vultu two, hoc est a protectione et cu-
stodia tua. Asplcies enim in eum, et gaudio re-
plebitur. [Vel non simpliciter lztitiam habebit, «c1
simul cum benevolentia tua. Et causam adjumit :
Quia sinceram scilicet habet in te sp^m.

VgRs. 8. Quoniam rex sperat in Domino, et. in
misericordia Altissimi non commorebitur. Non in
exercitu amplius aut in divitiis confidit, neq:te in
aliis humanis viribus, sed in solu adjutore Deo ;
atque ideo non commovebitur nec fluctuabit.

Vens. 9. Inveniatur manus (κα omnibus inimicis

C tuis. Manus Dei divina est potentia, in quam inci-

dere omnes eos optat , qui Deo maledicunt : Inve-
niatur, inquit, ab illis ad supplicia et ad paeuas.

Dextera tua inveniat omnes qui te oderunt. Inve-
niat, hoc est, comprehendat,

VgRs. 10, 41. Quoniam pones eos ut. clibanum
ignis in tempore vultus. (ui. Combures, inquit, eos
igne irse tue: per Clibanum ignis, furnum intelli.
git, in quo coqui solet panis. In tempore autem
eultus (ui, hoc est, in tempore visitationis tux,
quando nimirum in eos severe ac torve aspicies.
Vultus enim, inquit, Domini super facientes mala **,
ut perdat de terra memoriam eorum.

Dominus in ira sua. conturbabit eos, ει devorabit
eos ignis, (ructus eorum a terra perdes, et semen eo--

τῆς γῆς ἀπολεῖς, xal τὸ σπέρμα αὐτῶν, ἀπὺ D rum a filiis hominum. Perditionem inimicorum

υἱῶν ἀνθρώπων. Ἡροαναφωνεῖ τὴν τῶν ἐχθρῶν
ἀπώλειαν, καὶ ἐἑπαριθμοῦνται τὰ εἴδη τῶν τιμωριῶν
αὐτῶν, ὅτι πειρασθέντες τῆς θείας ὀργῆ:, σύντα(ᾱ-
χθήσαντᾶι πάντοθεν, ἑξαπορούμενοι, xal πυρπολη-
θήτονται, Xa ὁ χαρπὸς τῶν γεωργιῶν αὑτῶν δια-
φθαρήσεται͵, xal, ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀπολοῦνται παγ-
γενη. Τοῦτο γὰρ νθεῖται τὸ σπέρµα vov. Υἱοὺς vip
ἀνθρώπων, τὸ σπέρμα τῶν ἀνθρώπων ἐχάλεσεν.
"Οτι ἔχ.1ιναν εἰς σὲ καχά. Ταῦτα πείσονται, διότι
κεχινῄχασιν εἰς ab καχὰ, βλασφημοῦντες τὸ σὺν

ὄνομα, καὶ τοῖς gol; δούλοις ἐπιδουλεύοντες xal.

κανοποιοῦντες.

* Psal. cu, 1, 2. ** Psal. xx, 4. *! Job 1, 11.

futuram przdicit, et poenarum species connume-
rat : quod scilicet ab ira Dei molesiati conturbae
buntur, dubitantes ex omni latere : quodque igne
etiam cremabuntur, et. fructus agrorum ipsorum
etiam corrumpentur : et quod tota denique eorum
gencratio peribit, ut satis indicant illa verha : Kt
semen eorum a filiis hominum. Per filios autem bho-
minum liumanam generationem significat.

Vgns. 19. Quoniam declinaveruni in te mala.
Omnia vero hxc patientur, quia moverunt mala
adversum te, et quia nomen tuum blasphemaut, οἱ
servis tuis insidias tendunt, multisque cos damnis
ac molis afficiunt.

"qV Reg. ιν, 4... 5 Peal. xxxn, 17.

911

EUTBYMII ZIGABENI

212

Cogitaverunt consilia in quibus sistere non potxe- A Διε]ογίσαντο BovAác, alc οὗ μὴ δύκωνται

runt. Licet multa, iuquit, adversus te ac servos
1uos cogitaveriut, linjusmodi tamen cogitationibus

immorari atque insistere non potuerunt. Destruen- '

tur enim eorum consilia.

Vrns. 15. Quoniam pones eos dorsum. Dorsum
poni dicitur qui fugit ac terga dat. Nihil enim aliud
corporis ejus tunc, quam dorsum, hoc est, quam
tergum videri potest.

]n reliquiis tuum preparabis vullum eorum. Hoc
per hyperbaton figuram construendum est, si sen-
tenti» tenorem servare voluerimus, lioc pacto : In
ycliquiis eorum praparabis vultum tuum ; ac si
dicat, quod neque etiam ii. salvabuntur qui relicti
sunt et superfuerunt a strage belli, et qui in fu-
gam conversi sunt, sed contra eos etiam, visitatio-
nem tuam preparabis, adeo ul non possint eve-

στῆγναι. El γὰρ xal πολλὰ xavà σοῦ xal τῶν δούλων
σου ἐμελέτησαν, ἁλλ᾽ οὖν obx ἰσχύσουσιν ἐμμεῖναι
τοῖς δεδογµένοις * περιτραπῄσονται γὰρ αἱ τούτων
βουλαί.

Ὅτι θήσεις αὐτοὺς voror. Noto; γίνεται 6
φεύγων * οὐδὲν γὰρ ἕτερον αὑτοῦ φαίνεται, Ἡ μόνον
ὁ νῶτος.

Ἑν τοῖς περιλοίποις σου ἑτοιμάσεις τὸ πρόσ-
ωπον αὐτῶν. Τοῦτο xa0' ὑπερθατὸν συντάξοµεν,
εἰ μἐλλοιμεν συντηρῆσαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς δι1-
νοίας. Οἶον iv τοῖς περιλοίποις αὐτῶν, ἑτοιμάσεις
τὸ πρόσωπόὀν σου, τοντἑστιν, οὐδ' οἱ περιλειφθέντες
ἀπὸ τῆς Ev τῷ πολέμῳ σφαγῆς, xai εἰς φυγὴν τρα-

B πῄσηνται ᾿ ἀλλὰ καὶ xas' αὐτῶν ἐπισχοπὴν «hv otv

εὐτρεπίσεις, ὥστε μὴ διαφυγεῖν αὐτούς.

Jere. [Et hic quidem erit sensus silegas: In reliquiis tuum, eic. Verum quia dictio Greca σοῦ
potest intelligi, ui referatur ad praecedentia, ita ut sit lectio : 7n reliquiis tuis, etc., juxta hanc le-
ctionem, paulo post secundam psalmi expositionem tractabimus. |

Vgns. 14. Exaltare, Domine, in potentia (μα.
Ja psalmo vii declaravimus quid significet verbum
hoc : Exaltare. Eumcem enim sensum habet hic
versiculus, quem ibi ille: Et exaltare in finibus
inimicorum tuorum δν.

Cantabimus εἰ psallemus potentatus tuos. In. fine
psalmi xm, declaravimus quid significent hic
verba cantare et psallere. Aliqui hunc psalmum
congruere a:szfunt ipsi beato David, diceutes, quod
pro seipso illum cecinit. Quod si susceperimus
(nibil enim impedit), exponi poterit, ut subjicie-
mus. Quod igitur in principio psalmi ait : In po-
tentia tua lgtabilur, et. in salutari (wo. exsultabit,
intelligemus dicta fuisse propter Christum qui et
potentia Dei est, et dicitur, juxta. Apostolum **,
eb Salvator. Ipse enim, ut ait Evangelista, Salva-
bit populum suum **. Ad Patrem itaque dicit. Pro-
pheta : Domine in potentia tua, et ad. Filium : In
salutari tuo, hoc est in. ea salute, qua per te hu-
mano generi dala est. IIoc pacto. etiam in sequen-
tibus alia ad Patrem, et alia ad Filium referri
"debent. Vere autem beatus. David, post mortem
suam letatus est, atque exsultavit, cernens ac
contemplans diving incarnationis mysterium. Nam
si dum adbuc tenebris humanas carnis indutus
erat, anima tamen ac mentis oculis futura pro-
spiciebat, multo magis hujusmodi corporis tene-
bris depositis, credendum est eum purius ac per-
lucidius omnia speculatum esse. Et consequenter
ad predicta, per cordis desiderium intelligemus
desiderium videndi incarnationem hanc divinam,
cujus typum ac figuram viderat ; et. per voluuta-
tem labiorum, indesinens ac perpetuum illud stu-
dium canendi 4ο laudandi Deum, quo desiderio
nunquam frustratus est. Canit quippe Deo assidue,
fidclium omuium ore utens ac labiis. Vitam autem
petiit a Deo, et accepit, cum in summis szepe pcri-

* Psal, vr, 7. 5 E Gor. 1, 94. ** Matth. i, 21.

Ὑνώθηει, Κύριε, ἐν τῇ δυνάµει σου. "Ev
τῷ ἑθδύμῳ φαλμῷ σεσαφήνισται, τί σηµαίνει
τὸ, ᾿Υψώθητι ^. τὸ παρὺν γὰρ ῥητὸν, ταντ)ν
δύναται τῷ ΥγΝώθητι ἐν χοῖο πἐρασι τῶν ἐχ-
θρῶν cov.

"Ασωμεν καὶ να.Ίοῦμεν τὰς Cvramcesíac cov.
Ἐν τῷ τέλει τοῦ ιβ’ φαλμοῦ προδιελάδοµε», τί
βούλεται τὸ, ἄσω, xaX τὸ, γα.1ῶ. Τινὲς δὰ xal τὸν
παρόντα φαλμὸν τῷ Δαθὶδ ἁρμόζουσι, λέγουτες,
ὑπὲρ ἑαυτοῦ τοῦτον σαι. El δὲ τοῦτο δεξύµεθα,
χωλύει γὰρ οὐδὲν, μεθερμηνεύσωμεν τὰ ῥητά. Καὶ
γὰρ αὐτίχα τὸ, Ἐν τῇ Óvrdpget σου εὐφρανθῆσε-
ται, xal ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου ἁγα..λιάσεται, ἐπὶ
τὸν Χριστὸν εἰρῆσθαι νοῄσομεν. Ἐπεὶ γὰρ ὁ Χρι-
στὸς, καὶ Θεοῦ ἐστι δύναμις, φησοὶ yàp ὁ μέγας
Παῦλος * Χριστὸς θεοῦ δύναμις ' xol πάλιν αὐτὸς
xai Σωτήρ ἐστι, φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελιστής * Αὐτός
yàp σώσει τὸν «Ἰαὺν αὑτοῦ ' πρὸς μὲν τὸν Πατέρα
εἶπεν ' Κύριθ, ἐν τῇ δυνγάµει σον * πρὸς 6k τὸν
Υ]όν * Καὶ ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ σου, τουτέστι, τῇ παὰ
σοῦ γινομένῃ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων. Οὕτω δὲ xat
τὰ ἑξῆς, τὰ μὲν mph; τὸν Πατέρα, τὰ δὲ πρὸς τὸν
Υ]ὸν λέγοιτ᾽ ἄν. Καὶ ὄντως Ἱὐφράνθη, xai Ίγαλ-
λιάσατο Δαθὶδ, θεασάµενος χαὶ μετὰ θάνατον τὸ τῆς
θείας ἑνανθρωπῄσεως µυστήριον. El γὰρ τὴν ἀχλὺν
τῆς σαρχὺς περιχείµενος ἔτι, τοῖς τῆς quy ὀφθαλ-
μοῖς εἶδεν τὰ μέλλοντα, πολλῷ μᾶλλον ταύτην ámo-

ἔμενος χαθαρώτερον ἑώρα xal τηλαυγέστερον.
Αχολούθως δὲ xal ἐπιθυμίαν καρδίας ὑποληφόμεθα
τὸν πόθον τοῦ ἰδεῖν τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρώπησιν,
ἧς προεῖδε τὸν τύπον. θέλησιν δὲ τῶν χειλέων, τὸ
θέλειν διὰ πανπὸς ἄδειν θεῷ * xal μέντοι xol ἄλει
πάντοτε, τοῖς τῶν πιστῶν χείλεσι χρώµενος. Ζωὴν
δὲ ἠτήσατο, χαὶ ἔλαδε, πολλάχις χινδυνεύσας ἀπο-
θανεῖν ὑπ ἐχθρῶν, xai δι εὐχῆς περισωθείς. Με-
qTá An δὲ ἡ δόξα αὐτοῦ ἐν τῷ σωτηρίῳ σου, τουτ»
ἐστι, διὰ τὴν παρὰ σοῦ σωτηρίαν * ἰδοξάσθη vàp

213

COMMENT, IN PSALMOS,

2;

ἀληθῶς, ὅτι £x τῆς ῥίζης αὐτοῦ ἡ σωτηεία ἡμῶν A culis fuerit ac morti proximus, et deinum precibus

ἑθλάατησε, xai μέγας véyovev, χαὶ περιθόητος.
Εὐφρανεῖς δὲ αὐτὸν ἐν χαρᾶ μετά τοῦ προσώ-
που σου, ἀντὶ τοῦ, Τέρψεις αὐτὸν διὰ τοῦ Υἱοῦ
σου. Ἡρόσωπον γὰρ Πατρὸς, Υἱός ' qnoi γάρ
'O ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὲν Πατέρα. Ἔχθροὺς
δὲ τοῦ Θεοῦ νοῄσεις τοὺς µισοχρίστους Ἰουδαίους,
oig καὶ τὰ δεινότερα ἐπαρᾶται, xal προφητεύει
ὅσα xal πεπὀνΏασιν, ὧν τὸ σπέρμα πανωλεθρία
διεφθἀάρη, δηλαδη τῶν σταυρωσάντων τὸν Κύριον.
Ol γὰρ iy ταῖς διασποραῖς, διαχπεφεύγασιν ἐκεῖνου
τὸν ὄλεθρον. Θήσεις δὲ αὐτοὺς ὡς κ.1δανουν πυ-
ρὸς ἐν τῷ χαιρῷ τοῦ προσώπου σου, δηλαδὴ τοῦ
Yio σου, χαθὼς εἰρήχαμεν. Μετὰ γὰρ τὴν ἔπιδη-
μίαν αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ πεπόνθασι, xal ἤρξαντο
xav αὐτῶν φύεσθαι τὰ δεινὰ, ἀφ᾿ οὗ Χριστὸς εἶπεν
αὑτοῖς Ἀρθήσεται dg' ὑμῶν ἡ βασι«εία. -- "Er
δὲ τοῖς περιοίποις σου, τουτέστι τοῖς ἐξ αὐτῶν
πεπιστευχότιν εἰς σὲ τὸν Υἱὸν, xaX ὑπολειφθεῖσιν.
Ἑτοιμάσεις, "vovv χοσµήῄήσεις, xal δοξάσεις τὸ
γένος αὐτῶν * δύξα γὰρ τοῖς ᾿Ἑθραίοις τέως, ὅτι
πατέρες τῶν ἁτοστόλων γεγόνασιν, εἰ καὶ xa0' ἑαυ-
τοὺς ἄδοξοί εἰσι καὶ φευχτοί. ᾿Αρμόζομεν τὸν φαλ-
μὲν τοῦτον xal τῷ βασιλεῖ ἡμῶν κατὰ τῶν Βαρθά-
ρων, ὡς χαὶ τὸν πρὸ τούτου.

suis ad Deum intercedentibus ab eo. salvatus sit.
Magna est gloria ejus ἵπ salutari tuo : hoc est,
propter salutem illam, quae a te est. Magnam
quippe gloriam assecutus est beatus David, cum ex
ejus radice salus nostra pullulaverit : unde nrajor
ac celebrior apud omnes effectus est. 'Latificabis
autem eum in gaudio cum vultu (uo ; hoc est, dele-
ctabis eum per Filium tuum. Vultus enim. seu
facies Patris, Filius dicitur : Qui enim vidit me,
inquit, vidit εἰ Patrem meum *'. Per inimicos autem
Dei Judzos intellige, Christi inimicos, quibus
gravia imprecatur Propheta, prazdicens hoc pacto
quecunque postea passuri erant, et quorum se-
men jam prorsus deletum est ; eorum dico, qi
Christum erucifixerunt. Nam qui erant jam per
orbem dispersi, illi Romanorum flagellum evase-
runt. Pones etiam eos ut clibunum ignis in tempore
tultus tui, hoc est, in tempore Filii tui, ut jam
diximus: qus res post adventum Christi accidit.
Ex illo enim tempore quodixit Dominus ad Judzos :
Tolletur a vobis regnum **, etc., gravia adversus
eus in dies ceperunt oriri flagella. In reliquiis
(uis, hoc est in. iis Judzis, qui credideruut. in
te. Filium Dei, et qui tibi relicti sunt ut fideles,

Preparabis, hoc est, ornabis, et glorificabis genus eorum. Summa quippe gloria etiam hactenus Ju-

deis est, quod patres apostolorum fuerint :

quemadmodum

tametsi ipsi per se inglorii sint et abominaliles.
Possumus et hune psalmum regi nostro lideli accommodare, el adversus
dizimus proxime pracedentem etiam accommodari posse.

infideles Barbaros,

Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῆς ἀντιλήψεως τῆς ἑωθιγῆς C In finem pro auxilio matutino Psalmus ipsi David.

yaJApóc co Δαξίδ.
TAAMOZ ΚΑ’.

'O φαλμὸς οὗτος φανερῶς εἰς Χριστὸν ἀνάγεται -
προαναγορεύει γὰρ τὰ τοῦ προσλήµµατο:;, καὶ τὰ
τοῦ σωτηρίου πάθους αὐτοῦ, ἃ τέλος εἰλήφασι».
"zip τῆς ἀντι λήψεως δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ
περιέχειν ἰκεσίαν, ὑπὲρ τοῦ ἑλθεῖν αὐτῷ παρὰ τοῦ
Πατρὸς v τῷ χαιρῷ τοῦ πάθους, «εὶς ἀντίληψιν
ἐνισχύουσαν * τῆς ἑωθινῆς δὲ πρόσχειται͵, ἀντὶ τῆς
τοῦ Χριστοῦ. Ὄρθρος γὰρ οὗτος ὀνομάζεται, 6 ἐστιν
ἡ μέρας ἀρχή. Όντως γὰρ ἀνέτειλεν ἡμῖν τοῖς &v
σχότει τῆς πλάνης καθηµένοις Ίλιος δικαιοσύνης,
xai φῶς γνώσεως, ᾿]χέτευε δὲ ὡς ἄνθρωπος, διδά-
σχων εὔχεσθαι κατὰ τὸν τοῦ θανάτου χαιρὀν. Φύσει

PSALMUS XXI.

Presens Psalmus manifestissime ad Christum
referendus est, et multa przdicit, quz ad. assum-
ptam carnem et ad salutarem ejus passionem pet-
tinent, et jam finem suum consecuta suut. Pro
auxilio autem ideo inscriptum est, quia supplica-
tionem Christi continet, qua passionis tenpore
a Patre auxilium petiit. Matutinum vero seu etiam,
ut Graeca dictio sonat, orientale auxilium Pro-
pheta Christum appellavit, qui mane atque oriens
vocatur, hoc est diei principium. Vere enim nobis
Dominus, sedentibus in umbra mortis, non secus
ac sol quidam justitize ortus est, seu lumen scien-

γὰρ τότε καὶ ὁ πάνυ δίκαιος, δειλιᾷ τὸ κχαινὸν τῆς D tix. Quod autem supplicat, facit. tanquam homo,

διαζεύξεως. Τινὲς δὲ νοοῦντες πρόθεσιν ἀντὶ προθέ-
σεως, ἔθος γὰρ χαὶ τοῦτο τοῖς παλαιοῖς φασὶ «bv
da) py τοῦτον εἶναι περὶ τῶν παθῶν τοῦ Χριστοῦ.
ταῦτα γάρ ἐστιν ἑωθεινὴ ἀντίληψις, ὅτι τότε μᾶλλον
ἀντελάθετο ἡμῶν 6 δηλωθεὶς ὄρθρος, ὃ ἐστι Χριστὸς,
θανάτῳ νιχήσας τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου.

ut nos orare doceret, ín mortis tempore : quane
doquidem is etiam qui natura — ipsa justissinus
est, propter insuelam anima: ac corporis disjun-
ctionem tunc temporis formidat ac perhorrescit.
Quidam vero przpositionem pro, loco przepositio-
nis de, positam esse intelligentes (ut alibi ple-

rumque reperitur), aiunt psalmum hunc de Christi passionibus conscriptum esse. Christi cnim

passiones significari dicunt, per auxilium matutinum ;

quia commemorato passionis tempore

mane, iliud, atque oriens, quod diximus, hoc est. Christus ; maximum nobis auxilium prestitit, de-
victo per mortem propriam, illo tyranno qui mortis antea imperium occupaverat.

Ὁ θεὸς, ὁ θεός µου, πρόσχες poi, ἱνατί àm-
κατάλιπές µε Δειλίας μὲν ἀνθρωπίνης ὁ λόγος *

*" joan. xiv, 9. ** Matth. xxi, 42.

V£ns. 2. Deus meus respice in me quare me de-
reliquisti? Humanz est formidinis sermo, quo ma-

259

EUTIIYM11 ZIGADBENI

2:6

vime Dei humanatio confirmotur, quodque verus Α πιστοῦται δὲ τοῦτο ἐνανθρώπησιν, ὅτι τέλειος v

2e perfectus homo fuerit Christus, οἱ naturali
obnoxius timori, Respice me, inquit. Solent eniin
qui carnifici quempiam tradunt, oculos avertere.
Quare dereliquisti me? inquit. Atqui, nuiquam
diseessit Deus a Jesu, uhi semel Dei Filio οἱ uni:
tis ac junctus est ;. verum pre summa formidine
$e derelictum putat. Nisi erfim, inquit, tu ap'd te
auxilium tuum continuisses, ego sane morlem non
timerem. De hoc Christi timore tradunt etiam
Evangelistv, et quando oravit dicens : Pater, si
possibile est, transeat a me Calix iste*? : et quando
introducunt eum. in cruce, praesentis. versiculi
verba protulisse, d'centem : Deus Deus meus, quare
dereliquisti me Τὸ, hoc est, quare in hoc me ti-
-nore reliquisti, sciens spiritum quidem promptum
esse, carnem autem infirmam? Vel quare me
morti concessisti, sciens quod ego nihil morte
di;: um f»ceriin.,

Longe a salute mea verba delictorum meorum.
Reatus, inquit, peccatorum meorum procul sunt 4
salute mea, lioc est, nullo impedimento sunt saluti
mez : Iniquitatem enim, inquit alibi Seriptura τι,
«ullam fecit; tors autem est peccantium multa.
Vel aliter : Subit Dominus, atque accepit in. sc
totius humanz nature personam, ut cognatz; cl,
Quare, inquit, me hominem, hoc est, universam
lianc humanam naturam dereliquisti, sinens eam
npprimi 3 morte? et causam infert : Quia nimirum
condenmnationes meoruni scelerum, procul sunt 4
salute mea. Nam cum his ego pariter elongatus
sum a te: quod si apud te essem, servarer sane
ab hac morte.

VkRs. 5. Deus meus. clamabo die, et non exau-
dies, εἰ nocte et non ad insipientiam mihi. Hoc illo
die accidit, quando comedit Pascha cum disci.
pulis. Tradunt enit; evangelistz,, «quod nocte illa
oravit, Et verisimile, imo etiam credendum est,
die etiam orasse. Nec mireris quod ultimo loco id
posuit quod precessit [ait enim, Et non exaudies:
el nocle; cuin tamen. clamorem nocte factum. prze-
ponere debuisset, et tunc demum inferre: Et non
exaudies] l'ujusmodi enim loquendi modi apud pro-
phietas frequenter conspiciuntur: quod ea mimi-

B

ἄνθρωπος, xal τῷ φυσικῷ ὑπέχειτο φόβῳ. Πρόσχες
{οι εἰώθασι γὰρ οἱ παραχωροῦὺντές τινα δηµίοις,
ἁἀποστρέφειν τὰς ὄψεις ἑαντῶν. Ινατί ἐγκατέλιπές
40; καὶ μὴν οὐδέπυτε διέστη àm αὐτοῦ, ἆπαξ ἕνω-
θέντος τῷ Yl καὶ θεῷ ' ἀλλ ἐγχαταλελεῖφθαι
λέγει, διὰ τἣν δειλίαν. El γὰρ μὴ σὺ. φτσὶν, την
παρὰ cou βοήθειαν ἐπέσχες, οὐκ ἂν ἐγὼ τὸν θάνατν
ἐδειλίασα. Περὶ ταύτης δὲ τῆς δειλίας καὶ οἱ εὖαγ-
γελισταὶ διεξίασιν, ὅτι χαὶ προσηύξατο παρελθεῖν
τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον. Καὶ αὐτὸ δὲ εἴπε τοῦτο
Ψαλμοῦ ῥητὸν ἐπὶ τοῦ στανυροῦ * Θεέ µου, θεέ µου,
ἱνατί µε ἑἐγκατδ.ιπες, "γουν, ἱνατί ἑγχατέλι-
πες εἰς δειλίαν͵ εἰδὼς ὅτι τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυµον,
ἡ δὲ σὰρξ, ἁἀσθενής; f), Διατί μὲ παρεχώρησας τῷ
θανάτῳ, Ὑινώσχων, ὅτι οὐδὲν ἤμαρτον ἄξιον θα-
γάτου ;

Μακρὰν ἁπὸ τῆς σωτηρίας pov οἱ «Ἰόγοι τῶν
παραπτωιιάτων µου. Al γὰρ εὐθύναι τῶν ἅμαρ-
τιῶν µου, πόῤῥω εἶἷσὶ τῆς σωτηρίας µου, τουτέστιν,
οὐκ ἑμπηδίζουσιν a05 διὰ τὸ μηδ' ὅλως εἶναι αὐτός.
Αγομίαν γὰρ, qna, οὐκ ἐποίησθ. Tov ἆἁμαρτα-
νόντων δὲ ὁ θάνατος ἐπιτίμιον. "H χαὶ ἄλλως, τὸ
πρόσωπον τῆς ὅλης τῶν ἀνθρύπων φύσεως, ὡς συγ-
γενὴ; ἡμῶν, ὑπολύεται, xax, Διατί µε, φησὶ, τὸν xa-
θόλου ἄνθρωπον χατέλιπες ἀποθνήσχειν ; Εἶτα ἔπι-
φέρει xaY τὴν αἰτίαν' "Ότι μεμάχρονται σωττρία:
αἱ χαταδίχαι µου’ αἷς ἄρα χὰγὼ συναποµεμµάχρυ-
σµαι. EE γὰρ ἢγγιζον, ἐσωζόμην ἂν ἀπὸ τοῦ θα-

νάτου.

Ὁ θεός µου, κεκράξοµαι ἡμέρας, καὶ οὐκ εἶσ-
αχούσῃ ' καὶ γυκτὸς, xal οὐκ εἰς ἆνοιαν ἐμοί.
Τοῦτο γέγονε, καθ fjv ἡμέραν ἔφαγε τὸ Πάσχα μετὰ
τῶν μαθητὼν * Ott γὰρ ἐν τῇ νυχτὶ τότε προσηύχετο,
δεδηλώχασιν οἱ εὐαγγελισταί * δη)ον δὲ ἐντεῦθεν, ὅτι
xzi πρὸ τῆς ἑσπέρας ηὔξατο. ΜΗ ξενίζου δὲ, πῶς τὸ
πρῶτον τέθειχεν ὕστερον. Τοιαῦτα Υὰρ ἓν πολλοῖς
τὰ προφητιχά, Ἡ δ᾽ αἰτίᾳ, ἵνα μὴ δοχοῖεν οἴχοθεν
λαλεῖν, ἀλλὰ ἆ χαὶ ἂν ὡς ἀχούσειεν ὑπὸ τοῦ ἐνηχοῦντος
Πνεύματος. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ, qnoi, παραχκαλέσω παρ-
ελθεῖν τὸν τοῦ θανάτου xatobv, val οὐχ εἰσαχούσῃ

ruin ratione factum esl, ne ex se ipsis loqui, sed p µου. Καὶ ἐν τῇ νυκτὶ πάλιν ὁμοίως, πλὴν οὐκ εἰς

quomodocunque et quecunque audiunt, iia ea re-
citare videantur quemadiodum sanctus Spiritus
in ipsis illa insonabat. Et in die, inquit, rogabo,
ut transeat a me tempus motis, ct non exaudiar.
Novi enim te ob humani generis salutem id fa-
cere, pro qua ego etiam incarnatus sum. Quidam
per diein et noctem tempus ipsum crucis intelli-
guut. À sexta enim hora usque ad nunam tenebrae
fact:e sunt. adeo ut tempus. illud et dies et nox
merito appellari possit; et intelligunt quod rogave-

ἄνοιαν ἐμοὶ τὸ, πὼς εἰσαχούσῃ. Νενόηχα γὰρ ὅτι διὰ
τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, ἧς ἕνεχα χαὶ σεσἀρ-
xopac Τινὲς δὲ ἡμέραν καὶ νύχτα, τὸν χαιρὸν τῖς
σταυρώσεώς Φασιν. ᾽Απὸ Ἱὰρ ὥρας ἕκτης ἕως ὥρας
ἑνάτης σχότος ἐγένετο, ὡς λέγεσθαι την ἡμέραν
ταύτην, ἠμερονύχτιον * ὅτε xal ἀφεθῆναι τοῖς ἕσταυ-
ῥωχόσι τὴν ἁμαρτίαν παρεχάλεσεν μὲν, oóx εἴση-
χούσθη δὲ, πανωλεθρἰᾳ παραδοθέντων. Τοῦτο δὲ ai-
τιον, εἶἰδέναι σαφῶς, ὅτι ἔμελλον συκοφαντΏσαι τῖν
ἀνάστασιν αὑτοῦ, xal αὐξῆσαι τῖν ὅμαρτίαν.

rit Patrem ut dimitteret peccata iis qui eum crucifixerant, et quod exauditus nonest, cum illi post-
modum funditus exterminati sint: et quod exaudilus non sit in causa fuit, quia manifeste illos noverat

ejus r2surrectionem

** Matth. xxvi, 907... 7? Matth, xxvii, 46,

calumniaturos, et propriuni aucturos peccatum.
" Ίσα, Lun, 9.

211 | COMMENT. IN PSALMOS. 213

Σὺ δὲ ἐν ἁγίῳ κωτοικεῖς, d ἔπαινος τοῦ "IcparA. Α Όἵεας. 4. Tu autem, Domine, iu. sancto. habitas,
"Aytoy καλεῖ τὸν ἡνωμένον ἑαυτῷ Υἱὸν καὶ Θεόν. laus Israel. Per sanctum, Filii personam intelligit,
Καὶ ἐν τῷ εὐαγχελίῳ δὲ, φησίν: 'Eyó ἐν có Πατρὶ, — hbumanz conjunctam.— naturz.. Ego enim, inquit,
xul ó lac p ἐν ἐμοί. Ἔπαινος δὲ τῦ Ἱσραὴλ, ὁ[ῖα- — in Patre εἰ Pater in me est?*.. Laus. igitur. populi
τΏρν ὅτι "lovGatot τὴν θεογνωσίαν µόνον ἐνεκαυχῶντο — Israel, Deus Pater est, qui habitat in Filio. Judei
μὴ ποιοῦντες χρῖμα xai δικαιοαύνην, μηδ ἔχοντες — quippe, solos se cognoscere Deum gloriabantur,
ἀρετήν. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι Κατοικεῖς ἐν τῷ Yl, — tametsi nec judicium facerent, nec justitiam, ncc
ἔδειξεν, ὅτι θέλει καὶ 6 Υἱὸς τὴν σωτηρίαν τῶν — virtutum. semitas sectarentur. lis. autem. verbis
ἀνθρώπων, xal οὐχ ἁποσείεται τὸν θάνατον τοῦ — quibus Patrem ait habitare in Filio, demonstrat
προσλήμµατος ἓν γὰρ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ylà — quod Filius et salutem hominum optaverit, et as-

θέλημα. | sumpti corporis mortem non recusaverit. Una euim
atque eadem est Patri Filioque voluntas.
Ἐπὶ col ἤ Ίπισαν ol πατέρες iv: fjAzwar, Ves. 5. In te speraverunt patres nostri, sperave.

καὶ ἱῤῥύσω αὑτούς ' πρὸς σὲ éxéxpatar, xalicó- — runt et liberasti eos, ad te clamaverunt εἰ salcati
Oncar* ἐπὶσοὶ fj Uxricar, καὶ οὗ κατῃσχύγθησαν. — sunt, inte. speraverunt et non sunt confusi. Seipsum
Σεύγνυσιν ἑαντὸντοῖς ἑπηρεχζομένοις, καὶ orolv, B cum afflictis conjuagit, atque ait : Quemadmodum
ὡς οἱ χατὰ αάρχα πατέρες ἡμῶν, ol πρὸ tT; ἐμῆς — patres nostri secundum carnem, qui ante meum
ἐχιδημίας ἓν τῷ βίῳ λάμγαντες, ἐπὶ aol Άλπισα», — adventum, in hac vita clari fuere speraverunt in
καὶ βοῄσαντες, ἑῤῥύσθησαν τῶν κινδύνων. Ἐκείνους — te, et clamantes ad tein periculis, ex iis liberati
οὖν κἀγὼ µιµούµενος, ὡς ὅμοιος αὐτοῖς, ὁμοίως καὶ — sunt: ita ego illos imitatus, ac. veluti illorum si-
αὐτὸς ποιοῦµα: τὴν δέησιν. Σύνηθες δὲ τῷ Προ- milis,similes etiam ad te cffundam preces. Est
φῄήτῃ τὰς λέξεις πολλάκις ἀναδιπλοῦν, xal τριπλοῦν, — autem prophetarum) mos, ut. ad majorem empha-
εἰς ἔμφασιν τοῦ τόνου τῆς καρδίας. Λύτρωσιν δὲ — sim, atque ut intensionem cordium suorum melius
Χινδύνου λέγουσιν o! σοφοὶ τὰ θεῖα, οὗ µόνον ἐπὶ — declarent, dictiones ac sententias plerumque re-
σώματος, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ doy; ὅταν γεν- — potant et inculcen!. Per liberationem autem a pe-
ναίως ἐνεγχοῦσα τὰς ὀδύνας, μηδὲν ἐντεῦθεν πάθη —riculis, ii qui in sacris Scripturis docti ac diu
περὶ την πρόθεσιν. Οὕτω Yvàp οἱ μάρτυρες ἆναι- versati sunt, non corporis solum, verum animz
ῥεθέντες, νενικηχέναι λέγονται: διὰ τὸ ἀήττητον τῆς — magis liberationem intelligunt: quando scilicet
Φυχῆς. anima dolores omnes ac supplicia generose ferens
nihil illinc in suo leditur proposito. Ποσο pacto sanctos martyres, amnetsi occisi fuerint, vicisse
dicimus, et liberatos esse, propter invictam nimirum anim fortitudinem.

Ἐγὼ δὲ εἶμι σκώληξ, xal οὐκ ἄνθρωπος (79). C Vens. 7. Ego autem sum vermis εἰ non "liomo.
Τοῦτο εἶπε, ταπεινῶν ἑαυτόν. Καὶ Δαξὶὸ γὰρό προ- ου etiam ex persona Christi dicit, seipsum humi-
φήτης καὶ βασι)εὺς, χῦνα τεθνηχότα χαλεῖ ἑαυτὸν — liantis (19). Hoc pacto beatus etiam David, qui alio-
ἐν τῇ βίδλῳ τῶν Βασιλειῶν. Et δ' 6 ἀναμάρτητος quin et propheta erat, et rex, canem se mortuum
Ἰησοῦς οὕτως ἑαυτὸν φαυλίζει, τί ἄν ἡμεῖς ol ἅμαρτω- — appellabat, ut in libris Regum legimus. Quod si Do-
λοὶ xal φαῦλοι ποιῄσωμεν ; Φασὶδέ τινες, δ-ὰ τὴν minus Jesus qui sine peccato erat, se ipsum adeo
ἀσυνδίαστον τοῦτο ῥηθῆναι γέννησιν. Ὡς γὰρ ὁ σχώ- — vilipendit, quid faciendum nobis est, qui et pecca-
An& ἄνωθεν ἐπελθόντος τοῦ ῥετοῦ, τῇ YT] χυΐῖσχεται, — lores et adeo inutiles sumus? Quidam putant verba
οὕτω xal ὁ Χριστὸς, ἄνωθεν ὑπελθόντος τοῦ ἁ.ίου hujus versiculi, dicta esse propter humanam Chri-
Πνεύματος τῇ [Παρθένῳ, γεγέννηται. Σχώληξ μὲν ἂν sti generationem, quz absque ulla viri fuit. con-
λέγοιτο διὰ ταῦτα. ἄνθρωπος δὲ πάλιν, διὰ xbv — juncüone: ut hujusmodi verbis illud nobis indi-
ὑπερφυῆ γέννησιν xal σύλληφιν. "H xal ἄλλως, cetur, quod. quemadmodum vermis e pluvia. na-
ὅτι δέλεαρ τοῖς δαίµοσιν ἑφόρει τὴν σάρχα, ὑφὶ ἓν — scitur desuper in. terram veniente, ita et Christus
τὸ τῆς θξότητος ἐκρύπτετο Ayxioxpoy- δέλεαργὰρ — Superno sancti Spiritus in. Virginem adventu sit
ἰχθύων 6 σχώληξ. Ἐγένετο yàp δέλεαρ εἰς ἅλωσιν τοῦ generatus. Ob hanc igitur rationem Christus, ver-
νοητοῦ χήτους, τοῦ τῇ θαλάσση τοῦ παρόντος βίου D mis dicitur, quod alia insuper ratione dicituretiam,
ἐννηχομένου. Τῷ τῆς θεότητος δὲ ἀγχίστρῳ περι ΠΟΠ homo, propter. conceptionem illam nimirum
τέθη fj ἀνβρωπότης. 'O χΏτος τὸ δέλεαρ περιχανὼν, — et generationem ejus supernaturalem, qua humanz
ἁτελῆς μὲν vb εἶδος, ἀφανιστιχὺς δὲ τῆς ὕΌλης οὕτω — generationis ordinem non servavit. Vel aliter : quia
χαὶ ὁ Χριστὸς, ἀτελὴς μὲν ἣν τὸ qatvópevov* àgavt-.— vermes in escam piscibus dari solent, dic ea ra-
στιχὸς δὲ, τῆς ἀντίχειμένης δυνάµεως. tione Christum vermem appellari posse, quia ejus
caro, sub qua divinitas veluti occultus quidam bamus latebat, instar vermis facta est esca, in. càp-
turam intellectualis iflius ceti, qui in. mari praesentis vitas versabatur. Nam cum cetus oscitabun-
dus ad illam eseam hiaret, latenti illic hamo divinitatis penetratos est. Vel quia vermis tametsi

** Joan. x, 38.
Varie lectiones.
(79) Grieca verba ita sonant : Hoc dizit, seipsum humilians.

219

EUTHYMII ZIGABENI

280

specie exiguus sit, materia tamen corroaendo delet et ac perdit, ita et Cliristus licet aspeetu ας pra-
sentia exilis videretur, contrarias tamen ac sibi resistentes diemonum atque aliorum potestates dis-

perdidit.

Opprobrium hominum εἰ neglectio plebis. Wc A

verba manifeste prenuntiant ea qua Passionis
tempore Judzi contumeliose adversus Dominum
dixerunt, illudentes nimirum et deridentes. Oppro-
)rium autem bominum et neglectionem populi in-
tellige, ut idem significent. Per homines autem hic
Romanos nilites intellige, et per plebem, populum
Judzorum.

Vgns. 8, 9. Omnes videntes me subsannaverunt
me; locuti sunl labiis el moverunt caput : Speravit
in Don. ino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam
vult eum. Hzc apertissime invenies scripta apud
Matthzeum ?*, Ait enim quod illi qui pertransibant,
blasphemabaut, moventes capita sua, et alia dicen-
tes, quz illic sequuntur.

Vgns. 10. Quoniam tu es qui exiraxisti me de
veutre. Viri copula virginalia ventris claustra ape-
rit : immissum enim semen naturaliter vulvam ape-
rit, quze deinceps conclusum illud continet, donec
foetus per(iciatur. Ac demum pondere gravata rur-
sum aperitur, et faetum labi permittit. In Salvatore
autem nostro quemadmodum conceptio absque ulla
fuit viri copula, ita et progressio fetus supra
naturam exstitit ; ipsa scilicet divina vi [a-.
ium extrahente, et virgineis claustris nullatenus
apertis.

Spes mea ab uberibus matris mee. Tu ab ipso,
inquit, lacte fuisti spes mea. Ex illo enim tempore
coguovi spes meas omnes inuno collacatas esse:
edoctus nimirum a divinitate milii conjuncta. Scri-
bit enim de Christo Lucas "** quod puer crescebat,
atque invalescebat spiritu, et. replebatur sapientia,
et gratia Dei erat cum illo.

Vens. 1l, 19. In te projectus sum ex utero. Pro-
curatione tua, inquit, projectus sum ex utero, veluti
qui patrem in terra nullum habui.

Α venire matris mee Deus meus εξ tu. S'atim,

inquit, te Deum cognovi, edoctus ab ipsa divinitate
ut praedictum est. Α ventre autem | dixit, vel quia
in carne era!, vel quia egressus de ventre [hzc au-
tem ei Chrisii persoua dicta sunt. Ego, inquit,
mihí carnem in utero virginis creatam assumpsi, ex

Ne discesseris a me, quoniam tribulatio proxima
est, quoniam non est, qui adjuvet me. De hoc etiam
tradunt evangelists, quod Cepit tristis ac. mastis
esse, et rursus, quod discipuli omnes relicto eo fuge-
runt.

Vgns. 13. Circumdederun! me vituli multi, tauri
pingues obsederunt me. Per vitulos plebeiam Ju-
daorum multitudinem intelligit, veluti juventutem
omni prorsus regula carentem : per {αυτος vero,
pontifices, scribas et seniores populi, propter

15 Matth. xxvi, 39. ?* Luc. n, 49.

"Ovsiéoc ἀνθρώπων, «al ἑἐξουθέγημα «ποὺ.
Τοῦτο προαγορεύει σαφῶς, X εἰς αὐτὸν πεπαρῳνῆ-
Χ1ι κατὰ τὸν xatpbv τοῦ πάθου;, ἐμπαίξοντες xal
χλευάκοντες, Καὶ ταὐτὸν μὲν ἂν εἴη τὸ ὄνειδος ἀν-
θρώπων, (80) τὸ ἐξουθένημα λαοῦ. "H ὄνειδος μὲν
ἀνθρώπων, τῶν ἐκ Ῥώμης στρατιωτῶν ' ἐξουθένημα
δὲ λαοῦ, τῶν Ἰουδαίων.

Πάντες οἱ θεωροῦντές µε, ἑἐμυκεήρισὰάν µε,
&AdAncax ἐν χεἰλεσιν, ἑκίνησω χεφαλήν, "HA-
πισεν ἐπὶ Κύριο», ῥυσάσθω αὑτὸνγ, σωσάεω ab-
τὸν, ὅτι θέλει αὐτόν. Ταῦτα σαφῶς εὑρήσει; παρὰ
τῷ Ματθαίφῳ κείµενα qnot yáp* Οἱ δὲ παρα-
πορευόµεγοι ἐδ]ασφήμουν» αὐτὸν, κιοῦντος
τὰς κεφα.Ίὰς αὐτῶν, καὶ Aérorcec, καὶ τὰ ἑξῆς.

"Οτι σὺ εἶ ὁ ἑκσπάσας µε ἐκ }αστρός. Ανδρὸς
μὲν ὁμιλία διαλύει τὰ παρθενιχὰ (81) χλεῖθρα της
capxóc* ἀκοντιζόμενον δὲ τὸ σπέρμα, φυσικῶς
ἀνοίγει τὴν µήτραν * αὕτη δὲ λοιπὸὺν μύσασα, συνέ-
χει τοῦτο, μέχρις ἂν εἰς βρέφος τε)εσιουργηθῇ -
xai οὕτω στενοχωρηθεῖσα πάλιν τῷ ὄγκῳ, ἀνοίγε-
ται καὶ παραχωρεῖται τούτῳ διολισθαίνειν. Ἔπὶ
δὲ τοῦ Σωτῆρος, ὥσπερ ἄνευ ὁμιλίας ἡ σύλληψις,
οὕτω xai ἡ πρόοδος τοῦ βρέφους ὑπερρυῆς, της

«ποῦ Oto) δυνάµεως ἑλχυσάσης αὐτὸ, τῶν χλείθρων

μηδαμῶς ἀνοιγέντων.

Ἡ ἐλπίς µου ἀπὸ μαστῶν τῆς µητρές µου.
Ἡ ἐλπίς µου ἐξ αὐτῆς θηλῆς. "Amb τότε Ὑάρ σε
ἐγνώριζον. ἐλπίδα µου συνετισθεὶς ὑπὸ ες ἕνω.
θείσης pot θεότητος. Φησὶ δὲ περὶ τούτου Λουχᾶς *
Τὸ παιδίον ηὔξανε, καὶ ἐκραταιοῦτο tQ αγεύ-
ματι, π.Ίηρούμενον σοφίας, καὶ χάρις Θεοῦ ae
ἐπ᾽ αὐτό. -

Ἐπὶ σὲ ἐπεῤῥίφη» ἐκ μήτρας. Tfj ofj σχἑπῃ
ἐπεῤῥίφην, ofa μὴ ἔχων ἐπὶ γῆς πατέρα.

'Axó γαστρὺς µητρός µου θεός µου el σύ. Eo-
θὺς σὲ θεὺν ἑπέγνων, συνετισθεὶς, ὡς προείρηται.
Τὸ δ' ἀπὸ γαστρός, ἢ ὅτι ἓν τῇ γαστρὶ (82) v, f

τι τῆς Υαστρὸς ἐξελθών.

Deus quidem sum, et filius aeternus, sed postquam
tunc,o pater, tu Deus meus es.
D Mh ἀποστῇς ἁπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι θ.ἱψις ἑγγὺς, eti

οὐκ ἔστι' ὁ βοηθῶν µοι. Καὶ περὶ τούτου φασὶν
οἱ εὐαγγελισταὶ, ὅτι, Ἡρξατο Avasic Oa: καὶ ἁδημο-
γεῖν. Καὶ πάλιν Τότε oi μαθηταὶ πάντες ἀφέντες
αὐτὸν, ἔφυγον.

Περιεκύκ ωσάν µε µόσχοι 804401, ταῦροι xío-
γες περιέἐσχον µε. Μόσχους χαλεῖ τὸ δημῶδες πλη-
θος τῶν Ἰονυδαίων, διὰ τὸ νεώτερον xat ἄταχτον -
ταύρους δὲ, τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς χαὶ πρι-
σθντέρους τοῦ λαοῦ, διὰ τὸ προβεδηχὸς xat ἔξαρχον,

Varie lectiones.

(80) lo. τῷ.
(81) le. γαστρός.

(82) Graece γαστρὶ, ventre, pco quo Latinus Inter-
pres legisse vidctur capxz.

941

COMMENT. IN PSALMOS.

282?

a); xai πίηνας λέγεε, διότι πολλῶν ἀπίλαυσαν ἕω- A ztatem nimirum, οἱ praeeminentiam : quos ctiam

ρεῶν αὑτοῦ. Προείρηχεν γὰρ Μωῦσῆς, ὅτι xa V" Ega-
ΥΕΝ ἸΙακὼδ καὶ ἐνεπ.ήσθη, xal ἁπε.ιά»τησεν ὁ
ἠγαπημένος, ἐ.ιπάνθη, ἐπ.Ίατύνθη, καὶ ἐγκατέ-
Auxe θ8ὸν τὸν zoujcarca αὐτόν.

"Ηνοιξαν ἐπ᾽ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν, ὡς Acor
ἁρπάζων καὶ ὀρυόμεγος. Ὅτε συλλεγέντες ἐδόων *
"Apor, dpor, σταύρωσον αὐτόν.

"Dc ὕδωρ ἐξεχύθη, xal διεσχορα ΄σθη πἀγτατὰ
ὁστᾶ µου. Ὁστᾶ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους νοῄσομεν,
ὡς συνέχοντας χαὶ στ:ῤῥεοῦντας τὸ λοιπὸν τῆς "Ex-
χλησίας Χριστοῦ" πάντε; γὰρ αὐτὸν ἀφέντες, ἔφυ-
Υον τηνιχαῦτα. Ono γὰρ Ζαχαρίας Πατάξω τὸν
ποιμένα, καὶ διασκορπ.σθήσονται τὰ πρόδατα.
Χύσιν δὲ λέγει, τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ κίνησιν αὐτῶν.

Ἐτγενήθη ἡ καρδία µου, ὡσεὶ xnpóc τηκόµε:-
voc, àv µέσῳ τῆς κοιλίας µου. ἙΕτάκη δίχτν
χηροῦ, τῷ πνρὶ τῶν θλίφεων ἐκλυξεῖσα, xai τέλεον
ἀσθενήσασα. Κοιλίαν δὲ λέγει νῦν, τὸ χοῖλον ὅλον
429 σώματος.

| Ἐξηράνθη ὡς ὄσερακον ἡ ἱσχύς µου. TQ δη-
Ἰωθέντι πυρὶ παγεῖσα, ἐξικμασθείσης τῆς ἑνεργείας
αὑτῆς.

(Καὶ ἡ γλῶσσά µου κεχόλληται τῷ λάρυγγί µου.
Ὅτε κατηγορούντων τῶν ψευδομαρτύρων αὐτοῦ,
οὐδὲν ἀπεχρίνατο, ἀλλ ἵστατο σιωπῶν : ἢ ὅτε ἑδίφτ-
σεν ἐπὶ τῷ σταυρῷ.

Καὶ elc χοῦν 0avdrov κατήγαγές µε. Χοὺς
θανάτου ἐστὶν ὁ τάφος, ola 6h χωννυµένων τῶν
θαπτο ένων, εἰς ὃν ἑκών µε, φησί, κατήγαγες ὑπὲρ
τῶν ἀνθρώπων.

"Oti ἐκύκλωσάν µε χύνες πο.].ἳοἱ. Ταύρους μὲν
ἐχάλεσεν τοὺς Ἰουδείους, ὣς ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ
νόµου ὄντας, εἰ χαὶ τὺν νόμον παρέδαι ον ' χύνας
δὲ λέγει τούς ἐκ ᾿Ῥώμης ατρατιώτας, ὡς χατὰ
νόµον ἀχαθάρτους, xal ἀναιδεῖς. Οὕτω χαὶ ὁ Χρι-
στὸς thv Xavavalav ὠνόμασεν, εἰπών ' Οὐκ ἔστι
χκα.λὸν τὸν ἄρτον τῶν τέχγων δοῦγαι τοῖς xvra-
ρίοις.

Συναγωγ} πονηρευοµένων περιέσχον µε. Tov
φθονερῶν Ἰουδαίων. —

Ὄρυξαν χε]ράς µου καὶ πόδας µου. Tij δια-
τρήσει τῶν fj cov.

Ἐξηρίθμησαν πάντα và ὁὀστᾶ µου. ΓΡυμνὺν
χρεµάσαντες, xol αφόδρα διατείναντες, ὡς xal φαὶ-
νεσθαι καὶ τὰς ἁρμονίας τῶν ὁστέων, xat ἀριθμεῖσθαι
ταῦτα τοῖς βουλοµένοις.

Αὐτοὶ δὲ κανεγόησαν. Ἑπολυπραγμόνηκαν κρε-
μάμενον εἰ υἱὸς εἰμὶ Θεοῦ * ἔλεγον Yáp* El Υἱὸς el
τοῦ θεοῦ, χατάδηθι ἁπὸ τοῦ σταυροῦ.

pingues appellat, quia multis Dei douis prz ezte-
ris fruebautur. Ad lianc senteotiam facit quod alibi
aj| Moyses : Comedit, inquit, Jacob et ἵπι-
pletus est. εἰ recalcitravit. dilectus, impinguatus
et incrassalus est, εί dereliquit Deum — factorem
suum "*,

VEns. 14. Areruerunt super me 0) suum — sicul
leo rapiens et rugiens. Quando congregati clama-
bant, Tolle, tolle, crucifige eum.

Vgns. 15. Quasi aqua, e[fusa ac. dispersa sunt
omnia ossa mea. l'er Cliristi ossa, apostolos intelli-
gimus, veluti firipantes ac continentes. reliqua Ec-
clesiz Christi membra. Omucs cnim tunc eo relicto
aufugerunt, ut pr. Zachariam prophetam fuerat

B etam predictum : Percutiam inquit, pastorem. εἰ

dispergentur oves **. Et per effusionem, illorum. a
$C digressum et fugam significat,

Factum est cor meum quasi eera liquescens. in
medio ventris mei. Liquefactum est cor meum, in-
quit, instar cer. Defecit enim et debilitatum cst
in afflictionum igne. Per ventrem autem [juxta
Grzci nominis significationem] totam corporis con-
cavitatem intelligit.

VrRs, 16. Aruit quasi. testa. fortitudo mea. In
commemorato nimirum igne afflictionum infixa. :
unde exsiccala est illius efficacia.

Et lingua mea adhaesit faucibus meis. Quando vi-
delicet falsis testibus eum accusantibus, ipse niliil

C respondit, sed tacebat ; vel etiain quando in cruce

sitivit. :

Et in pulverem. mortis deduzisti me.Per pulverem
mortis, sepulturam intellige : quia qui in sepulcro
jacent, terra ac pulvere involvuntur; ad quod se-
pulcrum. tu volens, inquit, deduzisti 116, propter
hominum salutem.

VgRS. 147. Quoniam circumdederunt me canes
nulii, Judaeos merito tauros supcrius appellavit,
veluti qui jugo legis premebantur, tametsi ipsi
legem transgrederentur; nunc autem Romanos mi-
lites jure etian cancs vocat, veluti immundos se-
cundnm legem, et preterea etiam valde impuden-
tes.Qua ratione Dominus in Evangelio ad Cananzam
dixil : Non e&( bonum. sumere pauem filiorum εί

D dare canibus.

Synagoga malignantium obsedit me. luvidorum
scilicet Judzorutn,

Vgns. 18. Foderunt manus meas et. pedes meos.
Clavis nimirum perforantes.

Dinumeraverunt omnia ossa mea. Nudum me cruci-
figentes, atque in cruce extendentes, ita ut ossiunt
meorum compagines a quocunque numerari pos-
sent,

Ipsi vero consideraverunt. lloc est, curiose, de me
tunc suspenso, disquisiverupnt, numquid Filius Dei
essem. Dicebantenim : Si filius Dei es, descende
de cruce.

15 Deut, xxxi, 19, "* Zach, xin, 7 ; Marc. xiv, 27. 7 ΜΑΙ, xv, 36. 7* Matth, xxvn, 40.

e83

EUTHYMII! ZIGABENI

281

Et viderunt. me. Hoc. cst, cognoverunt. quisnam Α Καὶ ἐπεῖδόν µε. Καὶ ἐπέγνωσαν, (50) ὅτι εἰμὶ.

6356ΙΗ, cernentes nimirum universam creaturam me-
eun pati, tametsi duri adhuc permauserint, S.ribit
enim Mattlizzus, quod cenlurio et qui cumeoerant,
videntes lerrz:emotum et alia. qu contigerant, ti-
' muerunt valde diceutes : Vere Filius Dei erat
iste ?*. Velaliter : Curiose egerunt, ne auferrer de
eruce a Discipulis meis, Unde viderunt, seu inspe-
zerunt me, hoc est, observaverunt cum militum cu-
stodia.

Diviserunt sibi vestimenta mea et super vestem
meam miserunt. sortem. Manifeste hoc. Joannes
evangelista declarat dicens : Milites ubi crucifixe-
runt Jesum, ceperunt. vestimenta ejus { ei fecerunt
qg"atuor partes, unicuique militi partem) el tunicam.
ral autem. tunica inconsultilis, tota desuper con-
texta. Dixerunt igitur mutuo inter se, Non scindamus
eam, sed soriiamur de ea, cujus erit : ut Scriptura
impleretur *,. Fa. nimirum qux in hoc loco nobis
wadita est per Proplietam : cujus verba illic Joan-
nes distincte apposuit. l'er vestimenta igitur indu-
menta illa. intellisit, qux consuta erant, et quie
divisa fuerunt per milites : per vestem vero, tuni-
cam illam inconsutilem, qux superne erat coutexta,
et pro qua sortem niserunt.

VEas. 20. Tu autem, Domine, ne longe facias
auxilium tuum a me, ad de[ensionem meain conspice.
llis scilicet omnibus sic se habentibus,

Vgns. 21, 22. Libera a framea, Deus, animam
mean; et de manu canis unigenitam meam. Salva
me ez ore leonis, et a cornibus unicornium humilita-
tem meam. Per. frameam Romanos milites intel-
ligit, qui frameas, hoc est gladios et arma fere-
bant : quos etiam canes ea ratione appellat, quam
superius diximus. Per leonem vero Judaeos, ob
summam nimirum corum szvitiam, et quia p:ortem
ejus sitiebant, et quia insidiis utebantur : quo-&o-
mine paulo superius illos eliam appellaverat.
Eosdem eiiam unicornes voeat, veluti in unam
tantum Dei personam credentes. Silvestre autem
animal est unicornis, el juxta sui nominis etymo-
logiam, unum tantumn:odo cornu gestat in fronte,
S ngulari vero numero [frameaw,] leonem et ca-
nem dixit, considerato universo eorum genere per

β)ἔποντες thy χτίσιν συµτάσχουσαν, εἰ καὶ σχὰ1 pot
ἔτι διέµειναν. Φποὶ γὰρ 6 Ματθαζΐος, ὅτι ὁ ἑκατόν»
τα2χος, xai οἱ μετ αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν,
ἑἑόντες τὸν σεισμὸν xal τὰ γενόµενα, ἐφοθίθησαν
σφέδρα, λέγοντες' ᾽Α.ἱηθᾶς θεοῦ Υἱὸς ἦν οὗτος.
Ἡ χαὶ ἄλλως Ἐπολυπραγμόνησαν, pf] ποτε xat-
ενεχθῶ ἀπὸ τοῦ σταυροῦ διὰ τῶν μαθττῶν µου,
χαὶ δ.ὰ τοῦτο ἐπεῖδόν µε, τουτέστιν, ἐτ[ρησάν µε
φυλαχῇ στρατιωτῶν.

Διεμερίσανγτο τὰ ἱμάτιά µου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ
τὸν ἐματισμόν µου ἔδα.ἷον xAnpor. Ταῦτα σαφῶς
ἡρμήνευσεν ὁ εὐαγγελιστῆς Ἰωάννης ' qnoi γὰρ οὗ-
κος Οἱ οὗν στρατιῶται, ὅτε ἑσταύρωσαν τὺν

B 'Incoior, EAa6ov τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἐποίησαν

τέσσαρα µέρη, ἑκάστῳ στρατιώὠτῃ µέρος, xal τὲν'
χιτῶνα ἦν δὲ ὁ χιτὼν ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν
ὑφαγτὸς δι OAov. Εἶπον obv πρὺς ἁά.]ή-ους ᾽
M) σχίσωµεν αὐτὸν, àJAó «άχωμεν περὶ αὐτοῦ.
τ/νας ἔσται' Tra, φησὶν, ἡ Γραφἡ απ.ληρωθῇ, δη-
λαδὴ τὰ παρόντα ῥήματα, ἃ καὶ παρέθηκεν ἐκεῖ.
"Dots ἱμάτια μὲν λέγει τὰ ἑῤῥαμμένα, & xai διεί--
Àovxo ἑαυτοῖς * ἰματισμὸν δὲ, τὸν ἄῤῥαφον χιτῶναι
τὸν ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὺν, ὑπὲρ οὗ ἔθαλον κλΏηρον.

Σὺ δὲ μὴ μαχρύνης τὴν βοήθειά» σου da^ ἐμοῦ'
εἷς τὴν ἀντί.1ηψί µου πρόσχες. Τούτων δηλαοὴ
γιοµένων.

'Ρύσαι ázó ῥομφαίας τὴν ψυχἠν µου, καὶ éx

C χειρὸς χυνὸς τὴ» μογογενῆ uov* σὠσόν µε ἐκ

στόματος .Ίέογτος, xal ἀπὸ κεράτων» govoxs, ώ-
των τὴν ταπείγωσίν µου. Ῥομφαίαν καλεῖ τοὺς
ἐχ τῆς Ῥώμτς στρατιώτας, ὡς ξιρηφόρους * τοὺς
αὐτοὺς δὲ xai χύνας, χαθὼς ἀνωτέρω δεξηλώχαμεν᾽
λέοντας δὲ, τοὺς Ἰουδαίους, διὰ τὴν ἀπήνειαν, καὶ
τὸ διφᾷν τὸν αὐτοῦ θάνατον, xai τὴν ἕνεδραν * οὕτω
γὰρ xot πρὸ μικροῦ τούτους ὠνόμασεν. Τοὺς αὐτοὺς
δὲ λέγει καὶ µονοχέρωτας, ὡς εἰς µίαν ὑπόστασιν
Θεοῦ πιστεύοντας. Zoos δὲ ἄγριαν ὁ µονόχερως,
φερωνύμως Bv qípoy ἐπὶ τοῦ μετώπον κεράτιον.
Ἑνιχὼς δὲ εἶπε χύνα καὶ λέοντα, διὰ τὸ γένος, δι
οὗ «jv καθ’ ἕκαστον γινώσχομεν * μονογενῃ δὲ λέ-
χει τὴν ἰδίαν ψφυχὴν, ὡς μεμονωμένην, διὰ τὺ µό-
νην τῶν ἄλλων φυχῶν ἄγευστον ἁμαρτίας εἶναι,

quod unusquisque dignoscitur. Per unigenitam D xal διὰ τὺ µόνον τὸν Υἱὸν ἔχειν ἠνωμένον καθ) ὑπό-

autem, animam suam intelligit, quasi unicam ac
singularem inter ceteras, quippe quae sola imter
ojmines alias peccatum non fecit, et qux &ola Dei
Filium seceum in eadem habet persona. De sua
autem humilitate ipse eliam in Evapgelüs «dist :

στασιν. Περὶ δὲ τῆς αὑτοῦ ταπεινώσεως xol αὐτὸς
ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις ἐδίδαξεν, θἰπών Μάθετε
dx' ἐμοῦ, ὅτι αρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ xep-
δίᾳ. Τίνος δὲ ἕνεχεν οὕτως ηῦχετο, προειρήχαμεν ᾿
ἔτι δὲ χαὶ ὁποίαν ἑξήτει λώκρωσιν.

Discite a ve quia mitis sum, el humilis corde *'. Quare autem hujusmodi preces fundat jam ἀἰκί-
inus, et qualem eliam liberationem anim: perquireret.

Vens. 25. Narrabo nomen tuum fratribus meis.
Animadverte quomodo divinus Spirilus quadam ut
jam facta comsmeanoral, veluti qui futura ea esse

** Matth. xxvi, 54.

Διηγήσομαι τὸ óvoud cov εοῖς dósAgoic pov.
Σηµείωσαι πῶς τὰ μὲν Άδη γεγενηµένα λέγει τὸ
O:iov Πνεῦμα προθεωροῦν * τὰ δὲ, ὡς μέλλοντα,

56 Joan, xix, 25, 9ἱ. δί Matth. v, 4.

Varie lectiones.

(85) 5 τ., vel ὅστις.

285

COMMENT. IN PSALMOS.

206

νόμῳ προφητείας. Ὄνομα δὲ φτσι,͵ τὸ τῆς πατρότη- A pravidebat : quidam vero tanquam futura ^ atque

τος" θεὸὺν μὲν γὰρ ὡμολόγουν "'E6palot* Πατέρα
δὲ Υἱοῦ οὐκ ἑγίνωσχον, ὡς iv τῷ κατὰ Ἰωάννην
Εὐαγγελίῳ εἴρηχεν ' Ειλωγέρωσά σου τὸ ὄνομα
τοῖς ἀνθρώποις * ἁἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς ἀποστό-
λους, ὡς πρὸς τὰς γυναῖκας μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἴ-
pnxev * Πορευθεῖσαι, εἶπατε τοῖς ἁδε.]ροις µου.

hoc exlege prophetize.. Per nomen. autem. Dei,
nomen Paternitatis. intelligit. Deum enim olim
semper fatebantur Judzi, sed Patrem Filii non co-
gnoscebaut. Hujus autem versicu'i prophetiam iim-
pletam esse legimus apud Joannem ; apud quem
Christum dixisse legimus ad Patrem : Mavifestavi

romen luum hominibus **. Per fratres autem apostolos intelligit, quemadmodum et alibi post resur-
rectionem eos apeellavit, mulieribus illis dicens : Jte et nuniiate fratribus meis **.

Ἐν uéco ᾿Εκκλησίας ὑμνήσω σε. 00 µόνον
γὰρ διὰ τοὺς ἀποστόλους ἐδίδασκεν, ἀλλά χαὶ ἐν
ταῖς συναγωγαΐς τῶν Ἰουδαίων ἐπαῤῥησιάζετο,
διηγούµενος τὰ μεγα)λεῖα τοῦ Θεοῦ xai Πατρός.
Περὶ τούτων οὖν fj παροῦσα προφητεία. Τοῦτο δὲ
xal εἰσέτι ποιεῖ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου αὐτοῦ, xa
ἰδίᾳ καὶ δηµσσίᾳ ἀναγινωσχομένον.

Οἱ «φοξούµενοι τὸν Κύριον, αἱνέσατε αὐτόν.
'Q; Ίδη εἰσαχουσθεὶς, προτρέπεται τοὺς πιοστοὺς
εἰς εὐχαριστίαν ' xal πρῶτον», τους EE. ἐθνῶν, ὅτι
xal πρῶτον εἰς τὰ ἔθνη τοὺς ἀποστόλους μετὰ τὴν
£x νεχρῶν ἀνάστασιν ἑξαπέστειλε. Πορενθέντες γὰρ,
φησὶ, µαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, οὓς καὶ φο-
Φουμένους τὸν Κύριον χαλεῖ, προσἀγορεύων αὐτοὺς
ἀπὸ τῆς ἀρετῆς. Καὶ Πέτρος vào ὄντως ἐν ταῖς
Πράξεσιν ὠνόμασεν αὐτοὺς * "Ανδρες Ἱσραη.ίται,
x«l οἱ &r ὑμῖν φοδούμεγοι τὸν Θεόν. Ἐπεὶ δὲ 8
Ἐχκλησία τῶν πιστῶν, οὐκ ἐξ ἐθνῶν µόνον, ἀλλὰ
xal ἀπὸ ἹΙουδσίων συνίστατο, xal τούτους εἰς δοξο-
λογίαν χινεῖ * qnot γάρ"

In medio Ecclesie laudabo te. Neque enim apo-
st0los tantum privatim docuit ; sed in Judorum
eliam synagogis palam ac libere locutus est, πας»
rans nimirum Dei Patris magnalia. lianc autem
prophetiam bodie etiam manifeste adimpleri vide-
mus, dum Cliristi Evangelium et privatim et publi-

B ce in Ecclesiis legitur.

Vens. 94. Qui timetis Dominum, laudate eum.
Veluti jam exaudiius a Patre, hortatur cateros fidc-
les ad gratiarum sctionem, et prime fideles ex gen.
tibus, ad quos post resurrectionem suam apostolos
primum misit (Euntes enim, inquit, docete omnes
gentes **) ;. quosque υπο Propheta ob eunman
eerum virtutem fimentes Dominum &ppellavit :
«ucmadmodum alibi etiam appellat Petrus in
Actibus apostolorum dieens : Viri lsraelitm et qui
iu vobis tistsent. Deum **. Verum quia Ecclesia fidc-
lium non ex gentibus tantum, sed etlam ex lHlebreis
consiituta est, hos pariter ad glorificaadum Deum
urget dicens:

"Απαν τὺ σπέρμα Ἰακὼδ, δοξάσαιε αὐτόν. C Qnne semen Jacob glorificate eum. Qinnes qui

Πάντες o! ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευχότες * STIR
γὰρ τῶν φυλῶν Ἰαχώθ.

ΦοδηΛήτω δὴ ἀπ᾿ αὐτοῦ ἅπαν τὸ αλ Ισ-
paí4. Ἐνταῦθα xai ἄμφω τὰ µέρη λέγει, διότι
πᾶς ἐπιγνοὺς Χριστὺν Ἰσραίλ ἐστι. Ἴσραλλ vàp
μεθερμηνεύεται νοῦς ὁρῶν τὸν Θεόν. Κελεύει τοί«
νυν xal ὑμνεῖν τὸν θεὸν, xoi ἁεὶ φοθεῖσθαι αὐτὸν,
ὡς φπαντοδύναµον. "M xat τοῖς ἄλλοις Ἰουδαίοις
παραγχέλλει, φοδεῖσθαι αὐτὸν, ὡς ἑπάξοντα τούτοις
πανωλεθρίαν, διὰ τὴν λύσσαν, τὴν κατὰ τοῦ Υἱοῦ
αὐτοῦ.

"Ori, οὐχ ἑξουδέγωσεν, οὐδὲ προσώχθισε τῇ

ex Judaeis fideles sunt. Osinium enim tribuum
progenitor fuit Jacob.

Ύεκθ. 25. Tímeat eum omne semen lerael. Per
semen lsrael utrumque gengs supra cominemora-
tum inielligit. [gentiles nimitum el Judaos, qui
fideles sunt] ; omuis enish qui Christum cognoscit,
vere Israel appellatur, cum [Israel interpretetur,
faena videns Deum. lubet igtur ut Deum laudemus,
utque eum sei per veluti omnipotentem tineamus,
vel ceteros Judzeos jubet ut eum tlmeont , veluti
allaturum cis exterminationem οὗ furorem 46
rabicm quam erga illius Filium demonstrarunt.

Quoniam non sprevit, neque molestam habuit de-

δεήσει τοῦ XtoxyoU. O0 παρεῖδεν, οὐδὲ φορτικὲν p precationem. pauperis. Non molestx illi fuerwnt

ἠγήσατο τὴν kv, φησὶ, δέησιν, τὴν περὶ τοῦ τὸν
διάδολον νιχῆσαι, χαὶ ὑμῖν τὴν υίχην δωρήῄσασθβαι.
Πτωχὸν δὲ ὠνόμασεν ἑαυτὸν, διά τε τῇ δεῄσει τοῦ
πτωχοῦ, καὶ ὅτι ἄλλω; πένης ἦν, ὅσον εἰς χρήματα
xai περιουσίἰαν.

0ὐδὲ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ àx' ἐμοῦ.
Περὶ τοῦ ἱδιώματος τούτου προξιρήχαµεν ἐν τῇ ἔξη-
Υήσει τοῦ δωδεχάτου ψαλμοῦ.

Ἐν τῷ κεκραγέναι µε πρὸς αὐτόν, οἰσήκρυσέά —

µου. Εὐθὺς ἐν τῷ Bodv µε πρὸς αὐτὸν, ἐπήχουσε.
Παρὰ cov ὁ ἕπαιός µου. Ὅτε quss] χακηνέχθη

ix τοῦ οὐρανοῦ, Ἀλέγουσα ' Οὗτός ἐστι ὁ Υἱός

.. Matth. ^^ Εμ.

59? Joan. xvii, 6. ΣΧΤΙΗ, 10.

preces quas ei obtuli, et pro damenis profligatione
et pro vestra victoria. Seipsum etism pauperem
Cliristus appellat, et propter carnis exiguitatem, et
quia pecuniis, el omnibus aliis externis bonis
carebat.

Νεο avertit. [aciem suam 'a. me. Ilunc loquendi
medumn declaravimus in psalmo duodecimo.

Et dum clamarem ad eum exaudivit me. Statim,
inquit, clamans ad eum, cxauditus sum.

Vgns. 26. A te laue mea. Tenc scilicet quando
vox e cuelo delata eet dicet : Mie est Filius neus

19. ** Act. i1, 10.

291

EUTHYMII ZIGABENI

283

dilectus in quo complacui ** οἱ alibi : Et glorificavi À µου ὁ ἁ)απῃητὸς, ἐν ᾧ ιὑδύκησα. Καὶ αὖθις ’

el iterum glorificabo *',

In Ecclesia magna confitebor tibi. Per confessio-
nem hoc ín loco laudationem intelligit, Est autem
vere magna fidelium Ecclesia, qux ad ultimos
usque terrze (Ines pervenit ; vel quia et magnis ac
summis viris consistit. Assi.'ue autem Christus in
mrdio Ecclesie Patrem laudat, per Evangelium
suuin ; eb superius quidem Judaeorum Synagogam
Ecclesiam appellavit (nisi illic fortassis per Eccle-
siam, singulares fidelium Ecclesias ubique locorum
exsistentes intelligas) nunc autem p:0 ipsa univer-
ου] Ecclesia loquitur,

Vota mea reddam ín conspectu. timentium eum.
Per vota, promissionea Β.ο factas intelligit
quod nimirum et narraturus esset nomep Patris,
et illud laundaturus,

VgRs. 2]. Eden! pauperes et suturabuntur. li sci-
licet, qui eousque religione ac pietate pauperes
fuerant, vel etiam humanis divitiis. Pauperes
enim sunl, veri omnes Christiani, qui tamen
spiritualem cibum evangelicze comedunt doctrina,
qua vere alitur atque augescit anima,

E! laudabunt Dominum qui exquirunt eum. Quia
ob humani generis salutem proprio Filio non pc-
percit. Exquirit autem Deum ille qui per semitam
mandatorum ejus graditur, quibus recta ad illum
via" perducimur. Vel aliter : Comedent fideles,
Salvatoris corpus, cum quo et sanguinem ejus

bibent, et saturabuntur, sancto nimirum repleti C

Spiritu, hymnisque et laudibus in mensa tlla Deum
extollent : ita ut versiculus superior, non solum
prophetiam contineat de Evangelio, sed de mystico
etiam mensa illius sacramento. |

Vivent corda eorum in seculum seculi. Ait cnim
Dominus in Evangelio : Ego sum panis vite **. El
rursus : Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in
clernum *?, custodiens videlicet pariter mandata.
Per cor autem, totum hominem intelligit : eo quod
illa pars ceteris omnibus partibus in quovis ani-
mante, vitae sit magis particeps. Licet moriantur,
inquit, resurgent tamen in vitam zelernam.

Vegas. 28. Reminiscentur et convertentur. ad Do-
minum universi fines terre, Reminisci dicimus de
re olim przcognita. Ex his igitur verbis i/Ind no-
bis denotatur, quod cognitio Dei in hominibus na-
turalis est, tametsi erroris nelula qua eiat in
omnibus gentibus, cognitionem illam ob'egeret
alque occultaret ; verum ubi dissipata est illa ne-
bula, et illucesecre capit sol justitia Christus,
reminisci stalim coeperunt Creatoris, et adiipsum
conversi sunt. Vel, reminiscentur in passiva sigui-
licatione intellige, quod memores.erun! [ex vi enim
γιοί vcrbi uterque potest sensus elici : ita ut sit

᾿Εδόξασα, xai ziv. δοξάσω.

Er 'Exx.nc(g μεγά.1ῃ ἐξομο.ογήσομι{ σοι.
Ἑξομολόγησιν ἐνταῦθα λέγει τὴν αἵνεσιν ^ µεγάλη
δὲ | τῶν πιστῶν Ἐκκλησία, ὡς µέχρι περάτων vr
φθάνουσα. Ἡ xal ὡς ἀπὸ μεγάλων ἀνδρῶν συνιστα-
µένη. ᾿Λεὶ δὲ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου μέσον αὐτῖς Duvet
τὸν Πατέρα. "Άνω μὲν οὖν ἁπλῶς ἐχχλησίαν την
τῶν Ἰουδαίων συνχγωγὴν εἶπεν, f| καὶ τὴν £v Exá-
στῃ παροιχίᾳ μεοικῖν τῶν εὐσεθῶν * νῦν δὲ, µεγά-
λην λέγει, τὴν χαθολικΏν τῶν πιστῶν.

Τὰς εὐχάρ µου τῷ Κιρίῳ ἀποδώσω, ἑνώπιον
τῶν φοδουμένων αὐτόν. Εὐχὰς vov τὰς ὑποσχέ-
σεις καλεῖ, δηλονότι τὸ διγγήσασθαι τὸ ὄνομα τοῦ
Πατρὸς, χαὶ τὸ ὑμνῆσαι αὑτόν.

φΦάγονται πένητες, xal ἐμπ.ησθήσοντα;. 0t
μέχρι τότε πένητες ὅσον εἰς εὐσέδειαν, f] xal ὅσον
εἰς ὀνθρώπινον πλοῦτον. ᾽Αχτήμονες γὰρ οἱ χατὰ
ἀλήθειαν Χριστιανοί. Φάγονται δὲ τὴν πνευματιχΏν
τρορὴν τῆς εὐαγγελ.κῆς διδασκαλίας, τὴν αὔτουσαν
τὴν ψυγἠν.

Καὶ αἴγέσουσι Κύριο» οἱ ἐχζητοῦντες αὐτόν.
"O:t οὐκ ἐφείσατο τοῦ Μονογενοῦς αὐτοῦ διά τὴν
σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Ἐκ» ητεῖ δέ τις τὸν θεὸν,
ὁδεύων τὴν τρἰθον τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ, ςεραυσῶν
ἄντιχρυς εἰς αὐτόν. Ἡ xai ἄλλως' Ψάγονται τὸ
σῶμα τοῦ ΣωτΏρος, ᾧ καὶ τὸ a ga συμπεριλαμθά-
vexat, χαὶ ἐμπλησθήσονται Πνεύματος ἁγίου, χαὶ
ὕμνοις περὶ τὴν μυστιχὴν χρήσηνται τράπεζαν, ὡς
εἶναι τοῦτο προφητείαν, οὗ µόνον περὶ τοῦ Εύαγγε-
λίου, ἀλλά καὶ περὶ τῆς μυστιχῆς τραπέζης,

Ζήσονται αἱ χηρδίαι αὐτῶν elc αἰῶνα αἰῶνος.
Φησὶν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος. "Eye εἰἷμι ὁ
ἄρτος τῆς ζωῆς. Καὶ πἆλιν ' Εάν εις φάγηῃ éx
τοῦ ἐμοῦ ἄρτου, ζήσεται eic τὸν αἰῶνα .. φυλάτ-
των δηλαδη τὰς ἐἑντολάς, Διὰ δὲ τῆς χαρδίας, ὅλον
τὸ (iov ἑδήλωσεν, ἀπὸ τοῦ χαιριωτέρου μέρους * εἰ
Υὰρ τεθνήξετα!: χατὰ φύσιν, ἀλλ᾽ αὖθις ἀναστίσεται
εἰς ζωὴν αἰώνιον.

Μνησθήσονται, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύ-
ριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Μνήμη ἐπὶ προ.

D εγνωσµένου πράγµατος λέγεται. Φαίνεται τοίνυν.

ὡς fj θεογνωσία τοῖς ἀνθρώπλις ἔμφυτός ἐστιν ἁλλ᾽
ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἡ τῆς πλάνης ἀχλὺς Σχάλυψεν αὑτὴν'
τῆς ἀχλύο; 0k σχεδασθείσης τῷ fl τῆς δικαιοσύ-
νης Ἀριστῷ, ἐμνήσθησαν τοῦ Δημιουργοῦ, καὶ πρὸς
αὐτὸν ἀπεστράφησαν. "H, Μνησθήσονται, ἀντὶ τοῦ,
Μνήμης ἀξιωθήσονται, παρὰ τῷ θεῷ μέχρι τότε πα-
ρεωραμένοι. "Opa δὲ ὅπω; ἐχρήσατο τῇ τάξει, Μνη-
σθήσονται, εἰπὼν, εἶτα ᾿Επιστραφήσονται, εἶτα
Προσχυγήσουσι.

sententia], quod digni eflicienuir, quorum Deus remíniscatur, tamen si eousque repulsi ac neglecti
fuisse viderentur. lllud etiam considera, quomodo ordinate atque apposite, verbis Propheta usus est ;
nam cum primo dixerit FPeminiscentur, deinde Convertentur, intulit, ac demum Adorabunt.

** Matth. xvi, 5. 97 Joan, xii, 38,

66 Joan. vi, 55, (8.

'? iig. 59.

88)

COMMENT. IN PSALMOS.

220

Kul πρ’, σκυνήσοισιν ἑγώπιον αὐτοῦ πᾶσαι αἱ. A — Et adorabunt in conspectu ejus universe | familie

πατριαὶ τῶν ἐθνῶν. Καὶ μὴν οὔτε πάντα τὰ πέρατα
τῆς γης ἑπίστευσαν, obs: αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν.
Αλλ' ἐπεὶ xal εἰς πάντα τὰ πἑρατα τῆς γῆς, xoi
εἰ; πάντα τὰ ἔθνη τὸ Εὐαγγέλιον ἔφθασεν, ἀπὸ τοῦ
ὅλου τὸ µέρος δεδβ)ωχεν, ὡς iv ἄλλοις τούναν-
τίον, ἀπὺ µέρους το ὅλον. "λλλως τε δὲ πατριὰ', τὰς
συγγενείας χκαλεῖ * 6r3ov δὲ ὅτι παντὸς ἔθνους συγ-
γενεῖς ἐπίστευσαν εἰς Χριστὸν, καὶ δι αὐτοῦ προσ-
εχύνησαν τὸν Πατέρᾳ.

"Ori τοῦ Kvplov ἡ θασιΏεία, καὶ αὐτὲς δεσπό-
ζει τῶν ἐθνῶν. Οὗτός στι xai βασιλεὺς αὐτῶν
καὶ Δεσπότης, χατὰ τό' Καὶ δώσω σοι ἕθνη
τὴν κχ.ηρονομίαν cov, καὶ τὴν κατάσχεσἰν σου

τὰ πέρατα τῆς γῆς ^ xal δ.ὰ τοῦτο προσχυνήσου- Β

σιν αὐτὸν, τῆς διαθολικΏς τυραννίδος ἑλενρερω-
θέντες.

Ἔφαγον xal προσεκύὐνγησαν πάντες οἱ πίονες
τῆς Τῆς.Πίονας λέγει τοὺς π)ουσίους, τοὺς πλουτή-
σαντας thv εὐσέθειαν, οἳ πρότερον πένητες σαν,
ὡς προειρήχαμεν.

Ἐγλώπιο» αὐτοῦ προσπεσοῦνται πάντες οἱ
καταθαίνοντες εἰς Tuv. Προσκυνήσουσιν αὐτῷ
πάντες οἱ ἁποθνήσχοντες, xal εἰς yv ἀναλυόμενοι.
Μττὰ γὰρ τὴν xowhv ἀνάστασιν, αὐτῷ πᾶν ὙΥόνυ
χάµψει, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον xal οἱ μὲν, ἑχόντες
xai πόθῳ * oi δὲ, ἄχοντες xa! φέδῳ.

Ka! ἡ ψυχή µου αὑτῷ ζῃ. Δὐτός ἐστιν ὁ ταύτην
ζωῶν, xal μὴ ἑῶν ἀποθνήσχειν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας *
τοῦτο δὲ χαὶ imi τοῦ Πατρὺὸς νοεῖται, xai ἐπὶ τοῦ
Υἱοῦ. Καὶ ἄλλως δὲ, Ζῇ τῷ θεῷ, qnoi, fj quy
µου, ὡς ἑνεργὸς οὖσα πρὸς αὐτὸν, ὥσπερ vi &x τοῦ
ἑναντίου, τέθνηχε τῷ δαίµονι, ὡς ἀχινητοῦσα πρὸς
τὰς ὑπο)έχας αὐτοῦ.

Τὸ σπέρμα µου δου.]εύσει αὐτῷ. Σπέρμα
Χριστοῦ, ἤτοι τέχνα, πάντες οἱ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου
γεννηθέντες αὐτῷ, οὓς καὶ ὑπέταξε τῷ Πατρ[.

᾽Αγαγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γεγεὰ ἡ ἑρχομέγη.
Γνωρισθήσεται τῷ Oed fj ἐξ ἐθνῶν γενεὰ τῶν πι-
στῶν, fj Σιευσοµένη ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ἑνανθρω-
πῄτεως τοῦ ΥἸοῦ.

Καὶ ἀναγγε.)οῦσι τὴν δικαιοσύγην αὑτοῦ Aag
τῷ τεχθησομέν. Οἱ διὰ πίστεως τεχθέντες, ἆναγ-
Ύέλοὺσι τοῖς τεχθησοµένοις, xai τὸ καθεξής del.
Διχαιοσύνιην δὲ, ὃτι καθεῖλε τὸν ἁδικοῦντα τοὺς
ἀνθρώπους πολέμιον.

"Ov ἐποίησεν ὁ Κύριος. — "Ov ἐποίησεν, τοι
συνεστῄσατο λχὸν ἑαυτῷ, πρότερον λαὸν ὄντα, ἀλλ)
ἁπωσμένον * 7] ὃν ἐδημιούργησε. Τὸ δὲ, ἀναγγεή-
σεται τῷ Κυρίῳ, τινὲς ἄλλως ἠρμήνευσαν, ὅτι

** Pgal. n, δ. *! Philipp. rm, 10.

gentium. Atqui nec universi fines terre credide-
runt, neque omnes gentium familie ; verum quia
in omnem terram Evangelium et ad omnes gentes
penetravit, a toto partem significat : quemadino-
dum alibi contra, totum a parte. Et a'itr : Per
fanilias |quas juxta Graci nominis vim, parentelas
potius dicere possumus], cognationes intelligit.
Manifestum vero enim quod de omnibus nationibus
plurimi qui inter se cognati erant, Christo credide-
runt, et per ipsum, Patrem adoraverunt.

VEns. 29. Quoniam Dowini est regnum εί ipse
downinabitur gentium. Ipsc enit eorum Rex est. et
Dominus juxia illud : Postula a me ei dabo tibi gen-
tes lhavreditatem tuam, et possessionem (uam termi-
minos terra **. Et ideo adorabunt eum a dzmonis
tyrannide liberati.

Vgns. 50. Manducaterunt et. adoraverunt. omnes
pingues terrw. Per pingues terra divites intelligit :
divites, inquam, pietate el religione, qui antea pau-
peres fuerant, ut praediximus.

In conspeciu ejus cadent omnes qui descendunt in
terram. Adorabunt eum mortales omnes qui in
terram revolvuntur : quia post co:umunem omnium
resurrecilioneim , omne genu ei flectetur. secun-
dum Apostolum ?! ; alii nimirum sponte $ua ac
Sbenti animo, alii vero inviti et cum timore.

VERS. 91. Et anima mea illi vivit. Ipse enim est

C qui eam vivificat, quique a peccato occidi eam non

sinit ; hoc autem et de Patre intelligi potest et de
Filio. Vel aliter : Vivit, inquit, anima mea Deo,
veluti qux actiones suas omnes ad eum dirigit,
quemadmodum | contra : dzinoni dicitur mortua,
quando ad pravas illius suggestiones immobilis per-
manet.

Et semen meum serviet ipsi. Semen-(81), inquit,
meum Christus, Patri meo serviet. Per semen, oimn-
nes filios intelligas, qui ei per Evangelium generati
sunt, et quos ipse [ut inquit Apostolus] Patri suo
subjecit, .

Vgns. 39. Annuntiabitur Domino generatio ven-
(κτα. Cognoscetur a Deo, inquit, generatio fidelium
ex gentibus, qui ventura est in diebus Incarna-

D tionis Filii ejus.

Et annuntiabunt justitiam ejus populo qui nasce-
tur. li qui per fidem generati sunt, annuntiabunt
eam posteris, et hi successive aliis. Justitiam vero
ideo appellat, quia humani generis inimicum 46-
struxit, qui injuria illud semper ac damno affe-
cerat. 9

Quem fecit Dominus. loc est, quem sibi popu.
lum constituit cum antea Dei populus non dicere-
tur : quinimo repulsus erat et exosus. Vel aliter :
Quem [ecit, hoc est, quem creavit. Et quad dictum

Varie lectiones.
(84) Grecorum verborum sensus est: Semen Christi, seu F'ilii, sunt omnes qui per Evangelium, etc.

291

EUTHYMII ZIGABENI

162

est : Annantiabitur Domino generatio ventura, qui- Α προφητεία τοῦτή &ott, περὶ τῶν iv Ἱεροσολύμοις

dom aliter exposuerunt, dicemes , prephetiam illic
contineri de gentilibus illis, qui in Jerusalem qua-
rebant- videre Dominum. Scribit enim Joannes
accessisse eos ad Philippum, qui erat a Bethsaida
Galilez, et interrogasse eum, dicentes : Domine,
volumtis sidere Jesum ** ; et Philippum deinde id
dixisse Ándrez : et utrumque. eorum. demum id
simul retulisse ad Jesum ; et Jesum respondisse,
Quod renerat hora t$! glorificaretur Filius homi-
nis **. Ecce quomodo Christo Pomino annuntiata
est ab apostolis generatio illa gentilium : illi ni-

mirum Grxci, qui. eseintes et. accedentes ad. Jesum, exordium

ζητησάντων ἰδεῖν τὸν ἼἸησοῦν Ελλήνων: Qro: γὰρ
ὁ εὐαγγελιστῆς Ἰωάννης * Οὗτοι προσῇή1θον Φι-
Aízzup, ὄντι ἀπὸ Β :θσἀάϊδα τῆς l'adidalac, καὶ
ἠρώτων αὐτὸν, «Ἰέγοντες ^ Κύριε, θέἼομεν ἰδεῖν
τὺν ᾿Γησοῦ». Ἔρχεται Φίλιππος, xal λέγει τῷ "Av-
δρἐᾳ * Ἔρχεται Ανδρέας κχὶ Φίλιππος, xai λέγουαι
τῷ Ἰησοῦ * 6 δὲ ἀποκριθεὶς, εἶτεν ' ἸΕ.ή.υθε» ἡ
ὥρα, ἵνα δοξασθῃῇ à Yléc τοῦ ἀγθιώπου- Ἰδου
τοίνυν ἀνηγγέλη τῷ Χριστῷ παρὰ τῶν ἀποστόλων,
τουτέστιν οἱ Ἕλληνες, οἱ ἐξερχόμενοι πρὶς αὐτὶν,
προοίµιον ὄντες πάντων τῶν ἐξ ἐθνῶν ἐλτλυθότων,
quasi ac principium {0:16 gen-

tiliun omnium, qui in Christutn. erant. credituri.

Psalmus ipsi David.
PSALMUS XXII.

llunc Psalmuui sanctus. Spiritus beato David ex
persoua fidelium qui ex gentibus fuere conscriben-
dum mandavit.

Vgns. 9. Dominus pascit me et nihil mihi deerit.
]pse enim Dominus in Evangelio ait : Ego sum pa-
stor bonus **. Qui cum primos fideles ex gentibus
quasi oves, praruptis in locis errabundos invenis-
set, a lovilesuum duxit eos ac pavit: pro quo benefi-
cio eorum quisque a Propheta nostro introducitur
in gratiarum actionem Deo canere ac dicere : Do-
minus pascit me, atque ideo nullus est mihi timor
quod posthac necessarium aliquid aut opportunum
deficiat. Sciendum est autem, ea, qus plane
perspecta babeantur, sine articulo efferri con.
suesse.

In loco herbarum ibi me collocavit. Locus her-
barum virtus practica ; aqua autem requietis, con-
templativa pbilosopbia. Constituit me, inquit, in
loco ubi erant optima herbarum pascua. Persistit
euim Prophetain pascendi metaphora. Herba autem
et aqua dequa inferius dicet, ubertatem gregi prz-
stant : et sensus est, quod uberrimum ei pabulum
Dominus ad vescendum dedit. Vel, per locum qui-
dem Ecclesiam, per herbas vero virescentes virtu-
tibus fideles intelligit. Vel, per herbam Chrisiia-
norum fidem intellige, qua semper renovatur ac

e

Va.yéc τῷ Δαθίδ.
TAAMOZ KB'.
Ἑχ προσώπου τῶν iüy5vy τὸν παρόντα φαλμὸν τὰ
θεῖον Πνεῦμα τῷ Δαθ'δ ὑπηγόρευσε.

Κύριος ποιµαίνει µε, καὶ οὐδέν µε ὑστερήσει.
Αὐτὸς Τὰρ ἐν τῷ Εὐαγνελίῳ φησίν' Εγώ εἰμι ὁ
ποιμἠν ὁ xaAóc. Ὡς πρ΄θατα γὰρ πλανώμενα ἐπὶ
τόπου ἁπωλείας τοὺς ἐξ ἐθνῶν εὗρε, xal εἰς µάνδρας
Ἠγαγε, xai λοιπὸν ποιµαίνει. Διὸ xal ἕχαστος ab-
τῶν εὐχαριστῶν, ἀπαγγέλλει τὰς εὐεργεσίας αὑτοῦ,
λέγων Ὁ Κύριος ποιµμαίνει µε, χαὶ οὐδέν µε λοι-
π.ν ἐπιλείψει τῶν ἐπιτηδείων. Ἱστέον δὲ, ὅτι τὰ
πάνυ ἑγνωσμένα χωρὶς ἄρθρου π)λλάχις ἐχφέρον-
ται.

Εἰς τόπον χ.Ἰόης, ἐκεῖ µε κατεσχήνγωσεν. 'Tó-
πο; Χλόης, fj πρακτιχὴ àpsti: ὕδωρ δὲ ἀναπαύ-
σεως, 1j θεωρητιχὴ φιλοσοφία. Καὶ ἐχεῖ µε, oro,
χατεσχήνωσεν, ὅπου τόπος Χλόης. Ἐπέμεινε ἓὲ τῇ
τροπῇ τοῦ ποιµαίνειν χλόη γὰρ χαὶ ὕδωρ, εὖθτ-
vla ποιμνίου. Τοῦτο δὲ βηύλεται δηλοῦν. ὅτι Ἐν ἆπο-
λαύσει νομῆς µε χατέστησε. Καὶ ἄλλως δὲ: τόπος
μὲν χλόης, ἡ Ἐκχλησία΄ χλόη δὲ, οἱ πιστοὶ, ἂν.
θοῦντες χατ᾽ ἀρετήν. Ἡ xal χλόην, τὴν τῶν Χρι-
στιανῶν πίστιν νοῄσεις, νεάνοισαν àel * ἡ Υὰρ τῶν
Ἑλλήνων, ὡς χόρτος ἐγήρασε, καὶ ἀπεξτράνθη.

vircscit, Gentium euim fides consenuit et aruit ut faenum. [Vel, per herbarum pascue, virtutes mora-
les, per aquam vero requietis, pacatissimum contemplativa philosophize confugium signiflcat.]

Vuns. 3. Super aquam requietis educavit me. lloc ϱ

propter baptisui lavacrum dictum est, cujus aqua
emundali laborem omnem et pondus peccatorum
projicimus, ac deinceps requiescimus. Quapropter
Dominus dicebat ? Venite ad me omnes qui labora-
tis. et onerati estis el ego requiescere vos faciam **.
Vel aliter, per aquam fluenta illa intellige vivi-
(ου Christi doctrine, de quibus in primo psalmo
dictum-est, in expositione illius versiculi : Quod
plautatum est secus decursus aquarum **,
Animam meam contertit, Àb idolorum errore.

Deduzit mesuper semitas justitia. Per justitiam hic

** Joan, xu, 21. ** Ibid. 23. ** Joan. 11, 14.

." Matth. τι, 28.

Ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως &ES0pey-t µε.Τοῦτο διὰ
τὸ λουτρὺν τοῦ βαπτίσματος ΄ διἁ τοῦ τοιούτου γὰρ
ὕδατος ῥυπτόμενοι ῥίπτομεν τὸν πόνον xat τὸ βάρος
τῆς ἁμαρτίας, χα) λοιπὸν ἀ)απαυόμεθα. Δ.ὸ xal ὁ
Κύριος ἔλεγε' Δεῦτε πάντες οἱ χοπιῶντες καὶ x6-
ᾠορτισμόνοι, χὰγὼ ἁἀγαπαύσω ὑμᾶς. Ἡ xal ἅλ-
λως * ὕδωρ, τὸ ζωτπρὸν νᾶμα τῆς τοῦ Χριστοῦ δ:δςχ-
σχαλίας, ὡς προειρήχαμεν εἰς τὸν πρῶτον ψφαλμ)ν,
τὸ, Παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ἑρμηνεύον.
τες.

Tiv γυχήν µου ἑπέστρεγεν. Ατὸ τῆς πκάνης
τῶν εἰδώλων.

᾿Ωδήγησέ ueénl τρίδους δικαιοσύγης. Δικαιισύ-

** Psal. 1, 5.

2)3

COMMENT IN PSALMOS.

291

vt» ἔντανθα Ἀέχει τὴν χαθόλον, τὴν ἐμπεριέχουσαν A universalem illam justitiam intelligit, quz? omnes

πάσας τὰς ἀρετάς ' τρίδους δὲ ταύτης, τὰς μεριχὰς
ἀρετὰς, δ.ότι φέρουσιν εἰς αὐτὴν. A15; yàp ἕναν-
θρωπήῄήσας, ἔτεμε ταύτας, xai βαδίσας ὑπέδειξεν,
ἔργῳ καὶ λόγῳ καθοδηγἠσας ἡμᾶς.

"Evextv τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Ai «b χληθτναί
pe Χριστιανόν» fj ἵνα pt. βλασφημτται τὸ ὄνημα
αὐτοῦ διὰ τῶν πράξεων παρὰ τοῖς ἀπίστοις.

Εὰν γὰρ xal πορευθῶ iv uécq σχιᾶς θανάτσι»,
οὗ φοδηθήσομαι καχὰ, ὅτι σὺ pec ἐμοῦ el. (85)
Erik θανάτου, ὁ παρὼν xóspo;* ὥσπερ Υὰρ ὁ θάνα-
τος χωρένει τὴν φυχὴν ἀπ) τοῦ σώματος, 03:0 καὶ
ὁ παρὼν χόσμος χωρίζει τὸν φιλόκοσμον ἀπὸ τοῦ
θτοῦ. Ei τις δὲ μετὰ θεοῦ, xal ὁ θεὸὺς μετ αὐτοῦ
ἐστιν. "H σχιὰ θανάτου, πόνος χινδύνου παντὸς, οἷα
xa ἑοιχὼς θανάτῳ, διὰ την πιχρίαν τῆς ἀλγιδόνος *
oxià μέντοι, δ.ὰ την ὁμοίωσιν χακὰ δὲ, οἱ πειρασ-
po!. Σύνεστι δὲ πᾶσι τοῖς ἀληθῶς Χριστιανοῖς 6 Ko-
ριος» αὐτοῦ γὰρ ὁ λόγος, Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ ὑμῶν
εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συγτε.Ίείας τοῦ
αἰώγος.

Ἡ ῥάόδος σου xal ἡ βακτηρία σου, αὗταί µε
παρεχἀλεσαν. (80) Ῥάδθδος μὲν, ἡ κρίσις τοῦ θεοῦ;’
βακ-ηρία δὲ, fj πρόνοια αὐτοῦ, al παραχαλοῦσιν εἰς
σωτηρἰαν. Ἡ ᾿Ῥάδδος μὲν, fj παιδευτιχἣ τῶν σφαλ-
λομένων * βαχτηρ/α δὲ, ἡ ὑπερειστιχὴ τῶν ὁλιγογύ-
χων * τουτέστιν, ᾽Αμαρτάνοντα ἑπαίδευσας, xai πε-
πονηχότα ὑπεστήριξας, xal δι ἁμφοτέρων ὠφέλη-
σας. "Έστι δὲ καὶ ἡ σύνταξις οὕτως. Αὐταί µε
παρξεχἀλεσαν, d ῥάδδος σου xai ἡ βακτηρία σου"
Itupsxá.lecar, ἀντὶ τοῦ, Ἐνουθέτησαν. 'O γὰρ
νουθετῶν, παραχαλεῖ xa ἕλχει πρὸς τὸ συμφέρον.
Τινὶς δὰ ῥάδδον xal βαχτηρίαν, τὸν σταυρὸν ἑχάλε-
σαν, ὡς Ex δύο τμημάτων συγχείµενον, ὧν τὸ μὲν ὁρ-
θὸν, βαχτηρίαν, δι ἧς ὠρθώθημεν χείµενοι ἓν πλάνη”
τὸ δὲ πλάγιον, ῥᾷ6δον, δι ἧς ἔπληξε, xal χατήραξε
κοὺς δαίμονας. Πλαχίως γὰρ οἱ στεῤῥῶς πλήττοντες,
τὴν πληγὴν χαταφέρουσι. Προταγῆναι δέ φασι «hv
ῥάδδον, διότι πρῶτον διὰ τοῦ σταυροῦ χαθεῖλες τὸν
τύραννον, εἶτα διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἡμᾶς ἑῤῥύσατο.
"DO; εἶναι τὴν ἁρμηνείαν, ὅτι, Ὁ σταυρός σου μὲ
παρεχάλεσεν εἰς εὐσέθειαν.

cemplectitur. virtutes ; per semitas vero alias parti-
culares virtutes, quie ad illam tendunt. Ipse enim
Dominus incarnatus, has nobis vias aperuit, et
per eas ingredieus, re ac verbis dux nobis itineris
factus est.

Propter nomen suum, Propter lioc. quod Chri-
stianus vocor : vel, ne nouen suum ob mala no-
stra opera ab infidelibus blasphemetur.

Vgns. 4. Nam et sí ambulavero in medio umbra
mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Unib a
mortis labor ille est, qui in quocunque reperiter
periculo, quique ob doloris acerbitatem ,qua morti
persimilis est, umbra moitis esse dicitur. Mala vero,
tentationes sunt et calamitates, Esse etiam Doni-

D nus dicitur ac conversari cum Christianis, eo modo

quo ipse declaravit dicens : Ecce ego tobiscum sum
omnibus diebus usque ad. consummationem sa'culi*!.
Vel aliter : Uuibra moitis est vita prxsens ; nam
quemadmodum mors animam separat a corporc,
íta et presens niundus amatores suos separat a
Deo : quod si quis cum Deo est, erit. etiam Deis
cum eo,

Virga lua et baculus (wts, ipsa me consolata
sunt. Virga est qua eriantes corrigiinus, baculus
vero, quo pusillanimes innituntur, Sensus. esl :
Tu et peccautes correxisii, laborantesque ac la-
bantes stabilisti, et utroque paeto. no»is opem
tulisti. [lllud autem. animadvertendum est, quod
Graca dictio —apsxázecav nou tantum significt
εοπεοἰαία sun!, sed etiam αάνοεανεγαπί : unde

ο Paracdetum advocatum et. consolatorem interpre-

tamur.] Ordo igitur sie fiat : Ipsa duo hzc, virga
nimirum et. baculus, advocaverunt me, loc est,
admonuerunt. Nam qui aliquem admonet, advocat
eum et trahit ad id quod confert. Quidam vero per
virgam et baculum crucem intellexere. Ex duabue
enim partibus, erux componitur, quarum rectam,
baeulum dicunt: a quo erecti sumus, cum in er-
rore jaceremus : transversam vero, virgam esse
aiunt, per quam percussit Dominus ac coufre,
daemones. Solent enim qui valide percutiunt cx
transverso ictum inferre, ut graviorem plagam
infligant. Preponi sutem dicunt virgam baculo,

«uia primo, cruce tyr&nnnm destruxit, et eadem postmodum nos redemit ; ila ut. sensus sit : Quod
erux tua ad pietatem me, et ad religionem advocavit. Etaliter : Virga quidem pro Dei judicie sumi
potest, et baculus pre providentia, quorum utrunque non ad salutem advoeat.

Ἡτοίμασας évosiór µου τρἀπεζαν, ἐξ ἐγαν- D — VEns. 5. Parasti in conspeetu meo mensam ad-

tlac τῶν θ.Λιθόγτων µε. O5 µόνον, ὡς προεῖπον,
εὐηργέτησας, ἀλλὰ χα’ τρυφΏν πνευματικὴν tyapl-
σω” τοῦς» γὰρ νῦν ἡ τράπε-α βούλεται, χχὶ ταύ-ην
ἐνώπιον τῶν ἐχθρῶν goo, ὡς ἀνιᾶσθαι βλέποντας.
*H Ἐξ ἑναντίας, ἀντὶ τοῦ, Τὸ ἑναντίον ὅπερ οὗτοι
β»ύλονται * παλ Y5p αὐτοὶ μᾶλλον ἀεὶ &vidv µε σπεύ-
$ousty * 3) τράπεζαν λέγει τὴν ἀπόλανσιν τῶν μµελ-
*! Matth... xxvii, 20.

tersus eos qui tribulant me. Non solum, ut pradixi,
me beneficiis affecisii, sed et spiritualia etiam οὐ -
lectamenta donasti, que per mensam hic siguili-
eactur. Hanc autem in censpectu, inquit, iniimi-
corum meorum parasti, ut videntes dolore tabesce-
rent : vel adversus eos, hoc est eentra id quod
cupiunt. 1Hi enim merore nte semper ac tristitia

Yariee lectiones.

(85) Hzc alio ordine legisse videtur Latinus in-
terpres.

(86) Hzc itidem aBo ordine leguntur apud Lati-
num eumdem interprctem.

295
magis afficere student. Vcl per mensam, futurorum
bonorum fruitionem intelligit, quam praeparavit
Deus diligentibus se; vel altaris mensam, in qua
cona mystica illa jacet, vel etiam virtutem mora-
lem : et per oleum quod mentem impinguat, con-
templationem earum rationum intellige, quz in
mentibus insunt.
αὐτοῦ, χαταδιώχει ἀεὶ ἕως οὗ καταλάθῃ πάντας 1005
καθίστανται πάντες οἱ ἅγιοι * µακρότης δὲ ἡμερῶν,
| mpinguasti in oleo caput meum. lu oleo nimirum
spiritualis gratia : et per caput mentem seu intel-
lectum. intellige, veluti contentum a continente.
Gratia enim Spiritus impinguat, et hilarem reddit
mentem. Fortassis etiam unctionem olei baptisina-
tis przedicit, aut unguentum illud, quo Dominus a
muliere unetus est, in quibus omnibus per caput
totum hominem signiticat.

Et calix tuus inebrians me , quam oplimus esi !
Poculum, inquam, evangelicorum sermonum, quod
me ebrium reddit, Excedere enim me facit a priori
pertinacia, utpote potens contra inimicos. Vel
aliter, poculum incruenti sacrificii intelligit.

Vgns. 6. Ει misericordia (wa persequelur me
omnibus diebus vitg mee. — Persequetur, hoc est,
sequetur me, ita incedentem nimirum, et fugientem
errores. Vel, persequetur, hoc est, perquiret me et
non disccdet.

Et ui inhabitarem in domo Domini in longitudine
dierum, Persequetur autem me, ut. tutus in prote-
etiore. Dei habitei. Vel. per domum Domini Ec-
clesiam dicit , et congregationem fidelium , in qua
babitat Dominus , et iis apparet, qui Deo digni
Sunt ; et sensus est : Ego et divina misericordia
dignus censebor, et prolegar a Deo, et fidelis per-
manebo. Vel aliter : Dabitur mibi in longitudine
dierum, hoc est per totam vitam , ut inhabitem in

EUTHYMII ZIGABENI

290

λόντω» ἀγαθῶν ἃ ἠτοίμασεν ὁ θεὺς τοῖς ὀγαπῶσιν

À αὐτόν. Ἡ καὶ τὴν τοῦ θυσιαστηρίου τράπεζαν, bg

fc πρόκειται ὁ δεῖπνος ὁ μυστικός f), τράπεζα μὲν,
ἡ πρακτιχὴ ἀρετή * ἔλαιον δὲ, λιπαΐῖνον τὸν νοῦν ὡς
κεφαλὴν, ἡ θεωρία τῶν ἓν τοῖς οὖσι λόγων * ποτή-
piov δὲ, fj περὶ θεοῦ γνῶσις * ἔλεος δὲ αὑτοῦ, ὁ ἐλε-
ημων Υἱὸς xaX θεὺς, ὃς διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως

σωθησοµένους * οἶχος δὲ, ἡ βασιλεία αὑτοῦ ἐν ᾗ ámo:

^

C

αἰώνιος ζωή.

ἘΕ.ίπανας ἐν ἐλαίῳ τὴν xspaAnv µου. Τῷ τοῦ
πνευματικοῦ χαρίσµατος * χεφαλὴν δὲ, τὸν νοῦν οἵη-
τέον, Ex τοῦ περιέχοντος tb περιεχόμενον. Τὸ χάρι-
σµα γὰρ τοῦ Πνεύματος ἱλαρύνει χαὶ salvet τὸν
vov. Ἡ τὸ χρίσμα τοῦ βαπτιστικοῦ ἑλαίου, fj τὸ
τοῦ μύρου προαναφωνεῖ, ἐφ᾽ ὃν (87) ἀπὸ τῆς χεφα-
λῆς ὅλον τὸν ἄνθρωπον νοήσωµε».

Καὶ τὸ ποτἠριόν σου μεθύσκον µε, ὡσεὶ xpá-
τιστον. Τὸ πόµα τῶν εὐαγγξλικῶν λόγων, μεθύσχον
μέ ἐστιν. Ἔκστασιν γὰρ ἐμποιεῖ τοῦ προτέρου φρο-
νήματος, ὡς χρατοῦν χατὰ τῶν ἐχθρῶν. Ἡ xat πο-
τήριον, τὸ τῆς ἀναιμάχτου θυσίας.

Καὶ τὸ ÉAeóc σου καταδιώξει µε πάσας τὰς
Tuépac τῆς ζωῆς µου. — Καταδιώξει ἀντὶ τοῦ,
Ἔπεται, οὕτω δηλονότι πορευοµένῳ, xal τὴν πλά-
νην φεύγοντι. Ἡ καὶ, Διώξει, ἀντὶ τοῦ Ἐκζητήσει
με, καὶ οὐκ ἀποστήσεται.

Καὶ τὸ κατοικεῖν µε ἓν οἴκῳ Κυρίου εἰς µακρό-
cta ἡμερῶν. Καταδιώξει 66 µε xal τὸ χατοιχεῖν Ev
τῇ σχέπῃ τοῦ Κυρίου περιφρουρούµενον. Ἡ οἶχου
Κυρίου λέγει τὴν Ἐχχκλησίαν xal συναγωγὴν τῶν
πιστῶ», ἐν f olxet ὁ Κύριος, ὁπτανόμενος τοῖς ἀξίοις,
τουτέστ', Καὶ ἑλέου ἀξιωθήσομαι, καὶ φρουρηθήσο-
pat, xat πιστὸς μενῶ. ^H xal ἄλλως ' Τὸ κατοιχεῖν
µε ἓν οἴχῳ Κυρίου, ἔσται pov εἰς µακρότητα ἡμε-
ρῶν, fiyouv, δι) ὅλου τοῦ βίου,

domo Domini. Et aliter : Calix (88) cognitio Dei est, misericordia autein ejus, misericors nimirum Deu,
l'ilius, qui per incarnationem suam, semper nos persequitur, donec omnes comprehendat, qui sal-
vandi sunt. Domus etiam Domini est ejus regnum, in. quo restituuntur omnes sancti ; per longitudinem

vero dierum, »ternam vitam intellige.
Psalmus ipsi David prime sabbatorum.
PSALMUS XXIII.

Mic psalmus inscriptionem habet : Prima sab-
batorum : hoc est, illius diei, qua Christus resur-
rexit; illam enim diem przdicit quam Evangelistz,
primam sabbatorum manifeste appellarunt : tametsi
in fine de assumptione etiam Christi tractet. [Illud
tamen observandum quod in Graeca lectione unam
sin, primam dixerunt,

Vens. 1. Domini est terra. et. plenitudo ejus. Ex
quo nimirum de sepultura resurrexit , et discipulis
apparuit, dicens : Data est mihi omnis potestas, in
calo et in terra **, ex illo sane tempore, quo hzc
acciderunt , Christi effecta est omnis terra , qua
antea tub daemonum potestate detinebatur. Et ubi-
que terraruin, pro idolis templa Deo erecta sunt ,

Έα 1μὸς τῷ Δαθὶδ, τῆς μιᾶς Σαέδάτων..
TAAMOZ KT",
'O φαλμὸς οὗτος, τῆς μιᾶς Σαθδάτων ἐστὶν,
τοι τῆς ἡμέρας καθ ἣν ὁ Κύριος ἀνέστη, περὶ
αὐτῆς προσαγορευθεὶς, ἣν xal οἱ εὐαγγελισταὶ µίαν

D Σαβθάτων σαφῶς ἐχάλεσαν. Διεξέρχετει δὲ xai περὶ

τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀναλήψεως ἐν τῷ τέλει.

Sabbatorum legimus, quod Latini interpretes. pas-

Tov Κιρίου ἡ rj καὶ τὸ π.Ίήρωμα αὐτῆς. Ὅτε
δηλαδὴ τοῦ µνήµατος ἐξαναστὰς, ἐνεφανίσθη τοῖς
μαθηταῖς, xai εἶπεν ' ᾿Εδόθη µοι πᾶσα ἐξουσία ἐν'
obpayq, καὶ ἐπὶ γῆς. "EG ἑκείνης γὰρ τῆς ἡμέρας,
τοῦ Χριστοῦ véyovev fj yt, πρότερον ὑπὸ τῶν ὅτι-
µόνων χατακυριευοµένη, Πανταχοῦ λοιπὸν τῆς γῆς
ἀντὶ τῶν εἰδώλων θεῖοι ναοὶ χκαθιδρύθησαν, τοῦ xr-

Varie lectiones.

(81) Tc. ἐφ᾽ ὧν.
(53) Griea bic Latinis respondentia leguntur

supra, in (ine expositionis versiculi : Parasti in
conspeciu (uo mensam,

297

COMMENT. IN P3ALMOS.

gus

ρύγματος διαδραµόντως ἄχρι τῶν περάτων τῆς ol- A priedicatione fidei ad usque terre fines dilatata,

χουµένης, ὡς προλαδόντες εἰρήχαμεν. Πλήρωμα δὲ
αὐτῆς. οἱ ταύτεν πληροῦντες ἄνθρωποι. ᾿Απὺ δὲ τοῦ
ὅλου τοὺς πλείους ἑδήλωσεν * οὐ γὰρ πἀντᾶς τοῦ Ku-
ρίου γεγόνασι. Ti μέντοι τῆς γῆς ὀνόματι, καὶ τὰς
νήσους συμπεριέλαθεν, ὅτι YT] χαὶ αὗται.

Ἡ οἱχουμένη, καὶ πάντες οἱ χατοικοῦντες àv
αὐτῇ. Τούτο τοῦ προῤῥηθέντος ἐφερμηνευτιχόν ’ ὃ
γὰρ εἶπεν ἐχεῖ γῆν, τοῦτο ἐνταῦθα οἰχουμένην, xal
ὃ ἐχεῖ πλήρωμα, τοῦτο ἐνταῦθα χατοικοῦντας Ev αὖ-
τῇ. Καὶ ἄλλως δέ. εἰ καὶ μὴ πᾶσα xol πάντες τοῦ
Κυρίου γεγόνασιν, ἀλλ οὖν παρὰ τοῖς πιστεύσασι
νοῦ Κυρίρυ ἔδοξαν ' ἐπληροφορήθησαν γὰρ ὅτι αὑτὸς
τούτων πυοιητὴς καὶ Κύριο».

Αὐτὸς ἐπὶ θαΛασσῶν ἐθεμε.ἰίωσεν αὐτὴν, καὶ
ἐπὶ ποταμών ἠτοίμασεν αὐτὴν. X. δὲ γινώσκειν,
ὅτι ὁ μέγα: Βασίλειος θεμέλιον εἶναι τῆς γῆς µόνον
τὸ Δεσποτιχὸν πρόσταγμα λέγων, xai µῄήτε ὕδωρ,
μήτε ἕτερον, διὰ τοῦ προκειµένου ῥητοῦ τὴν ἐν ἀρχῇ
τῆς χοσµογονίας θέσιν .τοῦ Ὁδατος δηλοῦσθαί φησιν,
ἐπιχειμένου τῇ γῇ. καὶ olov ἐἑπεωρημένου, xal συν-
εχοµένου, xai μὴ ἀποῤῥέοντος, Τὸ αὐτὸ xai θάλατ-
σαν χαὶ τοταμοὺς προσαγορευθῆναι εἰχὸς, διὰ τὸ
πληθος. Ἐπεὶ xai ἄθυσσον ὁ Μωῦσῆς ὠνόμασε
τοῦτο, διὰ τὸ βάδος. Καὶ Πνεῦμα γὰρ, qnot, θεοῦ
ἐπεφέρετο ἁ:άνω τῆς ἀθύσαου. 'O δὲ Χρυσόστο-
po; Ἰωάννης τὸ παρὸν ῥητὺν εἰς ἐπίδειδιν λαμβάνει
μάλιστα τοῦ ὑποχεῖσθαι πάσῃ τῇ yj, δίχην θεµε-
λέων, ὕδατα, xa οὐδὲν χαινάν ' αὐτὸς γὰρ ὁ ταύτην
ἐν ἀρχῇ θΣμελιώσας * Πάντα γὰρ, qnot, ὃς αὐτοῦ
ἐγένετο. El:a παραπλέχει χαὶ τὸ χαινὸν τῆς θεμε-
λιώσεως, ὅτι ἑπάνω θαλασσῶν xal ποτεμῶν Ίδρασεν
αὑτήν. Τοῦτο δὲ λέγει πάντως οὗ καθολικῶς, f) γὰρ
κατώτερον ἣν τὸ ὕδωρ. ' δὲ Μωῆῦσῆς χατωτέραν
ἐδίδαξεν εἶναι τὴν Υἢν. Arv οὖν ὅτι μεοιχῶς τοῦτό
qa διότι ἓν πολλοῖς.χοιλώµασι τῆς γῆς συραγγώ-
δεσιν (39) ὑποτρέχουσι µέρη τινὰ τῆς θαλάσσης,
& xal θαλάσσας ἐχάλεσεν, τῷ τοῦ ὅλου χρησάμενος
ὀνόματι. Kat ὁ Μωῦσῆς φησι ' Τὰ συστήµατα τῶν
ὑδάτων ἑκά.Ίεσεν θᾳΊάσσας περὶ γὰρ τῶν ποτα-
μῶν, τί χρὴ xal λέγειν, ὅπως ὑποθρύχιοι; τῆς θα-
λΣάσσης γὰρ ὅλα τοῖς τοιούτοις ὕλασιν ἐφήδρασται '

ut supra diximus, plenitudo autem terrz bomines
sunt, qui ca: habitant, et implent. A toto autein
partem significavit. Neque enim omnes crediderunt
Evangelio, neque Christi omnes effecti sunt. Ap-
pellatione autem terrarum insulas omnes pariter
comprehendit. Nam et ipsz, terre partea suut.
Qrbis terrarum , et. universi , qui habitant in «ο.
Hoc ad pr:ecedeniis dicti interpretationem | conse-
quitur. Nam quod supra terram dixit, bic orbew
terrarum appellavit, et quod ibi plenitudinem, hine
Labitantes in ea dixit. Et aliter: Licet nec tota
terra, oec omnes Domini effecti sint, a fidelibus
tauen omnia Domini esse reputantur : qui certio-
res facti suut Creatorem illum ae Dominum eorum

n esse.

VEns. 2. [pse super maria (undavit eam, ei super
Πωπιῖπα preparavit eam. Sciendum est, quod ma-
gnus Dasilius solum Domini ipiperium pro fun-
damento terre, esse dixit, non aquam, neque aliud
quidpia:n ; per presentem autem versiculum ostendi
tantum, quisnam ab initio creationis mandi aqua
situs fuerit : quod scilicet terrge aqua injaceat , et
quasi custodiat et contineat, nec ab ejus defluat
superficie. [Juxta quem sensum congruentius for-
tassis legendum esset, quod Grzca littera non de-
ncgat : Jpse in. maribus (undavit eam, et in. flnmin:-
bus praeparavit eam.] lpsam vero nquai non ab
re et ware et flumina a Propheta appellatam fuisse
constat, ob aquarum in eis multitudines, cum ct
abyssum eam Moyses appellaverit, ob ejus profun-
ditatem. Spiritus enim Domini, inquit, ferebatur su -
per abyssum **. Joannes autem Chirysostomus dictum

hoc ait, illud potissimum demonstrare, quod aque

toti terrx? subjaceant iastar. fnudainenti ; οἱ nihil
mirum : ipse enim Deus est, qui banc ab initio
fundavit : Omnia enim,inquit, per ipsum (acta sunt.
Adwirandawm autem fundationis rationem exagge-
rans Propheta, una hzc eomplicavit ; quod fun-
davit eam super maria , et quod stabilivit supere
flumina. Tu vero boc non in universum intellige.
Nam alioquin inferior esset aqua, verum Moyses
inferiorem esse terram docuit ; unde manifestum
est, lioc dictum esse respectu certe partis aquarum.

καὶ ὅμως μένει, τεθεμελιωμένη ἐπ᾽ αὐτῶν, xal p In inultis namque terre concavitatibus et caverno-

συνεχοµένη τῷ προστάγµατι τοῦ ποιῆσαντος. Ὠτοί-
µασε δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἑχόσμησε.

quod sub terra longo intervallo ferantur, et tandem einergant. .Adinirandum .vero est ,

.Sis lecis subter currunt partes quadam imnaris, qua;

maria appellavit. De fluminibus apertissimum est,
quomodo nou

cousideant tanta Lerrge pondera. Omnes enim montes in bujusmodi aquis stabiliti. sunt, et tamen in
his fundata perinanet terra solo Factor.s sui mandato contenuta. Preparavit autem, hoc est, ornavit.

Tic ἀκαύήσεται slc τὸ ὄρος Κυρίου; ἢ tiq
στήσεται ἐν τόπῳ dy αὐτοῦ ; Τοῦτο περὶ τῶν
ἱερέω», οἶμαι, προσηγόρευται, διαγράφων οἵους
αὐτοὺς εἶναι χρὴ. Καὶ ὄρος Κυρίου νοήσεις τὸν
καθολιχὸν ἔγαστον ναὺν, δ.ὰ τὸ ὑπερανεστηχὸς

» Matth, xxvi, δ. 9? Gen. ἐς 2.

! Joan. à, 2.

VWens. 9. Quis ascendet in. montem Domini, adt
quis .stabit. in loco sancto ejus? Hec de sacerdo-
tibus puto predictum fuisse, ut describeret, quales
eos esse oporteret. Per montem vero Domini,
commune unicuique templum. intelligas, ob suym-

γατία. lectiones.

(89) Mallem φαραγγώδεσι.
ParkoL. Gu. CXXVYIII.

10

'2:9

EUTIIYMIU ZIGADENT 300

'wam ejus excellentiam et conspieuam omnibus À xa διάδοχο, (9U), καὶ τὸ περιπνεῖσθαι ταῖν ἀντι-

claritatem, sic dictum, et. quia 2dversis nndique
flatibus inimicorum fidei circumflatur :. et. per
locum sanctum, altare quod in conspectu Dei est.
" Considera etiam .prophetici sermonis diligentiam.
Ascendet enim, inquit, ea ralione, quia ante tem-
pli ingréssum nonnulli inesse gradus solebant.
-Quidain per motitem Domini, sublimitatem earum
intelligunt virtutum, quas in. Evangelio Douinus
- observari jussit : et per locum sanctum, celeste ac
" promissum uobis regnum. "Vel aliter : per montem
'sanetum,. sublimem ^de: Cliristo theolegiam
seieniinm.,
"Xgns. 4. dJunocens manibus ct mundo corde.
' Superioris versiculi *erbi pev. interrogationem. a
Propheta formata. sunt, 3d quorum respousionem
pr:ssens subsequitur "versiculus ; et per. manus
quidem actiones. signilical ;-per cor vero, «oyita-
iioucs. llle, inquit, ascemmlet, et. stabit, eujus et
actiones irreprehensibiles, οἱ eogit4tiones. una
puraze fuerint, ac munda : quasi ascensuvum illum
' neget, aut. permansurum, qui hujusmodi non fu-

iulellige rectori moue morum et. divina

πνοίαις τῶν ἐχθρῶν τῆς, πίστεως * τόπον δὲ ἅγιον,
τὺν ἐνώπιον τοῦ θυσιαστηρίου. "Opa δὲ τῆς λέξεως
τὴν ἀχρίδειαν * ἀναθήσεται γὰρ. εἶπε, διότι πρὸ -
τῆς εἰσόδου βαθμίδες τινὲς εἰώθασι χατασγευά-
ζεσθαι, Τινὲς δὲ ὄρος Κυρίων λέγουσι τὸ ὕψος τῶν
ἀρετῶν, ἃς ὁ Χρ:ιστὺς ἐνετείχατο διὰ τοῦ Ε"αγγελίο»’
τόπον δὲ ἅγιου, τὸν τῆς ἑπήγγελμένης βασιλείας
τῶν οὐρανῶν. "H καὶ ἄλλως * boo; τὸ ὕφος τῆς πε"
τοῦ Χριστοῦ θεολογίας, χαὶ τῶν ὁρθῶν δογμάτων
τῆς ἐἑνανθρωπήσεως αὐτοῦ.

Incarnationis

Ἀθῶος χερσὶ, xal καθαρὺὸς τῇ καιδίᾳ. Δι
ἐρώτησιν σχηµατίσας ὁ Προφήτης τὸ mpoAa65v pr,

B τὸν, εἶτα νῦν ἀποχρίνεται ' καὶ διὰ μὲν tiv. yet(o

«3€ πράζεις δηλοῖ * διὰ Ob τῆς χαρδίας, tX; ἐνθυ -
μήσεις, ὅτι ἐκεῖνος ἀναθήσεται γαὶ στῄσεται,

xai πράξεις ἅμεμπτος (91): ἔχων, καὶ χαθαρ)
ἐνθυμήσεις. Αθῶον δὲ ἐνταῦθα, τὸν ἄμεμττο.
xal óye μὴ τοιοῦτος, οὔτε ἀναθαίνει, 050" ἵστατα:.
xàv τοῦτο δοχῃ. Σχόπει δὲ πῶς ἄμφω συνέζενςεν *

- erit, tametsi aliter. videatur. Considera etia ἑκάτερον γὰρ ἑκατέρου χωρὶς ἁδύχιμην,
—quomode utraque ο pariter conjunxit [opera scilicet, et mentein], alterum. enim. sinc. altere ce
"proba'ur.

- Qui non. accepil. in vano animum $.am. Ουἱ a
^pDeo animam susm propter varum aliquod non ac.
vepit ; hoec est, ut vana pertractet, Vel, qui anima

sua, quie ad bona opera fuit ereata, ad prava usus
' non est.

Nec juravil in dolo proximo suo. lloc-est qui non
-pejeravit. Nam is. qui pejerat dolo agit, vel ut li-
b&eretur cum debeat, vel accipiat, quod ei non
-eletur. Similes etiam sententias habuimus. in

Psalmo xm ubi invenies latius de juramento

pertractatum, in illo versiculo : Qui jurat proximo
$uo et. mon spernit ?.

Ὑεηδ. 5. Hic accipiet. benedictionem α Domino.

[Benedietionem, hec esi] gratiam, seu. divinum
"aliquod donum, in praesenti vta preestitum ; hic
vir, inquit, qui in actionibus suis probus, et in

"Oc οὐκ ÉAa6sv ἐπὶ µαταίῳ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ.
"Oc οὐκ ἔλαδε παρὰ θεοῦ τὴν φυχὴν αὐτοῦ ἕνεχεν
µαταίου, ἵνα μάταια µεταχειρίζηται * ἢ οὐχ ἐχρί-
cato εἰς πονηρὰ τῇ Φυχῆ αὐτοῦ, κχτισθείσῃ ἐπ
ἀγαθοῖς,

5 Καὶ οὐκ ὤμοσεν ἐπὶ δό.Ίῳ τὸν π.Ἰησίον αὐτοῦ.

0:x ἐπιώρχησεν - ὁ γὰρ ὀρχῶν, δολιεύεται, ἵνα fi
ἀφεθῇ χρεωστῶν, 7| λάθη μὴ χρεωστούµενος. Τοιαῦτα
εἶπεν καὶ ἐν τῷ cy! Ψαλμῷ, xai ζήτει ἐχεῖ περ.
ópxo) πλατύτερον, ἔνθα χεῖται 10 *. "Oyye τῷ
π.]ησίον αὐτοῦ, xal οὐκ ἀθετῶ»ν.

Οὗτος Αήψεται εὐ.ογίαν παρὰ Κυρίου. Χάριν,
δωρεὰν παρὰ τοῦ Κυρίου, χατὰ τὸν παρόντα βίον,
ὁ τὴν πρᾶξιν ἀγαθὸς καὶ ἐνθύμησιν χαθαρὸς, xat
τῶν µαταίων ἀφεστὼ;, xai μὴ ἐπιορχῶν τῷ πλησίον.

*ogitationibus mundus fuerit, quique ab inauibus rebus seipsum segregaverit, et non pejeraverit ad-

versus proximuni suum [Accipiel benedictionem, elc.]

Kt misericordiam α Deo salutari suo. In. futuro
oimitum tempore. Unusquisque enim, ctiani qui
maxime justus habeatur, misericordia Dei indiget :
qui, si compassionem suam anon comuiiscuerit
Deus, mon juslificabitur in conspectu ejus omnis vi-
venis *.. Quaenam enim illa sunt opera, quie ca--
lorum regno coudigna sint ?

Vkns. 6. Hac est generatio qupreutium Domi-
num, Generatio illa, iuquit, quie sic vixerit [ut
docuimus] merito appellari poterit generatio viro-
rum quarentium, lioc est. diligentium, Dominmn,
qui enim diligit, quicrit.

* Psal. xiv, 4. 5 Pal. cxt, 2.

᾿Εάεημοσύνη» παρὰ θεοῦ σωτῆρος αὑτοῦ.
Κατὰ τὸν μέλλοντα - πᾶς γὰρ, xaX ὁ mávu δίχαιος,

p ἐλέους δεῖται παρὰ θεοῦ. Ei γὰρ μὴ τὴν οἰχείαν

παραμίςη συµπάθησιν, οὗ δικαιωθήσεται ἐνώπιο»'
αὐτοῦ πᾶς (ov. Καὶ ἄλλως δὲ * Ποῖα ἔργα ἀντάξιχ
τῆς βασιλείας τῶν οὑὐρανῶν ;

Αυτη ἡ γενεὰ ζητούγτων τὸν Κύριον. Aor ἡ
γενεὰ οὕτως βιοῦσα, γενεά ἐστιν ἀνδρῶν ζητούντων
τὸν Κύριον, τοι ἀγαπώντων ὁ γὰρ ἀγαπῶν ζητεῖ.

Varie lectiones.

(90) Ic. ἔδοχον.

(91) 1p. ἁμέμπτους, vel ἁμέμπτως.

4

301

COMMENT. IN PSALMOS,

202

Ζητούντων τὸ απρόσωπον τοῦ Θεοῦ "Iaxó6. A — Quwrentium faciem. Dei Jacob. Deus Jacob Dcus

£e); τοῦ 'Iaxé/6, ὁ Πατὶρ ἐδόχει τοῖς 'Εθραίΐοις *
τρόσωπον δὲ τοῦ Πατρὸς, ὁ Ἡός * 'O «ἑωραχκὼς
γὰρ. φησὶν, ἐμὲ, ἑώραχεν τὸν Πατέρα. Τὸν Ἰαχὼθ
δὲ συνεγῶς iv τοῖς Ῥαλμοῖς τίθησιν, ὡς πατέρα
τῶν δώδεχα φυλῶν. "H χαὶ ἄλλως ζητούντων ἰδεῖν
τὸν θεὸν, κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα, ὅτε πρόσωσογ’
£póc πρόσωπο» ὄκονται αὐτὸν οἱ ἄξ.-οι, χαθώς φησι
Πούλος.

Διάφαλμα. Περὶ δὲ τούτου εἴρηται ἐν προοιµίοις.

Ἄρατε XUJac, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, Ἐντεῦίεν
προαγορεύει xal τὴν sig οὐρανοὺυς ἀνάληψιν τοῦ
Σωτῆρος * εἰσάγει yàp τοὺς τῷ Χρ:στῷ διαχονοῦν:
τας ἐπὶ τῆς γῆς ἀγγέλους, συνανιόντας αὐτῷ, xal
προάγχοντας, xai διαχέλευοµένους τοῖς φυλάττουσι

Pater aU llebrxis putabatur, facies au:em Patris,
Filius : Qui sidit me, inqui, vidit, εἰ Paire
meum *, Patriarclie autem. Jacob. frequentius. in
Psalmis propheta meminit, ut xi tribuum patris.
Vel aliter: Quarentium videre Deum. in. futuro
seculo, quando facie ad faciem illi eum widebugt,
ut inquit, Paulus 7, qui digni fuerint ut videant.

Diaplasma. De hoc dictum est in operis exordio.
Vgas. 7. Tollite portas, principes, vectras. €x hoc
luco Propheta, Salvatoris in ccelum assumptionen
przdicit, et augelos, qui ei in terra ministrabant,
introducit, cum eo simul ascendere. prireque, ac
jubere aliis angelis, qui celorum aditum serva-

τὴν εἰς οὐρανοὺς εἴσοδον αἴρειν τὰς πύλας. Συντάτ- B bant, ut. tollerent portas. Ordo autem verborum sie

σεται ὃξ τὸ ῥητὸν οὕτως * Ot ἄρχοντες, ἄρατε πύλας
ὑμῶν, Ίγουν οἱ ἑξουσιάζοντες τῶν πνυ)λῶν τούτων,
ἄρατε ταύτας. Ὑμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὧν ἄρχετε. Οὐκ
eine 5€ * Ανοίξατε, ἀλλ, Ἄρατα παντελῶς, ἑντεῦθεν
τὸ ἀχώρητον τῆς δόξης τοῦ μέλλοντος εἰσελθεῖν Ea-
φαίνων * πύλας δὲ τὴν φυλαχὴν οἱητέον.

Kai ὀπάρδητε, zóJa« αἰώγιοι. Ἡ φυλακὴ, fj
αἰώνιος, διὰ την ἀῑδιότητα τῶν φυλαττόντων ἀγγέ-
λων. Ἡ αἰώνιοι, διὰ τὸ µηξλέποτε ἀνειγηναι, Κε-
κλεισμένων γὰρ αὐτῶν κατῆλθεν εἰς γῆν, λαθὼν
πάσας τὰς δυνάμεις.

Καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δέξης.
Βασιλεὺς τῆς δόξης λέγεται χαὶ Κύρως τῖς δόξη-.
ὡς ὑπερένδαξος, xoi ὡς χορηγὸς αὐτῆς, καὶ 6,
βασιλεύων xal χνριεύων πάντων τῶν ἑνδόξων.

Τίς ἐστιν ovtoc ὁ βασι.εὺς τῆς δόξης ; "Axob-
σαντες οἱ ἄρχοντες τῶν πνλῶν, ἐξηπορήθησαν, οἷα
µόνον τὸν θΘεὸν εἰδότες βασιλέα τὶς δόξης, ὃν ἐν
ερισὶν ὑποστάσεσιν ὄντα τὸν ὑπερονράνιον τόπον
Γρυσεδόχων οἰχεῖν. "Αλλως τε χαὶ dj περιθολ} τῖς
ςαρχὸς ἑξέπληττε τούτους. "Ὃθεν ἑἐρωτῶσε, xal
αὖθις ἀκούουσι'

Κύριος χραταιὸς καὶ δυνατὲς, Κύριος δυγατὸς
£v κο.]έμοις. Ὁ Κύριός ἐστιν ὃν οἵδατε, ὁ χραταιὸς
καὶ δυνατός * εἶτα πἀλιν' Ὁ Κύριος ὁ δυγατὸς ér
ποιῑέμοις. Ἡ δὲ ἀναδίπλωσις εἰς ἀναγνώρισιν
αὐτοὺς ἄγει ' ἅμα δὲ xal ἐξυμνεῖ τὴν xaxà τοῦ τν-
φάννου νίχην, à πολεμήσας προζθαλόντι καθεΏε,
«0 τῷ σταυρῷ, χαθάπερ δ)ρατι, χατηχόντισεν.

"Aparte z)oJac, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, xal ἑπάρ-
θητε, πύ.ῖαι αἰώνιοι, xal εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς
τῆς δόξης. Οἱ ἄρχοντες τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ
τουτέστι τοῦ στερεώµατος, ἀχούταντες τὰ ῥηθέντα
παρὰ τῶν ἀγγέλων, xai ἰδόντες, xat ὑπερευφρα:
θέντες διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, παρέδρα-
pov, τὰ αὐτὰ ἑγχελευόμενοι τοῖς ἄρχουσι τῶν πυ-
λῶν τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, τοῦ ὑπὲρ τὸ στερέωμα. —

Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης;

* Joan. xiv, 9, * E Cor. xiuj, 12.

(iat : Vos principes, tollite portas vestras, lioc est,
porias, quibus preestis et quarum estis principes.
Nec dixerunt : Aperite, sed Tollite : summam nimi-
rum glorie incomprehensibilitatem HWlius signifi-
cantes, qui coelum erat ingressurus. Per portas
actem ipsam custodiam intelligere debemus.

Ει elevamini, porue aternales. Custodia ipsa
atcrua est, eo quod angeli custodes seterni sunt,
Vel ideo zternales dicit, quia ab zterno nunquam
antea : perte fuerant. Clausis enim januis descene
Aerat Deminus in terraui, clam coelestibus oninibus
potestatibus.

Et introibit rez glorie. Rez glorie Christus
4icitur «t. Doniious. gloriz, veluti qui summain
assecutus est gloriam, et qui eam aliis prsestat,
οἱ qui aliorum omnium qui gloriam assecuti suat,
Bex est et Dominus,

Vgns. 8. (Quis est iste rez glorie ? Introducit
propheta portarum principes ad liec verba. dubi-
tare, veluti, qui solum Deum scirent esse Regen
gloris, quem in. tribue personis, super celestia
habitare loca arbitrabantur. Vel aliter : carnis ac
Corporis amictus eos fecil obstupescere, quocirca
interrogaut, et vicissim audiunt :

Dominus fortis et potens, et Dominus potens in
prwliis. Dominus hic est, inquiunt, ille, quem
uo:lis, forlis ac potens; ac rursus : Dominus po-
tens in praliis. Mac autem replicatione ad maje-
rem illos cognitionem adducunt, ac pariter victo-
riam, quam retulerant Deminus de tyranno, quem
in certamine devicerat : et cruce, quasi hasta
quadam, jaculatus trans(xerat.

Vins. 9. Tollite portas, principes, vestras, et ele.
vamini porte «ternales, εἰ introibit fex glorie.
Principes portarum 6ecundi cali, hoc est, firma.
menti, auditis iis, qux a przeuntibus an;elis dicta
fuerant , summo gaudio ac letitia affecti , et
de humani generis salute exsultantes , stitim'pre-
cucurrerunt ,. eadem et ipsi mandantes aliis prin-
tipibus primi coeli, hoc est supra firmamentum.

VrBRs. 10. Quis est iste Rex. glorie ? Eodem

303

et audiunt :

Dominus potestatum ipse est Rex glorie. Dominus,
inquit, potens qui aliis potentiam prestat. Vel, qui
porestatibus imperat : hic, inquam, ille est, quem
annuntiamus esse Regem glorim. Scire oportet
quod Judei tam presentem psalmum, quam pro-
xime superiorem, congruere dicunt. illis Judieis,
qui captivi fuerunt. in. Babylone, Et prioreni qui-
dein, quasi in eorum reditu, jucunda narraie, bunc
autem ob tristia qux? captivi patiebantur consolari
eos, 30 docere, ne locum illum Babylonis zgre
ferrent, cum omnis terra Dei sit, et possit unusquis-
que, ubicunque gentium fuerit, placere Deo. Ve-
rum convincuutur hujusmodi interpretes manifeste
decipi, vel ex ipso psalinorum ordine, cuin alio-
quin ille post priesenteu potius collocari debuis-
set, veluti ea annuutians, qua post captivitatem
acecidissent: non solum ex ordine, Sed ex ipsis
dietis. Ostendant enim illi nobis, queso, ubi mi-
sericordia cum eis per totam vitam permausit ut
in przsenti'habetur psalino, et quasnaum :ternales
purtas haberet Jerusalem, quie hic nominantur,
ne cetera alia omuia coumeniorem.,

Psalmus ipsi David.
PSALMUS XXIV.

Quidam dicunt beatum David conscripsisse hunc
psaluium in supplieationis atque orationis speciem
ad Deum : eumque omníbus iuter calautates atque
angustiam, Deuin invocantibus, congruere : ae
Jlocere quoimodo supplicare debeamus. Nihil tamen
*ebat, quin dici possit beatus David pro scip.o eum
precipue protulisse cum ab inimicis oppngna-
retur.

Vgas. 9. Ad te, Domine, levavi animam meum. Lc
vavi, hoe est elevavi, erexi, a terrenis ninirumn
eam rebus attollens, in quiz;us nulla milii est δν.

Deus meus, in te confido, non con[undur ἐκ sat -
ium. Vcl przseus dicit szecuium, vel futurum : vil
In seculum non confundar, pro, nunquam.

Vens. 5. Neque irrideaut me inimici mei. Quicun-
que illi sint, visibiles vel invisibiles. lrridebunt au-
ten, si superaverint wc.

EUTHYM!I Z!G XDENI
nodo isti dubitant, atque idco eade: interrogant, A

o04
Ὁμοίώς ἁποροῦσι x5xslvot, καὶ τὰ αὐτὰ πυνθάνον-
ται καὶ ἀχ,ύουσε

Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτό.. cc ó βασι.λεὺς
τῆς δόξης. '0 δυνατὸς Κύριος, & χορηγὸς τῶν δυνά
µεων * f] καὶ δεσπότης τῶν δυνατὼν, αὐτός ἐστ'ν ὁ
καταγγελλόμενος παρ) ἡμῶν βασιλεὺς τῆς δόξης.
Χρὴ €& γινώσκειν, ὣς οἱ Εθραῖοι χαὶ τὸν παρόντα
ΨΦαλμὸν, καὶ τὸν πρὸ αὐτοῦ, τοῖς ἐν Βαθνλῶνι αἶχμα-
λώτοις αὐτὸν προσάπτουσω * ἐκεῖνον μὲν, χατὰ
την ἐπάνοδον αὐτῶν, χαρμόσυνα διηγούµενον * τοῦ-
τον ὃξ, παραμνθούμενον τὰ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ λν-
πηρὰ, xal διδάσχοντα, μὴ δυσχεραίνειν τῷ τόπῳ,
οἷα πάσης γῆς τοῦ θεοῦ οὔσης, xal δυναµένου
παντὺς ἓν παντὶ τόπῳ εὑαρεστεῖν τῷ Bei * ἑλέγχον-
ται δὲ προδήλως xal ἀπὸ τῆς τάξεως f| γὰρ ἂν

B ἐχεῖνος μετὰ τοῦτον ἐτάγη, ὡς τὰ μετὰ τὴν ἐπάνο-

ὃον τῶν αἰχμαλώτων εὐαγγελιζόμενος * vat μὴν xal
ἀπὸ τῶν ῥητῶν " ποῦ yàp τὸ ἔλεος τοῦ θειῦ rap-
έμεινεν Ev αὐτοῖς ἄχρι ζωῆς ὅλκῆς, ὡς ὁ πρὸ τούτο
Ἰέχει φΦαλμός, ποίας δὲ πύλας αἰώνίους ἔχει τ:.
Ἱεροσόλυμα, χαθὼς ὁ παρών φησιν; ἵνα v ἅλλ:
παρῄσωμεν;

Ψαάμος τῷ Aa6:0.
VAAMOZ κα.

Τινὲς λέγουσι γράψαι τὸν Δαθὶδ τουτονὶ τὸν φαλ-
μὸν ἰχέσιον, ἁρμόξζόντα πᾶσι τοῖς ἐν ἀνάγχαις ἔπι-
χαλουµένοις, xal διδάσκοντα πῶς 6.0 πο.εῖσθαι ctv
δέῃσιν "οὐδὲν δὲ χωλύει προγγουµένως ὑπὲρ ἑαυτοῦ
τοῦτον ἐχφωνῆσαι, πολεμουμένου παρ ἔχθρῶν, ota
τὰ Exelvov.

Πρὸς σὲ, Κύριε, ρα τὴν γυχἠν ου. ρα,
ὕψωσα, τῶν γηΐῖνων ἀποσπάσας αὑτὴν, ἀ ὧν οὐκ
ἔστι µοι σωτηρία.

Ὁ Θεός µου, ἐπὶ σοὶ πέποιθα, jd) καταισχυν-

delnr εἰς τὸν alia. "Hl εἰς τὸν πα[όντα, f] εἰς τὸν

μέλλοντ τα * f| εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, µέχρι πολλοῦ,
καὶ ἀεί.

Μηδὲ καταγε]ασάιωσάν µε οἱ ἐχθροί pov. Ἡ
αἰσθπητοὶ, Ἡ νοητοἰ. Καταγελάσουσι μὲν γὰρ, εἰ νιχ{-
σουσί µε.

Etenin. universi qui te sustinent, non cou[unden- D — Kal yàp πάντες οἱ ὑπομένοντέςσε, οὗ μὴ κατ-

tur. Suslivent posuit. pro exspectant, ut. plerisque
in locis facit; ita cnim interpretatur Aquila. Nam
qui te adjutoreu susceperit, non confundctur.

Vzns. 4. Confunaantur iniqua agentes supervacue.
Alii casu. quopiam, aut. infortunio iniqua agunt,
alii ob nature infirmitatem, Quicunque igitur
alias ob causas transgrediuntur, ii supervacue
iniqua agere dicendi suut, hoc est nulla ratione, sed
prae summa malitia, quales erant visibiles atque
mvisibiles inimici, qui adversum beatum David
pugnabant. Sine. causa enim. atque. inaniter. pu-
«natur cum eo, qui nullam αἱ οτί injuriam infert.

αισχυγθῶσιν. Ὑπομένοντες, ἀντὶ τοῦ, ἀναμέ-
νοντες τοῦτο γὰρ d λέξις bv πολλοῖς παρὰ τοῦ
Δαθὶδ βούλεται σηµαϊΐνειν, ὡς xol ὁ ᾽Αχύλας ἡρμή-
νευσεν ' ὁ γάρ σε βοηγθὸν ἀπεχδεχόμενος οὐ χαται-
σχννθήσεται.

Λἱσχυγθήτωσαν οἱ ἀγομοῦντες Curxerric. υἱ
μὲ», £x. περιστάσεις ἀνομοῦσιν * οἱ δὲ, ix φυσιχῖς
ἁ τθενείας * ὅτοι δὲ μὴ διὰ ταύτας ἀνομοῦσι τὰς αἱ
τίας, οὗτοι διαχενῶῦν ἀνομοῦσι, τουτέσφιν ἄνευ λό-
Yov, ὑπὸ τῆς ἄγαν χακίας ἑξαμαρτάνοντες, ὁποῖοι
σαν οἱ πολεμοῦντες αὐτῷ, eise ὁρατοὶ, εἴτε ἀόρα-

οι ' µάτην γὰρ ἐπολέμουν τῷ μτδὲν αὑτοὺς ἁδική-
σαντι.

*

305

COMMENT. ΤΝ PSALMOS,

205

Τὰς ὁδούς σου. Κύριε, διαγγώρισύν uoi, xal tác A — Vias (was, Dominc, demonstra mih, et. semitas

τρ/δους σου δίδαξόν us. Τὸ αὐτὸ δι’ ἀμφοτέρων
λέγει τῶν ῥττῶν, ὡς εἴωθε ποιεῖν ἐν πολλοῖς,
ἐμγαίνων τὴν τάσιν τοῦ πόθου τῆς καρδίας. "Oboi
δὰ καὶ τρἰδοι, πάντα τὰ ἀρεστὰ τῷ θεῷ, δι ὧν βα-
δίζει πρλς 8sbv ἁπλανῶς ὁ ταῦτα πράττων. Εὔχεται
δὶ παρὰ θεοῦ διδαχθΏναι τὰ τοιαῦτα διὰ «ἣν ἀχρί-
θειαν * οἱ γὰρ ἄξιοι θεόθεν τὰ πραχτέα µανθάνουσι.
Τινὲς δὲ ὁδ.ὺ: καὶ τρίδους τὰς οἰχονομίας τῶν πραγ-
µάτων λέγουσιν, αἷς ἡ θεία πρόνοια ἐπιπορεύεται,
ζητοῦντος τοῦ Προφήτου μαθεῖν, πῶς διαχυδερνῶνται
τὰ Πάντα, ἵνα τῇ πρακτιχῇ καὶ τὴν θεωρητικὴν
προσ) άβηται. Καὶ ὁδοὺς μὲν, τὰς χαθολικωτέρας -
τρίθους δὲ, τὰς µερικωτέρας. "Άλλοι δὲ ὁδοὺς xal
τρίδους φασὶ τὰς ἐντολὰς, ἃς àv βίθλῳ μαθὼν, xol
ἐν ἔργῳ μαθεῖν ηΌχετο, ἵνα παρὰ θεοῦ ταύτας πράτ-
τειν ἀναγχασθεὶς, xai πείρᾳ ,rvetn ἃ λόγῳ μόνφ
ἑγίνωσχε.

(was edoce me. In his duobus versiculis eamdem.
ubique dicit sententiam, ut sspenumero face'e
solet, cum desiderii atque affectus sni intensionem
cupit demonstrare. Vie autem et semitze Dei sant
omnia quacunque ei placent. Per eas enim seeu-
rus, nec jam amplius vagabundus incedit, qui qux
Deo placita sunt perficit. Rogat Propheta edoceri
se a Deo ea diligenter, quia qui id promerentur a
Deo omnia addiscunt, quze. agenda sunt. Qnidam
per vías et semitas, dispensationes atque admi-
nistrationes rerum esse intelligunt, ad quas divina
se extendit providentia, ita ut quaerere à Deo Pro-
phetam his verbis intelligamus, quonam modo:
omnia gtubernentur : ut. per. actiones nimirnm
contemplatio diligentior consequatur. Et per vias
quidem universaliora, per semitas vero magis par-
ticularia intelligit wandata : quae omnia tametsi

in libris divinis ante didicisset, optat tamen reipsa, aque operationibus melius addiscere, ut coactus
qudammodo a Deo ca operari, experimento deinceps cognoscat, quod sola prius ratione didicerat.

Ὁδήγησόν µε ἐπὶ τὴ» ἆ ὶἠθειάν σου. Ἵνα gh
πλανῶμαι λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις, ἕτερα ἀνθ ἑτέρων
αἱρούμενο;:.

Kal δίδαξόν ue, ὅτι σὺ εἶ ὁ θεὸς ὁ σωτήρ µου.
Καὶ μὴν Ίδει αὐτὸν θεὸν αὐτοῦ ' ἀλλ ἔργῳ xal
0510 ζητεῖ μαθεῖν : µαθήσεται δὲ ἐν τῷ ῥυσθῆναι
τῶν πολεμίων. Τότε γὰρ ἀναντίῤῥητος fj ἁἀπόδει-
ξις, ὅτι ἐπ) αὐτῷ µόνῳ πεποιθὼς, ἑῤῥύσθη παραδό-
ξως, μηδενὸς ἀνθρώπων βοηθῄσαντος.

Καὶ σὲ ὑπέμεινα ὅλην τὴν ἡμέραν. Ἔργψ, χαθὼς
εἴπον, δίδαξόν µε, ὅτι σὺ el ὁ θεὸς, ὁ σώζων µε, καὶ
ὅτι ok ὄντως ἑνέμεινα, καὶ προσεδόχκησα βοτθὸν, xai
οὐχ διεφεύσθην. Τὸ δὲ, ὅΊην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ,
διΣπαντὺς , τίθησιν ἓν πολλοῖς ὁ Προφήτης, ὥσπερ
χαὶ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἄλλως δὲ, ὅλην τὴν
ἡμέραν τὴν ὅλην αὐτῶν ζωἣν λέγουσιν 'Εθδραίοι:
τῆς γὰρ νυχτὸς ὑπνοῦντες, οὗ δοχοῦσι ζῇν. 'AXÀ' oO.
τως μὲν xa0" ἱστορίαν ἀνηρμῆνευται τὸ ῥητὸν. Δύνα-
ται δὲ xal περὶ τοῦ Χριστοῦ νοεῖσθαι χα” ἂναγω-
Yhv, ofa προϊδόντος τοῦ Προφήτου τὴν ἐνανθρώπη-
σιν αὐτοῦ τοῖς πνευματιχοῖς ὀφθαλμοῖς, xal παρα-
χαλοῦντος μαθεῖν τρανώτερον, ὁποίας ὁδοὺς xil
τρίδους σαρχωθεὶς ἕληται. Ἀλήθεια δὲ τοῦ Χριστοῦ,
3j διλασχαλία αὐτοῦ, fjv xat αὐτὸς εὔχεται μαθεῖν :

Vgns. 5. Deduc me in veritatem tuam. Ne huma-
nis cogitationibus seducat, alia pro aliis eligendo:

Et doce me quod tu es Deus salvator meus. Àtqui-
Beum suum eum esse sciebat, et tamen adhuc do-
ceri cupit : tunc autem addiscet, quando ab inimi-
cis fuerit liberatus. Nam tunc sine controversia
manifeste deinonstrabitur, quod in solius Dei auxi-
lio fretus, liberatus si!, przeter omnium opinionem,
pullo hominum illi opem ferente.

Et te sustinui tota die. Re ipsa ac factis, ut dixit,
inquit, doce me, quod tu es Deus, qui salvas me,
et quod te vere sustinui, ac adjutorem exspectari, .
et deceptus non sum. Quod vero ait : Totadie, 8α.-
penunero Propheta ponit pro semper, quemadmo-
dum et illa verba : In seculum. Vel aliter : Ilebrzi,
tota die, ponunt, pro toto vitze. tempore. Noctu.
enim cum dorminmins, vivere non videmur. Hac
autem juxta historie sensum dieta sunt, Juxta
anagogem, possunt liec de Christo intelligi, eujus
incarnationem ipsis quasi oculis spiritus, praevideus
Propheta, et melitis tamen intelligere cupiens, ro-
gat verius, ac sincerius. sibi vias illas, ae semitas
demonstrari, per quas incarnandus Deus ciat ip-
cessurus. Veritas etiam Christi doctrina ejus est,

φησι vip tv τοῖς Εὐαγγελίοις * "Ey εἶμι ἡ ἀ.Ίήθεια *. ϱ quam addiscere optat Propheta : Ego enim, inquit,

καὶ πάλιν’ ᾿Εγὼ τὴν ἀ.ήθειαν «έχω ὑμῖν. Δίδα
ξόν µε, qnotv ὃ Προφήτης, ταύτην, εἶτα στικτέον,
xai ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς τὸ ἐπαγόμενον ἀναγνωστέον,
οἷον * Ταῦτά µε δίδαξον. Καὶ σὺ εἶ ὁ Geb, ὁ Σωτήρ
µου, xal πεπληροφώρηµαι περὶ τούτου. Ἰησοῦς γὰρ
ὁ σωτὴρ ἑρμηνεύεται, χαὶ ὄντως ἔσωσεν αὐτὺν, εἰς
ἆδου χατελθὼν ὁ Σωτὴρ, ἐξάγων ἐχεῖθεν. Xi οὖν,
«nol, xai ἀεὶ προσδοχώ, xal οὐκ ἀπελπίζω.

salvavit, quando in infernum descendens, iflinc eum duxit.
non despero. [Advertendum est tamen, quod juxta hujusmodi sensum non legendum est :

veritas sum*; et alibi : Veritatem dico vobis *. Doce
igitur me, inquit, veritatem hanc; post qux verba,
statim sistendam est : et quod. deinceps sequitur,
quasi aliud principittm per se legendum, hoc pacte :

Tu, inquit, Deus, lisc doce me: tu enim es Salva-
tor meus, quemadmodum vel tuo. edoctus sum
nomine ; Jesus quippe diceris quod nomen Salvator
interpretatur; et vere Prophetam: nostrum Jesus
Te igitur, inquit, semper exspecto, et
Doce me quod

iu es Deus meus, sed : Doce me quia iu es. Deus meus. Grxca enim dictio ὅτε utramque habet signi-

ficatiouem. ]

* Joan. Σιν, 6. 7 Joan. xvi, 7.

587

EUTHYMIL ZIGADENI

308:

Vgas. 6. lHeminiscere miserationum tuarum, Du- & ἨΜνήσθητι τῶν οἰκτιρμῶν σου, Κύριε, καὶ e

fine , et misericordiarum (warum qum α seculo
sunt ; Memento, iuquit, «quod 4 szculo, hoc est,
«emper et natura tua, wiisericors es, el iniserator
let quia in leetione Graeca dictio, misericordiarum,
«st in quarto. casu, siisericordias scilicei| ; amno-
ta indifferente verbi hujus constructionem apud
LXX, tam cum secundo quam eum quarto. casu :
vel fortassis ea ratione id factum est, quia antiqui
licentius casum ponebant pro casu, ut s»penir-
fnero factum invenimus. lllud autem adverte, quo:

ἐλέη cov, ὅτι ἀπὸ τοῦ αἰῶνός εἰσι. Ἀ[νήσθητι,
ὅτι οἰχτίρμων εἴ xal ἑλεήμων , ἀπὸ τοῦ αἰῶνος,
τουτέστιν͵, ἆξὶ xai xavk φύσιν. Τὰ ἐλέη 0i ἀδια-
φόρως χατὰ αἰτιατιχὴν πτῶσ.ν τεθείκασιν οἱ ἓρ-
μηνεῖς, 4 ὡς xal τῆς Ἑδραῖδος λέξεως ἑχείνης
τοιαύτην ἐχούτης πτῶσι», Tj καὶ ὅτε οἱ παλα;οὶ
ἄδειαν εἶχον ἐναλλάττειν τὰς πτώσεις, ὡς ἓν πολλοξς
εὑρήσομεν. Μνήσθητ! 6X, οὐχ ὡς ἐπ'λαθόμενος, ἀλλ
ὡς δηκῶν ἡμῖν ἐπιλανθάνεσθαι τούτων, ὅτε βραδύ-
νεις πρὸς τὴν ἡμετέραν ἀντίληφιν.

verba li:ec ad. Deum, non ut ignarum aut obliviosum dicta. sunt ; scd quia ignorare videtur Deus
aique oblivisci, quando ad defensiosem, aut. in auxiliucu nostrum tzrdius venit,

VERS. 7. Delicia juventutis mem, et ignorantias
seas ne memineris. Considera quomo:o beatus
David perfectior sdimnodum cffectus, pro delictis
supplicet a $e. in juventute comniissis : et nos ta-
men lhwjuscemodi, hec miui»e cogitamus. Sed
quare non. supplicavit pro scienter a se commissis
peccatis ? quia scilicet qua ignoranter cominissa
sunt, solo. ofztioue delentur, is(a vero majori in-
digent poenitentia (faetis nimirum, atque operibus".

Secundum misericordiam ttam memento mei tu.
Quemadmodum . misericordia tua multa cst, ita et
tu in. multa. misericordia memento mei, Vel in
misericofdia tua memento Πτοὶ bloc ext, ut wi
ferearis, non ut punias.

Y Propter bonitatem tuam. Domine. ia natura,
inquit, honus es, tametsi prater voluntatem tuam
ob peccata nostra etiam punias.

Vgns. 8, 9. Bonws εἰ rectus Dominus. Bonus qui-
dcm, ut misericors; rectus autem, tanquam qui
delietorum poenas exigit. Rectum enim hic in judi-
eando intelligit.

Propter hoc legem dabit delinquentibus in via,
dirigel mansuetos in judicio. (uouiam misericors
est, et rectus, legem dabit peccatoribus, hoc est
peccatores legi subjiciet, et castigabit delinquen-
tes {η via, boc est, in hac vita : quam ideo viam
appellat, quia omnes peream, non secus, ac per
vlam transeunt. Diriget autem mansuetos, nc se-
ducantur. [n judicio, hoc est jure merito, siquidem
digui sunt qui dirigantur. Aliter etiam verbum vo-
µοθετήσει intelligi potest, hoc est Legem statuet
peccatoribus. Ad sequissimum autem legislatore
pertinet leges ferre, quibus που tam puniantur, qui
peccant, quam dirigantur. flc etiam jaxta anago-
gem zd Christum referri possunt, qui peccatorihus
illam viam statuit, qua ipse gradiebatur : ut per
eam incedentes amplius non peccent ; quique etiam
inansuetos direxit, dum beatos eos przdicat, itaque
incitat : Beati enim, inquit, mites?.

Docebit mites vias suas. lloc de Christo, ac de
ejus diseipulis manifeste dictum est : mites cnim
erant Christi discipuli, veluti qui ei non adversa-
"antur ; Discite a me, inquit, quia mitis sum, et
Ámnilis corde*, Docuit. autem eos Christus. vias

* Matth. v, &.— ? Matth. 31, 99,

᾽Αμαρτίας »εότητός µου xa) dyrolac µου μιῆ

B μνησθῇς. Ὄρα ὅπως καὶ ὑπὲρ τῶν ἂν νεότττι

ἁμαρτημάτων ἱχετεύει, καὶ ὑπὲρ τῶν iv ἀγνοίᾳα,
ὅτι λοιπὺν τέλειος ἐγένετο, sl χαὶ fpei; οὐδὲν τὰ
τοιαῦτα λογ:ζόμεθα. Διατί δὲ καὶ περὶ τῶν £v γνώσει
oU παρεχάλεσεν: ὍὭτι ἐχεῖνα μὲν προσευχῇ μόνη,
ἀφανίζοντα, ταῦτα δὲ vol 456 πρακτικῆς peta-
νοίας δέονται.

Κατὰ τὸ EAeóc σου μ»ἠσθητί tov σύ. "37:6
τὸ ἔλεός σου π’λὺ, οὕτως by. πο)λῷ ἑλέει μνἠσθητέ
pov, τουτέστιν͵, ἵνα ἐλεῄσῃς, οὐχ ἵνα χολάσῃς.

Ἔνεκέν τῆς χρησεότητός σου, Κύριε. Διότε
χρηστὺς εἶ φύσει, καὶ εἰ παρὰ φύσιν ἔρχῃ mob; -δ
χολάσειν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν.

χρηστὺς καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος. Χρηστὺς μὲν.
Dey: £000; δὲ, ὡς δίχας ἁπαιτῶν τῶν πλημ-
µελημάτων * εὐθὺς γὰρ νῦν, 6 ρθὸς ἐν τῷ xpl-
νειν.

Διὰ τοῦτο νοµοθετήσει ἁμαρτάνοντας ἐν ὁδῷ.
ὁδηγήσει xpasic &v χρίσει. Ὠπεὶ xal ἐλεήμω»
ἐστὶ καὶ ἀῤῥεπὴς, νοµοθετήτει, νύµῳ ὑποθήσει, καὶ
τιµωρήσεται τοὺς ἁμαρτάνοντας bv ὁδῷ, fjyouv ἓν
Bip. Τοῦτον γὰρ ὁδὸν καλεῖ νῦν, διὰ τὸ πάντας δι’
αὐτοῦ φέρεσθαι * ὁδηγήσει δὲ τοὺς πραεῖς, ἵνα pf

᾽πλανηθῶσιν. "Ev χρίσει, τουτέστι, μετὰ κρίσεως, ὥς

ἀξίους γειραγωγίας. Νοεῖται 0$ xal ἄλλως «b, No-
µοθετῄσει, ὅτι νόμους θήσει τοῖς ἁμαρτάνουσιν.
ἸΑδιαφόρως δὲ κἀνταῦθα ἡ αύνταξις. Ἑὐθυτάτου δὲ
τὸ νομοθετεῖν * ὥστε διορθωθῆναι, xal pit χολασθῇ-
vat τὸν ἁμαρτάνοντα, Ταῦτα δὲ xol εἰς Χριστὸν
ἀναχθήσονται, ὅς τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἑνομοβέττσε
διὰ τΏς ὁδοῦ, fjv. χαὶ αὐτὸς ὥδευσεν, ὥστε ταύτην
ὁδεύοντας µηχέτι ἑξαμαρτάνειν ' χαὶ ὡδήιησε τοὺς
πραεῖς bv τῷ µακαρίσαι αὐτοὺς, xdi οὕτω παρα-
θίξαι Μακάριοι γὰρ, φησὶν, οἱ ἀραεῖς.

Διδάξει πραεῖς ὁδοὺς αὐτοῦ. Τοῦίο σαφῶς περὶ
τοῦ Χρ.στοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ^ πραεῖς μὲν
γὰρ οὗτοι γεγόνασιν, ὡς μὴ ἀντειλέγοντες σὐτῷ.
Μάθετε γὰρ, φτοὶν, dx' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἶμιν
xal ταπεινὲς τῇ καρδἰᾳ. Ἐδίδαξε δὲ αὐτοὺς τᾶφ

30J

COMMENT. IN PSALMOS.

3:0 ^

6605€ τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας, ὡς αὑτόπτας, xai A conversationis suz, dum nos spectatores et εουκ-

ἐπομένους αὐτῷ.

Πᾶσαι ai ὁδοὶ Κυρίου, EAeoc xal ἀ.1ήθεια τοῖς
ἐκζητοῦσι τὴν δια)ήχη» αὐτοῦ xol τὰ μαρτύρια
αὐτοῦ. 'Οδοὺς ἐνταῦθα τὰς νομιχὰς ἐντολὰς νοί-
σοµεν, αἴτινες τοῖς ἐρευνῶσι τὸν Ὑραπτὸν νόµον

ἔλεος xal ἀλήθειά εἰσι " φαίνονται γὰρ, ὅτι ἐλεῶν.

τοὺς ἀνθρώπους ὁ θεὸς ἑνοιοθέτησε ταύτας, χαὶ
ἀληθεύουσιν Eg' οἷς λέγουσιν, ὡς xal παρὰ ἀληθινοῦ
Θεοῦ ταγεῖσα:. Τὸν νόµον δὲ ἐχάλεσεν καὶ διαθήχην
καὶ μαρτύρια. διαθήχην μὲν, ὅτι διέθετο αὐτὴν
τοῖς υἱοῖς Ἱσραήλ. μαρτύρια δὲ, ὅτι διεμαρτύρατο
ἐν αὐτῷ: Πᾶσαι γὰρ αἱ πορεῖαι τῆς ἐπὶ γῆς ἀνα-
στροφῆς αὐτοῦ ἔλεος xai ἀλίθειά εἰσι τοῖς ix-
ὑητοῦσι τὴν χαινὴν διαθήκην αὐτοῦ, δηλαδὴ τοῖς
π.στεύουσι «fp διδασκαλίᾳ αὑτοῦ, χαὶ ταῖς ὑπὲρ
αὐτοῦ προφητικαξς µαρτυρίαις. Ἑν ὅλῃ χὰρ τῇ
πολιτείᾷ αὑτοῦ εὑεργετῶν tst καὶ διδάσχων λή-
θ:υσεν.

tes sibi esse voluit.

Vens. 10. Univers vie Domini misericordia et ve-
rilas exquirentibus testamentum ejus. el testiwuonic
ejus. Per vias hic sola legis mandata intelligemus;
que iis qui scriptam legem servant, pro misericor-
dia οἱ veritate habenda sunt : eum ensnifestum sit,
Deum misericordia : commotum, ca statuisse nan-
data, οἱ eum. vera contineant, ut pote qux a vero -
Deo sunt condita. Legem enim et Testameniuwm
appellavit, et testimonia. Testamentum quidem, .
seu potius, juxta Grzzci nominis vim, dispositionem :
quia illam disposuit ad filios Isracl Testimonia -
vero, quia-ir liis contestates est, qua futura eran? .
[quemadmodum ia xw psoluo - declaravimus, .
Quod si de Cbristo intelligamus, (acilis est inter-
pretatio]. Ounes enim viz conversationis Christi-
jM terra, misericordia sunt, et. veritas, lisque vo-
vum ejus Testamentum exquirunt: boc est, i s

qui doctrine. ejus. credunt, et. testimoniis qua. Prophetis de eo pradicia sunt. In. omni euim. vita.
eun Christus, et benefaciens miserebatur, et docens vera. przedieabat.

"Evexsv τοῦ ὀνόματός σου, Kópue, xal iAdoOnri
t ἁμαρτίᾳ uov* ποἽ.λἡ γάρ ἐστι Περιττὸς ὁ xal
σύνδεσμος ἐνταῦθα - ἰδίωμα γὰρ τοῦτο τῶν ἙἝθραίων
b) πολλοῖς. Φησ'ν. οὖν, ὅτι Διότι ὀνομάζῃ ἑλεήμων
καὶ χρηστὸς, διὰ τοῦτο.ἱλάσθητ: τῇ ἁμαρτίᾳ µου,
τῇ πεπαυµένῃ πάντως * πολλὴ γάρ ἐστι, ὅσον εἰς
σύγκριτιν ὅσης χρεωστῶ καθαρότητος" xai πρὸς τὸν
Χοιστὸν δὲ λέγοιτ᾽ ἂν. ὅτι ὀνομάζεται ἁμνὲς αἴρω»
τὸν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.

Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ φοδούμεγος τὸν Κύριον;
Σπάνιος µέν * εὑρ'σχομένῳ δὲ οἷαι ἀμοιθαὶ ἐπαγ-
γέλλονται, &xoucov.

Νομοθετήσει αὐτῷ, ἐν ὁδῳ ᾗ ἠρετίσατο. Διά-
copo: μὲν αἱ ὁδοὶ τῶν σωξζομένων, τουτέστιν αἱ
πολιτεῖαι' d) μὲν γὰρ κοινοθιαχή’ ἡ δὲ ἀναχωρητιχή.
Καὶ ἡ μὲν πρακτιχὴ, fj δὲ θεωρητικὴ, καὶ ἄλλη
ἄλλιως ἔχουσα * πᾶσαι δὲ φέρουσαι εἰς Θεόν * ὁποίαν
&' ἂν ὁ φοδούµενος τὸν θΘεὸν ἕἔληται, ἓν ταύτῃ ὁ
Oe) διδάσχαλος αὐτῷ γενήσεται τῶν πραχτέων, ὡς
ἑνωτέρω δεδηλώκαμεν. Φόδον δὲ θεοῦ μὴ τὸν ἁπλῶς
νοῄσῃς, ἀλλὰ τὸν ἐγχάρδιον.

Vgns. 11. Propter nomen tuum, Domine, et pro--
piliare peccato meo, multum est enim.. Superflua-
est in loco conjunctio, et; idioma hoc est etiam:
linguz Hebraice, quod multis in locis reperitur.
Ait igitur. : Quia misericors appellaris, et bonus,.
propter hoc, quao, propitius esto peccato meo,.
quod antea commisi ; multum est. enim, si ad eam.
munditiam comparetur, quam praestare debuissem,

C Ad Christum etiam referri potissimum — possunt.

hec verba, qui Agnws Dei appellatur, qui. tollit.
peccata mundi.

Vgns. 19. Quis est homo qui timet: Deminum *Ra-
rus sanc. Quod si quis inveniatur, audi, qua re-
tributiones ei promittantur :

Legem staiuet ei in. via, quam elegit. Diverse:
enim viv suut eorum qui salvantur, hoc est, di-
verse vita, ac conversationis rationes; alia enin .
ratio vit: est hominum in commune viventium,
alia eorum qui solitariam vitam degunt : alii-etiam -

agendi vitam deligunt, alii eontemplandi, ahi vero. -

aliam : omnes tamen hujuscemodi rationes ad
Deum ducunt, ct quamcunque sibi .clegerit is qui
timet Dominum, in ea Doininus iili erit. prieceptor,

etdocebit quid agendum sit, ut declaravimus. Timoreny vero nom simplicüer intellige, .sed cordi

infixum.

Ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἂν ἁγαθοῖς αὑ.ισθήσεται Ὦ VeRs. 15. Anima ejus inbonis demorabitur. Soluta

"Xxomtága τοῦ σώματος, ἓν ἐχείνοις ἔσται τοῖς
ἀναθοῖς, & ὀφθαλμὸς οὐχ εἶδε, xal οὓς οὐὑπ' fjxovasv.

Καὶ τεὺ σπέρμα αὐτοῦ κ.ηρογοιήσει }».
Ἐπειδὴ εὐχταία ἣν τοῖς Ἑδραίοις ἡ παιδοποιία, xal
ταῖς τα-της ἐπαγγελίαις εἰς ἁἀρετῆν προτρέπεται,
ὑπισχνούμενος, ὅτι καὶ παῖδας ἕξει χληρονόμους fs
εἶἴχε γῆς * νοεῖται δὲ σπέρμα χαὶ fj διδασχαλία, καὶ
Ριὰ ταύτης πάλιν ol µαθητευθέντες. Λέχει Υὰρ, ὡς οὗ
μόνον αὐτὺς σωθήσεται, ἀλλά καὶ οἱ χατὰ πνεύμα
παἶδες αὐτοῦ thv τῶν πραέων χληρονοµήῄσουσι γῆν.

enim a corpore, in illis erit bonis, qum nec oculus
vidit, nec «uris audivit 19, elc.

Et semen ejus hereditabit terram. Pergrata. eret
Jud:eis liberorum precreatio'; atquetideo hujusmodi
pollicitatione ad virtutem eos. pellicit, promittens
qnod ii, qui Deum timueriut, filios liabituri sint,
illius terre heredes, quam ipsi: possidebant. Se-
wen etiam pro doctrina intelligitur, et per illam, .
ii rursus, qui edocentur : οἱ sensus cst, quod non
tantum ipse salvabitur, sed quod ii ctiam fiii,

41108 juxta eamdem habuerit morurm ac spiritus rationem, terre wansuetorum lixereditatem consequentur.

D νο, ctv, 4$, DL Cor. τε, 9.

3!1

EUTHYMII ZIGABENI

312

Vens. 14: Fortitudo est Dominus timentibus zum. A Κραταΐωµα Κύριος τῶν φοδουµένων αἲ τόν.

Talium homlnum fortitudo fit Deus, hocest robur
ac mures,

Et testamentum. ejus mani[estabit els. Lex, in-
quit, Domini, cis declarabit, quod Deus est forti-
titudo timentium se, lta cnini. lex omnibus pol-
licetur, Vel Testamentum proponit quocunque di-
vino doeumento, quod docet qux agenda sunt ; nec
tantum qu:&. agenda, sed ipsa etiarn divina myste-
ris: quod Dominilex iis przstáre eolet, qui mundi
ac pnri ad eam accesserint.

Vgns 15. Oculi mei semper ad Dominum, quóniam
ipse evellet de laqueo pedes meos. Oculos animnm
intelligit, quas intentos, inqnit, semper habeo ad
Deum. Novi enim quo:l ipse solus pedes meos a
laqueis éextrahet, et. ab invisibilium (92) ininiico-
rim insidiis.

Vens. 16. Respice ih me et miserere mei. Quomodo
dicatur Deus respicere, supra in aliis psalmis dixi-
MUS,

Quoniam unigenitus et pauper sum ego. Sed quare
se unigenitàm appellat beatus David * nonne mul-
tos habuit fratres? verum bac dictione siepe utitur
Propheta, pro solitario seu solo et unico: quasi
solus esset, et ab aliis destitutus. Alibi ctiam
hae dietione abutitur Propheta dicens : Et de mann
canis wnigenitam meam *! .Pauperem etiam seappel-
lat, veluti mundano omui spoliatum auxilio.

Vgns. 17. Tribulationes cordis mei multiplicate
sunt. Cordis tribulationes dicit: quia sive a mali-
gnitate hominuin, sive a cogitationibus et ab
animi passionibus, afflictiones omues semper de-
feruntur ad cor.

De necessitatibus meis erue me. Ab infortuniis,
que me angunt et vim mihi inferunt,

VgRs. 18. Vide hwmilitaters meam et laborem
meum, Per humilitatem, juxta historie sensum,
eorporis ac virium infirinitatem intellige, adversus
tantam inimicorum potentiam. Sed juxta spiritua-
lem intellectum, summam expone anima contri-
tionem. Simili modo per laborem, juxta primum
&ensum, corporis defatigationem intellige quam
perpessus est, eum fugiens inimicos, multis in

angustiis versaretur; et juxta alterum sensum, laborem eum

Κραταίωµα τῶν τοιούτων Ὑίνεται ὁ θξὸς, Ίγουν
ἰσχὺς, τεῖχος.

Καὶ ἡ διαθήχη αὐτοῦ δη ἀῶσει ἀὐτοῖς. Ὁ v4-
[03 αὐτοῦ δηλώσει ἀὐτοῖς, ὅτι τῶν τοιούτων ὁ θεὶς
χρἀταίωμα Ὑίνεται' οὕτω yàp ὁ νόμος ἑπαγγέλλε-
ται. Ἡ διαθήχην τὴν ἁπλῶς θεόθεν ὑποθήκτν
vóet, δηλοῦσαν cb πρακτέον. (ὐ µόνον δὶ τὸ πρα-
χτέον, ἀλλὰ καὶ θεῖα μυστήρια, ὃ καὶ ὃ νόμος ποιεῖ
τοῖς χαθαρῶς µετερχομένοις αὐτόν,

Οἱ ὀφρῦθα.1μοί pov, διάπαν τὸς πρὸς τὸν Κύριον,
ὅτι ἀὐτὸὲς ἑκσπάσει ἐκ παγίδος τοὺς πόδας gov.
Οἱ τῆς φυχἠς ὀφθαλμοὶ, οὓς ἀξὶ τεταµένους, φησὶν,
ἔχω πρὸς θεὸν, ofa εἶδὼς, ὅτι αὐτὸς µόνο; ἑχσπά-

B σει τοὺς πόδας µου &*b βρόχων καὶ τῆς ἑνέδρας

τῶν ὁρατῶ» ἐχθρῶν, εἰ χαὶ ἑμπαρῶσιν.

Ἐπίδ]εψον ἐπ᾽ ἐμὲ, καὶ ἐ.1έησόν µε. Πῶς Enc-
θλέπει 6 θεὺς, εἰρήχαμεν ποολαθόντως ἓν ἄλλοι;
φαλμοῖς,

"Οτι μονογενης καὶ πτωχόύς εἰμι ἐγώ. Καὶ μὴν
πολλοὺς εἶχεν ἀδελφούς ' ἀλλὰ μονογενῆ πολλάχ.:
τὸν μεβονωμένον χαλεξ, ὡς µόνον Ysvópevov* τοιοῦ-

«ov γὰρ ἣν τὸ, xal ἐκ χειρὸς xvvóc τὴν µονογενἡ

µου. Hioyb; δὲ fv, ὡς γωμνὸς ἀνθρωπίνης βοη-
θείας.

Al θ.1(ψεις τῆς καρδίας μου ἐπ.ηθύγθησαν.,
Πᾶσα γὰρ θλίΦες, εἴτε ἀπὸ ἀνθοώπων πονηρῶν, εἴτε
ἀπὸ λογισμῶν ἐμπαθῶν, χατὰ τῆς καρδίας φἑρετα!.

Ἐκ tv. dvaryxóv µου ἑξάγαγέ µει Tov περι-
στάσεων, αἵ µε βιάζουσιν.

Ίδε τὴν ἑαπεἰνῶσίν µου καὶ εν κόπον [tov.
Ταπείνωσιν αἰσθητῶς μὲν, τὴν σὠματικῆν ἁσθέ-
νειαν, πρὸς τηλικάύθέην δύναμιν τῶν ἐκθρῶν * vor
τῶς δὲ, τὴν ψΨυχικὴν συντριθἠν, Καὶ κόπον πάλιν
αἰοθητῶς μὲν, «bv σωματικὸν ὃν ὑφίστατο φεύγων
καὶ ἀγωνιῶν * νοητῶς δὲ, τὸν φυχικὸν, ἐξ ἔγχρα-
τείας xal στάσεώς xal χαµευνίας xai λοιπῆς ἀρε-
τῆς.
intellige, quem ex abstinentia, ex

stabilitate sua, ex terreno accubitu, atque ex czteris aliis virtutum operationibus sustinebat.
Et dimitte omnia delicia mea. Praterita nimi- D — Kaldgec πάσας τὰς ἁμαρτίας µου. TX; προλα-

vim, à quihus postmodum — abstinui, lllud. autem
cónsidera quomodo non solum abstinere oportet a
peccatis, sed niulta etia: humilitate opus est, et
labore ad hoc, ut plene cuipiam peccata remit-
tantur.

V£ns. 19. Vide inimicos meos. quoniam muliipli-
eati sunt. Tam sensibiles, quam intellectuales.

Et odio injusto oderumt me. Neque enim visibiles

*! Psal, xxi, 21.

θούσας, ὧν ἀπεσχόμην. "Opa δὲ ὅπως οὗ χρεία µό-
vov ἀποχῆς, ἀλλὰ xal ταπεινὠώσέως xal χόπου τπρὺς
τελείαν ἄφεσιν.

[δε τοὺς ἐχθρούς µου, ὅτι ἐπ.]ηθύνθησαν.
Εἴτε τοὺς ἀϊἰσθητοὺς εἶπῃς, εἶτε τοὺς νοητούς.
Καὶ μίσος ἄδικον ἑἐμίσησάν µε. Οὖτε γὰρ τοὺς

Varim lectiones.

(92) Cod. ὁρατῶν, visibilium, sed legendum fortasse ὁοράτων, ut legisse. videtur. Latiuus .inter-
po. Mem eodez addit εἰ καὶ ἑμπαρῶσιν. Etiamsi irruant.

313

COMMENT. IN PSALMOS.

314

épataoc Ἠδίκισα, μηδὲν αὐτοὺς ἑπηρεάσας, οὔτε τοὺς A inimicos meos injuria aliqua affeci, neque damnum

ἀοράτους ' ἁμαρτήσας γὰρ, οὐ τοὺς δαίμονας, ἆἀλλ᾽
ἐμαυτὸν ἡδίχησα. Λοιπὺν οὖν, ἀνάφορμον τὸ κατ ἐμὲ
μῖσος, χαὶ ἐχ μόνου φθόνου,

Φύ.]αξον τὴν /υχήν µου. να μὴ περιπἐ:ῃ
αὑτοῖς. Διὰ δὲ τῆς φυχῆς xal τὸ τῶμα νόει. Ταύτη
γὰρ τοῦτο διεξάγεται.

Καὶ ῥύσαι μα. Mf, tox περιπέσω. "H καὶ ἄλλως'
Φύλαξον μὲν thv φυχήν µου ἀπὸ τῶν ἁοράτων ἐχ-
θρῶν ῥύσαι δέ µε ἀπὸ τῶν αἱἰσθητῶν, ol τοῦ σώ-
µατός poo χυριεῦσαι σπεύδουσιν.

Mi) χαταισχυνθείην, ὅτι ἡ Ίπισα ἐπὶ cá. Εἰδὼς,

aut ealumniam In eos intuli: similiter neque iuvi-
sibiles, quia si peccavi, nen illos, sed me ipsum
lesi. Restat igHur ut nullam adversum me odii oc-
easionem lhaheant, sed totum quod est, ex sela
eriatur invid a.

Vsgas. 20. Custodi animam meam. Ne iucidat in
8086: per animam aulem corpus simul intellige.
Ea cnim est, quie corpus moderatur.

Et eripe ise. Si aRquando eecidero. Vel. aliter:
Custodi animam, ab invisibilibus nimirum inimicis;
Et eripe me, a. sensibilibus scilicet, qui corpus
faeum in potestate sua habere perquirunt.

Non confundar, quoniam speravi in 6. Sciens,

φησὶν,ὄτι πάντες ol ὑπομένοντές σε οὗ μ] χαταισχυν- p inquit, quod qui sperant in te, à concepta spe non

θῶσιν, ὥς iv προνιµίοις sÜpnx£ τοῦ ψαλμοῦ, μηδὲ
ἐγὼ χαταισχυνθείην. διότι χαὶ αὐτὸς ἐπὶ ok. fusa.

"Azaxoi καὶ εὐθεῖς ἐκο..ἑῶντό μοι, ὅτι ὑπ-
ἐμεινἀ ce, Κύριε, Περὶ παρελθόντος πράγματος »4-
Yt ^ χαὶ ἄλλοτε Υὰρ, φησὶ, σὲ ὑπομείνας, καὶ ui
καταισχυνθεὶς, πολλοὺς εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον ἔπε-
σπασάµην ἐχ τῶν ἐμῶν πεισθέντας, ὅτι σὺ eT μόνος
ἀφευδὴς βοηθός, ol χαὶ ἐκο..1ῶντό pot, τουτέττι͵
συνεδεσµεύοντοφιλίας vó:uo, ἐξεχόμενοί pov, διότι ok
ὑπέμεινα, φρονῄσας ὀρθῶς. Τίνες δὲ οὗτοι; "Όσοι
ἄχαχοι, τουτέστιν ἀγαθοὶ καὶ εὐθεῖς, εἴτουν δίκαιοι.
Καὶ διὰ τοὺς τοιούτους οὖν ἐἰπάχουσόν µου.

frasirauiur (it dictum eet in prineipio psalmi), oro
ne con(undáar, cuim et ipse speraverim in te.

Vzns. 21. Innocentes et recti. adhaserant mihi,
qni smstingi tà. De praeteritis rebus cst sermo. Abi
enim nit: Et te exspecians non sum confusus !'9 .
Multos, inquit,ad :eimulationem attraxi, ac per-
suasi, ex iis que mili contigisse viderant, to solum
verum adjutoren esse, ae minime fallacem ; unde
etiam Adheserunt mihi, hoe est, mecum lege ami-
citis colligati sunt: quoniam recte sentiens, te
exspectavi. Sed quinam suut bi* Quicunquo scii-
cet innocentes, probi, et recti, hoc est, justi. Pro-
pter hoc itaque exaudi me, ut per me alli. pariter
tíbi grauas agant.

Avtpucat, ὁ 8sóc, τὸν "IopanAàx πασῶν τῶν 5 εις. 22. Libera, Dew, Israel ex omnibus tribu-

0A'yreuv αὑτοῦ. Ἱχκανῶς ὑπὲρ ἑαυτοῦ δεηθεὶς, καὶ
ὑπὲρ τοῦ λαοῦ πχντὸς εὔχεται, συµπάσχοντος xal
αὐτοῦ. Οὐ µόνον γὰρ ὅτε βασιλεύοντι ἐπέθεντο,
συνέπασχεν ὁ lab, cl τότε δώσωμεν ε)ρῆσθαι τὸν
φα)λμὸν, ἀλλὰ xai ἐπὶ Σαοὺλ, ὅτε Δαδὶδ ἔφευγε»,
χαὶ ἐπὶ ᾿Ἀθεσαλὼμ, πολλοὶ δι αὑτὸν ἑθλίδοντο,
οὓς val Ἰσραὴῇλ ἐχάλεσεν, ὡς ἀπ Exetvou χατα-
Ὑομένους, Ox ἄλογου δὲ καὶ ἑαυτὸν εἰπεῖν Ἰσραλλ,
(og ἐχεῖθεν Ἑλκόντα τὸ γένος. El. βούλει δὲ, χαὶ εἰς
Χριστὸν ἀνάξεις την εὐχήν. ὥστε βοηθῆσαι τοῖς
δι αὐτὸν θλιδοµένοις παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πί-
στεως’ προειρήχαμεν γὰρ, ὅτι ὀρθῶς ἂν εἷεν Ἰσρτῇλ οἱ
τὸν Χριστὸν ὁρῶντες Χριστιανοὶ διὰ πίστεως" 'Ispatjk
Υὰρ ἑρμηνεύεται οὓς ὁρῶν τὸν θεό».

lationibus suis. Cum abundeac satis pro seipso
oraverit Propheta, demum pro populo etiam sup-
plicat, qui secum pariter affligebatur. Neque. enim
tantum. tunc. angebatur populus quando. regnante
beato David Philistel irraebant, οἱ eoncesserimus
illo tempore compositum fuisse liunc psalmum, sed
et a»tea. cum fugaretur à Saule; et. postea etiam
tempore Absalonis, quando multi propter ipsum
opprimebantur, quos nunc [srsoelem appellavit,
veluti ab eo descen lentes: nec tamen przter. ra-
tionem fortassis fuerit intelligere, quod seipsum
Propheta lIsraelem sppellet, ea ratione quod ai»
illo genus trahebat: et si libet, poteris etiam ad

"Christum. orationem hanc referre ut ab eo. petat

Propheta, quod iis prasto sit, qui propter eum 4 fldei hostibus afflignntur. Jam — enim prediximus:

qncd Christiani recte. Israel dici

possunt: illi nünirum Christum

Deum per fidem vident. lsrac)

enim, ut. dixinus, bierpretatur. mens. videns Deum.

V'aAgjéóc τῷ Δαέίδ.
VAAMOEZ ΚΕ.
Τοῦτον ἔγραφεν τν φαλμὸδ» ἐπὶ Σαοὺλ, ὅτε φεύ-
γων, παρ ἀλλόφύλοις δ.ἐτριθεν. ᾿Αρμόζει δὲ κατὰ

ζην ἀρετὶν xal τοῖ; ἓν Εᾳθυλῶνι αἰχμαλώτοις * δ. -΄

χαιολογεῖται δὲ ἓν προοιµίοις, εἰδὼς δίχαιον τὸν
8:6».

Pl'salimus ipsi Davia.
PSALMUS XXV.
flunc psalmum beatus David eotempore conset»
psit, quando Saulem fugiens, apud Philistzeos
commoratus est. In aliquibus tamet congrueie
eliam ijs videtur, qui captivi postea In Babylone
detenti sunt. Sciens autem Propheta Deum vere

Justum esse, illud ante omnia conatur demonstrare, quomodo causam ipsejustissimam foveret, in'miel

autem injustam.

Kpivór poi, Κύριε. ὅτι ἐγὼ ἐν dxaxíq µου ἐπο- Τελ. 1. Judica mihi Domhie, quowism ego dw

$8 Psal. x51, 6.
*

3!1 EUTHYMII ZIGABENI 312

Vens. 14- Fortitudo e$t Dominus timentibus eum. A Κραταΐωμα Κύριος τῶν φοδουμµένων αἴτόν.
Talium homlnum fortitudo fit Deus, hocest róbur Κραταίωμα τῶν τοιούτων Ὑίνεται ὁ θεὸς, Ίγουν
ac murus, ἰσχὺς, τείχος.

Et teétamentum οἶπς manifestabit els, Lex, in- Kal ἡ διαθήκη αὐτοῦ δη.1ῶσει ἀὐτοῖς. 'O v4-
quit, Domini, cis declarabit, quod Deus est forti- μος αὐτοῦ δηλώσει ἀὐτοῖς, ὅτι τῶν τοιούτων 6 Gri;
titudo timentium se, lta cnim lex omnibus pol- χρἀταίωμα Tivexat* οὕτω yàp ὁ vópoz ἐπαγγέλλε-
licetur, Vel Testamentum proponit quocunque di- — za. Ἡ διαθήκην τὴν ἁπλῶς θεόθεν ὑποθήκτν
vino doeunento, quod docet qux agenda sunt ; nec νδει, δηλοῦσαν tb πρακτέον. O0 µόνον δὲ τὸ πρα-
tantum quie. agenda, sed ipsa etiam divina myste- κτέον, ἀλλὰ xa Octa μυστήρια, ὃ κά) 8 νόμος ποιεῖ
ria: quod Dominilex iis presstáre solet, qui mundi — sot; χαθαρῶς µετερχοµένοις αὐτόν,
ac pnri ad eam accesserint.

Vgns 15. Oculi mei semper ad Dominum, quóniam 0l ὀρδα.Ίμοί µου, διαπαντὸς πρὸς τὸν Κύριον,
jpse evellet de laqueo. pedes. meos. Oculos snimm ὅτι ἀαὐτὲς ἑκσπάσει ἐκ stüriboc τοὺς πόδας pov.
intelligit, quos intentos, inqait, semper babeo &l — Ot εῆς φυχῆς ὀφθαλμοὶ, οὓς ἀεὶ τεταµένους, φησὶν,
Deum. Novi enim qo: ipse solus pedes meos a ἔχω πρὸς θεὸν, ofa εἰἶδὼς, ὅτι αὐτὸς µόνο; Σχσπά-
laqueis extrahet, οἱ ab invisibilium (92) ininico- B σει τοὺς πόδας µου àXb βρόχων καὶ τῆς ἑνέδρας
rem insidiis. τῶν ὁρατῶ» ἐχθρῶν, εἰ καὶ ἑμπαρῶσιν.

Vrns. 16. Respice ih me et miserere mei. Quomodo Ἐπίδλεφον ἐπ᾽ ἐμὲ, καὶ éAénoór. µε. Vi; ἔπι-
dicatur Deus respicere, supra in aliis psalmis dixi- Κθλάπει ὃ Gcb;, εἰρήχαμεν ποολαθόντως iv ἄλλοις
mus. Φφαλμοῖς,

Quoniam unigenitus et pauper sum ego. Sed quare "Οτι µονεγενἠς καὶ πτωχόύς εἰμι ἐγώ. Καὶ μὴν
δε unigenitum ἀρρεὶίαί beatus David * nonne mul- πολλοὺς εἶχεν ἀδελφούς * ἀλλὰ μονογενῆ πολλάκις
tos habuit fratres? verum hac dictione siepe utitur — 43, µεμονωμένον xaiet, ὡς µόνον Ysvópevoy: τοιοῦ-
Propheta, pro solitario seu solo et unico: quasi τον γὰρ ἣν τὸ, xal ἐκ χειρὸς xvróc τὴν μονογενἤ

solus esset, et ab aliis destitutus. Alibi «tiam pov. Htoyb; 5b v, ὡς γωμνὸς ἀνθρωπίνης βοη-
hac dietione abutitur Propheta dicens : Et de mann θείας.

canis unigenitam meam !! Pauperem etiam seappel-
lat, veluti mundano omui spoliatum auxilio.

Vgns. 17. Tribulationes cordis mei multiplicate Al θ.11ψεις τῆς καρδίας pov. ἐπ.ηθύγθησαν«
sunt. Cordis tribulationes dicit: quia sive a mali- . Πᾶσα γὰρ θλίΨις, εἴτε ἀπὸ ἀνθρώπων πονηρῶν. εἴτε
gnitate hominum, sive a cogitationibus et ab ἀπὸ λογισμῶν ἐμπαθῶν, κατὰ τῆς καρδίας φέρεταιο
animi passionibus, afflictiones omues semper de-
f-runtur ad cor.

De necessitatibus meis erue me. Ab infortuniis, Ἐκ τῶν ἀν αγκῶν µου ἑξάγαγέ µε. Tov. περι-
quie mne angunt et vim mihi inferunt. στάσεων, at µε βιάζονυσιν.
VgRs&. 18. Vide hmmilitaterk meam et laborem "δε τὴν εαπείνὼσίν µου xal cv κόπον µου.

meum. Per humilitatem, juxta historie sensum, Ταπείνωσιν αἰσθητῶς μὲν, τὴν σωματιχῆν ἁσθέ-
eorporis ac virium infirmitatem intellige, adversus — vetav, πρὸς τηλικαύθην δύναμιν τῶν ἐχθρῶν : νοη»
tantam inimicorum potentiam. Sed juxta spiritua- τῶς δὲ, τὴν Ψυχικὴν συντριθἠν. Καὶ κόπον πάλιν
lem intellectum, summam expone anima contri- αἰάθητῶς μὲν, «bv σωματιχὸν ὃν ὑφίστατο φεύγων
tionem. Siinili modo per laborem, juxta primum — xol ἁγωνιῶν * νοητῶς δὲ, τὸν φυχικὸν, ἐξ ἐγχρᾳ-
sensum, corporis defatigationem intellige quam — «sag xal στάσεως xal χαμµευνίας xai λοιπῆς àpt-
perpessus est, eum fugiens inimicos, multis in τῆς.

angustiis versaretur; et juxta alterum sensum, laborem eum intellige, quem ex abstinentia, ex
stabilitate sua, ex terreno accubitu, atque ex. cxeteris aliis virtutum operationibus sustinebat.

Et dimitte omnia. delicta mea. Praterita nimi- D — Kaldyec πάσας τὰς ἁμαρτίας µου. Τὰς προλα-
rtm, à quihus postmodum. abstinui, lllud autem θούσας, ὧν ἀπεσχόμην, "Opa δὲ ὅπως οὗ χρεία pó-
considera quomodo non solum abstiuere oportet a. voy ἀποχῆς, ἀλλὰ xal ταπεινώσέεως xal κόπου πρὸς
peccatis, sed multa etia:o humilitate opus est, et — «sAeíav ἄφεσιν.
labore δά hoc, ut plene cuipiam peccata remit-

tantur.
γεκη. 19. Vide inimicos meos quoniam multipli- [δε τοὺς ἐχθρούς pov, ὅτι ἐπ.ηθύνθησαν.
cati sunt. Tam scnsibiles, quam intellectuales. Else τοὺς ἀϊσθητοὶς εἴπῃς, εἶτο τοὺς νοητούς.

Et odio injusto σάεγακέ me. Neque enin visibiles Kal μίσος ἅδιχον ἐμίσησάν κε. Οὖτς γὰρ τοὺς

!! Pga5l, xx», 21.

Vari lectiones.

(92) Ced. ὁρατῶν, visibilium, sed legendum fortasse ἁἀορά:ων, ut legisse. νο Latinus. inter-
po. Mem codex addit εἰ καὶ £y zapoa:v. Etiamsi irruaut.

313

COMMENT. IN PSALMOS.

34

ὁραταὺς Ἠδίχισα, μηδὲν αὐτοὺς ἑπηρεάσας, οὔτε τοὺς A inimicos meos injuria aliqua sffeci, neque dammun

&opátou;* ἁμαρτήσας γὰρ, ob τοὺς δαίμονας, ἆλλ᾽
ἐμαυτὸν ἠδίχησα. Λοιπὸν οὖν, ἀνάφορμον τὸ xav ἐμὲ
μίσος, xaléx µόνου φθόνου.

Φύ.Ίαξου τὴν γυχήν µου. "Iva. μὴ περιπέ-ῃ
αὑτοῖς. Διὰ δὲ τῆς φυχῆς καὶ τὸ σῶμα νόει. Ταύτη
γὰρ τοῦτο διεξάγεται.

Καὶ ῥύσαι μα. Mf, Λοτε περιπέσω. "H xoV tg:
Φύλαξον μὲν την ψυχήν µου ἀπὸ τῶν ἁρράτων Ly-
θρῶν ῥύσαι δέ µε ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν, ol τοῦ σώ-
µατός µου χυριεῦσαι σπεύδουσιν.

Mi) καταισχυνθείην͵ ὅτι ἡ Ίπισα ἐπὶ σό. Εἰδὼς,
φησὶν, ὅτι πάντες ol ὑπομένοντές σε ο) uh χαταισχυν-
θῶσιν, ὡς iv προοιµίοις εἴρηκ4 τοῦ ψαλμοῦ, μηδὲ
ἐγὼ καταισχυνθείην. διότι χαὶ αὐτὸς ἐπὶ ob. Ώλπισα.

"Axaxot xal εὐθεῖς ἐκο..Ἰῶντό μοι, ὅτι ὑπ-
ἐμειγά σε, Κύριε. Περὶ παρελθόντος πράγματος »£-
Y:^ xai ἄλλοτε Υὰρ, φησὶ, σὲ ὑπομείνας, xal μὴ
χαταισχυνθεὶς, πολλοὺς εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον ἐπε-
σπασάµην ix τῶν ἐμῶν πειαθέντας, ὅτι σὺ εἶ μόνος
ἀφενδῆς βσηθός. ol xaY ἐκο.ὶ1ῶντό pot, τουτέττι,͵
συνεδεσμεύοντοφιλίας νόλω, ἑξεχόμενοί μον, διότι ok
ὑπέμεινα, φρονήσας ὀρθῶς. Τίνες δὲ οὗτοι; "Όσοι
&xaxot, τουτέστιν ἀγαθοὶ χαὶ εὐθεῖς, εἴτουν δίχειοι.
Καὶ διὰ τοὺς τοιούτους οὖν ἐπάχουσόν pov.

aut ealumniam in eos latuli: sImiliter neque invi-
sibiles, quia sí peccavi, nen illos, sed me ipsum
lesi. Restat igtur ut nullam adversum me odil oc-
casionem haheant, sed totum quod est, ex sela
eriatur invid a.

Vgas. 20. Custodi animam meam. Ne incidat in
eos; per animam aulem corpus simul intellige.
Ea enim est, qus corpus moderatur.

Et eripe ie. Si aliquando eeeidero. Vel aliter:
Custodi animam, ab invisibilibus nimirum inimicis;
Et eripe me, à sensibilibus scilicet, qui corpus
faeum in potearate sua habere perquirunt,

Non confuudar, quoniam speravi in te. Sciens,

B inquit, quod qui sperant ia te, 4 concepta spe non

(rusierauiur (it dictum cst in prineipio psalmi), oro
ne confundar, cum eli ipse speraverim in te.

εβρ. 91. Dunocentes et recii adhaserunt mihi,
qni sustinui ts. De pratcritis rebus cst sermo. Alibi
enim alt: Et fe exspecians non sum con[usns !* .
Multos, inquit,ad simulationem attraxi, 80 per-
suasi, ex iis que milii contigisse viderant, to solum
verum adjutorem esse, ae minime fallacem ; unde
etiam Adheserunt mihi, hoe est, mecum lege ami-
citis colligati sunt: quoniam recte sentions, te
exspectavi. Sed quinsm suut bi* Quicunque scili-
cet innocentes, probi, et recti, hoc est, justi. Pro-
pter hoc itaque exaudi me, ut per me alii. pariter
tibi gratias agant.

Avtpocat, ὁ θεὸς, τὸν Ἱσραὴῇ. ἐκ πασὠν τῶν ϱ Ves. 22. Libera, Deus, Israel ex omnibus tribu-

0Ar'recv αὐτοῦ. Ἱκανῶς ὑπὲρ ἑαυτοῦ δεηθεὶς, καὶ
ὑπὲρ τοῦ λαοῦ πχαντὸς εὔχεται, συμπάσχοντος xal
αὗτοῦ. O9 μόνον Υὰρ ὅτε βασιλεύοντι ἐπέθεντο,
συνέπασχεν ὁ λαὺς, el τότε δώσωμεν ε)ρῆσθαι τὸν
Ψαλμὸν, ἀλλὰ χαὶ ἐπὶ Σαοὺλ, ὅτε Δαδιδ ἔφευγεν,
xai ἐπὶ ᾿Ἀθεσαλὼμ, πολλοὶ δι αὐτὸν ἑθλίδοντο,
c0; xai Ἱαρα]λ ἐχάλεσεν, ὡς ἀπ᾿ ἔχείνου χατα-
Ὑομένους. Οὐκ ἄλογο» δὲ xai ἑαυτὸν εἰπεῖν Ἱσραὴλ,
ὡς ἐχεῖθεν ἕλκόντα τὸ γένος. El. βούλει δὲ, xal εἰς
Χριστὸν ἀνάξεις την εὐχὴν» ὥστε βοηθῆσαι τοῖς
δι αὐτὸν θλιδοµένοις παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πί-
στεως' προειρήχαμεν γὰρ, ὅτι ὀρθῶς ἂν εἷεν 'T102) οἱ
τὸν Χριστὸν ὁρῶντες Χριστιανοὶ διὰ πίστεως: Ἱσραῇλ
Υὰρ ἑρμηνεύεται οὓς ὁρῶν τὸν θεό».

lationibus suis. Cum abnndeac satis pro seipso
oraverit Propheta, demum pro populo etiam sup-
plicat, qui secum pariter alffligebatur. Neque. enim
tantum. tunc. angebatur populus quando. regnante
beato David Philistel irruebam, sl eoncesserimus
illo tempore compositum fuisse hunc psalmum, sed
ct a"tea cum fugaretur à Saule ; et. postea etiam
tempore Absalonis, quando mulli propter ipsuin
opprimebantur, quos nunc [sraelem appellavit,
veluti ab eo descen lentes: nec tamen przter ra-
tionem fortassis fuerit intelligere, quod seipsum

Propheta Israelem sppellet, ea ratione quod a'»

illo genus trahelist: et si libet, poteris etiam ad

"Christum. orationem banc referre ut οὐ eo. petat

Propheta, quod iis przesto sit, qui propter ewm a fidei hostibus afflignntur. Jam — enim prediximus:

quod Christiani recte. Israel dici

possunt: illi nimirum Christum

Deum per fidem vident. lsrac)

enim, dt. diximus, ineryretatur mens videns Deum.

V'aAjóc τῷ Δαέίδ.
ΨΑΛΜΟΣ ΚΕ.
Τοῦτον ἔγραφεν τὸν dax po ἐπὶ Σαοὺλ, ὅτε oe).
yov, παρ ἀλλοφύλοις δ.ἐτριδεν. ᾿Αρμόξει δὲ κατὰ

την ἀρετὴν καὶ τοῖ; £v. Εχθυλῶνι αἰχμαλώτοις * δ. -᾽

χαιολογεῖται δὲ ἓν προοιµίοις, εἰδὼς δίχαιον τὸν
8:6»,

Psalmus. ipsi Davia.
PSALMUS XXV.
flunc psalmum beatus David eo tempore conscr'
psit, quando Saulem fugiens, apud Philistzeos
commoratus est. [n aliquibus tamen congrueie
eliain iis videtur, qui captivi postea in Babylone
detenti sunt. Sciens autem Propheta Deum. vere

justum ease, illud ante omnia conatur demonstrare, quomodo causam ipse justissimam foveret, in miel

autem injustam.

Kpirór poi, Κύριε. ὅτι ἐγὼ ἐν ἀχακίᾳ µου ἐπο- — Ngns. 1. Judica mifi Ὀσπιδις, quowiam ego dw

9? Psal. στι, 6.

315

EUTIIYMII ZIGABENI

3:6

innocentia mea ingressus sum. Tametsi omnia, in- Α ρεύθην. Κρῖνου, fyyouv ἐξέτασον ἔτι, καΐτοι mpóet-

quit, noveris, judica mihi tameu adhue magis : hoc
est, examina causam meam. In hoc enim confido,
quod hactenus in iunocentia mea conversatus sim.
Per innocentiam vero longanimitatem ac patientiam
suam intelligit, Multis enim injuriis affectus sum a
Saul, et tamen injuriam in nullum retuli, tametsi
ssepius potuerim, quemadmodum ex Regum histo-
via perspiccre licet.

Et in Domino sperans, non infirmabor. Et sperans,
inquit, in Domino, ab hac sententia non decidam :
quinimo invalescet semper magis, ac confirmabitur
hac mca opinio, ob summam spem , quam in ipso
habeo. H:ec autem verba ad inimicos diriguntur.

Vzras. 9, Proba me, el tenta me. Non, ut extol-
lens se, hoc dicit, sed veluti duo lic rogans, atque
obsecrans, probari nimirum de praeteritis vitae ευ
actionibus, hoc est, esaminari ei exquiri earum
ralionem ; et tentari, hoc est, experimentum ab
eo sumi in futurum, an ita se gesturus sit, ut olim
gesserat.

Ure renes meos, et cor meum. Renes concupiscen-
tiatu. significant. Per cor iram : Ure, inquit, hoc
est proba, eo nimirum pacto, quo artifices aurum
probant. Neque enim ego, aut regnum concupivi,
aut in Saulem injuriss ullas retuli. |

Vegas. 9. Quoniam misericordia tua ante oculos
méos est. Tta dispositus sum, inquit, quia coram
oculis meis misericordiam illam tuam proposui,
quam omnibus iis przstas, qui patienti animo ad-
versa omnia sustinent,

Et placui in veritate (ια. Cum de cseteris virtu-
tibus suis tractare intendat, qus» in proyressu
psalmi ponit, prius sermonem temperat, et Deo
gratias agit, quod in reliquis virtutibus per illius
veritatem profecerit. [η lege enim tua, inquit, pol-
licitus es, eorum te miserturum esse, qui tibi
placerent, Misericordia igitur tua, et veritas tua,
herum omnium honorum mihi causa exstiterunt,
Et deinceps virtutes has suas commemorat,

Vkns, 4. Non sedi cum concilio vanitatis. Hoc
est, cum iis qui ad nugas, aut ad intempestivos
sermones conveniebant, aut ad fabulosa eloquia.

Et cum iniqua agentibus introibo. Cum iis qui
uwutuo inter se aut qui adversus Saulem insidias
disponunt. Verisimile autem cst tentatum szpenu-
mero eum fuisse ab aliquibus de conjuratione.

Vgns. 5. Odi Ecclesiam malignantium. Congre-
gationem el. conventum fpravorum omnium : pra-
vos enim quoscunque, malignitatis nomine com-
prehendit.

Ei cum impiis non sedebo. Per impios , hic
Philist:cos intelligit, apud quos exsul fuit : quorum
conversatione tamen abstincbat. Vel Non sedebo,
hoc est, diu von commorabor.

Vgns. 6. Lavabo inter innocenles manus meas.
Autiqui quando contestari volebant sc alicujus
&celoris csse inuoxios, coram multitudine manus

δὼς ἅπαντα ' θαῤῥώ vàp, ὅτι ἐγὼ ἐν ἀχαχίᾳ pov
ἑνεστράφην ἄχρι νῦν. "Axaxlav δὲ λέγει τὴν àve-
ξικαχίαν καὶ μαχροθυµίαν. Ηολλὰ γὰρ. φησὶν, ἐπὶ
τοῦ Σαοὺλ ἁδικηθεὶς, οὐδιν αὐτῷ ἀνταπέδωχχ, xat-
«^t δυνάµενος. Ἔστιν ὅτε xal ἡ τῶν Βασιλειῶν àv-
έγραφεν βίδλος.

Ἐπὶ τῷ Κυρίῳ ἑλπίζων, οὐ μὴ ἀσθενήσω. Καὶ
ἑλπίξων ἐπὶ τῷ sip, οὐ i χαταπέσω τῷ φρονήµπτι,
ῥωννυομένῳ tal, εἰς αὐτὸν ἑλπίσι. Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς
οὗτος ὁ λόγος.

Δοχίμασόν µε, Κύριε, xal πεἰρασόν µε. Οὐχ
ἑπαιρόμενος ταῦτά φησιν, ἀλλὰ παραχαλῶν Óoxt-
µασθΏναι μὲν, τουτέστιν ἐξετασθῆναι ἐπὶ τοῖς mpo-
λαθοῦσι πειρασθΏναι δὲ, Ίγουν πεῖραν δοῦναι xa
εἰς τὰ μέλλοντα, s! xal μὴ αὖθις ὁ αὗτὸς ἔσται.

Πύρωσον τοὺς νεφρούς µου καὶ τὴν καρδίαν
µου. Διὰ μὲν τῶν νεφρῶν τὸ ἐπιθυμττικὸν δγλος *
διὰ δὲ τῆς χάρδίας, τὸ θυµιχόν. Πύρωσον δὲ, ἀντὶ
τοῦ , δοκίµασον, ὡς οἱ γρυσογόοι διἁ πυρὸς τὸν χρυ-
0óv* οὔτε γὰρ ἐπεθύμησα τῆς βασι)είας, οὔτε ἀντ-
απέδωχα τῷ Σαούλ.

"Οτι τὸ ἔῴεός σου χατέναντι τῶν ὅφθα. μῶν
μού ἐστιν. Οὕτως δὲ διάχειµαι, διότι πρ) ὀφθαλμῶν
ἔχω τὸ παρὰ cou ἔλεως, ὃ παρέχεις τοῖς ἆνεξιχα-
χοῦσι, —

Καὶ εὐηρέστησα ἆν τῇ ἀ.Ίηθείᾳ σου. Καὶ περὶ
τῶν ἄλλων χατορθωµάτων αὐτοῦ προθέµενος εἰπεῖν,
ἃ προϊὼν ἑχτίθεται, θεραπεύει τὸν λόγον, xaX τῷ
Θεῷ τὴν χάριν ἀνατίθησιν, ὅτι Καὶ ἄλλα τινὰ κατ.
ώρθωσα διὰ τὴν ctv ἀλήθειαν ' ἑπηγγείλω γὰρ ἐν τῷ
νόμῳ τοὺς εὐαρεστοῦντάς σοι ἐλεεῖν. T) ἔλεός σου
τοίνυν xal fj ἀλήθειά σου αἰτία pot πάντων τοῦ-
των ἐγένετο. Elsa λέγει καὶ τὰ χατορθώματα.

Οὐκ ἑκάθισα μετὰ συνεδρίου yatadtntoc.Tov
συνερχοµένων ἐπὶ φλυαρίᾳ, χαὶ λόγοις ἀκαίροις,
xai μυθιχοῖς διηγήµασι.

D Καὶ μετὰ παρανομούγτων οὗ μὴ εἰσξ.θω. Tiv

ἐπιθουλευόντων ἀλλήλοις, ἡ xal αὐτῷ τῷ Σαούλ; εἰ-
κὸς γάρ τινας ἑγχαλεῖσθαι αὐτὸν εἰς ἀνταρσίαν.

Εμίσησα ἐκχ.1ησίαν πογ ηρευοκένγων. Thy συν-
αγωγὴν πάντων τῶν πονηρῶν * ὅλους γὰρ τοὺς xa-
Χους συµπεριελάθετο τῆς πονηρίας ὀνόματι,

Καὶ μετὰ ἀσεθῶν μὴ καθίσω. ἘἙνταῦθα τοὺς
ἀλλοφύλους λέγει, παρ' olg ἣν φυγὰς, ὧν ἀπείχετυ-
τῆς χοινωνίας. Ἡ Καθίσω, τὸ, χρονίσω νόει.

Νίψοµαι ἐν ἀθώοις εὰς xetpác, µου. Οἱ πα)λαιρὶ

διαµαρτύρασθαι θἐέλοντες, ὅτι ἀναίτιοί εἰσί τινος
4

πράγματος, ἑνώπιον τοῦ πλήθους ἔνιπτον τὰς χεῖρυς

817

COMMENT. IN PSALMOS.

318

Όδατι, τ) xaÜaphv τῆς συνειδήσεως διὰ τὸ χαθαρὸν A lavabant : ut. scilicet ex. illa mannum'munditia,

τῶν χειρῶν ἑἐμφαίνοντες' ὃ χαὶ ὁ Πιλάτος ὕστερον
ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πεποίηχε. Φησὶν οὖν ὁ Aa€ δ, ὅτι
Καὶ αὐτὸς μετὰ ἀθώων νίφοµαι τὰς χεῖράς pov, µαρ-
τνρόµενος, ὅτι ἀναίτιος εἶναι (95) πάντων ὧν εἶπον.

Kal κυκ.ώσω τὸ θυσιαστήριὀν cov, Κύριε. Τὸ
μὲν ἱλαστήριον ἔσω ἣν παρ Ἑθραίοις. Τὸ δὲ θυσ;α-
σ:ἡρ:οὺ, ἔξω τοῦ χαταπετάσµατος, ὃ χυχλῶσαι πλή-
0zt θυσιῶν καὶ τῶν περὶ ταύτας διακονούντων προ-
φητεύει διὰ τὴν ἀχαχίαν αὐτοῦ.

Tov áxovcal us φωνὴν αἰνέσεώς σου. ΄Ἔστε
xai φωνῆ; φαλλόντων ἀχρῦσαι, χορευόντων ἐπὶ εἰ-
elo.

Καὶ διηγήσασθαι πάντα tà θαυμάσιά σου. Διὰ
τῆς χατὰ σχολὴν ἀναγνώσεως τοῦ θείου νόµου καὶ
τῶν Μωσαϊκῶν βίθλων ταῦτα γὰρ συνεχῶς τῷ λαῷ
ὑπανεγινώσκοντο, τοῦτο τοῦ νόµου χελεύοντο-. Θαυ-
µάσια δὲ λέγει τὰ χατὰ τῶν Αἰγυπτίων τερατουρ-
γἠθέντα, καὶ τὰ ἑξῆς 7 ἡ ἁπλῶς πάντα ὅσα 6 θεὺς
ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐθαυματούργησε.

Κύριε, ἡ]άπησα εὐπρέπειαγ οἴχου cov. ἨἩγό-
πησα διὸ xal θεάσασθαι πάλιν γλίχομαι. Οἴχου δὲ
εὐπρέπειαν χαλεῖ την εὐταξίαν τῆς Μωσαϊχῆς oxv-
νῆς * οὕπω γὰρ ὁ ναὸς ᾠχοδομήθη.

Καὶ τόπον σχηνώµατος δόξης σου. ᾽Αλλά xal
αὐτὸν τὸν τόπον Ἰγάπησα, ἐφ᾽ οὗ fj σχηνὴ τῆς δόξης
πἐπηγεν. "H τόπον λέγει σχηνώµατος αὐτὴν πάλιν
thv σχηνὴν, ὡς ἔθος αὐτῷ.

Mi] συγαπο.έσῃς (ιετὰ ἁἀσεδῶν τὴν γυχήν
µου. Παρ᾽ οἷς διατρίόθω vov: ἀλλὰ xatáyayé µε
υἄττον sl; τὴν πόλιν. Τούτους γὰρ, ὅσον οὕπω, xa-
ταλήψεται ἀπώλεια, διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν.

Καὶ μετὰ ἀγδρῶν αἱμάτων τὴν ζωήν µου. 00
βόνον Υάρ «law ἀσεθεῖς, ἀλλὰ xaY ἄνδρες αἱμάτων,
€ovt£att περὶ αἱμάτων δ.ατρίθοντες.

ιό

Qv ἐν χερσὶν ἡ ἀνομία. "Qv ἀνομία πρὀχειρος
ác,

Ἡ δεξιὰ αὐτῶν ἐπ.1ήσθη δώρων. Καὶ οὐ µόνον
εἰσὶν ἀσεθεῖς xaX φονεῖς. ἀλλὰ xal δωρ,δόχοι, δώροις
ἀπεμπυωλοῦντες τὸ δίχαιον.

Εγὼ δὲ ἓν ἁκακίᾳ µου ἐπορεύθην. Πάλιν ὑπο-
μιμνήσχει τὸν θεὺν διὰ τῆς ἀχαχίας αὐτοῦ, µεσίτην
oloysi ταύτην προθαλλόµενος.

Αύτρωσαί µε, Κύριε. Tf, ἀδίχου ταύτης φυγῖῆς,
$ τῆς περὶ τοιούτοις (94).

Καὶ ἐ.έησόν µε. Καὶ µηχέτι τῶν το.ούτων τυ-

χεῖν.
'O xoóc µου ἕστη ἐν εὐθύτηει- Δ.ότι ὃ πούς
pou ἐδράσθη iv ὀρθότητε, τουτέστιν, AL ὑδοί µου axo-

anims puritatem significarent, quemadmodum fe-
cisse leyimus Pilatum in Christi nece. Ait igifur
Propheta : Fgo una cum aliis innocentibus viris
lavabo manus meas, contestans me scelerum om-
nium, qua dicta sunt, innocentem esse.

Et cireumdabo altare tuum, Domine. Propitiato-
rium quidem, int^rius. erat apud Ilebrzos, altare
vero extra. velum, Που autem. altare ob innocen-
tiam suam Propheta hostiarum, ac ministrorunr
multitudine cireumdaturum se przdicit.

Vgns. 7. Ut audiam vocem laudis tuc. Adeo vit
ftocem canentium audiam, et ketantium de prazstita
a te nobis pace.

ΕΙ enorrem omnia mirabilia tua. Legendo nimt-
rum legem tuam, et ceteros Moysi libros, qui, ju-
bente sic lege, frequenti populo legebantur. Per
mirabilia autem ca miracula intelligit, qus im
JEgypto aut alihi posumodum facta sunt ; vel sem-
per admiranda, omnia qua ab initio mundi Deus
operatus est.

Vsgns. δ. Domine, dilexi decorem domus tue. bi-
lexi, atque idco videre illum rursus desidero,
Deeorcm autem domus, ordinem illum admirabilem
Mosaici appellat tabernaculi. Nondum enim teme
plum constructum erat.

Et locum tabernaculi glorie (κα. Quinimo et
ipsum locum amavi, i5 quo tabernaculum gloriae
ευ fixum est. Vel per locam tabernaculi, ut οἱ
sepe mos est, ipsum intelligit tabernaculum.

VgRs. 9. Ne simul perdas cum impiis, Deus, ani-
mam meam. Αριι] quos nunc vitam ago ; sed me in
eivitatem restitue. [stos namque Philist;os, ob
maxima eorum scelera, perditio summa compre-
hensura est.

Et cum viris sanguinum vitam meam. Nequo
enim tantummodo, inquit, impii sunt, sed etiam
viri sanguinum : hoc est, sanguinarii.

Vgas. 10. In quorum manibus iniquitates. sunt.
Quibus semper in promptu, atque in manibus est
iniquilas.

Dextera eorum repleta. est. muneribus. Nec tan-
tum, inquit, impii sunt, et sanguinarii, sed mune-
rum susceptores : muneribus nimirum justitiam

D commutantes.

Yens. 1. Ego autem in innocentia mea ingressus
snm. liursum innocentiam suam commemorat,
eam sibi mediatricem quodammodo proponens
apud Deum.

Redime me. Ab injusto exsilio, eoque periculo,
quod circa tales homines est.

Et miserere mei. lta ut in. hujusmodi homincs

amplius nom incidam,

Vens. 12. Pes meus stetit 1n rectitudine. Ioc a te
peto, inquit, quia pes meus stabilitus est in recti»

Varie lectiones.

(93) iv. εἰμὶ.

(9!) rp. 101091005, f] toto vtov,

319

sus obliquitite carent, ac tertuositate : quod ejus-
dem sententie est jam dietis verbia : In innocentia
mea ingressus sum !*.

1n Ecclesiis benedicam (6, Dowine. His ita dispo-
sitis ego deinceps, inquit, psalmmas componaut,
per quos ego te in omnibas Ecclesiis laudabo. Et
vere omnuis Christianorum Ecclesia beatum David
eantorem suum habet, οἱ preceptorem. Aptari
eliam potest hic psalmus unicuique fideli inter
inimicorum insidias ac persecutiones constituto,
qui simili modo justifieare poterit causam suam,
ut fecit beatus David, si vere dicere poterit 8e
patienter omnia. sustinuisse, cum injuria afficere-
tur, et neminem ex illis qui sibi infesti erant affei
cisse injuria. Hic etiam omnes, qui alterius fides

EUTHYMII ZIGABENI
tudine, ioc est, quia itinera vitae mes omni pror» Α λιότητος ἀπέχονται ' ὅπερ ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ἐν dxa-

320

κίᾷᾳ µου ἑπορεύθη»..

Ἐν ἑχχησίαις εὐ.ο;ήσω σε, Κύριε. Τοιού-
νου δὲ γινομένου, λοιπὸν συνθήσω Ψψαλμοὺς, δι’ ὧν
αἱνέσω σε παρὰ πάσαις ἐχχλησίαις καὶ ὄντως πᾶσα
Ἐχχλησία τῶν Χριστιανῶν τὸν Δαθὶδ ἔχει μελῳδὺν

. καὶ διδάσχαλον. ᾿Αρμήσει δὲ ἑχάστῳ ἡμῶν ὁ φαλμὸς,

ἐπιδουλευομένῳ xal διωχοµένῳ παρ) ἐἑχθρῶν. Δι-
καιολογήσεται Ὑάρ τις Ἐμαχροθύμησα βλαπτό.
µενος, xat οὐχ Ἰδίχησα τὸν πολεμοῦντά µοι, xal
ἀσεδεῖς μὲν ὑπολήφεται τοὺς ἑτεροδόξους *i θυσια-
στήριο» δὲ, τὸν κατὰ yo pz) ναὺν, ὡς ἀπὸ µέρους τὸ
ὅλον τὸν αὐτὸν δὲ χαὶ οἵχον θεοῦ, xal τὰ ἑξῆς συµ-
θιθάσει πάντα, χατὰ ἀναλογίαν. |

sunt, ἱπιρίοβ esse repnutalit. Et juxta bunc sensum per altare, teupluin intelliges, quod in. ea. fucrit

regione, veluti a pae totum :

quod similiter signatur per domum Dei ; et juxta. analogiam, ct

proportionem hanc, reliqua poterunt accommodari,

Psalmus ipsi David antequam ungeretur.
PSALMUS XXVI.

Ter unctum fuisse legimus ad regnum beatum
David : prime a Samuele in Bethleem ; deinde a
tribu Juda, post mortem Saul, in Hebron ; et tertio
ab omnibus tribubus, post mortem Memphiboseth :
liunc autem psalmum conscripsit ante secundam

unctionem, cum Saul adhuc eum persequeretur. Qui .

(amen unicuique etiam &delium poterit. accommo-

dari, si per analogiain ejua verba adversus visibiles,

seu invisibiles inimicos dicta esse intelligamus.

Vens. 1. Dominus illuminatio mea, salvator meus,
quem timebo ? Mwininatio Deus dicitur , veluti qui
omvyem ab oculis nostris tristitie nebulam dissol-
yit, οἱ deiude auxilii sui ]uce eos illuminat ; Sal.
vator autem, quia ab inimicorum nos insidiis tibe-
fat. Quod vero per interrogationem ait : (uem
timcbo ?* idem — significat, ac 8i diceret : Neminem
timelo.

Dominus protcetor υἱιᾶ mec, a quo irepidabo 1
Quem enim formidare {6 debet, quem protcgit
Deus ? quid auteur sit protegere, dictum est in
psalmo xvir.

Vgns. 2. Dum appropinquarent adversum me la-
dentes, ui ederent carnes meas, qui tribulant me ini-
mici mei, ipsi infirmati sunt et cediderunt, Summa
' eum admiratione annuntiat Propheta collata sibi a
Deo beneficia. Dum appropinquarent mihi, inquit,
inimici ilN, qui multas ad hoc iusidias adversum

ne disposuerant, ut sve admodum ederent carnes D

meas, ipsi potius infirmati sunt, non valentes in
aliqua re mihi lesionem inferre ; et ceciderunt,
quod optabant.

VEns. 9, Si consistant adversum me castra, non
timebit cor meum. Per castra, Hcbrei exercitum
intelligunt. Adeo, inquit, mirandum in modum libe-
ratus sum, ut deinceps, ne universas quidem, atque
integras hostium copias pertimescam, nedum in-
sid;as.

7 [sal, xxv, 1H.

VaJAuóc tQ Δαθὶδ πρὸ τοῦ ypicOünra:.
ΨΑΛΜΟΣ KQ'.

Tp ἐχρίσθη Δαδὶδ εἰς βασιλείαν ' πρῶτον ὑπὸ
τοῦ Σαμουἡλ, ἓν Πηθλεέμ » εἶτα ὑπὸ τῆς Ἰούδα gu-
Mic, tv Χεθρὼν, μετὰ τὴν ἀναίρεσιν τοῦ Σαούλ. xat
τρίτον, ὑπὸ πασῶν τῶν φυλῶν, μετὰ τὸν θάνατον
τοῦ Μεμφιδοσέτ. Πρὸ τῆς δευτέρας οὖν χρίσεως,
ἑποίησε τὸν παρόντα φαλαὸν, ἔτι διωχόµενος ὑπὸ
«oU Σαούλ. ᾽Αρμόζει δὲ χαὶ ἡμῶν ἑκάστῳ κατά τε
τῶν ὁρατῶν xat ἀοράτων ἐχθρῶν ἀναλόγως ἐχλαμδαᾳ-
νόµενος.

Κύριος φωτισμός µου xal σωτήρ µου, viva
φοδηθήσοµαι; Φωτισμὺς μὲν, ὣς τὴν ἀπὸ τῆς λύ-
Tr; ἀχλὺν τῶν ὁὀφθαλμῶν µου διασχεδάζων, xal

C Φωτίζων αὐτοὺς τῷ φωτὶ τῆς βοηθείας αὐτοῦ σω-

hp δὲ «T, ῥυόμενος τῆς ἐπιθουλῆς τῶν ἐχθρῶν. Τίνα
δὲ, ἀντὶ τοῦ. οὐδένα.

Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς µου, ἁ τὸ τίνος
δειΛιάσω; OU γὰρ αὑτὺς ὑπερασπίζῃ, είνα οὗτος
δειλιάσει; Περ) δὲ τοῦ ὑπερασπισμοῦ σαφῶς ε’ρήῆ-
Χαμεν Ev τῷ i ψαλμῷ.

Ἑν τῷ ἐγγίζειν ἐπ᾽ ἐμοὶ xaxobrtac, τοῦ φα-
γεῖν τὰς σάρκας µου, οἱ θ.1δθοντές µε καὶ ol
ἐχθροί μου, αὐτοὶ ἠσθέγησαν xal ἔπεσον. Απαγ-
γέλλει μετὰ θαύματος ἃ εὐηργετήθη * Ev τῷ ἐγγίξειν
Y&p, qnot, τοὺς ληχοῦντας ἐχθροὺς ἐπὶ τῷ διαµασ-
σήσεσθαι τὰς σάρχας µου, ὃ τὴν ἄγαν θηριωδίαν αὖὐ-
τῶν ἐμφαίνει, αὐτοὶ ἠσθένησαν, μηδέν µε βλάψαι
δυνηθέντες * χαὶ ἔπεσον, pit] τυχόντες τοῦ σχοποῦ.

hoc est, deciderunt a concepta spe, non conseeut!

'Εὰν παρατάξεται ἐπ᾽ ἐμὰ παρεμδο.ἡ, οὗ go-
θηθήσεται ἡ καρδία pov. Παρεμβολὴ παρὰ τοῖς
Ἑδραίοις ὁ στρατό:. Ἐπεὶ οὖν οὕτω παραδόξως
ἐῤῥύσθην, obxitt φοθηθήσοµαι, οὐδὲ παρεμθολὴν
ὅλην, μήτο:γε λόχον.

221 COMMENT. IN PSALMOS.
'Eüv ἑπαναστῇ éx' ἐμὲ xóAepnoc, 8r ταύτῃ £0 A

ἐἰπίζω. Ἐν ταύτῃ τῇ καρδίᾳ µου, τῇ ut] qo6oupévy
τοῦ λοιποῦ δ.ὰ τὴν τ.ῦ θεοῦ βοήθειαν. Τινὲς δὲ ἑλ-
λειπτικῶς ἑομηνεύοντες, ἔδωθεν λαμθάνουσι τὸ, τῇ
ἐλπίδι, τῇ εἰς Θεόν.

3223

Si ersurgat adtersum. me prelium, n hoc ego
sperabo. |n lioc scilicet. corde. 160, quod. :mplius
non timet, ob fiduciam, quam in divino posuit
auxilio. Quidam dicunt subiutelligi debere, ut. sit
sensus : [lae scilic t spe, quai in Deum. babeo.

[Nam quod hie dicitur : 1n ioc, necessario referendum videlur, vel ad. ipsum spem, ut. dictum est, vel
ad eor, non autem ad prelium, cum in. Greca lectione tam prouo'sen, Aoc, quam dictio cor, feni-
nez voces sint, dictio àutem. prelium masculino. varietur. articulo, Uude conjungi ea. minime con-

sentanecum est.]

Μίαν ἠτήησάιη» παρὰ Κυρίου. Μίαν ἐπίῤῥημα,
ἀντὶ τοῦ, ἅπαξ. "H καὶ τοῦτο ἑλλειπές, λείπει
γὰρ τὸ αἶτιον ' σχΏμα δὲ xal τοῦτο τῶν ἀρχαίων.

Τάύτην ζητήσω. Μετὰ Ὑὰρ τὸ ῥυσθῆναι, μίαν

ἠτησάμην αἴτησι», ἣν xà ἐπιζητήσω διὰ παρακλή-
σεως. Τίς 6k αὕτη, ἄχουσον. |

Ύεβδ. 4. Unam petii a Dowino. Postquam libera-
tus sum, petitionem unam petii a Domino. [τα
enim subintelligendum est, Vel unam adverbialiter
intellige, pro semel, quemadmodum juxta. Gras
dictionis significationem intelligi potest (85)

Hanc requiram. Hanc scilicet petitionem , quam
consolationis mez gratia requiro. Quznam antem
ea sit, audi :

Τὸ κατοιχεῖν µθ àv οἴκῳ Κυρίου πάσας τὰς Ὁ — Ut inhabitem in domo Domini, omnibus diebus

ἡμέρας τῆς ζωῆς µου. Εὐλόγως τέταχται μετὰ τὸν
πρὸ αὐτοῦ 6 παρὼν Ψαλμός. Ἐν ἐκείνῳ γὰρ εἶπεν,

Kopie, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴχσυ σου" χαὶ vov.

ὁμοίως ζητεῖ τὴν dv τῇ σχηνῃ χατοιχίαν, εἶτουν
παροικίαν ' διατί δὲ, αὐτὸς ἐπήγαγε.

Τὸ θεωρεῖν pg τὴν τερπ»ότητα Κυρίου, xal ἐἔπι-
σχἑέπτεσθαι τὺν vaér αὐτοῦ. Ἵνα, φησὶ, θεωρῶν
την τερπνότητα αὐτοῦ, τέρπωµα:, xal ἅμα ἐφορῶ,
pf τι παραµεληθείη τῶν καθηκόντων. σφόδρα γὰρ
L. φιλόθεος.

vite mem. Moiito liic pealinus post proxime supe-
riorem collocatus est : ibi eniin. dixit. Proplicta :
Domine, dilexi decorem domus tue '5 : ct nunc si-
mili n. odo, in domo Domini, hoc est, in taberna-
culo Dei habitationem habcre desiderat, Et. quare
ita. cupiat, addidit, dicens :

Ut coutentpler. delectati. nein. Domóéni, «et visitem
teinplum ejus. Ut uebleciatioue, insuit, aflficiar, cou-
templando ea quibus ipse Dominus deleetatur.
Prigerea ctiam ratione illic semper. adesse cupio,
σι perspieidm nunquid forte aliquod. officium [ους

corum aliquid, que ad divitum culti debentur ] omissum, aut. neglectum sit ;: adeo quippe. Deui

amabat.

"Ott ἔχρυψό µε ἐν σχηνῇ ἀὐτοῦ, ἐν ἡμέρᾳ €

χακῶν Jv. Διότι εὐηογετήθην μεγάλα παρ αὐτοῦ -
ἐν {μέρᾳ ΥΣ’ χινδύνου µου Ἐχρυψέ µε ἐν τῇ ox£-1,
αὐτοῦ. Ταύτιν γὰρ σχηνὴν ἐχάλεσεν, ὅτι δίκην
σχηνῆς τὸν προσφυγόντα ἐφύλαξεν.

Vens. 5. Quoniam abscond:t. me in tabernaculo
ΚΟ. in die malorum meorum. Maximis, inquit, b:-
ne(iciis ab eo affectus sum : fm die enim perieulorum
meorum abscondit me protectione sua. Quam ideo
taberiracu!um appelfavit, quia fugientem ad. Deui

i. periculis beatum David, divisa protectio, iabernaculi cujusdam inster, hospitio quodewmiedo ϱι-

$ceyil, ac susceptum scrvavit.

'Ecxéaucé µε ἐν ἁποχρύφῳ τῆς σχη»ης ac-
zov. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, τρανότερον ἀνακηρύττων
την εὐερ-εσίαν. ᾽Απόχρυφον δὲ, τὸ ἑνβότερον, τουτ.
έστι, Παντελῶς ὀθέατόν µε t.i, ἀνιχνεύουσιν ἐποίη-
σεν.

Ἑ» πέερᾳ ὕφώσδ pe. Ἐν ἀσραλείᾳ ἀαὶ ἁροθίᾳ
Us χατέστηΖεν, bx μεταφορᾶς τῶν φευγάντω”, xal
εἰς πέτραν ἁῑτ,τυμον ἀναθαινόντων.

Καὶ νῦν l8&ob ὕψωσε χεα.λήν µου ἐπ ὀχθρούς
κου. Αἰσθόμενος ἀποῤῥήτως, θείας ἀποφάσεω; βὲ-
ϐθαιούάης τὴν αἴτησιν 'αὐτοῦ, π:ρὶ ἑῶν µελλόντων
ὡς Ίδη γεγονότων προφητεύει λέγω», ὅτι Ἑ παχούσας
με Κύριος, ἰδου ὑπέρτεβόν µε τῶν Ey piov ἐποίησεν.
Ul γὰρ νιχῶντες ὑψαυ(ενλῦντο κατὰ τῶν ἡτιωμέ-

9

" να. xxv, $$.

Protexit me in abscondito tabernaculi sui. lVarsus
idem dicit, niauifesiius divina pradicans beneficia.
Per absconditum áutem penitiora atque interiora
tabernsculi intelligit, ac nragis tuta ; ac'si diceret :
luspectabilem me omninoatque mvisibilem, inimicis
vestisantibus reddidit.

Ngüs 6. In petra exultavit me, Sine timore me ,
inquit , ac 'secarum constiruit, Tractum. est. autem

D hoc ex eorum: metaphora, qui periculorum sibi ab

iui;uicis 'imminentiutu tiinore iu. petram. aliquam
abscissam undique el praruptam confugiunt,
Et nunc ecce exaltavit capit. mein stiper inimicos

"meos. Auimadvertens Propheta pelitioneni. suam

fuisse sibi a Deo ineffabili quodaninodo confirina-
tas, de futuris deinceps, prophetico more , veluti

'de przteritis loquitur. Quia inquit, exaudivit. me

Domiuus, ecee quod superiorem eUam | inimicis me

Varie lectiones.
(95) Grawa ita sonant: Figura cnim luec est. veterum,

323

EUTIIYMII ZIGADBENI

324

pesuit. Solent enim victores victisinsultare, et $u- A νων. Άλλως γὰρ οὐχ fjv πλτγρωθηνα: τὴν αἴτησινε

pra illos quodammo:lo se extollere ; aliter enim pe-
titio beati David impleri non poterat, nisi ejus ini-
míci prius destructi fuissent.

Circuivi el immolavi iu tabernaculo ejus. (uod in
precedenti psalmo tanquam futurum dixit : Et cir-
eumdabo altare tuum, Domine ; id nunc quasi jam
adimpletum ponit, Circuivi, inquiens, et immolavi.
Aquila vero : KEraltabo , circuibo , et immolubo
transtulit, ut sit tempus pro tempore. Talernacu-
lum autem id dieit, quod fixerat Moyses.

Hostiam laudis et vociferationis. Laudis quidem,
quia ab eo protectus sum ; vociferationis vero, ob
victori:un. de inimicis. Vociferatio enim , clamor
quidam est adversus inimicos ; tametsi loc in loco
pro cantu quodain. triumphali posuerit. Per liostiam
autem sacrificium intelligit, in gratiarum actionem
oblatum, pro auxilio et vicloria.

Cantabo εἰ psallam Domino. Quid differant can -
1are et psallere, dictum est in psalmo xi.

γεας. 7. Exaudi Domine vocem meam qua εἰαπιανὶ.
Cum per saucii Spiritus inspirationem ei prazdixe-
vit, qux ad se pertinebant, rursus ad priorem iu-
teutioRem redit : et per vocem, unam illam — peti-
tionem intelligit, de qua superius «dictum est.

Miserere mei et exaudi me. Nou me debes exau-
dire ob wea scelera, sed quod peio est, ui ος tua
id facias misericordia.

Vrns. 8. Tibi dixit cor meum : Dominum qua'ram.
Ex intimo, inquit, corde sic dixi. Neque enim quasi
in superücic solis labiis locutus sum. Dixi autem ;
Dominum quaeram ; meum, inquam, Dominum,
neglecto prorsusac spreto omni alio humauo ausilio.

Erquisivit (e (acies mea. Preepositio illa, ez,
intensionem quamdam denotat. majorem. Ait igitur
sunimma cum «diligentia p»rquisivisse se adjutorem
Deum, Et per faeieiu suam. circumloquendo — seip-
sum intelliyit, ac si diceret : Ego ipse exquisivi te.

Faciem luam, Domine, perqu.ram. Hoc est prote-
clionem et eustodiain tuam , et uunquam cessabo.

VgRs. 9. Ne avertas (aciem tuam α me. Hoc. est
protectionem tuam, qua inter angustias protegebar.

Lt non declines in ira a servo tuo. Ne in ira sece-
dis à me, cui hactenus summo cum studio et cura
astitisti : quod si ut homo deliquero, tu me humane
ac misericorditer castiga, ac rursum ubi opus fue-
rit adjuva.

Adjutor meus esto. In futurum.

Ne repellas me. Tale vocabulum autem a. 9:09
proverino sumpserunt interpretes , qui Grece red-
diderunt.

Nederelinquas me, Deus, savvator meus. Vrequen-
ter rogat ac preces fendit Propheta, constantiam
suam in orando suminam esse ostendens atque ex
corde proflcisci. :

VeERns. 10. Quoniam pater meus el. mater mea. de-
rel.auerunt me. Quoniam, iuquit, omni parentum $9-

εἰ y οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ προκατεργχσθῶσ»ν,

᾿Εχύχ.]ωσα xal ἔθυσα iv τῇ σχηνῇ αὑτοῦ.
"Onsp iv τῷ προλαθόντι φαλμῷ εἶπεν ὡς μέλλον,
τοῦτο νῦν ὡς ἐχδὰν εἰς τέλος φησίν,. Ἔκεῖ μὲν εἷ-
ρηχεν Καὶ κὐκ.]ώσω τὸ θυσιαστήριόν σου, Κύριε’
ἐνταῦθα δὲ, Εκύκλωσα καὶ ἔθισα, ὁ δὲ. Ἀχύλας,
Καὶ ὑψώσω, καὶ xvxAocw, xal θύσω, E£ibwxcv,
ὡς εἶναι τὸν χρόνον ἐνηλλαγμένον. Ῥχηνὴν 6b λέγει,
fj» ἔπηξεν ὁ Most.

Gvcíar alréceuc xal ἆἀ.]α- αγμοῦ. Αἰνέσεως
μὲν, ἐφ᾽ οἷς ἑακεπάσθην' ἁλαλαγμοῦ δὲ, ἐφ᾽ olg
νενίχηχα * ἁλαλαγμὸς Υάρ ἐστι Bon κατ ἐχθρῶν,

Β Τέθειται δὲ νῦν ἀντὶ τοῦ νιχητηρίου παιᾶνος. Λέγει

9

C

δὲ θυσίαν, εὐχαριστίριον ἅμα χαὶ ἐπιν[χιον.

Ἅσω καὶ valo τῷ Κυρίφ. Περὶ τῆς διαφορᾶς
τοῦ ἄσω, xoY τοῦ ψα.ῶ, προειρἠχαµεν Ev τῷ ιβ
va). μῷ.

Εἰσάχουσο»ν, Κύριε, τῆς φωνῆς µου, ἧς ἑκέ-
xpata. Προθεσπίσας τὰ χαθ) ἐλυτὸν δι᾽ ἐπιπνοίας
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὖθις ἔχεται τοῦ προτέρου
σκοποῦ, φωνἣν λέγων τὴν περὶ τῆς μιᾶς αἱτήσεως,

'EAéncór µε, xal εἰσάχουσόν µου. Οὐ γρεω-
στεῖ; εἰσακοῦσαί µου, διὰ τὸ ἐμὸν ἀνάξιον ' ἀλλὰ
δ:ἁ τὸν οἰχεῖον ἔλεον εἰσάκουσον.

Σοὶ εἶπεν ἡ καρδία µου Κύριον ζτήσω. Πρὺς
σὲ εἶπεν αὐτὴ ἐκ βαθέος ἡ καρδία µα,, xat οὐχ
ἐπιπολαίως τὰ χείλη µου. Εἶπε δὲ, ὅτι Κύριον ζη-
τήσω, δηλαδη τὸν ἐμὸν Δεσπότην, περιφρονῄσασα
πᾶσαν ἀνθρωπίνην βοήθειαν.

᾿Εξεζήτησέ σε có πρόσωπόν µου. Ἡ ἐξ 70
θὲσις ἱπίτασιν ἐμφαίνει. Φησὶν οὖν, ὅτι Ἐτιμε-
λῶς σε ἑἐζήτησα βοηθόν. Πρόσωπον δὲ τοῦ Aa6:6,
αὐτὸς 6 Δαθὶδ, κατὰ περίφρασιν ' ᾿Εξεζήτισά σε
αὐτός.

To πρόσωπὀν σου, Κύριε, ζητήσω. Thy ἔπισχο-
Tfjv σου καὶ ἔτι ζητήσω, χαὶ οὐδέποτε παύσομαι.

ΜΙ ἁποστρέγῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ.
T&v ἐπισχοπήν σου, thv ἐν ἀνάγκῃ σχεπἀσασάν µε.

Kal uà. ἐκχάίνγῃς ἐν ὁργῇ ἀπὸ τοῦ δού.ον
σου. Mà ἀναχωρήσῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐν ὀργῇ, ὁ συμπαρών
p^t χηδεμονικῶς, εἰ xat ᾧ; ἄνθρωπος πλημμελήσω
σοι παιδεύσας δὲ φιλανθρώπως, αὖθις ἀνάλαθε.

Βοηθός pot γενοῦ. Καὶ εἰς τὸ µέλλον.

Mh ἀποσκχορακίσῃς js. Mt) ἀπώσης µε. Thy δὲ
τοιαύτην λέξιν ἀπὸ παρ.,ιµίας Ἑλληνιχῆς ἔλαδον οἱ
ἑξελληνίσαντες ἑρμηνεῖς.

M^ ἑγκατα.ίπῃς (6, ὁ θΘεὸς, ὁ σωτήρ µου.
Πυκνὰ παραχαλεῖ, δειχνὺς τὸ τῆς προσευχῆς ἔμμο-
voy xaX ἐγχάρδιον.

"Οτι ὁ πατήρ µου xal ἡ µήτηρ µου éyxac-
ἐ.ῑιπόν µε. Διότι xal αὐτῖς τὶς ἀπὸ τῶν Ὑονέων

"79

COMMENT. IN PSALMOS.

346

παραμυθίας ἑστερημαι, χαὶ οὐ µόνον τῆς ἀπὸ τῶν A latio prorsus careo, ut vel amicos meos omnes ta-

φίλων συμμαχίας’ πάντες γὰρ δεδοίκασι τὸν Σαούλυ

'0 δὲ Κύριος xpocsAd6scó µε. Τοῦτο παρηγο-
pv ἑαυτὸν εἶπεν * El καὶ πάντες µε, φησὶ, χστέλι-
-πον, ἀλλὰ οὖν ὁ Κύριο; προσελάθετό µε, αχέπων
xai ῥυόμενος.

Νυμοθέτησόν µε ὃν τῇ dÓQ σου. ᾿Αντὶ τοῦ,
«Δομοθέτησον, Συνέτισον εἶπεν ὁ Ἀχύλας: ftot,
νόµους µε δίδαξον σωτηρ.ώδεις βαΐνοντα ἐν τῇ
πνευματικῇ ὁδῷ, τῇ πρὸς σὲ φερούσῃ.

Καὶ ὁδή]ησόν µε ἐν τρίόῳφ εὐθείᾳ. Τρίδον τὶς
σωτηρίας, ἵνα μὴ πλανῶμαι, σκολιοῖς λογισμοῖς
ἑμπίπτων.

"Evexa τῶν éxüpow µου, μὴ παραδῷς µε clc
Ψυχὰς θ3ιδό»των µε. Εἰς ψυχὰς θλιθόντων, Ίγουν

vceam, qui Saulis potentiam verentur,

Dominus autem. assumpsit me. Hoc. ad. solamen
συ dicit. Licet, inquit, omnes me dereliquerint,
ipse tamen Dominus assumpsit me, protegens sci-
licel atque eripiens a periculis.

Vens. 11, 12. Legem pone mihi in via tua. Aquila
pro legem pone, reddidit : Doce me, hoc est : Salu-
tares leges tuas doce me; me, inquam, per semitam
spiritualis legis tuze incedentem, et quae ad te tendit.

Ei deduc me in semitam rectam, Ad rectam sa-
lutis semitam, ne seducar de via, et in pravas. in-
cidam cogitationes.

Propter inimicos meos ne tradas me in animas
tribulantium me. lu animas tribulantium circamlo-

εἰς τοὺς θλίδοντάς µε στρατιώτας, χατὰ περἰφρασιν. B quendo dixit, pro, in ipsos tribulantes me milites.

Mi παραδῷς µε οὖν αὑτοῖς ὑποχείριον, ἵνα μὴ ol
ἐχθροί µου ἀποστείλαντες αὐτοὺς εἰς τὸ συμθαλεῖν
με, χαρῶαι λέγει δὲ τὸν Σαούλ.

"Οτι ἐἑπανἐστησάν pov μάρτυρες ἅδικοι. Κατ-

Ειαρτύρει γὰρ αὐτοῦ ὁ Σαοὺλ ἀδίχως, ὡς ἀνε)εῖν
αὐτὸν μελετῶντος.

Καὶ ἑψεύσατο ἡ ἁδιχία ἑαυτῇ. Ἡ δὲ τοιαύτη
μαρτυρία ἐφεύσατο ἑαυτῇ, τουτέστιν, οὐχ εὑρέθη
ἀληθεύουσα. 0Οὐδὲν γὰρ αὐτὸν ἠδίχησα, εἰ μὴ xal
μᾶλλον ὠφέλησα. Ἡ xa ἄλλως Αὕτη ὑποσχομένη
ἑαυτῇ συλλαθεῖν µε, ἐφγεύσατο, μὴ τυχοῦσα τοῦ
σχοποῦ.

Πιστεύω τοῦ ἰδεῖν τὰ ἁγαθὰ Κυρίου. Πιστεύω
τῷ πληροφοροῦντί got ἁγίῳ Πνεύματι, ὅτι νιχήσω,
χαὶ ἀπολίψομαι τὴν βασιλείαν, xal ἀπολαύσω τῶν
ἀγαθῶν αὐτῆς.

Ἐν yi ζώντων. "Ev τῷ κόσμῳφ' γῆ μὲν γὰρ ζών-
των, οὗτος * T, δὲ τεθνεώτων, ὁ onc. "ἜΕστι δὲ xal
ὅ)λως εἰπεῖν, ὅτι περὶ τῆς ἁἀναστάσεως δογµατίσει
τῶν νεχρῶν γῆν μὲν γὰρ ζώντων λέγων βᾳσι)είαν
τῶν οὐρανῶν * ἀγαθὰ δὲ, ἃ ἠτοίμασεν ὁ θΣὸς τοῖς
ἀγαπῶσιν αὑτόν.

Ἱ πόμεινο» τὸν Κύριον». Τοῦτο xai xb ἑξῆς ῥη-
τὸν πρὸς ἑαυτὸν ἀποτείνεται, κατεπάδων ἑαυτῷ
λὐπρυμένῳ, καὶ ph χαταπίπτειν ἐγχελευόμενος.
᾿ὙΥπόµειγον δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἀνάμεινον, προσδόχα
βοηθόν.

Αγ δρίζου, καὶ χραταιούτω ἡ xapóía cov, καὶ
ὑπόμεινον τὺν Κύριον. Θαρσοποιὰ xal ῥωστικὰ
ψνχῆς τὰ ἐπιρωνήματα ΄ μεμονωμένος yàp αὐτὸς

D

&avtbv ἀνεχτᾶτο, xai παρεθάῤῥυνεν. Αὖθι;ς Ob τὸ,

Ὑπόμεινον τὸν Κύριον, εἰς πλείονα παράνλησιν
xaX φνχαγωγίαν.
ψα Ίμὸς τῷ Δαδίδ.
ΨΛΛΜΟΣ KZ.

Καὶ τοῦτον τὸν ψαλμὸν ἔτι διωχόµενος ὑπὸ τοῦ
Σαοὺλ ἔγραφεν.

Πρὸς σὲ, Kopie, κεκρἆξομαι. Όἷα πρὸς µηδένα
ἕτερον ἀποθλέπων πάντων Ὑὰρ µεμόνωμαι τῶν
ἁξιομάχων. Διὰ τῆς χραυγῆς xal τὸ τῖς δεῄσεως
πιτεταμένον ἓμ ραΐνεται.

Ne tradas igitur me illis in potestatem, ne przci-
pui hostes mei qui illos miserunt ut 116 compre-
henderent, gaudio ac lztitia iude afficiantur. lutcl-
ligit autein ipsum Saulem.

Quoniam insurrexerunt in me testes. iniqui. Ipse
etenim Saul notam impingere cupiens beato David
injuste, illud adversum eum attestabatur , dicens,
scire se quod decreverat David ipsum interficere.

Et mentita est iniquitas sibi. lpsa, inquit , inimi-
corum attestatio sibi ipsi mentita est, hoc est, in-
venia est vera ion esse. Nihil enim illum laesi aut
injuria affeci, quin imo potius adjuvi. Vel aliter :
Ipsa injustitia quar sibi pollicebatur comprelicnsu-
rum me esse, mentita esL : hoc est, non est asse-
cuta quod sperabat.

Vgns. 13. Credo videre bona Domini. Credo , in-
quit, sancto Spiritui qui de omnibus his ime eer-
tiorem facit, quod superabo hostes, et recuperabo
regnum, quodque illius bonis diu perfruar.

In terra viventium. In hoc muudo qui est vivorum
terra : terra eniin mortuorum iufernus. Possumus
etiam dicere, quod tradatur hic dogma de resur-
rectione mortuorum : et quod per terram viven-
tium, regnum caelorum intelligit : et per bona , illa
bona, qux pr:eparavit Deus diligeniibus se.

Vgns. 14. Switine Dominum. liac verba ei quie «e-
quuntur Proplieta ad seipsum dirigit , veluti. tem-
perans sese ac sibi ipsi solamen praestans. Jubet
autem nou decidere a bona spe : Sustine , nna
hoc est, exsperta auxiliatorem.

Viriliter age, invalescal cor tuum, et sustine Do-
minum. Verba lz:c sunt fidentis et. constantis ani-
ma. Solus enim exsistens beatus David ipse se
confidere jubebat, et rursus ad majorem anim:e
consolationem et oblectamentut, repetit illa verba:
Sustine Dominum.

Psalmus ipsi David.
PSALMUS XXVII.

llunc psalmum etiam conscripsit beatus Dav'd eo
tempore quo persequebatur euim Saul.

Ύκας, 1. Ad te, Domine,clamabo. Quasi ad nullum
alium respiciens : omnibus enim aliis auxiliis pri.
vatus sum. Per clamorem autem , precum suarum
intensionem demonstrat,

321

Deus meus, ne sileas a me. Ne obaudias me, me- A

taphorice dietum. Solent enim. qui obaudiunt , ta-
cere. et nibil reeposdere petentibus.

Ne quando taceas a me. Ne meunquam obaudias,
qui tuo semper auxilio indigeo.

Et similis ero descendentibus in lacum. Si obau-
«οτί moe, inquit, statim similis ero ipsis mortuis:
hoc est, statim moriar. Per lacum enim sepulturam
intelligit. Potes etiam per lacum, foveam intelli-
gere, in quam si quis inciderit, sine auxilio rema-
net, eo quod illiac effugere non possit.

Vans. 2. Exaudi, Domine, vocem deprecationis mem,
dum oro ad te, dum επίοί{ο manus meas ad templum
sancium tuum. Per templum, ut diximus , taberna-

EUTHYMI1 ZIGADENI

4£8

'O θεός µου, μὴ zxapacuoxijonc áx' ἐμοῦ. Mt
παρακούσῃς µου, κατὰ pevagopiv. Εἱἰώθασι γὰρ οἱ
παρακούοντες σιωπᾶν, xat μιδὲν φθέγγεσθαι πρὸς
τοὺς αἱτοωιμένους.

Μήποτε παρασιωπήσῃς àx ἐμοῦ. Μηδέποτε
παραχκούσῃς µοὺ, χρῄζοντος ἀεὶ τῆς o]; ὄπικουρίας.

Καὶ ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταδαίφψουσιν sic Aáx-
xov. El καὶ παραχούσῃς µου, εὐθὺς ὅμο:ος Υενήσο-

µαι τοῖς νεχροῖς, Ίγουν ἁποθάνω * λάκκος γὰρ ὁ

τάφος. "H χαὶ λάχχον τὸν βόθρον vofjcoptv, εἰς ὃν
ὁ ἑμπίπτων ἀθοήθητος διἁ τὸ ἄφυχτων γίνεται.

Εἰσάκουσον, Κύριε, τῆς φωνής τῆς δεήσεώς
µου, ἐν τῷ δἐέεσθαί µε πρὸς σὲ, ἐν τῷ αἴρειν µε
χεῖράς µου πρὸς νγαὸν ἅγιόν σου. Ναὺν, ὡς προει-

culum intelligit ad quod mauus tendebat, dum B ρήχαμεν, τὴν cxnvhv λέγει, mob; ἣν ἔτεινε τὰς

oraret, tametsi id procul esset. Sic etiam et Daniel
oraus in Dabylone, aperiebat fenestras qus con-
versz erant ad Jerusalem : non quod illic divinita-
tem circumscriberent, sed.quia sciebant Deum illic
apparuisse. Vel templum pro coelo intelligenilum
est, juxa illud : Qui habitat in colis irridebit eos ''*.

Vgns. 9. Nesimul trahas me cum peccatoribus. Qui -
ὑμβουίη sepenumero couversor. Noli igitur ob
mcam hauc conversationem , cium illis me pariter
ad lucndas .paeuas trahere. Nosti quod invitus cum
eis conversor. Et supoerfua viletur dictio illa :
Sinul. Quol si his verbis.uti et nos volumus cum

oramus, per peceatores daimiones intelligemus, aut "

alienos 3 lide, aut eliam iniquos-omnes.

Ei cum operantibus iniquitatem ne.perdas me.'lMoc
ad majoren superioris dicti declarationem est.
Idem enim signideat. |

Qni loquuntur pacem cum proximo s«o, mula au-
tem im cordibus. eorum. Quidam cnim eorum qui
erant-cimu Saule, awicitiam simulabant erga Davi,
et insidias nibilomiuus adversus eum claw para-
hant, el prsecipue inter alios ipse etiam Saul.

V&as. 4. Da illis, Domine, secundum opera eorum.
Condigua scilicel eorum protervitatis.

Et secundum nequitiam adinventionum | ipsorum.
Hec pari modo ad . praecedentis versiculi declava-
tionem diota: sunt.

Secundum opera manuum eorum da illis. Dolorem.

l'ropheta anima sue zelo quodam odii in pravos
accenss,. omnibus patefacit, dui | eamdem sepius
variis :veebis repetit sententiain,

Redde retributionem eorwmn ipsis. Redde illis de-
bitam ultionem pro .malignitate, ex his.autem ver-
bis denionstrat, se nen ut acectbui liostem advor-
sus eos imprecari, sed ut justitir.amalorew, optare
illis debitas pojuas : ut hac. ràtioee — pravi ouines
reddantur meliores.

Vgas. 5. Quoniam: non intellexerunt epera Domini.
Quia liactenus dispeusationes Dei nou intellexeron!:
quod seilicet Deus pravos eustinet, ut corum pra-

!5 Psal, 11, 4.

χεῖρας εὐχάμενος, εἰ xal πόῤῥω ἣν. Οὕτω γὰρ καὶ
Δαν.ἡλ ἐν Βαθυλῶνι πρασευχόµενος, τὰς πρὸς Ἰε-
ρουσαλὴμ τετραμμµένας ἀνεφχει φωταχοὺς, οὐκ ἐκ-ῖ
περιγράφων τὸ θεῖον, ἀλλ ἐχεῖ τῆν lav ἐπιφάνειαν
γεγενῆσθαι µεμαθηχώς. "H xal va)» τὸν οὐρανὸὺν
ὑποληπτέον, χατὰ τό. 'O κατοικῶν iv οὐρανοῖς,
ἐκγε-άσεται αὐτούς.

Mi] συνεκύσῃς µε μετὰ ἁμαρτωλῶν. Οἷς πολ-
λάχις συναναστρέφοµαι. ΜΗ οὖν διὰ τὴν ἀναστροφὴν
συνελκύσῃς *àpb μετ. αὐτῶν, εἰς τὸ δοῦναι δίκην ᾿
οἶδας Υἀρ, ὅτι καὶ ἅχων τοῦτο ποιῶ' περιττὴ .δὲ d)
σύν πρόθεσις. Ἱ]μεῖς δὲ ὑπὲρ ἑαυτῶν ταῦτα προσεν-
χόµενοι, ἁμαρτωλοὺς νοῄσομεν τοὺς ἑτεροδάτους, ἢ
τοὺν δαίμονας, f) χαὶ ἀνόμους.

Καὶ μετὰ ἑργαζομάνων ἀνομίαν μὴ συναπο.]έ-
Cic yi&. lovxo τυῦ προτέρου σαφηνισ.ικὸν, καὶ
ταυτὸ δηλοῦν.

Tov Aadobrror εἱρήνην μετὰ τῶν π.]Ίηαίω
αὐτῶν, χαχὰ δὲ .ἐν' ταῖς χαρδίαις αὐτῶν. Toi
Υὰρ τῶν μετὰ τοῦ Σαυὺλ, ὑποχρινόμενοι φανερὰν
φιλίαν πρὸς Δαδὶδ, ἐπεθούλευον αὐτῷ λάθρα, xai
μάλιστα Σαούλ.

Aóc αὐτοῖς, Κύριε, κατὰ τὰ ἔργα αὐτῶν. "Ata
τῆς χαχίας αὐτῶν.

Καὶ κατὰ τὴν πονηρίαν τῶν ἐπιτηδευμάεων
αὐτῶν. Καὶ τοῦτο τοῦ πρὸ αὑτοῦ σαφηνιστιχὀν.

Katá τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτῶν δὸς αὐτοῖς.
Διά τῆς ταυτολογίας τὴν ὀδύνην ἐμφαίνει της ψυχῆς,
ἐμπιμπρώμονος τῷ ζήλῳ τῆς µισοπονηρίέας.

Ἀπόδος τὸ ἀγταπόδομα αὑτῶν αὐτοῖς. ᾽Απόδος
αὐτοῖς τὴν κεχρεωστηµένην ἐκδίχησεν ἀντὶ'τῆς χα”
χίας. ᾿Εντἐέῦθεν δὲ φαΐνεται, ὅτι οὐχ ὡς Twp
καταρᾶται τούτων, &AÀ ὡς φιλοδίκαιο: ἐπιταχύνει
τὴν ὀφειλομένην τιµωρίαν, ἵνα βελτίονες οἱ xazot
γένωνται.

"Oct οὗ συνῆκαν εἰς τὰ ἔρ]α Κυρίοι'. Ὅτι µέχρι
τοῦ νῦν οὗ συνῆκαν τὰς θείας οἰκονομίας, ὡς ἀνέχε-
ται αὐτῶν ὁ θεὺς, οὕτω πρνηρευοµόνων, ἵνα καὶ ἡ

329

COMMENT. IN PSALMOS,

330

φαυλότης αὐτῶν ἐλεγχθῇ, xal Ev χαιρῷ τιμωρηθῶ- Α vitas magis cenvincatur, et in opportuno tempore

σιν ἀσύγγνωστα.

Καὶ εἰς τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Ἔργα δὲ
λέγω, & αὐτὸ; ἐργάτεται μετὰ τοῦ αχοποῦ; αἱ χεῖ-
pec γὰρ ἑνταῦθα, τὸ λελογισμένον τῶν ἔργων ἐμ-
φαίΐνονσι.

Ka0gAstc αὐτοὺς, xal οὗ μὴ οἱκοδομήσεις αὐ-
τούς. Τοῦτο προφητεία τῖς ἀπωλείας αὐτῶν, ὅτι
πεσόντες, οὐχέτι ἀνορθωθήσονται.

Εὐλογητὸς Κύριος, ὅτι εἰσήχουσε tnc φωνης
τῆς δεήσεώς nov. — Εὐ.ογητὸς, ἀντὶ τοῦ, "Αξιος
εὐλογεῖσθαι καὶ ὀμνεῖσθχι ' ola. δὲ πληρογορηθεὶς
ὧν Es feros, φησὶν, "Orc ἐπήχοὺσέ µου,

Κύριος βοηθός pov, καὶ ὑπερασπιστής µου.
Τοῦτο τῆς πληροφορίας.

'Ex' αὐτῷ ἡ Ίπισεν ἡ καρδία µου. '0; µόνῳ
ἀφενδει θεῷ.

Καὶ ἐδοηθήθην». Καὶ οὐκ ἀπέτυχον τῆς ἑλ-
πίδος.

'Aréga.le ἡ σἀρξ µου. Ἡ πρὸ τούτου ἕκτετη-
κυῖα ταῖς φροντίσι χαὶ χακοπαθείαις.

Kal &x θελἡματός "yov ἑξομο.ογήσομαι αὐτῷ.
'Ex καρδίας, προαλύμως, οὐχ ἀναγχαστικῶς. Tow
οὔτόν ἐστι xal τό ' ᾿Εκούσίως θύσω σοι. Ἔξομο-
λόγησιν δὲ τὴν εὐχαριστείαν λέχει.

Κύριος χραταίωµα εοῦ Aaov αὐτοῦ, καὶ ὑτερ-
ασπιστὴς τῶν σωτηρίων τοῦ Χριστοῦ αὑτοῦ
ἐσει. Κύριος ἰσχύει τὸν ἀνατεθειμένον αὐτῷ Xabv,
καὶ ὑπερμαχεῖ τῆς σωτηρίας τοῦ χρισθέντο; εἰς
βασιλέα κατὰ πρόσταξιν αὐτοῦ. Λέγει δὲ περί τε
παντὸς τοῦ λαοῦ, xal περὶ ξαυτοῦ, εἰδὼς τὴν ἐσο-
pívrv µεταθολήν.

Σὠσο», Κύριε, τὸν Aaóv σου, καὶ εὖὐ.1όγ1σον
τὴν κ.Ίηρονομίαν σου. Ὡς ἀποληγόμενος ὅσον
οὕπω τὴν βασιλείαν, ὑπερεύχεται τοῦ λαοῦ. Ἐν δὲ
τῇ βίθλῳτῆς Ἐξόδου ὁ θεὸς λαὺν αὐτοῦ περιούσιον,
ἤτοι χληρονομιαῖον τοὺς Ἰσραηλίτας ἐχάλεσε.

irremissibiliter afficiantur supplicils.

Nec opera manuum ejus. Opera, inquam, dico quie
ipse summo consillo operatur, et non casu ; per
manus cnim bic considerationem quamdam, et
studium ἵπ divinis operationibus esse demon-
sirant.

Destrues illos et non cdificabis eos. Praedicit Pro-
pheta inimicorum suorum perditiorem , qua ejus-
modi futura erat, ut ubi semel in prsceps ceci-
dissent , resurgere amplius, aut se erigere non
possent. |

Vgns. 6. Benedictus Dominus quia exaudivit vocem
deprecationis mea. Benedictus, hoc est, dignus cui
benedicatur, qui laudetur. Deinde quasi certus de
iis que postulaverat, addit : Quia exaudivit me.

Vgns. 7. Dominus adjutor meus et protector meus.
Hoc, simili modo ad certitudinem íllam pertinet ,
quam de divino auxilio conceperat. ' .

In ipso speravit cor meum. Veluti in δοἱο vero
ac non fallaci adjutore.

Et adjutus sum. Et spe concepta non sum íru-
stratus.

Et refloruit caro mea. Quz ante ob sollicitudines
et afDictiones varias tabefaeta erat

Et ex voluntate mea confitebor εἰ. Prompto animo,
inquit, atque ex eorde id faciam, non ul coactus.
Simile istud est : Voluntarie sacrificabo tibi 14. Per
confessionem vero gratiarum actionem intellige.

Vgns. 8. Dominus fortitudo populi sui, et prote-
ctor salutum Christi sui est. Dominus, Inquit, popu-
lum svurm sibi dedicatum fortiorem reddit, et pro
illius pugnat salute, quí mandato ejus ad regnum
unetus est. [Christus etenim unctum siguificat].
De seipso autem ac de toto populo sermonem fa-
cit, veluti prascius future immutationis.

Vgns. 9. Salvum (ac populum tuum, Domine, be-
nedic hereditati tue. Quasi jam regnum susceptu-
rus esset, et huic rei propior quau antea, rogat
Propheta pro populo φΌσαί ; ct quod hzreditati suz
dicit, simile ei est quod legimus in Exodo, uli
Israelitas Deus populum suum peculiarem, hoc est
hzreditarium appellavit.

Kal ποίµανον αὑτούς. Σνµθασ.λεύων i pot, συµ- D Et pasce eos. Simul mecum reguans, mibique

θουλεύων ἐμο[.

Kal ἔπαρο» αὐτοὺς ἕως τοῦ αἰῶνος. Καὶ
ὕψωσον τοῖς τροπαίοις µέχρι παντός. Δύναται δὲ καὶ
ἡ ἀρὰ τοῦ, Δὺς αὐτοῖς, Κύριε, κατὰ τὰ ἔργω
υοὐτῶν, xai τὰ ἑξῆς, xal κατὰ τῶν σταυρωσάντων
45v Χριστὸν Ἰουδαίων ἔλχεσθαι, οἵτινες παμπόνη-
pot ὄντες, οὐ συνῖχαν εἰς ἃ ἹἩργάνεταο τεράστια. Ad
καθαιρεθέντες, οὐκέτι ἀνωρθώθησαν * ὁ δὲ θεὺς
ἐκραταίωσεν τὸν πιστὸν λαὸν, xal τὰ ἑξῆς. Καὶ
αὖθις ἡ εὐχὴ πρὸς τὸν Χριστὸν, ὑπὲρ τοῦ ἐξ ἑθνῶν
λαοῦ αὐτοῦ ὀοθέντος αὑτῷ εἰς κληρονομίαν, ὃν καὶ
ἐποίαανε xaX ὕγωσεν ἀληθῶς.

1€ Psal. ti, 8. 1? Psal. xxvit, 4.
ParnoL. Gs. CXXVIIL.

consulens.

Ει exiolle eos usque in seculum. Ει extolle eos
tropais perpetuis. illa etiam imprecatio superius
facta : Da illis, Domine, secundum opera eorum *',
poteet ad cerucifixores Christi referri: qui omni
pravitate imbuti, non intellexerunt miracula, aut
a Domino facta. Quapropter οἱ destructi aunt,
etamplius non erecti: contra autem Deus
populum suum fortificavit, et qua sequuntur, ete.
Et rursus etiam oratio ad Christum referatur, pro
populo ex gentibus, qui illi in hereditatem datus
est, et quem pavit Christus atque exaltavit.

11

331
Psalmus ipsi David egressionis tabernaculi.
PSALMUS XX VIII. .

Juxta historiam hic psalmus praeceptum quod-
dain continet, ad a&acerdotes et Levitas, de egressu
tabernaculi, vel de egressu templi : quid scilicet
illinc egressi sequenti die facere deberent : afferre
nimirum filios arictum, wasculos, nuper natos, et
gloriam, per laudationes ei psalmos, et honorem,
per regulam et religionem : atque hoc in aula
templi, et non alio in loco. Juxta anagogicum vero
sensum, intelligi potest de egressu a corpore,quod
Apostolus tabernaeulum vocat !*, Est enim corpus
anima tabernaculum. Admonet igitur hoc psalmo
Propheta quid facere debeamus, ut praparemur
ad exitum ab lioc corpore. Actiones etenim nostrae
in haz vita, anima tunc erunt viaticum.

V£ns. 1. Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino
filios arietum, Filii quidem Dei apostoli sunt. lta
enim Dominus appellaviteos dicens : | Ascendo ad
Pairem meum et Pairem vestrum ?, Filii autem
arietum, fideles ex gemtibus, quorum parentes, oh
errorem summum jn quo erant, irrationales dici
werito, el arictibus comparari poterant. Adinornet
igitur apostolos Propheta hoc psalmo, ut festinent
adducere infideles gentes ad Christum. Ordo est :
O filii Dei, afferte Domino, afferte filios arietum. Illa
-autem ingeminatio verbi afferte, studium quoddam
ac diligentiam non vulgarem adhibendam esse de-
monsrat, Vel aliter : Filii quidem Dei ii dicendi
suiit, qui per baptismatis regenerationem Christo
-adoptati et aid virtutes initiati suut ; filii vero arie-
tum ii, quos apostoli per Evangelii predicationem
genuerunt, necdum ad integram perfectionem de-
xenerunt, Per arietes eniin. apostoli convenientis-

EUTHYMII ZIGABENI

342
Wadluóc τῷ Δαδθὶδ ἐξόδου oxnrviüc. ι
ΨΑΛΜΟΣ KH'.

Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν ety. ἂν ὁ παρὼν Ψαλμὶς
παράγγελµα τοῖς ἱερεῦσι xal Λευίταις, περὶ τῆς
ἐδόδου τῆς σκηνῆς, τοι περὶ τῆς ἐξελεύσεως, τῆς
ἀπὺ τοῦ ναοῦ, vl ἐξιόντες µέλλοιεν ποιεῖν εἰς τὴν
έξης ἡμέραν ἀεὶ, ὅτι ἄγειν χριῶν ἄῤῥενα τέχνα,
νεογιλὰ, ὅτι καὶ δόξαν δι εὐφημίας καὶ φαλμῶν, ὅτι
καὶ τιμὴν δι εὐταξίας καὶ εὐλαθείας, ὅτι ἐν τῇ αὐλῆῃ
τοῦ ναοῦ, οὐκ ἐν ἑτέρῳ τόπῳψ ' χατὰ δὲ ἀναγωγὴν,
εἴη ἂν περὶ τῆς ἑἐξελεύσεως τῆς ἀπὸ τοῦ σώματος,
ὃ σχῆνος ὁ Απόστολος χαλεῖ' σχήνωµα γὰρ της
voy ne τοῦτο" παρεγγυᾷ δὲ ὁ ψαλμὸς xl ποιεῖν ὀφεί -
λομεν, συσκευαζόµενοι πρὸς τὴν ἔδρδον, τὴν ἀπὸ
τοῦ σώματος ' ἐπείπερ αἱ ἐνταῦύα πράξεις, ἐφόδιον
τῆς φυχῆς τηνικαῦτα Τγίνοντα:.

Ἐνέγκατε τῷ Κυρίῳ, viol Θεοῦ, ἑνέγκατε
τῷ Kvplq υἱοὺς κριῶν. Υἱοὶ μὲν θεοῦ, οἱ ἀπόστολοι .
Οὕτω xal ὁ Κύριος αὐτοὺς προσητόρευσεν, εἰπών *
'Axa6alvo πρὸς τὸν Πατέρα µου xal Πατέρα ὑμῶν.
Υἱοὶ δὲ κριῶν, οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὧν οἱ πατέρες ἄλογοι, διὰ
τὴν πλάνην. Προτρέπεται οὖν τοὺς ἁποστόλους προσ-
άγειν τῷ Χριστῷ τὰ ἔθνη * οὕτω δὲ τὰ ῥητὰ συν»
τακτέον * "Όσοι υἱοὶ θεοῦ, ἑνέγχατε τῷ Κυρίῳ, ἐν-
έγχατε υἱοὺς κριῶν. Ἐμφαντιχὸν γὰρ σπουδῖς ἡ
ἀναδίπλωσις. "H xal ἄλλως ' υἱοὶ μὲν θεοῦ, οἱ διὰ
τῆς παλιγγενεσἰας τοῦ βαπ-:ίσματος υἱοθετηθέντες
Χριστῷ, xal τελειωθέντες εἰς ἀρέτήν * υἱοὶ δὲ κριῶν,
οἱ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος γεννηθέντες τοῖς
ἁποστόλοις, ἔτι δὲ ἀτελεῖς. Κριοὺςγὰρ ἁποστόλους,
εἰ βούλει, νοῄσεις, ὡς ἀγελάρχας. Οἷον * Οἱ τελειό-
τέροι, χειραγωγεῖτε τοὺς ἀτελεστέρους ΄ τοῦτο γὰρ
εὐαπόδτκτον τῷ Oc. Prol γὰρ πρὸς Πέτρον, El
φιλεῖς µε, ποίµαινε τὰ πρὀθατἁ µου.

sime intelligi possunt, cum et ipsi spiritualium gregum suorum sint duces. Quasi dicat Propheta:
Vos, ο apostoli, qui perfectiores estis, adducite eos ad Deum, qui adhuc imperfectiores sunt, iustruen-
ies cos doctrina vestra ; loc enim gratissimum Deo est obsequium. Dictum enim legimus Petro:

5i diligis ine, pasce oves meas **.

Afferte Domino gloriam et honorem. Gloriam Deo
áflerent, canendo illi hymnos ac laudes ; honorem
vero, per timorem atque observantiam;mandatorum.
Nam si (ut Apostolus inquit 31), per transgressione
legis Deus inhonoratur, manifestum est quod per
ejus observationem fhonorabitur. |

Vins, 2. Afferie Domiuo gloriam nomini ejus. Ὦ

Per laudabiles nimirum actiones. Dictum enim
lezimus ad peccatores ex persona Dei : Nomen
meum propter vos blasphematur in gentibus **. Geu-
tiles etenim cum bonam fidelis viri vitam ac con-
versationem viderint, incitantur. ut Deum nostrum
laudent tanquam veruin virtutis doctorem : quod
si perversis moribus fidelem viderint, Deo statim
nostro detrahunt, et vitiorum introductorem cre»

Ἑγέγκατετῷ Κυρίῳ δόξαν καὶ τιμήν. Δόξαν
μὲν, διὰ ὑμνολογίας" διὰ τοῦ qó6ou δὲ, τιμὴν, ff
φυλαχῆς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ. El γὰρ, xavà τὸν ᾿Από-
στολον εἰπεῖν, διὰ τῆς παραθάσεως τοῦ νόµου τὸν
8cby ἀτιμάζεις, εὔδηλον ὡς τιμᾷς αὐτὸν διὰ τῆς
φυλαχῆς,

᾿Εγἐγχατε τῷ Κυρίφῳ δόξαν ὀνόματι αὐτοῦ.
Δι ἐπαινετῶν πράφεων εἴρηται γὰρ mph; τοὺς
ἁμαρτάνοντας * TO ὄνομά µου δι ὑμᾶς BAacgn-
μεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ὁ γὰρ ἐθνικὺς ὁρῶν τοῦ
πιστοῦ τὴν διαγωγ]ν, εἰ μὲν εἴη xaX, ἐπαινεῖ τὸν
Χριστὸν, ὡς ἀρετῆς διδάσχκαλον * εἰ δὲ φαύλη, δια-
σύρει μᾶλλον, ὡς χαχίας εἰσηγητὴν. Ἐνέγχατε οὗ,
τῷ Κυρίῳ ἔπαινον τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, τουτέστιν
αὐτοῦ, κατὰ περίφρασιν.

dunt. Unde in Evangelio legimus : Ui videant bona vestra opera, εἰ glorificent Patrem υοδίταπι qui — in
celis est 22. Afferte igitur Domino laudeu noiini cjus; lioc est, afferte ci laudem.

Adorate Dominwm in aula sancta ejus. Per au-
iam sanctam, olim Synagoga intelligebatur, quae

Προσκυνήσατε τῷ Kvplo ἑν αὐ.ῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ.
"hv πρότερον μὲν αὐλὴ ἁγία τοῖς Ἱουδαίοις, ἐν

151 Cor. ui, 16. !* Joan. xx, 17. ^ Joan. xxi, 47, ?*! Rom. ii, 20. 2 ]Jsa. ti, S, ?? Matth. v, 16.

«39

COMMENT. IN PSALMOS.

834

Ἱεροσολύμοις συναγωγή ’ μετὰ δὲ τὴν εἰς Χριστὸν Α erat in Jerusalem ; sed post contamelias Α Judzis

Όδριν, ἐγένετο ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἑἐρημωμένη. "Yove-
pov δὲ γέγονεν αὐλὴ ἁγία τοῦ Χριστοῦ, ἡ τῶν Χρι-
στιανῶν Ἐκχλισία χαὶ Τίστις, £v f| προσχυνεῖν a5-
τὸν ὁ λόγος προτρέπεται, χωλύων τὰς σχισματικῶς
παμασυναγωγὰς, καὶ µόνην ἐχχρίνων τὴν ἀπὸ Χρ:-

τοῦ παραδεδοµένην πίστιν. Δυνατὸν δὲ vorat αὖ-
λὴν καὶ τὴν ἑπουράνιον. Διὰ τοῦτο οἱ πεφυτευμµένοι
ἐνταῦθα ἓν τῷ οἴχῳ Κυρίου, δηλαδη τῇ Ἐκχχλησίᾳ
τῶν πιστῶν, iv. ταῖς αὐλαῖς kxel τοῦ Θεοῦ ἡμῶν
ἐξανθήσουσι.

Φωνἡ Περίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων. Τοῦτο προφη-
τεία περὶ τῆς ἐνεχθείσης ἄνωθεν φωνῆς ἓν Ἱορδάνη,
ὅτε ὁ Χριστὸς ἑδαπτίσατο, λεγούσης: Οὗτός ἐστι
ὁ Yióc µου ὁ ἁγαπητὸς, ἐν d ηὐδόχησα.

"0 θεὸς τῆς δόξης ἑδρόντησε. Ὁ Πατῃρ ἀφῆχεν s

ἐχείνην τὴν φωνὴν, fjv xa βροντὴν ὀνομάζει, διὰ
τ) ἐξ οὐρανοῦ χατηνέχθαι, ὅθεν χαὶ αἱ βρονταλ, xat
διὰ τὸ στεῤῥὸν, xaX ἐξάχουστον. Θεὸς δὲ τῆς δόξης,
ἀντὶ τοῦ, EvboEoc, ὥσπερ xal sb; τῆς ἀληθείας, Ó
ἁληθινὸς, καὶ Θεὺς ἑκχδιχήσεως, ὁ ἐχδιχητὴς, χαὶ
θεὸς δυνάµεων, ὁ δυνατὸς, καὶ Θεὸς ἑλέους, ὁ ἐλεή-
ων, καὶ ὅσα τοιαῦτα * ἰδίωμα γὰρ xal τοῦτο τῆς
Παλαιᾶς. |

Κύριος ἐπὶ ὑδάτων πο..ῶν. Ὁ Χριστὸς ἓν
ὕδασι , τοῖς τοῦ Ἰορδάνου, καὶ δι ἐχείνων ἐν πᾶσιν
ὕδασιν, ἁγιάζων τὴν φύσιν αὑτῶν ἐν Ἰορδάνῃ.

Φωνἡ Κυρίου &v lo xot. Ἐν τῷ Ισχυρῷ κατὰ τῶν

in Christum illatas, facta est habitatio illa dcso-
lata. Novissime autem aula sancta Christi, facta
est Christianorum Ecclesia ac fides, in. qua yro-
pheticus sermo adorandum esse Dominum jubet,
omnes alias illegitimas ecngregationes prohibens,
et solam eligens fidem a Christo traditam. Iutelli-
gere etiam possumus per aulam, celestem habita-
tionem. Nam ii qui in hac vita plantati sunt in
domo Domini, illic in aulis Dei nostri florebunt.

Vrns. 3. Voz Domini super aquas. Prophetia hzc
est de voce qu& in Jordanec superne demissa est,
quando Christus baptizabatur, dicens : Hic est Fi-
lius meus dilectus, in quo complacui mihi '**.

Dews glorie intonuit. lpse Pater vocem illam
emisit quam diximus. Tonitruum autem eam αρ”
pellavit Propheta, et quia e ccelo delata est unde
veniunt tonitrua et propter illius magnitudinem :
nam ab omnibus de facili audita est. Deus autcm
glorie dixit pro, Deus gloriosus, quemadmodum
et alibi Deus dicitur veritatis, Deus ultionis, Dcus
potentiarum , et Deus misericordiarum , pro eo
quodest, Deus verus, Deus vindex, Deus potens, Deus
misericors. [dioma enim est veteris Scripturae.

' Dominus super aquas multas. Christus nimirum
jn aquis fluminis Jordanis, et ubique per illas,
aquarum naturam sanctificans.

Vgns. 4. Vox Domini in fortitudine. In forti, in-

παθῶν ἀνδρὶ qu γίνεται Κυρίου, ῥωννύουσα xai C quit, ac robusto adversus passiones atque affe-

ὑποτιθεμένη τὰ δέοντα.

ΦωνἩὴ Κυρίου ἐν μµεγα.οπρεπείᾳ. Και &v τῷ
μεγαλοπρεπεῖ, τῷ καταφρονοῦντι μὲν τῶν γεηρῶν,
φρονοῦντι δὲ τὰ οὐράνια * ὡς δηλοῦσθαι διὰ μὲν τῆς
ἰσχύος, τὸν πραχτικόν * διὰ δὲ τῆς µεγαλοπρεπείας,
τὸν θεωρητικὀν.

Puri) Κυρίου, συντρίδοντος κέδρους. Ἡ κέδρος
ποτὲ μὲν ἐπὶ καλοῦ λαμθάνεται, διὰ τὸ ἄσηπτον
καὶ κατάχομον καὶ εὐῶδες, ὡς τό. Δίχαιος ὡς
φοίγιξ ἀνθήσει, xal ὡσεὶ κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιδάνῳ
π.Ἰηθυνθήσεται’ ποτὲ δὲ ἀπὶ καχοῦ, διὰ «b ἄχαρ”
πον καὶ δυσχαμπὲς, ὡς τό’ Εἶδον τὸν ἀσεδῆ ὑπερ-
υψούμεγον καὶ ἐπαιρόμενον, ὡς τὰς κέδρους τοῦ
Λιδάνου. Nov οὖν κέδρους ὀνομάζει τοὺς δαίμονας,
διὰ τὸ ἐπηρμένον. Ἡ ἔπαρσις γὰρ αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ
οὐρανοῦ χατεχρήμνισεν. Φωνὴ, qnot, γίνεται Ko-
piov, ὅτε συντρίδει xal ταράσσει τοὺς δαίμονας.
Ὑποστικτέον γὰρ μετὰ τὸ Κυρίου, ἵνα νοηθείη ἡ
πλαγεία σύνταξις. Tout δὲ τῷ σχήµατι xal ὑπο-
κατιὼν ἐχρήσατο.

Καὶ συντρίψει Κύριος τὰς χάδρους τοῦ Λιόθά-
vov. Al6avo; ὄρος ὑφτλὸν Παλαιστίνης κεδροφόρο»,
εἰδωλιχοῖς ναοῖς ἀναχείμενον. "Όθεν χέδρους Λιδά-
νου λέγει τὰ τεμένη τῶν εἰδώλων, τὰ £v αὐτῷ, éx
τοῦ περιέχοντος δηλῶν τὰ περιεχόµενα, xal ἄλλως

cetus lioinine, vox Domini fit, voborans eum ac
suggerens quie necessaria sunt.

Vox Domini in magnificentia. Hoc est, in ma-
gni(lco eo viro, qui terrestria spreverit, et celestia
tantum meditetur : ut. per fort:tudinem quidem
activa, ac moralis virtus, per magnificentiam vero
contemplativa significetur.

VEns. 5. Voz Domini , confringentis cedros. Ce-
drus aliquando in bonum accipitur, quia cedrína
ligna immarcescibilia sunt , atque imputrida, et
earum niateria densa est atque odorata, juxta illud :
Justus ut palma florebit, et sicut cedrus in Libano
multiplicabitur **, aliquando autem ín molum,
quia arbor est sterilis atque iuflexibilis, juxta
illud : Vidi impium superexaltatum atque elevatum
sicut cedros Libani **. Hoc in loco igitur per cedros
dzmiones intelligit propter elationem ac superbiam
illam, quz de οποίο ees przcipitavit. Vor, inquit,
Domini (it , quando conterit ae. confringit daemo-
nes. Punctus enim ponendus est, post dictionen,
Domini, ut intelligatur esse obliqua quzdam con-
structio ; qua loquendi flgura infra etiam usus est.

Et confringet. Dominus cedros Libani. Libanus
mons est Palastine regionis, altus, ac ferens cc.
dros, idolorum templis consecratum ; uinde per ce-
dros idolorum nemora ac lucos intelligit, qui in ipso
sunt, per continens contenta signi(lcans. Similia

αν Mattb. ni, 17. 15 Psal. xci, 15... ** Psal. xxxvi, 55.

339

EUTHYMII ZIGABENI

-
3,6

rsse eedris videntur idola, propter eorum fasti- A ἑοικότα χέδροις, διά τε ὑψηλὸν τῆς ὀροφῆς xaX xazá-

gium, densitatem 46 sterilitatem. Przdieit igitur
Propheta bic idolorum destructionem : per. qux
omnium lojasmodi delubrorum pariter eversio-
nem significat.

VgRs. 6. Et comminuet eas ut vitulum, Libanum.
Et quemadmodum vitulum illum qui ab Hebraeis
in Choreb fabricatus est , comminuit ac dissipavit
Deus per Moysem, sic etiam has cedros comui-
nuet. Deinde interpungendum es!, et per se lc-
genda dictio, Libanum ; non eniin unam aut alte-
ram illius partem, sed totum atque in universum
ce:muiinuet.

Et dilectus meus wt filius unicornimm. De Christo
sermo est : qui dilectus quidem est ut unigenitus.
Ita eui eum Pater appellavit dicens : Hic est fi-
Ais meus dilectus. Unicornium vero filius, veluti
invictus, atque insuperabilis. Hlujuscemodi euim
palure esse leginius id animal apud beatum Job.
Tu illud considera, quomodo Dei Filius Agnum se
atqve ovem appcllari voluit, quando pro humani

generis peccatis in sacrificium 5e Patri obiul.t,.

justa illud : Ecce Agnus Dei *' ; item : Quasi ovis ad
-occisionem dacius. est. ?* ; (ilium vero unicornium,
-quando vindicta opus fuit , el quando inimici po«
-testatem destruendam prsedieit. Dici etiam potest
Christus fius unieorBium, veluti qui unico ac
singulari quodam inodo, et.tanquam homo genitus
-e8t, et tanquam Deus: quippe qui ut Deus, ex

χοµον χαὶ ἄχαρπον. Ἡροαγορεύει δὲ τὸ ῥητὲν τὶν
τούτου χκατάλνσιν * διὰ δὲ τούτων αἰνίττεται xal τὴν
ἁπάντων τῶν τοιούτων OTjXOV.

Kal ἑωπτυγεῖ αὐτοὺς, ὡς τὸν µόσχον, τὸν Αι-
6avov. Καὶ ὥσπερ τὸν ἐν Χωρὴθ χατασχευασθέντα
τοῖς Εθραίοις µόσχον ἑλέπτωνδ διὰ Μωσέως xal
διεσχόρπισεν, οὕτω καὶ ταύτας. Elva στικτέοὺ, καὶ
καθ᾽ ἑαυτὸν ἀναγνωστέον τὸν Λίδανον, ἵνα νοηθείη.
ὅτι λεπτυνεῖ αὐτὰς, λέγω δὲ τὸν Λίθανον ὅλον, οὐχ.
ἐχ μέρους, ἁλλὰ καθόλου αὑτοῦ Ὑγενησοµένου τοῦ
λεπτυσμοῦ.

Καὶ ὁ ἠγαπημέγος µου, ὡς υἱὸς μονοκεΓώτωγ.
Περὶ τοῦ Χριστοῦ ὁ λόγος ἠγαπημένος Υὸ2ρ, ὡς ὁ uo-
νογενἠς. Οὕτω γὰρ ὁ Πατὴρ αὐτὸν ἐχάλεσεν, Οὗτός
ἐστι, λέγων, ὁ vióc µου ὁ ἁγαπητός ' υἱὸς δὲ
μονοχερώτων, διὰ τὸ ἄἅμαχον καὶ ἀνυπότακτον *
τοιοῦτον γὰρ εἶναι τὸ ζῶον τοῦτό φησιν dj βίθλος
Ἰώδ. Ὅρα δὲ ὅπως ὅτε μὲν θυσίαν ὑπὲρ τῶν ἆμαρ-
τιῶν ἡμῶν ἑαυτὸν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ προσάχει, ἀμνὸς
ὀνομάζεται, xal πρόδατον, ὣς 16*"]0s d ἆμγὸς του
θεοῦ, xol τό' Ὡς πρόέατον ἐπὶ σφαγὴν ἠχθη
ὅτε δὲ ἀμύνασθαι δέοι, καὶ χαθελεῖν τὴν δυναστείαν
τοῦ πονηροῦ, υἱὸς povoxepu ttv. Λέγοιτο δ’ ἂν υἱὸς
Μὀνοχερώτων καὶ ὡς ἑκατέρωθεν μονοειδῶς vevvn-
θείς' ἐκ μὲν τοῦ Πατρὸς, ἄνευ μητρός ΄ ix ξὲ τῆς
μητρὸς , ἄνευ ἀνδρός. Ἰούτων οὖν, qnot, συντριθο-
µένωνι καὶ λεπτυνοµένων, ὁ Χριστὸς ἀήττητος ἔσται.

Ἔαιτο generatus cst, sine matre : atque ut homo, c Πύ.Ίαι γὰρ ᾷδου οὐκ ἁγτισχύσουσι τῆς '"ExxAn-

ex matre, sine paure, His igitur idolis, ac d:mo-

clac avtov.

nibus contritis, ac comminutis, Christus reddetur invictus. Porte enim inferni non prevalebunt

adversus Ecclesiam ejus.

Vgna. 7. Vox Domini intercideniis flammam ignis.
Subauditur etiam ia loco verbum f. Predicit
autem Propheta ea inprimis quiz tribus pueris ian
fornace Dabylonica conigerunt, ubi: flamma in-
tercisa spiritum roris sibilantem suscepit : deinde
autem qua Christ martyribus, intelligi etiam
possunt hac verba, ut pertineant ad. sententiaut
Dei in die judicii, quando iutercidet οἱ dividet
Deus fÉuinmam ignis, et. splendida ac lecida ignis
potentia justis deserviet. Gaustica vero οἱ adustiva
in ponam peccatoribus tribuetur.

γεν». 8. Voz. Domini conculientis desertum. Per
desertum gentes intelligit, qum omni divina co-
guitione prorsus viduate ac desolats, quieque
spirituali etiam doctrina ac prorsus virtute σα:
rentes, arida ac sieriles, deserti instar merito
dici poterant : quod desertum adventu suo Chri-
stus concussit, eommovens ac convertens illud ad
se, et arans aratro fidei.

Et εοπεµΗεί Dominus desertum Cades. Concutiet
autem non omne desertum, sed desertum Cades :
hoc est desertum sanctum, ct segregatum, dignum-
que Deo atque ei destinatum. Cades enim sanctum
Graeci interpretantur.

3? Joan, 1, 56. ** [s2a. Litt, 7.

Φωγἡ Κυρίου, διακόπτοντος gAóya πυρός.
Λείπει χἀνταῦθα τὸ, γίνεται ' προαγορξύει δὲ προ:
ηγουμένως μὲν, περὶ τῆς Ὠαθυλωνίας χαμίνου, ἣτις
διακοπεῖσα, πνεῦμα Ópógou διασνρίζον ἑδέξατο '
ἑπομένως δὲ, xal περὶ τῶν ὑποδεδάντων τοὺς µάρ-
τυρας τοῦ Χριστοῦ. Λέγοιτο δ' ἂν καὶ περὶ τῆς àxo-
φάσεως τῆς àv ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, ὅτε διαχόψει καὶ
διαµερίσει τὴν φλόγα τοῦ πνρός᾽ ὥστε τὴν μὲν
φωτιρτιχὴν καὶ λαμπρύνονσαν δύναμιν αὐτῆς τοῖς
δικαίοις ἀποκληρωθῆναι * τὴν δὲ καυστιχὴν xal χο--
λάζουσαν, τοῖς ἁμαρτωλοῖς.

duri Κυρίου, συσσείοντος ἔρημον. Ἔρημον
τὰ ἔθνη χαλεῖ, διὰ τὴν ἑρημίαν τῆς θεογνωσίας, καὶ
τὴν ἀνυδρίαν τῆς πνευματικῆς δ-δασχαλίας, καὶ
τὶν ἀκαρπίαν τῶν ἀρετῶν, Ίντινα ἔρημον ὁ Χριστὸς
ἐπιφανεὶς συνέστησε, µεταχινήσα; εἰς ἑαυτὸν, καὶ
ἀρόσας τῷ ἁρότρῳ τῆς πίστεων.

Kal συσσείσει Κύριος τὴν ἔρημεν Κάἀδδης.
Συσσείσει δὲ, φησὶν, οὗ πᾶσαν τὴν ἔρημον, ἀλλὰ τῆς
Κάδδ:ς, τουτέστιν τὴν ἁγίαν, την ἀφωρισμένην καὶ
ἀξίαν αὐτοῦ ’ τὸ Κάδδης γὰρ, ἁγίαν (96) ἑρμηνεύσι
χαθ' Ἕλληνας.

Varie lectiones.

(94) ἴσ. ἑρμηνεύεται,

,

3g | COMMENT. IN PSALMOS.

JR

Φωνἡ Κυρίου, καταρτιζαμέγη ἑλάφους. Ἐντεῦ- A — Vens. 9. Vox Domini praparans cervos. Ex hoc

θεν διισχυρίξονταί τινες, ὅτι tb, Φωνὴ Κυρίου
συγερἰίδοντος, xal τ' ἄλλα τὰ τοιουτόσχηµα, οὐκ
εἰσὶν ἑλλειπτιχά ἆλλὰ πλαχείας συντάξεως, ἀλλὰ
σχῆμα ἑτερογενὲς ὁμοῦ xal ἑτερόπτωτον' Συντρί-
€ortoc γὰρ, ἀντὶ τοῦ Συγτρίδουσα * xaX ἑτερογενὲς
μὲν, διὰ τὸ ὁρσενιχὸν ἀντὶ θηλυχοῦ * ἑτερόπτωτον
δὲ, διὰ τὴν γενιχὴν ἀντὶ εὐθείας. Ἑλάφους δὲ λέχεε,
τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἔλαφος
χαταφρονεῖ τῆς τῶν ἰοδύλων ἑρπετῶν βλάδτς , xal
διώχει ταῦτα διὰ τῆς οἰχείας ὀσμῆς, χαὶ ἀνέλχουσα
τῇ Ρὲι τοῦ πνεύματος, τοῦ ἀπὸ τοῦ στόµατος αὖ-
τῆς, ὄλλυσιν' οὕτως xal nd; ὁ Χριστοῦ μαθητὴς
ἔλαθεν ἐξουσίαν πατεῖν ἑπάνω ὅγεων xol σχορπίων,
καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Αὐτὴ οὖν ἡ
φωνῆ τοῦ Σωτῖρος, χατήρτισεν αὐτοὺς εἰς τὸν δρό-
μον του χηρύγµατος χαὶ τῆς ἀρετῆς, ἡ λέγουσα '
1δοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ
ἐδίωχον μὲν τοὺς νοητοὺς ὄφεις τῇ ὀσμῇ τοῦ πνεύ-
µατος, ὤλλνον δὲ αὐτοὺς τῇ δυνάµει τοῦ ἐχπεμπο-
µένου λόγου τοῦ στόµατος αὐτῶν.

loco aliqui contendunt, quod verba illa : Vox
Domini con[ringentis cedros, et alia hujusmodi non
sunt defectivze figurx loquendi, nec constructiones
obliquz, sed quod sub aliam cadunt figuram, quie
genus ponit pro genere, et casum pro casu, veluti
conterentis pro eo quod est com'ereus : et. genus
quidem pro genere positum est, masculinum vide-
licet. participium, pró femineo [quod ος lectione
γε discerni potest, cum masculinum οἱ femi-
neum participium apud eos nunquam sit ejusdem
generis] : et casus pro casu, genitivus nimiruin
pro recto : per cervos autem Christi discipulos in-
telligit, Nam quemadmodum cervus omnes venenato-
rum reptilium lzesiones parvipendit; quinimo odo-
ratu suo hujuscemodi quasque animalia persequi-
tur,.ac vi spiritus oris sui ea attrahit, ac perdit :
ita ctiam omnes Christi discipuli siinilem a divina
gratia consecuti sunt. potestatem, calcandi nimi-
rum serpentes et scorpiones, et omnem inimici
potentiam. Ipsa igitur Salvatoris vox, discipulos

omnes cervorum instar, ad przdicationis et virtutum cursum praeparavit; illa, inquam, vox qua
dixit : Ecce do vobis potestatem , etc. Qua voce freti ac. confirmati, intellectuales serpentes odoratu
spiritus persequentes perdebant : ea. nimirum divini verbi potentia, quis a spiritvali eorum ore

profluelut.

Kal ἁποχαλύψει δρυμούς. Δρυμοὺς δὲ λέγει
τὰς ὑλώδει; χαὶ ἀχάρπους ψυχὰς τῶν ἐθνῶν, αἷς
ἐνεφώλευον ὡς θηρία τὰ ποικίλα χαὶ ἄγρια πάθη, ἃς
ἀποχαλύψει, περιελὼν τὴν πυχνότητα τοῦ σχότους
αὐτῶν τῷ λόγῳ, 6; ἐστι τοµώτερος, φησὶν, ὑπὲρ
πἆσαν μἀάχαιραν δίστοµον * óc γενέσθαι τὰ θηρία
φανερὰ, xal εὐεπιχείρητα ταῖς ἑλάφοις.

EL revelobit silvas. Por silvas, infructuosas ac
silvestres gentium animas intelligit, in quibus
multiplices atqne aspere passiones seu affectus,
veluti (ρε quadam, latebras atque habitationes
suas collocarant : quas revelabit Deus, tenebrarum
densitatem auferens proprio sermone. Qui, [ut in-

C quit Paulus], penetrabilior est omni gladio anci-

piti *, ita ut ferz omnes manifesiz fiant, et a cervis, quos diximus, facillime capi possint. [lllud autem
animadvertendum est, quod Grzca dictio δρυμοὺς silvas pariter et condensa, Seu densitatem signi-
ficat. Solent enim silve densz esse arboribus, et virgultis.

Kal ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ zàüc ric 1έγει δόξαν. To
κατὰ πάντα τόπον, xal rdg; πιστεύσας, xal οὐ τῷ
tv Ἱεροσολύμοις, οὐδὲ 'loubatot µόνον. Αέγει δὲ
δόξον ἀντὶ τοῦ, "Abst ὕμνον, εὐχαριστῶν αὐτῷ, ὡς
ζωα. καὶ Σωτῆρι. Λέγει δὲ τότε, ὅτε καιρὸς

[A

Κύριος τὸν xataxAvepór κατοικιεὶ. Καταχλυ-
σμὸν λέγει τὰ χαταχλυσθέντα τῇ πλημμύρᾳ τῶν πα-
Gov ἔθνη. Ταῦτα, φησὶν, ἑνοιχήσει Χριστὸς ταῖς

Et in templo ejus omnes. dicent. gloriam. In tem-
plo Domini, ubicunque illud fuerit, non in Πίογο-
solymis, aut Judei tantum, dicent gloriam, hoc
est laudem Dei canent, et gratias.ei agent, tanquam
Redemptori ac Salvatori : sed omnes credentes
passim, ac fideles, ubicunque locorum fuerint :
gloriam vero lianc tunc dicent, quando temporuni
oppor!unitas id postulaverit.

VEms. 10. Dominus diluvium | inhabitare (acit.
Per Diluviura gentes intelligit, quae in inungatiouo
ac pelago passionum ac liumanorum affectuum de-

χώραις, ταῖς Ἐκκλησίαις αὐτοῦ. "H χαταχλυσμὸν p mers: erant : bas, inquit, gentes, Dominus inha-

νόει τὸ θεῖον βάπτισμα, χατακλύον τὰς ἁμαρτίας,
ὁ ἑνοιχήσει ταῖς Ἐκχληαίαις.

Καὶ καθιῖται Κύριος βασιλεὺς εἰς τὸν αἰῶνα,
Βασιλεὺς τῶν πιστὼν, τῶν ἁποχαθηραμένων. Ἐδόθη
{οι γὰρ, φησὶν, ἐξουσία ἐν obparo καὶ ἐπὶ γῆς.
Καθιεῖζαι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μενεῖ, διὰ τὸ ἑδραῖον τοῦ
χαθίζεσθαι.

*? [lebr. 1v, 12. ** Μαιν, xxvitri, 18.

litare faciet in regionibus Ecclesie ους. Vel per
diluvium, sanctum baptisma intellige, quo peccata
demerguntur : quod baptisma Dominus inhabitare
faciet in Ecclesia.

Et sedebit Dominus Rex in seculum. Rex fide-
lium nimirum, atque eorum, qui baptismi lavacro
purgati sunt. Data est. enim mihi, ínquit, potestas
ín celo, et in terra **. Sedebit autem, positum est,
pro, Manebit, propter stabilitatem, quz in sessione
denotatur.

339

EUTHYMII ZIGABENI

310

Vens. 14. Dominus fortitudinem populo suodabit, Α Κύριος ὶἰσχὺν τῷ «Ααῷ αὑτοῦ δώσει. TQ τῶν Χρι-

Populo Christianorum scilicet qui sub daemonum
ac passionum tyrannide olim. opprimebantur.

Dominus benedicet populo suo in pace. Oppres-
sum bello populum roborabit, et in tempore pacis
bene:licet : hoc est gratia sua dignum faciet, per
donum sancti Spiritus. Vel benedicet, pro, lauda-
bit, tanquam sibi placentem et gratum.

Psalmus Cantici renovationis domus ipsi David.
PSALMUS XXIX.

Quid sit Psalmus Cantici in procemio dictum est.
De reliqua hujus psalmi inscriptione varie sunt
interpretum sententi:x. Aliqui enim dicunt per do-
mum hoe in loco, intelligi animam ipsius beati
David, qux: prophelici charismatis quoddam erat
liabitaculum : οἱ per renovationem domus, reno-
vationem divin: gratie intelligunt, quando uitni-
rum post adulterii et czedis crimina, peracta ρᾳ-
nitentia dignus rursum effectus est, cui a Domino
prophetize donum restitueretnr. Alii domum, fide-
lium Ecclesiam esse dicunt: et per renovationem
domus, renovationem illam intelligunt, qua fit per
regenerationem baptismatis. Alii item festivitatein
illam renovationi similem, quam Ezechias Rex
post Assyriorum profligationem in templo celebra-
vit : templum quippe domus Domini est : ita. ut
prasens psalmus, cui inscriptum est, Psalmus can-
lici renovationis domus, enuntiet, quaenam verba
dicta fuerint a beato David, si ail eum verba psalini
referainus , aut. quaenam verisimile esset dici

στιανῶν πολεμουμένῳ ὑπὸ τυράννων f] δαιμόνων, fj
παθῶν.

Νύριος εὐ.Ἰογήσει τὸν «Ἰαὸν αὐτοῦ ἐν' elprivm.
Πολεμούμενον μὲν, ἑἐνισχύσει, ἐν τῷ χαιρῷ τῆς
εἰρήνης εὐλογήσει, τουτέστι, χάριτος ἀξιώσει, διὰ
τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. "H εὖ.]ογήσαι,
ἀντὶ τοῦ, ἐπαινέσεται, εὐχαριστοῦντα αὑτῷ. |
ψα]μὺς Ὡδῆς ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαξίδ.
WAAMOZKe. ^'

Τί μὲν ἐστι Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἓν τῷ προοιµίῳ τῆς
ἐξηγήσεως τῆς παρούσης βίβλου προείρτται * περὶ
δὲ τῆς λοιπῆς ἐπιγραφῆς διάφοροι λάγοι φέρονται.
Τινὲς μὲν φασιν, οἶχον ' μὲν τὴν τοῦ Δαθὶδ ψυχὴν
ὀνομασθῆναι, ὡς κατοικητήριον Υεγονυῖαν τοῦ προ-

D φητικοῦ χαρίσµατος * ἑγκαινισμὸν δὲ τὴν αὖθις

ἀνανέωσιν, ὅτα μετὰ τὴν πορνείαν καὶ τὸν φόνον
Οὑρίου µετανοῄσας θερμῶς, Ἠδιώθη πάλιν τοῦ προ-
φητεύειν, ὡς τὸ πρότερον. Tivi; δὲ οἶκου μὲν, thv
Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἐγχαινισμὸν δὲ, τὴν διὰ
τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ βαπτίσματος ἀνακαίνισιν
αὐτῆς. "Άλλοι δὲ ἐγχαινιαμὸν ἐχάλεσαν τὴν ἔγχαι-
νισμῷ ἑοικυῖαν, ἣν ὁ Ἐζεχίας ἑώρταζε μετὰ τὸν
ἀναίρεσιν τῶν ᾿Ασσυρίων, ἓν τῷ ναῷ τῷ οἴχῳ Κν-
ρίου * ὡς εἶναι τὸν φαλμὸν τοῦτον, ψαλμὸν ong τοῦ
ἑγχαινισμοῦ τοῦ οἵχου, προαναφωνοῦντα, τίνας εἰχὸς
λόγους ῥηθῆναι τηνικαῦτα, εἴτε παρὰ τοῦ Δαθὶδ,
else παρὰ τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε παρὰ τοῦ Ἐζεχίου *
ἑχάατῳ γὰρ τούτων ἁρμόσειεν ἄν. Τὸ 05, τοῦ Aa616,
ἀναγνωστέον χαθ ἑαυτὸν, δηλοῦν τὸν ποιῄσαντα"

debere ab Ecclesia, aut ab ipso Ezechia. Unicuique enim eorum potest accommodari. Et quod ajt
ipsius David, per se legendum est, ut auctoris tantum nomen exprimat.

Vgns. 2.. Exaliabo te, Domine, quoniam suscepisti Q,

me. Sed quonam pacto humilis homo eum poterit
exaltare, qui excelsus est? Confitendo nimirum ac
predicando, quod altusis sit ac sublimis. Hac ra-
tione magnificare etiam Deum quis dicitur, qui
magnum íllum esse asseverat , quemadmodum
econtra, is Deum humiliat, ac deprimit, qui humi-
lia ac vilia de eo loquitur. Suscepisti vero, hoc
est, sublimasti, atque allevasti, auxilii nimirum tui
sus Jacerem.

Nec delectasti inimicos meos super me. Si de beato
David psalmum exponis, per inimicos, eos in-
tellige, quibus daturum se Deus illius regnum
comminatus fuerat per prophetam Nathan ; si de
Ecclesia , demones; si vero de rege Ezechia,
Assyrios. Non delectasti autem, hoc est, Non per-
misisti ut dcleclarentur adversum me.

Vgns. 39. Domine Deus meus, clamavi ad te, et
sanasti me. Non sero, inquit, me curasti. Ubi
enim confessus est bealus David delictum suum
dicens : Peccavi Domino *', statim ei. dictum est a
Nathan : Abstulit Dominus peccatum tuum. ?*.. Ec-
clesia etiam pari modo quando baptismatis tempore
Deum invocat, statim abluitur a peccatorum plagis :
οἱ beatus Ezechias sacco indutus, et supplicans ad
Dcum, confestim liberatus est ab obsidionis plaga.

95 ]] Reg. xu, 16. ** Ibid.

9 gk l

'Ὑψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέ.αδές ps. IIo; ὁ τα-
πεινὸς ὑψώσει τὸν ὑψηλόν; Ἡ δηλονότι ὑψηλὸν αὐτὸν
ὁμολογῶν * οὕτω γὰρ xal μεγαλύνει αὐτὸν, ὡς pé-
γιστον δογµατίζων, ὥσπερ Ex τοῦ ἑναντίου ταπεινοῖ
καὶ σμιχρύνει, ὁ ταπεινὰ καὶ μικρὰ περὶ αὑτοῦ
φθεγγόμενος. Ὑπέ.αδες δὲ, ἀντὶ τοῦ Μετεώρισας,
ἐχούφισας κατεῤῥαγμένον τῇ ἁμαρτίφιὺ ποθεὶς χεῖρα
τῆς βοηθείας σου.

manum supponens, cum »eccatorum onere depres-

Καὶ οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς µου ἐπ ἐμέ.
Κ ατὰ τὸν Δαθὶδ μὲν, ofc δοθῆναι τὴν βασιλείαν a5-
τοῦ ὁ θεὸς διὰ τοῦ προφήτου τοῦ Νάθαν ἠπείλησα *
κατὰ δὲ τὴν Ἐκχλησίαν, τοὺς δαίµονας * χατὰ δὲ
«bv Ἐζεχίαν, τοὺς ᾿Ασσυρίους * Οὐκ εὔφρανας
δὲ, ἀντὶ τοῦ, U)x ἔδωχας εὐφρανθῆναι αὐτοὺς xat"
ἐμοῦ.

Κύριε ὁ θεός µου, ἐἑκέκραξα πρὸς σὲ, καὶ Ιάσω
µε. Δπλονότι οὐκ εἰς μακράν ᾿ ὁ μὲν Υὰρ Δαθὶδ εἰ-
πὼν, Ἡμάρτηκα τῷ Κυρίῳ, Ίκουσεν εὐθὺς, ὅτι “ο
Κύριος ἀφεῖλε τὸ ἁμάρτημά cov: ἡ δὲ Ἐχχλησία,
ἐπικαλουμένη αὐτὸν ἓν τῷ χαιρῷ τοῦ βαπκτίσµα-
τος, εὐθὺς ἀπολούεται τὰς πληγὰς τῆς ἁμαρτίας *
ὁ δὲ Ἐζεχίας σάκχον περιθαλλόμενος. ! ττεύσας,
ταχέως láün ἀπὸ τῆς πληγῆς τῆς πολιορχίας.

341

COMMENT. IN PSALMOS.

312

Kal ἀγήγαγες ἐξ ᾖδου τὴν ψυχήν µου. Κατὰ A. Vgns. 4. Domine, deduxisti ab. inferno animam

μὲν τὸν Δαθὶδ χαὶ ctv Ἐκκλησίαν, ἀπὸ tou σχὀό-
τους τῆς ἁμαρτία;. Ἡ χαὶ διὰ τὴν τοῦ ἄδου χατά-
Ἄνσιν τοῦτο, καὶ τὴν τῶν φυχῶν ἐλευθερίαν. Κατὰ
δὲ τὸν Ἐξεχίαν, ἀπὸ τοῦ σχότους τῆς δουλείας, 3
σχότωσιν ἐμποιεῖ,

᾿Εσωσάς µε ἀπὺ τῶν καταδαινόντων εἰς Aáx-
xor. Τὸ αὐτὸ πάλιν εἶπεν * ἔθος γὰρ τοῖς εὐχαρι-
στοῦσι, πομχ[λλειν τὴν διήγησιν τῆς εὐεργεσίας.
Λάκκον δὲ νοῄήσεις τὸν ἄφυχτον χίνδυνον, τοιοῦτος
Υὰρ ὁ βόθρης, ἢ τὸν τάφον, f| τὸν ἅλην * xal ταῦτα
Υὰρ lv τῷ βάθει τῆς γῆς εἰσὶ χαὶ ἄφυχτα. "Ἑσωσάς
με, φησὶν, ἀπὸ τῶν χκαταδαινόντων εἰς κίνδυνον *
χατὰ μὲν τὸν Δαθὶδ καὶ τὴν Ἐχκλησίαν, Ψυχικόν"
χατὰ δὲ τὸν Ἐκεχίαν, σωµατικόν. Xph δὲ γΥινώ-
σχειν, ὅτι οὐ πάντα τὰ ἑξῆς ῥητὰ, τούτοις ἁρμό-
ζουσιν, ἀλλά τινα * τοιαῦτα γὰρ, ὡς ἐπίπαν, τὰ
προφητιχά.

Ὑάατε τῷ Kvplo οἱ ὅσιοι αὐτοῦ. Οἱ ἔίχαιοι
αὑτοῦ, οἱ &vápscot* οἱ γὰρ μὴ οὕτως ἔχοντες, Φἀλ-
λοντες οὗ φάλλουσιν. Οὐ γὰρ δύναται δἐνδρον πονη-
phv καρποὺς ἀγαθοὺς ποιεῖν, οὐδὲ χαρδία θανατη-
φόρος, ῥήματα ἐχβάλλειν ζωῆς.

Ἐξομο.ογεῖσθε τῇ μνήμῃ τῆς δικαιοσύνης
αὐτοῦ. Καὶ εὐχαριστεῖτε τῆς (07) µνήµης αὐτοῦ,
ὅτι ἐμνημόνευσεν ἡμῶν αὕτη, τῶν ἐπιλελησμένων,
διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν.

"Ott ὁργὴ év τῷ θυμῷ αὐτοῦ, καὶ ζωὴ ἐν τῷ
0ε.Ιήματι αὐτοῦ. "Opyhv μὲν ὀνομάζει νῦν τὴν χό-
λασιν 'θυμὸν δὲ, τὴν ἀγανάχτησιν. Ἔστι δὲ τοιοῦτος
ὁ νοῦς * ὅτι χόλασις μέν στιν, ἓν τῇ ἀγαναχτήῆσει
αὐτοῦ * ζωὴ δὲ, Ev τῷ θελήµατι αὑτοῦ : τουτέστιν
ἀγανακτῶν μὲν, χολάσει, ὡς δίχαιος "θέλει δὲ ἀεὶ
ἐλεεῖν, ὡς ἑλεήμων, ὡς εἶναι τὸ μὲν, περιστάσει
ἀπροαιρέτῳ * «b δὲ, φύσει θελητικῇ ' φησὶ γὰρ διὰ
Ἰεζοχιήλ * Mh θεἸήσει θέΊω τὸν θάνατον τοῦ
ἁμαρτω.1οῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέύαι αὐτόν. Προτάττει
δὲ ἡ Γραφ] τὰ λυπηρὰ τῶν ἡδέων ' (98) ἠἡδύσιμα
γὰρ μετὰ λυπηρὰ τὰ χρηστὰ, ὡς τό ^ Ἐγὼ Ίπο-
κτενῶ xal ζῇν ποιήσω᾽ πατάξω, κἀγὼ lácopat.

pheta maesta jucundis : eo quod dulciora videantur bona qus post tristia obveniunt.

meam. Sive exponas psalinum de beato David, sive
de Ecclesia, per infernum intellige tenebras peccati.
Vel his verbis inferni destructionem et animarum
liberationem significat. Quod si de Ezechia, tene-
bras formidinis. Solet enim formido tenebras
generare.

Salvasti me a descendentibus in lacum, Eamdem
iterum aliis verbis repetit sententiam, quemadmo.
dum mos est iis, qui de acceptis beneficiis gratias
aguut. Per lacum vero inevitabile perienlum in-
tellige. Nam qui in lacum aut foveam aut infernum,
qux» omnia in profundo terre sunt, incidit, illinc
evadere non potest. Salvasti me, inquit, ab iis
qui descendunt in periculum ; in periculum, inquam,
animz, si de Ecclesia, aut de David intelligas : sed
corporale, si de Ezechia. lllud autem animadver-
tendum est, quod.qux sequuntur, non omnia his
tribus congruunt, sed aliqua tantummodo ; slc eaim
fere se habent verba prophetica.

Vgns. 5. Psallite Domino sancti ejus. Vos, ο justi
et virtute praediti. Nam qui hujusmodi non sunt,
tametsi psallant, Domino non psallunt, neque enim
potest arbor mala fructus bonos facere, nec cor
mortiferum, ac caedibus plenum , verba vite einit-
tere,

Et confitemini memorie sanctitatis ejus. Et gva-
Uas agite illius memori», quod nostrum scilicet
meminerit, quorum antea , ob delicta , fuerat

C oblitus.

Vgas. 6. Quoniam ira in excandescentia ejus et
vita in voluntate ejus. Per iram, castigationem set
punitionem jntelligit ; et sensus est quod castigatio
in excandescentia Dei est; vita vero in ejus volun-
tate, hoc est, quod licet, ut justus, puniat quoties
excaudescit, ut misericors tamen, semper cupit ac
vult misereri, ita ut alterum, quod puniat, non ita
ex]clectione Dei esse demonstretur, sed casu quo-
dammodo, propter hominum delicta : alterum vero,
quod vivificet, ex natura ejus esse appareat, et vo-
luntarium : quemadmodum et alibi per Ezechielem

. docet dicens : Non volens volo mortem peccatoris ,

sed uti convertatur, et vivat 35. Pro»ponit etiam Pro-
Simile csl

illud : Ego occidam et vivificabo, percutiam et sanabo **.

Τὸ ἑσπέρας αὐισθήσεται χ.Ἰαυθμὸς, καὶ εἰς D . Ad vesperum demorabitur fletus et ad matutinum

τὸ αρωῖ áyaAAlacic. Τοῦτο βούλεται δηλοὺυν, ὅτι
à μετάνοιαβταχεῖαν ἀνεπάγεται την συγχώρησιν.
'O0 γὰρ ἑσπέρας χλαύσας, τὸ πρωϊ ἀγαλλιάσεται,
παρηγορούµενος τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
Ἔστιδὲ xai προφητεία περὶ τῶν ἀποστόλων, οἷς ἓν
ἑσπέρα τοῦ Σᾳ66άτονυ, μετὰ τὴν ταφὴν τοῦ Σωτῆρος,
χλαίουσι, xal τὸ mput τῆ: Κυριανῆς al γυναῖχες Exó-
µισαν χαρᾶς εὐαγγέλια, xal ὅτι ἀνέστη ὁ Κύριος.

5» Ezech. xvi, 202. 39 Deut. xxxii, 39,

letitia. Sensus est, quod penitentia de peccatis ,
celerem secum adducit veniam. Nam qui vespere
sua fleverit peccata, mane postmodum summa lz-
titia exsultabit, adventu nimirum sancti Spiritus
consolatus. Est et hzec prophetia de apostolis, qui-
bus post Domini sepulturam vespere Sabbati flen-
tibus, mane, Dominico die mulieres jucuadum
illud lztiti2 nuntium attulerunt, Dominum resur-

Varia lectiones.

(97) S:ribe τῇ vfi, vel subaudi ἕνεχεν.

(98) ἴσ. ἠλίονα.

MI»

EUTHYMII ZIGABENI 4H

rexisse asscverantes. Ezechias autem et universus À Καὶ οἱ περὶ τὸν Ἑξεχίαν δὲ, μετὰ φορὰν (99) ἄπει-

populus, vespere in unum collecti flebant , cum
horrendas Sennacherib minas audissent , timentes
se jamjam in inimicorum potestatem perventuros :
ri mane gummo gaudio affecii sunt , intelligentes ,
quod ea nocte tot millia hostium fuissent ab an-
gelo Domini interempta. Demorabitur vero , hoc
est, habitabit.

VgRn3. 7. Ego autem dizi in abundantia mea : Non
movebor in agculum. Potest hoc tam Ezechize quam
be:to David accommodari, qui in tempore secunda
fortunz arbitrati sunt eam stabilem semper futu-
ram, et uunquam adversam. Per abundantiam enim
bonum 4ο felicem &tatum iutelligit, οἱ per motio-
nem, seu fluctnationem, conversionem a stabilitate.

Vegas. 8. Domine, in voluntate tua prastitisti de-
cori meo potentiam , avertisti (aciem tuam a me, et
factus sm conturbatus. Ad. eosdem possunt bec
verba pertinere. Illam, inquit, potentiam, quam
pulchritudo seu decor meus antea habebat : íllam
nimirum cláritatem atque excellentiam regni , non
mea ego virtute, aut meis meritis, ser te sic vo-
lente habebam. Avertisti autem protectionem tuam
a me, propter existimationem meam , et statim in
turbulentiam atque calainitates versus sum.

Vgns. 9. Ad te, Domine, clamabo. Consecutus a
te tempestivum auxilium, ad te in futurum'clamabo.
Udtur autem propheta sepenumero hoc verbo,
quando preces ex intimo emissas corde significat.

λὴν τοῦ Σεναχηρεὶμ ἑσπέρας συλλεγέντες, xal χλαύ-
σαντες, ὡς ἤδη χατασχεθησόµενοι, τὸ πρωῖ χαρᾶς
ἐπλήσθησαν, διὰ τῆς νυχτὺς ἀοράτως ἀναιρεθεισῶν
τῶν τησρύτων ἑχείνων χιλιάδων. ΑΜὑ.λισθήσεται δὲ,
ἀντὶ τοῦ, σχηνώσει,

Ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ εὐθηγίᾳ pov * O0 μὴ σα-
Ίευθῶ εἰς τὸν αἱῶνα. Τοῦτο περὶ Δαδίδ ἐστι xal
Ἐζεκίου, ol iv ταῖς εὐημερίαις αὐτῶν, Qvvo, μὴ
δυσπραγῆσαί ποτε. Εὐθηνία μὲν γὰρ, ἡ εὐεξία »
σάλευσις δὲ, ἡ παρατροπὴ τῆς εὐσταθείας.

Κύριε, àv τῷ θελήματίι σου παράσχου τῷ κά»
Aet µου δύναμιν, ἀπέστρενας δὲ τὸ πρὀσωπόν
σου, καὶ ἐγενήθη» τεταραγµένος. Περὶ τῶν αὐτῶν
καὶ ταῦτα ' φησὶ yàp, ὅτι νπερ εἶχε δυνάµιν τὸ
χἆλλος µου πρότερον, ftot ἡ λαμπρότης xal περι-
φάνεια τῆς βασιλείας pov, σοῦ θελήσαντος εἶχον,
xa οὐκ ἐξ ἐμῆς ἀρετῆς, Απέστρεφας Υὰρ τὴν ἐπι-
σχοπἠν σου διὰ τὴν ἐμὴν οἵησιν, xat εὐθὺς ὀγενόμην
ἐν θορύόῳ xat συμφορᾷ.

Πρὸς σὲ, Κύριε, νεκράξοµαι. ᾽Απολαύσω ταχείας
ἐπικουρίας * πρὸς ob εἰς τὸ Eg; χεχράξοµαι. Παρα-
τηρητέον δὲ, ὅτι τὸ κράζειν, καὶ τὸ]βοᾷν, ἐπὶ των
ἐκ καρδίας δεοµένων τίθησιν ἡ Γρσφή.

Et ad Deum meum deprecabor. Eamdem repetit C — Ka! πρὸς τὸν Θεόν jov δεηθήσοµαι. Τὸ αὐτὸ

sententiam. Vel. quod supra ait, Ad te, Domine, ad
Patrem dictum est : et quod nuncait ad Deum meum,
ad Filium pertinet. lllum autem diem przxnuntiare
mihi videtur beatus David, quo Absalon filius eum
persecutus est, in qua persecutione Deum invoca-
vit : vel. diem illum, quo Ezechias foctus est certior
per Proplietam , quod sequenti die ei moriendum
erat, quo audito, stàtim Deo pro vita sua supplica-
vit. Clamabo, inquit, et precabor sic dicens :
Vgns. 10. Que utilitas in sanguine meo dum de-
scendo in corruptionem ? Per sanguinem , propriam
carnem intelligit, quz sanguine concreta est. Quz-
πα, inquit, est utilitas in carne. mea, ita aucta
atque ornata, si ad putrefactionem deventurus sum?
satius esset nunquam natum fuisse. Naturam enim
humanam vilipendit Propheta hoc in loco, quasi
mortalem et brevi exstinguendam : wnde alibi
etiam ait : Homo vanitati similis factus est.
Nunquid confitebitur tibi pluvis, aut annuniiabit
veritatem tuam? Verba similia illis sunt : Non
mor(ui laudabunt te, Domine, neque. omnes qui
descendunt in in[(ernum; sed nos qui vivimus benedi-
cemus Domino **. Fidens enim in summa Dei pa-
tientia. ac longanimitate causam suam justilicat
dicens : Nunquid pulvis ille, iu quem ego resol-

*! Psal, cxpun, 4. δὲ Psal. cxi, 17.

κἀνταῦθα. "H πρὸς σὲ μὲν, δ.ὰ τὸν Πατέρα * πρὸς
τὸν Θεόν µου δὲ, διὰ τὸν Υἱόν. "Eotxs δὲ mposayo-
ρεύειν τὴν ἡμέραν καθ) fjv αὐτὺς à ᾿Αδεσαλὼμ ἐδίωχε
τὸν Aa6!5 * διωχόµενος γὰρ οὗτος, ἐἑπεχαλέσατο τὸν
Δαθίδ * $ xa0' fv Ἐφεχίας πληροφορηθεὶς διὰ του
προφήτου ὅτι αὗριον ἀποθανεῖται, ἰχέτευσεν τὸν
Κύρων περὶ τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς. Κεκράξοµαι, qrot,
χαὶ δεηθήσοµαι, λέγων οὕτως"

Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἷματί µου, ἐν τῷ καταδα(-
vsu µε εἰς διαφθορά»; Λἷμα λέγει τὴν σάρκα *
ἡ οὰρξ τὰρ, αἷμα πεπηχὀς ἐστι. Ποία, φησὶνο
ὠφέλεια τῇ σαρχἰ µου, οὕτως αὐξπθείσῃ, ἐπεὶ χατα-
θῆναι µέλλω εἰς σΏψιν. "Αμεινον γὰρ μηδὲ Ύεννη-

D θῆναί µε. Φαυλίζει δὲ τὴν φύσιν, ὡς ἐπίχηρον, xat

ὁλιγοχρόνιον. "Ανθρωπος Υὰρ. Φφησὶ, µαταιόζητε
ὡμοιώθη.

Mh ἑξομο.ογήσεταί σοι χοῦς, f] drvaryreAsi
τὴν ἀνήθειάν σου; Όμοια ταῦτα τῷ * Οὐχὶ vexpol
αἰνέσουσί cs, Κύριε, οὐδὲ πάντες οἱ καταθαί-
νοντες εἰς ᾷδην' dAA' ἡμεῖς, οἱ ζώντες, εὖὐ.ογή-
σοµεν τὸν Κύριον. θαῤῥῶν γὰρ τῇ ἀνεξιχαχίᾳ τοῦ
Θεοῦ, δικαιολογεῖται, λέγων * Αρα εὐχαριστήσει ὁ
χοῦς, εἰς ὃν ἀναλνθῆναι κινδυνεύω; ἢ διδάξει τοὺς

Varie lectiones.

(99) fc. ἀπειλῆς.

345
&yvoovvtae, ὅτι σὺ ἁληθῶς θεὸς, 3 ὅτι ἀληθής; Τὸ
μὲν, (1) τῶν ἄλλων θεῶν φευδῶν ὄντων ' τὸ δὲ, ὡς
πληροῦντός σου :ὰ ἐπηγγελμένα, Βέλτιον οὖν ἔτι
Cv µε, εἰ xal μὴ δι ἐμὲ, ἀλλ᾽ ἵνα δοξολογῶ σε xal
ὑμνῶ, xal χηρύττω τὴν ἀλήθειάν σου.

COMMENT. IN ΡΞΑΙ.ΜΟΣ.

T

Α vendus sum, gralias aliquando tibi aget ? Nunquid.

etiam" ille, ignorantes docebit, qued vere ac verax
Deus es? vere quidem quasi reliqui Dei "falsi sint,
alierum vero ut juesa, ac mandata tua perficiat.
Melius est igitur ut adbuc presenti vita fruar, si

ob nullam privatam mei ipsius rationem, saltem ob iHam vel maxime, at glorilicem te, et laudem,

atque ut veritatem tuam praz«dicem.

"Hxovce Κύριος ., xal 1.éncé µε. Αἱσθόμενος
τῆς µελλούσης βοηθείας, ὡς ἤδη γεγονυίας, αὑτὴν
διηγεῖται. "Ἠχουσεν τῆς ἑμῆς χραυγῆς, τουτέστι,
προσήχατό µου τὴν δέησιν ’ οἱ γὰρ μὴ προσιέµενοι,
οὐδ᾽ ἀχούειν ἀνέχονται.

Κύριος ἐγενήθη βοηθός µου. Αχούσας Ἀλέησεν,
καὶ ἐλεῆσας, ἐδοήθησέ µοι, ῥυσάμενος ἐχ τοῦ τηνι-
χαῦτα θανάτου.

Ἔστρεψας τὸν κοπετόν µου εἰς χαράν. Κοπε-
τός ἐστι τὸ θρηνεῖν καὶ τὸ τύπτειν τὸ στῆθος xol
τὰς παρειάς ' χόπτω γὰρ τὸ εύπτω. Ἐνήλλαξε τὴν
λύπην pou εἰς xapáv.

x

Vrns. 11. Audivit Dominus et. misertus est. mei-
Prievidens Propheta adfuturum sibi divinum auxi-
lium, illud narrat ut jam przstitum : Audivit, in-
quit, clamorem meum, hoc est, Admisit oratio-
nem meam. Nam qui non admittuntur, audiri non
possunt.

Dominus factus est adjutor meus. Audiens miset-
tus est, et adjuvit me, eripiens a morte, qua tanc
impendebat.

Vgns. 12. Convertisti planctum meum in gaudium
mihi. Plaugere idem est quod lugere, ac genas pe-
€:usque percutere. Verbum enim plango, ume
plaga. idem signiücat, quod c&do seu percuiio.

[Eamdem enim etymologiam servat Grxca dictio.] Commutavit itaque luctum ac merorem meum in

ketitiam.

Αιέῤῥηξας τὸν σἀχχον nov, xal περιέζωσάς µε
εὐφροσύνην, Ὁ cáxxo;, µετανοίας ἦν xal ταπει-
νώσεως σύμδολον * οἱ γὰρ µεγάλῃ καὶ ἀπαρηγορήτῳ
συμφορᾷ περιπεσόντες, aáxxoy περιεδάλλοντο, xal
σπηδὸν τῆς κεφαλῆς κατέπασσον ' ὅτε δὲ ἐφυχαγω-
Ὑοῦντο, περιῤῥήξαντες αὐτὸν, εὐφροσύνης ἱμάτια
περιεζωννύοντο. Διέῤῥηξας, ἀντὶ τοῦ, Ἐξέδυσας τὸ
πένθος * Περιέζωσας δὲ, τουτέστιν, ἠμφίασας εὖ-
φροσύνην.

Conscidisii saccum meum, et pracinzieti me leii-
tia. Saccus, penitentie, atque humilitatis signum
erat. Sacco enim indui solebant, et cinere caput
aspergi, si quando in maximam atque inconsola-
bilem calamitatem inciderent, et eessante demum
calamitate consolati, saccum scindebahnt, οἱ Letitize
vestibus induebantur. Conscidisti itaque saccum,
boc es!, Luctu me exuisti; et ordcinzisti me, hac
est, induisti lzetitiam.

"Όπως ἂν γά1ῃ σοι ἡ δόξα µου. "Iva. ἀνυμνὴ (..— Ves. 45. Ut cantet tibi gloria mea. Ut vita mea.

σε ἡ δεδοξασµένη ζωή µου: δεδοξασµένη δὲ, διὰ
τὴν παρὰ σοῦ βοῄθειαν. "H xal ἄλλως, δόξαν λέγει
τὸν νοῦν, ᾧ τετιµήµεθα διὰ τὸ xax! εἰχόνα εἶναι
θ:οὔῦ.

Καὶ οὐ μὴ κατανυγῶ. 'Av τοῦ, Ob ph κατα-
νυγῶ, Οὐ μὴ σιγήσω ἠρμήνευσεν ὁ Σύμµαχος: &x
τοῦ προηγουμένου οὖν τὸ ἑπόμενον ἑδηλώθη * ἔπε-
ται γὰρ τῇ χατανύξει σιγή. Ἠ, Ob μὴ κατανυχῶ,
ἀντὶ τοῦ, Οὐ μὴ ἁμαρτήσω ἔτι, ὡς δηλοῦσθαι διὰ
τοῦ ἐπομένου τὸ προηγούµενον: ἔπεται yàg τοῖς
ἁμαρτάνουσι χατάνυξις.

Κύριε ὁ θεός µου, elc τὸν αἰῶνα ἐξομο.ογήσο-
paí σοι. ᾿Δεὶ εὐχαριατήσω, ὡς τοιαύτης µε σωτη-
plas ἀξιώδαντι. Καὶ ἄλλως γάρ * Δι’ ὅλου τοῦ rdp-
όντος αἰῶνος εὐχαριστήσει αὐτῷ, τοῖς ἡμεεέροις
στόµασι χρώμενος, ὁσάχις ἄδομεν τὸν ψαλμόν,

Εἰς τὸ céloc Ῥαήμὸς τῷ Δαθὶδ ἑκστάσεως.
TY AAMOZ A'.
Elec τὸ τέλος μὲν, ὡς περιέχων προφητείαν εἰς
τὸ τέλος ὁρῶσαν; Εκστάσεως δὲ φαλμὸς, ὡς
μνημονεύων τῆς παρατροπῆς ἣν παρετράπη, pot-

4.

gloriam assecuta laudei te; assecuta dico gloriam,
ob auxilium a te mihi prestitum. Vel aliter : Per
gloriam, mentem, seu intellectum intélligit, quo
maxime honoramur, cum ob illum ad imagincm
Dei facti esse dicamur.

Et non compungar. Pro, Non compungar, 8$ymma-
clus interpretatus est, Et non taceam. Ex eo eniin
quod praecedit, significatum est qnod consequitur.
Compunctionem enim taciturnitas comitatur. Vel
aliter : Non compungar, hoc est, Non amplius pec-
Cabo $ ut ex consequenti preceedens significe-
tur. Num post peccatum sequitur compunctio,

Domine Deus meus, in saeculum confitebor. tibi.
Perpetuo, inquit, tibi gratias agam, eum hujus-
modi me salute dignum feceris. Vel aliter : Per-to-
tum hoc przesens seculum, gratias semper Deo agit
beatus David, per ora, ac labia quorumcunque
fidelium, qui illius celeberrimos psalmos Deo ca-
nunt.

In finem psalmus ipsi David exstasis.
PSALMUS XXX.

Jn finem quidem ideo inseriptum est, quia pro-
phetia hie continetur qus ad finem tendit. Exstaeis
autein Psalmus jdeo dictus est, quia commutatio-

Yarie lectiones.

(1) Addendum fortasse ὡς,

^H

EUTHYMII ZIGADENI

348

nem illam commemorat, quam passus est beatus Α χεύσας τὴν Οὐρίου γυναῖχα, xal ἀνελὼν αὐτόν * ἔχ-

David post adulterium Bersabez, et cedem Uriz,
Fxstasim enim rectitudinis transgressionem inter-
pretantur. Compositus est autem eo tempore, quo
Absalon fllius eum persequebatur. Possumus etiam
nohis przesentis psalmi verba accommodare, si loco
Absalonis et Aclitophelis et aliorum inimicorum,
dz:monem principem, cum illius satellitibus et
ministris intelligamus, et alia suo significatu simi-
liter capiamus.

Vzns. 2. Je te, Domine, speravi, non confundar in
seculum. Eumdem habent sensum ας verba,
quem et illa : Deus meus, in te sperati, non con-
fundar in seculum; qua exposuinus in secundo
versiculo psalmi xxiv.

In justitia tua libera. me, et. erue me. Indignus
equidem sum tuo auxilío. Ob tuam tamen justi-
tiam, qua iniquos omnes ac parricidas condemnas,
libera me. Idem autem est hoc in loco liberare,
quod eruere, ab inimicorum nimirum insidiis,
aut ab ipsa morte.

Vrns. 5. Inclina aa me aurem tuam. De inclina-
tione auris diximus in psalmo xvi, ibi : Inclina
«urem (uam mihi, et exaudi verba mea.

Aecelera ut eruas me. Non tantum, inquit, libera
me, sed accelera ut id facias.

Esto mihi in Deum protectorem. Pro, Este mihi
Deus protector. Idioma est et hoc Hebraleze lin-
gus. Vel ideo Deum protectorem dicit, quia antea
quidem Deus illi erat, at nunc in adversitatum
tempore non simpliciter ut Deum illum sibi adesse
postulat, sed etiam ut protectorem.

Et in domum re[ugii, ut salvum me facias. Ut
salves me in tempore fug: confugientem ad te,
tanquam ad przsidium aliquod, et ad locum mu-
nitum atquo inexpugnabilem.

VERS. 4. Quoniam fortitudo mea et refugium
meum es (u. Quia utraque hzc quz postulo, tu
oim mihi przestitisti. Nam et alias auxilium mihi
tium przsto adfuisse expertus sum.

Et propter nomen tuum deduces me, et enutries
9^. Et confldo, inquit, non ob meam virtutem,
sed propter nomen tuum, quia nimirum
misericors. Dedaces autem me ad locum vite, ab-
ducens a periculis. Et enutries me, ia angustia
necessariarum rerum constitutum. Vel propter no-
mén tuum, circumloquendo dixit, hoc est, pro-
pter te.

Vens. 5. Educes me de laqueo hoc quem abscon-
derunt mihi, Per laqueum nunc consilium intellige
ab Achitophel Absaloni datum, ut studeret quanto
οπής alicubi locorum concludere beatum David
"nde evadere non posset. Laqueus enim dicitur,
quod capiat cum, qui in ipsum inciderit. Abscon-

B

στασιν γὰρ, thv παραφορὰν τῆς εὐθύτητος ἑρμη-
νεύουσιν, Ἐῤῥέθη δὲ xa0' ὃν καιρὸν ἐδιώχετο παρὰ
τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ᾿Αθεσαλώμ. Οὐχ ἥττον Σὲ, καὶ
ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν προσήχει τὰ ῥήματα τοῦ φαλμοῦ,
νοοῦντι ᾿Αδεσαλὼμ xal ᾽Αχιτόφελ xal τοὺς τοιού-
τους ἐχθροὺς, τὸν διάβολον καὶ τοὺς ἄλλους δαίμο-
vae, xal «' ἄλλα οἰχείως ἐχλαμθάνοντι.

Πρὸς cà. Kópis, fjAxica, μὴ καταισχυνθείην
εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο (3) «ταὐτὸν δύναται τὸ» "O
θεός μυ. ἐπὶ col πέποιθα, pd) καταισχυνθείην'
εἷς τὲν αἰῶνα. Καὶ ζήτει λοιπὸν τὴν ἐξήγησιν ἓν
τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ χδ’ φαλμοῦ.

Ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥύσαι µε, γαὶ ἑξε1οῦ
με. El καὶ ἀνάξιός elut βοηθείας, ἀλλάγε διὰ τὴν
σὴν ῥύσαι µε δικαιοσύνην, ftu χαταδιχάζει τοὺς
πατραλοίας, xa ἁπλῶς πάντας τοὺς ἁδικοῦντας.
Ταὐτὸν δὲ τὸ, 'Ῥύσαι µε, καὶ τὸ, 'ECeAoD µε"
δῆλον δὲ, ὅτι τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἑνέδρας.

KAivov πρός µε τὸ οὓς cov. Περὶ τῆς χλίτεως
τοῦ θείου ὠτὸς elpfixapev ἐν τῷ ἐκκαιδεχάτῳ φαλ-
μῷ, ἕνθα τό. Κ.ῑῑνον τὸ οὓς σου ἐμοὶ, καὶ εἰσὰ-
χουσον τῶν ῥημάτων» µου.

Τάχυνον τοῦ éteAécÓal qe. Mh µόνον ἐξελον
με, ἀλλὰ καὶ τάχυνον εἰς τοῦτο.

Γενοῦ pov εἷς θεὸν ὑπερασπιστήν. Τὸ, Elc
8sbv ὑπερασπιστὴν, ἀντὶ τοῦ, θεὸς ὑπερασπι-

C στής' ἰδίωμα γὰρ τοῦτο τῆς Παλαιᾶς. Καὶ Eoo po:

εἰς τόδε xal τόδε. Καὶ ihv Κύριος θεὸς αὐτοῦ: ἀλλ᾽
οὐχ ἁπλῶς θεὺν αὐτοῦ τοῦτον εἶναι ζητεῖ, ἀλλὰ
shy ὑπερασπιστὴν, ἓν χαιρῷ ταλαιπωρίας.

Καὶ εἰς οἶκον καταφυγῆς, τοῦ σῶσαί µε. Ἐπὶ
τὸ σῶσαί µε ἐν χαιρῷ φυγῆς, χαθάπερ τινὶ φρουρίῳ
ἀναλώτῳ προσφεύγοντά σοι.

"Ot: κραταἰωμά µου, καὶ καταφυγἠή µου σὺ sl.
Διότι xal ἄμφω ἃ ζητῶ, σύ pov γέγονας, xoi της
παρὰ σοῦ xol ἄλλοτε πεπείραµαι βοηθείας.

ἝἜνεχεν toU ὀνόματός σου ὁδηγήσεις [8, xal
διαθρέγεις µε. Καὶ πἐποιθα, ὅτι, εἰ μὴ διὰ τὴν

vocaris D ἑωὴν ἀρετὴν, ἀλλά Ύε διὰ τὸ σὺν ὄνομα, ἑλεήμων

Y&p ὀνομάζῃ, ὁδηγήσεις µε εἰς τόπον ζωῖς, ἑξάγων
µε τοῦ xtyb3vou, χαὶ διαθρέψεις µε, πιεζόκενον ἓν-
δείᾳ τῶν ἐπιτηδείων. "H τοῦ ὀνόματός σου, ἀντὶ
τοῦ, σοῦ, περιφραστιχῶς.,

Ἐξάξεις µε ἐκ παγίδος ταύτης, ἧς ἔκρυψάν μο).
Παγίδα λέγει νῦν τὴν συμδουλὴν ᾿Αχιτόφελ, ἣν τῷ
᾿Αβεσαλὼμ οὗτος ὑπέθετο, συγχλεῖσαι τὸν Δαθὶδ, ἓν
ἀφύχτῳ διασχεφάµενος. Παγὶς μὲν γὰρ, ὡς (5) συλ-
λαμθάνοντα τὸν περιπίπτοντα. Ἐκρύδη δὲ αὐτῷ, διὰ
τὸ λαθραῖον ' πᾶσα γὰρ παγὶς χέκρυπται. Ὑπολήνη

Varie lectiones.

(2) ἴσ. τούτιρ.

(3) Pp. Σνλλαμδάνουσα, f| συλ)αδοῦσα.

342

COMMENT. IN PSALMOS.

350

δὲ xal ἄλλως παγίξα τὴν πρόσφατον ἐπιδουλὴν τῶν À derunt autem eum, noc est, secreto ausposuerunt,

δαιμόνων.

"Οτι σὺ εἶ ὁ ὑπερασπιστής µου, Β ὑριε. Πάλιν
τῷ θεῷ μµόνῳ τὴν βοῄθειαν ἐπιγράφει ' τοῦτο μὲν
εὐγνωμονῶν, ὡς προευηργετηµένος * τοῦτο δὲ, xol
εἰς οἵκτον διὰ (4) τῆς ἀλόγου συνεχείας ἐχχαλοῦμε-
vos αὐτὸν, ofa µηδένα ἕτερον βοηθὸν ἀδιόλογον ἔχειν
διαθεθαιούµενος.

Elc χεῖράς σου παραστήσομαι τὸ αγεῦμά µου.
T7, σῇ δυνάµει χαταπιστεύσω Ίδη τὴν ψυχἠν µου,
τουτέστιν ἐμαυτὸν, μηδενὶ ἄλλῳ θαῤῥῶν, Χεῖρας δὲ
θεοῦ, τὴν ἰσχὺν χαλεῖ: ἓν χεροὶ γὰρ ἡ δύναμις.

Ἑ λυζρώσω µε, Κύριε, ὁ θεὸς τῆς dAn6slac.
Πολλάχις γάρ µε ἔσωσας ἀπὸ τοῦ Γολιάθ, ἀπὺ τοῦ
Σαοὺλ, χαὶ ἀπὸ χινδύνων ἄλλων. "H xai ἄλλως,
προφητεύει περὶ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας. 'O θεὸς δὲ
τῆς ἀ.ληθείας, ἀντὶ τοῦ, Αληθινὸς, ὡς χαὶ ἓν τῷ στίχῳ
τοῦ χη΄ Φαλμοῦ παραδεδώχαμεν.

Ἐμίσησας τοὺς διαφυΑάσσογτας µαταιότητας
διακεγῆς. ᾽Απεστράφης τοὺς ἐφ᾽ ἱκανὸν τηροῦντας
τὰς µαταίας βουλὰς, χαὶ uh µεταγινώσχοντας, ἀλλὰ
θαῤῥοῦντας, ὁποῖοι σαν οἱ περὶ τὸν ᾿Αξεσαλώμ" τὸ
διακενγῆς Ob πρόσχειται, ἀντὶ τοβχρήίστως xal
περιττῶς, διὰ τὸ ἁποτευχτιχὸν τοῦ σχοποῦ.

᾿Εγὼ δὲ ἐπὶ et Κυρίφ fixa. Καὶ οὑχ ἐπὶ
κανουργίχις, ὡς ἐχεῖνοι.

Ἁγαλωιάσομαι, καὶ εὐρρανθήσεμαι ἐπὶ τῷ
&Aéet σον. Ἡ δ.ὰ τῆς ταυτολογίας τὸ ὑπερδάλλον
τίς μµελλούσης ἡδονῆς παραστῆσαι βούλεται’ 7)
ζήτει τὴν διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στἰχῳ τοῦ θ’ ψαλμοῦ»
'"Ex) τῷ ἐλ6ει δὲ, ὃ ποιῄσεις εἰς ἐμὲ, τὸν ἑλέους
ἄξιον δι) ἃ πέπονθα.

"οτι ἐπεῖδες ἐπὶ τὴν ταπείγωσίν µου. Ἡ τα-
πεΐνωσις ποτὸ μὲν δηλοῖ τὴν ἀτυφίαν, ποτὰ δὲ τὴν
γαχουχίαν καὶ ταλαιπωρίαν, ὡς xal vov. Πέπεισμαι,

. ut nimirum lateret, Solent autem laquei elom dis

poni. Vel aliter, per laqueum, insidias intellige,
nuper a d:emone dispositas.

Quoniam tu es. protector meus, Domine. Rursus
soli Deo auxilium sibi prestitum ascribit, atque
hoc partim, ut acceptorum beneficiorum gratus
exs'stat, partim ut. perpetuitale sermonis , Deum
magis ac magis ad misericordiam advocet, dum
nullum se alium in tantis periculis. condignum
habere adjutorem ostendit.

Vrns. 6. In manus tuas, Domine, commendo
spiritum meum. Potente. tus, inquit, animam
meam, hoc est me ipsum, servandum tradam, cum
in nullo alio confidam. Per manus autem Dei, for-
titudinem illius intelligit, In manibus enim poten-
tiam habemus et vires.

Redemisti me, Domine, Deus. veritatis. Szpenu-
mero enim me salvasti, 4 Goliath nimirum, à
Saul, atque a multis aliis periculis. Vel aliter ,
przdicit quod salvandus esset. Et quod ait, Devs
veritatis, expone, boc est, Deus verus : ut tradi-
dimus In quarto versiculo psalmi xxvi.

Vrns. 7. Odisti omnes observantes vanilates su-
pervacue. Avertisti, inquit, eos omnes qui inania
observant consilia, et. quos commissorum scele-
rum non modo non ponitct, sed in eis etíam con-
(dunt, quales erant Absalon, et ejus complices.
Quod vero ait, Supervacue, intellige pro, inutiliter
a€ superflue : eo quod inaniter ac procul a signo
suo ietu feriant.

Vens. 8. Ego autem in. Domino speravi. Non in
astutiis ut illi sperant.

Exsultabo et letabor in misericordia (μα. Hac
repetitione sententie, summam delectationem ac
I»titiam demonstrare voluit, quz futura erat. Vel
ila potest differenti ratio assignari, quam tradi-
dimus in tertio Psalmi 1x versiculo. 7n misericor-
dia autem tua, quam nimirum facies erga me, Nam
ob ea quz passus sum, misericordia tua me dignum
puto.

Quoniam respexisti lumilitatem meam. Bumilitas
aliquando pro ea virtute accipitur qu» directe
opponitur superbiz, aliquando autem pro depres-

φτσὶν, ὅτι ἐπεῖδες ἐπὶ τὴν ανντριδὴν, fjv ὑφίστα- D sione atque afflictione, ut hic. Confido enim, in-

µαι παρὰ τῶν xatabuoxóytov µε’ ᾿Οφθα.μοὶ, γὰρ
Kvplov ἑπὶ δικαίους.

"Ecocac ἐκ τῶν ároyxor tiv Ψψυχήν µου.
"Ἠδη πρραγορεύε; τὴν ἑαυτοῦ σωττρίαν, διηγούµενος
αὐτὴν ὡς γεγενηµένην λοιπὸν νόµῳ προφητείας. Ἡ
xai ἄλλως, παλαιᾶς μνημονεύει βοηθεἰίας ' ἀν αγκῶν'
δὲ, τῶν περ'στάσεων xaX χινδύνων. Διά δὲ τῆς Ψυ-
ye. ὅλον ἑαυτὸν ἐσήμανεν. [οτὲ μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς
Φυχῆς δηλουτα: ὁ ἄνθρωπος, 0; ky τῷ. Λευϊτικῷ,
Πᾶσα φυχὴ fitic φάγεται θΥησιµαϊῖον, ἢ 0npid-

quit, qued ad contritionem atque ad miseriam
meam respexisti, quam ab ils sustineo qui me per-
sequuntur : Oculi enim Domini super justos.
Salvasti de necessitatibus animam meam. Ecce
quod salutem suam jam praedicit, eam narrans
quasi jam prasstitam, atque hóc lege prophetis.
Yel aliter, 3ntiqua commemorat beneficia, el per
necessitates, infortunia ac pericula, et per animam
suam, semetipsum intelligit. Accipitur enim szepe-
numero anima proipso homine, juxta quod legi-
mus in Levitico : Onnmis anima qu& comederit mor-

Varie lectiones.

ιδ) fe. τοῦ λόγον.

52

; EUTHYMII ZIGABENI 3

3

ticinum aut captum a fera 31, eL es qua sequuntur. A JAuocov, xal τὰ ἑξῆς ' ποτὲ δὲ, ἆπὸ σαρχὸς, ὡς τό.

Sicuti ctiam aliquando, caro pre bomine accipitur,
juxta illud ? Ad te omnis caro veniet **.

Nec conclusisti ine in. manibus inimicorum. loc
per se clarum est.

Siatuisti in. loco spatioso pedee meos. Hoc est, in
ampla libertate, ab angustia nimirum circumdan-
tium me inimicorum.

VEBs. 10. Miserere mei, Domine,quoniam tribulor.
Kursum ad propositum refugit solamen, salutem
suam accelerans, ob intensam divinz misericordise
commemorationem.

Turbatus est in ira oculus meus.In ira tua nimi-
rum. Nam si ob commissa atque errata mea iratus
mihi non fuisses, in tantam sane nunquam conci-
dissem miseriam, Quapropter turbatug est oculus
meus, ob assiduas lacrymas. Nam quod LXX dixe-
runt : Turbatus est, Symmachus reddidit Caligavit,

Anima mea el venter. meus. Anima quidem ob
summam mostitiam et tedium, venter vero quod
cibum non reciperet. Possunt haec etiam juxta
,anagogicum sensum intelligi, et oeulus quidem
sumi pro intellectu, ut. diximus in psalmo vt; et
anima pro spe, quie pusillanimes refrigerat ; et
venter pro. memorativa, ut ita dicam, illa animze
parte, in qua rationalis cibus reeonditur.

Vens. 11. Quia defecit in dolore vita mea, et anni
mei in gemitibus. Α communi sensu sumenda sunt
verba Ίνα : Miserere mei, Domine, quia pre nimio

dolore defecit vita mea, el pra acerbis gemitihus,
anni mei, hoc est, dies vitz mex defecerunt. ldem
cnim significat vita mea, quod, anni mei. Idioma
cst eiiam peculiare apud sacram Scripturam,
quo quis in summo dolore constitutus, appellare
«e mortuum soleat, propter inbecillitatem videlicet
virium corporis.

.Cufirma:a est. in paupertate fortitudo mea. Pro-
pter paupertatem hic, inediam et jejunium un.
teligit, quod ex ipsa ctiam historia conspici po-
test.

Et ossa mea contyrbata sunt. Mota sunt a fortitu-
dine, et soliditate illa, quam habebam, non valen-
iio amplius, ut ontea, me sustinere. Fortitudo

Πρὸς cé πδσα σὰρξ fj£st.

EvréxAswdc µε εἰς χεῖρας ἐχθρῶν. Τοωῦτο σα-
φές.

"Ectncac àv εὑρυχώρῳ τοὺς πόδας /ιου. "Ev
εὐρυχωρίᾳ, τουτέστιν εἰς πλάτος ἐλευθερίας, ἀπὸ
τῖς στενοχωρίας τοῦ χυχλώµατος τῶν ἐχθρῶν.

Ἑ λέησόν µα. Κύριε, ὅτι θ.1/δομαι. Πάλιν ἐπὶ
thv προτεθεῖσαν ἀνατρέχει παρἀάχλησιν, δίὰ τῆς
ἐπιτεταμένης ἐλεεινολογίας ἐπιταχύνων την σωτη-
ρίαν.

Εταράχθη iv δυμῷ d ógüaApóc pov. Ti σῷ
δηλονότι * εἰ μὴ γὰρ ἐθυμώθης διὰ τὰ mporsytvy-

B μένα pot σφάλματα, o0x ὃν οὕτως ἑταλαιπωρούμην.

Διὸ χαὶ ἐταράχθη ὁ ὀφθαλμός µου, ἀπὸ τοῦ συνεχῶς
δαχρύειν» τὸ γὰρ ᾿Εταράχθη, ὁ Σύμμαχος ἐθο-
Aen ἡρμήνευχεν.

Ἡ yvy µου καὶ ἡ γἀστήρ κου. Ἡ μὲν, ἀπὸ
τοῦ σφοδρῶς ἀδημονεῖν xal ἀχηδιᾶν * ἡ δι, ἀπὸ του
μὴ προσίεσθαι ερογήν. Δύναται ἀναγωγιχκῶς νοεῖ-
σθαι, ὀφθαλμὸς μὲν ὁ νοῦς, ὡς iv τῷ ἕχτῳ φαλμῷ
προέφηµεν * φυχἠ δὲ, ἐλπίδες, ὡς ἀναψύχουδαι τὸν
ὁλιγωροῦντα * yasvhp δὲ, t5 μνημονεντικὸν µέρος
ες φυχῆς, ἐν ᾧ θησανρίζεται $ λογικὴ βρῶσις.

"Ort ἐξέιπεν ἐν ὀδύνῃ ἡ ζωή µου. καὶ τὰ Ern
µου ἐν στεναγμοῖς. ᾿Απὸ χοινοῦ ληπτέον τὸ, Σ.6η-
cóv µε, Κύριε, ὅτι, φησὶν, ὑπὸ τῆς ἄγαν ὀδύνης

C ἐξέλιπεν ἡ ζωή µου, καὶ ὑπὸ τῶν πιχρῶν στεναγ-

μῶν τὰ ἔτη µου, Ίχουν αἱ ἡμέραι τῇ; ζωῆς pou
αὐτὸ δὲ δι ἀμφοτέρων σημαϊνεται. Ἰδίωμα δὶ τῆς
Παλαιᾶς τὸ ἐπὶ τῆς ἄγαν περαωδυνίας λέγειν, ὅτι
᾽Απέθανον, διὰ «kv ἀσθένειαν πάντως τῶν σωµα-
φιχῶν δυνάµεων.

Ἡσθένησεν àv πτωχείᾳ ἡ ἱσχύς µου. Πτωχείαν
ἐνταῦθα τὴν ἀπὺ τῆς ἁσιτίας νόει *. xal τοῦτο γὰρ
ἡ ἱστορία παρέστησεν.

Καὶ τὰ ὁστᾶ µου ἑταράχθησαν. Παρεκινήθισαν
&p' fc. εἶχον στερεότητος, μὴ δυνάµενα συνέχειν, ὡς
τὸ πρότερον. Νοεῖται δὲ πάλιν dj ἀνδρία τῆς (oye,

. ciam pro virilitate animi accipitur, juxta quod D ἐφ᾽ f πτωχείαν εἴπῃς την ἀπὺ τῆς θείας ἑγχατα-

per paupertatem, hic eam intelliges, quam quis
patitur cum derelinquitur à Deo, et per 065a, solidas
aique constantes cogitationes.

Vzns, 19. Supra omnes inimicos vteos factus sum
opprobriam. Exprobrant enim inihi omnes, atque
objiciunt ignaviam, veluti qui ob propria peccata
adfugerim ae victus sim

Et vicinis meis valde. lpsis etiam gentibus, rc-
gui mel fuítimis, in summo opprobrio habitus
sum, qnx cum antea felicitatibus meis inviderent,
modo infortunium, ac calamitatem meam vehemen-
ter mihl exprobran!t.

7 Levit. xvi, 15. ?* Psal. Lxiv, 5.

λείφεως * ὁστᾶ δὲ, ol στεῤῥοὶ Xoytopof.

Παρὰ πάντας τοὺς ἐχθρούς µου ἐγεν ᾖύην ὄνει-
δος. Ανὰ πάντας, εἰς πάντας *. ὀνειδίνουσι γάρ pot
ὡς φεύγοντι, ἀνανδρίαν, xal ὡς ἠτιωμένῳ διὰ τὰς
ἐμὰς ἁμαρτίας.

Καὶ τοῖς γείτοσί µου σφόδρα. Καὶ ταῖς γειτν:ᾶ-
σι τῇ βασιλείᾳ µου ἔθνεσιν λίαν ἑγενόμην ὄνειδος '
φθονοῦντες γάρ µοι πάλαι διὰ τὰς εὐπρατίας µου,
νῦν ἀφειδῶς ὀνειδίζουσι την δνστυχίαν καὶ cup
qopáv.

3»3

COMMENT. 1N PSALMOS.

954

Kul φόθος τοῖς γγωστοῖς µου. Δεδιόσιμὴ πως A ΕΙ timor, motis meis. Verentut. enim ne ob fa-

χινδυνξύσωτι διὰ τὴν εἰς ἐμὲ οἰχείωσιν.

Οἱ θεωροῦντές i8, ἔξω ξφυγον ἀπ ἐμου. Ἐξε-
τρέποντο, μὴ δοῖεν ὑπόλιψιν, ὡς ἐμοὶ πρόσκεινται,
καὶ τὰ ἀνῆχεστα πἀθοιεν.

Ἐπε.ἠσθην» ὡσεὶ νεχρὸς ἀπὸ καρδίας. ἘἜπ-
ελήσθην ἀπὸ xacbia; τῶν φίλων, τουτέστιν, ἐμονώ-
θην, ὡς δη νεχρὸς, διὰ τὸ ἄφυχτον τῆς ἀναιρέσσεως.
Ὥσπερ νεχρὸς, ἐν λἠθῃ ῥίπτεται, οὕτω χἀγὼ, δε-
δοικότιων τὴν ὑποψίαν.

miliaritatem, atque amicitiam qua mecum econjun-
eti sunt, periculura aliquod sustineant.

ενος. 15. Οἱ videbant me, foras fugerunt a me.
Conversi sunt à me, inquit, ne suspicionem ali-
quam injicerent, se mihi adhzrere. lllinc quippe
imminere eis periculum poterat.

Oblivioni datus sum, tanquam moriaus, a corde.
Α corde, inquit, amicorum meorum oblivioni da-
tus sum : Άοο est mel obtiti sunt, veluti. hominis
jam mortui sunt. Ob inevitabilem enim interitum
pro mortuo existimatas sum, vel eo pacto, quo

inortuus quis in oblivienem projicitur, et ege oblivieni datus sum : verentibus nimirum amicis
weis, ne in adversariorum meorum suspicionem venirent.

᾿Εγενήθην ὡσεὶ σκεῦος ἁπο.]ω.]ός. "Qorep τὸ

Factus sum quasi vas perditum. Quemadmodnm

σχεῦος σωζόμενον μὲν, χρήσιµον δοχεῖ, ἀπολλύμε- p utile esse videtur omne vas, seu instrumentum,

voy δὲ, ἐν ἁμνημοσύνῃ Ὑένεται, οὕτω δὲ κἀγώ.

donec integrum ac salvum est, et contra inutile

eflicitur atque e memoria hominum labitur, si deperditum sit, its etiam de me dici potest,

"Ott ἤχουσα tvróyov aoddor, ἄεριοικούνγτων
xvxAó0sv. Κανταῦθα ληπτέον ἁπὺ χοινοῦ τὸ, "EAén-
σον, ὅτι οἰχκείοις ὡσὶν Έκουσα dóyov παρὰ πολλῶν,
ὧν εἷς χαὶ ὁ Σεµεεὶ ἦν, λοιδορούµενος xat διαθάλλων
φεύγχοντα τὸν Δαθίδ.

Ἐν τῷ ἐπισυναχβηναι αὐτοὺς ἅμα ἐπ᾽ ἐμὲ,
«ou Ja6stv τὴν γυχήν µου ἐδουλεύσαντο. Συν:
αχθέντες δὲ οἱ ἐχθροί µου ἐν ταὐτῷ, χατ) ἐμοῦ ἐδου -
λεύσαντο, ὥστε ἀφελέσθαι mb τοῦ σώματός µου
τὴν φυχἠν µου. Τὸ 'Azx' ἐμοῦ γὰρ νῦν, τὸ σῶμα δη-
4ol. Λέχει δὲ περὶ τῆς βουλῆς, fv ᾿Αχιτόφελ ὑπέθετο.
Ἐμάνθανε γὰρ πάντα διὰ Σαδὼκ καὶ ᾿Αδιάθαρ τῶν
ἱερέων, ὡς ἡ τῶν Βασιλειῶν ἀναπτύσσει Βίθλος.

Ἐλὼ δὲ ἐπὶ ool, Κύριε, ἤ Ίπισα. Ἐκεῖνοι μὲν
οὕτως * ἑνὼ δὲ, co µόνῳ πέποιθα.

Eixa* Σὺ εἶ Θεός µου. 'O ἐξούσιαστής µου”
τοῦτο γὰρ τὸ Θεός voy ἐμφαίνει χαὶ λοιπὸν, ὡς βού-
λει, τὰ xav ἐμὲ οἰκονόμησον,

Εν ταῖς χερσί σου οἱ κ.ηροί µου. Οἱ χληροί

µου, xal τοῦ θανάτου µου καὶ τῆς ζωῆς µου, ἢ τῆς
ὁυσπραγίας µου xol sónpayía; µου, tv τῇ δυνάμει
χ:ῖνται τῇ of] ^ χεῖρας γὰρ ἐνταῦθα ταύτην ὑπολη-
πτέον. [ζύριος γὰρ θαγατοὶ καὶ Gooyoret, ζαπεινοἳ
«αἱ ἀνυγοῖ * ὥστε, σοῦ θέλοντος, f) νιχήσας ζήσομα:,
3 νικηθεὶς ἀποθανοῦμαι,
Ρύσαι µε ἐκ χειρὺς ἐχθρῶν pov, καὶ éx τῶν κα-
ταδιωκόντων µε. Οἶδα ὅτι o0 θέλεις τὸν ἐμὸν θά.
νατον, s; ἀνοσιώτατον ' mal; µου vip, ὁ τοῦ-
τον ἐπείγων. Οὐ µόνον 6$ σαν ἐχθροὶ οἱ χατ-
άγοντες αὐτὸν τῆς βασιλείας, ἀλλὰ xal φεύγοντα
κατεδίωχον.

Vgns, l4. Quoniam audivi vituperationem multo-
rum habitantium in circuitu. Hoc in loco etiam a
conmuni sensu sumendum est verbum, Miserere.
Quia propriis auribus, inquit, vituperari me a
multis audivi, atqueinter czteros 4 Semci, qui
fugientem me Absalonisinsidias couviciis et ca-
lumniis insecutus est.

Dum convenirent. simul adveruum me, accipere
animam meam conciliati sunt. lnimici mei in unum
adversum me congregati consilium inierunt, ut
animam meam. auferrent a corpore. Nain quod
ait In me, intelligendum est, In corpus meum. Hoc
autem dicit de consilio suggesto ab Achitopbel.
ltesciebat enim omnia beatus David a Sadoc, at-

C que ab Abiathar sacerdotibus, ut legimus in libris

Regum. |

VEBS. 15. Ego autem in te, Domine, sperari. lili
quidem, inquit, hoc pacto se habent, ego vero in
te uno confido,

Dixi : Tu es Deus meus. Qui mihi scilicct, robur
3c potentiam przas!as ; ita enim sibi vult hoc in loco
dictio illa , Deus : veruin tu, ut libet, inquit, omnia
qua ad me pertinent dispensato.

Vgns. 46. In manibus tuis sorles mea. Sortes
mea, mortis nimirum et vitz mez ; vel sortes, se-
cunde, atque adverse fortunas. [lec enim otnnia,
in potetestate tua sunt. Per manus etiam potesta-
tem intelligere debemus : Dominus enim mortificat

p *! vivificat, humiliat οἱ exaltat *, Quamobrem te

volente, aut victor vivain, aut victus moriar.
Libera me de manu inimicorum meorum, et a per-
sequentibus me. Novi quod tu non vis mortem
meam, et quod a tanto facinore abhorres ut
occidar a filio. Filius enim meus est qui mortem
mihi inferre conatur, Savitiam preterea inimi-
corum suorum in boc vel maxime ostendit, dum

satis non fuisse cis significat, quod jpsum regno expulissent, sed addit quod fugientem eliam perge-

quebantur,

v] Reg .1, 6, 7.

/

355

γεκο. 17. Ostende faciem tuam ρε servum A

tuum. — Ostende, hoc. est, Converte.. Ávertere
quippe eain videris, quoties ob peccata mea cessas
milii opem ferre. Per faciem autem Dei, illius visi-
tationem atque castodiam, seu etiam benevolentiam
intelligit.

Salvum me fac ἐπ misericordia (ua. Si non
propter me, saltem ob misericordiam tuam. De
te enim dixisti in libro Levitici: Ego misericors sum.
. NXEns. 18. Domine, non. confundar, quoniam in-
vocavi te. Simile est quod legimus psalmo xim:
Non confundar, quoniam speravi in te.

Confundantur impii εἰ descendant in. infernum.
Achitophelem impium appellat, vcluti qui legem de
parricidio non est veritus, dum filium irritavit
adversus patrem, atque insurgere in eum
fecit. Aliqui autem dicunt, verba hsec formam
quidem imprecationis habere, sed vim tenere
prophetiz, atque przedici ea qua passurus erat
Achitophel, qui summa refertus confusione, quod
consilium Clusi suo prepositum fuisset, laqueo
suspensus seipsum interemit. Multiplicibus vero
verbis beatus David, adversus inimicos se impu-
gnantes divinam advocat indignationem : primum
ca ratione, ut castigati meliores redderentur :
Percute enim, inquit, argentum reprobum, et pur-
gabitur 39: secundo, ut in hac vita tormentis
affecti, in futura ab aternis ponis liberentur ;
tertio, ut posteri hoc pacto moderatiores fierent;

scelestus enim videns sibi similem cxi, eruditur; ς

quarto, ut przssens vita ab hujusmodi pestilenti
vitio liberetur ; quinto, ne alii addantur : cernentes
nimirum ac veriti plagas illis illatas; sexto, ne
ejus *!,

V&ns. 19. Muta fiant labia dolosa que loquuntur
conira jusium iniquitates in superbia εἰ despectione.
Per labia dolosa Achitophelis labia intelligit, ve-
luti quae antiquum dolumeo usque occultaverant,
et qua muta facta sunt quia paulo post enectus
est. Justum autem seipsum appellat, eo quod
nec Absalonem injuria unquam affecerat, nec
Achitophelem, aut alium ex eorum sociis. Per
iniquitatem vero, eorum consilium intelligit, quo
filium adversus patrem irritabant. J^ superbia
etiam addit, quia jactabat Achitophel nocte illa

EUTHYMII ZIGABENI

396

'Ezxigavor τὸ πρόσωπὀν σου ἐπὶ τὺν ÓovA0v
σου. — Ἐπίφανον, ἀντὶ τοῦ, ἑπίστρεφον. Mh
βοηθῶν pot yàp, δοχκεῖς ἀποστρέφαι τοῦτο, διὰ τὸ
τῶν ἁμαρτιῶν µου (5) εἰδαχθές. Ἡρόσωπον δὲ, τὴν
ἐπισχοπὴν καὶ οἰχείωσιν χαλεῖ.

Σῶσόν µε ἐν τῳ ἐλέει σου. Ei μὴ δι ἐμὲ, ἀλλά
διὰ τὸ σὺν ἔλεος. Σὺ γὰρ εἶπας ἓν τῇ βίδλῳ τοῦ
Λευϊτικοῦ, ὅτι Ἐ ἰεήµων εἰμι.

Κύριε , μὴ καταισχυνθείη», ἐπεκαλεσάμην
σ8. Ἔοιχε τοῦτο τῷ εἰχοστῷ τετάρτῳ φαλμῷ' Μὴ
καταισχυγθείηγ, ὅτι ἤ Ίπισα ἐπὶ c6.

Αἱἰσχυνθείησαν» ἀσεδεῖς, xal καταχθείησαν
εἰς ᾷδου. ᾿Ασεθῆ μὲν λέγει τὸν ᾿Αχιτόφελ, ὡς μὴ
σεθόµενον τοὺς χατὰ πατραλοιῶν νόµους τοῦ θεοῦ,
ἐν τῷ ἐπεγείρειν τὸν υἱὸν τῷ πατρί. Τινὲς δὲ λέγουσε,
τὰ παρόντα ῥητὰ ἰσχὺν μὲν ἔχειν ἀρᾶς, δύναμιν δὲ
προφητείας ' προείρηχεν γὰρ & ἔμελλε παθεῖν. Καὶ
ἠσχύνθη γὰρ, προτιµηθείσης τῆς τοῦ Χουσὶ συµθου-
λῆς, xal ἀνῃρέθη, βρόχον ἀψάμινος. Διὸό πολλὰ δὲ
ταῦτα τὴν θείαν ἀγανάκτησιν κατὰ τῶν πολεμοόντων
αὐτῷ ἐχχαλεῖται * ἓν μὲν, ὥστε τούτους βελτιωθή-
ναι Τύπτε γὰρ, φησὶν, ἀδόκχιμον ἀρ]ύριον , καὶ
καθαρθήσεται ' ἕτερον 6k, ἵνα τῷδε βασανισθέντες,
ἐχεῖ ῥυσθῶσι τῶν αἰωνίων χολάσεων ' τρίτον, ἵνα
χαὶ ἕτεροι διὰ τοῦτο σωφρονισθῶσι πανοῦργος γὰρ,
φησὶν, ἰδὼν ἄφρονα τιμωρούμενον χραταιῶς, αὐτὸς
παιδεύεται * τέταρτον, ὥστε xal βίον λοιμµώδους
ἁπαλλαγῆναι χαχίας * πέμπτον, ἵνα ph xai ἄλλοι
ἐπιτεθῶσιν αὐτῷ, τὰς ἐπενεχθείσας ἑχείνοις φοδη-
θέντες πληγάς * ἕκτον, ἵνα μή τινες εἴπωσιν, Οὖκ
ἔστι σωτηρία αὑτῷ ἐν τῷ θεῷ.

quis illud dicere possit: Non est salus illi in Deo

"A.laJa γεγηθήτω cà xslAq τὰ δὀ.Ίια, τὰ «Ία-
λοῦγτα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν, ἐν ὑπερη-
φαγίᾳ καὶ ἑξουδεγώσει. Χείλη δόλια, τὰ τοῦ 'Ayt-
τόφελ, ὡς χρύφαντα τὸν Ex πάλαι δόλον ἄχρι τότε,
ἃ χαὶ ἅλαλα γεγόνασιν, ἀποπνιγέντος οὐκ tl; pa-
χράν. Δίχαιον δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡς : µη ἁδιχήσαντα f|
τὸν ᾿Αθεσαλὼμ, f) τὸν ᾽Αχιτόφελ, fj τινα τῶν σὺν
αὐτοῖς. Ανομίαν δὲ, τὴν τούτου συμθουλὴν ὀνομάζει"
ἄνομος Υὰρ, ὡς παραθήῄγουσα υἱὸν πρὸς τὸν πατέρα.
Ἑν ὑπερηφανίᾳ δὲ, ὅτι ἐμεγαλαύχησε δύνασθαι δι
ὅλης τῆς νυχτὸς ἑχείνης (0) ἀποπεσεῖν, xal ἀνελεῖν

sese impetum facturum atque interempturum Da- D αὐτὸς τὸν Δαθὶδ, ὡς ἓν τῇ Βασιλειῶν ἐδίδαξε β:6)ῳ.

vil, ut habetur in libris Regum. 7n despectione
similiter, quia opprobrio ac contumelia euim affe-
cerat.

Vgas. 20. Quam magna multitudo bonitatis tuc,
Domine, quam abscondisti timentibus te ! Quam
magna, pro, valde magna: philosophatur autem
propheta, modo longauimitatem Dei, modo vindi-
ciam admirans, atque ait, quod valde ampla est

* Pgal. xi, 7. ** Psal. i1, 3.

Εξουδεγώσει δὲ, ὅτι xal Ὀθρισὲν αὐτόν.

Ὡς πολὺ τὸ π.ῆθος τῆς χρηστὀτητός σου,
Κύριε, 1v ἔχρυνας τοῖς φοθουµέγοις σε. Τὸ óc,
ἀντὶ τοῦ, λίαν. Φιλοσοφεῖ δὲ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ποτὰ
μὲν µαχροθυµίας, ποτὰ δὲ ἀμύνης, xal φησιν, ὃτι
Λίαν πολλὴ ἡ χρηστότης σου, ἣν πρὸς χαιρὸν ἔχρυ-

Varie lectiones.

(b) Γρ. Εἰδεχθές.

(6) Mallem Προσπεσεῖν.

351

COMMENT. IN PSALMOS.

3.8

Ψας τοῖς δούλοις σου, γυµνάζων τὴν πα αὐτῶν, Α divina benignitas, quam tamen ad tempus abscon-

ἐν τῷ ἀναθάλλεσθαι.

᾿Εξειργάσω toic ἑλπίζουσιν ἐπὶ σὲ, évarclor
τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἐξεπλήρωσας δὲ, xai
ἔχδηλον εἱἰργάσω αὐτὴν τοῖς ἑλπίξουσιν ἐπὶ σοι,
ὅτι ἠθέλησας ἑνώπιον πολλῶν, ἵνα µάθωσιν, ὅτι
ὑπερασπίνεις τῶν σῶν * περὶ δὲ τῶν υἱῶν ἀνθρώ-
xev, προείρηται bv τῷ Υ΄ τοῦ ὃ ψαλμοῦ. ——

Κατακρύγεις αὐτοὺς ἐν ἁἀποκρύφῳ τοῦ προσ-
ώπου σου. Τὴν ποικίλην τοῦ θεοῦ βοῄθειαν ὁμο-
λογεῖ, ὅπως τοὺς φοδουµένους αὐτὸν παντοίας ἑξ-
αιρΏται περιστάσεως * ἀναζητουμένους γὰρ, φησὶν,
ox ἐχθρῶν, χαταχρύφψεις, ἓν ἁποχρύφῳ τόπῳ σου
δηλονότι ' Τοῦ προσώπου σου γὰρ, κατὰ περί-
Φρασιν, ἀντὶ τοῦ, Σοῦ.

Ἀπὸ tapaxnc ἀνθρώπων σχεπάσεις αὐτοὺς
ày σκη»ῇ. Ἐν δὲ χαιρῷ ταραχῆς στασιαζόντων
σχεπάσεις αὐτοὺς, iv σκηνῃ τῆς σχέπης σου, ἢ
δίχην σχηνῆς.

Απὸ ἀντιῖογιας γΛωσσῶν. Απὸ χοινοῦ λη-
πτέον σκεπάσεις αὐτοὺς, ἓν καιρῷ πάλιν ἀντιλογίας
λαοῦ * ἀπὸ τῶν γλωσσῶν γὰρ τοὺς λέγοντας ἑδή-
λωσεν * ἀντιλογία δΣ, ἡ ἀπείθεια τῶν ὑπηχόων,

ΚὐΙογητὸς Κύριος, ὅτι ἐθαυμάστωσε τὸ ἕ.λεος
αὑτοῦ ἐν πό.ῖει περιοχῆς. ΠΗεριοχ] μέν ἔστι τὸ

dit servis suis, ut illorum patientiam exerceat,
dum diutius differt illis prssto esse.

Perfecisti iis; qui sperant in te, in comspectu filio-
rum hominum. Implesti ac manifestam fecisti boni-
tatem tuam, iis qui in te sperant : quandoquidem -
notum eis facere voluisti, quod tibi gratos viros
non deseris. Et quod ail : Filiorum hominum,
intellige, ut declaravimus in tertio versiculo quarti
Psalmi.

Vgns. 21. Abscondes eos in abscondito faciei tuc.
Varia auxiliorum Dei genera commemorat, et
quomodo timentes eum a quocunque liberat
periculo, Nam si ab inimicis, inquit, exquiranter,
tu abscondes eos in abscondito faciei tux, hoc
est, in abscondito loco tuo. Est enim quadam
circumlocutio.

À perturbatione hominum proteges eos in taberna-
culo. ln perturbationis seu contentionis tempore,
tu proteges eos, inquit, in tabernaculo protectio-
nis tux. Vel tu tabernaculi instar eos proteges.

A contradictione linguarum. À communi sensu
sumendum est verbum proteges. À contradictione
autem linguarum, hoc est, a contradictione po-
puli. Per linguam enim ipsos loquentes, et per
contradictionem, subditorum inobedientiaim intel-
ligit.

Vxns. 32. Benedictus Domiuus, quoniam mirificavit
misericordiam suam in civitate munitionis. Per

τεῖχος πόλις δὲ περιοχῆς, ἡ περιτετειχισµένη. C munitionem, seu (ut magis sonat Graeca dictio

φησὶν οὖν, ὅτι ᾿Επαινετὸς ὁ θεὸς, ὅτι θαυμάζεσθα:
ἐποέησε τὸ ἔλεος αὐτοῦ iv ἐμοὶ τῷ χρηµατίσαντι
αόλει περιτετειχισµένῃ * δίχην γὰρ πόλεω; τοιαύτης
ἀνάλωτος ἔσομαι, διὰ τῆς αὐτοῦ φυλακῆς.

περιοχη) per ambitum, moenia civitatis intelligit ;
unde civitatem munitionis seu ambitus, civitatem
appellat moenibus circumdatam. Lsudandus, in-
quit, maxime Deus est, qui misericordiam suam

in me notam omnibus, atque admirabilem fecit, ita ut civitas bene munita appelluri possim ; eo
quod propter summam in me Dei custodiam, inexpugnabilis sum, instar civitatis bene munita.

Εγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἑκστάσει µου' ᾿᾽Απέῤῥιμ-
μαι ἀπὸ προσώπου τῶν ὀφθα1μῶν σου. Ἔκστα-
σιν, ὡς προέφηµεν, λέγει τὴν ἐχτροπὴν τῆς εὐθείας
ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν' "Ute, φησὶν, ἑπλημμέλησα
τὴν µοιχείαν xal τὸν φόνον, μεταμεληθεὶς εἶπον,

ὃτ. ToU λοιποῦ ἀπέῤῥιμμαι ἀπὸ τῆς ἐπισχοπῆς σου.

Διὰ τοῦτο εἰσήχουσας τὴν gorii» τῆς δεἠσεώς
pov, ἓν τῷ κεκραγἑἐναι µε πρὸς σέ. Διὰ δὲ τὴν
µεταμέλειαν xal την συντριθἠν µου, εἰσήκουσάς
µου, βοήσαντος πρὸς c£. Πέπεισμαι γὰρ τοῦτο,
xai παρέξεις Bofjüstav.

᾽Α]απήσατε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ὅσιοι αὐ-
τοῦ. Ἐξ ὧν αὐτὸς (7) ἠσθάνθη τῆς θείας ῥοπῆς,
προτρέπεται τοὺς ὁσίους, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους ἀγα-
κπἂν τὸν Κύριον, μὴ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ἐξ ὅλης καρδίας *
ςοῦτο yàp διὰ τῶν ἑξῆς ἑδήλωσεν, εἰπών |

"Ὅτι ἁ 1ηθείας ἑκζητεῖ Κύριος. Τὰς ἀληθεῖς
πρὸς ἀὐτὸν ἀγάπας.

Vzns. 20. Ego autem dixi in exstasi sea : Proje-
cius sum a facie oculorum tuorum. Per exstasim, ut
superius diximus, transgressionem atque aversio-
nem intelligit, a recta via mandatorum Dei. Eo,
inquit, tempore, quo deliqui , adulterium illud et
czdem comiwittens, ac. deinde ad poenitentiam
conversus sum, dixi me deinceps projectum esse a
praesentia, εί conspectu protectionis ευ».

Propterea exaudisti vocem. deprecationis meat

D dum clumarem ad te. Ob poenitentiam et contritio-

nem mean exaudisti me clamantem ad te. Coufl-
debam enim, quod auxilium mihi esses prie-
staturus.

Vzgns. 24. Diligite Dominum, omnes sancti ejus.
Divinum propheta sehtiens auxilium, sanctos alios
et virtute przditos exhortatur, ut diligant Domi-
num, neque hoc simpliciter, sed ex toto corde.
Quod ex sequentibus signiücavit, dicens :

Quoniam veritates exquirit Dominus. Veras scili-
cet dilectiones atque ex corde.

. Varie lectiones.

(7) fe. Ἡσθάνττου

359

EUTHYMII ZIGABENT

360

Et retribuit iis. qui abundanter faciunt superbiam. Α — Kal ἁγταπεδίδωσι τοῖς περισσῶς XotoUct

luc, st predixinius, propter Achitophelem dictum
est, Cum iis igitar qui simpliciter. superbi sunt,
Peminus longanimis est : cum iis vero qui nimii
sunt in eo vitio, condigna [nee sero] delictis
retribuit supplicia.

Vgns, 9b. Viriliter agite, et [ortificetur cor
vesirum, omnes qui speratis in. Domino. Adjuvabit
procul dubio Dominus vos, et non despiciet. Nam
qui in illum confidunt, non confunduntur. Con-
sona autem bec sunt iis que babenjur in fine
Psalmi xxvi.

Psalmus ipsi David inielligentie.
PSALMUS XXJXI.

Intelligentim inscribitur, vel, quia multa erat
Propheta plenus intelligentia, quando hunc psal-
mum composuit ; vel, quia ob profundissimos
psalmi sensus, lectori multa opus est intelligentia ;
vel, quia lectorem erudit atque intelligentem red-
dit. Admonet quippe euw dicens : Nolite fieri
sicul equus οἱ mulus, quibus nom est. intellectus.
Conscripsit etiam beatus David hune psalmum
post comumissum adulterium et ecxdem : ob quz

ὑπερηφάνειαν. Τοῦτο διὰ τὸν ᾿Αχιτόφελ, ὡς προ-
ειρήχαµεν. Ἐπὶ μὲν τοῖς ἁπλῶς ὑπερηφανενομένοις,
μακροθυμεῖ ’ τοῖς δὲ περισσῶς τοῦτο πιχοῦσιν, οὐκ
εἰς μαχρὰν ἀντὶ ταύτης ἀποδίδωσιν τιµωρίαν.

Ἀνγδρίζεσθε καὶ κραταιούσόω Y) xapBla ὑμῶν,
πάντες οἱ ἑ.πίζογτες ἐπὶ Κύριον. Βοηθήσει γὰρ
ἀναμφιθόλως, xat οὗ περιόψεται. Οἱ γὰρ πεποιθότες
ἐπ᾽ αὐτὸν, οὗ pd] χαταισχυνθῶσιν. Ἐπεφώνησεν xai
ταῦτα ἑαυτνῷ iv τῷ τέλει τοῦ xc" φαλμοῦ.

VaApóc τῷ Δαδὶδ συνγέσεως.
VAAMOZ ΛΑ’.

"H ὅτι συνέσεως πλησθεὶς ἔγραφεν ταῦτα, f) ὅτι
χρεία σ»νέσεως ἐνταῦθα, f) xol ὅτι συνετίζει τοὺς
ἀναγινώσκοντας. Φησὶ γἀρ ' MÀ) γίνεσθε ὡς ἵππος
xal ἡμίογος, οἷς o$x ἔστι σύνεσις. Εἴρηκεν
δὲ τὸν παρόντα φαλμὸν μετὰ «hv µοιχείαν xoi
τὸν φόνον τοῦ Οὐρίου. Διαφόροις γὰρ περιπεσὼν
ἐκ τότε λογισμοῖς, διαφόρους ψαλμοὺς ἔγραφεν,
μνημονεύοντας ἐχείνης τῆς ἁμαρτίας. Ἡρόσφθρος
δὲ ἡμῖν ὁ φαλμὸς, ἀναλόγως ἑἐχλαμθδανόμενος,

cum in varias incidisset calamitales, varios etiam psalmos conseripsit, illa deplorans peccata. Utilis
etiam crit hic psalmus, si juxta anagogicum seusum intelligatur.

γεας. 1. Beati quorum remisse sunt iniquitates,
el quorum lecta sunt. peccata, Cum pos! commissa
a se delicta, multos pertulerit labores, beatos nunc
illos fore dicit, quibus absque ullo labore conti»
gerit, propria abluere peccata : illos nimirum οἱ-

Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ àr
ἀπεκαλ1ύφθησαν al ἁμαρτίαι. Λὐτὸς μετὰ τὴν
ἁμαρτίαν πολλὰ πονῄσας ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ, µακαρίζει
τοὺς ἀπόνως ἁπολουομένους τὰ ἐγχλήματα, τοὺς
ἠακτιζομένους αἰνιττόμενος. Ἐπεὶ δὲ τοὔτων οἱ

gni&caus, qui lavacro baptismatis hoc fueript re- (, μὲν ἐδ ἐθνῶν εἰσὶν, οἱ Gk ix περιτομῆς ^ &vo-
missionis dunum conseculi ; et. quia ex iis alii οκ píav μὲν εἶπεν, ἐπὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν, οἷς οὐκ ἐδόθη

gentibus futuri erant, alii ex circumcisione, ini-
quitates quidem qua Graeca dictione ἀνομίαις hoc

vóuos* ἁμαρτίαν δὲ, ἐπὶ τῶν ix περιτομῆς, τῶν
ὑπὸ τὸν vópov* ἁμαρτία vàp, ἀθέτησις νόµου.

est exleges. erant, ἆθ gentilibus dicit qui omni prorsus carebant lege ; βδοσαία vero de Judzis, qui sub
lege etaut. Peccatum enim neglectus est, aut contemptus legis.

Vins. 2. Beatus vir cui non imputaverit Dominus
peccatum. Cui ea ratione peccalum non. ascripserij,
quod regenerationis lavacrum ablutum jam, ac pe-
nitus deletum sit, Peccatwm indifferenter posuit pro
culpa. Quidam autem idem utraque significare eon-
tendentes. przecedentia dicta indifferenter capiunt.

Nec est in ore ejus dolus. Nec post baptisma
menlitus est, aut violavit pacta, que cum Deo
habet. Dolum enim hic pro mendacio intelligere
dehemus. Pro&tetur enim is, qui baptizatur, ope-
ribus demonum renuntiare, et Christi mandatis
$: adjungere.

. VEns. 8. Quoniam tacui. Beati isti sunt, ego vero
plangendo fatigatus silui.

Inveterata sunt ossa mea, dum clamarem tota die.
Wec fuit silentii causa. Per ossa autem vircs suas
intelligit; ossa enim corpus sustinent, ac stabilem
reddunt, Inveterata autein sunt, hoc est. infürmata
ac debilitata. Nam quod antiquam est, debilius fit.
Intirmatue, inquit, sunt vires mcs. Tota vero die,
dicit pro, Semper, atque assidue. Quoties enim in
tentationes incidebat, toties suum Ingebat pecca-
tum, quasi omnis illinc vitae sux inzequalitas deflu-

Μακάριος ávhp, ᾧ οὗ μὴ Aoplasrat Κύριος
ἁμαρτίαν. "Q οὐχ ἐπιγράψεται, οὐ μετρήσει, διὰ τὸ
ἀφανισθῖναι ταύτην παρὰ τοῦ τῆς παλιγγενεσίας λου-
τροῦ. Ἁμαρτίαν δὲ νῦν ἁδιαφόρως τὸ ἔγχλημα κέχλη-
χεν. Τινὲς δὲ τὰ ἄνω ῥητὰ, ἁδιαφόρως λαμδάνουσιν,
ix παραλλήλου τὸ αὑτὸ λέγοντες ἄμφω σηµαίνειν.

Οὐδέ ἐσει àv. τῷ στόματι αὐτοῦ δό.Ίοςο. Οὐδὲ
μετὰ τὸ βάπτισμα ἑφεύσατο τὰς εἰς θεὸν συνθήκας.
Δόλον γὰρ νῦν, τὸ φεῦδος ὑποληπτέον. "Ὁμολογεῖ
γὰρ ὁ βαπτιζόµενος ἁποτάξασθαι μὲν τοῖς ἔργοις

p τοῦ δαίµονος, συντάδασθαι δὲ ταῖς τοῦ Χριστοῦ.

"0t: ἑσίγησα. Μακάριοι οὗτοι ’ xal γὰρ ἐγὼ ἆπο-
χαμὼν ky τῷ χόπτεσθαι, ἑσίγησα.

Ἐπα λαιώθη τὰ ὁστᾶ µου ἀπὸ τοῦ xpdtziw µα
ὅ 1η» τὴν ἡμόραν. Τοῦτο ἡ αἰτία τῆς σιγῆς * διὰ δὲ
τῶν ὁστῶν, τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἑντσήμανε, Ἰὰ ὁστᾶ
γὰρ ὑπερείδουσι τὸ Quov. Ἐπα λαιώθη δὲ, ἀντὶ «on
Ἠσθένησαν, ὅτι τὸ παλαιὸν, ἀσθενέ,. Ἡσθένησε, φτ-
civ, tj δύναμίς µου. "O.mx ξὲ τὴν ἡμέκαν, ἀντὶ
τοῦ, Διὰ παντός. ᾿Οσάχις γὰρ ἂν πειρασμῷ περιέ-
πιπτεν, ὀδύρετο τὴν ἁμαρτίαν ἐχείνην, ὡς ἐχεῖθεν
αὐτῷ τῆς ἀνωμαλίας τοῦ βίου ῥνείσης. Ἐπεὶ (5p

9
“

361

COMMENT. IN PSALMOS.

362

καὶ τῇ µοιχείᾳ καὶ τῷ φόνῳ θάνατος Ἶν ἐπιτίμιον, A xisset ; et quia pro delicto czedis. et adulterii mors

τοῦτον μὲν συνεχωρήθη διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν,
ὁμολογήσας ἡμαρτηχέναι, φῄσαντος' OD μὴ dxo-
θάνῃς. Συμφοραὶ δὲ αὐτῷ xai τῇ οἰχίᾷ χαὶ παρὰ
τούτου ἠπειλήθησαν, ἃς καὶ «pb ὀφθαλμῶν ἔχειν
ὠδυνᾶτο.

Ὅτι ἡμέρας xal vvxtóc ἑδαρύνθη ἐπ ἐμὲ ἡ
χείρ σου. Τοῦτο πάλιν αἰτία τοῦ κράξειν * χεὶρ δὲ
ἐνταῦθα, f) χολαστιχὴ δύναμις * τῇ χειρὶ γὰρ χολάζει
τις» ἐδαρύνθη δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαρέως ἐπηνέχθη”
ἡμέρας δὲ xal νυχτὸς, ἀντὶ τοῦ, διὰ παντός.

'Eccpdgny εἰς ταλαιπωρίαν t ἐμπαγηναί poi
ἄκανθαν. "Άχανθαν ὀνομάζει thv ἁμαρτίαν, καὶ ὡς
ἔξωθεν παραφυεῖσαν, ἐμπειρομένην, xal ὡς νύσαον-
σαν χαὶ ἀλγείνουσαν. Ἐμπαγείσης οὖν µοι ταύτης,

περιετράπη uot τὰ τῆς οὐτυχίας εἰς ἁθλιότητα.

Thx ἀγομίαν µου ἐγγώρισα, xal την ἁμαρτίαν
(ου οὐκ ἑχάλυψα. Ἵνα μὴ δόξῃ γογγύζειν, µετέδαᾳ-
às τὸν λόγον, xai διηγεῖται πῶς ἔτυχε φιλανθρω-
πίας. Τοῦτο (8) yàp Νάθαν ἐπ᾽ ἄλλου προσώπου
δραματουργ/σαντος ci, πχρανοµίαν, εἶτα προστεθέν-
τος, ὅτι Σὺ el περὶ οὗ ταῦτα, ἑγνώρισα, qnot, τὴν
ἐμαυτοῦ πλημμέλειαν, xal οὑχ Ἰρνησάμην. Τοῦτο
γὰρ δηλοῖ τὸ, Οὑκχ éxdAvyra* ἀνομίαν γὰρ νῦν τὴν
παρανομίαν νοῄσεις, ἣν xaX ἁμαρτίαν αὖθις ἑχάλε-
σεν.

Elxa* Ἐξαγορεύσω κατ ἑμοῦ τὴν ἀνομίαν µου
τῷ Κυρίφ. Γνοὺς ὅτι ἐν ἀφύχτῳ χαταδίχτς γέχονα,
εἶπα tv ἐμαυτῷ * Ποιῄσω τόδε. Εὐθὺς γὰρ ἐξωμολο-
γήσατο, φἠσα; "Hudpenxa τῷ Κυρίφῳ.

Kal σὺ ἀφῆχας τὴν ἀσέδειαν τῆς καρδίας µου.
Διά τοῦ προφήτου Νάθαν, εἰπόντος αὑτίχα ΄ Καὶ Κύ-
ριος ἀφεῖε τὸ ἁμάρτημά σου. ἸΑσέδειαν δὲ λέγει
χαρδίας τὴν ἁμαρτίαν, ofa τῆς µοιχείας μὴ oc6a-
σθεἰίσης τοὺς περὶ µριχείας καὶ φόνου νόμους. Αφῆ-
xac δὲ. ἀντὶ τοῦ, συνεχώρησας. ᾿Αποροῦσι δέ τινες
ὡς εἰ συνεχωρήθη τὴν ἁμαρτίαν, πῶς λέγει βαρυν-
θῆναι ἐπ αὐτὸν τὴν τοῦ θεοῦ χολαστιχὴν δύναμιν ᾿
xal Φαμεν, ὅτι, ἐπεὶ αὐτὸς ὁ Δαθὶδ τὴν ὑποχριρεῖόαν

illum in penam manebat, mortem quidem pro-
pheta Nathan ei remisit, quando proprium pecca-
tum suum ingenue confessus est; dixisse enim
illum ei legiinus : Non morieris, domesticas ta-
men calamitates ei comminatus est : iu quas
modo cum se cerneret incidisse, flebat ac lamen
tabatur.

Vrns. 4. Quoniam die ac nocte gravata ett super
me manus (ua. H:ec. est rursum. clamoris causa.
Manum autem hic ponit pro puniendi potentia.
Manu enim castigare solemus, qua gravata est, hoc
est graviter delata. Die vero ac nocte, dixit pro,
perpetuo.

Contersus sum. in miseriam. dum configitur mili
spina, Peccatum spinam appellat, veluti non iute-
rius, scd exterius penetrando adnatum, et veluti
pungens ac dolorem inferens. Infixa mihi igitur
hac spina peccati, omnia qui secunda mihi o!im
erant ac prospera, conversa sunt in miseriam.

Vens. 5. [niquitatem meam cognitam tibi feci, et
peccatum meum uon. abscondi, Ne obmurmurare
Propheta adversus Deum videatur, scrmonem mu-
tat, et exponit quomodo misericordiam a Deo 60.
secutus s't. Dum Nathan, inquit, sub alia persona
delictum meum mihi narrans continxisset, 46 dein-
ccps addidisset : Tu es de quo hac dicuntur, indi-
cavi statim ego delictum meum, nec negavi. Ini-
quitatem autem eam intelliges, quam et peccatum
appellavit.

Dixi : Annuntiabo adversum me injustiiiam meam
Domino. Cognoscens me condemnationem evitare
non posse, dixi iutra me ipsum id quod eram
facturus : et statim confessus sum dicens : Peccavi
Domino.

Et tu remisisti impielatem cordis mei, Pee Natlian
scilicet prophetam dicentem : Et Dominus abstul.t
peccatum tuum **. Cordis autem impietatem ideo
peccatum appellat, quia in corde suo nullas veri-
tus fuerat leges a. Deo latas de liomicidio, aut de
adulterio. Remisisti autem, boc est, pepercisti.
Aliqui dubitant, quoinodo si remissum οἱ fuerat
peccatum, gravatam postmodum esse dicat super
se manum Dei, Et dicimus, quod postquam beatus

τῷ Νάθαν δίχην εὐθύνων, ἀπεφήνατο Évoyov εἶναι p David causam illain a propheta Nathan confictam

καὶ (9) θάνατον καὶ ζημίαν τὸν οὕτω πεπληµµελη-
χότα * τὸν μὲν θάνατον αὐτίχα συνεχωρῄθη, διὰ τὸ
θερμὸν καὶ ἐγχάρδιον τῆς ἐξομολογήσεως τὴν δὲ
ζημίαν ἀπῃητήθη, διὰ τῶν μετέπειτα συμφορῶν,
χατὰ τὴν οἰχείαν ἀπόφασιν, ἵνα μὴ τέλεον xal τά-
yo? ἁπαλλαγεὶς, ἐπιλάθοιτο ῥᾳδίως, xal πάλιν ἐμπέ-
σοι. -

Ὑπὲρ ταύτης προσεύξεται xác ὅσιος ἐν καιρῷ
** [I Reg. xi, 13.

recte intellexisset, et seipsum, quod deliquvisset
non mortis tantum, sed nox: eliam reum ess^ ju-
dicasset; mors quidem ei statini remissa eset, ob
promptam atque humilem cordis confessionem,
damnum vero ab eo exactum est, per subsecutas
calamitates, juxta propriam sententiam, ne tam
celeriter, atque in totum liberatus, tantum facinus
ac tantum bene(icium oblivioni facilius mandaret,
ct rursus in eadem incideret delicta.

VEns. 6. Pro hac orabit ad te omnis sanctus. ín

Varie lectiones.

(o ἴσ. τοῦ.

9) Mallem θανάτου xal, vel θανάτῳ καὶ try, ut babet alius codex,

PATROL. Gg. CXXVIII:

12

36)

EUTHYMII ZIGABENI

364

tempore opporluno. Pro hac, hec. est, Ab hac ini- A εὐθέτφ. Tó. ὑπὲρ ταύτης, ἀντὶ τοῦ, 'Anó ταύτης

quitate mihi remissa, pius ac religiosus vir quili-
bet instinctus rogahbit te. Ubl euim innotuerit re-
missum mibj fuissc peccatum, statim, ul confessus
sum, imitabuntur me deinceps pii omnes ig lem-
pore poenitentiz. "Hoc enim ponjtentie tempus,
quasi idoneum ac commodum, qpportunum ten-
pus appellavit. Éritque hzc remissio exemplum
omuibus poenitentibus : quos ideo vocavit sanctos,
quia ipij 31que omyino perditi ii sunt, quos nulla
duci contingit peeniteniia. Possumus et aliter di-

τῆς ἁμαρτίας χινούμᾶνος, πχραχαλέσει σε πᾷς θεο-
σεθής᾽ μαθὼν γὰρ, ὅτι ἐξομολογησάμενος, εὐθὺς
συνεχωρήθην, µιμήσεταί µε kv. χαιρῷ µετανοίας *
τοῦτον γὰρ εὔθετον καὶ ἐπιτήδειον εἴρῃηχε, χαὶ αὔ-
τη ἔσται τοῖς μετανοοῦσιν ὑπόδειγμα * ὁ γὰρ ἀγνόσιος
οὐ µεταµέλεται. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι προ-
φητεύει περὶ τῶν πιστῶν, οἵτινες ἓν χαιρῷ εὐθέτῳ,
δηλαδῆ τῷ μετὰ τὸ χήρυγµα, χρώμµενοι τοῖς περὶ
ἁμαρτίας αὐτοῦ ψᾳλμοῖς, δοχοῦσιν ὑπὲρ ταύτης προσ-
εψχδσθᾳαι.

cere, quod iradatur propbetia de fidelibus, qui tempore opportuno, hoc est post prsdicationem
Evangelii, lum eos beati David psalmos canunt, qui illius peccata commemorant, pro eorum reipis-

sione ad Deum quodammodo orare videntur,
Verumtamen in. diluvio aquarum muligrum φά
euim non qpproximabunt. Dictio verumtamen hoc in

IAàix ἐν κατακλυσμῷ ὑδάτων zoAlov zpóc
αὐτὸν oix ἑγγιοῦσι. T6 xAqv, àysl τοῦ xoi συν-

loeo pro copylativa conjunctione sumenda est, ut B δέσµου νοοῦμεν, ἵνα ᾗ τοιοῦτον, ὅτι χαὶ bv πλημμύρᾳ

sit sensus : quod οἱ in undatjone tentationum
(per aquas epim hoc in loco tentationes 4ο cala-
mitates intelligendz sunt, quemadmodum et alibi :
Lwerg me de aguis maris), quod in hujusmodi, in-
quam, undaiione, nulla aqux ad eum approzima-
bunt, qui sic confessus fuerit, el cui hac ratione
remissa fuerint peccata. Approsimare autem, seu
gppropinquare, lioc in loco idem est quod aitin-
gere et Jadere. Yel per diluvium — baptisjna intel-
lige, quod in aquis fjt, οἱ peccata abluit. Aquas
vero baptismatiaà multas appellat, cansidera!a pe-
tius qualitate αρ potentia Spirifus, quam unda-
rum quantitate; quo pacto dicere solemus ven-

λογισμῶν, ὕδατᾳ γὰρ τούτους οἱῃτέαον, ὡς τὸ, ᾿Ρῦ-
σαι µε xal ἐξε.οῦμαι ἐξ ὑδάτων ποΏ.1ῶν, οὖκ
ἐγγιοῦσι ταῦτα τὰ ὕδατα πρὸς αὐτὸν, τὸν οὕτως
ἐξομολογησάμενον χαὶ συγχωρηθέντα. Auk τοῦ ἐγγί-
ζειν δὲ τὸ ἅπτεσθαι xal δάκνειν ἠνίζατο, "H xai &.-
log καταχλυσμ»ς, τὸ 0v ὑδάτων βάπτισμα νοηθείη,
ὡς χαταχλύζον τὴν ἁμαρτίαν' ὑδάτων δὲ πολλῶν,
τῇ ποιότητι καὶ δυνάµει τοῦ Πνεύματος, xal οὗ τῇ
ποσότητι τῶν ῥύθρων οὕτω γὰρ λέγομεν πολὺν ἄνε -
μον τὸν ἰσχυρόν. Προσεύξεται, φησὶ, πρὸς o£* πλην
ἐν τῷ βαπτίσµατι πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐγγιοῦσι, δηλον-
ἀτι αἱ ἁμαρτίαι χατοχλυζόμεναι xal ἀφανιζόμε-
ναι.

um multum, hoc est, validum. Orabit igitur, inquit, ad te, verum in baptismo ad eum non ap-
proximahunt peccata ; illinc nimirum demersa ac delata.
Vas. 7. Tu es refugiun meum a tribulatione qug ο — ZU pov sl xazagvyh ἀπὸ 0Jisrenc τῆς περιο-

circumdedit me. Ab hac etenim ad te confugio,
tanquam ad gaudium et lzetitiam.

Exsuliatio mea, erue me a circumdantibus se.
Opportuna est hiec. inyocatio. Tu, o Deus, inquit,
qui eg gaudium meum, eripe ine a tentationibus,
quibus quodammodo circumdatus detineor, seu
visibiles seu etiam inyisibiles inimicos intelligas.
| Diapsalma. ]

Vegas. 8. Intellectum tibi dabo, et simul accedam
in via hac qua gradieris. Diapsaluaa hoc in loco
mulalionem indicat cansequentiz: sermonis. Verba
enim qug sequuntur ex persona Dei proferenda
sunt, respondentis ad Prophetam, cui soli auditus
est: Ego {6 prudentem |faciap, ad hoc, ut inimi-
coruu superior evadas, et simul tecum veuiam in
hoc itinere, quo 3d bellum accingeris. Βιδώ enim
jdem sonat, quod βαίνω, gradior. ludiferens autem
est lioc quoque loco constructio.

Firmabo super (e oculos meos. Non simpliciter,
inquit, ego te, aspiciam, sed constanter atque in-
desinenter te observaho : eorum instar qui in bello
alicujus curam suscipiunt, et oculos in eum flr-
mant, ut periclitanti subveniant ac praesto adsint.
Alibi sepe diximus, quod Scriptura ab humanis
affectibus, aut moribus szepenumero divinas actiones
describit, auditorum imbecillitati coudescendens.

χούσης µε. ᾿Απὸ ταύτης εἰς ob χαταφεύγω, ὡς εἰς
εὐφροσύνην.

Τὸ ἁγαλλίαμά µου, Aórpucal µε ἀπὸ τῷν xv-
vAocárcoy µε. Ἐνδιάθετρο dj ἐπιφώνησις. "Q
χαρά pou, ῥῦσαί µε ἀπὸ τῶν κυχλωσάντων µε πει-
ρασμῶν, οἷς ἑναπείλημμαι, ἢ ἐχθοῶν ὁοατῶν xal
ἀοράτων.

Συγετιῶ σε xal συμδιδῶ σε àv ὁδῳ ταύτῃ qj πο-
Ρεύσῃ. Τὸ δ.άγαλµα προχείµενον ἐνταῦθα μετα":
θολὴν τῆς ἀπολουθίας δηλοῖ ' χα γὰρ ὁ ἑξῆς λόγος,
ἀπὸ τοῦ θεοῦ λέγεται, διὰ φωνῆς ἀχουστῆς προφί-
ταις ἀποχρινομένου, ὅτι Συγετίσω σε, ὅπως ἂν ὑπερ-
τερήσῃς, καὶ συνοδεύσω σοι ἤδη iv τῇ προχειµένῃ
σοι πορείᾳᾷ τοῦ πολέμου * βιδθῶ γὰρ, τὸ βαίνω. Αδιά-
«opo; δὲ χἀνταῦθα à σύνταξ.ς.

Επιστηριῶ ἐπὶ σὲ τοὺς ὀρθαΊμούς µου. Οὐκ
ἐπιθλέφω µόνον, ἀλλὰ xai ἀχλινῶς, δίχην τῶν ἐν
πολέµοις χηδοµένων τινὸς, xal τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπ᾽
αὑτὸν ἀπερειδόντωγ, ἵνα κινδυνεύοντι βοηθῄσωσιν,
Εἱρήχαμεν δὲ πολλάκις, ὅτι ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων
διαθέσεων fj Γραφὴ σχηματίζει τὰ θεῖα, συγχατα-
θαΐνουσα τῇ ἀσθενείᾳ τῶν ἀχρ;ωμένων,

365

COMMENT. IN PSALMOS.

306

Mh pívecÓs ὡς ἵππος xal ἠἡμίογος, οἷς oU0x λ VeRS. 9. Nolite fieri sicut. equus et mulus, in

ἔστι σύνεσις. Τὸ ἐντεῦθεν αὑτὸς πάλιν 6 Δαθὶδ ἐξ
ὧν πἐπονθεν παραινεῖ, λέγων Mi) Υίνεσθε θηλυµα-
νεῖς, ὡς ἵππος, xal διὰ τοῦτο ἄγονοι πρὸς ἀρετὴν,
ὡς ἡμίονος, οἵτινγές εἶσιν ἀσύνετοι καλοὺ xal χείρο-
νος, ὡς μὴ λόγῳ τετιµμηµένοι, χαθὼς xal ὑμεῖς.

quibus non est intellectus. Admonet nos beatus
David ex iis qua ipse passus est : Nolite, inquit,
amore. mulierum furere, veluti infrenes equi, nec
ad virtutem infructuosi fieri, ut. muli. [lli, quid
bouum, aut quid malum !quid honestum, aut quid

turpe sit] ignorant : quia raiione, ut. vos, donati non sunt. | Equi praterea hinniunt ad voluptates:

et muli semina virtutis nulla concipiunt, nec fructum aliquem producunt :

et hoc partim quidum

malit: causa qua imbuti sunt , partim vero inertia, quam ad exercendas virtutes pre se ferunt,]

Ἐν xngQ xal yaAwQ τὰς ciayóvac αὐτῶν
ἄγξαις, τῶν pi] ἐγγικόντων πρὸς cé. Μνημονεύσας
ἵππου χαὶ ἡμιόνου, εἰχότως xal χαλινὸν ἐπήγαγεν,
ἑπαρώμενος τοῖς διὰ τῆς ὁμοιώσεως τῶν δηλωθέν-
των ἁλόγων πὀῤῥω γενοµένοις θεοῦ. "Αγξαις, rot,
καὶ δαµάσαις καὶ πιέσαις τὰς σιαγόνας αὐτῶν, τῶν
μὴ ἐγγιζόντων πρὸς σὺ δι) ἀρετῆς. Κημὸς μὲν οὖν, ὁ
χαλινός τὸ μὲν, ὡς χάµπτων τὸν αὐχένα ' τὸ δὲ, ὡς

Incamo et freno mazxillas eorum consiringas, qui
non approximant ad. (e. Cum equi ac muli msmine-
rit, non temere perstans in translatione, frenum
addit : et contra eos imprecatur, qui irrationabi-
lium bujusmodi animalium instar procul absent 2
Deo. Angas, inquit, domesque, ac premas eorum
hominum maxillas, qui per virtutum semitam ad
te propius non accedunt. Camus, et frenum, idem

χαλώμενος εἰς τὸ στόµα. Εἶεν ὃ ἂν χαλινὸς αἱ διὰ D sunt, et [juxta Graecarum dictionum etymologiam]

πειρασμῶν παιδεῖαι. ᾿Απὸ δὲ τῶν σιαγόνων ὅλους
αὐτοὺς ἑδήλωσεν, ὡς ἆπὸ μέρους τὸ πᾶν. Ἐπαρᾶται
δὲ τοιούτοις, ὡς ἀναπολογήτοις, μετὰ τὸ χαθ)᾽ ἑαυτὸν
παράδειγµα. Οἱ δὲ λέγουσι, τὸ ἄγέαις εὐχτικοῦ
μὲν ἔχειν σχῆμα , δύναμιν δὲ xol σηµασίαν µέλλον-
τος.

alterum sic dicitur, quod in os mittatur. Per (re-
num eliam illa potest disciplina intelligi, quam
tentationes docent. À maxillis autem totum homi-
nem significat, veluti a parte totum. Contra hujus-
cemodi igitur homines ideu Propheta imprecatur,
quia post sui exemp'um inexcusabile; esse eos ceu-

5 t. Alii etiam dicunt verbam, angas, opiativi quidem modi esse, sed in hoe loco accipi debere pro

futuro.

llo43al αἱ (ιάστιγες τοῦ dpaptodov. Ταῦτα,
qnoi, λέγω, γινώσκων οἴχοθεν, ὅτι πολλαὶ παιδεῖαε
τὸν ἁμαρτωρὸν διαδέχονται.

Τὸν δὲ ἑ λπίζοντα ἐπὶ Κύριον Σ.1εος xvx Aoc.
Ei δέ τις μετὰ τὰς µάστιγας ὅλην µεταθήσει τὶν
ἐλπίδα πρὸς θεὸν, ἑλεηθήσεται πάντ;θεν.

σεακ. 10. Multa flagella peccatoris. Hoe, inquit,
dico, cognoscens meo cxemplo, quod mult» ca-
stigationes peccatorem maneut.

Sperantem autem in Domino misericordia circum-
dabit. Quod si quis post flagella cor suum ac spem
suam vere ad Deum eonvertat, is omnino esiam
misericordiam consequetur.

Εὐωράνθητε ἐπὶ Κύριον, καὶ ἀγα1λιᾶσθα, δί- C — Vens,. 14. Letamini in. Dominum et exsultate,

καιοι, xal καυχᾶσθε, πάντες ol εὐθεῖς τῇ xapóla.
Πρὸς τοὺς ἀσθενεστέρους ποιῄσας τὴν παραίνεσιν,
ἤδη μεταθαίνει χαὶ πρὸς τοὺς ἰσχυροτέρους, οὓς δῆ
καὶ διχαίους καλεῖ, διὰ τὸ δικαίως βιοῦν, xaX ὀρθοὺς,
διὰ τὴν εὐθύτητα τοῦ βίον. Kal φησιν, ὅτι Εὐφράν-
θητε, xal ἀγαλλιᾶσθε, xal χαυχᾶσθε, μὴ ἐπὶ ταῖς
ἀρεταῖς ὑμῶν ἀθέθαιοι γὰρ, εἰ μὴ φυλάττοιντο
παρὰ θεοῦ ' ἀλλ ἐπὶ µόνφ τῷ βοηθοῦντι Κυρίῳ xcl
σχέποντι’ χἀγὼ γὰρ τῇ ἀρετῇ θαῤῥήσας, ὠλίσθησα.
Προειρήχαμεν 05 δ.αφορὰν εὐφροσύνης xal ἀγαλλιά-
σεως ἐν τῷ τέλει τῆς ἐξηγήσεως τοῦ τρισχαιδεκά-
του φαλμοῦ, εἰ χαὶ αὐτὸ σηµαίνουσιν ix παραλλ{λου;
τὸ δὲ ἐπὶ Κύριον, ἁδιάφορον, ἀντὶ, ἐπὶ Κυρίῳ.
V'uJduóc τῷ Ad616, ἀν επίγραφος παρ 'E6paloic.
- YAAMOS ANM.

Ανεπίγραφος οὗτος παρ᾽ Ἐδραίοις ἐστίν. "Eotxe
δὲ πεποιῆσθαι εἷς τὶν χατὰ τὸν Ἐξεχίαν ὑπόθεσιν,
προτρέπων τοὺς ἀξίους ὑμνεῖν τὸν θεὸν, ἀοράτως
ἀνελόντα τοὺς ᾿Ασσυρίους. Εἴη δ᾽ ἂν χαὶ ῥωῖν áohó-
διος.

᾽Αγαλ1ιᾶσθε, δίκαιοι, ἐν Βυρίφ. Τί μέν ἐστιν
ἁγαλλίασις, Ίδη προειρήχαµεν ' δ.καΐέευς δὲ λέγει
τοὺς ἑναρέτους, οὓς ἐπὶ µόνῳ τῷ βοηθῷ χαὶ νιχο-
Toup Χριστῷ ἀγαλλιᾶσθαι κελεύει, χαὶ μὴ ἐπί sut

. justi, e& gloriamini, omnes reeti corde. Cum in su-

perioribus infirmos omnes admonuerit , nunc fore
tiores etiam exbortatur, quos ideo justos vocet,
quod juste vivant, et rectos ob vi!ze rectitudinem.
Latamini, inquit, exsultate, ct gloriamini, non de
vestris virtutibus : infirmz: enim suni, nisi conser-
ventur a Deo : sed in ipso Domino, qui adjuvat ας
protegit vos. Nam et ego olim in virtute confidens,
lapsus s*m. Differe:tiam autem lzetitize et. exsulta-
lionis praediximus circa finem expositionis psalmi
xut, tanretsi. s2epenumero iuem zque signuilicant.
Et quod ait, in Dominum, indifferens est const.u-
rio pro, ia Domino.

D Psalmus ipsi David, sine inscriptione apud Hebraeos.

PSALMUS XXXII.

Apud Mebrzos bic psalmus caret inscrip ' ione, et
videtur mili conlinere pertinentia ad !empo:a
regis. Ezechiz, atque exhortari sanctos ac probo:
viros, ut Deum laudent, quod Assyrios invisibiliter
destruxerit : tamelsi possit etiam nobis omnibus
accoinivodari.

Vgns. 1. Exsultate, justi, in Domino. Quid. sit
exsultatioe jam. przdiximus. Per justos autem hic
virtute przeditos viros intelligit, quos nulla alla in
e exsultare jube', quam in Christo, qui solus et

Jet

FUTHYMII ZIGADENI

363

vere adjuvat οἱ vietoriam :przetat, Neque enim aut A τῶν ἄλλων, οὔτε yào ἰσχὺς, οὔτε στρατὸς, οὔτε

fortitudo, aut exercitus, aut divitis, aut menia
sliquid tunc illis profuerunt.
Rectos decet laudutio. Per exsultationem enim

laudationem significavit. Nam qui aliqua in re ex- .

sultat, omnino eam laudat: et quia solis viris
virtute preditis exsultationem hujusmodi ac lau-
dationem apposuit, causam statim addidit dicens,
quod eos praecipue decet ut Deum laudent, qui
recte. ac duce ipsa vivunt virtute. Neque enim, ut
alibi dicitur, formosa est laus in-ore peccatoris,
nec pes obtortus recto-congruit caloeamento : re-
ctus autem est Dominus Deus noster, et rectitudi-
nes vidit vultus ejus. Contra vero diabolus obliquus
ac tortuosus est, ut serpens : atque ideo sui simi-
libus delectatur.

Vzns. 2. Confitemini Domino in cithara, in psal-
terio decem chordarum psallite ei. Antiquis lex crat
ut Deuin laudarent in cithara ct in psalterio atque
in aliis musicis instrumentis, queuiadmodum in
l'rocemio operis tradidimus, docentes. quamnam
differentiam habeat psalterium ad alia musica in-
strumenta. Juxta anagogein per citharam, quz in-
ferne pulsatur, ipsum possumus corpus intelligere,
quia [ut inquit magnus Basilius] in cithara atque
in lyra 2s inferius resonat ad plectrum. Confiteini-
ni igitur Domino, hoc cst, Gratias ei agite, vos ni-
mirum, quicunque ab intellectualis Assyrii obsidio-
ne admirande liberati estis : et. priinmum quidem
ipso corpore, jejunando, flendo, humi cubando,
psallendo etiam, hoc est, canendo : si qua przter
ez alia sunt dona, qus ad morialem pertinent
virtutem, et quibus agi possunt gratia Deo, hzc
omnia Deo offerte. Per psalterium autem intellectus
significatur ; quia quemadmodum in Psalterio
decem chorde intenduntur, que soni, seu vocum
causas superue habent, ut alibi diximus, i:a Intel-
lectui nostro decem adjacent legalia precepta ,
superne nobis a Deo [ut ita dicam] insonata : quz
qui observaverit, per illorum symphonias , atque
concentus spiritualem atque intellectualem cautuin
Dco cauet. A cithara igitur accedite ad psalterium,
gentia quzcuuque canitis.

Vgns. 5. Cantate Domino canticum novum. Juxta
histori: sensum, novum canticum dicit, veluti
de recenti ac nuper compositum, ob admirandum
nimirum Dei opus quo a tam grandi fuerant Assy-
riorum obsidione liberati; juxta anosgogen vero,
Christianorum cantus intelligit, quoscunque scilicet
antiquorum mandatorum.

Bene psallite ei in vociferatione. Vociferatio est
ingeminata militum vox, qu: adversus hostes au-
daciam prazstat. Per hujusmodi vero vociferatio-
nem confidere nos adinonet, dicens : Psallite jubi-
lanti voce ac fiduciam praestante, postquam hostes
omnes territi. atque iu fugam conversi sunt. Quod
vero ait, Bene psallite, idem est quod, sublimiter,
$cJ egregic, atque ex tota aniuia.

Vrgns. Á. Quia rectum est. verbum Domini, et

πλοῦτος, οὔτα τεῖχος, ὠφέλησε.

Τοῖς εὐθέσι πρέπει αἴνεσις. Δ.ὰ τοῦ ἀγαλλιᾶ-
σθε, χαὶ τὸ αἰνεῖτε δεδήλωχεν ' ὁ γὰρ ἀγαλλιώμενος
ἐπί τινι, χαίρων ἁπαινεῖ αὑτό. Ἐπεὶ δὲ τοῖς ἑναρέ-
τοις µόνοις ἀνέθηχε τὴν ἀγαλλίασιν xaY τὸν alvov,
τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν, λέγων, ὅτι τοῖς ὀρθῶς βιοῦσι
πρέπει ἡ τοῦ θεοῦ αἴνεσις. Οὐ γὰρ ὡραῖος, φησὶν,
alvo; ἐν στόµατι ἁμαρτωλοῦ, καὶ σχολιὸς ποὺς οὐκ
ἑναρμ/ζηται ὀρθῷ ὑποδήματι' εὐθὺς γὰρ Κύριος ὁ
θεὸς ἡμῶν; εὐθύτητας οἶδε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. Ὁ
δὲ διάδολος, σχολιὸς ὄφις, xat τοῖς ὁμοῖοις Έδεται
σχολιοῖς.

Εξομο.ἰογεισύε τῷ Κυρίῳ ἐν χιθάρᾳ, ἐν γα. -
tnplo δεκαχόρδῳ γά-Ίατα αὐτῷ. Τοῖς τότε γὰρ ὁ
νόμος ἂν, ὑμνεῖν τὸν 8sbv ἐν χιθάρᾳ, χαὶ φαλτηρίῳ,
xal τοῖς ἄλλοις μουσιχοῖς ὀργάνοις, ὡς ἐν τῷ προοι-
pl τῆς παρούσης βίθλου σαφῶς ἐξεθέμεθα, διδάξαν-
τες χαὶ ποίαν διαφορὰν ἔχει τὸ φαλτήριον πρὸς τὰ
ἄλλα. Xph δὲ Υγινώσκειν, xal ἀναγωχικῶς εἰπεῖν.
Κιθάραν μὲν νόει pot τὸ σώμα, διὰ τὸ χάτωθεν ἡμῖν
συµπεπλάσθαι, Φησὶ γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι ἐν
τῇ χιθάρᾳ xa τῇ λύρα κάτωθςν ὁ χαλχὸς ὑπηχεῖ
πρὸς τὸ πλῆχτρον. Ἑξομολογεῖαθε τοίνυν, τουτέστιν,
Εὐχαριστεῖτε τῷ θεῷ διὰ τοῦ σώματος πρῶτον, ὅσοι
τοῦ νοητοῦ ᾿Ασσυρίου παραδόξως ἑῤῥύσθητε, olov
νο στεύετε, Χλαίετε, χαμευνεῖτε, ἄδετε, xal ὅσα τῆς
πραχτικῆς ἀρξδτῆς εὐχαριστήρια δῶρα, ταῦτα προσ-
άγοντες. Ὑαλτήριον δὲ λάθε pot τὸν νοῦν ' ὡς γὰρ
τῷ μουσικῷ φαλτηρίῳ δέκα μὲν ἑνετείνοντο χορδαί *
ἄνωθεν δὲ τὰς ἀφορμὰς εἶχε τῶν φθόγγων, ὡς ἓν
τῷ δηλωθέντι προοιµίῳ λεπτομερῶς παραδεδώχαμενν
οὕτω χαὶ ὃν τῷ vot δέχα μὲν ἐπίχεινται νοηταὶ ἔντο-
Àal* ἄνωθεν δὲ παρὰ θεοῦ ἐνηχήθησαν, à; φυλάτ-
των διὰ τῆς συμφωνίας αὐτῶν, ψάλλει τῷ θεῷ νοη-
τὸν µέλος. ᾿Απὸ γοῦν τῆς κιθάρας ἕλθετε xat ἐπὶ τὸ
Ψαλτήριον, καὶ φΦάλατε νοερῶ:, διὰ τῆς πρακτιχῆς
ἀρετῆς.

et per conteiplandi virtutem psallite cum intelli-

"Acats αὐτῷ ἆσμα κα!ινύν. Ἱστοριχῶς μὲν,
πρόσφατον ἐπὶ προσφάτῳ τερατουργήµατι; ᾿ἀναγω-

D γικῶς δὲ, τὰ Χριστιανικὰ νοητέον ἄσματα, ca τῷ

Κνυρίῳ οἱ πιστοὶ συνέθηχαν. Καινὰ vàp ταῦτα πρὸς
τὰ τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας.

fideles composuerunt, qui novi sunt comparatione

KaAoc y'álate abc ἐν ἀ.-]αζαγμῷ. Άλαλας
γµός ἐστιν ἀθρόα φωνἣ τῶν συνασπιζόντων, θαρσο-
ποὶὸς χατὰ τῶν πολεμίων ᾿ διὰ τοῦ ἁλαλαγμοῦ δὲ
τὸ θαῤῥεϊν προτρέπεται, Ἑάλατε, λέγων, Ey. φωνῇ
ἁλαλανούσῃ, τουτέστι θαρσαλέᾳ, τροπωθέντων Άδη
τῶν ἑκφοθούντων ἐχθρῶν. Τὸ δὲ χα.ῶς, ἀντὶ τοῦ,
ἀμετεωρίστως, ὀλοφύχως..

"Ot: εὐθὺς ὁ Aóyoc τοῦ Κυρίου xal πάντα τὰ

369

COMMENT. IN PSALMOS.

3:0

ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει. Τοιοῦτόν εί φησιν * Ορθὸ. ὁ A omnia opera ejus in fide. Rectus est, inquit, sernio

λόχος, ὃν ἐμήνυσε διὰ τοῦ προφἠήτου Ἡσαῖου περὶ
τοῦ λυθῆναι τὴν πολιορχἰαν. Καὶ ἰδοὺ τὰ ἔργα ἐποί-
ηόε χατὰ τῶν ᾿Ασσυρίων πιστὰ, βεθαιοῦντα τὸν λό-
Υὸν. Ἡ πάντα τὰ ἔργα αὑτοῦ kv πίστει εἰσὶ, τουτέ»
στιν, εἰς πίστιν τοῦ δημιουργοῦ Θεοῦ τὸν ὁρῶντα
χινοῦσιν * αὐτίχα γὰρ, ἵνα τ ἄλλα παρῶμεν, τὸ λε-
πτότατον χέντρον τῆς µελίσσης σωληνοειδὲς ὃν,
ὥστε δι αὐτοῦ τὸν ἰὸν ἐχχεῖσθαι, διδαχτιχόν ἐστι
τοῦ μὴ αὐτομάτως, ἀλλὰ θείᾳ δυνάµει χο:λανθῆναι
τὴν τοσαύτην λεπτότητα. "Αλλως δὲ πάλιν, ὀρθὸς ὁ
τῆς νέας διαθήχης λόγος τοῦ Σωτῆρος, μηδὲν σχολιὸν
χαὶ δύσλυτον ἔχω», ofa τὰτῆς Παλαιᾶς. "Exc £6 καὶ ὅσα
ἐποίησεν ἔργα πολιτευόµενος iy σαρχὶ, πιστοῦτι τὸν
λόγον αὐτοῦ συμφωνοῦντα τούτρ» καὶ αὐτὰ δὲ πιστά
εἶσιν, ὡς ἁληθη xol ἀναντίῤῥητα, "H xal Ἀόγος
αὐτὺς ὁ Υἱὸς, ὃς ἐστιν εὖθὺς, ὡς ὁδὸς ἁπλανὴς, xal
ἀλήθεια, ἔφησε γάρ. Ε]ώ εἰμι ἡ ὁδὺς καὶ ἡ ἁ λή-
θεια. Καὶ πάντα ὅσα ἐποίησε σημεῖα, διὰ πίστιν
τῶν ὀρώντων Εποίησεν, ἵνα πιστεύσωτιν (10) αὐτόν.

Dowini, quem per1saiam prophetam de dissolvenda
obsidione significavit. Ecce enim quod opera quz .
Dominus contra Assyrios fecit, fidem praestant et
con(irmant illius sermonem. Vel aliter, omnia in
universum opera Domini iu fide esse dicuntur,
quia quoscunque ea cernentes movent ad fidem, wt
credant in opificem ac creatorem. Deum. Nam (ut
alia omnia omittam] nonpe vel unicus apis actt-
leus, qui fistulze in morem factus est, ità ut per
eum [tametsi alioquin tenuissimus est] apis ve-
nenum effundat, abumde docere nos. possit, quod
non fortuito, aut ex aese, sed quod divina vi tanta
tenuitas fuerit concavata ? £t aliter: fectum est
Novi Testamenti ac Salvatoris nostri verbum, nihil
obliquum, nihil obscurum habens, ut Vetus lex.
Preterea et quecunque opera olim fecit Dominus,
dum conversaretur m carne, fidelem reddunt cjus
sermonem, dum sibi consona sunt ; et aliis cre.
denda, utpote vera et quibus contradici non pos-

sit. Velaliter, per Verbum ipse Filius intelligendus, et via non errans, ac veritas. Ego enim swnm:
inquit, via et veritas **. Omnia etiam signa qu:ecunque fecit, ob videntium οἱ auditorum fidem

facta sunt, ut scilicet crederent in ipsum.

'Ayaag éAenpocórnr xal κρίσιν ὁ Κύριος. Ὄρα,
πρὸ τῆς κρίσεως φιλεῖ τὴν ἑἐλεγμοσύνην ' £O xal
ἐπὶ τῶν ἁμαρτανόντων, πεῶτον μὲν, ἀναμένει τὴν
µετάνοιαν αὐτῶν, ὅπερ ἐστὶν ἑλεημοσύνης, ἔπειτα
μένοντας ἁνιάτους χολάζει, ὅπερ ἐστὶ χρίσεως. "H
καὶ ὅτι ἑλέῳ πᾶσαν κρίσιν αὐτοῦ κἰρνησιν. Ἐὰν
γὰρ ἀνομοίας, «voi, παρατηρήσεις, Κύριε, tle
ὑποστήσεται; Ἡ ἁἀγαπᾷ ἑλεημοσύνην μὲν, εἰς τοὺς

Vens. 5. Diligit misericordiam et judicium Domi-
nus. Vide quomodo misericordiam przponat judi-
cio, utque eam Deus magis diligat. Hac etenim ra-
tione in peccatoribus Deus primum exspectare
ab eis solet, an poenitentiam agaut, quia nimirum
misericors est ; deinde, si immedicabiles perman-
serint, cos castigat, quod pertínct ad judicium.
Vel, quia cuicunque judicio sno Deus misericor-

διορθωθέντας * χρίσιν δὲ, el; τοὺς ἁδιορθώτους. Ἡ C diam commiscet, juxta illud : Si iniquitates obser--

ἔλεον μὲν, ἓν τῷ παρόντι αἰῶνι. Ob. Υὰρ ᾖἦμλθον,
φησὶ, xpivat tév κόσμον * χρίσιν δὲ ἓν τῷ µέλλοντε,
Τοιοῦτόν ἐστι χαὶ τό» "EAsor xal xpícw ἄσομαί
σοι, Κύριε. Ἀσομαι δὲ, ἀντὶ τοῦ, ᾿Ωδήν σοι ποι-
fa, καὶ ὕμνον τὸν ἔλεον, xa την χρίσιν, olov, ὅτι
ἐλθὼν χρίνεις χαθ ὃν εἰρήχαμεν τρόπον. Κέχραται
δὲ χαὶ τὸ ἔλεος χρίσει, καὶ ἡ χρίσις ἑλέψ, ἵνα μήτε
ὁ ἔλεος χαύνωσιν ἐμποιβσῃ μόνος, µήτε f) χρίοις
ἀπόγνωσιν. Ἐπὶ δὲ τῆς ὑποθέσεως Ἐζεχίου εἴλη-
cat τὸ ῥητόν * ὅτι ἐλεήσας τὴν Ἱερουσαλὴμ πο-
λιορχουμένην, κχατἐχρινε τοὺς ἀδιχοῦντας αὐτὴν
Ἀσσυρίους.

vaveris, Domine, Domine, quis sustinebit *** Vel
misericordiam quidem diligit Deus, in iis quos
castigando erudit ac dirigit, judicium vero in
iis qui perversi atque. incorrigibiles perseverant.
Vel misericordiam diligit in przesenti szeculo: Non
veni enim, inquit, ut judicem mundum '5 ; judicium
autem in futuro. Simile est etiam qued alibi legi-
gimus : Misericordiam, et judicium cantabo tibi, Do-
mine ** , hoc est, misericordiam et judicium in
canticum tibi ac laudem componam, narrans nimi-
rum, quomodo misericorditer judicas, ut przdizi-
mus. Commiscetur enim misericordia judicio, et

judieium wmisericordi», ne misericordia laxitatem ac mollitiem, neve judicium desperationem gene-
ret. Quod si psalmum referas ad tempora Ezechize, dic quod Dominus miseratus est ebsessam Jerusa-
lem, et quod judicio suo Assyrios injuste obsidentes condemnavit.

Tov &Aéovc Κυρίου π.Ίήρης ἡ Tj. llávzac γὰρ D ^ Misericordia Domini plena est terra, Omnium

ἐλεεῖ, χαὶ τοὺς ἀθέους' xal γὰρ οὐχ ἂν sla (av
πλὴν τοὺς μὲν πεπιστευχότας μᾶλλον, ἅττον δὲ τοὺς
Άλλους. Ἡ xal ἔλεος Κυρίου νόει τὸ xfjpuypa τοῦ
εὐαγγελίου, πλῆρες ὃν ἑλέους, ὡς xaX δεδομένον ἐξ
ἑλεημοσύνης τοῦ δηµιουργήσαντος ἡμᾶς, οὗ πεπλή-
βωται πᾶσα dj y7, διὰ τῆς τῶν ἁποστόλων διδασχα-

5 Joan. xiv, 6. ** Psal. οσσις, 9.

** Joan. xu, 47.

enim miseretur Deus, impiorum etiam [ac se Deurs
abnegantium]. Nam alioqui, si misericordia nonute-
retur, quomodo sineret cos vivere? credentium
tamen semper magis miseretur, et impiorum mi-
nus. Vel per misericordiam Domini, Evangelii prz-
dicationem intellige, quod misericordia plenum est

* Psal, c, 1.

Varie lectiones.

(10) ἴσ. εἰς αὐτόν.

371

EUTHYMH ZIGABENI

312

atque ex misericordia Creatoris nostri Dei nobis A λίας. Εἶτα κινεῖ τὺν λόγον εἰς ὕμνον, διηγούµενος

datum, et quo jam plena esl lota terra ob dissemi-

τὰ θαυμάσια τοῦ 8500, καί Qrat*

natam undique apostolorum doctrinam. Sermonem. autem deinceps nídtàt in lagdem, narrans mirabilia

Dei, et dicens :

Vzns. 6. Verbo Domini cali firmati sunt, et spiritu
eris ejus omnis potentia eorum. Videntur. quidem
hzc verba idem eque significare. Dicit emi n Deus
de unoqnoque, Fiat, et factum est. Verbum prieterca
oris spiritus est, aerem verbcrans; et qualis est
oris spiritus, qui aerem verberat, tale est et ipsum
verbum. Similiter firn.amentum ac potentia. pro
eodem sumuntur. Coli enim difficile corrumpun-
tur, Grmique ae stabiles sunt, Sed juxta altiorem
sensum [quo dicere possumus beatum David hoc
in loco desancta Trinitate philosophari], per Do-
minum, Patrem intellige: et Filium, per verbum:

et per spiritum oris ejus, Spiritum sanetum : quem B

ideo spiritum oris ejus appellavit, ut ejusdem eum
ostenderet esse substantiz cum illo a quo emitti-
tur, et quod non creatus esset aliunde. Per cclo-
rum vero potentiam, coelestes angelorum potentias
intellige. Illud tamen adverte, quod non separatim
Filius homines creavit, et Spiritus angelos ; sed
Filius quidem omnia ad esse produxit: Omnia enim,
inquit, per ipsum facia sunt "' ; sanctus vero Spi-
ritus angelos sanctificavit, postquam creati sunt:
quam ob caus:in. non de facili moventur ad malum.
In bono coufirmati angeli nullo modo moventur
ad malum, cum ab initio statim, ipso sancto Spi-
ritu, veluti tinctura quadam consolidati 40 corro-
.lorati siut. Intelligi autem possunt coli apostoli,
quippe qui ccelestia sapiunt, terrenisque rebus supe-
rieres sunt, qui vcrbo doctrine Salvatoris firmi
facti sunt ad fidem atque tribulationem, atque spi-

Tp Jópp Κυρίου οἱ οὐραγοὶ ἑστερεώθησαγι
καὶ τῷ πγεύματι τοῦ στόματος αὑεοῦ αᾶσα ἡ
δύνάμις αὐτῶν. Κατὰ μὲν τὸ πρόχειρον, bx. παρ-
αλλήλου τὸ αὐτό φησιν εἶπεν γὰρ ὁ θεὸς &q' Exa-
típou* Γενηθήτω, xal ἐγένει)' καὶ ὃ λόγος γὰρ
πνεῦμά ἐστι στόματος τὸ πλΏττον τὸν ἀέρα ' τοιῶσδε
xai τὸ πνεῦμα τοῦ στόματος πλῆττον τὸν ὀέρα,
τοιῶσδε λόγος ἑἐστίν, Ὁμοίως δὲ xal στερέωσις καὶ
δύνάμµις ταὑτόν' en δ' ἂν τὸ δύσφθαρτον αὐτῶν xal
εὔτονον * χατὰ δὲ τὸ ὑφηλότερον, περὶ τῆς ἁγίας
Τριάδος 6 Δαθὶδ ἐνταῦθα θεολοχεῖ, Κύριον μὲν τὸν
Πατἐρᾳ λέγων * λόγον δὲ, τὸν Ylóv:. πνεῦμα δὲ, τὸ
ἅγιον Πνεῦμα. Τοῦ στόματος δὲ εἶπεν, διότι τῆς
αὐτῆς οὐσίας ἑστὶ «ip προδαλλοµένῳ, καὶ οὐκ ἔξωθεν
πτιότόν. Δύναμις δὲ οὐρανῶν, αἱ ἐπουράνιαι δυνά-
µεις τῶν ἀγγέλων, "00 διῃρηµένες δὲ ὁ μὲν Yibo
τοὺς ἀνθρώπους ἔκτισε, τὸ δὲ Πνεῦμα τοὺς ἀγγέλους,
ἀλλ ὁ μὲν Υἱὸς πάντα παρήγαχεν, Πάντα γὰρ δέ
αὐτοῦ ἐγένετο τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅχιον ἡγίασεν
τοὺς ἀγγέλους, ἅμα τῇ κτίσεν αὐτῶν * ὅθεν xal
δυσχίνητοι κρὸς τὸ xaxóv claw εὐθὺς ἐξ ἀρχῆ».
ola βαφῃ tw; τῷ ἁγιασμῷ στοµωθέντες. Νοοῖντο
δ ἂν οὐρανοὶ xal οἱ ἁπόστολοι, ὡς τὰ οὑράνια φρο-
νοῦντες καὶ ὑπερχείμενοι τῶν γηΐνων, ol τῷ λόγῳ
τῆς τοῦ ΣωτΏρος διδασκαλίας στοῤῥοὶ γεγύνασιν εἰς
πίστιν, xal εἰς θλῖΦιν, καὶ τῷ πνεύµατι τοῦ στόµα-
τος αὐτοῦ πᾶσα f) δύναµις αὐτῶν γέγονε * τοῦτο γὰρ
συνεξαχούεται. Ἐνεφύσησε γὰρ xal εἶπεν αὐτοῖς *
Λάδετε Πνεῦμα ἅγιον * δύναµις δὲ, dj διὰ τῶν ἐπι-
τελονυµένων σημείων.

ritu orisejus omnis virtus eorum exstitit. Id enim subauditur. [nsufflavit enim, ct dixit : Accipite Spi-
ritum sanctum **. Potentiaautem, qux manifestata est per signa atque prodigia, απ patrarenture

Ύκκθ. 7. Congregans quasi ΗΙΤΕΠΙ aquas maris.
Subinte'l;genda est prpositio in, αἱ sit ordo, quod
congregat quasi in utrem , Congregat, inquit, aquas
maris in terre concavitates, quasi in utrem. Vel
aliter : Cougreg»t aquas maris, quasi. utrem , boc
.est, instar uiris, tumentes nimirum non sccus ai-
que uter, ventorum vi, et pari modo remiss38, «66-
sanübus ventis. Vel per utrem, bumorem intelligit,
qui in utre continetur, a eontineB(e contentum

ipsum significans, ut sit sensus ; Congregans aquas D

maris, eo inodo quo hunior aliquis in utre contine-
tur. Continentur etenim in seipsis aqu» maris,
mandato Dei, nec d:sperguntur in terram , non se-
eus atque humor ille. qui quasi vinculis quibusdam

iu utre continetur. Quidam etíam dicunt , Proplistam hic de iis loqui vaporibus, qui

Συγάγων, ὡσεὶ ἀσκὸν, 06aca 0aAdco me. Λεί-
πει τὸ sic, ἵν) f, ὡς εἰς ἀσκόν. Συνάγων, qnotv,
ἦτοι εἰς τὰ κοιλώματα τῆς γῆς, ὡς εἰς &cxbv τὰ
ὕδατα τῆς θαλάσσης, ἡ ὡσεὶ ἀσχὸν, ἀντὶ τοῦ, δίχην
ἀσκοῦ, ἑξοιδούμενα μὲν τῇ, βίᾳ τοῦ ἀνέμον, συστελ-
λόμενα δὲ τῇ ἀπουσίφ. "M ἀσνὸν λέγει τὸ ἐν 09
ἀσχῷ ὑγρὸν, ἐκ τοῦ περιέχοντος τὸ περιεχόμενον ’
οἷον συνάγων τὰ Όὕδατα τῆς θαλάσσης, ὡς τὸ ἓν
ἁσκῷ συνΏκται, χατεχόµενα, χαὶ μὴ σχεδαννύμενα
κατὰ τῆς γῆς τῷ προστάγµατί σου, χαθὼς ἐχεῖνο (11)
τῷ δεσμῷ. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὅτι περὶ τῶν ἀπὸ
θαλάσσης ἀτμῶν ὁ λόγος, οἳ χατὰ μικρὺν ἀναγφερό-
pivot, συνίστανται, xal παχύνονται, δίχην ἀσχοῦ,
κχὶ νεφέλαι γίνονται.
generantur e

mari, et paulatim circumlati in aere consistunt, et utris instar condensantur et fiunt in nubem.

Ponens in thesauris abyssos. Abyssus dicitur aqua-
rum profundum. Est autem Greca dictio , abyssus,
e! juxta nominis'etymologiam sie dicta quasi im-

VU Joan. 1, 5. ** Joan. xx, 23.

Τιθεὶς ἐν θησαιροῖς ἀξύσσους. — "Αδυσσος
λέγεται τὸ βάθος τῆς θαλάσσης, εἰς ὃ οὗ βύεταί τις.
θησαυροὶ δὲ ἀθύσσών, ol κόλποι t], γῆς, ἀφ' Ov

γαρὶῶ lectiones.

(11) ΑΙ. ἐκείνῳ.

373

poi, ὁ ἑάνὼ toU ctepstpacoq τόπος, ἐφ᾽ οὗ τὰ
ἡμίση τῶν ὑδάτων κἀταρχὰς ὁ θεὸς ἔθετο' θήσαυ-
pot δὲ, διὰ τὸ δαφιλὲς, καὶ τὸ χεχρυμμἐνον, xai
χρείαν ἀνοιγόμενον καὶ χλειόμενοῦ’ ταῦτα γὰρ ἴδια
θησαυροῦ. Ἐγὼ δὲ τὸ ῥητὸν καὶ τοῖς ἀποστέλοις
προσᾶρμότω, οἳ θησαυροὶ καὶ φύλακες τῶν ἀθύσ-
Gov, ἧτοι τῶν βαθυτάτων μυστηρίων τῆς πἰστεώς
ἐγένοντο. -

| . COMMENT. IN PSALMOS.
ἀναδίδονται πηγα, καὶ ῥέουσ, ποῖαμοί. "H θήσανυ- Á

374
possibile sit ut in illud profundum quis descendat.
Abyssorum autem thesauri sunt sinus terre, e
quibus fontes proveniunt et flumina. Vel per the-
&auro$ locum intellige supra firmamentum , ubi
Deus a principio aquarum dimidium posuit: the-
gauros autem eum locum appellavit, vcl propter loci
àmplifudinein, vel quia latet οἱ occultus est, tam-
elsi opportuno tempore aperiatur etiam a, Deo, et
claudatur. Hujusmodi enim sunt thesauri proprie-

totes, Égo. vero hunc versiculum puto apostolis éongruere, qui thesauri fuerunt, custodes nimirum
et conservatores abyssorum, hoc est, profundissimorum fidei.

Φοδήθητε τὸν Κύριον, &áca ἡ Ti. Γῆν πολλά-
χις καλεῖ τοὺς ἀνθρώπους, ὡς xài νῦν, 1| διᾶ τὸ ἀπὸ
γῆς πεπλάσθαι, f$ διὰ τὸ ἐπὶ γῆς οἰχεῖν. Παραδείξας
γὰρ ἀπὸ τῆς μἐγαλουργίας τῶν κτισμάτων τὴν τοῦ
κτίσαντος δύναμιν, τοῦτον φοδηθῆναι xat σέδεσθαι
προτρέπεται, ὡς µόνον Θεόν. Ἡ γῆν λέχει νῦν τοὺς
µόνον τὰ γεώδη φρονοῦντας , ἔατι γὰρ xal τοιαύτη
σημασία πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς' οὓς κελεύει φοθη”
θῆναι τὸν θεὸν, καὶ φυλάξαι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ.

'Ax' αὐτοῦ C8 σαἸευθήτωσαν πάντες οἱ κατ-
οικοῦντες τὴν olxovpérnv. Απὸ δὲ τοῦ «ρόδου
αὐτοῦ τροµαξάτώσαν ol ἄνθρωποι, ὅτι μέγας xal
φοδερός ἔστιν. 'O δὲ μέγας Βαδίλειος ἄλλως ἑδέ-
ξατο τὸ ῥητόν: τὸ μὲν yàp ἀπ᾿ αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς
βούλεται” τὸ δὲ σαλευθήτωσαν, ἀντὶ τοῦ, κινείσθω-
σαν. Οἶον Ἔστω τούτοις χαὶ τὰ σωματιχὰ xaY τὰ
ψυχικὰ χινήµατα κατὰ θεὸν, τοῦ θείου φόθου kyó-
µενα. Ἐγὼ δὲ xal εἰς αὐτὸν /Χριστὸν] ἐχδέχομαι τὸ
ῥητόν: ἀπὸ γὰρ τῶν λόγων xol ἔργων αὐτοῦ ἐσει[-
σθησαν πάντες’ οἱ μὲν, µεταθέντες εἰς τὴν πίστιν”
οἱ δὲ, ταραχθέντες.

"Ort αὐτὸς size, καὶ ἐγεγήθησαν. Too φόέου
vb εὔλογον παρίστησιν à λόγος: Λὐτὸς yàp, φησὶν,
ὁ “ούτων δημιουργός" εἶπεν γάρ Γενηθήτω τόδε,
xal γέγονε παραυτἰχα.

Αὐτὸς ἐνείείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Ἐκ παναλ-
Mou τὸ αὐτό ᾗ τὸ, ἐετε/Ίατο, σαφηνιστικόν στι
τοῦ, εἶπέν. O0 γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, ἀλλὰ προσέταξεν,
ὡς παντοδύναµος' ἢ τὸ μὲν, Εἶπε xal ἐγενήθη-

cav, τακτἑον ἐπὶ τῆς ἁπλῶς δημιουργίας τῶν ἀν- ᾿

θρώπων: τὸ δὲ, ἘΕγετεί.ἔατο καὶ ἐκτίσθησαν, ἐπὶ
τῆς διὰ τοῦ κηρύγματος ἀναγεννῄσεως * ἐνετείλατο
γὰρ τοῖς ἀποστόλοις, ὅτι Πορευθέντες, µαθητεύ-
σατε Χάντα τὰ ἔθνη, καὶ τὰ ἑξῆς' ἐπεὶ καὶ οἱ
πιστοὶ, καινὴ χτίσις ὀνομάνεται.

Κύριος διασκεδάζει BovAàc ἐθνῶν ' ἀθετεῖ δὲ
λοτισμοὺς «ἰαῶν, καὶ ἀθετεῖ βου.]ὰς ἀρχόντων.
Διαφόρως xai ταῦτα νοητέον, ἐπί «e τῶν mepixexa-
θικότων τὴν Ἱερουσαλὴμ ᾿Ασσυρίων, ἐπί τε τῶν
ἑσταυρωχότων τὸν. Κύριον, καὶ ἐπὶ τῶν τυραννούν-
των τοὺς ἀποστόλους xal μάρτυρας’ xal Emi μὲν

τῶν Ασσυρίων, ἔθνη λέγει τούτους, ὡς Ex διαφόρων ^

ἐθνῶν συστρατεύσαντας κατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ *

* Matth. xxvi, 19. "^ Π Cor. v, 17.

Vzns. 8. Timete Dominum, onmis terra. Tevram
sepenuméro, ut nunc, homines vocat, vel quia de
(erra plasmali sunt, vel, quia hobitant in terra.
Nam cum a creaturarum magnificentia Creatoris
potentiam ostenderit, quod relíquum est, admonet
timendum eum esse et venerandum , quasi solum
Deum. Vel per terram, nunc eos dicit, qui terrena
tantum cogitant, quos jubet ut timeant Deum ser-
ventque ejus mandata, fsta ením siguificari per ter-
ram spe apud Scrípturam invenimus.

Áb eo auiem commoveantur omnes habitantes or-
bem. Pretimore ejus, inquit, tremaut homines,
quoniam magnus est et. terribilis. Magnus autem
Basilius versiculum hunc aliter intellexit. Habitan-
tes orbem, inquit, commoveantur ab eo , hoc est,
moveantur, quemadmodum ipse Deus vult; ut sit
sensus, Prophetam precari, ut omnibus habitantibus
orbem, corporis atque aninize niotus, sint secundum
Deum, et a divino timore dirigautur. Ego vero puto

C hioc de Christo dictum esse, a cnjus operibus ei

verbis oinnes commoti sunt , alii quidem ad fidem
mutati, alii vero terrore ac perturbatione affecti.

Vgns. 9.. Quoniam ipse dixit, et [αεία sunt.
Traditur hic justa timoris causa. Ipse enim , in-
quit, omnium Creator est. Dixit enim : Fiat hoc, aut
illud, et factum est statim.

Ipse mandavit et creata sunt. ldem fere sibi το
lunt hzc verba, quod proxime superiora. Vel ver.
bum, mandavit, appositum est ad declarationem verbi,
dizit, neque enim simpliciter dixit, sed jussit etiam,
quasi omnipotens, Vel, quod ait : Dizit, et. facta
sunt , ad ipsam tantummodo hominum creationem
referendum est. Quod vero subdit: Mandavit , et
creata suni, ad regenerationem refertur, qua per
Evangelii priedicationem facta est. Mandavit enim
apostolis ut irent οί docerent omnes gentes **.
Nam et ipsi fideles nova Dei creatura 5* appel.
lantur.

Vins. 10. Dominus dissipat consilia gentium ; re-
probat autem cogitationes populorum, εἰ reprobat
consilia principum. Varios sensus recipiunt liec
vcrba. Possunt enim de Assyriis intelligi , qui ob-
sederunt Jerusalem ; et de Christi crucifixoribus, et
de iis qui apostolos ac martyres vi atque tyran-
nide oppresserunt ; el, si quidem de Ássyriis in-
telligas, dic quod gentes ideo eos appellat Propheta,

um

315 '. EUTHYMII ZIGABENI 316

quia ex diversis nationibus ad bellum hujusmodi A λαοὺς δὲ, τοὺς Ἑδραίους : τινες γὰρ αὑτῶν ἑλογί-

fuerant congregati adversus Jerusalem , €t per po-
pulos Hebrzos ipsos intelligit. Quidam enim eo-
rum propter angustias in quibus erant constituti ,
oportere cogitabant sese in manus inimicorum tra-
dere. Per priucipes vero, duces. ac prxfectos As-
syriorum, Quod si psalmum exponas de Christi
erucifixoribus, differentiam personarum nosces, si

ζοντο δεῖν σφᾶς αὐτοὺς ἐγχειρίσαι τοῖς πολεμίοις,
διὰ τὴν áváyxnv* ἄρχοντας δὲ, τοὺς σιραττγοὺς τῶν
πολιορχούντων * ἐπὶ δὲ τῶν ἑσταυρωκότων τὸν Κύ-
ριον εἴσῃ τὴν διαφορὰν, ἐντυχὼν τῇ ἐξηγήσει τοῦ
εντέρου ψαλμοῦ * ἐπὶ δὲ τῶν τυράννων, ἔθνη μὲν,
τὰ διάφορα χατὰ πόλεις γένη * λαο) δὲ, οἱ "E6patot
ἄρχοντες δὲ, οἱ βασιλεῖς xal ἡγεμόνες, :

expositionem legeris secundi psalmi ; si vero malis de lyrannis intelligere, per gentes nationes varia$
intellige, qux ubique locorum sunt : et per populos, inimicos fidelium Jud:zeos; per principes vero, reges

ipsos ac duces.

Vgns. 11. Consilium autem Domini in eternum,

permanet. Per cousilium autem Domini evangelicam
pradicationem intellige, que omnes homines cre-
dentes per se salvari vult. Hoc igitur consilium
stahile atque invictum usque ad futurum s:zculum
permanebit.

Cogitationes corois ejus in generationem et genera-
tionem. Quemadmodum superius consilia et cogi-
tationes dixit, ita et nunc. Est autem consilium
senlentia, quie recta esse existimatur , cogitatio
vero simplex consideratio. In generationem et gene-
rationem consueverunt antiqui dicere pro semper,
quasi per omnium generationum successiones. Der
cor antem Dei , humano quodam more loquens
Propheta, voluntatem Dei intelligit ; et sensus est,
quod semper id permanet quod vult Deus , neque
id solum quod vult, sed illud e:iam quod cogitat.
Cogitatio enim divina perfectum opus est. Possu-
"us et aliter. dicere quod cogitationes cordis Dei à
Vetus nimirum ac Novum Testamentum, permanent
in generationem : alterum videlicet in Judeorum
generationem, alterum vero in fidelium. Antiquum
quippe illis, Novum autem istis permanet. Intelligi
etiam possunt hzc verba simpliciter de visibilibus,

"H δὲ B8ov4i τοῦ Κυρίου μένει εἷς τὸν αἰῶνα.
Βονλὴ τοῦ Κυρίου, τὸ Εὐαγγελικὸν κήρυγμα, βου-

B λόµενον σωθῆναι δι αὐτοῦ πάντας τοὺς πιστεύον-

C

τας, ὃ μένει μέλλοντος αἰῶνος ἀήττητον.

Λογισμοὶ τῆς καρδίας αὐτοῦ, εἷς γεγεὰν xal
Υεγεάν. Ὥσπερ ἄνω βουλὰς xal λογισμοὺς εἶπεν,
οὕτω χαὶ νῦν. Ἔτι δὲ βουλ] μὲν, ἡ χα)λῶς δόξασα
γνώµη ΄ λογισμὸς δὲ, ἡ ἁπλῶς ἐνθύμησις. Elc γε-
νεὰν Ok xal γενεὰν, εἰώθασι λέγειν οἱ παλαιοὶ τὸ
ἀεὶ, τὸ εἰς πᾶσαν γενεὰν Ex. διαδοχῆς. Καρδία δὲ
Θεοῦ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται dj θέλησις αὑτοῦ.
Σχοπὺς δὲ τοῖς ῥητοῖς τοιοῦτος, ὅτι ὃ βούλεται ὁ
Θεὺς, ἀεὶ μένει: xal οὗ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ xal ὃ
ἐνθυμηθῇ. Τὸ γὰρ ἑννόημα, φησὶν, ἔργον νῦν,
ἛἜστι δὲ χαὶ ἄλλως εἰπεῖν, λογισμὸν καρδίας cov,
τὴν Παλαιὰν xal τὴν Νέαν Διαθήχην: γενεὰν δὲ
xai γενεὰν, τήν τε τῶν Ἰουδαίων χαὶ τῶν Χριστια-
viov* ἡ μὲν γὰρ ἐχείνοις, fj δὲ τούτοις παραμένει.
Ἐχδεχόμεθα δὲ ἁπλῶς τὰ ῥητὰ xal ἐπὶ τῶν ἔπιδου-
λευσάντων ἡμῖν ὁρατῶν T] ἀοράτων ἐχθρῶν, ὅτι Κύ-
pio; διασκεδάζει τὰς βουλὰς αὐτῶν, καὶ ὃ αὐτὸς βού-
λεται, motel πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν.

seu etiam invisibilihus inimicis : quod Christus nimirum eorum consilia dissipabit, et quod Dominus
perficiet. quaecunque ad salutem nostram disponere voluerit.

Vins. 12, Beata gens, cujus est. Dominus Deus
ejus. Beata gens, que regitur et gubernatur a Deo
$u0. lec autem sola est Christianorum gens, cui
Salvator promisit dicens : Ecce ego vobiscum sum
usque ad consummationem saculi*'.

Populus quem elegit in hereditatem sibi. Nos fide-
les et gens dicimur, veluti ex gentibus in unam
Ecclesiam congregati ; et populus, veluti qui loco

Maxzádpiov τὸ ἔθνος, οὗ ἐστι Κύριος ὁ θεὸς
αὐτοῦ. Μαχάριον τὸ ἔθνος, «b χυριευόµενον xal
οἰχονομούμενον ὑπὸ τοῦ ἰδίου Θεοῦ» εἴη δ᾽ ἂν τὸ
τῶν Χριστιανῶν µόνον, ofc. ἐἑπηγγείλατο λέγων ὁ
Σωτήρ’ Καὶ Ιδοὺ ἐγὼ μεθ) ὑμῶν εἰμι xdcac τὰς
ἡμέρας, ἕως τῆς συντεΛείας τοῦ αἰῶνος.

Λαὸς ὃν ἑξε.έξατο εἰς κ.ηρονομίαν ἑαυτῷ.

D Ἡμεῖς ἐσμεν ἔθνος μὲν, ὡς ἐξ ἐθνῶν συλλεγέντες,

abjecti illius Judzorum populi introducti sumus. "

Elegit enim nos Deus in li»reditatem, juxta illud :
Dabo tibi gentes hereditatem tuam 53. Beatos. vero
. nos appellat, ob paratorum nobis bonorum frui-
tionem.

Vens. 40. De colo respexit Dominus. []ῶο verba
etiam habentur in Psalmo xin : Dominus de colo
prospexit ad filios hominum. Vide quz illic dicta
Sunt. D

Vidit omnes filios hominum. Omnes cnim sub
coyo habitant : et nullus eum latet.

Σι Matth. xxvii, 40. 151 Psal. 1i, 8.

λαὸς δὲ, ὡς ἀντεισαχθέντες τοῦ ἀποθλιθέντος λαοῦ.
Ἐξελέξατο δὲ ἡμᾶς εἰς χληρονοµίαν, κατὰ τό. Δώσω
σοι ἔθνη τὴν κ.Ἰηρογομίαν σου. Μακάριον δὲ, διὰ
τὴν τῶν ἠτοιμασμένων ἀγαθῶν ἁπόλαυσιν,

'E£ οὐραγοῦ ἐπέθ.1εψεν ὁ Κύριος. Τοῦτο καὶ ἓν
τῷ τρισχαιδεχάτῳ χεῖται ψαλμῷ ' Κύριος ἐκ τοῦ
οὗραγ οῦ διέχυγεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνγθ ώὠπων"
καὶ ζήτει ἐχεῖ. . :

Εἶδε πάντας τοὺς υἱοὺς ἀνθρώπων. Πάντες; γὰρ
ὑπὸ τὸν οὑρανὸν οἰκοῦσι, xal λοιπὸν οὐδεὶς λανθά-
Vit,

317

COMMENT. IN PSALMOS.

318

Ἐξ ἑτοίμου κατοιχητηρίου αὐτοῦ. Τοῦ προχεί- A — Vens. 14. De preparato habitaculo «κο. Hoc est.

pou εἰς τὸ πάντα θεᾶσθαι ῥᾷον.

Ἑπέδλενεν ἐπὶ πάντας κατοικυῦντας τὴν
qv. Διὰ τῆς ἀναδιπλώσεως ἐπέθλεφεν, εἰς φόύδον
ἐμθαλεῖν πειρᾶται τοὺς ἑντυγχάνοντας, ὡς ob λἠ-
θοντας ἐφ᾽ of; ἂν ποιοῦσιν.

'O xAdcac xatà µόγας τὰς καρδίας αὐτῶν.
"Ec: φοθερώτερον τοῦτο" εἰ yàp ἔπλασε, πάντως
οἶδε xal τὰς χινήσεις αὐτῶν. Χρ] τοίνυν δεδιέναε,
εἰ uh µόνον ἓν τῷ πράττειν οὐ λήθομεν, ἀλλ οὐδ
ky τῷ διανοεῖσθαι. Κατὰ µόνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, µεμο-
νωμένας xal χεχωρισµένας τῆς χαχίας xai τῆς
ἐπιπλοχῆς τῶν παθῶν. "H κατὰ µόγας, ἀντὶ τοῦ χεχω-
ρισµένως (12) παρὰ τὰς τῶν λοιπῶν ζώων, ὡς
Aoytxág. .

habili ac commodo, ut facile illinc omnia per-
spiciat.

Respexit in omnes qui habitant terram. Dum rc-
petit. Propheta. Deum respexisse, videtur velle
lectori timorem incutere, veluti ex eo quod occulta
esse Deo non possint mala quz fecerit.

Vgns. 15. Qui finxit sigillatim corda eorum. Adhuc
formidabilius quoddam dicit. Nam si plasmavit
omnes Deus, omnino etiam et novit cogitationes et
motus omnes eorum quibus dedit ut essent. Timen-
dum est nobis igitur a Deo, cum non prava tantum
opera, sed nec ipse etiam cogitationes nostrae
latere eum possint. Quod vero ait Deum sgillatim
finxisse corda corum, idem est ac si dicerct, fecisse

B ea Deum singularia, ac separata a vitiis, atque a

passionum vinculis, vel etiam sigillatim, hoc est separatim, ab aliis nimirum animalibus, quasi ra-

Vionabilia.

Συνιεὶς εἰς πάντα τὰ ἔργα αὐτῶν. Καὶ τοῦτο
µέγιστον, ὅτι umb αἰσθήσεως δεῖται πρὸς xavaván-
σιν τῶν πραττοµένων, ἡ λεγομένων, f] νοουµένων,
ἀλλ’ ἁπλῶς συνίησιν ἐν πᾶσιν.

Q0 σώξεται βασιωεὺς διὰ πολἰὴν δύναμιν,
καὶ γίγας οὗ σωθήσεται ἐν πήθει Ισχύος αὖ-
. τοῦ. Διὰ πολλὴν δύναμιν, τὴν ἐν πλήθει στρατιω-
τῶν, xal ἵππων, καὶ ὅπλων, xat πλούτου. Γίγας δὲ,
ὁ χατὰ τὸ σῶμα Ὑενναιότατος * ὥστε eU τις τούτων
σωθείη, διὰ χάριν θεοῦ σώεεται, xal οὗ δι) οἱ-
χείαν (19).

Ψευδὴς ἵππος εἷς σωτηρίαν. ᾿Αθέδαιος. ἄδηλον
qàp, εἰ σώσει τὸν ἐπιθάτην.

'Ev δὲ π.ἰήθει δυγάµεως αὐτοῦ οὐ σωθήσεται.
Ὅ ἵππος δηλονότι» τοῖς γὰρ ἑπαριθμηθεῖσιν ὁ Σενα-
χηρεὶμ εὐθηνούμενος, οὐδὲν ἐνταῦθα ἀπώνατο, χα-
xbe xaxo; διαφθαρείς.

'I6ob οἱ óg0aAuol Κυρίου ἐπὶ τοὺς φοδουμµέ-
φους αὐτὸν, τοὺς ἑ.1πίζογτας àxl τὸ δ.Ίεος αὐ-
τοῦ. Τοῦτο περὶ πάντων τῶν τοιούτων * προηγου-
µένως δὲ, διὰ τοὺς περὶ Ἐζεχίαν τοιοῦτοι γὰρ
σαν. Eliza τίθησι χαὶ τὸν αἰτίαν τῆς ἑποπτείας *

Ρύσασθαι àx θανάτου τὰς ψυχὰς αὐτῶν. Too
προσδοχωµένου xa0' ἡμέραν, ὡς προειρήχαμεν. TO
ἑσκόρας γὰρ αὐ.λισθήσεται κἸαυθμός.

Καὶ διαθρέγαι αὐτοὺς ἐν Aiii. Ti ἀπὸ τῆς πο-
λιορχίας ΄ ἃ πάντα Ὑγεγόνασιν, ὡς f) τῶν Βασιλειῶν
βίδλος ἑρμηνεύει.

Ἡ 06 yvxt ἡμῶν ὑπομενεῖ τῷ Κυρίφ. Καὶ αὗ-
(v; kv. χαιρῷ πειρασμῶν ὑπομενοῦμεν τὸν Κύριον "
δι αὐτὺν γὰρ μισούμεθα παρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις.
Elsa. xai τὴν αἰτίαν ἐπήγαγε τῆς ὑπομονῆς.

53 Psal. xxix, 0.

Qui intelligit in omnia opera eorum. Atque hoc
etiam magnum est, quod nullis sensibus indiget
Deus ad percipiendum qu:e βυπί aut cogitantur, sed
pure, simpliciter, ac sincere omnia intelligit.

Vgns. 16. Non salvabitur rex ob. multam poten.
liam, εί gigas non salvabitur in multitudine fortitu-
dinis sum. Ob multam potentiam, hoc est, ob mili-
tum aut equorum copias, armaque aut divitias.
Per gigantem vero quemcunque robustum homi-
nem intellige, qui generoso ac prazstanti sit corpo-
re. Quasi si quis istorum aliquando salvatur, non
propriis viribus, sed divina gratia salutem conse-
quitur.

Vgns. 17. Fallaz equus ad salutem. Instabil;s

C scilicet ac non tutus. Incertum enim est, an ascen

sorem suum salvaturus sit

In multitudine autem potentie suc non salvabi-
tur. Equus scilicet. Unde Sennacherib qui connu-
meratis viribus abundabat, nihil inde adjutus fuit,
quinimo malus perditus est.

Vens. 48. Ecce oculi Domini super timentes eum,
et super eos qui sperant in misericordia ejus. Hac
de omnibus iis qui tales sunt, in primis autem dicta
sunt propter Ezechiam regem et socios : tales
enim erant. Deinde causam divinz hujus protectio-
nis atque custodie addit, dicens :

Vkns. 19. Ut eruat α morte animas eorum. À
morte, inquam, quz post diem illum exspcctabitur,

p ut prodiximus. Αά vesperum enim, inquit, demora

bitur fletus **.

.. Et alat eos in (ame. In fame qua propter obsidio-
nem causata οδι. Qua omnia subsecuta sunt, uL
in libris Regum traditur.

Vgns. 90. Anima nostra sustinebit Domino, Et
rursum, inquit, in tentationum tempore sustinebi-
mus Domino ; id est, in gratiam Dowini, seu pro-
pter Dominum propter quem oderunt nos infideles.
Deinde longanimitatis ac patientiz causam infert.

Varie lectiones.

(12) le. χεχωρισµένας, ut in alio Codice.

(13) Subaudi δύναμιν. ΑΙ. ἐχείνην.

21)

Quoniam adjwíor et protector nosteh est. Multa À
enini nobis adsuht jadicia, ob qu& certi feddimur,
quod inter pericula nobis opem feret.

Vrgns. 91. Quia in ipsó lotabilur cor nostrum.
Sustihebimus, inquit, quia Dóminus adjutor noster
est, quia per ipsám lietabiinüf£ éuri vicerimus.

Et in nomine sancto ejus. £perávimus. — In no-
miné strheto ejus. cireamloqtiendo dixit, pro, in ipso
Domo; vel τή invocatione nominis ejus, qus vel
In fügám poíést inimicos convertere. Possunt hzc
etian intelligi de Christianis, qui victuros se spe-
táht, qaoties vel nomeh Jesu nominant. Multa et-
enim miracufa sofum id nomeh, tantummodo pro-
latum; perfecif, quale illud est : In omine Jesu
Christi surge et ambula δν, atque alia hujusmodi.

γέκα, 99, Fiat, Domine: rhisericordia ἵνα super
nós queiadtnodum speravimus in te. Sic flat ut nos
speravimus. Speravimus autem quam maxime,
Μοχίπια erit itaque et tua misericordia.

Psalmus ipsi David quando mutavit faciem. suam
coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit.

PSALMUS XXXIII.

DaviQ fugiens Saulem venit in Nomba clvitatem
sacerdotum, et obviam factus Achimelech, qui in-
fer illos dignitate excellebat, flnxit se missum
fuisse a Saule ad certum negotium, petiitque ab eo
pánes et gladium : eumque nullos alios invenis-
set, panes propositionis accepit, quos una cum
sociis fame impulsus comedit, atque hoc przter
legem. Solis enim sacerdotibus eos edere licebat.
Accepit etiam et hastam Goliath, quz ill:e obser-
vabatur in anathema, hoc est , in oblationem Do-
mino. Exiens autem illine, profectus est ad Achis
Philisteum regem Geth; cumque familiares qui-
dam regis eum cognovissent, et nescio quid su-
Surrassent, timore correptus, finxit insanum.
Circumferebatur autem , et strepitu. fores concu-
tiebat ; dcfluebat autem in barbam spuma ab ejus
ore. Quamobrem sacro eum morbo corripi. puta-
verunt, atque loc pacto dimissus ac salvatüs est.

EUTHYMII ZIGABENI

9£0
"Ot. Bon0óc xal ροροις ἡμῶν ἐστι.

Πεπληροφορήµεθα γὰρ ἐκ πυλλῶν, ὅδως ἡμῖν βοή-

θεῖ.

"Οτι ér αὐτῷ εὐρρὰνθἠδεξᾶι ἡ xapóla. ἡμῶν.
Ὑπομενοῦμεν, ψῃσὶν, ὅτι βοηθὸς ἡμῖν ἐότιν ὁ Κό-
ριος, ὅτι δι΄ αὐτοῦ εὑφρανθηόόμεθα νικἠσάντες.

Kal ἐν τῷ ὀνόματι te ἁγίῳ αὐτοῦ nJxlcapyev.
(Ἱέριφραάτικῶς, &vi τοῦ, ἓν αὐτῷ, ἤ Ev τῇ ἐπι-
φωνέσει τὸῦ ὀνόματος αὑτοῦ, δυναµένη τρέἐπέὲιν
τοὺς ἐχθρδύς. Νοοῖτο δ' ἂν τοῦτο xal περὶ Χριστια-
ψῶν, ot ἑλλίζουσε νιχᾶν ἓν τῷ ὀνομάζεσθαι τῷ óvó-
μάτι τὸῦ Χριστοῦ * πολλὰ γὰρ τεράστια τὸ ὄνομα
τοῦτό µόνόν ὀνομάζόμενὸν ἐποίηδε, καὶ ποιεῖ. "Ev
τῷ ὀνόμαξι γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἀνάστα, xaX τὰ το:-
αὐτὰ.

Γἐνοιτο, Κύριε, τὸ ἔλεός σου àg" ἡμᾶς, καθ-
ἆπερ ἠἡλπίσαμεν ἐπὶ σέ. Γένοιτο οὕτως, ὡς ἡμεῖς
ἠλπίσαμεν ' ἠλπίσαμεν δὲ θερμῶς πολὺ οὗν γέ-
νοιτο.

Wadpóc to Δαδίὸ ὁχότε ἡΛοἰωόεν £0 «αρόσ-
ωπον αὐὲοῦ ἑναντίον Αδιμέ Λεχ καὶ ἀπέλυσεν
αὑτὸν, καὶ ἁπῆ.10ε.

VAAMOX ΑΙ’

Φεύγων Δαθὶδ τὸν Σαοὺλ, Ίλθε εἰς Nop6k πόλιν
τῶν ἱερέων * xat ἐντυχὼν ᾿Αδιμέλεγ τῷ ἐντιμοτέρῳρ
αὐτῶν, προσεποιήσατο Καρὰ Σαοὺλ ἁποσταληναι ἐπί
τινα χρείαν, καὶ ἐζήτησεν ἄρτους xot ῥομφαίαν΄ xat
μὴ εὑρὼν ἄλλους, ἔλαθε τοὺς τῆς Ἀροθέσεως, xal
ἔφαγεν αὐτὸς καὶ οἱ μετ) αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνάγχην
ποῦ λιμοῦ, παρὰ τὸν νόμον΄ τοῖς γὰρ ἱερεῦσι µόνοις
ἀπονενέμηντο. Ναὶ μὴν, εἴληφε xai τὸ δόρυ Γολιὰθ
ἐχεῖ φυλαττόμενον, εἰς ἀνάθημα τῷ Κνρίψ. Καὶ t£-
ελθὼν, ἀπηλθε πρὸς τὸν ἀλλόφυ)ον ᾿Αχοὺς, τὸν Γὲ0
βασιλεύοντα” τῶν δὲ περὶ τὸν ᾿Αχοὺς ἀναγνωριόάν-
των αὐτὸν, καὶ ὑποψιθνριζόντων, δειλιάσας, προό-
επριῄσατο µαίνεσθαι, xal παραφέρεσθαι, xal ἑτυμ-
πάνιζεν ἐπὶ ταῖς θύραις, xaX ἔπιπτε, xal τὰ αἶελα
χατέῤβῥει τοῦ στόματος (14) αὐτοῦ, xat οὕτω δόξας
ἐπίληπτος, ἀπελύθη, xaX διεσώθη ἐχείθεν. 'H μὲν

«ἱστορία, τοιαύτη. Ὀνομάδουσι δέ τινες ᾿Αδιμέλεχ,

τὸν ᾿Αχιμέλεχ (15), ὡς διώνυµον, xoi ἀἁλλοίωσιν

llistoria quidem bujusmodi est. Et quidam Abi- p προσώπου καλοῦσι τὴν ὑπόχρισιν τοῦ πρᾶγματος *

melech eumdem esse existimant, quem supra ap-
pellavimus Achimelech , primarium inter sacerdo-
tes, eumque gemini faisse nominis affirmant, et
per mutationem faciei David , ficiionem illam ne-
gotii intelligunt, ad quod se missum esse dixerat
a Saul, timens ne si ejus fuga a sacerdotibus co-
gnita fuisset, regi id fortassis deferri posset. Ve-
rum licet concedamus sacerdotem Achimeloch ge-
mini fuisse nominis, Iegum tamen bistoria coram
Achis tantum mutasse eum faciem wradit, et non
coram Achimelecb. Unde ad: prassertis inscriptio-
nis intelligentiam, Magnus Basilius animadYerten-

5 Act. uit, 8.

φεύγων yàp, ἑπλάσατο ἀποσταλῆναι πρός τινα
χρείαν, ἵνα pij φωραθεὶς, κατανόηθείη (16). Bt εἰ
καὶ δῶμεν διώνυµον εἶναι τὸν ᾿Αθιμέλεχ , ἀλλ οὖν
ἡ τῶν Βασιλενῶν βέλος παρὰ µόνῳ τῷ 'Ayob; ἡλ-
λοιωκέναι τὸ πρόσωπον αὑτοῦ τὸν Δαδὶδ ἀναγράφει,
xai 60 ἀχρὰ τῷ ᾿Αθιμέλεχ. Διό φησιν ὁ μέγας Ba-
σίλευος, ὅτι «b ᾿Ἀθιμέλεχ ὄνὺμα xowby ἣν τῶν βα-
σιλέων τῆς Γὲθ, ὡς χαὶ παρὰ ᾿Ρὼμαῖοις πάλαι τὸ
Καΐσαρ, καὶ «6 Αὔγονστος, xal παρ' Α]γυκτίοις τὸ
Φαρἀὡ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὥστε χοινὸν μὲν βασιλικὸν
εἶχεν ὁ ᾽Αχοὺς ὄνομα, τὸ ᾿Αθιμέλεχ" ἰδιαίτατον δὲ.
τὸ "AyoUg. Ὃν καὶ ἐφοδήθη Δαθὶδ, xoi οὗ ἄσμενος

Varie lectiones.

(14) Al. πώγωνος, ut ]

& Interpres.
(15) Al. τὸν ᾿Αχούς,

nterpres legit. utrobique

'Ax t
down AL. καταµηνυθείη,

381 COMMENT. IN PSALMOS. 382

ἀπαλλαγεὶς, ἧπτε τὸν προχείµενον ψα)μὸν εὖὐχαρι- Α dum esse admonet, quod nomen Abimelech, com^
στήριον τῷ 8: τῷ συνετίσαντι αὐτὸν, ὥστε δι — mune quodiam fuit nomen, omnibus regibus Geth,
ὑπλχρίσεως μανίας ἀπολυθῆναι. ᾽Αρμόζει δὲ καὶ quemadmodum Casaris atque Augusti nomen
Καντὶ ἁπάλλαγέντι κινδύνου. Romanorum imperatoribus, et Phoraonis nomen
tegibus ZEgypti, et alia hujusmodi. Quocirea regi illi Geth privatum nomen fuisse Achis tradit,
commune autem cum aliis regibus Abimelech. Ex hujus igitur regis manibus liberatus David, eum
Be cognosci formidasset, hunc Deo cecinit psaliuum, iu gratiarum actionem, quod sapientem eum red-
didisset, tt per insanie simulationem, viam liberationis invenerit, Congruit etiam hic psalmus

cuicanque fideli a periculis liberato.

Εὐ1ογήσω τὸν Κύριον» ἐν παντὶ καιρῷ. Δια-
φυγὼν ἤδη τὺν χίνδυνον, ἁμείφομαι τὸν σεσωκότα
Θεὺν, εὔφημίᾳ διηνεχεῖ διηνεχῶς βοηθοῦντά pot.
Ἐντεῦθεν 6 μέγας Παῦλος μαθητενθεὶς, qnot,
᾿ΑδιαΛείᾳτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ αὐχαρι-
στεῖτε.

Vgns. 9. Benedicam Dominum in omni tempore.
Cum periculum evaserim, retribuam deiuceps
Salvatori meo gratias : laudes nimirum perpetuas,
quia semper mihi adjutor fuit. Edoctus autem ex
hec loco magnus Paulus dicebat : Sine intermis-
sione orate : semper Deo gratias agite**,

Διὰ παντὸς ἡ αἴγεσις αὐτοῦ ἓν τῷ στόμαεί — Semper laus ejus in ore meo. Sed quomodo pote-

µου. Καὶ πῶς περὶ βιωτιχῶν ἀναγχαίως ὁμιλοῦντός
τινος, Ἡ ἑσθίοντος, ἡ πίνοντος , χοιµωµένου, διὰ
'παντὸς ἡ αἵνεσις ἔσται τῷ otóuate ; "H 530v, ὡς
ἔσται xal νοητὸν στόµα, τὸ ἕνδον ἀνθρώπον, δι οὗ
µεταλαμθάνει τῆς τροφῆς τῶν θείων νοημάτων, περὶ
οὗ φησι’ Τὸ στόμα µου ἤνοιξα, καὶ εἷΊκυσα
αγ εὔμα. xal* Π.Ιάζυνον τὸ στόµα cov, xal
π.ληρώσω αὐτό ' ὅπερ οὑκ ἑμποδίξεσθαί ποτε δύ-
ναται μνημονεύειν (17) ἀεὶ θεοῦ τοῖς νήφειν ἐθέ-
λουσι. Καὶ ἄλλως δέ’ ἐν παντὶ καιρῷ, δηλαδὴ τῷ
προσῄχοντι * xaX διὰ παντὸς, ὅτε δηλαδὴῆ χρεών. Xph
Uk στόµατι μὲν αἰσθητῷ τὸν θεὸν ὑμνεῖν, ὅτι μὴ
χρεία τις ἀναγχκαία προσίσταται» νοητῷ δὲ, &el.
ἹΜνημονευτέον γὰρ θεού μᾶλλον, f) ἀναπνευστέον.

rit quis Deum semper loudare, atque in ore suo
illius laudes assiduas habere, cum de vita ne-
cessariis stepenumero tractandum sit, comeden-
dum," bibendum, et dormiendum? Num ideo for-
tagsis, quia cerium est, praeter hoc eorporale, aliud
osse intra bominem intelleetualo 0s, per quod di-
vinearum contemplationum cibus accipitur, et de
quo seriptum legimus : Os meum aperui , el attraxi
spiritum?**, Item alibi : Dilata os tuum, et implebo
illud ". Hoc igitur os impediri nunquam potest, ct
Dei semper reminiseetar, si sobrii esse volueri-
mus. Vel aliter : In omni tempore, hoc es, cen-
gruo tempore, et semper, quando opportunum. eet.
Oportet quidem, ut nostro hoc corporis ore Deum

Καὶ ἐν τῷ ΄Ασµατι δὲ τῶν ἀσμάτων φησίν' Ἐγὼ C laudemus, quando aliunde nulla urgens adest ne-

καθεύδω, xal ἡ καρδία µου ἀγρνανεῖ.

cessitas, intellectus verd ore perpettto. Reminisci

enim Dei semper debemus [ut inquit hieologus] et nunquam cessare. Unde in Cantieis canticorum

dicitur : Ego dormio, cor autem meum vigilat **,
Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ἡ γυχἠ µου. 00
δι ἀρετῖν οἰκείαν ἑπαινεθήσομαι τοῖς ἀνθρυποις,
ἀλλά διὰ τὸν θεὸν, ὡς τὸν Θεὺὸν ἔχων βοηθόν. Maxá-
ptoc γὰρ, φησὶν, οὗ. ὁ Θεὸς Ἰάκὼδ βοηθὸς αὐτοῦ.
*H γυχή µου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγὼ, περιφραστικῶς.

Αχουσατωσαν πραεῖς, xal εὐφραγθήσογνται.
᾽Αχουσάτωσαν, ὅτι σέσωαµαι παραδόξως. Πραεῖς δὲ
λέγει τοὺς ἀνεξιχάκους, οἷος ἦν αὐτός. Καὶ εὖ-
φρανθἠτωόαν, ῥτι οὐ περιορᾷ τοὺς τοιούτους ὁ
θεὸς, ἀλλὰ χαὶ χινδυνεύοντας διασώζει. Ἐμὲ, φησὶν,
ἐχέτωσαν ὑπόδειγμα, xal θαῤῥείτωσαν.,

Vgns. 3. In Domino laudabitur anima mea. Non
eb propriim ego virtutem ab hominibus laudabor,
sed propter Dewm, quia. scilicet illum adjutorem
habui . Beaius euim, inquit, eui Deus Jacob adjutor
ejus "?. Anima autetn. mea. [awdabilwr, circum-
loquendo dip&unr est , pro eo qmod est : Ego lau-
dadbe?.

Audiant monsueli, εἰ lotlentur, ÀAudiant quod
sdeirendum in medum ei prolter emnium opi-
nionem servatus sum. Per mansuetos auem hoc
jh loco patientes laborum appellat, atque if affli-
ctiontbus longanimes, quolis ipse erat beatus Da-
vid. Et letemeur, inquit, quia Deus huwjuscemedi

sustinentes viros non despicit; quim imo in pericubis constitutes seivat, Μο igitur in exemplem

habeant et confidant.

Μεγα1ύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, xal ὑγώσω-
αν $à ὄνομα détoo ἐκιτοατό. Βρὸν τοὺς πραεῖς
ἔτι ἁλοτείνεταυ, χαὶ χαλεῖ τούτους εἰς 35 μεγαλό-
νειν xai ὑφοῦν ὁμοῦ τὸν Κύριον. H&c δέ τις ὑφοῖ
καὶ μεγαλύνόι τὸν Θεὸν, εὑρήχάμεν ἐν {ῇᾗ ἀρχῇ τοῦ
πθ’ φαλμόδ. Ἑτα δνηγεῖναι, πῶ; ἐῤῥύαθη.

D Vrns. 4. Magnificate Dominum mebwnt, et esalte -

rus nemen ejus. in idipsum. Ipsos aéliue mensuwetos
alloduitSr, siqüe advocat, üt masghillcent, et
exaltent Deum. Et quomodo maguidesre, at tte
exdlive dors Dew possm, diximus in prineipio
Ροκ ασ». Beinde navrst quornode libérstue sit.

5] Thess. v, 47. ** Psal.cxviu, 121..." Psal. Lxxz, 11. "* Cant, v, 2. ** Psal. cxLv, 9.

Varia lectiones.

(17) Al. μνηβονεῦον.

38]

Prapositio ex, intensionem quamdam majorem
demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli-
ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium,
et statim exaudivit me.

Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me.
Varie enim afflictiones eum detinuerant, dum ti-
meret, nein Saulis manus incideret, ne contu-
melia afficiendus, et postremo ne seve etiam in-
terimendus esset.

VzgRs$. 6. Accedite ad eum, et illuminamini , et fa-
cies vestra, non confundantur. Solet afflictio men-
tei hominum confundere atque obtenebrare. Vos
igitur qui in afflictionum tenebris constituti estis,
asccedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos

pari modo eum exquiratis. Et illuminamini; ipsa B

nimirum [titia atque alacritate, calamitatum te-
nebras ac caliginem dissipante, ne confundamini
etíam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen,
potest hzc Prophetze exhortatio de divino bapti-
swate jntelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi-
dem, vos, qui in errore estis, et illuminauini
per baptismum, quo anima illuminari solet, et
anim: oculus purgari : et non confundemini, quia
abluetis. Facies autem vestre, circumloquendo
Vgns. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau
divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva-
vit eum, Quod ait iste, demonstrative dictum est,
ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem
autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ;
vel ob humani generis tenuitatem.

EUTHYMII ZIGADENT

Vgns. 5. Erquisivi Dominum, el exaudivit me. A

384

'Etetjerneoa τὸν Κύριον, xal ἑπήκουσέ pov. Ἡ
ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἑμφαίνει ζητήσεως. Ἐν pé-
σοις, φηαὶ, τοῖς χινδύνοις ἀπολειφθεὶς, Σμπόνως

ἐζήτησα τὸν Κύριον el; ἐπιχουρίαν, xal ταχέως |

ἐπήχουσέ µου.

Καὶ àx πασῶν τῶν θ1{γ ών µου ἑἐῤῥύσαωτό µε.
Διάφοροι Υὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει Ex-
δοθῆναι τῷ E200 , ὅτι αἰχισθῆναι, ὅτι προπηλαχι-
σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πιχρῶς.

Προσέἁύετε πρὸς αὐτὸν, xal φωτίσθητε, καὶ
τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὗ μὴ καταισχυνθῇ. Ἡ θλῖψις
εἴωθεν συγχέειν xaY σχοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ iv σχότει
οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ θ«εῷ, διὰ τοῦ ἐχζητεῖν
αὐτὸν, ὡς ἐγώ: xal φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια-
σχεδαζούσῃ τὴν ἀχλὺν τῆς θλίφεως, καὶ οὗ μὴ χατ-
αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. ᾿Αναγωνιχώ-
«zpov δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος fj πρατροπὰ,
λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ δµµα ταύτης ἆνα-
χαθαίροντος. Καὶ οὗ ph χατπισχυνθῆτε, δ.ὰ τὸ
ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ «“οόσ-
ωπα 6k ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ µέρους
τὸ πᾶν.

omnem illic confusionis materiam, atque originem
dixit, pro, vos, veluti totum a parte.

Οὗτος ὁ πτωχὺς ἐχέκραξε, xal ὁ Κύριος εἶσ-
ᾖκουσεν αἱτοῦ, xal àx πασῶν τῶν 011/γεων
ἔσωσεν αὐτόν». — Οὗτος, δειχτιχόν *. τουτέστιν,
Εγὼ ὃν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν χαλεῖ, ὡς ἑνδεη
πάσης ἐπιχουρίας, ἢ xaX δ.ὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέ-
νους αὑτοῦ.

Vgns. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- ς Hapeyu6GaAet ἄγγεῖος Kuplov κὐκῖῳ τῶν go-

cuitu timentium eum, et. eripiet eos. Castra ponit
Dominus circa unumquemque liominum [qui ti-
met Deum, illum nimirum adversus omnem no-
riam muniens adversitatem]. Verum illius angeli
potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum
vitam custodit. Nam cum unus numero tantum

θουµένω» αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἕχαστον
(18), περιτειχίζων αὐτόν. "Opa δὲ τὴν δύναμιν τοῦ
φύλαχος τῆς ἑχάστου ζωῆς ἀγγέλου: εἷς γὰρ ὧν
ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοδουμένους δὲ λέ-
ει τοὺς τηροῦντας τὰς ἑντολάς. OU γὰρ φόδος, ἓν-
τολῶν τήρτσις.

sit, universo atque integro hostium exercitui resistit, Timentes autem Dominum eos appellat, qui
illius observant mandata, Ubi enim, inquit, cst timor, ibi etiam mandatorum observatio.

Vzas. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do-
minus, Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim
hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20),
si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis,
vel sl exquisiveritis eum diligenter, οἱ non ambi-
guam in illo spem servavceritis, Vel aliter, exhorta-
tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis

Γεύσασθε xal ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος.
Γνῶτε xa) ὑμεῖς * γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν Ὑνῶαιν

ὀνομάζει. Πῶς δὲ Ὑεύσεσθε; El καθάπερ ἐγὼ.

χράξετε, εἰ ἐχζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἑλπί-
σετε ἐπ᾽ αὐτὸν ἁδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ χαὶ ἅλ-
λως εἰς τὴν µετάληψιν τοῦ Δεσποτιχοῦ σώμα-
τος xal αἵματος, ὧν ol Ὑευόµενοι ἀξίως εὖ-

participationem : qua duo omnes qui digne gu- D θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ

s!averint, sentient sibi statim vires atque auxilium
przsiari a Deo.

Beatus vir qui sperat in eo. Nam οἱ maledictus

homo est qui sperat in bomine, contra erit beatus
qui sperat in Deo.

Vzns. 10. Timete Dominum, omnes sancti ejus. San-
ctos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctiflcati

βοηθείας.

Μακάριος dv)p, ὃς ἑ λπίζει ἐπ αὐτόν. El. γὰρ
ἐπιχατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον
µαχάριος ὁ ἑλπίζων ἐπὶ Κύριον.

Φοέήθητε τὸν Κύριον, «πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ.
Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ θιῷ. Φοδή-

Varie lectiones.

m Al. ἑχάστου.
13) lo. παρίσταται.

(90) Graeca verba ita sonant-:-Quomodo 'qustabi-
tis ? Si nimirum clamabitis, ut ego.

aane e P*

385

COMMENT. IN PSALMOS.

986

θητε οὖν, διότι ὁ q66o; τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ásá- Α sunt. Timcte igitur Dominum, quia hujusmodi tl-

χτους ὁρμάς. Καθή.Ίωσον γὰρ, φτοὶν, àx τοῦ φόδου
σου τὰς σάρκας µου. Εἶτα ἐπάχει xal τὸ ἀπὸ τοῦ
φόθου χέἑρδος.

Ὅτι obx ἔστι' ὑστέρημα τοῖς φοδουµένοις
αὐτόν. Οἱ yàp τὸν θεῖον φόδον àv. τῇ duy, φυτεύ-
σαντες, οὐκ ἑλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόδου τού-
τους ἀναγχάξοντος, "Έστι δὲ χαὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι
05x ἔστιν ἔλλειμμα τούτοις. Ἔχουσι γὰρ ἔνδυμα μὲ»,
τὸ θεῖον βάπτισμα * τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώμα.
τος xal αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίµιον σταυρὺν, xal
ἁπλῶς, ὧν χρ]ίζουσιν ἀπολαύουσι.

Πλούσιοι ἑπτώχευσαν xal ἐπείνασαν: ot δὲ
ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἑλαττωθήσονται
παγτὸς ἁγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ-

Pp, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς * οἱ μὲν γὰρ:

πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἑπτώχευσαν πολλάκις, xal
Ἐπείνασαν * εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος,
χαὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦθείου φόδου χαὶ τῆς ἑδοῦ
τῶν ἐντολῶν ἐχζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἑνδεή-
σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποχειμένου τοῖς
εὐηρεστηχόσιν αὐτῷ. TOv γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν
xal πάνυ ἑνδείσουσι, ξιὰ στενῆς καὶ τεθλιµμένης
ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος xai τοὺς
Ἰουδαίους, οἳ πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι,
καὶ πλἠθεὶ στρατοῦ, xal τῷ περιωνύμῳ ναῷ, xal
τῷ θείῳ νόµῳ, xaX τῇ πρὸς θεὸν ὁμιλίᾳ, ἑπτώχεοσαν
τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον Ev ἑλέει, xal
πτωχὸν δι ἡμᾶς ἀπέχτειναν ἀνοήτως, xol ἐπείνα-
σον, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον * οἱ δὲ ix-

ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι χαὶ
ἔτι.

mior inordinatos motus coercet. Confige enim, in-
quit, timore (uo carnes meas. Deinde infert iucrum,
quod ab isto provenit timore,

Quoniam non est de(ectio — timentibus eum.
Nam qui Dei timorem in sua anima plan-
taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiant,
cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quad
timentibus Dominum nulla est defectio : quia et
veste sacri baptismatis induti sunt, el corpore
ac sanguine Domini vescuntur, et. telo crueis ar-
mati sunt : et denique quia necessariis quibuseun-
que rebus fruuntur.

Vgns. 11. Divites eguerunt el. esurierunt , exqui-
rentes autem — Dominum ποπ diminuentur omni
bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio-
nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo
fidem facit, docens quomodo hujus sseculi divites
ssepius effecti sunt pauperes, 6ἱ fame vexati. Ter-
rene enim divitiz fallaces sunt, et spe commu-
tantur, ac decidunt : contra vero omnes, qui per
Dei timorem ac mandatorum observationem Do-
minum quzrunt, nullis unquam bonis indigebunt,
ex iis nimirum quz reposita sunt diligentibus
Dominum. Humanis enim bonis quam maxime
indigebunt, cuim per arctam | affliciionum ac tenia-
tionum viain eis incedcndum sit. Pertinere etiam
videntur h:ec verba ad Judaeos, qui olim divites
fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu-
per et celeberrimo illo templo, divina lege et con-
versatione Dei, ac deinceps bis omnibus privati,
pauperes effecti sunt, ea nimirum ralione, quia
Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe-

rem effectum propter nos, impudentissime oeciderunt : quique esurierunt, postquam verum illum
vi*s8 panem de medio sustulerunt. Fideles autem qui ex gentiLus fuerunt, quzrentes Dominum,

omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt.
Δεῦτε, téxva, ἀκούσατέ µου, yó6or Κυρίου
διδάξω ὑμᾶς. Λὕτη διδασκάλου φωνή ’ τέχνον γὰρ
ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσχοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν,
καὶ οἷον µορφούμενος. Φόδον δὲ Κυρίου εἶπεν, ποὺς
ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόδου τοῦ δαίµονος, ὃν ἐχεῖνος
ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἓν ἄλλοις * Απὸ φόδυν éx-
θροῦ ἐξε.οῦ τὴν γυχήν µου.
Potest etenim et daemon timorem incufere, de
an:mam meam 09,

Vens. 13. Venite filii, audite me, timorem Domini
docebo vos. Est hic quidam, veluti praeceptoris, seu
doctoris sermo. Solent enim doctores habere di-
scipulos filiorum loco, eo quod fingant illos quo-
dammodo ac forment ad virtutes [πο pene veluti
novi patres eos iterum gex.erent.] Timorem su:em
Domini dixit, ad distinctionem timoris demonum.

uo alibi scriptum est: A timore inimici eripe

Ti, ἐστι ἄνθρωπος, ὁ θέλων ζωήν ; Εἱρηχὼς, D — VERS. 15. Quis est homo, qui vult. vitam ? Non

δεῦτε, οὗ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωὴν,
οὗ τὴν xowhv ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα (f,
ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀῑδιο. dj vàp παροῦσα
θάνατος μᾶλλόν ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο-
λος) Τίς µε ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου
τούτου ; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν , ᾖτοι τὴν iv
σώματι ζωήν.

Ἁγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἁγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ
αἰῶνος τούτου * φησὶ γὰρ Ἰαχὼδ, ὅτι AU ἡμέραι

50 Psal, Lxui, 9... ! Rom. vit, 24.

omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit,
venite, sed 906 tantum appellat, qui vitam non
lianc communem amant, qua irrationalia omnia
vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram
atque ΦΙΘΓΗΔΙΠ. Praesens etenim. vita mors potius
appellanda est. Atque ideo merito Apostolus di- :
cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus ο ?
per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitam
potius, qu:e est in corpore.

Diligens dies videre bonos. Non hujus sscuii
dies dicit, de quibus p»triarcham Jacob dixisse

-

3951 EUTHYMII ZIGABENI 338
lcgimus : Dies annorum meorum pawci et mali ** ; A τῶν ἑτῶν µου μιχραὶ καὶ πονηραί καὶ ὁ μέγας

et magnum Paulum : fledimentes tempus, quoniam
dies mali sunt **. Bed de futuri szculi diebus lo«
quitur. lllud enim est seculum, qued bonos ha-
pet dies, ob verum illud atque ineffabile gaudium.
Dies autem ideo diyit, quia illic perpetua est
lut.

Vgn3. 14, Cohibe linguam tuam. a malo. Nunc
opera subjicit, quze cffjcere solet Dei timor. Ti-
morem voro Dei nune. initiglem dico, bom perfe-
ctum, E&. linguam in. primis jubet compescere,
veluti membrum inter cztera magis labile, et ai
omne vitii genus magis promptum, Ministra euim
nobis est ad hominum contuuelias, et ad Dei bJas-
phemias : turpibus etiam concupiscentiis inservit
et lenocinio, detrahit: praterea accusat, texit
dolos, decipit, falsa prabet testimonia, pejerat,
eL omnium denique vitiorum instrumentum est,

Ει labia (ua ne loquantur dolum, Dolus occultum
est facinus suh boni simulatione confictum : et
dum superius dixit : Cohibe linguam tuam a malo,
omnes jn universum pravos sermones compre-
bendit ; at nunc de pravo quo/lam ac magis par-
tieulari tractat sermone, veluti de vitio omnium
gravissimo, cum clandestine componi soleant bi
doli, atque ideo etiam minime evitari possint : ac
veluti de re, qu& in universo genere humano quam

Παῦλος * Ἑξαγοραζόμενοι τὸν καιρὸν ὅτι al ἡμά-
pas xornpal εἶἰσιν. Ἡμέρας δὲ ἰδεῖν ἀγαθὰς, περὶ
τοῦ μέλλοντός φησιν αἰῶνος. Οὗτος γὰρ ἀγαθὰς plv
ἔχει, ἄιὰ τὴν ἄληκτον, χαὶ ἅῤῥητον yapáv* ημέρας
δὲ, διὰ τὰ: δι ἅλου φῶς.

Παῦσον t» γῶσσά» σου ἀπὸ κακοῦ. Ἐντεῦ-
θεν ὑποτίθεται ἔργα τοῦ θείου φόδου, τοῦ ατοιχειω-
«txov. Προτίθησι δὲ τὴν γλῶσααν, ὡς εὐόλισθον µό-
prov, xal προχειρότατον εἰς πᾶν εἶδος χαχίας.
Ὑπουργεῖ γὰρ βλασφηµίαιςᾳ θεοῦ, ὕθρεσιν ἀνθβώ»
πων, µαστροπεύει αἰσχραῖς ἐπιθυμίαις, συκοραν-
τεῖ, καταλαλεῖ, χα:ηγορεῖ, δόλους ὑφαίνει, ἐξαπατᾷ,
χαταμαρτυρεῖ, ἐπιορχεῖ, καὶ ὅλως ὄργανόν ἐστι

B κχαχαῦ παντός.

Kal χει η σου, τοῦ μὴ «Ίαλῇσαι δὀΊον. Αόιος
ἑστὶ xaxozotig λαθραία, ἓν προσποιῄσει χαλρῦ.
Π,οσεχτέον οὖν, ὅτι διὰ τοῦ εἰπεῖν, Παῦσονγ τὴν
γνλὠσσάν σου ἀπὸ κᾳκοῦ, καθόλου πάντα λόγον
χαχὸν συμπεριέλαθε * νῦν δὲ χατεξαίρετον ἑπανέ-
λαθε τὸν δόλον, ὡς χαλεπώτατογ, διὰ τὸ λαθραῖον xal
ἄφνχτον, πρῶτον γὰρ τοῦτον τὸν ἰὸν à διάδολος ἑξ-
μεσεν ὅτε τὴν Εὖαν ἡπάτησεν, xai ᾧς ἑτιπολά-
ζοντα μᾶλλον τοῖς ἀνθρώποις.

latissime pateat, in quod ab initio diabolus lethiferum hoc virus evomuit, quando primum Evam

decepit.

Vgns. 15. Declina a malo, e( fac bonum, Consi- C

dera optimum ordinem ; quia verba ig, prowptu
magis aunt, quam facta, primo a pravia nos adma-
nei verbis abstinendum esse : Cohibe enim, inquil,
linguam tuam a malo, Sermo enim, ut sapientes
dixero, via quxdam est. ad actiones. Λο deinde ab
ipsis etiam pravis avertit operibus,dicens : Declina
a «malo. Et consequenter, sublatis impedimentis,
nos insuper ad beue operandum adducit, dicens :
Ej (ac bouum. Nam quemadmodum impossibileest,
iufüpmum aliquem ad sanitatem restitui, nisi priis
a morbo liberetur, ita etiam impossibile est ali-
quem bene operari, qui 3 vitiis prius non absceg-
serit, Illud etiam considera, quomodo abstinere
tapium non sufficit a vitiis, scd bonis etiam opera-
tionibus opus est. [ Vel aliter : Declina a malo, et
fac benum ;] illud, 8e poena affjc.aris, hoc autem, ut
etia; liguoreris. Alia roiione, vitio cuj. datur, si
bonum uou faciat : quia ης] ac iguasi homipis
est nihil operari, atque otio torpescere,

Inquire pacem, et. persequere cam. Pax es( om-
nium bonorum caput, quam discipulis suis Domi-
nus velyti breditatem quamdam reliquit : Pacem,
inquiegs, meam dq vabis, pacem relinquo vobis **.
Nam qui erga Deum et bomines fuerit pacificus,
is humanas etiam passiones onmes superat. Non

** Gen, x,vir, 9. ** Ephes. v, 10.

᾿Εκχ1ινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαβόν.
"Opa τάξιν ἀρίστην ἐπειδὴ γὰρ ἑτοιμότερός ἐστιν
ὁ λόγας τῆς πράξεως, παβαινεῖ πρῶτον ἀπέχεαθαι
χαχοῦ λόγου’ Παῦσον Y&p, qno, την γλῶσσάν
σου ἀπὸ xaxov* ὁ γὰρ λόγος ὁδός ἐστιν εἰς κρᾶ-
ξιν, ὡς ol σοφοὶ λέγαυσιν΄ εἶτα ἀποτρέπει xol τοῦ
χαχοῦ πράγματος * "ExxAwov Yàp, φηαὶν, ἀπὸ
χακοῦ * καὶ οὕτω ἀνάχει πρὸς τὴν ἀγαθοεργίαν,
προξξάξας (21) τὰ σχῶλα ὥσπερ γὰρ ἀμήχανον
ὑγείαν ἁπολαθεῖν μὴ ἁπαλλαγέντα τῆς νόσου, οὕτω
καὶ ποιῆσαι ἀγαθὸν μὴ ἁποστάντα τοῦ χαχοῦ. Σχόκει
δὲ ὅτι οὐκ ἀρχεῖ µόνον ἡ ἀποχὴ τοῦ καχοῦ, ἀλλὰ
Xph καὶ ποιῆσαι τὸ ἀγαθὸν, εἰ μὴ μέλλει τις ἆπα-
σχέσθαι μὲν τοῦ xaxoU, μὴ ποιῆσάι δὲ τὸ καλόν"
(22) τὰ μὲν, ἵνα μὴ τιμωρηῦθῇς ' τὸ δὲ, ἵνα τιμηθῇς.

D Καθ) ἕτερον δὲ λόγον, xaX τὸ μὴ ποιῆσαι τὸ ἀγαθὺν

ἑτέρα τίς ἐστι καχία, ὡς ἁργία τοῦ χφλαῦ. Καχία
ἐστὶ προδήλως ἡ τοιαύτη ἁργία,

Ζήτησον εἰρήγηκ, xal δίωξον αὐτήν. 'H εἰ-
ρῆνη τῶν ἀγαθῶν ἐστι τὸ Χχεφάλαιον, fv xai ὁ
Κύριος οἷά τινα χλῆρον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἅπο-
λέλοιπεν * Εἱρήνη» Ὑὰρ, φησὶ, τὴν ἐμὶμρ ἀφρίημε
ὑμῖν. 'O γὰρ εἱρηνεύων πρὸς θεὸν καὶ πρὸς ἀν-
θρώπους παντὸς πάθους ὑπέρχειται. Mi τοΐνυν

** joan. riv, 27.

Varie lectiones.

(21) Al. προεξάρας.
(22) Latinus interpres legisse priterea videtur.

"H v áAAgc* Ἔχχλινον ἀπὸ χαχοῦ, xav ποίπσνν
α à

ἀγαθόν.

--

389

COMMENT. IN PSALMOS.

399

ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο A igitur simpliciter a. nobis quaerenda est pax, sed

γὰρ vov ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, fior xavablgEov, κατ
ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι xal χαταλαθεῖν

αὑτὴγ,

ὈΟφθα.ἰμοὶ Κυρίου ἐπὶ Quxalovc, καὶ ᾧτα αὐτοῦ
φὶς δέησιχ αὐτῷν. ᾿Οφθαλμοὶ yty Κυρίου, ἡ ἔπος
πτικὴ αὐτοῦ δύναμις' Qua δὲ, fj ἀχουατική. Λέγει
volvuy, ὅτι ὁ sho διὰ παντὸς ἐφορᾷ τοὺς διχαίἰους,
ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιγ αὐτῶν) xal εἰσαχούει
τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίᾳς εἰσαχούεφθαι. Δι-
καίΐους δὲ νῦγ γφλεῖ τοὺς ἑναρέτους.

Πρόσωσογ δὲ Κυρίου ἐπὶ zowirrac φαξὰ, τοῦ
ἑἐξοᾖοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ prnpócuror αὐτῶν.
'Opd, φηρὶ, xai τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ’
οὐ καθάπερ τοὺς διχαίφυς. Ἐχείγους μὲν yàp, ὥστε
φυλάττειν ^ τούτους δὲ, ὥστε δίχας εἰσπράττεσθαι.
Καὶ μέντοι πᾷς τριοῦτος, χαιροῦ χαλοῦγτοςι ἁπόλ-
λυται ἐχ γῆς, εἴτε ταύτης, sits tv σωζομένωγ,
Φοθηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὗ
λανθάνοντες kv ofc πράττουσιν. "Ἡ πρόσωπον Kv-
ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ χρίσει ἐπιφάνειαν

ὑτοῦ, ὅτε πικρὺν αὐτοῖς ἑμθλέφει xal αὐστηρόν.

Εχέχραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκου-
σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν εῶν ϐ.ίψεων αὐτῶν
ἐῤῥύσατο αὐτούς. 'O ah περὶ χαµαιζήλων xal
γη ξνωγ αἰτούμενας, ἀλλὰ μεγάλων χαὶ οὐρανίων,
εἰ καὶ σιγᾷ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά Υε τῷ νῷ χράζει spa»
νῶς, χαὶ fj χραυγἡ αὐτοῦ φθάνει µέχρι τῶν ἀχοῶν
«00 ϐεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσαχούετφι, xal ῥύεται
πάτης θλίψεως᾽ τοῦτο μὲν, ἁπαλλαττάμενος αὐτῆς,
τοῦτο 0b vixov τῇ χαρτερίᾳ τὴν ἐπίθεριν αὐτῆς,
"B. καὶ τοῦτο λύτρωαίς ἁστιν, ᾧς tv Gor, εἰρή-
χαμεν.

᾿Εγγὺς Κύριος toic συντετριµµέγοις τὴν xap-
δίαν. Ὁ μὲν θεὸὺς δὺ ἁγαθότητος πᾶσιν ἑγγύς
ἔστι, φῃσὶ γάρ’ Θεὸς ἑγγίζων ἑγά εἰμν ἡμεῖς δὲ
διὰ μοχθηρίαν μαχρὰν αὐτοῦ γινάµεθα * φηαὶ γάρ’
Ιδοὺ οἱ μακρύνοκτες ἑαυτοὺς ἀπὸ cou ἀπο.ἱοῦν-
ται. Σνντετριμμµένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ «asavevvr-
µένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρείμασι,. Σφάδρα yàp
αυντρίθει τὸ φρόνηµα t) χατάνυδις.

Καὶ τοὺς ταπεικοὺς τῷ πγεύματι σώσει. Izon-
χεἶται μὲν ἡ χατάνυξις ἔπεται δὲ d) ταπείνωσις.
TQ πνεύµατι δὲ ταπεινοὺζ, ftot τῇ φυχῇ, xat μὴ
τῷ σώματι, b ἐστι τῷ σχήµατι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ
ἐξ ἀνάγχης τινός.

Πρ Λαἱ αἱ θλ/γεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ δᾳσῶν
αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν
γὰρ ὁ Κύριος χατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς
γνµνάσιον οὐκ bj δὲ τῶν πόνων ἠττᾶσθαι, ὅπερ
λστὶ vix, χαθὼς προείρηται,. Διά qua: Ἐκ 19
πόσμῳφ θ.1ψ0 ἕξετε' ἀ1λὰ θαρσεῖτε" καὶ ὅσα ὁ

** Jerem. xxin, 25. ** Psal. Lxxn, 27.

cum stidio, ut docet nog Prepheta hoc in loco,
dum ait : Persequere eam. Αὲ si diceret : Per illiug
vestigia yobis currendum est, ut prgyenjenteg eam
compreben datis.

Vens. 16, Qculi Domini super jwstos, et aures ejus
in preces eprum. Per -oculos et aures Domini, vi:
dendi 9!que audiendi potentias in eo intellige,
Deus, inquit, semper videl Ἰψφίρᾳ, et illorum
aclionibus delectatur, εἰ preces exaudit, ulpotq
exaudiri dignas. Per justos autem hoc inloco viros
intelligit omni preditos virtute.

Vress. 17. Vultus quiem Domiui euper facientes
9ala, M perdat de. terra memoriam. eorum, Videt,
inquit, Donipus eug etian) qui pravaopera faciunt,

PB verum non egdem modo quo justos ; istos quidem

videt ut cystndiat, illos autem υἱ perdet, ut cog«
dempet, ut ponas ab eis exigot, 'ravus. enim
quilibet s13tuto a Deo tempore perit de terra, sive
hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum,
qui salvaptur. Tiweant igilur opingg peccatores,
cum eorum delicta Deum wjipime 1ateant, lotes
euam per vulium Doqmj»i intelligere adventum
ejus, in futnro judicio, quando severo 49 acerbe
vultu eos aspiciet.

Vegs. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudivit
£08, el ex omnibus tribulgtionibus eorum liberavit «98.
Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed
celestia ae sublimia, tametsi lingua sileant, meute
tamen ac spiritu palam clamant, οἱ eorum olgmor
quam facillime pervenit ad aures Domini : unde
etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur tentatie-
pe ac miseria, vel quia ab emni adversitate à Deo
liberantur, vel quia fertitudige atque constantis
omnem 3fietjonis igpeuim superant; qua res
etiam liberatio dicitur, ui aliis ig locis deelaravie
g)ua. .

Vgas, 19, Prope eu Domiuys amnibus contrilig
corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem
omnibys prope est. Ai enim per propüetam :
Deus appropiuquana ego ΥΛΗ. Verum nos seeleri-
bus nostris longe ab eo disegedimus, Ecce enim,
inquit alibi Propheta, ij qui. elangant seipsos. a. te,
peribunt **. Contritos autem. corde eos. appuljas,

p qvi de propriis peccalis co puseti sunt, Compuu-

ctio enim superbiam ac fastum maxiuie copterit

Et humiles spiritu salvabit, Precedit enim com-
punctio, et subsequitur huniiliatio. llumilem autem
spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum
aui gestu, seu verbis, aut alia quavis neocesaitate
humiles, Deo grati Ron aiunt.

Vgns. 20. λεία tribulationes justorum, et. de
exunibus his liberabit eos Dominus, Permaiuit quidem
eos Dominus in viriutis gymaosium descendere,
sed non sinit superari a laboribus : quod tamem et
vieteria reputatur, ut praediximus [ et illeruro laudi
ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : Jn

101

EUTHYMII ZIGABENI

392

mundo tribulationem habebitis, sed confidite *' ; ct A Απόστολος Ἐν xartl 0.60p&roi, dAA' οὗ στε»σ-

Apostolus : 1n. omnibus tribulaii estis, sed non αν»
gustiati *, et multa alia habentur hujusmodi.

Vgns. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum,
unum ex his non conteretur. Atqui. multorum mare
tyrum ossa contrita suut, Verum liomo non solum
is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum
$psum corpus, sed etian qui interior, hoc est. ipsa
auima, quz sua etíam membra liabere dicitur, sicut
et corpus, atque eisdem nomínibus distincta. Nam
cum legimus : Mandatum. Domini lucidum, illumi-
nans oculos ** ; tem : Qui habet aures audiendi au-
diat '* ; vel : Os meum aperui εἰ aitrazi spiritum ! ;
et : Dentes eorum contrivisti '*; item, Ventrem meum
doleo 15. aut, Pes justi non offendet **, et alia hujus-
modi : non corporis, sed animz membra intelligi-
mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam
animz cogitationes intelligit, qu: eam non secus
alque ossa corpus sustinent, atque confirmant.
Custodit autem Dominus hzc, quz diximus justo-
rum o$$a,quía ei placent, et nihil eorum conteretur
violentia scilicet peccati.

Vgns. 32. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio-
$a atque molesta [quod ex Greca dictionis etymos-
logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim
certius dignoscunt penas sibi fore repositas. Ju-
storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi
sentiunt praeparata.

Et qui oderunt. justum, delinquent. Oderunt ju-
stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo
simili letatur, illud consequenter patet, quod dis-
simile suum odit dissimile : quorum enini vita dis-
similis est, horum etiam sententiz pugnantes inter
se Sunt, atque contrarie. Delinquent autem, quia
omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide-
ruat. Non solum enim eum imitati non sunt, qui
crat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt.
Delinquent igitur, id egt, peccabunt, aut, periclita-
buntur.

Vgns. 25. Redimet Dominus animas servorum
suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis,
quas propria patientia superabunt,

Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non
peccabunt, eo quod valida atque constanti spe àd

Dominum ferantur, nec ullum etiam anima peri- p

calum sustinebunt.
Psalmus ipsi David.

PSALMUS XXXIV.

Hunc etiam psalmum composuit beatus David,
cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi
ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni-
bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im-
precationibus autem, quz tam in presenti sunt
psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dz-
mones : ii enim sunt, qui nostros excitant inimi-

*' Juan. xvi, 95... ** Π Cor. iv, 8.
cxvin, 101. "* Paaí. 1, 8... 7? Jerem. iw, 19.

** Psal. xvii, 19.
"* | Reg. i1, 9.

χωρούμεγοι.

Φυ.Ιάσσει Κύριος πάντα τὰ ὁστᾶ αὐτῶν, £v
ἐξ αὐτῶν οὐ συντριδήσεται. K&V μὴν πολλῶν µαρ-
τύρων συνετρίδησαν * ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται
οὐχ ὁ ἑχτὸς µόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἑντὸς,
τουτέστιν ἡ duyh, ἔχει πάντως χαὶ µέλη ὁμώνυμα
τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό, 'H évcoAd) Κυρίου, τη-
ἑαυγὴς, Φφωτίζουσα ὀφθα.μοὺς, δηλονότι τοὺς
τῆς φυχῆς' χαί' 'O ὄχων ὧὥτα ἀκούειν, áxovéto *
xal Τὸ στόμα µου ἤνοιξα, καὶ st 4xvca αγεῦμα"
xai* Ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας" xat * Τὴν
κοιΔίαν µου ἆ 1γῶ' xal* Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ
μὴ προσκόνγῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάµεις τῆς φυ-
χῆς. Οὕτως οὖν xal νῦν ὁστᾶ.λέγει τοὺς στερεοῦντας
xai ἀνέχοντας τὴν φυχἣν λογισμοὺς, ὡς χαὶ τὰ ὁστᾶ
τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς
αὐτὸν εὐαρέστησιν. 0ὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται

τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας.

Θάνατος ἁμαΓτω1]ῶν xornpóc. Ἐπίπονος, ἆκ -
γεινός. Τότε γὰρ ὀξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο-
µένης αὐτοὺς χολάσεως * ὁ δὲ τῶν διχαίων, ἀγαθὸς,
αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς ya( do.

Και ο. μισοῦντες τὸν δίκαιον, π.λημμεήσου-
civ. Μισοῦσι τὸν δίχαιον οἱ ἓν ἁμαρτίαις ' εἰ γὰρ

* ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, 050v ὡς μισεῖ τὸ ἀνό-

potov* xat ὧν ὁ βίος ἀνόμοιός, τούτων ἑναντίαι xal
αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν.
ἁμαρτήμασιν ἔτι προσιιθέντες καὶ τὸ τοῦ µίσους
αὐτοῦ ἁμάρτημα. OU µόνον γὰρ οὑχ ἐμιμῆσαντο
τοῦτον, ἀλλά xat ἐμίσησαν. Ἡ τοίνυν τὸ sJnjuis-
ἑήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ
κοῦ, χινδυνεύσουσι.

Λυτρώσεται Κύριος γυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ
τῶν ἀνθρωπίνων xaX δαιμονιχῶν ἐπιδουλῶν, al ἡτ-
τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν.

Καὶ οὗ μὴ π.Ίημμείήσουσι πάἀντὲς οἱ &Ani-
Cortec àzx' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσε, τῇ πρὸς
αὐτὸν ἑἐλπίδι χειραγωγούμενοι, οὔτε χινδυνεύσουσι
ψυχιχῶς.

Ψα.Ἰμὸς τῷ Aatió.
ΨΛΛΜΟΣ ΛΑ’.

Καὶ τοῦτον εἴρηχε τὸν φαλμὸν, ἔτι διωχόµενος
ὑπὸ Σα.ῦλ., καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος»
προσἠχει δὲ xal πᾶσι χαταδιωκοµένοις ὑπ' ἐχθρῶν.
χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς da) puo, κατὰ
τῶν δαιμόνων χρῆσθαι ' οὗτοι γὰρ xal τοὺς πυλε-
μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι’ τοῖς ὀνείδεσι
δὲ, χατὰ τῶν ἐπιδουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων τὰ

'* Math. xi, 15 οἱ alibi passim. — Y* sat,

393 COMMENT. IN PSALMOS. 39i

κατορθώματα δὲ, προσώπῳ τοῦ Aa6:5 ἀπαγγέλλειν, A cos, et in nos insurgere eos laciunt. Conviciis

ὥστε χινηθῆναι πρὸς τὴν τούτων μίμησιν.

vero adversus insidiatores uti possumus. Quod. «i

alicubi preclara aliqua virtutum facta percensentur, ea applicabimus ipsi beato David, ita tamen
at et nos ad illorum imitationem moveamur et excitemur.

Δίκασον, Κύριε, τοὺς ἁδιχοῦντάς µε, Χοζέμη-
vor τοὺς xoJAeuovrtác µε. Πρῶτον, φησὴ, δίχασον
τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ. εἶτα πολέμησον xai χόλασον,
ὡς ἀδίχους φαινοµένους. ᾿Αδιάφοροι δὲ at σνντάξτις,
νόµμῳ διαλέχτου παλαιᾶς.

^

Ἐπιλ]αδοῦ ὅπ.ου xul θυρεοῦ, xal ὰνάστηθι
εἰς τὴν βοήθειά µου ἔκχεον ῥομφαίαν», xal
σύγχ.Ίεισον ἑξ ἐγαντίας τῶν καταδιωκόντων e.
[δλέμου μνημονεύσας, ἀχολούθως xax τὰ εἴδη προσ-

Vens. 4. Judica Domine injuriantes mihi, impu-
gna impugnantes me. l'rimo, inquit, Saulemn οἱ so-
cios judica, deinde iwpugna, ac castiga. Eorum
enim injustitia apertissime patuit. ludifferentes au-
tem sunt constructiones, ex consueludime veteris
dialecti.

Vgns. 9, 9. Apprehende telum, et scutum,et ez-
surge in adjutorium | mifi ;. effunde [rameam, et
conclude adversum persequentes me. Cum pugus
meminerit, consequenter ctiam armorum genera

έθηχεν τῶν ὅπλων, οὐχ ὡς τοῦ θεοῦ τούτοις χρω- B apposuit : nou quod eis utatur Deus, sed humano

µένου, ἀλλ᾽ ἀνθρωποπρεπῶς τῷ φοθερῷ κα-αλόγωῳ
toU σχἡματὺς τῆς πανοπλίας ἐκδειματῶν τοὺς 10-
νηρούς. Τῷ θεῷ γὰρ ἀρχεῖ θέλησις μόνον, f) λόγος
εἰς τιμωρίαν μὲν τῶν ἀδικούντων, σωττρίαν 0b τῶν
ἁδ'.χονµένων. "Exyeoy δὲ, ἀντὶ τοῦ ἛἜλχυσον ' ἑλ-
κοµένη γὰρ fj σπάθη, ἐχχεῖσθαι τοῦ χολευῦ δοχεῖ διὰ
τὴν λειότητα. Σύγχ.Ίε/σον 6b, ἀντὶ τοῦ, φράξον
ἔμπροσθεν, ὥστε μὴ δύνασθαι αὐτοὺς ἐχφυγεῖν
τὸν ἀπὸ σοῦ χίνδυνον.

Elxov τῇ ψυχῇ µου’ Σωτηρία co? de ἐγώ. TÀ
votpd σου φωνῇ εἰπὲ τῇ νοερᾷ dvjd) µου µόνον, ὅτι
Μὴ φοδοῦ, σωτηρία coó εἰμι ἐγώ ' ἡ γὰρ ἀρχαία
διάλεκτος τὸ εἰπὲ , εἶπον λέγει, à; τὸ aclqcor.

locutus est more. Terribili enim hac aruortum
commemoratione pravos 46 scelestos omnes pet-
terrefacit. Nam alioqui, solum Dei verbum, quiu
imo sola etiam ejus voluntas, satís eat ad coercei-
dos ac castigandos opprimentes, et ad defepdendos
oppressos. Effunde igitur frameam, loc est, Exime
gladium e vagina. Ob expolitam enim Hhevitatem
suam gladius, fundi quodaminodo videtur e vagina,
cum evaginatur. Conclude eliam persecutores meo: ,
hoc est, Obstrue viam ante eos, ita. ut effugere
amplius manum tuam non possint,

Dic anime mew : Salus txa ego sum. Iutellcctu:li
voce tua loquere ad intellectialem animai meam,
et dic ei : Noli timere, quia ego sum salus tua.

C lllud autem animadvertendum [quod Grzca dictio
qua bic babetur, non indicativi modi est, et preteriti temporis,

αἱ regulariter inveniri solet, se.

aoristus imperativi modi], ut sit. εἶπον pro εἰπὲ id est dic, eo modo, quo dicimus ποίισον pro

fac.

Αἰσχυγθήτσωσαν xal ἑντραπείησαν ot ζητοῦγ-
τες tiv Ψυχή» µου. Αἰσχυνθήτωσαν xa ἑντραπεί-
σαν ix παραλλήλου τὸ αὐτὸ σηµαίνουσιν, ὃ τεί-
σονται, μὴ δυνάμενοί µε ἐλεῖν. ΤΗ» ψυχή» µου
δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἐμέ.

Ἀποστραφείησαν εἷς τὰ ὁλίσω. Κενοὶ καὶ
&z paxcot. :

Κατα:σχυγθείησαν οἱ «Ἰογιζόμενοί poc. κακά.
Τὸ Καταισχυνθείησαν, ἑπίτασίς ἐστι τοῦ Αἰσχυν-
O:incav. Λογιζόμενοι δὲ, ἀντὶ, μελετώντες, συσχε-
πτόφενοι.

Γ εγηθήτωσαν ὡσεὶ χνοῦς κατὰ xpócoxor
ἀνέμου. ᾿σεὶ χνοὺς, ὅσου ἐπὶ τῷ σχεδάννυσθαι Ev
τῷ φεύχειν * dj γὰρ λεπτὴη Κόνις ἑνώπιον ἀνέμου
σχεδάννυται.

Καὶ ἄγγεῖος Κυρίου ἐκθ.Ιίδων αὑτούς. Λείπει
τὸ, ἔστω,. ἄγγελοι γὰρ πολλάχις sl; τὸ χολάνειν
ἁποστέλλονται, ὡ; ὁ ὁλοδρεύσας τὰ πρωτότοχα τῶν
Αἰγυπτίων, xal ὁ τὰς τῶν ᾿Ασσυρίων ὁὀγδοήχοντα
πέντε χαὶ Exazhv χιλιάδας ἀνελών.

Ύεις. 4. Covfundantur et recereantur, qui que-
runt animam meam. Verba, hzc. con(undantur. et
revereantur, idem fere significaut. Confusio enim
illis summa eril, si me comprehendere nequive-
rint. Animam autem meam. circumloquendo dixit,
pro Meipsum. .

Convertantur retrorsum. luanes nimirum, et re
infecta.

Et con(andaniur qui cegitani mihi mala. Nerhum
confundantur, hic repetitum, precipue juxia Graec:e
dictionis vim, intentionem addit (25), et majorem
confusionem significat. Cogitare autem mala, pro
considerare ac studiose investigare dixit.

Vens. 5. Fiant sictut pulvis ante (aciem venti. Ac
si dicat, Inter fugiendum instar pulveris dissipeu -
tur ac dispergautur. Minutissiinus enim cuu sit
pulvis, a ventis facile dispergitur.

Et angelus Domini couterens. 994. Subinteliigo
verbuin, sit. Angeli enim. sapenumero mittuntur
4 Deo, ut aliquos castigent : veluti is qui Egypti
primogenitos dissipavit, itesn js qui centum octo-
ginta quinque millia Assyriorum iateremit.

Varie lectiones.
(35, Graca ila sonant ; Verbum χαταισχννθείησαν (compositum) ἑνίεπείο est. verbi (simplicis) al»

α υνθείησα».

PATROL. GR. CXXVIL.

13

325

EUTHYMII ZIGABENI

J96

"Vgns. 6. Fiat via eorum tenebre, ac. lubricum. A ᾖΓεγηθήτω ἡ ὁδὸς αὑτῶν σχότος xal ὀλίσθημα.

"Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim
ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre
nequeant, qua recta sibi eundum sit : praterea
eliam ut adeo sit lubrica, quod in praeceps aliquod
deferantur.

Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam,
qui in tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do-
mini conterens persequatur. Qui igitur par est
eventurum ei esse, qui neque oculis'videat, neque
pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente
angclo argeatur ?

γεῃς. 7. (Quoniam gratis absconderunt nihi inter-
itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine
causa. Cum nihil a me, inquit, lzesi fuerint, abscon-
derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem
sermo hic metaphoricus, 4 venatoribus translatus,
qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum
feris inferunt.

Supervacue exprobraverunt animam meam. AÀni-
mam meam circumIoquendo dixit, pro meipsum,
Estque mnimadvertendum, quod hujusmodi figura
loquendi, qux Grzce periphrasis dicitur, frequen-
tissima reperitur apud beatum David, ut illud :
Anima mea ; vila mea ; nomen luum, et alia hujus-
modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me,
ingratum appellantes, et regis insidiatorem.

Vens. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat. lnex-
spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi , in-
quam, qui et mihi interitum abscoudit, et qui me
exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis
alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum
De jid.

Et rete quod. abscondit comprehendat eum. El
rete, quod clam adversus me tetendit, compreheu-
dat eum, hoc est, Oimnis illius conatus, omne con-
silium in auctorem convertatur.

Et in laqueo cadet in ipso. ldem etiain significant
hec verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in
ipso. 1n ipsb, inquam, laqueo , quem idem ille dis-
posuit,

Vgns. 9. Etanima mea exsultabit in. Domine.
luimicis meis ita castigatis, lztabor in Dowino,
qui jusiis eos affecit peenis.

Delectabitur in salutari sao. Quia illos. perdidit ,
et nos salvavit.

VrRs, 10. Omnia essa mea dicent : Domine, quis
sünilis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum
illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia
autem ossa mea, id est, membra mea omnia qua
in profundo corporis sunt. Signiflcare autem vide-
tur per hzec verba plenissimain gratiarum actionem
ex intimo aninz provenientem. Vel , per ossa, so-
lidas ac validiores anima cogitationes funtelligit , ut
sepe diximus. lnopem autem seipsum Propheta
appellat, quasi exsulem, necessariorumqsue omnium
indigentem, et solum, Per fortiorem vero Saulem
intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis affluebat ;
et dum inopem se bis dicit, el insuper pauperem

B

Pd

Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς * κατεύχεται γὰρ αὐτῶν,
ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς d ἐδὺς γένηται σχοτεινῇ μὲν,
ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ὁλισθηρὰ δὲ,
ὥστε χαταχρημµνιφεσοαι.

Καὶ dryeAoc Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τού-
τους δὲ τοσούτοις χαχοῖς περιπίπτοντας, χαὶ 6 ix-
θλίδων ἄγγελος καταδιώχέτω προσέτι. Τί οὖν εἰχὸς
παθεῖν τὸν µήτε ὀφθαλμοῖς, µέτε ποδὶ βοηθούμενον,
ἀλλὰ καὶ κατεπειγόµενον ὑπὸ τοῦ διώκχοντος ;

Ὅτι δωρεὰν ἔκρυψάν µοι διαφθορὰν παγίδος
αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν 6 Σύμμαχος ἀναιτίως εἶπε. Μη-
δὲν ὑπ' ἐμεῦ, φησὶ, βλαδέντες, ἔκρυφάν pot ὄλεθρον
παγίδος αὐτῶν' τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κχατα-
χρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες.

Μάτην» ὠνείδισαν civ γυχήν µου. Τουτέστιν,
ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν ' παρατηρητέον δὲ, ὅτι ποὺ
παβὰ tul; Ῥαλμοῖς τοῦ Δαθὶδ τὸ σχῆμα τῆς περι-
φράσεως, οἷον' ἡ φυχἠ µου, ἡ ζωή µου, τὸ πρόσω-
πόν µου, τὸ ὄνομά cov, xoi τὰ τοιαῦτα. ευδόμενοι,
φησὶν, ὠνείδισάν µε, ἁχάριστον ἀπυκαλοῦ»τε; xol
τοῦ βασιλέως ἐπίδουλο».

Ε.θέτω αὑτῷ zaylc, ἣν οὐ γινώσκηι, Συµ-
φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύφαντι τὴν δια-
φ]ορὰν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τὸν Σαοὺλ εἶποις, εἴτε
χαὶ ἕχαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὸν κατὰ Δαδίδ.

Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συ..Ίαθέτω αὐτέν. Καὶ
τὸ δίχτυον τῆς θήρας, ὃ λαθραίως ἤπλωσε xat' ἐμοῦ,
συλλαδέτω αὐτὸν, τουτέστι χατ᾽ αὐτοῦ περιτραπήτω
ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. :

Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῃ. Τὸ αὐτὰ
καὶ τοῦτο δηλοῖ” εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηχε
τὸ, ἐν αὑτῇ, δηλαδ, τῇ παρ᾽ αὐτοῦ παγείσῃ.

'H δὲ ψυχή µου ἁἀγα1.ἱιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ.
Tàv ἐχθρῶν οὕτω τιµώρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ
τῷ Κυρίῳ, διχαίως αὐτοὺς χολάσαντ'.

D ΛΤερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. "Oz: bxsL-

γους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε.

Πάντα τὰ ὀστᾶ µου ἑροῦσι, Κύρις, Κύριε, εἰς
ὅιοιός σοι, ῥυόμενος ατωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω-
τέρων αὐτοῦ, xal πτωχὸν xal πένητα ἀπὸ τῶν
διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ £v τῷ βάθει τοῦ
σώματος µέλη ΄ ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ix βά-
θους ψυχη; ὁλοσχερῃ εὐχαριστίαν. Ἡ ὁστᾶ νοῄσεις
ἐπὶ φυχῆς μᾶλλον τοὺς στεῤῥοτέρους xal συνεχτι-
κοὺς λογισμοὺς, ὡς πολλάχις elpfxapev. Πτωχὸν δὲ
ἑαυτὸν λέγει, ὦ; ς«υγάδα, xai τῶν ἀναγχαίων ἔπι-
δεῃ, καὶ µεμονωμένον' στερεωτέρους δὲ, τοὺς
ἁμ.ὶ Σαοὺλ, ola. πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας δὶς
πτωχὸν εἰπὼν, χαὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν
εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ὅμα καὶ ταπεινολοχίᾳ

39] | " COMMENT. IN PSALMOS. | 38
ταύτῃ πρὺς οἴχτον ypópgevos* διαρπαζόντων δὲ, A addit, tenuitatem suàm maximam denotat , et lin-

ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐχείνων ἑλπίσιν.

jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma-

jorem misericordiam excitat. Dirípientes etíam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad

illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant.

Ἀγαστάντες µοι μάρτυρες ἅδιχοι, ἃ οὐκ
ἑγίνωσκον ἠρώεων µε. Αὐτός τε 6 Σαοὺλ καὶ οἱ
χόλαχες αὐτοῦ * μάρτυρες μὲν, ὡς χαταμαρτοροῦν-
τες * ἄδιχοι δὲ, ὡς ψφενδόµενοι, οἳ xai χλενᾶζοντες,
ἠἁρώτων αὐτὸν, εἰ οὐχ ἐπιθουλεύει τῇ βασ,λείᾳ * ὅπερ
αὐτοὶ μὲν χατεμαρτύρουν * αὐτὸς δὲ οὖχ ἑγίνωσ-
xtv (28), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ xoi ἐπὶ Χριστοῦ
νουῦμεν, διὰ τοὺς Φευδομάρτυρας, ot ὀρώτων αὐτὸν,
sl οὐχ ἐδλασφήμησενι ὡς $ τῶν Εὐαγγελίων ἴστο-
pía διδάσχει.

Ves. 11. Surgentes testes injusti , que nesciebam
interrogabant me. lpse nimirum Saul, et quicunque
ei àssent&bantur ; quos beatus David testes ideo
app αι, quia adversus 66 testimonium ferebant,
et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus-
modi testes cum subsannatione quádam ac derísu
interrogab»nt eum, numquid asplraret ad regnum ;
jnterrogabant autem hoc, et. pariter asseverabant,
ita esse. Quod tamen beatus David , utpote iunocens
ignorasse se ait. [Nunquám enim ad regnum aspi-

raverat.] Possunt etiam hac verba de Christo intelligi propter fal&og testes, qni interrogabant eum,
numquid non blasphemasset, ut Evangeliorum tradit historia. ;
'Αγταπεδίδοσάν µοι πογηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β Vns. 12. Retribuerunt mata pro bonis, sterilitatem

ἀτεχγίαν τῇ ψυχῇῃ µου. Τὸν xo:wiv γὰρ ἐχθρὸν
Γολιὰθ ἀνελὼν, xai τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, xà τὸ
πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαοὺλ διώξας, ὕστερον ἐδ.ώ-
χετο * ἀνταπεδίδοσαν δὲ xal ἀτεχνίαν τῇ Ψυχῆ pov,
τουτέστιν ἀχαρπίαν εἰς ἀρέτὴν, ofa µελετήῄσαντες
ἀνελεὶν µε, xal παῦσᾶι thy duyfv µου ἀπὸ τῆς χαρ-
ξοφορίας τῶν ἀρετῶν. Ἡ ἀνταπ: δίδοσαν xal ἀτεχν[ὰν
ἐμοὶ, κατὰ περίφρασιν, ἵνα ph ζήσας τελνογὸνήσω.

anime mee. Cum communem inimicum Goliath
interemisset beatus David, et Philist»os superas-
set, et pravum Sáulis spiritum depulisset, persecu-
tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt
itaque animz meze sterililatem, hoc est. iufructuo-
sitatem. Virtutem meàm, inquit, studuerunt infru-
ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint,
ét facere ut anima mea cessaret a. fertilitate. virtu-

liri, Vel retribuerunt mihi sterilitatem, cireumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiá a mein
eos collatis, illud cenati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1

aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios εἰ postero$ memoria

vatur.

Ἐγὼ δὲ &y τῷ αὐτοὺς zapevóxAsiy µε ἐγεδυό-
µην cáxxov, καὶ ἑταπείγουν ἐν γηστείᾳ edv

ψυχή» µου. "Evteü0zv διδάσχει, πῶς δεῖ λύειν τὰς
συµμφοράς *
στείχ ἔτηχεν τὴν ἑαυτοῦ duyhv, τοι ἑαυτὸν, εὐγό -
µενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιδουλῆς.

Καὶ ἡ προσευχή µου εἰς xóAxov µου ἀπυστρα:-
φήσεται. Εἰσακουσθήσόμαι * τοῦτο yàp τὸ σχημά
Tot μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσαχουσθέντος λαμδάνεται, ὣς
καὶ νῦν ofa ατρεφοµένου ἐμπράκτου, xal τοσοῦτο»,
ὥς εἰς χόλπον ὑποδελθῆναι, δίκην δώρου πόλυτὲλοῦς,
| ὡς ἐμπλῆσαι τὸν χόλπόν τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν
ἠτέσατο * ποτὲ Ab, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάχουσθέντος, οἷα
στρεφομένου ἀπῤάκτου.

hominum — conser-

γενν. 15. Ego autem cum mihi molesti essent, in-
duebar sacco, et humiliabam tn jejunio animam meam.
Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor-

συχοφαντούµενος γὰρ, cáxxo καὶ νη- ϱ teat calámitates. Nam cum ab inimicis calumniam

sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc
est seipsum, bumiliábat, fogáns ab ihsidiis libe-
rari.

Et oralio mea in sinum meum concertetur. loc
est, exaddietur mea oratió. lta enim intelligenda
sunt hzc verba, quasi seipsam conversura sit ora-
tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta-
meu, nec vana, aut ve infectá, quin imo in illius
sinu instar preliosissimi doni suscipienda sit, Vcl,
quia ita conVertetur, ut ofantis sinum petitis rebus
impletura sit , tametsi aliquando etiam — hujusinodi

lóqueudi modus contrariuti penitus sensum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oraiio

in sinum ré infectà inauis cóivertitur.
Ὡς xAnclorv, óc ἁδελφὸν f"nygécepov , οὕτως
εὐηρέστουν. Τὸ διάπυρον τῖς πρὸς τὸν Σαοὺλ ἀγά-

Ves. 14. Quasi prozimo et quasi fratri nostro
sic complacebam. Summam suam dilectionem erga

πης παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, D Saulem ostendere volens, fratris ac proximi noinine

xdi τοῦ ἀλελφοῦ ἐχρήσατο * τοὺς μὲν γὰρ vovei;
καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν Χυρίως. ἀγαπᾷν
δὲ τοὺς ἁδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἄπαιδες. ᾽Αδιάφθρος δὲ
ἡ τοῦ εὐηρέστουν αὗνταξις.

ὃς πενθῶν καὶ σχυθρωπάζων, οὕτως ἔταπει-
οἱ µην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονουντά pot ἐπαινουμέ

usus est. Parentes enim et dominos proprie ho-
norandos nobis esse dicimus , fratres vero amau-
dos, przcipue quando sumus sine prole. Indiffe-
renter autem se habet constructio verbi compluce-
bam.

Quasi lugens et mastue, sic humiliabar. Videus
ilum mihi invidere, quia multitudo ac populus me

Varie lectiones.

(21) M. £zeylvwzx:v.

393

EUTHYMII ZIGABENI

4-0

Jaudabant, humiliabar, lugens me tristem ac ma- A νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἑταπεινούμην, ἑκὼν σχηµα-

stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas
atque dejectio. invidiam reprimere : quemadmodum
contra superbia atque elatio augere.

τες. 15. Adversum me latati sunt,et convenerunt,
Me hzc agente, atque hoc pacto sentiente, illi Ἰαὲ-
tali sunt, credeates periisse vires meas ; el con-
venerunt, ut insidias adversum me disponerent.

Congregata sunt. super me flagella , et ignorasi.
Quod LXX luterpretes dixerunt flagella, Symma-
chus perculientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad-
versum me congregati sunl ; ne, inquan , igno-
rantem hujuswo:i eorum consilia atque insidias
quas adversum me disponebant. Eas autem puto
subnoiari , quie. in. historia Regum traduntur ,

quando ejus uxor Michol omnia ilii aperuit , atque B

a periculo etiam eum salvavit.

Vans. 16. Dissipali sunt, et uon eunt compuncti.
Dissipati sunt cum ine non invenissent, ubi spera-
verant, et tàmen compuncti non sunt, quia nulla
ducii sunt. poenitentia.

Tentaverunt. me, seubsannaverunt. me subsanna-
Hore, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in-
quit, οἱ qui cum eo erant, aliquando tentaverunt
me proliantes atque experientiam sumentes mentig
mes: aliquande ctiam subsannaverunt, irriden-
tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in-
star] iu me efferati sunt. Frendere dentibus solent
omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob
nimiam indignationem, quando nimirum, veluti

τιζόµενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα-
στέλλει γὰρ τὸν φθόνον dj τοῦ φθονουμένου ταπεί-
νωσις, ὥσπερ αὔξει τούναντίον ἡ ἔπαρσις.

Κατ ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συγ»ήἠχθησαν. Καὶ
ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, xal οὕτως ἔχοντος, αὑτοὶ
εὐφράνθησαν τότε, δοχοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τῶν ἐμὴν
δύναμιν, καὶ συνἠ(θησαν εἰς µελέτην ἐπιδουλῖς.

Συγήχθησα» ἐπ᾽ ἐμὲ µάστιγες, xal σὐκ ἔγνων.
Τὰς µάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα-
χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν xav' ἐμοῦ
ἀγνοοῦντος, ἑνεδρεύοντές pot. Περὶ τούτου δὲ cago;
ἡ ἱστορία διδάσχει, ὅτε Μελχὼλ ἡ yov] αὐτοῦ κατ-
εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιδουλὴν, xol φυγὼν
διεσώθη.

Διεσχίσθησαν, xal ου κατενύγησαν. Δισχεδά-
σθησαν, μὴ εὑρόντες µε, ἔνθα Ἠλπιζον ^ χαὶ ὅμως
οὗ χατενύγησαν, οὐδὲ µετενόησαν.

Ἐπείρασάν µε, ἐξεμυκτήρισάν ps. pextnpi-
σμὸν, ξέρυξαν ἐπ᾽ àpà τοὺς ὁδόντας αὐτῶν. Ot
περὶ Σαοὺλ, φησὶ, ποτὲ μὲν ἑπείρασάν µε, δοχιµά-
ζοντες πῶς διάχειµαι * ποτὲ δὲ ἐξεμυχτήρισαν, Ev
χλεύῃ διαγελῶντες, ὡς ἀσθενη * vov δὲ φανερῶς ἑξ-
εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὁδόντων, ὅταν ἆλ-
λήλοις, ἐξυπερδάλλοντος φόδου f) θυμοῦ, προσαρασ-
σόμενοι χτυπῶσι. NUv, ool, τῷ θυμῷ ᾖζέσαντες,
olov χτυποῦσιν ἐπ᾽ ἐμὲ τοὺς ὁδόντας αὐτῶν, δια-
μασᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόµενοι σάρκας.

furore quodam, collidunt mutuo dentes et resomant. Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, rcsonaro videntur
super ie dentibus suis, avidi nimirum ut carnes meas dilanient.
Vgns. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C Κύριε, πότε ἑπόψεί; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού-

longanimis ad ιο, respicere eos non videris.
Quando igitur animadvertes, et vindictam fa-
cies ? |

Rlestitue animam meam a malignitate eorum. Tu
me libera, inquit, ab irum perversitate, εἰ in
pristinam securitatem restitue.

A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie
dicuntur leones : consequenter igitur cum [rendere
eus dixerit, postinodum leones etiam appellavit ; et
maxime οὐ ingenitam eis savitiam et insidiis sem-
per intentum animum. Ünigenitam autem animam
suam,hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua
declaravimus in psalmo xxi; a cominuni etiam

τοις, δοχεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἑπόψει,
καὶ ἐκδιχήσεις;

Ἀποχατάστησον τὴν /νχήν µου ἀπὸ τῆς κα-
χουργίας αὐτῶν. Απὸ τῆς χαχουργίας αὐτῶν
ἑλευθερώσας µε, ἁποχατάστησον εἰς. την προτέραν
ἀφοδίαν.

Απὸ «Ἱεόντων τὴν µογογδνῆ pow. Τὸ βρύχειν
κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Αχολούθως οὖν, ὡς
βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διά τὴν ὠμό-
τητα xai ἐπιθουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ
Ψυχην Ίτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήχαμεν ἐν τῷ εἰχοστῷ
πρὠτῳ ψαλμῷ * ἀπὸ χοινοῦ δὲ χἀνταῦθα τὸ, dxoxa-
τἀστησον. |

sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- D

stitue.

Vrns. 18. Confitebor tibi in Ecclesia mulla, in
populo gravi laudabo te. Vide quae exponende
dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi :
]n Ecclesia magna confitebor tibi 1..

In populo gravi laudabo te. Pro βαρεῖ, gravi,
Synwnachus liobet παμπληθΣῖ, frequenti. Est autem
pracedeniis dicti interpretatio,

Vras. 19.. Non. supergoudeant aui. adversantur

Τό Psal. xxt. 25.

.
MED νο

Ἑξομολογήσόμαί σοι ἐν ἘΕκκ.λησίᾳ &oA4d-
Ἐν τῷ αὐτῷ Φαλμῷ πάλιν εἶπεν * Ἐν Ἐκκ.ησίᾳ
uerá.ty ἐξομο.λογήσομαί σοι * καὶ ζήτει τὴν ἑχεί
vou τοῦ Ónzou ἐξήγησιν.

Ἐν AaQ βαρεῖ αἰγέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπ.ξη-
0εῖ εἴρηχεν ὁ Σύμμαχος. ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ
ῥητοῦ ἐπεξήγησις .

Mh) ἐπιχαρείησά» uot οἱ ἐχθραίνογτές pou ἁδί-

4

ul. ^ κ νο ο. -

4]

COMMENT. IN l'SALMOS.

4n

xo, οἱ μισοῦγτές µε δωρεὰν, καὶ διανεύοντες A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu-

ὀρθα.ἰμοῖς. Τὸ Δωρεάν, àvv τοῦ Mátnv*^ οὐδὲν
Υὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, f) μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην.
Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς χόλαχας., οἴτι-
vec ἕνευον τῷ Σαοὺλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή-
ματι, eC τι παρὼν Δαθὶδ εἶπεν, 1] ἔπραξεν.

"Ote ἐμοὶ μὲν elpnvixà àAd.lovr, καὶ éx' ἀργὴν
δόλου διεΛογίζοντο. Εἱρηνικῶς µοι (35) ὠμίλουν,
περὶ ἀγάπης διαλεγόµενοι * δι ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ-
χρυπτον, διεσχέπτοντο δόλους, πῶς ἄν us λεληθότως
εἰς χίνδυνον ἑνσείσωσι.

P d

Καὶ ézJárvvayr ἐπ ἐμὲ τὸ στόµα αὐτῶν.
Ὕστερον δὲ xai παῤῥησίᾳ κατηγόρουν µε ἀνυπο-
στόλως * 6 γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει
τοῖς συνεσταλµένοις yslasaty.

Elxov- Εὖγε, εὖγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ»,
Εὔγε, παλαιὸν fv ἐπιφώνημα τῶν ἑντυγχανόντων
οὗ ηὔχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν
τοῦ πράγματος ἐμφαῖνον. Ἰδόντες µε, qnot, φεύ-
Ύοντα xal ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ-
ρηµα τήςεὑφροσύνης, τὸ Εύγε, εὖγε, ὃ δηλοῖ τὸ,
Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Elsa. τὸ, Εἶδον οἱ óg6aApol
ἡμῶν, καθ) ἑαυτὸν ἀναγνιωστέον, olov, ὅτι Εἶδον, ἃ
Ἠθέλομεν. Ἐλλείπει yàp, ὡς ἑνδιάθετον. "H xa
ἠνωμένως Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ-
έστιν, εὐχτῶς.

quod erat in votis. Id, quod facile subeuditur, proptereaque emittitur.

lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ego
injuria eos affeci, aut odiosum me praebui. Per
annuentcs vero oculis, adulatores intelligit, qui
Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes. beato
David, aut eum carpentes si quid aliquando pre-
sens ille dixisset, avt feeisset.

Vgns 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban-
(ur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me-
cum olim versabantur amica loquentes, atque bene-
volentiam ac dilectionem prz se ferre videbantur.
Verum summa cum irs, quam celabant, dolos
contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri-
cula conjicerent.

Vens. 21. Et dilataverunt super me os suum.

p Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant

me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam
qui cupinnt latere, compressis pene labiis susur-
rant.

Dixerunt : Euge, euge, viderunt oculi nostri. Apud
antiquos illi clamabant, Ewge, ewge, qui asse-
cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitione
illa lztitiam quamdam prz se ferentes. Videntes,
inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt
verba illa αι], Euge, euge, significantes nimi.
rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur,
Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub-
intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi
nostri hostem nostram David male affectum, seu
in praeceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id
Vel conjmetim etiam legi

potest versiculus, ae si diceret : Bene viderunt oculi nostri quse optabamus.

Εἶδες, Κύριε. "A δηλαδη πᾶσχω.

Μὴ παρασιωπήσῃς. ΜΗ ὑπομείνῃς * ol γὰρ ὕπο-
µένοντες εἰώθασι παρασιωπᾷν.

Κύριε, μὴ ἁποστῇς dx ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἅλ-
λος ἐπίχουρος,

Ἐξεγέρθητι, Κύριε, xal πρόσχες τῇ κρίσει
µου. ᾽Ανθρωποπρεπῶς εἴρηται ταῦτα, χαθὰ πολλά-
xt$ ἔφημεν. Ἐξεγέρθητι, φησί" μαχροθυμῶν γὰρ,
καὶ μὴ βοηθῶν, δοχεῖς χαθεύδειν * τὸ δὲ Πρόσχες,
εὐρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ φαλμοῦ κε’.

'O θεός µου καὶ ὁ Κύριός µου εἰς τὴν δίκην
µου. "Arb χοινοῦ χἀνταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες *
δίχην δὲ τὴν χρίσιν ἐχάλεσε. Τὸ δέ' "O θεός µου
καὶ ὁ Κύριός µου, xai τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα,
ἐπιτεταμένης xal ὀλοφύχου παραχλήσεως εἰσὶν ἴδια,
καὶ τοῦ πρὸς θεὺν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ xal
τινα τὰ τοιαῦτα Ψυχαγωχίαν *. Εμνήσθην γὰρ,
φησὶν, τοῦ θεοῦ, xal ηὐφράνθη»ν.

Κριγόν uoi, Κύριε, κατὰ τὴν διχαιοσύγην µου.
7 Psal. Lxxvi, 1f.

(25) Al. µέντ...

C εκει. 22, Vidisti, Domine. Ea nimirum quee pa-

tior.

Ne sileas. Ne amplius sustineas, Nam qui susti-
nent, tacere solent.

Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad-
jutor.

Vgns. 93. Exsurge, Domine, intende judicio meo.
Humano more lizc dicta sunt, ut sepius diximus.
Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enlm cum
sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo
videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi-
tione psalmi quinti.

Deus meus et Dominus meus in cousam meam. Α
communi sensu hoe in loco sumendum est ver-
bum, 1ntende, et per cauram judicium rursus

D intelligit. la autem verba : Deus. meus, εἰ Domi-

mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo-
cationis intensionem demonstrant, quee ex intimo
corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii.
Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum
solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et lotams
sum "",

Ύεβθ, 94. Judica mihi secundum justitiam meam.

Varie lectiones.

403

EUTHYMII ZIGABENI

404

Judica boc mihi, inquit, quod cum justus fuc- A Δίκασήν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὑτοὺς ὧν, Ἰδίκημαι

rim in iis omnibus qua ο persecutores meos
nertinent , ego contra ab illis injuria affectus
sum.

Domine Deus meus, et nou supergaudeant. milii.
"uperílua est conjunctio εἰ» vel subaudienda est
dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabol Domine Deus
ineus.

VEns. 95. Ne dicant im corde suo : Kuqe, euge,
anima nostre. Hic ctiam aliquid subintelligendum
est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum
cst: euge, euge, anim:e nostrz ].

Ne dicant : Absorbuimus ewn. 1n ore nimirum
gladii. Hzc eteni;m dicereut, si me morti traJe-
rent.

VgBs. 20. Confundantur et revereantur simal qui
gaudent malis meis. Verba confundantur ei rererean-
(ur, seu pudefiapt, idem zque significant, quemad-
modun et illa in sequentibus : Letentur εἰ exsul-
tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes
re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul,
idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem
tempore omnes confundantur, qui gaudent malis,
hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis.

Induantur confusione εἰ pudore, qui magna lo-
euuntur auper se. Hoc est, qui se jactont. ad»
versum me. ct qui mala se mibi illatum ire glo-
riantur.

Vers. 27. ExsuUent ei letentur, qui volunt justi-

παρ’ αὐτῶν.

Κύριε ὁθεός μου, xal μὴ ἐπιχαρείησάν uoi.
Περιττὸς ὁ σύνδεσμος * 4 ἑλλείπει τὸ val, t ᾗ»
Nal, Κύριε ὁ Θεός µου.

Mt εἴποισα» ἓν χαρδἰᾳ αὐτῶν, Εὖγε εὖτε, τῇ
γυχῇ ἡμῶν. Συνεβακούεται τῷ εὖγε τὸ Ἐγένετο.

Μηδὲ εἴπυισαν ' Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό-
µατι τῆς ῥομφαίας ' τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ µε
θανατνώσουσιν.

Αἰσχυνθείηασαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα ob. ἐπι-
χαίροντες τοῖς κακοῖς pov. Τὸ αἰσχυνοείησαν
zal évrpazsincav, ἓκ παραλλήλου 1a0x0v δηλοῦσιν,
ὡς x&v τοῖς ἕξης τό' ἀγα.ἰΊιάσθωσαν καὶ εὔφρανγ-
θήτωσαν * αἰσχυνθήσονται δὲ, ἁποστραφέντες χενοὶ
xal ἄπρακτοι' τὸ δὲ "Apa, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν
ταὐτῷ * καχοῖς µου δὲ, Ίγουν ταῖς δνσπραχίαις
μου.

Ἑνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ éxrpoziyv ol

μεγα.οῤῥημογ οὔντες ἐπ᾽ ἐμό. Οἱ χαταχαυχώμενο:
µου, καὶ χαγῶς µε διαθήσειν φρυαττόµεναι.

Ἁγα.λιάσθωσαν καὶ εὑφρανθήτωσαν οἱ θά-

tiain meam. Hoc est qui volunt id, quod justum ρ JAoyrec τὴν δικαιοσύνην µου. Οἱ θέλοντες τὸ δί-

cst in causa mea. Justum vero. esset quod inimici
me temere non impugnarent, sed. potius ip pericu-
lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper
affecerim beneficiis.

Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo-
lant. pacem. servi (ui. Dicant hoc, videntes me
nimirum superasse impugnalores ineos. Magni-
ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu-
tetgr,

Vens. 98. Kt lingua mea meditabitur justüiam
tuam. Si ea scilicet. fiant qua petii, Per justi-
liam autem Dei justum ejus judicium intelligit.

Tota die laudem tuam. À communi semsu hoc
in loco etiam sumendum est verbum, meditabi-
(utr. Tota autem die, lioc est, pertotam vitam ; vivere
enim quodammodo non videntur, qui dormiunt.
Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudem
tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hzc qui-
dem sunt, qus ad presentis psalini expositionem
pertinent. Verum nobis etia: lector admonendus
est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali-
quando fortassis sumat imprecandi aversus ini-
micos : vel quia beatus David vitam 3c conversa-
tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta
quam postea Christus perfectiorem docens doctri-
ram aiebat : Dic'um cst antiquis : Diliges prozi-

xatóv µου. Alxa:óv µου δέ ἆστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι
µάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί µε, popla τοὺς vov
πολεμοῦντας εὑεργετήσαντα.

Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὺς, Μεγανυγθήτω ó
Κύριος, οἱ θέ.Ίοντες τὴ» εἱρήνην τοῦ δού.Ίου cov.
Εἴπωσι δὰ τοῦτο, θεααἀμενοί µε τῶν πολεμούντων
ὑπερτερήσαντα. Μεγα.1υνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας
εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι.

Καὶ ἡ γὰῶσσά µου µε.ετήσει τὴν δικαιοσύνη»
σου. El γένηται ἃ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει
Θεοῦ τὴν διχαίαν χρίσι».

Ὅ ην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. ᾿Απὺ xot-
νοῦ χᾶντανθα Με.ετήσει. "OAnqv δὲ τὴν ἡμέρα»,

D asa τοῦ, IIap' ὅλην ζωήν thv γὰρ νύκτα χοιμώμε-

vot, οὗ δοχοῦμεν ζῆν. εετήσει δὲ, ἀντὶ toU,
᾽Απαγγελεῖ, ἔργον διηνεχὲς ἕξει. Τοσαῦτα μὶν xal
τοιαῦτα τὰ τοῦ φαλμοῦ. Xph δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας
μὴ πρόφασιν εἰς τὰς χατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταυθα
χοµίσωσι, αυγιδόντας (36), ὅτι Δοθὶδ νομιχὴν πο-
λιτείαν, ἀλλ οὐχ εὐαγγελιχὴν µετῄει. Ὁ δὲ Χριστὸς
τὴν τελεωτέρα» ὑποδειχνὺς ἀρετὴν, εἴρηλεν' ἸΕῤ-
ῥέθη τοῖς ἁρχαίοις * Ἁγαπήσεις τὸν z Ano lor σου,
xal µισήσεις τὸν ἐχθρόν σου". ἐγὼ δὲ Aéyo ὑμῖ,
Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐ.Ίογεῖτε τοὺς διώ-
χοντας ὑμᾶς. "Ἀλλωσ τε val ὁ Δαθὶδ οὐκ ἑπαρᾶται

Varic lectiones.

(20) ΑΙ. ἐντεῦῆεν χοµίσασθαι συνειδότας.

405

COMMENT. IN PSALMOS.

406

μᾶλλον, ἁλλ' bv ἀρᾶς cómtp προσαγορεύει τὰ μέλ- A mum tuum, et odio proscqueris inimicum (tuum; ego

λοντα συµθῄήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Ei δὲ xai
ἑπαρᾶται, νομιχὸν τοῦτο, χαθὰ προείρητα!. Καὶ ἅλ-
log γάρ Τύπτε ἀδόχιμιον, φησὶν, ἀργύριον, καὶ
χαθαρισθήσεται ἅπαν * ἐπηρᾶτο γὰρ, οὐχ ὡς πι-
xph;, ὁλλ᾽ ὡς µισοπὀνηρος, ἵνα µαστιχθέντες, φύ-
γοιε) τὴν µέλλουσαν χρίσιν ' | ἵνα τούτων παθόν-
των, ἅτεροι γένωνται βελτίους. Ast δὲ γινώσχειν, ὅτι
τὰ πλείονα xai χαιριώτερα τοῦ φαλμοῦ εἰς τὸν Xp:-
στὸν ἔχλαμ/άνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαί]ων xa-
ταδιωχόντων αὐτόν.

horribile judieiu:m evaderent, vel ut per illorum ponas alii flerent meliores.
quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte

dum putamus ad przdicta,

autem dico vobis : Diligite inimicos vestros, beue-
dicite persequentibus vos '* ; vel quia verba hzc
beati David intelligenda sunt, non ut imprecen-
tur, sed quod sub imprecationis moo ea. przdi-
cant, qux inimicis eventura erant. Vel ca ratione
fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percute
argentum. reprobum, εἰ purgabitur. Imprecabatur
autem eis beatus David, non ul acerbus hostis, sed
veluti is. qui pravos omnes lomines oderat, οἱ
optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac
Iilud insuper adden-

accommodari possunt, adversus ingratissimos Judzos.

Elc τἐΊος τῷ παιδὶ Κυρίον, τῷ Δαθίδ.
VAAMOZ ΛΕ’.

Διωχόμενος ὁ Δαθὶδ ὑπὸ Σαοὺλ, χατέφυγεν εἰς
σπῄλαιων χοιμηθησόµενος * $206 δὲ xal Σαοὺλ, xai
ἐνεκυλίσθη τούτῳ, ph εἰδὼς, ὅτι Δαθὶδ ἐχεῖ χέχρυ-
Tat. Νυχτὺὸς δὲ Δαθὶδ ἀναστὰς, ἑπέστησα αὐτῷ χοι-
µιομένω, χαὶ φεισάµενος, περιεῖλς µόνον τὸ πτερύ-
γιον τῆς διπλοῖδος αὐτοῦ, πρὸς ἁἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ)
ἡμέραν Σαοὺλ μὲν ἐξῆλθεν Δαθὶδ δὲ ἀχολουθήσας,
ἐδόησε πόῤῥωθεν, χαὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἅδιχον
ἐπιδουλήν. ᾽Ανήγγειλε δὲ χαὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ-
νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. 'O δὲ
χαταισχυνθεὶς,.ὑυμολόγησε, xaX χστενύγη, χαὶ λόγοις
ἐπιχεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὺς Δαθὶδ ἐχρῄσατο. Πά-
λιν δὲ χατεδίωχεν. "Όθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαθὶδ,
συνέθηχεν τὸν παρόντα φαλμὸν, προηγουμένως μὲν
αὐτοῦ χαθακτόµενος, ἔπειτα χαὶ παντὸς δολίου στη-
λιτεύων καχοτροπίαν. Elc τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται,
δ.ὰ τὸ προφητεύειν àv αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἔκδεδη-
χυῖαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν, Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα-
6ἱδ, ὡς E» τὸ Ότι οχρϱῇ τοῦ ἑπταχαιδεκάτου φαλμοῦ
πρπεξιγ τή, 5s |

Φησὶν ὁ παρἆνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ.
T^ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νούσεις ' xal τὸ, τοῦ,
περιςτόν' (v' fj τοιοῦτος ὁ νοῦς ' Οἴεται ὁ παράνο-
νομος ἁμαρτάνειν ἓν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἓν µόνῃ τῇ
ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ὡς μηδὲν τοῦ θεοῦ
βλέποντος. "H- xaX ἄλλως' Φησὶν £v ἑαυτῷ ὁ παράνο-
pos, ἤγουν μελετᾷ, ὥστς ἁμαρτάνειν τοῦτο γὰρ
moth μὲν ἐπιῤῥηματιχῶς κεῖται, σημαῖϊνον τὸ ὥστ6α᾽
ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαοῦλ, ὁ μισῶν.
τὸν φῖλον αὐτοῦ χαὶ γαµόθρόν.

In fiuem ipsi puero Domini David.
PSALMUS XXXV.

Cum beatus David veritus Saulis persecutionem
moraretur in deserto, el quamdam illic spelun-
cam dormiturus subiptrasset, venit eo loci perse-
cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic ἰριιο-
rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens,
astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam
tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo-
nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con-
secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex-
probraus injustas illius insidias, οἱ suam pariter
justitiam annuntians. llle antem pudore suffusus
non mediocri, conlessus est, et compunctus, ver-
bisque dilectionem simulabat, rursus tamen euin
persequebatur. Quod gre ferens beatus David,
presentem psalmum coimnposuil : primo quidem
proposito ut illíus vitium carperct, deinde e'iam ut
dolesi cujuslibet perversitatem notaret. 1n fiuem
autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru-
ctio predicitur, que ad finein, seu exitum perve-
nit. Puer autein Domiui dicitur beatus David du-
pliei ratione, quemadmodum supra declaravi in
inscriptione psalmi xvin.

Vena. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit,
id est, putat. Articulus autem τοῦ, qui habetur in
Graco ante verbum Delinquere, superfluus est, ul
sit sensus : Putal iniquus peccare in seipso, hoc
est, putat se clam ac latenter delinquere posse, et
in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam
Deo videri possit, Vel si articulum τοῦ nolis esse
superfluum, et legere : Dicit iniquus, ut delinquat
in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir
iniquus cogitat in &eipso, hoc est intra se, ut pe:-

cet. Solent enim bujusmodi. articuli aliquando superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut
declaravimus. Pl'er iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse
iniquitate, dum. amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur.

Οὐκ ἔσει φόδος θεοῦ ázéravti τῶν ὀφθα 1μῶν
αὐτοῦ. Too τοιούτου δὲ mpb ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς
οὐκ ἔστι φόβος θεοῦ διὸ xaX τοιαῦτα οἵεται, f) µε-
λετᾶται, μὴ ἐνθυμούμενρς, ὡς οὐ λέληθεν.

"Οτι ἐδό.Ίωσεν ἑνώπιονγ αὑτοῦ. τοῦ εὑρεῖιν τὴν
ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ juc cai. Καὶ yàp, φησὶν, ópa

"* Matth. v, 45, 44.

Non est timor Dei aute oculos eju. Vloc est, ante
oculos anime hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat,
non perspiciens se latere non posse.

Quoniam dolose egit in conspectu suo, wt cogno-
sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid

407

EUTHYMII ZIGABENI

408

fecerit, Dolos expandit ante. se, hoc est, prave ac À τὲ πεποίηχεν. Aólov ἥπλωσς πρὸ» ἑαωτοῦ, τουτέστιν͵

perverse egit in hoc, ut. peccatum suum cognos-

eeret et odisset ; ut sit sensus : Noluit cognoscere

peccatum suum, et odisse illud.

Vens. 9. Verbum oris ejus iniquitas et dolus. Ea,
inquit, (1 de pace mecum tractabat, plena erant
iniquitate et dolo, et venenum quodammodo. in
se occultum retinebant. Qui res iniqua pariter
erat et dolosa. Volebat enim Saul me securum
confidere, atque hoc pacto nihil verentem compre-
hendere.

Noluit intelligere ut bene ageret. Noluit intelli-
gentiam aliquam inajerem habere, ut bonum aliquod
faveret, vel cessaret ab insidiis.

Vgns. 5. Iniquitatem meditatus est $n cubili suo.
Etiam in lecto. cubans prava in animo versabat.
Neque enim quietis aut somui tempore quies-
cebit ; unde summa illius malignitas demonstra-
fuz.

Astitit omni viat non. bona. Pcomptus est ad: omne
opus malum. -

Malitiam autem non egre tulit. Malitiam, inquit,
grave quid essc non existimavit: hoc est, a se eam
non repulit.

Vens. 6, 7. Domine, in celo misericordia tua, et
»-ritas tua usque ad nubes, justitia tua sicul montes
Dci, judicia tua abyssus multa. Quemamodum su-
perius summam Saulis pravitatem demonstravit,
ita el nunc summam Dei bonitatem οἱ longanimi-

ἐχαχούργησεν ἐπιγνῶναι τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ. πε-
pvt:5y γὰρ κἀνταῦθα τὸ, τοῦ” Οὐύχ ἠθέλησε διαγνῶ-
γαι ταύτην, xai μ,σῆσαι,

Τὰ ῥήματα τοῦ στόματος αὑτοῦ ἀνομία καὶ δό-
Joc. "A ἑλάλησέ uot πρὸς εἰρήνην, ἀνομίας χαὶ δ)-
λου ἦσαν μεστὰ, ἐπιχεχρυμμένον ἔχοντα τὸν lóv.
Τοῦτο yàp ἅμα καὶ ἄνομον xai δόλιον xo γὰρ
ἐθούλετό µε θαῤῥησαν, xai οὕτως ἑαλωχέναι ἀφὺ-
λαχτον,

Οὐκ ἠδουλήθη συγέναι τοῦ ἀγαθῦναι. Οὐχ εἴ-
λετο λαθεῖν σύνεσι», ὥστε πλιῆσαι τὸ χαλὸν, τοι
παύσασθαι τῆς ἐπιθουλης,

'Avogías διελογίσατο ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ.
Καὶ κοιταζόµενος πονηρὰ ἐνεθυμεῖτο. οὐδὲ yàp
χατὰ τὺν τῆς ἀναπαύσεως χαιρὸν ἠσύχατεν. Παρι-
στᾷ δὲ διὰ, τούτου thv ὑπερθολὴν τῆς πονηρίας αὖ -
τοῦ.

Παρέστη πάσµ ὁδῷ oóx dya0jj. Ἕτοιμος fiv
πρὺς mácav πρᾶδιν χαχίας.

Κακίᾳ δὲ οὗ προσὠχθισε. Τὴν xaxlav δὲ οὖν
ἐπιθαρυνόμισε (97), τουτέστιν ἁ πεσείσατο.

Κύριε, ἐν τῷ οὗρανῷ τὸ ἔλεός σου, xai ἡ ἀ δή
θειά σου ἕως τῶν κεφε.1ῶν * ἡ δικαιοσύνη σου ὡς
δρη θεοῦ, τὰ κρ)/ματᾶ σου ἄέυσσος xoAAn. Ὥσπερ
&wxo τὸ ὑπερθάλλον τῆς πονηρίας τοῦ Σαοὺλ ὑπέδει-
ξεν, οὕτω κἀνταῦθα τῆς τοῦ Θεοῦ µακροθυμίας τὸ

talea describit, dicens : Domine, in celo. misericor- 6 μεγαλεῖον, xai τῆς ἄλλης χρηστότητος ὑπογράφει

dia tua, et veritas tua usque ad: nubes, hoc est, us-
que ad ipsum coelum, Nubes enim usque ad coelum
ascenduut. Justitia (ua sicut! montes. Dei, οἱ per
montes magnitudinem pariter ct altitudinem signi-
ficavit. Montes autem Dei dicuntur, veluti a leo
creati, Judicia autem. tua abyssus multa, loc est,
Dispensationes ure immensum quoddam atque in-
comprehensibile sunt profundum.

Vrns. 8. Homines et. pecora salvabis, Domine.
Salvare, seu salvari aliquando de szierna salute
dicitur, juxta illud : Et salvabuntur justi "5 ; ali.
quando vero de temporaria salute, ut nunc. Expo-
nere enim debemus : Salvabis, hoc est, Vivifieabis,
seu vitam eis przestabis, Tanta est, Domine, inquit,
tua misericordia, ut non solum hominibus, sed
ipsis ctiam irrationalibus animantibus vitam prz-
stes. Per pecora enim qux ceteris omnibus ani-
mantibus mundiora sunt, omne animal irrationale
significavit. Salvabis etiam dixit pro Salvas, tem-
pus ponens pro tempore. Vel per homines cos in-
tellige, qui duce vivunt ralione ; per pecora vero,
eos homines qui abjurata omni ratione, irrationa-

διὰ τῶν πρ,χειµένων ῥητῶν. Κύριθ. ἐκ τῷ οὗρανῷ
τὸ ἔ.λεός σου” χαὶ Ἑν τῷ οὑρανγῷ, ἀντὶ τοῦ, "Eo
τοῦ οὐρανοῦ. τουτέστιν, ὑψηλὸν καὶ πολύ. Καὶ ἡ ἀ.λή-
θειὰ σου ἕως τῶν νεφελῶν, ἀντὶ τοῦ, "Ew; τοὮ.
οὐρανοῦ πάλιν. Μέχρ' γὰρ τοῦ οὐρανοῦ αὗται ἀνία-
σιν. Ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ὄρη Θεοῦ * καὶ διὰ τῶν
ὀρέων τὸ ὕψος καὶ µέγεθο; ἠνίξατο. Ὄρη δὲ θεοῦ,
«à ὑπὸ θεοῦ γεγενηµένα. Τὰ κρ/ματά σου á6vccoc
πο.λἡ * αἱ οἰκονομίαι σου, βάθος ἄτδιρον καὶ àxa-
πόάληπτον. :
Ανθρώπους καὶ χεήνη σώσεις, Kopie. Τὸ Σώ-
(i), ποτὲ μὲν ἐπὶ τῆς ἀῑδίου σωτηρίας λέγεται, ux;
πό. Σώέονται οἱ δίκαιοι" ποτὶ δὲ wal ἐπὶ της προσ”
xalpou, ὡς νῦν, 6 δηλοῖ τὴν ἁπλῶς ζωοποξησιν. Τοιοῦ-

D. τος γὰρ, φπαὶν, ὧν, ζωοπειεῖς οὐ µόνον ἀνθρώπους,

ἁλλὰ καὶ ἄλογα ζῶα. Διὰ γὰρ τῶν xvr,Wov, ὡς χαθα-
ρωτέρων, πᾶν ζῶον ἅλογον δεδήλωχε. Σώσεις δὲ, ἀντὶ
τοῦ Σώζεις, ἀντιχρονίᾳ ἡ ἀνθρώπους μὲν, τεὺς μετὰ
λόγου ζῶντας κτνήνη δὲ, ποὺς ἁλογίστως βιοῦντας
ἀνθρώπους. Ἡ ἀνθρώπους μὲν, τοὺς vópup παιδαγω-
γουµένους Ἀουδαίους * κτήνη δὲ, τὰ φιλήδονα ἔθνη.
Καὶ τὸ Σώσεις δὲ τάξοµεν ἐπὶ μέλλοντος, ὡς ἐν.
προφητ2ἰᾳ. Σύσεις γὰρ αὐτοὺς πιστεύοντας το)
Εὐαγγελίου τῷ χηρύγμαιτ..

bilium instar degunt. Vel oer homines, Σον intellige eruditos in lege, per pecora. autem | genji-

?? Prov. xi, 98.

Varie lectiones.

(27) Al. οὐχ ἐπὶ Bapet (ic. papi) vevópazz.

429

COMMENT. IN PSALMOS.

410

les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] scetantes. Et tunc verbum — Salea5is in sua

perinaneat significatione, et futuri sit temporis :

el prophetiam continebunt bzc verba de fidelibus.

Salvabis cnim eos, qui crediderint audita prs:dicatione Evangelii.
Ὡς ἐπ.1ήθννας τὸ &Asóc cov, ὁ θεός. Τὸ 'Q;3$»- Α Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di-

*100a, θαυμαστιχόν (38) ἐστιν. Ἐχπλαγεὶς vào τὲν
ὑπερθολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος xal ἑλεη μοσύ-
νης, δι ἣν σώσει τούτους χἀχείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι
Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου.

Οἱ δὲ viol τῶν ἀνθρώπων ἐν σχέπῃ τῶν ατερύ-
your σου ἐλπιοῦσυ". Yloy τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ,
"Ανθρωποι, χαθὼς Ev τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη-
ται ᾿ λέγει δὲ, ὅτι "Όσοι χυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ
παραχαράξαντες πονηραϊΐς πράξεαι thv προσηγο-
plav, kv τῇ σχέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλφεως xai φυ-
λαχῆς ἐλπιοῦσιν. Ἡ χαὶ ἄλλως ’ πρόῤῥησις τοῦτο
τερὶ τῶν Χριστιανῶν.

Μεθυσθήσονται ἁπὺ πιότητος olxov σου. Μέ-
θην ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην χαλεῖ, ὥσπερ xal xus
τητα τὸν πλούτον. Οἶνός τε γὰρ εὑφραίνει καρδίαν
ἀγθρώπου * xai fj πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους.
Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι
εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴχου σου’ οἶχος
μὲν γὰρ τοῦ θεοῦ, ἡ 'Exxinsia * πλούτος δὲ αὐτῆς,
τὰ εὐσεύῃ δόγµατα, εὑφραίνοντα πνευματιχῶς τοὺς
µεταλαμθάνοντας. Ἡ οἶκος μὲν τοῦ Λόγου xal θεοῦ,
ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σὰρξ, £v T] ἑσκήνωσε * πιό-
της δὲ, f; παρὰ τούτου διδασχαλία, ἄρδουσα φυχὰς
zii πιαίνουσα xal εὑφραΐνουσα * ὡς δύνασθαι μετὰ
Παύλου λέγειν ' Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης
toU Χριστοῦ;

Καὶ τὸ» χειμἀάῤῥουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς
αὐτοὺς. Τὸ αὑτὸ πάλιν χἀνταῦθα νόηµα * µέθης γὸρ
μντµρνεῦσας, ἀχηλούθως xaX περὶ πόµατος διέλαδε.
Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ coU, φποὶ, χρρηγουµένης
εὐρροσύνης ποτίσεις αὗτοῖς. Χε'µάῄῤῥους δὲ τρυφῖς,
τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας * χειµάῤῥους
μὲν, διά τὸ πρόσχαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ
διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς xal βίαιον εἰς ἀντί-
ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγχεχροτηµέ-
vov: καὶ ὃ χειµάῤῥους Υὰρ, πρόσχαιρος, xal σφα-
δρὸς, xai βίαιος, καὶ ἀπ) συῤῥοίας ὑδάτων συµπε-
φορημµένος * τρυφὴ δὲ, ὡς εὑφραίνουσα χαὶ πιαίνουσα,
χαθὼς εἱρήχαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴχου, τοῦ
Λόγου xai θεοῦ λέγουσι τὸ χαταῤῥεῦσαν αἷμα τῖς
ἀχρᾶντου πλευρᾶς' χειμάῤῥους δὲ, τὸ συνεχχυθὲν
αὑτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἓν χαιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, &
xai ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐχόαχχευθῆναι πρὸς
σωτηρίαν, xal ἑκστῆναι τῆς προτέρας ἁπάτης xai
πλάνης, xai Ug pavav.

rtio, quam, hoc in loco admirantis animum demon-
strat, Otstupescens enim Propheta bonitatem ae
misericordiam sutamam Dei, qua hi pariter atque
ili salvantur, iuclamat ad Deum, dicens eum
quam maxime suam io nos misericordiam multipli-
caase.

Filii autem hominum in protectione alarum twa-
rum sperabunt, Filiihominum, hoe est homines, ut
diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes
qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appcl-
lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina
sperabunt protectione, quodque eos Deus ut avis
proprios pullos fovebit ac éustodiet. Et aliter in-
telligi potest versiculus, ut sit. prophetia de Chri-
stianis.,

γεια. 9. Inebriabuntur ab. ubertate domus (ια.
| Inebriabuniur, hoc est Letaliuntur.] Latitiam
cnim hic ebrietatem appellat, quemadmodum et
divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit
Propheta, letificat cor hominis **. Ubertas etiam
eopiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi,
inquit, homines leti erunt a divitiis domus tu.
Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitize
pia sunt dogmata, quse ipsos dogmatum por-
licipes spirituali afficiunt laetitia. Vel per domum
Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam
simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ;
et per ubertatem, Christi doctrinam, qu;e animas

6 irrigat, impinguat, et letificat ; iia ut eum Paulo

dicere possint : Quis nos separabit & charitate
Christi ** ?

Et torrente deliciarum tuarum potabis eos, Eam-
dem repetit sententiam, el eum ebrietatis memine-
rit, consequenter et poculum addidit : Potabis
enim eos, inquit, flumine ejus lxtitiz, qua a te
subministratur. Torrentem autem deliciarnm, ju-
cundissima Christi doctrine fluenta appellavit :
torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, qua
certo tempore ab ore Christi defluebat , propterquc
ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten-
tam, et propter muíta qui: de propheticis sermo-
pibus ip unum collecta adducebat. Torrens euim
ad tempus fluit, et vehemeus est ac violentus, el

D x multiplici confluit aquarum concursu ; delicias

autem ideo dixit, quia lztificant et impinguant.
Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi.
intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit ,
οἱ per torrentem, aquam illam, qua tunc temporis
cum sanguine pariter effusa est, et que (ut Graecae
dictionis etymologia indicat) hiberno tempore de«

fuxit [hyems enim erat quando passus est Dominus], quz etiam inebriavit nos, ita υἱ debacchatà

O Psal. em, Το. 5! om. vini, 55.

Vario lectiones.

(38) Al. θαυμαατόν.

Áli

EUTHYMH ZIGABENI

412

simus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et sümma affecti Le-

titia.

Vgns. 10. Quoniam apud te est fons vita. Quo- A

nian tu es qui vitam prastas. Ego swm, inquit,
via, veritas, et vita ** ; in seipso enim Christus vite,
ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde :
quemadmodum sancti illi Uabuere qui aliquando
mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem,
Filius qui perennis est vit» largitor, inseparabilis
permanet : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater ἐπ
me est 9, Fontem autem vitz? appellat, quemadmo-
dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona : Et
me fontem vile reliquerunt.

In lumine iuo videbimus lumen. Hic theologiam
wadit de saneta Trinitateex fidelium persona lo-
quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri δι”
mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui,
cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus
[ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est,
consequenter unaquaque in Deo persona lumen
Vicenda est, Filius igitur docuit de Spiritu sancto,
Paracletum alium consolatorem atque alium advo-
catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque
ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a
sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con-

"Orc παρὰ col πηγἡ ζωῆς. Τοῦτο βούλεται λέ-
q£tv* "Οτι σὺ et ὁ ζωοδότης ΄ xal γάρ φησιν ὁ Χριστός:
Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή * iv
αὐτῷ γὰρ stye τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, xal οὐχ ἔξωθεν,
ὡς οἱ νεχροὺς ἀναστήσαντες ἅγιου fj "Ότι παρὰ cot
τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ vp,
φπσὶν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατηρ ἐν ὁἁμοί. Thy
δὲ ζωῆς, ὅτι χα) διὰ Ἱερεμίου φησιν ἘἙμὲ ἑγχας-
έλιπον πηγἡν ὕδατις ζωῆς.

Ἐν τῷ quoti σου ὀψόμεθα cic. Τοῦτο θεολογία,
περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύευσα, ὅτι Ἰμεῖς
οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Ποτρὺς
ἐπιγνωσόμεῦα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. El Υὰρ cox τρ:-

B λαμπὲς ὁ Gebc, ἕκαστον τῶν τριῶὼν προσώπων φᾶς

ἐστιν. 'O YU τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα»
τος, Παράκλητον αὐτὸ χαλέσας, xat ὁμοδύναμον xal
ἰσότιμον. Ἡ καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Ylou θεω-
ροῦμεν 'Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον "In-
σοῦν, εἰ μὴ v Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ θεὸς
ἀπεχάΊυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ.

wemplabiinur. Nemo. enim potest. dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto 3. |ltem alibi:] Deus

nobis revelavit per Spiritum sanctum *^.

Vens. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen-
tibus te. Perpetuo eorum miserere, qui divinitatis
cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit
rogantis in morem.

Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.Et as-

Παράτεινον τὸ ἔ.εός σου τοῖς γιγὠσκουσί σε.
Διηνεχῶς ἑλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας Ἱξιωμένους.
Λέγει τοῦτο παραχαλῶν.

Καὶ τὴν δικαιοσύνην cov τοῖς εὐθέσι τῇ xap-

sidue pr»sta justum auxilium tuum iis qui in ser- C δίᾳ. Καὶ διηνεχῆ δίδου τὴν δικαίαν σου βοῄθειαν τοῖς

monibus atque actionibus suis recti sunt.

VERS. 12. Non veniat mihi pes superbie. Pedem
superbiz pro integra ponit superbia, veluti totum a
parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su-
perbie autem nomine ΟΠΙΠΟ vitium significavit :
quoniam vertex. est et genitrix peccatorum omuium
superbia.

Et manus peccatoris non concutiat me. Hoc est,
ipse peccotor, a parte totum significans [ut supra
diximus], et per peccatorem ipsum demonern intel-
ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele-
stum. Non concu'iat autem, hoc est, Non moveat
ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute
collocavi.

Vgns. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur
iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem-
pore a Deo constituto. Et non dixit, Cadent, sed
Ceciderunt : veluti. qui propheticis oculis illorum
ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa-
ces, aut alios hujusmodi scelestos homines.

Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam
53 hid. 10.

*! Joan. xiv, 6. ** ] Cor. xii, ο.

ὀρθοῖς περί τε λόγον χαὶ πρᾶςιν.

Μὴ ἐλθέτω µοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν
ὑπερηφανία, ἀπὸ µέρους τὸ rdv: λέγει δὲ, ὅτι Μη
προσγἑνοιτό Ἔμοι ὑπερηφανία. Διὰ 55 τῆς ὑπερ-
Ἡφανίας, πᾶσαν xaxlav Ἱνίξατο χορυφαία γὰρ
αὕτη xai νενῄτοια πάσης χαχίας ἐστι.

Kal χεὶρ ἁμαρτω.ϊοῦ μὴ σα.εύσαι µε. Τουτ-
έστιν ἁμαρβτωλὸς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέχει δὲ civ
διάθολον, ἢ τὸν Σαοὺλ, ὡς παράνοµον, Ἡ πάντα
πονηρόν. Σα.Ίεῖσαι δὲ, τὸ παραχινῆσαι τῆς ἑδραίας
βάσεως, τῆς ἓν ἀρετῃ.

'Exsi ἔπεσον πἀντες οἱ ἐργαζόμεγοι τὴν ávo-
µία». Τὸ "Exei, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐχείνῳ τῷ τόπῳ, fj
τῷ ὡρισμένῳ παρὰ θεοῦ. Ox εἶπε δὲ, Πεσοῦνται,
ἀλλ Ἔπεσον, ola τοῖς προφητιχοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν
thv πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε χαὶ τοὺς περὶ
Σαοὺλ , χαὶ εἴ τις πονηρός.

Ἑξώσύησαν, xal οὐ ' [ι δύνωνται στῆνας.

551 Cor. n1, 41,

Varie lectiones.

(299 ΑΙ δ.ὰ τὸ ἀνάπαλιν.

i13

COMMENT. IN PSALMOS.

414

Ἐξώσθησαν ἤδη τῆς παρὰ 8402 βοηθείας, διὰ την Α sunt a divino auxilio, ob eorum scilicet vitia, et

Χαχίαν αὐτῶν, xat λοιπὸν οὐ δύνωνται στερεωθῆναι
εἰς τὸ ῥῖισαι.
Ῥα ἡμὸς τῷ Δαθιδ.
ῬΛλΛλΜοΟσ Λλς’.
Νουθεσίας ὁ Ψψαλμὸς οὗτος περιέχει, πἀραινῶν
παντὶ μαχροθύμως τὰ συμπίπτοντα φέρειν, xal μὴ
προσέχειν ταῖς εὐημερίαις τῶν fov civ.

Mi) παραζή.Ίου ἓν πογηρευοµένοις. Ἔστιν μὲν
εἰπεῖν παραςῄλωσιν τὴν µίµησιν, οἷον, Mh. μιμοῦ
τοὺς πονηρευοµένους, εἰ εὐπραγοῦσιν. Ἔστι δὲ εἰπεῖν
καὶ τὸν ἐρεθισμὸν, ofov, Mt ἐρεθίζου πρὸς λύπην,
τοὺς πονηροὺς βλέπων εὑροοῦντας. Ἡ £k. σύνταξις
ἀδιάφορος χεῖται, καθ) ᾿Ἑδραϊχὸν ἰδίωμα.

deinceps firmari non poterunt.

Psalmus ipsi David.
PSALMUS XXXVI.

Admonitiones continet hic psalmus. Admonet
enim ut unusquisque varios rerum eventus patien-
ter ferat, et. mentem non adbibeat ad pravorum
hominum prosperitates.

Vegas. 1. Ne &muleris in malignantibus, Απ
lationem imitationem appellat ; ac si diceret : Noli
imitari malignantes, tametsi secunda eos videas
florere fortuna. Possumus etiam :mulationem pro
irritatione intelligere [quemadmodum Gr:eca dictio
significantius exprimit] zelum, semulationem ap-

pellans. Unde etiam verbum suum deducit. Ac οἱ diceret : Noli irritari, aut meerere, quando pravos

viles felicem vitam degere. Constructia autem hoc

juxta llebraicum idioma.

in loco indifferens est, et regulam non servat,

Νηδὲ ζη.]οῦ tob ποιοῦντας τὴν ἆνομίάν. Tloh- B. Neque emuleris facientes iniquitatem. Multi enim

Àq. γὰρ βλέποντες τοὺς χαχοὺς εὐθηνουμένους, παρο-
ξὀνονται πρὸς µίµπσιν αὐτῶν Ex µιχβοφυχίας, ὅπερ
ὡς ὀλέθριον ἀποτρέπει. Ἔστι δὲ ζῆλος ὄρεξις κτί-
σεως τοῦ δοχοῦντος προσεῖναι τῷ πέλας ἀγαθοῦ.
Ἑάττεται δὲ χυρίως μὲν ἐπὶ χαλοῦ ΄ πολλάχις δὲ,
ἐπὶ xaxov. Οὖτος δὲ 6 στίχος σαφηνιστιχός ἐατι
τοῦ πρώτου, χαὶ συνῳδός. Ἡ Μ] ζηοῦ, ἀντὶ τοῦ,
Mh µακάριζε μηδὲ εὔχου ὁμοιωθῆναι.

quoties pravos vident externis hisce bouis abun-
darc, pus.llanimitate ducti, ad illorum imitationem
incitantur. Quam rein. Propheta veluti pernicio-
sam detestatur. Est autem. zemulatio [seu potius
juxta. Grzcam litteram, zelus| appetitus quidam
possidendi bonum illud, quod quis videt in alio; et
proprie quidem ponitur in bonum, sepenumero
etiam in malum. Versi^ulus vero iste proxime su-

periorem versiculum declarat, atque ejusdem est sensus cum illo. Vel Νε emuleris, hoc. est ; Noti

beatos eos dicere, nec precari, ut similis eis (las.

"Ot: ὡσεὶ χόρτος ἁποξηρανθήσονται. Mh. ἔχου«
τες ῥίζαν ἰσχυβάν.

Καὶ ὡσεὶ Adyava xAónc ταχὺ ἀποπεσοῦνται.
Τὸ αὐτὸ πάλιν δηλοῖ. Λάχανσ δὲ χλόης, ἀντὶ τοῦ,
χλοάξοντα, xai θάλλοντα, f] τὰ ὄντα τοῦ γένους τῆς
χλόης. Ταῦτα γὰρ ξηραινόµενα, ὑποῤῥεῖ.

"EAzw ov ἐπὶ Κύριο» καὶ solet χρηστότητα.
Ἔλπισον, Ótt οὗ περιόψεται τοὺς πόνους τῶν iva-
ῥέτων, xal µόνον ἑργάζου τὸ χαλόν ' τοῦτο γὰρ vuv
5 Χρηστότης σηµαίνει.

Kal κατασχήνου τὴν 7v. Οὕτω δὲ ποιῶν, ἀφό-
6ως χατασχκήνου * τὸν θεὸν γὰρ ἔχεις φύλαχα.

Καὶ ποιμανθῇς ἐπὶ τῷ π.ούτῳ αὐτῆς. Καὶ ποι-
µανθήση παρὰ θεοῦ, ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς αὐτΏς' ὥστε τῶν
μὲν χρησίµων ἀπολαύειν, τῶν δὲ βλαδερῶν ἀπέχεσθαι,.

Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου. Ἐντδύνθητι τῷ Κυ-
ρίῳ, διὰ τῆς ἀχορέστου ἀγάπης αὐτοῦ, διὰ τῆς
ἁπλήστου μελέτης τῶν ἐντολὼν αὐτοῦ.

Καὶ ὄφη σοι τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σου.
Adm, ἀντὶ τοῦ Δώσει, εὐχτιχὸν ἀντὶ μέλλοντος,
Αγαπῶν γὰρ τὸν θεὸν, οὐδὲν αἰτήδεις ἀνάξιον.

'AxoxdAvyor zpóc Κύριο" τὴν» ὁδόν σου.
Ὁδν νῦν τὴν πολιτείαν ὑποληπτέον, ἣν κελεύει
ποιῆσαι ἀξίαν ἐπισχοπῆς θεοῦ * γινώσχει γὰρ Κύ-
Ρριος ὁδὺν διχαίων * xaX ζήτει σαφἑστερον εἰς τὸ
τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ.

^! Psal. 1, 6,

Vgns. 9. Quoniam sicut herba, cito exarescent.
Nou habentes scilicet radicem validam.

Ei quasi olera herbarum cito decident. ldem rur-
sus repetit. Olera autem herbarum dixit pro ipsis
herbia, vivis nimirum ac virentibus, vel pro iis
qua pertinent ad genus herbarum. Hzc enim om-
nia defluunt cum aruerint.

Vgns. 5. Spera in Domino et [ας bonitatem. Spera,
inquit, in Domino qui viftiutum tuarum labores
non despiciet, et quod bonum est, operare. Boni-
tatem enim posuit pro Bono.

Et inhabita terram. Sic faciens, inquit, intrepide
quam liabes habitationem posside. Deum enim tui
custodem babes.

Et pasceris in divitiis ejus. Et pasccris a Deo in
bonis ejus, ita ut. utilibus fruaris, et a noxiis non
le daris.

VenSs. 4. Deliciare in Domino. Delectare, inquit,
in Domino, per immensam nimirum atque insatia-

D bilem ejus dilectionem, aut per inexplebilem man-

datorum ejus, ac divinz legis contemplationem.
Et det tibi petitiones cordis tui. Άφη del, pro
Δώσει, dabit, optativum pro futuro. Cum enim
diligas Deum, nihil ab eo indignum postulabis.
Vrns. 5. Revela. Domino viam tuam. Per viam.
nunc conversationem ac vit» normam intelligit,
quam visitatione ac custodia Dei dignam fieri
jubet. Novit enim Dominus vias. justorém **, De
quo vide, qu:xe circa finem primi psalmi dicta sunt.

li5

EUTHYMII ZIGADENI

1160

Spera in eo. Rursus spem protendit, tanquam À — Kal ἔλπισον ἐπ᾽ αὐτόν. Πάλιν τὴν ἑλπίδα προ-

necessariam iis qui in afflictionibus sunt constituti ;
sola enim spes minuit dolores.

Et ipse faciet. Faciet. nimirum, qua petis, ct
qua conducunt.

VEns. 6. Et educet. quasi lumen justitiam tuam.
Justitia hoc in loco sumenda est pro justa sen-
tentia, Et educet, inquit, justam de te sententiam,
luminisque cujusdam instar fulgentem ac conspi-
cuam — coram omnibus constituet. Pater. tuus,
inquit alibi, qui videt in occulto, reddet tibi in
manifesto *'. Vel afferet virtutem tuam in medium,
divulgaus eam quasi purum lumen, et praedicans
in tempore opportuno.

Et judicium tuum. tanquam meridiem. Famdem

repetit sententiam. Meridies enim pura et sincera D

est ac fulgentissima diei lux. Vel educet judicium
tium , lioc est, conversationem ac vitam illam
quam judicio tuo tibi sectandam oroposuisti ,
publicabit, et omnibus notam faciet, ut meridiem.
Meridies enim omnibus est manifestus, vcluti
splendidissima ac lucentissima diei pars.

Subditus esto Domino. Servans nimirum illius
mandata, et non agre ferens flagella ab eo missa,
sed gratias ei agens, quasi erudienti te ac ca-
sligauti.

Et ora eum. Ut scilicet misereatur tui et pro-
tegat te.

Vgns. 7. Ne amuleris in eo, qui prosperatur in
via sua, in homine faciente iniquitatem. Hxc verha
euindem sensum babent, quam illa: Ne emuleris
in malignantibus, neque emuleris facientes iniqui-
tatem: verum apertiora sunt. Et, dum ait : In eo,
4ui prosperatwr in via sua, distinxit de quonam
loquatur : de injusto nimirum. Nem alioquin,
si justus sit, qui prosperatur, imitari eum de-
bemus.

Vens. 8. Desine ab ira, et derelinque | [urorem.
Cum vides, inquit, injustos homines in secunda
esge fortuna, noli irasci, aut indignari erga eos,
quasi przeter id prosperentur, quad par est : neque
tecum ipse illud doleas, quod ob summum tuum
erga virtutes amorem potius infelicior sis. lra
autem et indignatio hic idem signifieant : verum si

corum differentiam qu:zris, vide qux exponendo D

dixerimus circa principium sexti psalmi.

Ne amuleris, ut maligneris. Quia pravos ali-
quando, et aliquando bonos 2mulamur, primam
mulationis speciem avertit, Nam zsmulari ad
bonum, rectum est. Et considera quomodo in
principio psalmi obscurius hujusmodi admonitio-
nem tradidit, et. quomodo deinceps procedendo,
Aliquanto eam apertius declaravit, ac nunc tandem
plenius manifestam facit. Eadem autem sepius
repetit Propheta, et supra atque infra ea revolvit,
&pcrans diac sermonis perpetuitate firmam ac
$1abilem doctrinam in auditorum aures immittere.
pinde ponit causam, quare malignandum non sit.

7" Matth. vi, 2.

τείνει, ὡς ἀναγχαίαν τοῖς ἓν θλίγεσι ὶ µόνη γὰρ
αὐτοῖς ἐπιχουφίζει τὸ ἄλγος.

Καὶ αὐτὲς ποιήσει. Ποιῆσει ἃ ἑλπίζεις, & αἰτεῖς,
ἃ συμφέρει.

'Εξοίσει ὣς φῶς τὴν δικαιοσύνη» σου. Διχαιο-
σύνην ἐνταῦθα ληπτέον τὴν διχαίαν ἁπόφασιν. Καὶ
ἑξενέγχῃ, qnot, τὴν παρὰ σοῦ διχα[αν ἀπόφασιν,
6; φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. 'O Πατήρ σου
γὰρ, φησὶν, ὁ β.έπων àv τῷ κρυπτῷ, ἁποδώσει
σοι àv τῷ φαγερῷ. ἨἩ ἐξενέγχῃ τὴν ἀρετίν σου
εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς χαθαρὸν δηµοσιεύων αὑτὴν,
καὶ ἀναχηρύττων Ev χαιρῷ τῷ προσἠκοντι.

Καὶ τὸ κρὶμἆ σου ὡς μεσηµθρίαν. Ἡ ταὐτὸν
λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἁποφάσεως ᾽
µεσημθρίαν γὰρ τὸ ἀχραιφνὲς xal ἀχμαῖον τοῦ
φωτὸὺς τῆς ἡμέρας ' 3) πἆλιν Τὸ κρ]μά σου, τους-
έστιν, "Hy ἔχρινας xoX εἵλου πολιτείαν, ὃτμοσιεύςι
ὡς μεσημθρἰαν * «dot γὰρ ἡ µεσηµθρία κατάδηλος,
ofa λαμπροτάτη.

'Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίφ. Φυλάττων τὰς ἑντολὰς
αὑτοῦ * f| xal μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἔπαγομέ-
νας µάστιγας, ἀλλ εὐχαριστῶν παιδεύοντι.

Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε Σλεηθῆναι xal σχε-
πασθῆναι.

Mh παραζή.Ίου iv τῷ κατευοδουµένφ ἐν τῇ

C ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳφ ποιοῦντι παραγομίαν.

Ταῦτα ταὺτὸν μὲν δύνανται τῷ. Mi παραζή.ἲου
ἓν πονγηρευοµέγοις, μηδὲ C)Aov τοὺς ποιοῦντας
τὴν ἀνομίαν ' κεῖνται δὶ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ,
'Er τῷ κατευοδουµένῳ ày. τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστεωε
περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόµου * «bv
γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμµεῖσθαι χρεών.

Παῦσαι ἀπὸ ὁργῆς, καὶ ἑγκατά.ιπε θυμό».
Βλέπων τοὺς ἀδίχους εὐημεροῦντας, ph ὁὀργίζου,
μηδὲ Ουμοῦ, μήτε κατ αὐτῶν, ὡς παρ) ἀξίαν
εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν
τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλον
δὲ νῦν ὀργὴ xaX θυμός * εἰ δὲ xal διαφορὰν ζητεῖς,
εὑρήσεις àv ἀρχῇ τοῦ ἕχτου φαλμοῦ.

Mh «παραζή.ου ὥστε πονηρεύεσθαι. Ἐτεὶ
παραζηλοϊ τις xal εἰς πονηρὸν χαὶ ἀγαθὸν, τὸ
πρῶτον ἀποτρέπει ᾽ τὸ γὰρ παραζηλοῦν, ὥστε
χρηστεύεσθαι, καλόν ἔστιν. "Opa δὲ ὅπως ἓν ἀρχῇ
τὸ, Mi) παραζήλου, δὐσφραστον τέθειχε’ παραχα.
τιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ «προστέθηχε» νῦν δὲ
τέλεον αὐτὸ ἑσαφήνισεν. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ
λέγει, καὶ ἄνω χαὶ χάτω στρέφει, βιδαἰαν τὴν
διδασκαλίἰαν ταῖς τῶν ἀχροατῶν φυχαῖς ἑναπεργά-
σασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγµατευόµενος. Εἶτα
τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι.

47

COMMENT. IN PSALMOS.

418

"Or. οἱ απονηρευόµενοι ἑξολοθρευθήσονται.Α Vens. 9. Quoniam qui malignan'ur, extermina-

Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κπινδυνεύοντες * τοῦτο δὲ,
ψυχιχῶς. |

Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ xAnpo-
νοµήσουσι γῆν. Th» ἑπουράνιον χατοιχίαν ' πολ-
λάχις δὲ xal τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ xoi vij ἐπουρά-
νιος * ἐπεὶ xai Ἱερουσαλὴμ ἑπουράνιος. ἛἩ γῆν,
τὴν τοῦ παραδείσου.

Καὶ ἔτι óAlyor, καὶ οὗ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω-
Aóc. Οὐ μακροχρονίσει * σθεσθῄσεται γὰρ ἡ πο-
νηρία αὐτοῦ, εἰ xal δοχεῖ μαχροχρονεῖν. ἸΑλλ) οὐ
πρὸς την ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο µικροφυχίαν,
πρὸς δὲ τὴν µαχροθυμίαν τοῦ θεοῦ.

Καὶ ζητήσεις «or τόχον αὑτοῦ, καὶ μὴ εὕρῃς.
O5 μὴ εὖρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλὸν, Ίδη τεθνηκότα -
3 τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενηµέναν ἑτέρου.

Οἱ δὲ πραεῖς κ.ηρογομήσουσι γῆν. Οἱ µαχρό-
θυµοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ xat ὁ Σωτὴρ
εἶπεν ἓν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου µαχαρισμοῖς * & γὰρ
διὰ τῶν προφητῶν εἴρηχε, ταῦτα χαὶ δι οἰχείας
γλώττης ὕστερον ἐδεδαίωσεν. Ἑϊχότως δὲ τὴν ἐκεῖ
Την κληρονομήσουσι, διότ' εαύτης xai τῶν ταύτης
ἀποστεροῦνται διὰ πραότητα.

Kal κατατρυφήσουσι ἐπὶ π.ήθει εἰρήνης.
Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐχείνης, iv εἰρήνῃ
πολλὴ ἐχεῖ γὰρ ἀπέδρα ὀδύνη, λύπη καὶ στε-
ναγμός.

buntur. Corporis namque, aut. animz jacturam
facient. si

Sustinentes auem Dominum, ipsi hareditabunt
terram, Colestem scilicet habitationem, sapenu-
mero etiam ei hanc praesentem. Est. enim terra
quadam ccelestis, sicut et coelestis uuzdam est
Jerusalem ; vel terram paradisi dicit.

Ὕεας. 10. Et adhuc modicum, et won erit pec-
cator. Non diu permanebit peccator. lilius enim
pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su-
pervivere videatur. Veruw hoc non juxta pusil-
lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius
Dei longanimitatem.

Et quares locum ejus, et non invenies. Non inve-
nies ipsum peccatorem, jam iportuum. Vel που
invenies locuin ejus, alterius jam effectum.

Vgns. 11. Mansueti. autem. hareditabunt terram.
Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse
etiata Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat.
Ea enim qux per prophetas dixerat, proprio etiam
ore confirmavit. Merito autem coelestem illam ter-
ram hzreditabunt, postquam mundana bac atque
ejus bonis ob propriam mansuetudinem privoti
sunt.

Et deliciabuntur in. multitudine pacis. Et fruen-
tur illa terra ;n multa pace, unde dolor, tristitia
et gemitus aufugerunt.

Παρατηρήσεεαι ὁ ápaproAóc τὸν δίκαιον. C ὕεκς. 19. Observabit peccator justum. Torve eum

Λοξζῶς ὑποθλέψει, πονηρὰ μελετῶν.

Καὶ βρύξει ἐπ᾽ αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ.
Ίρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχὶ διαµασσῄσασθαι
τοῦτον, ὃ ἐστι τῆς by τῇ χαρδίᾳ μανίας σύμθολον,
Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς xal ὁ διάδολος, ὃς παρατηρεῖ
xai ῥρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος.

Ὅ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει
ὡς ἀσθενῆ, xal μηδὲν ἕτερον, Ἰ πονηρόν.

"Οτι απροδ.Λέγει, ὅτι ἦξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ.
Προορᾷ γὰρ ὡς θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς xa-
ταστροφΏς αὐτοῦ.

᾿Ῥομφαίαν ἑσπάσαγτο οἱ ἁμαρτω.οὶ, ἐν έτευαγ'
τόξον αὐτῶν τοῦ καταδα.λεῖν πτωχὸν καὶ πένητα,
vov σφἀξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδἰᾳ. Mt φέροντες
ὅλως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν Υὰρ δικαιοσύνην τούτων
ἔλεγχον ἑαυτῶν Ἀγοῦνται παρανοµίας, Πρὺς μὲν
οὖν τόξον τὸ ααταδαεῖν τέθειται * πρὸς δὲ τὴν
ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Tf διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων
τὰς διαφόρους ἐπιδουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ
xal πένητα ἁδιαφόρως εἴρηχεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου.

'H ῥομφαία αὐτῶν εἰσέλθοι elc τὰς καρδίας
αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συγτριδείη. Al ἔπιθον-
^ai αὐτῶν xaT αὑτῶν περιτρατείησαν, xai ἐμπέ-
σοιεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού-
τοις, ὡς πονηροῖς [lac vio, φποὶν, ὁ «αδὼῶν μµά-

intuens, ac mala cogitans.

Et (rendet. super eum dentibus amis. Collidens
enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem
ostendit, qua eum appetit dilaniare. Fururis et
enim hoc indicium est, lstentis in eorde. Intelligi
etiam potest peccator pro da:none, qui justos
observat, et mente, seu intellectu 81:0, utpote
iacorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet.

. VgRs. 15. Dominus autem irridebit eum. Negliget
eum ut imbecillein, atque omnino pravum.

Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Prz-
videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua ἆο-
struendus est.

Vgns. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, in-

D tenderunt arcum. suum, ut dejiciant inopem et pau-

perem, ul jugulent rectos corde. Non sustinentes
nimirum eos videre : eo quod eorum justitiam ae
virtules propria iniquitatis argumentum et redar-
gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap-
positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum,
Dejicianut. Diversilate aulem armorum multiplex
insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe-
rem indifferenter hic posuit, vel ad commevendam
misericordiaim.

Vrns. 15. Gladiams eorum intret in corda ipsorum,
el arcus eorum confringatar. Eorum, inquit, insidiz
contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi
etiam expressit Propheta diceus :] Et incidat in fo-
team quam fecit. lmprecatur autem. eis. malum,

419

EUTHYMIt ZIGABENL

490

veluti iis qui pravi erant. Ownis enim, inquit A χαιρα», ὃν µαχαίρᾳ ἀποθαγεῖται. Eisv δ ἂν doy.

Dominus, q«i acceperit gladium, gladio peribit **.
Gladius praeterea et arcus accipi hic possunt pro
lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in-
quit, arma εί sagitte, et lingua eorum gladius acu-
tus *?, Propria igitur lingua eos interficiet, et labia
eorum morte exstinguentur.

Vrns. 10. Melius est modicum justo super divi-
tias peccatorum multas. Verum multo melius a ju-
sio homine esse censetur modicum quid juste
partum: atque ideo plura non appetit. cum in-
justitia. Horum itaque felicitatem seinulari nos
oportet.

Vgns. 17. Quia brachia peccatoris conterentur.
Drachia vires appellavit, in quibus tota pene ope-
randi ac laboris vis consistit.

Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi-
rum ab iniquis, seu etiam a da&monibus. Considera
autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu-
tem exhortatur, dum et peccatorum poenas, οἱ ju-
storum narrat praemia.

Vgns. 18. Cognoscit. Dominus vias immacwlato-
- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel liter interpretare,
ut diximus circa fluem primi psalmi.

Et hereditas illorum | in seculum erit. Hzreditas
justorum regnum est colorum: Venite, inquit,
benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re-
gnum **. Quod vero ait, in seculum, idem est quod,

perpetuo. lilius enim hzreditatis non erit finis ; C

vel erit in seculum, faturum scilicet. In hoc enim
szeculo haereditatem non habent, hospites se esse
scientes, ac peregrinos.

Vgns. 19. Non con[undentur in tempore mato. Non
superabuntur in tempore afflictorum. Habent cnim
adjutorem Deum. Vel tempus inalum futurum. ap-
pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum
erit oc molestissimum.

Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias
qui 4 corvo nutritus est, οἱ αἱ multi, qui admi-
rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu-
rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius
corruptibilem cibum appetentes. Neque enim ἐκ

cala xaX τόδον xai αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν: 0!
ὀδόντες γὰρ, φησὶν, αὐτῶν, óxJa xal βέᾶη * καὶ
ἡ γὰῶσσα αὐτῶν, μµάχαιρα ὀξεῖα. Ἡ γλῶσσά οὖν

"αὐτῶν θανατώσει αὐτούς * καὶ τὰ χείλη αὑτῶν σἄθε-

σθείη θανάτῳ.

Κρεῖσσον ὁ-ίγον τῷ δικαίφ, ὑπὲρ π.Ιοῦτον
ἁμαρτω.ῶν ποιύν. Κρεῖσσον ἀληθῶς νοµίσεται τῷ
δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, χαὶ oox ὀρέγε-
ται Άπλείονος ἁδίχου διὸ οὗ χρἒῆ παραξτλοῦν thv
τούτων εὐημερίαν.

"Οτι βραχίονες ἁμαρτω1οῦ συγτριδήσονται.
Βραχίονας τὰς δυνάµεις ἐχάλεσεν * bv τούῖοις γὰρ,
1j τοῦ ἑργαζομένου δύναμις.

'Ὑποστηρίζει δὲ τοὺς διχα.ους ὁ Κύριος. Ὠθού-
µένους xal παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιµό-
νων. Σχόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν xal διὰ τὶς τῶν
ἁμαρτωλῶν συντριθῆς, xal διὰ τῆς τῶν διχαίων ἂν-
τιλήφεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον.
τας.

Γινώσχει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἁμώμων.. Λὐτὸς
γὰρ ταύτας ἑνομοθέτησε * ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς e
τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ.

Καὶ ἡ κωηρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται.
Κληρονοµμία τῶν διχαίων, f) βασιλεία τῶν οὑρανῶν.
Δεῦτεα γὰρ, φησὶν, οἱ eb Aoynpérot τοῦ Πατρός (tov,
xAnünporopücats τὴν ἠἡτοιμασμέγην ὑμῖν βασι-
Asíav. Τὸ δὲ, Elc τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, ᾿Λἴϊδίως,
Tc οὐχ ἔαται τέλος. "H εἰς τὸν αἰῶνα ἔστα., τὸν
μέλλοντα" ἓν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι χληρονομίαν
οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες xai παρεπιδῇ-
μους.

Qv καταισχυνθήσογται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ
ἠττηθήσονται ἓν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ἤγουν ἐν πειρα-
σμῷ * ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμδανόμενον, Ἡ ακαιρὸν
πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς µελλούσης χρἰσεως,
ἥτις ἐστιν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. ]

Καὶ ἐν ἡμέρᾳ AruoO χορτασθήσὀνται. Ὡς 6
Ἠλίας τρεφόμενος ὑπὸ χόραχος, xai ἄλλοι πολλοὶ
παραδόξως ix Θεοῦ δεχόµενοι τὴν τροφήν ἡ χορ-
τασθήῄσονται ταῖς ἑἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν,
μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ

solo pane vivit. homo ?*. Vel per. famem figurate D ἄρζῳ γὰρ, qnot, nóvq ζήσεται ἄνθρωπος. "H λιμὸν

omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem
visitationem ac protectionem Dei.

Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por-
manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum
is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam
qui zetern:e salutis jacturam fecerit. Perit enim
atque deletur ab hazreditate justorum.

VEns. 90. Inimici autem Domini simul ac. glori-
ficati fuerunt et exaltaii, deficientes. sicut fumus
defecerunt. Hzc de Judzis Christi occisoribus in-
telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con-

5 Mati. xxvi, 55. ** Ρος], rvi, 5.

λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγχην * χορτασίαν δὲ,
τὴν θείαν ἐπίσχεψιν.

"Ott οἱ ἁμαρτω.1οὶ ἀπολοῦνται. O) γαρ 4αῤα-
μένει τούτιις ἡ εὑπραγία" οὐ µόνον δὲ νοητέον ἁτ-
ώλειαν τὴν βιωτιχὴν δυστυχίαν, ἀλλὰ χαὶ ἐπὶ τοῦ
μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν ἔκάτὼσιν
τῆς σωτηρίας ' ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήῤου τῶν
δικαίων 6 ἁμαρτωλός.

Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου dpa τοῦ δοξασθῆναι
αὐτοὺς xal ὀψωθῆναι, ἐκ λείποντες ὡσεὶ καπνὺς
ἐξδιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χρ:στοχτόνων Ἰουδαίων.
Δοπασθέντες Υὰρ ὑπὺ τοῦ πλήθους οἱ πρεέχοντες

** Matth. xxv, 54. ?! Matth. iv, 4.

421

COMMENT. IN PSALMOS.

422

αὐτῶν, xal ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Zovn- À secuti, e: cateris antejatl, de morte Salvatoris

ρο:, οὖχ εἰς μαχρὰν πανωλεθρἰᾳ διεφάρησαν ὑπὸ
τῶν, Ῥωμαίων, χαπνοῦ δίκην σχεδασθέντες xal àqa-
νισθέντες. Ῥηθείη δ' ἂν τοῦτο xal περὶ τῶν εἰδώ-
λων, ἃ µέχρι τινὸς δοξαζόµενα xaX ὑψούμενα, ὕστε-
pov Ἠφανίσθησαν ὃ διὰ τούτων δὲ, χαὶ οἱ ἑνοικοῦντες
αὐτοῖς δαίμονες. |

Δαγείζεται ὁ ἁμαρτω.)ὸς, καὶ οὐκ ἁποτίσει. 05
µόνον γὰρ οὐ µεταδίδωσιν οἴχοθεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ (20)
χρεωστούµενον ἁποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἁπηνῆς
xai παράνομος.

Ὁ δὲ δίκαιος οἰχτείρει, καὶ δίδωσιν. Olavelpst
μὲν, ofxoü:v* δίδωσι δὲ, τὸ δεξἑανεισµένον, Ίγουν
ἀποδίδωσ.ν, καὶ βαδίζων τὴν ἑναντίαν τῷ ἁμαρ-
τωλῷ. Ἡ καὶ ἄλλω:. Ὁ δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν
ὀγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως bv. καιρῷ ἀνάγκης
δανείζει.

Ὅτι οἱ εὐλογοῦύντες αὐτὸν xJnpovoyumcovct
γῆν * ol δὲ καταρώµεγοι αὐτόν ἑξο.οθρευθήσον-
ται. Τοσοῦτον µέλει τῷ θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε
τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (51), τοὺς δὲ ὑδρί-
ῥοντας τοῦτον χολάδει ἔφησεν γὰρ ὁ θεὺς πρὸς
'A6paáp.* Εὐλογήσω τοὺς εὐάογοῦνγτάς σε, καὶ
τοὺς καταρωµένους σε καταράσοµαι. Κατάραν δὲ
νῦν τὴν Ὀδριν ἐχάλεσε τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν alsto-
λοχιχὸν, ἁλλ᾽ ἀποφαντικὸν, δοχοῦν περιττόν. Ἐν
πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ χκἐχρηται.

Παρὰ Κυρίου τὰ διαδήµατα ἀνθρώπου xatsv-
θύγεται. Διδάσχει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ
βοηθείας οὐδέν τι χατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται.
ὰν γὰρ μὴ Κύριος, φηδὶν, οἱκοδομήσῃ olxov,
εἰς µάτην ἑχοπίασαν οἱ οἱκοδομοῦντες * τῇ γὰρ
προθυµἰᾳ συνεργεῖν εἴωθεν. Ανθρώπου δὲ λέχει,
τοῦ διχαίου.

Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θ9.ἱἡσει σφόδρα. Τὴν πο-
λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἁμώμη-
τον. Ὁ Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θε.ἰήσει, Εὐοδώσει
εἶπεν.

"Οταν κέσῃ, οὗ καταραχθήσεεαι (52), δει Κύ-
pioc ἁντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς ὃνσ-
πραγῄσας, ὡς Ἰωδ, καὶ ψυχιχῶς ὁλισθήσας, ὡς ὁ

gloriabundi non multo post tempore funditus οχ-
lerminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati
penitus atque deleti. Dici etiam hzc possunt de
idolis qua exaltata et glorificata ad tempus, tan-
dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per
illa dreinones pariter qui in eis habitabant.

Vgns. 91. Mutuatur. peccator, et non solvet, Non
solum, inquit, peccatot non donat, neque imper-
titur propria, sed aliis a se debita etiam non red-
dit; adeo nimirum iniquus est et saevus.

Justus aulem miseretur, et tribuit. Miseretur qui-
dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit
quz ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con-
traria incedens via, atque incesserit peccator. Vel
aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse
debitorem in tempore necessitatis, εἰ nibilominus&
mutuum praestat.

Vens. 22. Quoniam benedicentes ei hereditabunt
terram, maledicentes autem ei extierminabuniur. Tanta
Deo dejustis cura ac sollicitudo est, ut illorum
etiam misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca-
stiget, qui els imaledicunt. Nam et dictum esse
legimus a Dco ad Abraham: Benedicam benedicen-
tibus tibi, et maledicam maledicentibus **. Maledi-
ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem
dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationc,
sed sententiam tantum asseverat, vel superflua
est, ut. s»»penumero apud Prophetam reperi:ur

c juxta Hebraicum idioma.

Vrns. 95. A Domino gressus hominis dirigentur.
Manifeste docet, quod absque divino auxilio homo
per se nullum potest bonum operari. Nisi enim,
inquit, Dominus edificaverit. domum, in vanum la-

, boraverunt qui cdificant eam **. Promptitudini au-

tem nostre cooperari solet. Hominem autem bie
justum intelligit.

Et viam ejus νοίεί valde. Conversationem justi
benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi-
lem. Syummachus autem pro Volet transtulit Prospe-
rabit.

VEns. 94, Cum ceciderit, nom. confringetur, quia
Dominus contra firmat manum suam. Si in externis
bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa

Δαθὶδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώµατι, διότι Κύριος D spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma-

ἀντιστηρίζε:, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα ἑαν-
τοῦ, φημὶ βοήθειαν * xa ἡ μετάνοια γὰρ θεοῦ χείρ
ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶσα, x21 ἀνελοῦσα τοῦ
πτώματος. .

Πεώτερος ἐγενόμην , xal γὰρ ἐγήρασα, καὶ
οὐκ εἶδον δίχαιον ἐγκατα.Ἵα 1θιμμέγον. Περιττὺς
1ὰρ ὁ σύνδεσμος * ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος

* Gen. xi, 3... ?* Psal. cxxvi, 4.

nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra
fimat, hoc est, supponit manum suam, suum sci-
licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro
manu Dei, tanquam qux» a Deo proficiscitur, et
nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit. ad
Bominum.

Vegas. 95. Junior (wi, etenim. senui , et non vidé
justum. derelictum. Superflua. est illa. conjunctio
enim. Sensus est : Juvenis fui, ct senui jam, et in

A

Varic lectiones.

90) Al. χεχρεωττηµένον.
ο) Malleia ἐλεεῖν, ct paulo post χολάξειν.

(532) Al. χαταῤῥαχθῆσεται,

423

EUTHYMII 2IGARENI

A2,

vota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de- A ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη ' xax παρ ὅλην μου τὴν

relinqui. Custodit enim Deus omnes , qui eum dili-
gunt **. Quod si aliquando visus est Deus ad tempus
aliquos derelinquere, veluti ipsum David , non ta-
men eos penitus dereliquit, sed magna cuim digpen-
satione ila permisit, ut. post tentationes deinceps
attentiores redderentur.

Neque semen ejus quarens panem. Neque ejus fi-
fios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum
afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter : beatus
David se eousque id non vidisse asseverat. Vel
altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo-
rum semen faimescere, hoc est, spirituali cibo ca-
rere ; juxta illud : Non necabit fame Dominus ani-
mas justorum **. Nam alioquin, semen Jacob in
AEgypto panem quiesivit.

VEgns. 20. Tota die miseretur et mutuat justus.
Τοία die, pro Semper. Et petentibus, aliquando
pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat.

El semen ejus in. benedictionem erit. Dixit. enim
Deus ad Moysein, se imisereri filiorum propter eo-
rum patres, qui sibi grati fuerunt : et quod. simili-
ter propter parentum vitia retribuit posteris cala-
mitates. Jn benedictionem autem erit, hoc est, bene-
dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita.

Vgns. 27. Declina a malo εἰ fac bonum. lloc in
psalmo xxxii declaratum est.

Et inhabita in seculum seculi. Cum , inquit, jam t

didiceris, quanam sin? virtutum, et vitiorum pra-
mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id
enim significant verba illa : In seculum seculi,
Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt :
quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt , divina
id dispeusatione faetum est. Nam et Salouon diu-

turbam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vcl, -

llabita in seculum futurum, tu qui incola es in
praesenti sxculo, ubi non perpetuo, sed certo ac
brevi degimus tempore.

Vgns. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc

est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium,
justitiain. intelligit.

by τῷ μεταξυ ζωὴν o)x εἶδον ἐγχαταλελειμμένον
ὑπὸ Θεοῦ δίχαιο». Φυ.]Ίάσσει yàp, qnot, Κύριος
πάντας τοὺς ἁγαπτῶντας αὐτέν. Ei δὲ xai πρὶς
μιχρὸν ἐγχαταλιπεῖν τινας ὁ θεὺς ἕδοξεν, ὡς xa
αὐτὸν, ἁλλ᾽ οὐχ ἐγχατέλιπεν * οἰχονομιχκῶς δὲ παρ-
εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεχτιχώτε»
pot γένωνται.

Οὐδὲ τὸ σπέρµα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. 020: τὸ
τέχνον αὐτοῦ πενόµενον * εἰ γὰρ xai πρὺς uixpóvy
ποτε χαχοπαθἠσειιἀλλ᾽ οὐ µέχρι τέλους, "Asin; τε
δὲ, μεριχὸς ὁ λόγος" αὑτὸς γὰρ τέως ὁ Δαθὶδ μὴ
ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίφεται,. Η xai ὑγτλότερον εἰ»
πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τρορῆς πνεν-
ματικῆς, κατὰ τό O0 «λιμοκτονήσει Κύριος ύυ-

D ác δικαίων * ἄλλως Υὰρ τὸ σπέρµα τοῦ "laxi

ἐκήτησαν ἄρτον ἐν Αἱγύπτῳ.

"ομην τὴν ἡμέραν 64ssi καὶ δανείζει ὁ δί-
χαιος. — "OAnx τὴν ἡμέραν. ὀντὶ τοῦν Ἆεί * xol
ποτὲ μὲν δανσίζει τοῖς αἰτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ
λόγους ὠφελείας.

Ku: τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐ.ογίαν ἔσταω.
Εἶπε γὰρ πρὸς Μωσῆν ὁ θεὺς, ὅτι ἑλεεῖ τέχνα διὰ
πατέρων εὐαρέστησιν, xat αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ-
pov καχίαν. Εἰς ebAoylay δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ -
vov χαὶ ἐπαινετὸν, διὰ τὸν πατέρα.

"ExxAuvor ἀπὸ xaxov, καὶ ποίησον ἀγαθόν.
Τοῦτο εἴρηχεν xai ἓν τῷ λΥ φαλμῷ.

Καὶ κατασχήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. δη, ora,
μαθὼν «iva μὲν τὰ ἐπέχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ
τῆς καχίας, ἑλοῦ τὰ χρείττονα, xal χατασχένου
μακροχρονίᾳ᾽ τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Elc αἰῶνα αἱ-
ὤνος * οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, µαχρόδιοι ἐτύγχανον.
Εἰ δὲ καί τινες ἓν νεότητι τεθνῄχασιν, ἁλ)ὰ xac
οἰχονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομὺν vào paxpbv γῆρας
τοῖς φοθονµένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "H,
χατασχήνου ei; τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἓν τῷ νῦν
αἰώνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς.

"Οτι Κύριος ἁγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, χριτής
ἔστιν. Ἡ xa χρίσιν τὸ δίχαιον λέγει.

Et non ἀετείηφιεί sanctos. suos. Justum enim p Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει εοὺς ὀσίους αὐτοῦ. Δί-

est, ut eos uon derelinquat , qui illum non dereli-
querint. Per sauctos autem bic justos, seu virtute
przstantes viros intelligit.

In seculum servabuntur. ln praesens scilicet , et
in futurum. |

Iniqui autem expellentur. A pezesentibus οἱ futu-
ris bonis (ἐκδιωχθήσονται).

Et semen impiorum. ezterminabitur. De hoc paulo
superius dietum est, ibi : Et semen ejus in bene-
dictionem erit.

Vegas. 99. εί autem hareditabunt terram, et
inhabitabunt in seculum seculi super eam. De hoc

? Psal, caALiw, 20. 35 Prov. x, ο.

χαιον 'tàp uh ἐγχαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγχατχλιπόντας
αὐτόν. "Όσιος δὲ νῦν, ὁ δίχαιο;, Ώτοι ἑνάρεῖος.

Elc τὺν αἰῶνα «φυ.αχθήσογται. Καὶ εἰς τὸν
παρόντα, χαὶ εἰς τὸν μέλλοντα.

Ἄγυομοι δὲ ἐἑκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν
παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν µελλόντων.

Καὶ σλέρµα ἀσεδῶὼν ἑξολοθρευθήσεται. Tlgoct-
gnat περὶ τούτον μιχκρὸν ἀνωτέρω, εἰς σὺ, Kal τὸ
σἆέρμα αὐτοῦ εἰς εὐ.Ιογίαν ἔσται.

Δίκαιοι δὲ κ.Ἰηρογομήσονσι yi, καὶ κατα:
σκηιὠώσουσι εἰς aiora οαἰῶγος ἐπ αὐτῆς. Καὶ

195 COMMENT. ΙΝ PSALMOS. EE.
περὶ toutbu μικρὸν ἀνωτέρω προείρηται, εἰς τό * A similiter paulo superius dietum est, ibi : Sustinen-
Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον xAnporoytsjcovci: — tes ανίεπι Dominum hareditabunt terram ; et ibi :
γῆν ^ καὶ el; «ó* Καὶ ἡ xAnporouia αὐτοῦ sic — Hereditas eorum. in seculum erit, Eadem autem
αἰῶνα ἔσται. Τὰ αὐτὰ δὲ ἐπαναλαμθάνει, τῃ πυ- — Propheta ssepius repetit, volens, ut diximus, con-
νότητι povuputépav, ὡς εἴρηται, τὴν μνήμην — stahtiorem ac diuturniorem memoriam im legentium
βουλόμενος ἐμποιῆσαι ταῖς tv ἀκροωμένων ᾧν- — animis imprimere.
yate. ! "TP "P
* Στόμα O.xalov με.ετήσει χρίσιν. Ἡδέως ὁ Aa- V£nS$. 90. Ὃν justi meditabit&r sapientiam. Libenter
6:8 τὰ ἔργα τοῦ δικαίου διηγεῖται, προτροπῆς Evt-— beatus David narrat justi hominis opera, ut alios
xtv* µελέτην γὰρ, quot, ἕξει τὴν Ex βαφῶν δο- — ad semulationem virtutum trahat. Divinam, inquit,
θεῖσαν σοφίαν τοῦ θεοῦ. sapientiam, 4456 in saeris Scripturis nobis revelata
| est, justi 2c saneti viri semper meditantur.

Kal ἡ γλῶσσα αὐτοῦ .ἰαλήσει κρἰσιν. Thy ἐμὐ- Ει lingua ejus loquetur judicium. Judicium Dei ,
φαινομένην τοῖς νόµοις τοῦ Θεοῦ * 1] xpliswv Myec— inquam, quod beninibus declaratum est. Vel per
τὸν μετὰ δ,αχρίσεως λόγον, ὅτι οὐκ ἀπερισχέπτως — judicimm sermonem intelligit, qui eum judicio ac
τὸ ἐπιὸν φθέγξεται, discretione prolatus sit. Nam justus cum loquitur,

inconsideratam nunquam profert sermonem,

Ὁ νόμος τοῦ θεοῦ αὐτοῦ ἐν καρδιᾳ abcov. Vgns. 91. Lex Dei ejus in cordc ipsius. Indelebilis

Ανεξάλειπτος xai ὁ ἄγραφος , xat ὁ γραπτός. in illias mente permanet, sive scriptam.seu non
scriptam Dei legem intelligas.
Ovx ὑποσχελισθήσεται τὰ διαδήµατα αὐτοῦ. Et non supplantabsntur gressus ejus, Via ejus ad

'H πρὸς θεὸν ὁδὸς οὐκ ἐμποδισθήσετᾶι, οὔτε παρὰ — Deum ab inimicis non impedietur , sive visibiles,
τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν, οὔτς παρὰ τῶν ἀοράτων * οὗὐ- wjve invisibiles inimicos intelligas , quia nihil ei
δὲν γὰρ τῇ ἀρετῇ ἁμποδίσαι δύναται. impedimento esse noterit ad virtutem.

Κατανοοεῖ ὁ ἁμαρτω.λὸς τὲν Olxüuov, καὶ (cet —— Vgns. 39. Considerat peccator justmm , et. quarit
τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. Τὸ Kararosi, ἀντὶ τοῦ, — occidere eum. Considerat, hoc est Observat, insidias
Παρατηρεῖ, ἑνεδρεύει. ᾽Αμαρτωλὸν δὲ vols: οὐ — disponit, Per peccatorem vero non tantum injustum
µόνον τὸν ἄδιχον ἄνθρωπον, ἀλλὰ xal τὸν διάδολον, — hominem Sed ipsum etiam dzmonem intellige ,
ὡς αἴἵτιον xal πατέρα τῆς, ἁμαρτίας. veluti euwn, qui causa est et pater peccati.

Ὁ δὲ Κύριος o0 ph ἐγκατωλίπῃ αὐτὸν, Sic ο — Vgns, 55. Dominus atte on derclinquet eum in
χεῖρας αὐτοῦ. Oox ἑγκαταλείπει αὐτὺν παντελῶς, — manus ejus. Neque enim prorsus permittit ut si-
ὥστε μετὰ τοῦ σώματος χυριεῦσαι καὶ τῆς προαι- mul cum corpore, voluntati pariter atque arbitrio
piss αὐτοῦ * πειρααθέντα yàp ἀνακηρύττει, xal — illius dominetur : quinimo inter tentationes eripiet
νικητὴν κατά ψυχὴν ἀναδείχνυσιν. El καὶ πολλάχις euma perículo, et in spirituali animae pugna vi-
παράχει thv ἐπιδουλὴν, τἐλδον φειδοῖ (23) τοῦ οἱ- — etorem eum esse ostendet. Vel aliter : Tametsi sx-

χείου θεράποντος. pius in eum Deminus insidias disponi fpermittat ,
postremo tandem parcit servo suo.
Ot& οὗ μὴ καταδικἀσηται αὐτὸν, ὄκαν κρίνηται Nec condemnabit eum cum judicabitur iili. Neque

αὐτόν. Οὔτε κατὰ τὸν παρόντα βίον ἑγχαταλίπῃ αὖ- — in praesenti vita justum derelinquet, neque in tem-
κὸν οὕτως, οὔτε χατὰ τὸν χαιρὸὺν τῆς µελλούσης — pore futuri judicii eum condemnabit, quando ni-
v plato; καταδικάσηται τὸν δίχαιον ὁ θεὸς, ὅταν ὁ — mirum peccator simul cum justo illo judicabitur ,
ἁμαριωλὸς ἀντικρίνηται τῷ ἐπιζουλευθέντι ὑπ — quem insidiis olim fuerat insecutus. Hoc enim si-
αὐτοῦ δικαίῳ * τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Κρίνηται. Kal — gniücat verbum, Jwdicabirur. Et aliter : Bxemones

. ἄλλως γάρ * Οἱ δαίµονες ἀντικριθήσονται τότε τος tunc judicabuntur cum justis, et illis imprope-
δικαίοις, ἑγκαλοῦντες αὐτοῖς, εἴπου tt xal μικρόν D raUunt, si quid minimum in hac vita peccaverint.
ποτε ἡμαρτήχασιν.

Ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ἐπιθονλενόμενος χαὶ V&ns. 34. Exspecta Dominum. Dum tenteris, at-
πειραζόµενος, περίµεινον τὸν Bebv ἐξαιρήσοντά σεν — que insidiis impeteris, exspecta Dominum qui ιο
τουτέστιν, ἔλπισον ἐπὶ τὸν Κύριον. eripiet periculis, hoc est, spera ia Domino.

Καὶ φὐλαξον τὴν ὁδὲν αὐτοῦ. ν διὰ τῶν ἐν- Et custodi viam ejus. Quam ipse mondatis suis
τολῶν αὐτὸς ὐπέδειξε. Φύ.Ίαξον δὲ, ἀντὶ τοῦ, Αγά — nobis deumonstravit. Custodi autem, id est. Dilige.
Su ο σε, τοῦ κωτακ.ληρονομῆσαι Tq. Et ezaliubit te, ut hareditate capias terram. Su-
'Avbzepóv σε xovfjozt τῶν ἐπιδουλνόοντων * 1] ὑψη- perioreu le faciet insidiatoribustuis, vel sublimem,
λόν αε xai µέγαν παρὰ τοῖς ἀνθρώποις δείξει. Ἐπει 3ο magnum.te apud hominea esse demonstrabit, Et
δὲ ἡ χληρονοµία τῆς γῆς, χαὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ταύ- quia multi hereditatem terre appetuat, et fruitio-
της ἁπόλαναις, καὶ ἡ µακροζωῖα, καὶ ἡ παιδο- — ncm bonorum ejus, aut diuturnam vilam, aul

Varie lectiones.

(33) ἴσ. τέλος φείδεται.

ParnoL, Gn. CXXVIIT. 14

421

EUTHYMII ZIGABENI

428

liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- À mota, xal ἡ τῶν ἐχθρῶν ἑἐξολόθρευσις, xal τὰ τοι-

nationem, aut ala hujusmodi ; idcirco his promis-
sionibus Propheta ommes ad virtutein. exhlortatur,
eamdem szpius repetens sententiam. À subliwmiori-
bustamen sublimiora etiam hie considerantur, ul
superius diximus.

Cum exlerminati fuerint peccatores, videbis. Mul-
torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui
»gre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa-
tientia οἱ longanimitate, ait: Confide, quia injusto-
rum àc pravorum Omnium exterminationem
videbis ; el sermonem suum coníirmat ος iis qua
ipse vidit. Ait enim :

Vgns. 92. Vidi impium superezaltatum, et eleva-
tum sicut cedros Libani. lpse quidem Propheta
indefinite impium dixit, nos tamen Goliath , aut
Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem,
aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem
vidit, eL deinde destructionem. Ft quod ait , Su-
perexaltatwn, a subditis. atque ab aliis hominibus
superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso
el fastu proprio, tametsi utraque dictione idem
possumus etiam intelligere. Cedris autem impium
$ucco amaro.

VgRs. 26. Et pertransivi, el ecce non erat. Modo,
inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi,
el statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco,

statim siguificat.
Ει quasivi- eum, et non est. inventus. locus. ejus.

αὗτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα" ταὶς imay-
γελίαις τῶν τοιωύτων εἰς &oexhv προτρέπεται. Καὶ
αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάχις ἑπαναχυχλοῦν αὗτά *
νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψφηλοτέροις ὑψηλότερα, ὡς προεί-
πομεν.

'Er τῷ ἑξο.οθρεύεσθαι ἁμπρτω.οὺς, δύει.
Παραμυθούμενος τῆν μικροφυχίαν τῶν πολλῶν,
δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξιχαχίαᾳ τοῦ
Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει ' Όψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ-
σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὲν λόγον ἐξ
ὧν αὐτὸς olbsv- ἐπάγει γάρ *

Εἶδον τὸν ἀσεδῆ ὑπερυγψούμενον xal ἑπαιρό:
µεγυν ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιδάνου. Αὐτὸς μὲν
ἁλδήλως τὸν ἀσεδῆ εἶπε * νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιὰθ, ἡ
τὸν Σαοὺλ, fj Ναὰς τὸν ᾽Αμανίτην, f ἄλλους τοιού-
τους, ὧν εἶδε xal τὴν ἔπαρσιν, xal τὴν χαταστρο-
φῆν ' ὑπερυφούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηχόων * ἕπαι-
ρόµενον δὲ, οἴχοθεν. "H χαὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ πχραλ-
)fou δηλοῦσι. Tal, χέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείχασε, διὰ
τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πιχρίαν.

comparavit, eo quod alta sunt, οἱ infructuoss, ct

Kal παρῇ-ῖθον, xal ὶδοὺ οὖν ἦν. Καὶ ἀρῆχα
τοῦτον οὕτως ἔχειν, xal εὐθὺς οὐχ ἔζη «b γὰρ,
ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σηµαίνει.

Kal ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέδη ὁ τόπος

Et inde ad tempus cogitatione quaesivi eum videre, ᾳ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ χαιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὑ-

el non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui
alicubi eum exsistentem contineret, Quomodo
cnim invenietur, cum nQi sit ? Vel per locum ejus
corpus ipsum intellige, quod antea anima domici-

τὸν ἰδεῖν, xal οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὑτοῦ, ὁ περιέ-
χων αὐτὸν, ὡς ὄντα, Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος
αὐτοῦ, "H τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον ^ οἵ-
χος yàp τοῦτο τῆς ψυχῆς ὃν, διαλύεται ca mé».

lium erat, et postea . putrefaetione dissolutum est. ( Si queres, an habeat locum, nulm ἱπνορίος :
mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hajusmodi,
hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ]

Vgns. 97. Custodi innocentiam, — Simplicitatem
dixit Symmachus.

. Et vide rectiludinem. Observa, inquit, ut rectus
sis [οἱ recte ambules].

Quoniam reliquie sunt homini pacifico. Reliquias
memoriam appellat ; bzc autem duplici modo con-
servatur , per prolem videlicet , et per bona
opera.

Vens. 58. Iniqui autem : exteriinabuntur in idi.
psum, — In idipsum idem est, quod una, hoc est,
simul cum eorum mernoria. Quod in sequenti etiam
versiculo inagis declaravit, dicens :

Reliquie impiorum exterminabuntur. Per impios,
pravos omnes intelliges.

Vens. 39, 40. Salus autem justorum α Domino,
et ipse protector eorum est in tempore tribulationis :
el adjuvabit eos. Dominus, el liberabit eos, et eripiet
eos a peccatoribus , et salvabit eos, quoniam spera-
terunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter
varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, qux Deus
j stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et
varie administrantur, juxta variam ac multiplicem

$)Jacce ἁχακίαν. — Ἁπ.ότητα εἶπεν ὁ Eóp7

μαχο».
Καὶ ἴδε εὐθύτητα. Καὶ τήρησον την ὀρθότητα.

"Oti ἐστὶν ἐγκατά λειμμα ἀνθρώπῳ εἱρηνικῷ.
Ἑγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον ΄ τοῦτο δὲ διι-
τόν ἐστιν * fj ἓν παιδοποιίᾳ, f Ev ἀγαθοεργίᾳ.

Οἱ δὲ παρἆάγομοι ἑξο.οθρευθήσογται éxico-
αυτό. — ᾿Επιτοαυτὸ, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ
μνημοσύνῳ αὐτῶν, ὃ xal διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε
στίχου, εἰπών *

Τὰ ἑγκατα λείμματα τῶν ἀσεθών ἑξο.ἱοθρευθή -
σονται. Ασεθεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς.

Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ
ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστι ἓν καιρῷ θΑΐψεως,
xal βοηθήσει αὑτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς,
xal ἑξε.Ίεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτω.ῶν, καὶ σώσεε
αὐτοὺς, ὅτι fjAnicay^ ἐπ αὐτόν. Ὅρα πῶς την
ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποιχί-
λως ἀπήγγειλε * διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, xal
διαφόρως ἐνεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ

429

COMMENT. IN PSALMOS.

430

Θεοῦ σοφίαν. Éaq?, δὲ τά ῥητά, χαὶ οὐδὲν ἔχοντα A ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt. Ίνως

δυσχατάληπτον.
ψαλμὸς τῷ Δαθὶδ εἰς ἀν ἀμγησιν.
ῬΑΛΜΟΣ AZ.

Οὗτός ὁ φΦαλμὸς παραπλῄσιός ἔστι τῷ ἔχτῳ, ἀπὸ
τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, xal ὁμοίως ἐχείνῳ τὰς διά
τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφορὰς ἀπολοφυρό-
µενος, xaX παραχαλῶν ἁπαλλαγΏναι τούτων, xai
τυχεῖν ἀνέσεω;. Ἑἰκὸς δὲ ῥηθῆναι xal τοῦτον, ὅτε
ὑπὸ Αδεσαλὼμ ἔδιώχετο. Elc ἀνάμνησω' δὲ ἔπιγέ-
γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, xal τῶν
διὰ ταῦτα χαχοπαθειῶν τε χαὶ συμφορῶν.

Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς ps, μηδὲ τῇ
ὀργῇ σου παιδεύσῃς µε. Ἡροείρηται τὰ περὶ τού-
των ἓν τῷ c' φαλμῷ' θυμὸν δὲ θεοῦ xal ὁὀργὴν οὐ
πάθη olntíov, ἁλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις,
τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνονσιν.

| *On τὰ βέλη σου ἐνεπάγησᾶν poi, Βέλη θεοῦ
νῦν τοὺς ἑλεγχτιχοὺς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ
ἁροφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) γατ αὐτοῦ - 1)
τοὺς χατὰ μοιχῶν xal φονέων νόμους, τυσοῦτον ἑἐμ-
παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ χαὶ ἀλγύνειν τὴν oy hv
αὐτοῦ * Ἀβέλη, τὰς Ex τῶν ἐπενεχθεισῶ» συμφορῶν
ὀδύνας, βελῶν δίχην ἐχπειρομένας xai δαχνούσας
thv καρδίαν. Βέλη δὲ χαὶ αὗται θεοῦ λέγονται, ὡς

verba, nec aliquid habent perceptu difficile.
Psalmus ipsi David in rememorationem.
PSALMUS XXX VII.

llic Psalinus consimilis est sexto psalimo. Simile
enim habet principium : et ita quemadmodum ille,
calamitates etiam deplorat, quz Propletz de pec-
catis obvenerant. Ab illis preterea liberari postu-
lat, et requiem consequi. Par est autem composi-
tum fuisse hunc psalmum 4 beato David eo
tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum
commissa olim 4 se delicta et przsentes calamita-
les memoria repeteret ; ob qu:e in rememorationem
inscribit.

Vins. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne-
quein ira (wa erudias me. ln. sexto psalmo Jam
diximus, quz ad przsentis versiculi expositionem
pertinent, Furorem autem et iram Dei, passiones
aut affectus in eo putare non debemus, sed velie-
mentissimas suppliciorum sententias , qux peccae
toribus debentur.

VEns. 9. Quoniam sagitie tut infixe sunt mihi.
Per sagittas Dei hoc in loco redargutionum serme«
nes intellige , quos ei dixerat propheta Nathan.
Vel leges adversus adulteros, et occisores prolatas,
quz adeo illius cordi infixae erant, ut. stimularent
eum assidue, et ejus animam summo afficerert
merore. Vel per sagitlas dolores intellige, qui a
calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor

xarà παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ -:^'Erv- (C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitte

επάγησα», ὁ Xjppayo;, χαθήκοντο, εἶπε.

Dei merito appellari possunt, quia illius permis-

sione nobis infguntur. Quod autem LXX dixerunt : Infirm sunt, Symmaclus reddidit ; Αιῑί-

gerunt.

Kal ἐπεστήριξας ἐπ ἐμὲ τὴν χεῖρά σου. —
ἘΕπεότήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυχνῶς κχατήνεγχας, iv
τῷ συνεχῶς µαστίζειν. Η βαρεῖαν aóth» ἑπή-
νεγχας, ὡς pij δύνασθαί µε ταύτην ὑποφέρειν, pa-
pé; πλήττονσαν ᾿ χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικὴν δύνα-
pity. ὑποληπτέον.

Ovx ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί µου ἀπὸ προσώ-.

που τῆς ὀργῆς σου. Tb Ἀπὸ προσώπου τῆς ὁρ-
Τῆς σον, καὶ, Απὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν µου,
καὶ, Απὸ προσώπου τῆς ἁἀφροσύγης pov , χαὶ τὰ
τοιαῦτα, χατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ xiv
épyfjv σου, xal Διὰ τὰς ἁμαρτίας µου, xat Διὰ τὴν
ἀφροσύνην pou. Οὐκ ἔστιν οὖν, quat, τῇ σαρχί µου
ἴασις, Ίγουν ἁπαλλαγὴ τῆς χαχοπαθείας, ἣν αὑτὸς

Et firmasti sujer me manum tuam, Firmasti, hoc
est Scepius detulisti, dum assiduis ine flagellis caedis;
vel, grarem esse fecisti in ime ictum manus. tui,
ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum
autem castigandi potestatem tutellige.

VEns. 4. Non esl sanatio in carne mea a (acie ire
luce. Verba hiec Α facie εἶτω twe, et À facie peccato-
rum meorum ; item : À fecie insipientia: mec, et alia
hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro
eo quod est : Propter iram tuam , propter peccata
mea, propter insiplentiam meam. Non est. igitur
in carne mea sanatio, hoc est, liberatioab illo walo,
quod ego ipse mihi intuli: atque boc propter iram

ἑμαντῷ ἐπίγαγον, διά «hv ὀργὴν σου, τουτέστι,͵ τῆν p unnm, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun-

ἀπειλήν σου, thv διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, f) τὴν διὰ

τῶν νόμων Ἠπειλημένην. Περὶ της τοαιαύτης δὲ xa--

χοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει aX pol, Ἐταπείνουν ἐν
νηστείᾳ τὴν ψυχήν gov: xal* 'H cádp£ pov ἡ.-
AowUro δι ÉAJAawr* xal* 'ExoAAr0n τὸ ὁὀστοῦν
pov τῇ σαρκἰ pov * xal* Εκοπίασα κράζω», xal
ἑόραγχίασεν à .Ἰάρυγξ pov, xai τὰ τοιαῦτα.

** Psal, xxxiv, 12. *' Psal. οτι, 24.

*5 Psal. ci, 6.

tiavit propheta Nathan. Vel propter iram, quim
legibus tuis commiharis, De hujusmodi autewm
afflictione in aliis etiam psalmis tradit, diceus.
Humiliabam ín jejunio animam | meam ** ; item.
Caro wea mulala est propter oleum. 9'. Wem;
Adhesit os meum carni meg ** ; ει: Laborati cla
mans ; raucum factum est guttur meum ** ; et alia
hujusmodi.

* Psal. ixviu, 4.

Varie lectiones.

($4) Al. τοὺς ἐκλεκτοὺς,

(o0) Al. ug 0ivtd;.

àil

EUTHYMT ZIGABENI

£32

Non esi paz ossibus meis, a facie peccatorum A Οὐκ ἔσει' εἱρήνη τοῖς ὀστέοις µου, ἀπὸ προσ-

weorum. Non est stabilitas, nec consfantia in eig.
Ob peccata enim mea contremiseunt: adeo prorsus
concussa sunt.

VEns. 5. Quoniam iniquitates mea supergresso
sunt caput mewn. AucUe nimirum atque elevate:
magnitudinem enim ipsarum his verbis significat,
quemadmodum εἰ alibi multitudinem, dicens:
Multiplicate sunt super capillos capitis mei *.

Sicut onus grave gravata sunt super me, Et gra-
ves ac molesta mihi sunt, quia illarum memo-
riam ferre non possum. Vel co quod oneris instar
me incurvant. Solent enim qui maesti sunt proni
in terram aspicere, quemadnodum et ii faciunl
qui aliquod pondus ferunt.

Vgns. 6. Putruerunt, et. corrupta sunt cicatrices
mec a [acie insipientie mee. Animw,. inquit, mea
cicatrices, qua ab iguitis mibi diaboli sagitWis
facte sunt, putruerunt : neque id tantum in super-
ficie, sed introrsus etiam penitus eommareuerunt.
Quibus verbis magnam animz lzsionem signiüicat,
dum gravem negat se vulnerum olentiam ferre
posse. Hoc autem foetum est ob iusipientiam
meam; quia si sapientiam non atnisissem, non
fuissem: hoc pacto vulneratus. Considera etiam
quomodo delicia sua. augeat, et magno ea animi
cuim ardore fateatur.. Dixit enim magna ca esse et
gravia, ct foetere insuper. Peenitentie autem illud
signum est vel maximum, cum quis putredinem
sentit p:ccati, quia tunc vehementer illud. abo-
minatur.

Vgns. 7. Faiigatus et cwrvatus sum usque in.
finem. Defatigatus sum ob ea qus commemoravi,
Vel aliter : Dum sanare cupio corpus meum gra-
witer affectum fatigatus, ac debilitatus sum et
curvatus usque in finem, hoc est, omnino et
prorsus.

Tola die contristatus ingrediebar. Quanquam rex.
essem, semper tamen in imaostitia versabar, veluti.
qui a conscientia teste pungebar, et cui letitia
diffun.i non dabatur.

V&gRs, 8. Quoniam lumbi mei impleti sunt illu-
sionibus. Si affectus concupiscentia illusio est, et

consequenter mendacium |potius, quam veritas],.

ώπου τῶν duaptu µου. Οὖκ ἔστιν εὐστάθεια καὶ
στερέωσις αὐτοῖς, διὰ τὰς ἁμαρτίας µου χλογουµέ-
νοις καὶ τρέµουσιν.

"Or: αἱ ἀνομίαι µου ὑπερηρα» τὴν χκοφαλήν
µου. Αὐξηθεῖσαι καὶ κορνφωθεῖσαι * τὸ μέγεθος δὲ
αὐτῶν ἑντεῦθεν αἰνίττεται, χαθάπερ ἀλλαχοῦ τὸ
πλῆθος, ὡς τό. Ἐα.1ηθὐγθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας
τῆς xegadnc µου.

Ὡσεὶ «αρτίον βαρὺ ἐδαρύνθησαν ἐπ ἐμἀέ. Καὶ
βαρεῖαί οἱ slc, διὰ τὸ μὴ δύνασθαί µε τὴν μνήμην
αὑτῶν βαρτάζειν, f] διὰ τὸ χάμπτειν µε δίχην φορ-
τίου” xal γὰρ οἱ σκυθρωπάξοντες εἰς γῆν βλέπου-
σιν, ὥσπερ οἱ ἀχθοφοροῦντες.

B µΠροσώᾷᾶσαν καὶ ἐσάπησων οἱ μώλωπές µου

ἀπὸ προσώπου τῆς ἀωροσύνης µου. Ob µώλωπες
τῆς ψυχῆς µου, οἱ γεγονότες bx τῶν ποπυρωµένων
τοῦ διαθόλου βελῶν, προσώζεσαν, xai οὐχ ἐπιπο-
λαίως ὤζεσαν, ἀλλά xal τέλεον ἐσάπησαν * διὰ τούτου
δὲ τὴν λύµην τῆς φυχῆς αἰνίττεται' ὡς μὴ δύνα-
σθαἰ µε τὴν δυσωδίαν ὑπομένειν» τοῦτο δὲ véyove
διὰ τὴν ἀφροσύνην µου. El γὰρ μὴ ἀπώλεσα τὰς
φρένας poo, οὐχ ἂν οὕτως ἑτραυματίσθην. "Opa δὲ
ὅπως αὖξει τὰ πεπλημµελημένα, θερμῶς ἑξομολο”:
γαύμενος * εἶπε γὰρ ὅτι μεγάλα siot, καὶ ὅτι βαρέα.
καὶ ὅτι δωσώδη. Σημεῖον δὲ µετανοίας, τὸ τῆς δνσω-
δίας τῆς ἁμαρτίας αἰσθάνεσθαι * τότε γάρ τις ὀλο--
σχερῶς βδελύσσεται ταύτην.

ΕταΛαιπώρησα καὶ κατεχαμφθη; ἕως τέλους.
Αποχαμὼν πρὸς τὰ ῥηθέντα. "H xal ἄλλως ' Ἴα-
τρεύων αὑτὸν, οὕτω διακείµενον χαλεπῶς, ἔταλαι--
πώρησα, xai ἀσθενῄσας, χατεχάμφθην’ τὸ δὲ, " Evc
οέλους, ἀντὶ τοῦ, Παντελῶς,

Ὅμη» thv ἡμέρακ σχυθρωπάζων ἐπορευόμην»
"Act σκυθρωπάζων ἑπορευόμην, εἰ xal ἐν βασιλεία
διῆγχον, διαχεντούµενο; ὑπὸ τοῦ συνειδότος, xal δια--
γεῖσθαι μὴ συγχωρούµενος.

Ὅτι αἱ γόαι µου ἐπήσθησαν ἐμποιγμάεων..
Ei ἐμπα,γμός ἐστι xal ψεῦδος ἡ ἐμπαθὴὶς ἐπιθυμία,
οὐχ ἔστιν ἡδονὴ, ἁλλὰ σχιὰ ἡδονῆς διό φησιν ὁ A zó-

non est concupiseentia voluptas, sed umbra potius p στολος Σεῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν

voluptatis. Hac de causa dicebat Apostolus: Ma-
nete pracincti lumbos vestros in. veritate !* ; hoc est,

in vera voluptate, qua a castitale et temperantia.

oritur, atque a justitia. Lumbos autem Symmachus
dixit latera : et utroque sermone concupiscibilig
anima pars significatur. Nam juxta latera renes
sunt, in quibus pótissimum libidinis appetitus
jacet. Ait igitur : Concupiscentia inea illusionibus
daemonis impleta est. Illusit enim eum «demon, ad.
motus irritans iniquos et turpes.

! Psal. xxxix, 15. '* Ephes, vi, 14..

ὑμῶν ἐν dAnOs(g, τουτέστι τῇ ἁληθινῇ ἡδονῃ, τῇ,
ἀπὸ σωφροσύνης xat δικαιοσύνης. Τὰς ψύας δὲ .α-
γόνας εἶπεν ὁ Σύμμαχος- σηµαίνουσι δὲ καὶ ἄμφω,
τὸ ἐπιθυμττιχὸν µέρος. περὶ ταύτης γὰρ οἱ νεφροὶ..
καθ᾽ οὓς αἱ ὀρέξεις τῆς σννουσίας συνίστανται. Φη-
diy οὖν ' Ἡ ἐπιθυμία µου ἐπλήσθη ἐμπαιγμάτων.
τοῦ δαίµονος ' ἐνέπαιξε γὰρ αὐτὴν (ὀ6),.διεµεθίσας.
εἰς ἁτόπους xal παρανόµονς χινήρειςν

Varie lectiones.
(36) Uterque codex habct αὑτήν; at Latinus interpres legisse videtur αὐτόν,

3.53

COMMENT. IN PSALMOS.

13A

Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκἰ µου. Καὶ λοι- Α Et non est sanatio in. carne. mea. Et deinceps,

πὸν ἐμπαιχθέντος pou, οὐχ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρχ{
μου * κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, xot δίχας
ἐπαιτῷῶ τῆς φιληδονίας.

Εχακώθην. Πεινήσας, διφΦήσας, ἀγρυπνῆσας, χα-
µευνήσας. χαὶ εἴ τι τοιοῦτον.

Kal ἑταπεινώθην» ἕως σφόδρα. Τὸ, Ἔως σῳό-
δρα, ἰδίωμα Ἐδραϊκὸν, &v τοῦ Λία».

Ὡρυόμη» ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου.
Ἀπὸ τῆς ἀγριότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς χαρδίας
μου, χξντουµένης καὶ ὀδυνωμένης πιχρῶς, ἐδόχουν
Βρύχειν ὡς λέων ' τὸ γὰρ Ὡρυόμη», ᾿Εόρυχον εἷ-
πεν ὁ Αχύλας, Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος κα-
κῶν ἐμπεσὼν, xatagpovet: Bixatoz δὲ xoi τὰ ἑλά-
«101a τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοικε.

Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία µου.
Ml. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν' οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ
ἁπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ.

Kal à στεγαγμός µου ἀπὸ cob οὐκ ἀπεχρύόη.
Ἑνωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν £x βάθους ἀναφερό-
μενον (31).

Ἡ καρδία µου ἐταράχθη. Ὑπὸ τοῦ αυνειδότος
καὶ τῆς µεταμελείας,

'"ErxacéAizé µε ἡ ἰσχύς µου. Ταλαιπωρηθέντα,
καθὼς εἴρηται, πάσῃ χακοπαθεία.

Καὶ τὸ φως τῶν ὀφθα1μῶν µου καὶ αὐτὸ οὐκ
ἔστι μετ) ἐμοῦ. "Amb τῖς ἄγαν σχληραγωγίας xal
τῶν πικρῶν (58) δαχρύων, εἰς ἀμόλνωπίαν ᾖλθον.
"Ἔστι δὲ fj σύνταξις οὕτως ' Καὶ τὸ góc τῶν óg0aA-
pov nov αὐτὸ cóx ἔστι uet^ ἐμοῦ, ἀπο)ωλὸς, πε-
ριττῶς Χειμέγου τοῦ δευτέρου συνδέσµου. "H φῶς
των ὀφθαλμῶν τῆς φυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον
τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὺ τοῦ Χριστοῦ
προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενοβχα-
σιν. |

Οἱ gíi-Aot µου καὶ οἱ zAnclor µου ἐξ ἐναντίας

pov ἤγγισαν καὶ ἔστησαν. Τὸν ᾿Αχιτόφελ αἰνίττε- D

ται, χαὶ ἄλλους πολλοὺς τοιούτους, Οἱ φίλοι µου,
qnot, xai cl οἰκεῖοί µου ἀπ᾿ ἑναντίας µου $30ov-
οοῦτο γὰρ σηµαίνει τὸ, "Ηγγισαν xal ἕστησων
κατ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήῄσαν-
τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Ἐντεῦθεν γάρ uot ἡ τῶν
συμφορῶν θάλασσα ἐχεχῦμανε (59).

Καὶ οἱ ἔγγισεά µου ἀπὸ µαχρόθεν ἕστησαν.
Τοὺς αὐτοὺς νοηζέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσµενείᾳ ἡγ-
y:3av, ofa χαταδιώχοντες' τῇ δὲ εὐνοίᾳ πὀῤῥω
Υεγόνασιν, ὡς ἁποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ-

inquit, me ita illuso, nulla est requies carni mere.
Castigo eniin eam, ut prziedictur est, et illicite ab
ea voluptatis poenas exigo.

Vgns. 9. Afffictus sum. Fame, siti, vigiliis, hu-
mi cubando, et si quid aliud hujusmodi est.

Et humiliatus sum usque. valde. — Usque valde,
idioma Hebraicum est, et idem significat, quod
valde.

Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate
gemitus cordis mei, qua cruriabar, rugire vi-
debar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie-
bam, Aquila reddidit : Frendebam ( his outem
verbis beatus David rectam erga Deum mentem
suam omnibus patefacit] : nam peccator. cum ia
profundum malorum ceciderit, despicere solet,
justus autem etiam minima quaque peccata sem-
per veretur.

εκδ. 10. Domine, coram te omne desiderium
meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi
innatum est. Nosti enim quod concapisco salutem
mcam et 4 presentibus angustiis ac doloribus
liherari.

Et gemilus meus a te non. est absconditus. Per-
cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam-
dam de pcofundo aliquo loco emissam.

γεας. 11. Cor meum turbatum est. À mca nimi-
rum conscientia atque a poenitentia.

Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas-

C sionis genere fatigatum , ut praedictum est.

Et lumen oculorum meorum, εἰ ipsum non est
mecum. Propter valde duram ac peracerbam
vitam meam, et pre assiduis lacrymis in hebe-
tudinem quamdam oculorum ac pene in excitatem
deveni. Ordo autem sic Bat : Et [umen oculorum
meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per-
ierit. Unde superflua jacet illa secunda conm-
junctio et; vel, per lumen oculorum anime beati
David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata
ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc
autem versiculum eum — proxime subsequenti
quidam ex Chrieti persona proferendum intelligunt,
et loqui de discipulis.

Vgns. 12. Amici mei εἰ proximi mei adversus me ap-
propinguaverunt et steterunt, Subnotare videtur
Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici
mei , inquit, et familiares mei venerunt. adversum
me. Hoc eniin signilicant verba illa : Appropingua-
verunt et steterunt conira me; Deo scilicet ob pec-
cata mea id permittente, ex quibus boc inihi ca-
lamitatum genus incubuit.

V&&s. 13. Et qui juxta me erant, de longe steterunt.
De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap-
propinquaverunt , ut perseeutores , et ab ontiqua
benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes

Vari:ze lectiones.

(97) ΑΙ. 'Avanep.rópevoy.
(^*) ΑΙ. πυκνῶν.

(39) Al. Ἐπεχύμηνε,

435

EUTHYM!I ZIGADENI

436

ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subditos Α Ρους ὑποληπτέαν, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αέεααλὼμ

intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato
. David ad illum deflciebant.

Et vim faciebant qui quaerebant. animam meam.
Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc
est, qui me ipsum quazrebant, et omni arte mihi
molestiam inferebant. Vei quierebant animai meam,
ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo
XXXIX.

Et qui querebant mala mihi locuti sunt. vanitates.
Et qui i:eam ruinam sitiebant, blasphemias ad-
versum me locuti sunt , conviciis atque calumniis
me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men-
dacia quaedam, ac falsa. -

Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias :
quomodo nimirum me deciperent οἱ comprehen-
derent.

Vins. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re
vera quidem audiebam , sed audire non videbar,
quia tacebain, et non conturbabar. Ipso enim 96-
mei conviciis sese insectante atque maledicente, ct
plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebot
beatus David, quasi prorsus nou audiens

Et sicut mutus non aperiens os suum. Subaudien-

dum est verbum, eram. Consequens est autem, ut
non loquatur quis ea qu:ze non audivit.
. VEns. 15. Eit factus sum sicut homo non audiens ,
εἰ non labens in ore suo redargutiones. llc dicia
sunt ad declarationem versiculorum proxime prz-
ccdentium, Redarguiiones autem hoc in loco con-
tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos
solet, qui msle loquuntur.

εμας. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus

sum et tacui, quia te mihi judicem futurum spe-
ravi. Mihi enim, inquit, víndicta, et ego retribuam,
dicit Dominus *. ]
- Tu. exaudies me, Domine Deus meus. Et quia. tu
omnia hujnsmodi maledicta intelligis : et condignas
calumniatoribus poenas retribues. Vel, Tu eos exau-
dics, qui talia passi sunt, et tacent. :

Vgns. 17. Quia dixi : Nequaudo supergaudeant mihi
inimici mei. Intra me ipsum enim cum funderem
preces ad Deum, dixi , cupere me exaudiri, ne
quando supergaudeant et delectentur super me
inimici mei.

Et dum commoti essent pedes mei, super me ma-
yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter
meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu-
dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes
et jactantes , velle me interimere.

Vens. 18. Quoniam ego.in flagella paratus sum.
Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio
paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di-
ctionem, quoniam , super(luam esse intellige [ ut
sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre-
ctionem et. emendationem tuam semper paratus
sum. Ob peccata enim mea eam promptus ac Ji-
b«ns suscipio. |

* Deut. xxxii, 35.

φόθον.

Καὶ ἐξεθιάζοχγτο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχή» µου.
Kai ἠνάγχαξον χκακοῦντές µε πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη-
τοῦντες τὴν ψφυχήν pov, τουτέστιν Ep, χατὰ περί-
ςρασιν Ἡ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν µου, ὥστε ἑξᾶραι
αὐτὴν, ὡς Ev τῷ 10 ψαλμῷ φησι.

Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά uoi ἐ.λάΊησαν ((αται-
ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν pov, ἐλάλησαν
κατ ἐμοῦ βλασφηµίας, λοιδοροῦντές µε xaY διαθάλ-
λοντες. Ματαιότητας Ob ταύτας ἐχάλεσεν, ὡς φευ-
δεῖς.

Καὶ δο.λιότητας óAnv. τὴν ἡμέραν ἐμεέτησαν.
Ἐπιθονλάς: πῶς ἂν ἀποστήσαντές µε θηρεύσωσιν.

Εγὼ δὲ ὡσεὶ κωρὸς obx ἤκχουον. Tf, μὲν ἆλη-
θείᾳ, ἤχουον * τῇ δὲ δοχήσει, οὐκ ἤχουον, οἷα σιγῶν,
καὶ ph ταρασσόµενος " ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰχὸς, xat
αὐτοῦ δὴ τοῦ Espere προδήλως ὑθρίζοντος αὑτὸν καὶ
καταρωμένου, Eclya, ὡς μὴ ἀκούων.

Καὶ ὡσεὶ dAaAoc οὐκ ἀνοίγων τὸ στόµα αὐτοῦ.
Λείπει τὺ, Jum * τῷ γὰρ μὴ ἀχούειν ἀχόλουθον τὸ
μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐχ ἤχουσε.

Καὶ ἐγεγόμην» ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ
οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόµατι αὐτοῦ ἑ-εγμούς. Ταντα
σαφηνιατικἁ τῶν προλαθόντων δυστίχων ' ἐλεγμοὺς

C δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι ὧν τις ἑλέγχει τὸν xa-

χῶς λέγοντα.

"Οτι ἐπὶ σοι, Κύρι,, ἤλπισα. Ἐχωφώθην καὶ
ἑσίγησα, διότι παρὰ σοῦ Ἠλπισα τυχεῖν ἐχδιχήσεως.
Ἐμοὶ γὰρ, qnot, ἐχδίχησις ἐγὼ ἀνταποδώσω,
έγει Κύριος.

Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ θεός µου. Kal διότι σὺ
ἑνωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, xal ἀνταπο-
δώσεις τοῖς ὑδριαταῖς. "H, Σὺ ἐἑπαχούσῃ τῶν τοιαῦτα
πασχόντων, χαὶ σιγώντων.

"Oct εἶπον ' Μήποτε ἐπιχαρῶσί µοι οἱ ἐχθροί
µου. Καὶ γὰρ εἴπον ἓν ἐμαυτῷ εὐχόμενος ' Mt Exe
χαρείησάν µοί ποτε οἱ ἐχθροί µου.

Καὶ àv τῷ σα.λευθῆναι πόδας µου, éx' ἐμὲ ἐμδ-
γα οῤῥημόγησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς πο-
ρείας µου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς
ἔλαθον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, µεγαλοῤῥημδ-
νησαντὲς ἀνελεῖν µε.

"Or: ἐγὼ εἰς µάστιγας ἔτοιμος. Διότι ἁμαρτή-
σας, xal γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος
ἐἑγενόμην τοῖς κολάζειν ἑθέλουσιν. Ἡ τὸ μὲν ὅτι,
διηγηματικῶς, περιττὸν νοῄσεις΄ τὸ δὲ ἑβῆς' "Eva
el; 137 παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρας, ἀπεχδςχόμενος
αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας µου.

431

COMMENT. IN PSALMOS.

$33

Kal ἡ dAynóo» µου ἐγώπιόν μοὺ ἐστι διὰ παν- Α Et dolor meus in. conspectu. meo est semper. Et

tóc. Καὶ ἡ µ)ήμη τῆς ἁμαρτίας µου, ἡ ἀλγύνουσά
µε, πρὸ ὀφθαλμῶν μού ἐστιν ἀεὶ, νύττουσα, χαὶ οὐχ
ἐπελαθόμην ταύτης, ὥς τις ἀνάλγητος.

"Οτι εν ἀνομί/αν µου ἐγὼ ἀναγγε.]ῶ. Διότι τὴν
ἁμαρτίαν µου ἐγὼ δημοσιεύσω, xa! κατήγορος ἆμαν-
τοῦ γενήσοµα..

Καὶ µεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας µου. Καὶ
φροντίσω τῆς ἰατρείας αὑτῆς. ᾽Αδιαρόρως δὲ ἀνο-
μίαν xal ἁμαρτίαν τὰ πλημμελήματα χέχληκχεν.

Οἱ δὲ ἐχθροὶ µου ζῶσιν. Ul τῷ ᾿Αθεσαλὼμ συ-
στρατευόµενοι. Ζῶσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, ᾿"Εβόωνται,
ἀσθενήσαντος ἐμοῦ.

Kal κεκρατα/ωνται ὑπὲρ ἐμέ. Τοῦτο τοῦ ζῶσιν
ἐπεξηγητικόν. Ἡ τὸ μὲν Ζῶσιν, ἀντὶ τοῦ Ὑγιαί-
νουσι ' τὸ δὲ Κεχραταίωνται, ἀντὶ τοῦ Ἐνεδυναμώ-
θησαν.

commissorum a me delictorum memoria, qua» summo
me dolore afficit, semper mihi ante oculos perma-
net : urgens nimirum ac stimulans, neque enim
eorum oblitus sum, veluti is qui dolores nullos
scutiam.

Vgns. 19. Quoniam iniquitatem meam ego anntun-
tiabo. (uia peccatum ego imeum publicabo, et ad-
versus memetipsum accusator accedam.

: El cogitabo pro peecato meo. Ἠοο est, sollicitus
ero de medicina peccati. Indifferenter autem ini-
quitatem et peccatum posuit pro delicto.

Vgns. 90. Inimici autem mei vivunt. Wi. scilicet
qui militant cum Absalone. Vivun! autem, hoc est,
Potentes sunt, ego autem infirmus.

B — Et fortes. fiunt super me. Verba lic proxire su-

Καὶ ἐπ.1ηθύνθησαν ol μισοῦντές µε ἀδίκως. Οὐ -

µόνον ζῶσι καὶ χεχραταίωνται, ἀλλὰ xal ἐπληθύν-
Unsav αὐξανόμενοι, ᾿Αδίχω; δέ εἰσι μισοῦντες, ὡς
οὐδὲν εὔλογον ἐγχαλεῖν ἔχοντε; αἴτιον τοῦ μίσους,

Οἱ ἀγταποδιδόγτες poi xaxà ἀντὶ ἀγαθῶν, éy-
διέόα.11όν µε, ἐπεὶ κατεδίωκο»ν ἀγαθωσύγη».
Τουτο διὰ τὸν ᾿Αδεσαλώμ: οὗτος γὰρ ἀμειδόμενος
τὴν εἰς αὐτὸν ἀγαθότητα καὶ στοργἣν τοῦ πατρὺς
φθόνῳ καὶ ἐπιδουλῆ, ἑνδιέθαλεν αὐτὸν παρὰ τοῖς δι-
χαζοµένοις ἐν ταῖς χρίσεσιν, ὡς ἄδικον xol παράνο-
μον, προσεταιριζόμενος ἀεὶ τοὺς τοιούτους, ὡ; i)
τῶν Πασιλειῶν ἐδίδαξε βίθλος. Ἐνδιέδαλλον δέ µε,
φησὶ, διότι ἑξεζήτουν xal ἕστεργον «hv ἀγαθωσύ-
νην, xat οὐχ Πθελον καχῶσαι αὐτὸν, οὕτω διαχείµε-
voy * ἐντεῦθεν γὰρ ηΌξησεν τὴν πονηρίαν, καὶ µοχθη-
ϱ2τερος Υέγονεν. "H ἀγαθωσύνην ἐνταῦθα λέγει τὴν
διχαιοσύνην. Ἑλοιδόρει γάρ µε, qnot, διότι προτιµη-
τέαν ἡγούμην τὴν διχαιοσύνην, xaX οὐχ ὡς αὐτὸς
ἡγάπων τὴν ἁδιχίαν.

Mi) 2rxatraÁ(xmc µε, Κύριε ὁ θεός pov, μὴ
ἀποστ[]ς ἁπ᾿ ἐμοῦ. Μεμόνωμαι γὰρ ἀξιολόγον συµ-
μαχίας, χαὶ σὲ µόνον ἔχω βοηθὸν χαὶ φύλαχα.

Πρήσχες elc τὴν βοήθειάν µου, Κύριε τῆς σω-
τηρίας µου. Ἐπιμελήθητι τῆς βοηθείας µου. ἑξ-
ουσιαστὰ τῆς ἐμῆς ζωῆς. Αλλά ταῦτα μὲν κατὰ τὴν
ἱστορίαν Άρμοσε τῷ Δαβίδ. ἁρμόζει δὲ καὶ πᾶτι τοῖς
ἐν ἁμαρτίαις, ἐφ᾽ ὧν φίλους καὶ πλησίον εἴποιμεν
ἂν τοὺς ἀγαθοὺς ἀγγέλους, ol χαέροντες ἐπὶ τοῖς
χατορθώµασιν ἡμῶν, xal φυλάττοντες ἡμᾶς, ἔπει-
δὰν ἴδωσιν ἁμαρτήσαντας, ἑνώπιον ἡμῶν ἔρχονται
xai ἵστανται ατυγνάζοντες *. χαὶ ἔγγιστα πρῶτον
ὄντες, ὕστερον μακρύνονται, διὰ τὴν δυσωδίαν τῆς
ἁμαρτίας. Λοιπὸν δὲ οἱ πονηροὶ δαίµονες ἐχδιάζον-
ται ἡμᾶς εἰς χείρονα πταίσµατα, καὶ λαλοῦσιν iv
τοῖς ὡσὶν ἡμῶν ἀφανῶς λόγους µαταίους xat φαύ-
λους, xal δόλους ἡμῖν χατασχευάξουσιν * οἱ δὲ τὴν
νήφιν τοῦ Δαθὶδ ἀπομιμούμενοι, βύουσι τὰ ita

periorem versiculum declarant, Vel Vivunt, hoc
est, sani ac bene valentes sunt, et fortes fiunt,
hoc est, augescunt viribus.

Et muliiplicati sunt qui oderunt e. injuste. Non
tantum vivunt et fortes flunt, sed aucti οἱ multi-
plicati sunt. Injuste autem oderunt me , quia nihil
legitimum habent, in quo me accusare possint ,
aut dicere, dignum olio,

γεῃς, 91. Qui retribuunt mihi mala pro bonis,
detrahebant mihi, quoniam sequebar bonitatem. Hoc
dicit propter Absalonem , qui benignitati atque
amori paterno invidiam atque insidias rependens ,
patrem calumniabatur, quasi iniquum atque inju-
sium rege, attrahens atque alliciens hoc pacto ad
conspirationem eos qui ad regale patris judicium
accedebant , ut in. libris Regum traditar. Calu-
mniabantur autem me, inquit, quia ego bonitatem
sectabar, vel quia illum ego sic se gerentem affli-
gere ac castigare nolui. Hinc etenim illius semper
magis crevit perversitas, liinc et scelestior se» per
factus est. Vel, per bonitatem hic justitiam intel-
ligit. Conviciabatur me, inquit, quia przzpouendam
ego semper et pr:ehonorandam esse justitiam cen-
sui, et quia ejus exemplo injustitiam non dilexi.

Vgns. 22. Ne derelinquas me, Domine Deus mets,
ne discesseris a me. Privatus enim sum opportuno
omni auxílio, et te solum adjutorem ae custodem
habeo.

D Vens. 23. Intende in. adjulorium meum, Domine

Deus salutis mec. Cura, inquit, ut adjuves aec
tuearis me; te dico, in cujus potestate est vita mea.
Et hzc quidem dicta sunt juxta historiae sensum :
juxta quem accommodari possunt verba psalmi
beato David. Congruere vero etiam potest hic
ps»lmus omnibus fidelibus qui in peccatis con-
stituti sunt. Juxta quem sensum per amicos et
proximos angelos bonos intellige, qui custodiunt
nos, et letari ac gaudere solent in iis omnibus
qu: per virtutem a nobisadministrantur ; et contra,
quoties nos peccare viderint, veniunLetl consistunt
coram nobis tristes ac meesti ; et primo quidei
propius assistunt ; deinde vero ob gravem pecca-
torum olentiam a nobis absistunt : unde postmo-

4-9

EUTHYMII ZIGABENI

44)

dum veuientes maligni demones angunt nos, et Α τη; ψυχῆς, xal οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι' µόνον

in graviores lapsus deducunt : qui et in auribus
nostris inanes sermones clam- inserunt, et dolos
adversum nos contexere semper moliuntur. Verum
omnes qui beati Dovid sobrietatem imitari volue-
rint, obstruent sibi aures animz, eosque nec ipso

δὲ τὸν θεὸν ἐπικαλοῦνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ
πάλιν δαίμονες, xat διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν µετά-
νοιαν οἱ ἐχνήψαντες, σφοδρώτερον καχοῦντες αὖ-
τοὺς διὰ συνεχείας πειρααμῶν, ἔτι xat διαδάλλουαι
παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς.

etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in sunm advocantes auxilium : tametsi ipsi demones,
ob hujusmodi eorum penitentiam ac sobrietatem , assiduis rursus tentationibus vehementius affi

gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos

peccatores,
Infinem ipsi 1dithum canticum ipsi David,
PSALMUS XXXVII. |

Abunde diximus in Procmio operis, quomedo
bic psalmus sit beati David. Tametsiin inscri-
ptione habeatur nomen ldithum. 1» finem. vero
inscribitur, quia bumang naturz tenuitatem de-
plorans, de ilius etiam {πο tractat, dicens :
Notum fac mihi, Domine, finem meun, εἰ quie sc-
quuntur,

Vgns. 2. Dixi : Custodiam vias meas, ut non delin-
guam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster
composuit, eorum memor qua passus est, quando
Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in
me ipso : lu posterum ego custodiam vias meas;
vias inquam linguz mez, id est, sermones meos,
ita, ut lingua mea amplius non peccem, nec blas-
phemum aliquem emittam sermonem, qui ex
pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans
enim castigavit me Dominus *. Quod autem apud
Scripturam sermones vie appellentur, testimonio

es magnus Paulus ad Corinthios, 'dicens :. Misi vobis Timotheum qui vobis in

vias Όιεαε *.

Posui ori meo custodiam, cum consistere! pecca- C

tor adversum me, Lingua ad peceatum promptis-
sima est, atque ideo multa circa eam providentia
USUS est. Consistere autem boc in loco po-
suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein
' vero Semei appellat, eum ob perditos semper ejns
mores, tum etiam ob sununam illam impudentiam
ac savitiam, quam Lune temporis magis privatim
ostenderat, Insectabatur enim beatum — David, la-

apud omnes studeant, veluti
Ew τὸ téAoc τῷ Ἰδιθοὺμ ᾠδὴ τῷ Aatié.
YAAMOZARB'. .
Ὅπως μὲν τοῦ Δαδὶὸ ὧν ὁ φΦαλμὸς, καὶ τὸν ὮἸδι-
θοὺμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἐχανῶς εἰρήχαμεν
ἐν τῷ πριοιµίῳ τῆς ὅλης βίθλου. Βὶς τὸ τό.ος bó

B φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν

εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι * Ι Ὑώρι-
σόν pot Κύριε, λέγων, τὸ πέρας µου, xo τὰ
ἑξῆς.

Elaa* $vAátu τὰς ὁδούς µου, τοῦ μὴ ἆμαρ-
τάχει µε ἐν γώσσῃ pov. Καὶ τοῦτον εἴρηχε
τὸν Ψψαλμὸ» . μνημονεύων ὧν «πἐπονθεν ὅτε τὸν
Αθεσαλὼμ ἔφευγεν. ᾿Αποδιδράσχων γὰρ, qnolv,
εἶπα àv ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς
Μου, τὰς διὰ γλώττης, ftot τοὺς λόγους µου, ὥστε

μὴ ἁμαρτάνειν µε, διὰ γλὠώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ
Εκροψυχίας προέµενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ
µε ὁ Κύριος. "Ost δὲ xaX οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται,
φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὺς Κορινθίους. "Ἔπεμψα
ὑμῖν Tuidósor, ὃς ὑμᾶς ἀγαμνἠσειτὰς ὁδούς µου.
memoriam τεάκεει

ἘΕθέμην tà στόµαεί µου φυλαχὴν, ἓν τῷ συ"
στῆναι τὸν ἁμαρτω.ὸν ἐναντίον µου. Προχειρό-
τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα "διὰ τοῦτο xal πολ-
λὴν αὐτῆς πρόὀνοιαν ἐποιῄσατο. Σνστῆναι μὲν iv-
42002 τὸ, παρατάττεσθαι " ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν
Zeyusel- i) (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, χαὶ διὰ
τὴν τηνικαῦτα ἀναιαχυντίαν καὶ ἀπήνειαν rapsi-

| feo γὰρ προπτλαχίζων, xai λιθοδολῶν. Φησὶν o5v*

Ὑθριζόμενος ὑπ᾽ αὑτοῦ, σεσίγησα πρὺς αὐτόν.

cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. Contumelia, inquit, ab eo affectns sum, et tacui,

nihil ei proreus respondens.

κας, Obmuiui et humiliatus. sum. Obmutui
sponte mea nimirum ac volens, et buniliatus sum,
cum memoria repetereim, ob commissa a me pec-
cata illum adversum me insurgere.

Ἐχωφώθην xal ἐταπεινώθην». Ἐχὼν, pvnpo-
νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας µου xal οὕτως χατ-
εξανέστη μον.

Et. silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- D Καὶ ἐσίγησα ἑξ ἀγαθῶν. ἝἜξς &ya0ótqto;*

tate. Et cum possem illum uleisci, nelui ob mo-
destiam ; unde cum socius quidam beati;David ad-
versus hunc Semel conviciantem irrueret, gladio
illum occisurus, detentus ab eo fuit, quinimo ct
rationem addidit, diceus : Dimilte eum, ut maledi-
cat inihi. Dominus enim dizit ei, ul maledicat Da-
rid *, ei quie sequuntur.

* Psal. cxvii, 18. * I Cor. iv, 17.

(40) Redundare videtur τὸ 5.

δυνόµενος γὰραὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐχ ἠθέλησα δι’
ἐπιείχειαν. Ef; γὰρ τῶν περὶ Δαθὶδ ὀρμήόας àv-
ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ) αὐτοῦ, φῄσαντος' Ἄφετε
αὐτὸν καταρᾶσθαί µε, διόει Κύριος εἶπεν αὐτῷ
καχοογεῖγ τὸν Δαδῖδ, xu τὰ τοιαῦτα.

ΣΗ Reg. xvi, 10.
Varie lectiones.

441

COMMENT. 1N PSALMOS,

442

Kal τὸ ἅ 1γημά pov ávsxawicÓón. Kat 6 6x τὰς Α ΕΙ dolor meus renovatus est. Et. dolor, inquit,

ἁμαρτίας µου πόνος ἀνεχαινίσθη «iy μνήμη * τότε
γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίχας τίνω τῶν πεπληµμε-
ληµένων.

᾿Εθερμάνθη ἡ καρδία µου ἑντός pov. Ὑδρι-
ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ * ἐμαχροθύμτσα
δέ. Ἐντός µου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὖκ ἑξέφηνε τὸν
θυμόν * τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) τὴν
Ὀθριν, τελείου * τὸ δὲ πράως ἐνεγχεῖν, προ-
χόπτον-ος.

qui mihi de peccatis provenit, ea memoria reno-
vatas est. Tunc enim manifeste coguovi me ρα-
nas delictorum luere.

Vens. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun,
afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter
tulerim, pra ira tamen intra me iuflammatus sum.
Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus-
modi iram externis non demonstravit. Czeterum illud
perfecti hominia est, et absolut» prorsus virtutis,

si contumeliam omnino non sentiat, et ex. €a nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste
lamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est. in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit.

Καὶ àv τῇ us Aétg µου ἐχκαυθήσεται atop.
Καὶ iv τῷ μελετᾷν µε xal ἀναπολεῖν & πέπραχα
πονηρὰ, xal ἃ πάσχω δεινὰ, ἀεὶ ἀναφλεγή-

Et in meditatione mea εχατάεκεεί ignis. Medi-
tando, inquit, et revolvendo prava opera, qus
commisi, et mala qus patior, semper me dolorum

σεταΐ pot πῦρ λύπης, ἐμπιπρῶν τὴν ἐμὴν pg meorum ignis inflammabit, οἱ animte mez incen-

Φφυχἠν.

᾿Εὰάϊησα ἐν γλώσσῃ µου. Πρὸς μὲν τὸν ἐχ-
0pbv , ἐσίγησε * πρὸς δὲ τὸν θΘεὸν, ἑλάλησεν. "Ev
γλώσσῃ µου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Ela. λέχει καὶ
τί ἑλάλησε.

Γνγώρισόν uou Κύριε, τὸ πέρας pov. Ἡότὰ
ἕσται, Ἡ ὁποῖον ἔσται ' Μέχρι γὰρ — móte τὰ
loros ;

Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν µου εἰς ἐστι", Tra
yró, εί ὑστερᾶ. Καὶ γνώρισόν µοι τὸν ἀριθμὸν
τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης µου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ-
τας, ἵνα συναριθµῆσας τὰ ἕτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν
ἔζησα, Υνώσωμαι τὸ λοιπόν’ τὸ γὰρ µέτρον μαθὼν,
οὗ «hv τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν
ἑπαγομένων µοι συμφορῶν.

Ἱδοὺ πα.αιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας µου. Μέτρα
διὰ χειρός εἶσιν, ὀργυιὰ, πΏχυς, παλαιστῆς, σπιθαµ/.
Ἔστιν οὖν ὃ παλαιστὴς τὸ πάντων τούτων ἑλάχιστον,
ὃς ἁἀποτελεῖται τῇ συµκήξει µόνον τῶν τεσσάρων
δακτύλων, τριτηµόριον ὃν τῆς σπιθαµῆς. Διὰ τοῦτο
τοίνυν τὴν ὁλιγότητα τοῦ μέτρου κῆς ἐπιλοίπου ζωῆς
αὑτοῦ Ππαρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας,
ἀντὶ τοῦ, ἑλαχίστους εἰς µέτρον, ὡς xal ὁ παλαιστής.
"H Παβαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἑναχωνίους, ἐπιμόχθους,
πάλης µεστάς" λέγει δὲ, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας ,
xoi ὅτι ὀλίγαν ἐπιζήσεται olóe * φησὶ γὰρ iv ἑτέρῳφ
φΦαλμῷ Thv ὁ.ιγότητα τῶν ἡμερῶν µου ἀνάγ-
Υειόν poi. όσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, xal
τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ὀλίγον δὲ χαλεῖ τὸ λεῖπον
πρὸς σύγχρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων
ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσχειν ὅτι τὸ
ἰδοὺ, ἑπίῤῥημα µέν ἐστι’ χἐχρηται δὲ τούτῳ συνε-
χῶς ἡ -ῶν Ἑδραίων διάλεχτος * σηµαίνει δὲ, χαθο-
λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, f) ἐγγύτητα. "Eri δὲ τοῦ
παρόντος, τὸ, ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἑστὶ δείξεως,
ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος xó* Παρῆ.θον, xal dob
οὓκ ἦν «ἐγγύτης Υὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς.

dium augebit,
Vens. b. Locutus sum in fingua mea. Erga inimi-

, σα quidem taeult, ut. vidimus : ad Deum vero

Jocntus est. Et quod ait, ín lingua mea, idem
munc sibi vult, ac si. diceret, sensim, quiete, ac
quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid
locutus sit.

Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando
erit, aut qualis erit. Usquequo, inquit, tristia per-
severabunt ?

Et numerum dierum meorum quis. est, ut. sciam
quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum
dierum totius vite mew, qnotus sit universus, ut
connumeratis annis meis, quoscunque hactenus
vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram
annorum jllorum didicero, non vulgarem inde
cousolationem habebo in calamitatibus meis.

' Wgnas. 0. Ecce mensurabiles posuisti dies meos.
[Quod interpres mensurabiles dixit in Greco legi-

mus παλαιστὰς, quam dictionem juxta unum sensum |

Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla-
rius Prophetz:e. mentem pereipias, sciendum est,
quod] varie sunt. mensurz, qu: manibus fleri sa-
lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palzste :
de qua nunc loquitur Propheta, et quam nos pal-
mam dicere possumus. Conficitur autem palzste
seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et
est tertia pars palmi, et minina est omnium men-
sura. Hoc romine igitur paucitatem dierum vitze
suz declaravit, palmares appellans dies suos, quasi
wrensura. modicos ac breves ; et quia diximus
dictionem παλαιστὰς alium. sensum posse recipere,
alteram consequenter versiculi lectionem attinge-
mus, juxta quam legere possumus ; Ecce conten-
tiosos seu laboriosos posuis(i dies meos; lioc est,

certaminis ac pugna plenos [descendere enim etiam.

potest ea dictio a pal:estra, qux tam apud Graecos
quam apud Latinos luctationem significat. In lucta,
autem, labore ac. contentione mulia utimur] . In«

telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vit: suz dies, dicens quod parvo quidem tempere victu:

Varia Jectiones.

(i 1 AL. πρός.

413

EUTHYMII ZIGABENI

44

rum 80 novit ; auamen, uod ignorat, quanta futura. sit hzc paucitas temporis : et ideo alibi e'iam dicit :
Paucitatem. dierum meorum. nuntia mihi*; et hoc est, quod in praesenti etiam significari sibi a Deo
cupit, Modicum prztterca dici potest hoc reliquum vite temporis, ad comparationem jam transacte
vite. lllud priterea non ouittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab. He-
brxis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut. proximum tempus
notat; priori modo, hic sumitur ; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis : Pertransivi, et ecce
non erat?, » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : Et statim ad nihilum redactus est.

Et subtantia mea quasi nihilum coram te. lloc in & — Kal ἡ ózóccacíc µου. ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν vov.

loco incipit palam facere, quod exilis ct fragilis sit
humana natura, et ait * Substantia mea, seu cssen-
tia mea, hoc est, ego ipse sura quasi nihilum, si ad
beatitudinem et a'ternitatem. tuam fuero compara-
tus. lta enim significat, quod ait : Coram te. Tu
enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi-
rient, ego aulem immulalus sui, et pro rege exsul
factus ; et dies mei sicut umbra pratereunt *.

Vgns. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio-
neu verumtamen quidam hic superfluam esse opi-
nantur; alii vero positam esse dicunt pro certe.
Cum animadvertisset igitur beatus David, que
majorum suorum tempore facta fuerant, et que
tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere,
hoc est, incertitudine et instabilitate summa con-
stare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam,
pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten-
tiam suam universali hoc sermone posteris testatam

reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam

fortunz:: bona complecti intelligas.

Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita.
Est autem hic modus loquendi llebrzis peculiaris,
juxta illud : Omnis homo mendax?, pro, llumana
omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani-
tas es!, quod ad przcedentis versiculi declaratio-
nen pertinet. Per lumanam vero vitam, carnalem
intelligit et spiritus expertem.

Verum in imagine pertransit. homo. Dictionem,
verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu
certe, In imagine autem, hoc est, instar imaginis.
Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul-
chritudine sua aut. de colorum varietate, aut alia
hujusinodi re commodum capit, ita nullum hono
ab bumana felicitate fructum decerpit. Vcl inima-
gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide-
licet rerum inconstantiam.

Verumtamen frusira conturbatur, — Verumtamen
hic posuit pro, Czterum. Quod reliquum est, in-
quit, frustra homo fatigatur et distrahitur.

Thesaurizal εἰ ignorat cui congregabit ea. Et,
quod omnium molestissimum est, hzredem non di-
gnoscit suum * cum angustias et labores in
congerendis divitiis non mediocres sit passus,
fructus demum et commoda alteri et ignoto hae-
redi reponit.

6 Psal. οι, 24. " Psal. xxxvi, 35.

* Psal. ci, 98.

Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνις
φύσεως πρόσχαιρον xal ἐπίκηρον' φησῖ γὰρ ὅτι ἡ
ὑπόστασίς µου, τουτέστιν ἡ Ὀπαρξίς µου, ὅ ἐστιν
ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὺς τὴν σἣν µακαριότητα
καὶ ἁϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ἐνώπιόν
σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς &l, καὶ τὰ ἔτη cov,
Q* 0v, οὐκ ἐκ λείψουσιν * ἐγὼ δὲ ἠ.ῖ.Ἰοίωμαι, qu-
γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος" καὶ αἱ ἡμδραι µου
ὡσεὶ exit παράγουσι.

Π.1ἡν τὰ σύμπανγτα µαταιότης. Τὸ ILliv ἓν -
ταῦθα περιττόν τινες ἑνόμισαν * οἱ δέ φασιν., ἀντὶ
τοῦ ἀληθῶς κχεΐσθαι τοῦτο. ᾽Απιδὼν οὖν ὁ Δαθὶδ εἷς
τε τοὺς παλαιοὺς χα) εἰς τὰ χαθ᾽ ἑαυτὸν, xai σκὲε-
Ψάµενος ὅτι ἀνώμαλος ὁ βίος xaX ἄπιστος ἁποφαί-
νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς µαταιότης, τουτέ-
στιν ἀδέδαια, xal πλοῦτος, xax δόξα, xat νεότης, χαὶ
χάλλος, xal μέγεθος, xal ῥώμη, χαὶ ἁπλῶς ὅσα &v-
θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ
διαφερόντως ὑπεξῄρηνται τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως.
earum excellentiam , sed corporis tantum el

Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. ᾿Αντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη
ζωή" σχΏμα δὲ xal τοῦτο τῆς Ἑδραΐδος φωνῆς (42)-
"Ανθρωπος sebo trc, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη
δόξα, Φφευδἠς. Ἱ]ᾶσα οὖν, φησὶν, ἀνθρωπίνη ζωὴ
µαταιότης. Ἐφερμηνευτιχὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ-
«αντα µαταιότης, ᾿Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν
σαρκιχἣν, ἀλλ᾽ οὗ τὴν πνευµατικήν.

Μέντοι γε ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Τὸ
Μέντοι ΥΕ, xaX τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι * τὸ
δὲ, 'Ev εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίχην εἰχόνος Biol. Ὥσπερ
γὰρ τὴν Ὑεγραμμένην εἰχόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ
τῶν χρωμάτων χάλλος, ἢ μέγεθος, f) ὅσα Ex τούτων,
οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη µα-
χαριότης. Ἡ "Ev εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σχιᾷ, διὰ τὸ
τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀθέδαιον.

IHlÀiw µάτην» ταράσσεται. Τὸ ἀνταῦθα Π.ὴν,
ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, χεἶται. Μάτην, φησὶν, ἀγωνίζεται
xai περισπᾶται.

&ncavpltst, καὶ ob yy caexsi τίνι συγάξει αὗτά.
Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων
ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν χληρονόμον ἑαυτου γι:

D νώσχει. Καὶ ἡ μὲν σνντριδὴ τοῦ συνάγοντός ἐστι,

«b δὲ χέρδος, ἄλλου.

? Psal. cxv, 11.

Varic lectiones.

(49) A-Mendum fortasse χατὰ τὸ, vel ὡς 16.

445

COMMENT. IN PSALMOS.

416

Kal viv, tic ἡ ὑπομονή pov; οὐχὶ Κύριο; Α Vens. 8. Et nunc, que exspectatio mea ? nonne

Καὶ λοιπὸν τούτων οὕτως ἑχόντων, τίς dj ἑἐλπίς
µου; οὐχὶ Κύριος μόνος; Κατ ἑρώτησιν 05 τὸν
στίχον ἀναγνωστέον.

Ka) ἡ ὑπόστασίς µου παρὰ cov ἐστι. Καὶ ἡ
ὑπαρξίς µου, λέγω δὲ αὐτὸ τὸ ὅλως εἶναί µε, ἀπὸ
900 ἐστι. Διὸ φρόντ'σον τοῦ coU πλάσματος, εὖγνω-
µόνως ἐπιγινώσχοντης τὸν ἴδιον πλάστην.

Απὸ αασῶν τῶν ἀνομιῶν µου ῥύσαι με. Αἱ
ἀνομίαι γὰρ ἐπάγουσι τοὺς πειρασμούς * ὅθεν τῶν
αἰτίων ἁπαλλαγῆναι παραχαλεῖ. "H χαὶ ἀνομίας
τροπιχῶς χαλεϊῖ τοὺς πειρασμοὺς, ἀπὸ τῶν αἰτίων τὰ
αἰτιατά.

Ὅγειδος ἄφρονι ἔδωκάς µε. Τῷ Σεµεεί. ὠνεί-

Bie γὰρ αὐτὸν, ἄνδρα παράνοµον xaX ἄνδρα alpá- B

των ἀποχαλῶν. Ἑ κανέλαθε δὲ τὸν λόγον, εἰς οἵ-

τον τὸν εὔσπλαγχνων διὰ τῆς συνεχοῦς ἐλεεινολογίας
ἐπισπώμενος. Ὀνειδίζει xal ὁ διάδολος τοῖς ἠττωμέ-
δεις ὑπ αὐτοῦ τὴν τοιαύτην ἧτταν.

Ἑχωφώθη». 'Exiv, ὥστε ui ἀχούειν δοχεῖν.

Καὶ οὐκ ἤνοιξα τὸ στόµα µου. θὺχ ἀντεῖπον
ὅλως. :

᾿Οτισὺ ἑποίησας. "Οτι σὺ προσέταξας Exelvtp μὲν,
ὑθρίζειν µε’ Κύριος γὰρ, qnot, εἶπεν αὐτῷ κα-
xoAorsir τὸν Δαθίδ. ἐμοὶ δὲ, σιγᾷν. Ἡμαρτες γὰρ,
φησὶν, ἠσύχασογν.

Ἀπόστησον ἁπ' ἐμοῦ τὰς μἀστιγάς σου. Tous C

xatXohv παριχώρησιν ἐπαγομένους ἔξωθεν πει-
ρασμοὺς, xai τὰς ἔνδοθεν ἀπὸ τοῦ συνειδότος πλη-
Yác.

'Axó γὰρ τῆς ἱσχύος τῆς χειρός σου ἐγὼ ἑξέ-
Jt£ov. Χεῖρα νῦν τὴν κολαστικὴν δύναμιν λέχει’
Εξέλιπον δὲ, ἀντὶ τοῦ, Τέλεον Ἰσθένησα. Σχόπει
δὲ, πῶς ἓν μὲν τῷ προλαθόντι φαλμῷ, παρέχων
ἑαυτὸν ταῖς παιδευτιχαῖς πληγαϊῖς , ἔλεγεν, "Οτι
ἐγὼ eic µάστιγας ἔτοιμος' νῦν δὲ μαστιγωθεὶς
ἰχανῶς. ἀνεθῆναι καθικετεύει, μήπως τῇ περισσο-
τέρα λύπῃ καταποθῇ.

Ἐν ἐἑλεγμοῖς ὑπὲρ ἀνομίας ἑπαίδευσας dv-
ϐρωπον. Ἐν τῷ ἑλέγχειν, τουτέστιν ἰἱατρεύειν,

Dominus ? Οᾳἱόγπι, inquit, rebus sic se habenti-
bus, quanam est spes mea, nonne solus Dominus?
Per interrogationem autem legendus est hic versicu-
lus.

Et substantia mea a te δεί. Et essentia mea, totum
nimirum esse meum, a tecst. Curam igitur habeto
creature tu», qui grata mente suum agnoscit
factorem. |

Vgns. 9. Ab omnibus iniquitatibus meis eripe me.
Iniquitates enim causa esse solent tentationum et
calamitatum. Ab hujusmo-li igitur. causa liberari
optat. Vel, per iniquitates figurate tentationes
intelligit, veluti effectam a. causa.

Opprobrium | insipienti dedisti me. Ipsi Semcei
nimirum, qui me conviciis impetiit, iniquum el sau-
guinarium. appellans. Reassumpsit autem scrmo-
nem Propheta, et per crebram miseriarum suarum
commemorationem misericordem Deum magis ad
misericordiam trahit. Solet etiam d:emon iis qui 4
se victi fuerint, victoriam suam improperare,
atque in illos probra jacere.

Vegns. 10. Obsurdui. Sponte mea nimirum, adco
ut non aedire visus sim.

Ei non aperui os meum. Neque aliquid contra
dixi.

Quoniam tu fecisti. Quia, inquit, tu ei mandasti
ut milii conviciaretur. Dominus enim, inquit, dizit
ei, ut malediceret David 19: et mihi etiam jussit, ut
tacerem : Peccasti enim, inquit, tace".

Amove a me plagas tuas. Tentationes videlicet
et calamitates qu:xe mihi exterius permissione tua,
et stimulos, aui interius a mea inferuntur con-
scientia,

Vens. 11. A fortitudine manus tue ego defecl. Per
manum hic puniendi potentiam intelligit. Defeci,
inquit, hoc est, debilitatus sum. lllud considera,
quomodo in precedenti psalmo Propheta, flagellis
se erudiendum exponens, diceret : Quoniam in
flagella paratus sum !* , et nunc eis gravius percus-
eus, solvi rogat, ne ampliori absorberetur tri-
stitia.

Increpationibus propter iniquitates. erudisti homi-
nem. Dum increpas, inquit, et redarguis, hoc est,

ἐπαίδευσας ἄνθρωπον, Ένεχεν ἀνομίας, οὗ δι’ ἔτε- p dum ple. mederis, erudisti hominem : átque hoc

póv τι. Ὥστε σωτήριος ἡ παιδεία σου * ἄνθρωπον δὲ
᾿λέχει ἑαυτόν.

Καὶ ἑξέτιξας ὡς ἀράχνην τὴν yvy) αὐτοῦ.
Καὶ ἑλέπτυνας ταύτην τοῖς πεερασμοῖς, περιχαθαί-
pov τὸ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας πάχος αὑτῆ: ' λεπτώτατον
δὲ ζῶον, ὁ ἁράχνης, xai μᾶλλον ἐπὶ τοῖς σχέλεσι.

Παχύνει μὲν γὰρ τὶν φνχὴν ἡ ἁμαρτία ' λεπτύνει —

δὲ ἡ χαχοπάθεια.

Πλὴν µάτην πᾶς ἄνθρωπος. Πάλιν ἐπανέλαθεν

** JJ Βου. xvi, (0. !! Psal. χεις, 21.

propter iniquitates, et non alia de causa. Salutaris
est igitur castigatio tua; per hominem vero sei-
psum intelligit.

Vrns. 12. Et. extenuasti sicul arancam | animam
meam. Crebris, inquit, tentationibus et flagellis
3ttenuasti animam meam : crassitudinem illam
nimirum, quz ob peccata concreverat, ei circum-
cidens. Est autem aranea exile animal, cui nunc
animam suam comparat. Solet cnim anima a
peccatis quodammodo crassior reddi, et contra,
afflictione et flagellis attenuari.

Verumtamen [rustra omnis homo. Ad majorem

!" Psal, xxxvr, 18.

441

EUTHYMII ZIGABENI

A13

corroborationem sententie a se dicte, eumdem A τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεθαιοτέραν πληροφο-

Proplieta. repetit sermonem ; subintelligendum est
tamen verbum, Conturbatur.

Vgns. 15. Exaudi orationem meam , Domine, et
supplicationem meam auribus percipe. ldem zeque
significant bzsc verba, per Prophetam inore suo sic
ingeminata.

Lacrymas meas ne sileas. Id est, Nedespicias. Nam
qui aliquem despiciunt, tacere soleut. Indifferens
autem est consiructio verborum, Exaudi et Ne si-
leas. lud etiam considera, quomo: non simpli-
citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis.

Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus,
sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici-
iur ille, qui loci alicujus permanens est ac per-

ρίαν ' λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται.

Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς µου, Κύριε, xal
τῆς δεήσεώς µου ἐγώτισαι. "Ex παραλλλλου τὸ αὑτό
φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ.

Τῶν δαχρύων µου uti παρασιωπήστῃς, Αντὶ τοῦ,
Mi παρίδῃς ' οἱ yàp παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν.
Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις τοῦ, Ἑνώτισαι, xai τοῦ,
Mij παρασιωπήσῃς. "Opa δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλά
μετὰ δαχρύων ἱχέτευε.,

“Οτι zápoixoc ἑγώ εἶμι παρὰ col καὶ παρεπίδη-
poc, χαθὼς πάντες οἱ πατέρες µου. Κάτοιχος µέν
ἐστιν ὁ μόνιμος οἰκήτωρ' πάροιχος δὲ, ὁ πρόσχαιῤος,

petuus habitator; incola vero is qui a1 tempus B ὁ µετοιχιζόµενος, χελεύοντος τοῦ τῆς Υῆς δεσπότου.

habitat, quique jubente fundi domino habitatio-
nem mutat. Ego, inquit, si ceteris hominibus
comparer, acceíla quidem sum, et possessa terrae
indigena ; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco-
lam meesse fateor. Te euim jubente transmigrabo,
et hoc mundo relicto ad alium ire compellar.
Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in
zliena regione immoratus, eo postmodum reverti-

Πρὺς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, χάτοικός εἰμι, φησὶν,
ἀντεχόμενος τῆς bp; yc ὡς ἰδίας ^ παρὰ cot δὲ,
τουτέστι πρὸς σὲ, mápoiuxo;. Zou Υὰρ χελεύσαντος
τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοιχίζοµαι πρὺς ἕτερον xó-
σµον. Καὶ ὁ παρεπίδηµος δὲ, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἔπι-
δηµήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ᾖλθε. Τοῦτο δὲ mo:et
πᾶς ἄνθρωπος πρὸς xayobv βιώσας, εἶτα θανὼν xat
ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέχειτο.

twr, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum 4ο breve (ειηρἸς
vivimus, et demum in ea, unde originem duxiinus, iterum resolviinur. ;

Vgas. 14. Dimitte mihi ul refrigerer priusquam
abeam, Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau-
Iunlum consoler, et afflictiones a me excutiam ante-
quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in
praesenti vita postulat].

Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt patres
mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivam.
Vel, non ero amplius in prasenti mundo, Hxc
eliam verba ad. placandam Dei iram, et ad ejus
misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem,
Non amplius, ad orationis confirmationem.

In finem Psalmus ipsi David.

PSALMUS XXXIX.

Sancto Spiritu afflatus beatus David, bunc. psal-
mum in persona Ecclesiie Christianorum cecinit,
quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibus a
beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen-
tes in se tyrannos opem petit, In finem inacribitur,
4juia quse hic. traduntur. finem quemdam respicie-
bant, quem postea habuerunt.

Vens. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus-
modi verborum repetitio frequentissima est apud
Hebrzos, et intensienem quamdam mentis denotat,
ut iud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc
cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ez-
spectans igitur exspectari. Dominum, hoc est, Valde
exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim
£s1 exspectatio gentium !*, quemadmodum de eo
antea a prophetis pranuntiotum est.

- Ei intendit mihi, In. me, inquit, oculos suos

5 Gen. xLix, 10,

' "Avéc µοι Tra ἀναψ ύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἁπε.θεῖν"
é:lsal µου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μιχρὺν παρ-
ηγορηθῶ, xai ἀποσείωμαι τὰς θλίφεις, πρὸ τοῦ
ἀποθανεῖν µε. |

Kal οὐχέτι οὗ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου
xai οἱ πατέρες µου, οὐχέτι ὑπάρξω, τουτέστιν,
οὐχέτι βιώσοµαι ' $3, οὐχέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι
χόσμῳ. Δυσωπητιχὰ δὲ xol ἄγαν οἰχτρὰ τὰ ῥήματα.
Τὸ δὲ, Ob μὴ, πρὸς βεδαίωσιν τοῦ λόγου παρεί-
ληπται.

Εἰς τὸ c£Joc τῷ Δαδίδ.
ΨΛΛΜΟΣ A9'.

Οὗτος ὁ Φαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαθὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, x προαώπου τῆς Ἐκχλησίας τῶν Xpi-
στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς
θείας χάριτος, δεοµένης 65 περὶ tv ἑ πανισταµένων
αὐτῇ τυράννων. Elc τὸ τό.Ίος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ

D τὸ τὰ γεγραµµένα πρὸς τόλος ἀφορᾷν ' γέγονεν yàp

πάντα.

Ὑπομένων ὑπέμειγα τὸν Κύριο». Ὁ τοιοῦτος
δεπλασιασμὸς, συν{θης μὲν τοῖς. Εθραίοις * ἔστι δὲ
ἑμφαντικὸς ἑπιτάτεως, ὡς vb, Ιδῶν ἴδον , καὶ,
Γιώσχων γγώσῃ, ἀντὶ τοῦ Αχριθῶς γνώσῃ. xal
τὰ τοιαῦτα. ᾿Υπομένων οὖν ὑπέμειγα, ἀντὶ τοῦ,
Σφόδρα τροσεδόχησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Καὶ
Αὐτὸς γὰρ, qno*, προσδοκία ἐθνῶν. περὶ τούτου
γὰρ ol προρῆται προχατήγγειλον.

Καὶ zpocécys pow Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα xal εὖ -

419

COMMENT. IN PSALMOS.

450

μενῶς siós ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν Α injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inque.

εἰδώλων,

Kal εἰσήκονσε τῆς δεἠήσεώς µου. Τῆς ὑπὲρ
ἐμοῦ δεήσεως ν ἑδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὑτοῦ οἱ προ-
φῆται.

Καὶ ἀνήγαγέ µε ἐκ Adxxov. ταλαιπωρίας, xal
ἀπὸ πηὰοῦ ἱλύος. Τοὺς µεγίστους χινδύνους το:ού-
τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο
9' ἂν λάκχος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης,
ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει χατὰ duyfjv* πηλὸς δὲ Soc,
fiot ἱλυώδης χαὶ δυσώδης, ἡ σὐύστασις τῶν ἔμπα-
θειῶν, ἡ φθοροποιὸς xal ἐφεχτιχὴ τῆς ἐμπιπτού-
σης αὐτῷ (44) φυχῆς. |

summa constitutum in. inigeria, dum idolorum er-
rores sequerer.

Ei exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me
emissas.'Rogabaut enim prophet: pro futuro Ει-
clesia «tatu [illius etiam personam induentes, ut
nunc facit beatus David].

VEns. 3. Et exaudivit me de laci miseria, εἰ de
luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus
maxima pericula ezpriuere. Dici autem potest
quod lacus miserie sit illa fovea orroris, in. qua
olim gentes qua in unam Eccleeiam congregate
sunt, veluti in quodam carcere secundum animam
misere affligebantur; et quod lutum limi, hoc est,
limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum

passionum atque affectuum collectio, quz? corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, &
animas omues quasi tenaci. quonam ceno obvolutas detinet, quz in eam deciderint.

Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας µου. Ἐπὶ p. Et statuit supra petram. pedes meos. Supra p--

πέτραν xai ἀσφάλειαν πίστεως.

Καὶ κατεύθυνε τὰ διαθἡματά pov. Καὶ ὑποδεί-
ξας po: τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν
ἐντολῶν, ἑξῆρε πᾶν οχολιὸν, χαὶ ἀπηύθυνε τὴν πο-
pelas µου, ὡς µηχέτι σκολιῶς xal πεπλανηµένως
βαίνειν µε.

Kal ἐγέδα.Ίεν εἰς τὸ στόµα nov ᾖσμα χαινόν.
TX; ᾠᾧᾠδὰς, ἃς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηχαν ἐπὶ καινοῖς
«n0 ΣωτῆΏρος χατορθώµασιν. Ἡ ctv εὐχὴν τοῦ,
Μµάτερ ἡμῶν ὁ év τοῖς οὐρανοἵς, f» ὁ Χριστὸς ὑφ-
τγήσατο.

Ὕμνον τῷ θεῷ ἡμῶν. Touto ἐπεξηγητιχόν ἐστι

τοῦ χαινοῦ ἄσματος.

Ὄνονται πο..ἲοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοὶ πρό-
τερον ὄντες. "Hl ὄφονται τὰ σηµεῖα καὶ τέρατα τοῦ
Χρ:στοῦ, xal τῶν ἁγίων αὐτοῦ.

Καὶ φοθηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ το.αῦτα
Χριστόν.

Kal ἑλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ
τοῦ Πιστεύσθυσιν᾽ ἑλπίδει γὰρ ὁ πιστεύων. "H ἑλ-
πιοῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευχότας εἰς αὑτόν.
Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν.

Μακάριος ἀγὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου &A-
αὶς avtov. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ 0 Κύ-
βίος. ἨΜακχαρίνει δὲ τὸν ἐπὶ µόνῳ πεποιθότα θεῷ,
xai ph ἐφ᾽ ἑτέρῳ πράγματι’ ἀλλαχοῦ Ὑάρ φησι’
Μακάριος ἀνὴρ, à éAzitur ἐπὶ Κύριον. Ἔστι δὲ
à τοῦ παρύντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως * Μακάριος

tram, boc est, supra securitatem fidei.

Et direxit gressus meos. EA ostensa mihi salute
per prz:cepta evangelica, omnique prorsus explosa
tortuositate, iter meum adeo direzxit, ut per obli-
qua, aut per devios calles amplius non incedam.

Vgns. 4. Et immisit in os meum canticum norum,
Cantica nimirum qux de admirandis atque illu-
stribus Christi gestis Cbristicelzee eecinerunt. Vel
Orationem Dominicam : Pater noster, qui es in cce
lis , quain Christus nos docuit.

Hymnum Deo nostro. lloc ad declarationem di-
cium est novi cantici.

Vilebunt multi. Lumen nimirum scientie, cuim
antea exci essent, Vel videbunt signa et miraculx
Cliristi et sanctorum ejus.

Et timebunt. Christum seilicet hujusmodi fa-
cientem miracula.

Et sperabun. in. Domino, Sperabunt, id. est Cre-
dent ; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod
eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per
Bominum autem Christum intellige.

Vgns. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini spe»
ejus. Nomen Domini, lioc est, Dominus. Beatum
igitur eum dicit qui in solo Deo confidit, et non
alia in re. Alibi etiam dicit : Beatus vir qui speras
in Domino **. Et ordo est : Beatus vir, cujus est
nomen Domini spes. Possumus etiam dé Chri-

drhp, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου &Az(c. p süanis lioc dictum intelligere, et construere per

Δυνάμεθα δὲ xal ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν
Χριστιανῶν, xaü' ὑπερθατὸν' συντάττοντες οὕτως '
Μαχάριος, οὗ ἐσειν ἑλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐ-
φοῦ. παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ
ἐστιν EX, xal σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες
ἔδειξαν ἑνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, xaX πλοῦτον,
καὶ ἑλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανιαμοῦ ὄνομα
ἁμολογήσαντες.

5! Psal. ΕΗΣχκσή, 15. !* Psal. xxxix, ὃ.

figuram hyperbaton, loe modo : Beatus vir cujup
es( spes nomen. Dongini ejus '*. Cuilibet autenv
Chiristiano nomen Christi spes est et salus; quod
sancti martyres precipue attestati sunt coram ty-
rannis : quibus apertissime dicebant se divitias
suas omnes, et omnem gloriam et spenrin hog
col'ocasse, qnod Christi Dei sui nomine iusignity
essent, dum Christiani appellarentur.

Varie lectiones.

(43) Al. ἀπεσήμανον.

(14) Al. ai1f.

i51

EUTHYMII ZIGABENI

41

Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir Α Kal οὐχ ézi6Aeyer slo µαταιότητας. Καὶ 6

inanibus rebus operam non dedit : quz? a multis
summa reputantur bona.

Et insanias falsas. À communi sensu rursus
subiutelligendum est, Et non respezit. Insaniz
autem false [ex Grecs dictionis significatione]
vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen-
tes flebaut, et furentium instar [ου αυ. Verum
falsa erant, quie praenuntiabant. Per hujusmodi
autem vaticiuia universum idolorum cultum de-
notare voluit, veluti totum a parte.

Vgns. 6. Mulia fecisti tu, Domine Deus meus,
mirabilia tua. Admiratus beatus David ineffabile
Incarnationis Christi mysterium, et condignum
illi sermonem invenire non valens, exclamatione
solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus
est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine
Deus meus. lta etiau alibi Apostolus facit, quando
admirabundus clamat : O altitudo. divitiarum sa-
pientie et scientie Dei ! quam inscrutabilia sunt
judicia ejus, et investigabiles vig ejus !* ! Mirabilia

autem appellat non ea tantum, quas tempore Moysi, -

aut Jesu Nave, aut quz illis antiquiora a Deo facta
sunt miracula, sed ea potius qux: tempore Incar-
nationis Salvatoris nostri facta suut, et qua per
spiritum przvidens Propheta summa cum admi-
ratione qux diximus verba protulit.

Eit cogitationibus (uis, non est qui similis erii tibi.
Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis cout-
parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas
sumna cum providentia pro hominum salute sol-
licitus. habuisti, Ecce enim quod grande et quod
admirandum opus excogitasti, ut. tu homo fleres
propter luiinem.

Annuntiavi εἰ loculus sum , multiplicata sunt. su-
per numerum. Ánnuntiavi, inquit, et docui multa
mirabilia tua iu multis psalmis, verum adhuc
multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap-
paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue-
rint. Nam quz dudum cognovi, propter altitudi-
nem et immensitatem incomprehensibilia sunt.
Vel, cum quid dicerem non haberem , hoc tantum
aununtiavi e& locutus sum, quod omnem tiran-
sceuderunt numerum.

τοιοῦτος οὖκ ἑσπούδασεν eig τὰ μάταια, δηλαδη ci;
tX Σοχοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά.

Καὶ μανίας Ψευδεῖς. "Amb Χοινοῦ πάλιν τὸ, Οὖκ
ἐπέθλεψε * µανίαι δὲ φευδεῖς, al μαντεῖαι ' οἱ γὰρ
μάντεις βαχχεύοντες ἑξίσταντο μὲν τοῦ χαθεστηχό-
τος, xaX παρεφέροντο δίχην µαινοµένων" ἑψεύδοντο
δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. 'Amb δὲ τῆς µαντείας ὅλην
τὴν εἰδωλολατρείαν f v(£azo, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν.

Πο-.1ὰ éxolncac σὺ, Κύριε ὁ θεὲς µου, τὰ 0av-
μάσιά σου. Ἐκπλαγεὶς 6 μέγας Δαθὶδ τὸ τῆς ἓν-
ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον,
καὶ μὴ δυνηθεὶς ἅδιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον µόνον
ἐπεφώνησεν, ὅτι Πο..ὰ τὰ θαυμάσιἀ σου ἑποίη-
σας, Κύριε ὁ θεός µὀυ’ ὃ καὶ ὁ Απόστολος rénové
Παῦλος * ὑπερθαυμάσας γὰρ, ἀνδθόησεν ' "D βάθος
π.Ίούτου, καὶ σοφίας, χαὶ γνώσεωξ θεοῦ ! ὡς dv-
εξερεύνητα τὰ χρίµατα αὐτοῦ καὶ ἀγεξιχνίαστοι
αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! θαυμάσια δὲ λέγει, o0 µόνον τὰ ἐπὶ
Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, xal Σαμουὴλ, xal τὰ
τούτων παλαιότερα τερατουργήµατα, ἀλλ᾽ ἔτι μάλ-
joy τὰ χατὰ τὴν ἑνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ἃ
προϊ ὼν bv πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν.

Καὶ τοῖς δια.λογισμοῖς σου, ovx ἔστι εἰς ὁμοιω-
θήσεταί σοι. Οὐχ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν

C τοῖς διαλογισμοῖς σον, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ-

νοίας xai σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ olov πρᾶγμα διελο»
γίσω, Ὑενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπὸν.

ΑἉπήγγειλα καὶ &AdAnca, ἐπ.ηθύνθησαν ὑπὲρ
ἀριθμόν. ᾽Απήγγειλα, φησὶ, xal ἐδίδαξα περὶ πολ-
λῶν θαυµασίων σου ἓν πολλοῖς ψαλμοῖς * ἁλλ' ἔπλη-
θύνθησαν ἔτι, χαὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνᾶ-
µενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ' ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, &ttepi-
ληπτά clot, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὑτοῦ. Ἡ
χαὶ ἄλλως' Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάµενος, ἅπ-
ἠγγειλα χαὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο µόνον περὶ αὐτῶν,
ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ &p:Opóv.

VgRs. 7. Sacrificium εί oblationem noluisti, cor- D θΘυσίαν xal προσφορὰν ovx ἠθέλησας * σωμα

pus autem. perfecisti mihi, Qua sequuntur in per-
sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit
Paulus in Epistola ad Hebr»os 17, Ait iyitur quod
post incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem :
Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re-
probosti, et oblationes omnes lege institutas :
verum corpus inihi effecisti ex Virginis sanguini-
bus, ut pro hominum salute in sacrificium of-
ferrer.

Vgns. 8. Holocausia, el pro peccato non quasi-
visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies,
qu&ena:n essent holoc»vsta, et qua sacrificia pro

'* hom. xi, 95. "7 Ilebr. x, 5.

δὸ χατηρτίσω µοι. Τὰ ἐντεῦθεν &x προσώπου τοῦ
Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἑδίδαξεν iv
τῇ πρὸς Ἑδθραίους Ἐπιοτολῇ ’ φησὶ γὰρ ὁ YD χαὶ
fib; πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησυω,
ὅτι Τοῦ λοιποῦ ἀπεδυχίμασας τὴν νομιχὴν θυσίαν,
xai τὴν ἐχεῖθεν προσφορἀν * σῶμα δὲ χατεσχεύασάς
μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθΏναι
τοῦτο περὶ σωττρίας τῶν ἀνθρώπων.

'OAoxavrópgaca, καὶ περὶ ápaptíac οὖκ ἑζή-
τησας. Ἐν τῇ βίδλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ xal τοῦ Δευτε-
ρονόμίου σαφῶς εὑρήσεις, viva μὲν τὰ ὁλοχαυτώ-

453

COMMENT. IN PSALMOS.

454

pata, xiva δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, xal ἁπλῶς. A peccato : et omnia denique oblationum et sacri-

διαφορὰς τῶν θυσιῶν xal προσφορῶν. Τέως 5 οὖν
Φτσιν, ὅτι Ἐμοῦ σαρχωθέντος, τοῦ λογιχοῦ xai ἁλη-
θινοῦ θύματος, τοῦ αἴροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ xó-
σµον, οὐδὲν copa (45) νομιχὸν ἑξεζήτησας,

Τότε εἶπον' ἸΙδοὺ ἠκω. Τότε * πότε; Οτε τὰ νο-
µικὰ θύματα ἀπηυδόχησας ' τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς,
ὅτι Πάτερ, firyixsv. ἡ ὥρα": δόξασόν σου τὸν
Ylóv * τὸ γὰρ, Ιδοὺ ἤχω, Ὡς ὁρᾷς ἠτοίμασμαι.

Ἐν κεφρα.ίδι Bi6Alov γέγρασται περὶ ἐμοῦ. Ol
"E6palo: βιθλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράµµατα * χε-
φαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τό’ ΥΙὲ ἀνθρώπου,
gáre τὴν κεφαίδα ταύτην». Εἰἱληταρίοις γὰρ ἓν-
έγραφον, καὶ o) τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς.
Φησὶν ὁ Zovhp, ὅτι Ἐν εἰληταρίῳ βι6.ίου 44-
Ίραπται περὶ ἐμοῦ ' βιθλίου δὲ, προφητικοῦ δη:
λαδὴ, τουτέστι τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἑνανθρωπήσεως
προχατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο xal Ἰουδαίοις
ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τό’ El ἐπιστεύετε Μωῦσῇῃ,
ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, xaX ἄλλα πολλά.

Τὸ ποιῆσαι τὸ 0£Anjá σου, ὁ θεές µου, ἠδου-
«ήθη». Ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο xal προχατ-
ἠγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέληµά σου Ἰθουλήθην. Πε-
ριττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ τοῦ. θέληµα δὲ τοῦ Πατρὸς,
ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας χατὰ σάρκα
σφαγἣ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου xat αὐτὸς ὕστε-
pov εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι, Καταδέδηκα ἐκ τοῦ

.ficiorum genera. Ait igitur : Cum verum ego ac

rationabile sacrificium sim , et omnia mundi
deleam peccata, tu nullum. amplius legale sacri(i-
cium quiesivisti.

Tunc dixi : Ecce venio. Tunc nimirum quando le-
galia sacrificia reprobata sunt; tunc enim dixi
ego : Pater, venit hora, glorifica Filium twum'*.
Nam quod ait : Ecce venio , idem est, ac sidiceret :
Vides quod paratus sum. j

VgRs. 9. In volumine libri scriptum est de me.
Conscriptiones Hebrai libros appellabant, et inva-
lutas chartas volumina, juxta illud : Fili hominis,
comede hoc volumen '*. Involutis enim chartis
scribebant, et non quadratis libris, ut nos faci-
mus. Ait igitur. Salvator : In,volumine libri, pro-
phetici nimirum, scriptum est de me, hoc est, ea
quz ad Incarnationem meam pertinent, à prophe-
tis predicta sunt : quod ipsis etiam Judzis Domi-
nus postea iterum alfirmavit, dicens : Si crederetis
Moysi, crederctis etiam et mihi [de me enim ille
scripsit **], et alia hujusmodi multa.

Facere voluntatem tuam, Deus | meus, volui. Et
quoniam quz: ad me pertineut, jam determinata
sunt et predicta a prophetis, ideo facere volui
voluntatem tuam. Superfluus est enim articulus,
qui habetur in Gr:eco, ante infinitum facere [quen
qui superfluum non putarunt, transtulerunt uu!
facerem]; voluntas autem Patris fuit ea, Filii mors

ebparo) οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ 0&Anya τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ ϱ secundum carnem, quz pro liumana salute, summa

τὸ θέ.Ίημα τοῦ xépyartóc µε.

cum dispensatione, a Deo permissa est. De qua vo-

luntate ipse etiam Filius dicebat : Descendi, non ut facerem voluntaiem meam, sed voluntatem ejus, qui

snisil me *'.

Καὶ τὸν vópor cov, àr µέσῳ τῆς xoidac µου.
Τὸ Ἐν uécq τῆς xoi.Alac µου, ἀντὶ "Ex µέσου τῆς
κοιλίας µου, τουτέστιν, ix χαρδίας, ὀλοφύχως, mpó-
θεσις ἀντὶ πρόθέσεως. ᾽Απὸ χοινοῦ δὲ ληπτέον πά-
λιν τὸ, Ἡδόουλήθην ποιῆσαι, Ἠτοι πληρῶσαι τὸν
νόµον σου, φημὶ δὴ (46) τὰς ἐντολὰς, &; poc δέδω-
χας, tx χαρδἰας pov.

Εὐηγγελισάμη» δικαιοσύνη» & 'ExxAncíg
μεγά1ῃ. Δικαιοσύνην λέγει τὸ Κὐαγγέλιον, ὡς δι-
χαιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας, χαὶ τηροῦντας
ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ’ ἂν ὧσιν οὗτοι * xal ὅτι ὁ
μὲν Μωσαϊχὸς νόμος µόνοις τοῖς Ἰουδαίοις ἑδύθη *

Et legem tuam in medio ventris mei. In medio
veniris mei, pro ex corde atque ex tota anima
mea ; ut sit prepositio pro pr:epositione. Α communi
autem sensu subintelligendum est, Volui facere,
hoc est, volui adimplere ex corde meo legem tuam ;
tua nimirum mandata, qua dedisti mihi.

Vgns. 10. Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia
magna. Vide quomodo Evangelium Dei justitiam
appellat, quia per Evangelium Dei justilicantur
credentes. omnes, et observantes illius mandata,
quicunque hi fuerint et undecunque : et quia lex

τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Alxatov δὲ τὸ D Mosaica solis tantum Judzis data est, Evangelium

μὴ τόνδε µόνον, ἀλλὰ πάντας knlang εἰς σωτηρίαν
καλεῖν. Ἑκχκλησίαν δὲ µαχάλην φησὶ τὰς πολυ-
ανθρώπους συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, iv οἷς knap-
ῥησιάνετο.

Ιδοὺ τὰ χείλη µου οὐ μὴ χωλύσω, Κύριε, σὺ
ἔγνως. Ὡς ὁρᾷς, οὐ μὴ χωλύσω τὰ χείλη µου λέ-

13 Joan, xvi, 1. !* Ezecb. in, dl.

10 Joan. v, 46.

vero omnibus gentibus. Justum autem erat ul nou
unus aut alter tantum populus, sed quod omnes
szque ad salutem vocarentur. Per Ecclesiam autem
magnam Judaeorum synagogas intelligit, veluti
hominibus frequentissimas, in quibus Clristus
palam ac libere locutus est.

Ecce labia mea non prehibebo, Domine, tu scisti.
Quemadmodum tu vides, inquil, non prohibebo

*! bid. 50.

Varie lectiones,

(45) tp. θῦμα.

(46) AL, δή

455

EUTHYMII ZIGABENI

456

labia mea loqui salutaria verba ; tu enim id recte Α vetv τὰ σωτήρια. Όμως οὐ ἕγνως, ὅτι οὗ pi; χω:

nosti, cum me ipsum prorsus cognoveris, quemád-
modum et ego te.

γεις. 11. Justitiam (xam non abscondi in corde
meo. De Evangelio rursum sermonem facit. Non

tacui, inquit, que ad illud pertinerent ; quin imo :

opportuna qu:ecunque oimnnibus. revelavi.
Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Evangelium
rursus ita appellat. Neque enim justitiam tantum
conünet, sed etiam veritatem. Ideo dicebat Chri-
stus : Veritatem dico vobis ** ; quin imo neque lizec
soluin, sed salutem etiani credentibus pollicetur.

Non abscondi misericordiam tuam οἱ veritatem
tuam a concilio multo. De Evangelio etiam liec

λύσω αὐτὰ, εἶδώς µε, ὡς χἀγώ σε.

Τὴν δικαιοσύνη» σου οὐκ Expvyra ἓν τῇ καρδἰὰ
µου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα πάλιν φησὶν, ὅτι
Οὐκ ἑσίγησα τὰ xat' αὐτό' ἁλλ' ἀθεχάλυφα ταῦτά
πᾶσςι.. . |

Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ εὸ σωτήριόν σου εἶπα.
Τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάσει” οὗ µόνον γὰρ
διχαιοσύνης toti μεστὸν, ἁλλὰ καὶ ἀληθείας ἐγὼ
γὰρ, qnot, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν * καὶ οὐ ταῦτα
µόνον, ἀλλὰ xài σωττρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἓπ-
αγγέλλετα».

Obx ἔκρυγα τὸ ὅεός σου καὶ τὴν ἀ.λήθειάν
σου ἀπὸ συνγαγωγῆς πο..]ῆς. Περὶ τοῦ Εὔαγγε-

dicta sunt. Appellutur enim Evangelium misericor- D (ou καὶ ταῦτα: ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένου

dia, quia summa Dei misericordia nobis donatum
est : qua non sustinnit Deus propriam creaturam
sub iniqua daemonis tyrannide oppressam amplius
jacere, et qua ob nostram salutem proprio ctiaui
Filio nou pepercit. Variis autem nominibus, ut
vidiinus, Evangelium appellavit, propter multiplicem
gratiam el varia dona, qua per illud nobis przetita
sunt.

Vyns. 12. Tu autem, Domine, ne elongaveris mise:
ralione iwas a me. Qus sequuntur rursum ex
persona Ecclesize fidelium dicta sunt, supplicantis
post acceptum diving gratie signaculum, non
derelinqui, cum multa ei, tam ab bominibus, quam
α daemonibus imminerent pericula.

Misericordia tua εἰ veritas tua semper adjuvent
πιο. Veritas tua, id est vera promissio tua. Dixisti
enim : Ecce vobi.cum sum omnibus diebus **, εἰς.
Quidem vero exeniplaria. babent :^ Adjwuverunt, ct
intelligitur, quod bucusque scilicet adjuverint ; sed
melior lectio videtur : Adjuvent.

Vens. 15. Quoniam circumdederunt me mala, quo-
rum non est numerus. Circumspicio enim , inquit ,
varias mihi tendi insidias, ct jam eis circumda-
tus sum.

Comyrekenderunt me iniquitates wee. Vide quo-
modo justi homines prz summa modestia, pericula
et tentationes, quibus eos vexari accidit, propriis
ascribunt peccatis. Sic et tres illi pueri, una voce
in camino ignis dicebant: Peccavimus, inique egi-
mes ** ; laimetsi ea non (am ob peccaia propria,
quam propter Deum patereutur.

Et non potui videre. Obtenebrant enim. tentatio-
ues animae oculos, uL qux:e utilia sunt, videre non
nossint. Hanc igitur nebulam dissolvit illa consola-
ionis lux, qua a Deo provenit. l'edundat autem
lice quoque loco vox τοῦ.

Multiplicate sunt super capillos capitis mei. Sum-
mz ctiam modcstiz sunt bzec verba : et verisimile
est, ut cum fidelibus aliqui etiam commisti sint,
qui ucgligentius ac ininus ex virtute vivant, quoruui

? Joan. xvi, 70. ?? Matth. xxvii, 25.

ἡμῖν διὰ τὴν eic ἡμᾶς ἑἐλεημοσύνην τοῦ θεοῦ, uf,
ἀνασχομένου ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι τὸ οἰχεῖο"
πλάσμα, xal μιδὲ τοῦ μονογενοῦςν Υἱοῦ φεισαµένου
"διὰ τῆν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὗτω διαφόροις ὀνόμαοι
τὸ Εὐαγγέλιον ἑχάλεσε, διὰ τὶν ποιχίλην dp
αὐτοῦ.

Σὺ δὲ, Κύριε, pil paxpirmc τοὺς οἰκτιρμούςσου
dX ἐμοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάσης ti-
ρηται τῆς Ἐχχλησίας τῶν πιστῶν, lxstsuojar,
μετὰ τὴν σφραγίδα τῆς χάριτος μὴ ἐγχαταλειφθὴ-
ναι, προχειµένων αὐτῇ χινδύνων πολλών ἐξ ἀνθρώ-

QC πων xat δαιμόνων.

Τὸ ÉAsóc σου καὶ ἡ ἀ.ήθειά σου διὰ πανγτὸς
ἀντι1ἁδοιντό µου. Ἡ ἀλίθειά σου, τουτέστιν ἡ
ἀλτθὴς ὑπόσχεσις' ἕγης γάρ: Καὶ lob ἐγὼ pev
ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς μέρας. Τινὰ 6t τῶν ἁντι-
γράφων Αντε Λάδοντό µου γρᾶφουσι, xal νοεῖται
ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάθοντο. ἄμεινον δὲ τὸ, Άντι:
Ad6otrto,

"Οτι περιέσχον µε xaxà ὧν οὐκ ἔστυ dpr-
θµός. Περιθλέπω γὰρ, «rot, τὰς ποιχίλας ἔπιδου-
λὰς, xal δη ταύταις περιχεχύχλωµαι.

Κοτέλαδόν µε αἱ ἀνομίαι pov, xal obx ἠδυνἡ-
θην τοῦ BAézstv. "Opa. ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν µετριο-
φροσύνης οἱ δίχαιοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγρά

D φουσιν tov; οἱἰουσδήποτ: κινδύνους xal πειρασμού..

Οὕτω καὶ οἱ τρεῖ, παΐδες iv τῇ χχμίνῳ συμφώνως
ἔλεγον' ᾽᾿Ημάρτομεν , ἠνομήσαμεν , καὶ τὰ Leno
χαΐτο: διὰ θεὸν πάσχοντες.

Καὶ οὖκ ἠδυνήθην τοῦ BSAéxew. Σχοτίζουσι μὲν
Υὰρ οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς, ὡς
pij δύνασθαι ὁρᾷν τὰ συμφέροντα ' λύει δὲ τὴν ἓν-
τιῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ix θεοῦ παραχλήσεως.
Περιττὸν δὲ χἀνταῦθα τὸ, ToU.

᾿Εκηθύγθησαν ὑπὲρ εὰς ερἰχας τῆς κεφαλῆς
µου. Els piv καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα
ῥήματα * οὖχ ἀπεικὸς δὲ, xal τινας ἀναμεμῖχθαι τοῖς
πιστοῖς ἀμελῶς βιοῦντας ὧν τὰς ἁμαρτίας οἱ-

** Dau. iu, 29.

E5T COMMENT. IN PSALMOS. : 458

κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ χοινωνίαν À peccata justi sibi ipsis ascribuat, propter unitatem
τῆς αίστεως. ac communicationem fidei.

Καὶ ἡ καρδία µου éryxatéAuxÉ µε. Τῷ δοκεῖν, E4 cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde
ἀπέδαλον xal che καρδίαν pov, οἷα μὴ ῥωννυόμενος — desertus, eum mea omnis in te fiducia infirmata
εἰς εὐτολμίαν. d$ καρδία γὰρ θαῤῥόώνει, xai δι — sit. lpsum enim cor, snimum excitare solet et

εχείρει. pexesiare audaciam.
Κὐδόχησον, Κύριε, «coU ῥύσασθαί us. θέλησον Vgas. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve-
εἰς «b ἐξελέσθαι µε τούτων. lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac

liberari periculis.

Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί µοι πρόσχες. — Πρό- Domine, ed adiuvandum me respice. ἱμιοιιάς mihi,
σχες, ἀντὶ, ᾿Ἐπιμελῶς ἴδε. et me diligenter aspecta.

Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οἱ ζη- Ὑεαθ, 15. Erubescant et. confundantur simnl qui
εοῦντες τὴν ψυχήν µου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Apa — querunt animam megm, ul auferant eam, Utraque
xal ἄμφω ταυτὶ παθέτωσαν. χαταισχυνθείησαν — enim eis accident, ut et. pudore afficiantur, veluti
μὲν, ὡς ἠττηθέντες τῆς ἡμετέρας Óxopov)c* iv- B vic noéwa patienUa, et confundantur, invictam
τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες vhv περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν — esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis.
σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχἠν µου, ἐπὶ τῷ &£-— [Sequitur :] Qui querunt auimam mean, hoc est, qui
αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπῆς. Ἡ τὸ hoc unum votis omnibus, et teto petunt. studio, ut
ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. me variis exapniment suppliciis. Vel, simul, hoe est,

WRa 0mae$.

Αποστραφείησαν sic τὰ ὁπίσω, καὶ καται- Cosrertaniur. retrorsum, el erubescant qui νοίωιι
σχυγθείησαν oi 0&Aovtéc µοι xaxd. Ἄποστρα- — mihi mala. Copvertantur retro inanes, re. ipfecto,
φείησαν ἄπρακτοι, μὴ περιγενόµενοι τῆς ἐμῶς (47) Nae non superalo, atque ideo erubescant. Variis
&vovácce;- καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ἡοι- — sutesn modis eos exsecratur, ui conceptum animc
χίλλει δὲ sky ἀρὰν, si; ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ Φυχῆ dolorem apertius explicet.
ὀδύνης.

Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύγην αὐτῶν ol Vzns. 16. Ferant statim. confusionem euam qu:
Aérorróc µοι, Ejye, εὖγε. Περὶ τοῦ Εὖγε, εὖγε, — dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di-
προειρήχαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἑπίῤῥημα. XRus, quod adverbium est irritantis.

Ἀγα 1ιάσθωσαν καὶ εὐςεραγθήτωσαν ἐπὶ col σ Vgns. 17. Ezaxlient ei ἰσίεπί íu te omnes qua»
πάντες οἱ ζηεοῦντές σε, Κύριε. Τὸ Αγα λιάσθω- — rentes te, Domine, Exsultare, et laetari hic idem geque
cav καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- οἱβηίῆοληί. Quod si cui placet, ut sensu differant,
µαντον νόµισον (48) * οἱ δ᾽ οὖν, ἔχεις καὶ τὴν «ού- — videal quid de eorum differentia diclum sit in
των διαφορὰν ἓν τῷ τρίτῳ στἰχῳ τοῦ ϐ’ φαλ- — tertio versiculo noni psalmi : Inte autem, id est,
poU. ᾿Εαὶ col δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ |n flde, que est in te.
πίστει.

Kal εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγα-ιυγθήτω ὁ Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili-
Κύρος, οἱ ἀγωπῶντες τὸ cwrüpióv σου. Οἱ gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua
ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ * f| σωτήριον κ te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio-
αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ σωτήριος γὰρ — nem tuam, Salutarig enim fuit ea incarnatio iis
αὕτη τοῖς ἁπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως — qui perierant. Omnes igitur qui auxilium 4uum
φἷα «tc παρὰ σοῦ ἐπιχουρίας τυγχάνοντες * Μεχα- — consecuti sunt, dicant : Magrificetur Dominus, id
Avv Oca δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νοµισθήτω. est, Magnus reputetur.

᾿Εγὼ δὲ πεωχός εἰμι καὶ πέγης. Τοῦτο προσώπῳ Vkps. 18. Ego autem inops, et pauper sum. Hoc
τοῦ xa0' Exacvov πιστοῦ * Πεωχὸς Υὰρ, ὡς πάντα D ex uniuscujusque fidelis persona dici potest. In.
προέµενος * xai Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν &vay- opes enim sunt Christiani omnes, veluti qui uni-
xalov* τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐχπεσεῖν ὧν alyc* τὸ δὲ, — versa fortune bona dimiserunt, et pauperes, veluti
ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, fitot ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. qui propriis manibus necessaria sibi parant. Ilzo-
χὸς enim [qui Latipe inops, ex. etymologia Graci Bominis a cadendo diclus est! veluti ab omnibus ..
antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine.ope. Πένης vero [qui Latino pauper] a labore ; quia nimi-
rum proprio labore opportuna ownia sibi comparat.

Κύριος φροντιεῖ µου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ xal uó- Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum
vov χατέφυγον, χαὶ οὐ περιόψεταἰ µε, τὸν ἑλπίζοντα — confugi, οἱ ideo me in se sperantem non despi-
ἐπ᾽ αὐτόν. ciet.

Βοηθός µου xal ὑπερασπισεής µου sl σὺ, ὁ Adjutor wes, εἰ protector meus es tu, Όεκε
θεός ov * μὴ χρονίσῃς. '0 θεός µου, μὴ βραδύνῃς — meus, na tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad

Varie lectiones.
(7) Al. ἀναστάσεως. | (48) ΑΙ. φαυτοσήµαντα. Fr
PaT&OL. UR, CXXVIII. 15 ;

45)

EUTHYMII ZIGABENI

460

adjuvandum me. Mihi autem nescio quid pro- A εἰς τὸ Bon0noa: ἡμῖν. Ἐγὼ δὲ βαθύτερόν τι χατα-

fandius videntur sibi velle hzc verba, si accoinmo-
demus beato David illum versiculum : Ego autem
inops sum, 4 pauper. Przviderat Propheta sum-
mas illas divitias quz a Dei gratia in Christianos
erant effundendz? : eumque eas non. mediocri de-
siderio concupisset, demum veluti is qui se nove-
rat ab eo tempore procul esse, contristatus est, ct
miserum se ideo appellans ait : Ego inops, et pau-
per sum, qui hujusmodi divitiarum particeps
esse nequeo ; verumtamen Deus erit mei sollicitus,
ut scilicet mihi pariter gloriam illam communicet,
quai fideles in coelorum regno percepturi sunt ;
siquidem et ab ipso Domino dicium legimus, quod

vevónxa * τὸ γὰρ, Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι xal xérnc,
ὡς μµακαρίῳ προσαρμόνων Δαθὶδ, εὑρίσχω. ὅτι
προϊδὼν ἐχχυθησόμενον πλοῦτον τῆς χάριτος εἰς
τοὺς Χριστιανοὺς, ἐπεθύμησεν αὐτοῦ, καὶ οἷα µα-
χρὰν ὢν τῶν ἡμερῶν τούτων, ἠθύμησε, xal ὑποταλχ-
νίζων ἑαντὸν εἶπεν, ὅτι Εγὼ δὲ πεωχός εἰμι καὶ
πένης, μὴ τυχὼν τοῦ τοιοὐτου πλούτου. "Όμως ὁ
sóc φρον τιεῖ µου , ὥστε «γοινωνῃῆσαι xàpE της
εἰς ὕστερον δόξης τῶν πιστῶν, ἐν τῇ τῶν οὐρανὼ»
βασιλείᾳ * φησὶ γὰρ χαὶ ὁ Χριστὸς, ὅτι Kal Δαθὶδ
ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἑμήν διὸ ναὶ
μὴ βραδύναι πρὸς «b ἑνανθρωπῆσα: παραχαλεῖ τὸν
Υἱὸν τοῦ Πατρός.

David concupivit videre diem ejus qua ratione rogat nunc Deum Proplieta noster, dicens: Ve tarda,
eeris, iam nimirum incarnationem. Sunt. eniui supplicantis verba ad Deum Filium.

]n finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS XL.

In finem inscribitur, quia prophetiam continet,
quie tendebat ad finem. Przdicit enim proditoris
Judz rebellionem. Et clarum quidem est hujus
psalmi argumentum. De amore enim. et. eharitate
in pauperes pertractat. "Tamen altius conside-
rando, ad Salvatoris nostri Christi mysterium per-
tinet, qui egenus, et pauper fleri voluit ob huma-
nam salutem ; qui etiam in Evangelio apud Juan
nem praesentis psalmi verba de se dicia esse
4estatur, et de Juda, dum asit ad apostolos : Non
de omuibus dico, scio quos elegi, sed ut Scriptura
impleatur, diceus : Qui manducat panem. meum,
elevavit contra me calcaneum suum **, Nullibi eniin
fhujusmodi testimonium habetur in Scriptura, prse-

Elc τὸ vtéAoc τῷ Δαθίδ.
YAAMOE Μ’.

Elc τὸ τἐλος ἐπιγέγραπται, ὡς περ.έχων πρ;-
φητείαν εἰς τέλος ἐπιτεινομένην * προαγορεύει γὰρ
περὶ τῆς ἀποστασίας Ἰούδα. Καὶ φανερὰ μὲν ὑπό-
θεσις τῷ παρόντι ψαλμῷ, ἡ φιλοπτωχία. 'Avagép:-
ται δὲ μυστιχώτερον οὗτος εἰς Χ ριστὸν, διὰ τὴν ἡμε-
τέραν πτωχεύσαντα σωτηρίαν, ὡς αὑτὸς ἑδίδαξεν
ἐν τῷ χατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ ’ εἴρηχε γὰρ οὕτως
πρὸς τοὺς ἁποστόλους Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν
Ίό]ω * οἶδα otc ἐξεΛλεξάμην - ὰ 1.1) ἵνα ἡ Γραρὴ
π.Ίηρωθῇ Ὁ τρώγων μετ ἐμοῦ τὸν pror, éa-
Πρεν ἐπ᾽ ἐμὲ τὴν ατέργαν αὐτοῦ. "Αλλη δὲ οὐχ
εὑρίσχεται l'paq τοῦτο λέγουσα, εἰ μὴ µόνον ἡ τοῦ
παρόντος Ψαλμοῦ * φησὶ γάρ’ 0 ἐσθίων ἅρτους
pov, ἐμε]ἀ.Ίυνεν' ἐπ᾽ ἐμὲ πτεργισμό».

terquam quod in presenti psalmo dicitur : Qui manducai panes meos, magnificavit contra me swp-

plantationcm **.,

Vgns. 2. Beatus vir qui intelligit. super inopem et
pauperem. — (Qui intelligit, hoc. est, qui conside-
rat, qui cogitat id qued decens est. Intelligentia
enim est diligens et exacta constderatio. Inopem
autein et pauperem promiscue solent appellare in.
digentem. Autiqui vero per inopem mendicum
intelligebant, veluti qui omni prorsus careret ope,
et qui, ut alibi diximus [ex etymologia Graci no-
minis], ab antiquo stotu decidisset : pauperem
vero eum qui manibus ac proprio laDore sibl victum
pararet, ut in praccedenti psalmo diximus. Beatus
igitur is est, qui debitorem Deum habet. Per Sa-
lomonem enim docemur illum Deo commodare,
qui inopis miseretur. Quod proprio ore Christus con-
firmevit, dicens ; Quotiescumque feceritis uni huic ex
minimis fratribus, mihi fecistis *'. Et hoc. quidem
pacto simpliciter exponitur de pauperibus :

Μακάριος ὁσυγιὼν ἐπὶ πτωχὸν xal πέγητα.
— "0 συνιὼ», ἀντὶ τοῦ, Ὁ φρονῶν τὸ δέον’ σύνεσις
γὰρ, τὸ φρονεῖν cb. Πτωχὸν δὲ κσὶ πένητα ἁδιαφό-
pos εἴωθε καλεῖν τὸν ἄπορον. Οἱ δὲ παλαιοὶ, πτω-
χὸν μὲν ἔλεγον τὸν ἑπαίτην, ἐκ τοῦ χατεπτηχέναι *
πένιτα δὲ, τὸν πόνῳ χειρῶν τὴν ἐφρήμερον τροφην
ποριζόµενον. Μαχάριος τοίνυν ὁ τοιοῦτος, ὡς
χρεωφειλέτην ἔχων τὸν Θεόν. Φπσὶ γὰρ δ.ὰ μὲν Σο:
λομῶντος, ὅτι 0 ἐλεῶν ατωχὸν δανείζει θεῷ * δι’
οἰχείας δὲ γλώττης, ὅτι Εφ) ὅσον ἑποιήσατε ἐνὶ
τούτων τῶν ἀδελςκῶν µου ἐἑλαχίστων, épol
ἑποιήσατε. Οὕτω μὲν, περὶ τῶν ἁπλῶς πενίτων -
βαθύτερον δὲ, χαὶ περὶ Χριστοῦ ῥηθείη ἂν, ὅτι Ma-

p Χάριος ὁ φρονῶν, ὅτι Θεός ἐστιν οὗτος, ὁ tv ἀἁπορίᾳα

περιερχόµενος, χαὶ μὴ ἔχων ποῦ χλίνῃ τΏν χεφαλὴν
εἰς ἀνάπαυσιν * συνήσει δὲ τοῦτο, ἀφ᾽ ὧν ὁ Χριστὸς
motel καὶ διδάσχει.

verum profundius intelligendo, ut diximus, exponi potest psalmus dc Christo : quodque beatus ile

est, qui intelligit et considerat Christum Deum esse, tametsi indigentia

ac paupertate tan!a esse

videretur circumda'us, ut etiam non haberet, ubi reclinaret caput suut. Recte eniin. considerans, id
plene intelliget ex ?jis quz et sermone suo docuit, et operibus comprobavit.

In die mala liberabit eum. Dominus. Utilitatem
docet, quam ex hujusmodi intelligentia quis per-

'Ev ἡμέρᾳ πογηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος.
Διδάσχει τὸ γέρδος τῆς τοιαύτης συνέσεως. Ποία δέ

33 Joan. xin, 18. ?* Pea), τι, 10, * Math. xxv, 40.

&6l

COMMENT. IN PSALMOS.

4v

ἐστιν ἡμέρα τονηρὰ, προειρήκαμεν ἐν τῷ Ἆς’ A cepbirus sit. Qus autem sit dies mala, diximus In

φαλμῷ, τὸ Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ xo-
νηρῷ ἑρμηνεύοντες, Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν
πονηβ»ν, καὶ ἡμέραν πονηράἀν.

Κύριος διαφυ.Ίάξαι αὑτό,'. Ἐπεύχεται τῷ τοιούτῳ
ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ.

Καὶ ζήσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι.

Καὶ µακαρίσαι αὐτὺν ἐν τῇ ΥΠ. Καὶ pax&puv
ἀναδείξαι καὶ ζηλωτὸν, οὐκ ἓν τῇ παρούσῃ vf] µόνον,
ἀλλὰ xal ἐν τῇ βασιλείᾷ τῶν οὐρανῶν.

Καὶ μὴ παραδῶ αὑτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ.
λέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων.

psalmo xxxvi, ibi : Non. confundentur in tempore
malo. Eque enin significant dies mala, et tempus
malum.

Vens. 5. Dominus conservet eum. l'recatur Pro-
plieta pro hujusmodi homime, tanquam pro viro
quopiam bono.

Et vivificet eum. [d est, vivere fa. iat.

Et beatum eum [faciat in terra, Et beatum eum
esse ostendat, zemulationeque, seu imitatione di-
gnum, non in prazsenti tantum terra, scd in regno
etiam coelorum.

Et non. tradat eum in. manus. inimicorum ejus.
Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina-
nibus dedat.

Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ xAivnc ὀδύγης B — Vens. 4. Dominus opem [erat illi super lectum

avtov. 'E« κλίνης ὀδύνης, fjvot τῆς (49) ὑποδεχο-
µένης αὐτ)ν ἑδυνώμενον ἓν νόσῳφ. ᾿Αχύλας δὲ καὶ
θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐχτικχὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλ-
λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἑἐχδεδώκασιν * olov Δια-
φυλάξει χαὶ ζήσει, xal τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν
ἅπαντα κχρίναντες ταῦτα.

Ὅ την tl κοίτη» αὐτοῦ ἔἕστρεψας ἐν τῃ ἀῤ-

ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν χατάκλισιν *.—

"Εστρενας δὲ, ἀντὶ τοῦ "Ἡλλαξας. Τοῦ τοιούτου
γοῦν, qnot, τὴν χατάχλισιν ἐν χαιοῷ ἀῤῥωστίας
ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. “0 4ην δὲ, ἀντὶ
τοῦ Παντελῶς ' Ἔστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις.
*H στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητιχῶς, ὡς γεγονὺς
εἶπε τὸ γενησόµενον.

Ἐγὸ εἶπα' Κύριε, ἑλέησόν µε. Τὰ ἱντεῦθεν
πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται * παραχαλεῖ
δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δειχνύων ὅτι πᾶς ἄν-
θρωπος δεῖται τοῦ ἑλέους τοῦ θεοῦ.

"[ασαι τὴν ψυχή» µου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Kal
ph» ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν ^ ἁλλ' ἐπεὶ
δι ἡμᾶς γέγονε καθ ἡμᾶς, οἰχειοποιεῖται τῶν ἰδίων
xai τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς ' xai ὅπερ ὀφείλει
βοᾷν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο pod πρὸ
ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς
αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὧν, εἰ χαὶ χωρὶς ἁμαρτίας. Ὥσπερ
δὲ τὸ θυόµενον ὑπὲρ ἁμαρτίας xavà τὸν νόµον, εἰς
ἑαντὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, xal συγκατέχαιε
τκύτην ἑαυτῷ * οὕτω χαὶ οὗτος, Ὀνόμενος ὑπὲρ
τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο,
xai ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω xai ἐδεῖτο, καὶ
ἔθνησχε ξιὰ φιλανθρωπίας ὑπερθδολήὴν.

bostris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus

peccassel, ad eorum remissionen,
bilem ejus misericordiam. «

Οἱ ἐχθροί µου εἶπον xaxá µοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ

doloris ejus. Super lectum doloris, in quo xgri-
iudine ac morbo Jaberans, afflictus diu olim de-
tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per
oplativum modum, sed per futurum indicativi
emnia hzc verba reddidere, videlicet : Conservabit,
Vivificabit, et, Opem (eret, omnia haec quasi in
mercedem ac retributionem quamdam dici ar-
bitrantes.

Universum cubile ejus. vertisti in infirmitate ejus.
Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem,
hoc est, Immutasti. In tempore, inquit, inülrmi-
tatis hujus viri, tu mutasti. ejus decubitum, ab
agro nimirum, atque inflrmo ad sanum ac validum.
Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti.
Advertendum tamen quod praterito tempore usus
est pro futuro. Vertisti enim, hoc est, Vertes. Vel,
coniectura quadam, imo vero potius prophetico
more, quz futura erant, ut jam facta commemorat.

VEns. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Qu
sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui
velut bomo Deum rogat, ostendens hoc pacto,
quemlibet hominem Dei auxilio indigere.

Sana animam meam, quia jeccavi tibi, Sed
quomodo alibi legimus Christum peecatum non
fecisse? Certissimum quidein est, illum nunquam
peccasse; verum quia propter nos factus est idem
quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque
affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter
vindicavit, et quod.dicere par erat humanam
naluram, qua peccaverat, hoc ipse antea pro
ία ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat
nalurs, tametsi sine peccato. Et quemadmodum
victima, qua olim pro peccato immolabatur, juxta
legem, peccatum im se suscipiebat, quod una eum
vietima comburi dicebatur ; ita et Cliristus. pro
ac si ipse

et oravit, et mortuus est, ob summam mnimirum atque inelfa-

Vgus. 6. [nimici mei dixerunt mala mihi. lni-

L4

Varie lectiones,

(49) Al. ὅτι ὑποσχομένης,

(50) ἴσ. αὐτῃ.

483

EUTHYMII ZIGABENI

46t

mici Christi Jud:i, qui invidia dissecabantur, et Α Χριστοῦ, ol '"foubatet, οἵεινες tip φθόνῳ διαπριό-

dixerunt mala, hoe esi, ptavd verba. Qusmnam
autem dixerint, audi.

Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis,
adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus.

Et peribit nomen ejus. Sed cum multa pra-
ditum potentia. Christum universas de4ritudines
ac morbos curare viderent, quomodo cum ali-
quando putarunt exstingui posse?

Vegas. 7. Et ingrediebatur ut. videret, Preditor,
inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo
jmpedimento, illuc ingrediebatur, tbi ego adetam,
ut videret an opportunum esset tradendi tempus.

Frustra loquebatur cor ejus. Frustrd in eorde
suo secum ea loquebatur qua ad proditionem
pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut
videret. Vel, frustra in animo s80 eogitabal, ut
me lateret, cum optinus ego scrutater cordium,
omnia nossem ejus consilia οἱ vota.

Congregavit iniquitatem sibi. Nibil alind miser
hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod
sibi ipsi summam tbhesaurizavit iniquitotem, dum
adversus proprium praeceptorem et Servatorem
tetendit insidias. Quidam post werba : Frasira
Joquebatur, punctum ponuni, ut sensus sit ; Fra-
stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in
ente versaret consilia. Sed melior est sensus,
quem primo loco diximus.

βενοιι εἶπον καχά ' νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα * xaxi
δὲ, ἀντὶ πονηρά pot. Τινὰἁ δὲ εἶπον, ἄχουσον διὰ
τῶν ἑξῆς.

Πότε ἁἀποθανεῖτάι, Βαρὺς Υὰρ, Φησὶν, ἡμῖν
ἐστι xal βλεπόµενος.

Καὶ ἁπο.εῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἑώρων γὰρ
αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δννάμεως, xal πᾶσαν
γόσονι xal πᾶσαν µαλαχίαν ἰώμενον, xai ᾧοντο,
θανάτφ ποτὶ εθεσθῃναι,

Καὶ εἰσεπορεύξεο τοῦ ἰδεῖν. Ὁ προδότης Ἰούδας
οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, Eva
κατηγόµήνι b τῷ ἰδένι εἰ ἔστιν εὐχαιρία, ἵνα
μὲ παραδῷ.

Μάτην ἐἑλάῑει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἑλάλει
ἀὐτὴ κἀθ) ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε
οὗτος εἰσελορεύετὸ τοῦ ἰδεῖν. "Ἠτοι μάτην ἑσπού-
δἀόε λἀθεῖν µε * ἑγίνωόχον γὰρ, ofa χαρδιογνώστης,
δσὰ βουλεύεέαι, καὶ βούλείάε.

Συν ἠγαγεν ἀνομίαν ἑαυζῷ. Ὀὐδὸν Ectpov ἐποί-
ησε ταῦτα λογισάµενος ὁ ἆθλιὸς, f) µόνον ἐθησαύρι-
σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιθεδουλευχὼς τῷ διδα-
σχάλῳ καὶ Σωτῆρι. Tivi; δὲ, μετὰ τὸ Μάτην àAd-
ει, στίζονσι τελείαν, (v 8, ὅτι Μάτην ἑλάλει
pov εἰρηνιχῶς, ἐχθρὰ βονλευόρεν»ς' ἄμεινὲν δὲ
τὸ πρῶτον.

Vrns. 8. Egrediebaiwr foras et loquebatur iu C Ἅ᾿Ἐξεπορεύέτο ἔξω, καὶ ἑάλέι &xvroavró. Λα.

idipsum. Àccepta enim panis buccella, Judas statim
cxiit, Quod vero ait in idipsum, idem significat quod
una. Loquelatur, inquit, una cum inimicis meis, de
jis qd: Sd proditionem spectabant : Quid vultis
nihi, inquit, dare ? et qui sequuntur?*, Hzc autem
ótónià apertissimé in evangelica harrhntuür historia.

Adversum me süsurrabant oifínes fnimici mei.
Muüsürràbànt mutuo in aurem, quomodo irísidias
disponerent, timentes nimifum aperte loqui pro-
pter tàárbam.

Adversum me cogitabunmt πιαίὰ mihi. Lethifere,
inquit, cogitabant adversum me. Jaxtà quod te-
siuiur evangelista, qued Consilium Ἱπίετακι ad-
versus desum, ut ewm morti traderent ?*.

δὼν yàp, quot, rb ψωμῖον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε.
Τὸ δὲ Ἐπιτοαυτὸ, ἀντὶ τοῦν ᾿ὑμοῦ ἀὐτοῖς Tel;
ἐχθροῖς µου * συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίσς -
Τί poi θέ.ετεα δοῦνωι; χαὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ
ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταὶ γινόμενα.

Κατ ἐμοῦ ἐφιθύριζον πάντες οἱ &xüpol pov.
Ἐφιθύριζον ἀλλήλοις tig τὸ οὓς τὰ τῆς ἐπιδουλης,
φοδούμενοι τὸν ὄχλον,

Kat' ἐμοῦ &lopl(ovto xaxd pov Κατ ἐμοῦ
ἐμελέτων Vavatngópa [tov* ZupCoUJuor γὰρ, qnot,
Ἐπαξον ΧάΧὰ τοῦ "oov, ü6c& θαατῶσαι αὐτόν.

Vegns. 9. Verbum iniquum deposwerant. aver Ὁ Αὔγον Ἀαρᾶνομόν αἀτέθεντο xav Σμοῦ. 'Avit

me.— Deposwerunt pro Responderunt. Intertogati
enim à Pilato : Quid faciam Jem, qui dicitur
Christws ? resyonderünt : Cracifigater ο. Est ia-
vem ioiquum hóc verbwm. Neque enim licebat
fnmocentem virum morti texdere ; atque ideo eis
ssepius ebjiciebat Pilatus, dieene ** : Nwiíam causdm
invenio iw do ; item, Vos videbitis. Vel deposwerunt,
hoc est, fabricarunt, machinati set. Dixerunt
cnim quod commoveret turbam contra Cresarem,
qua verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa
attestari liecbat.

Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat *

* Math, xxvi, 1δ. ??. Mattb. ανν, 4.

» Jbid.

τοῦ ᾽Απάκρίθησαν * ἐρωτηθξέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου,
Τί που]σω Ἱησοῦν εδ 3eyópsvor. Χριστόν; ἀπι-
χῤίθησαν" Σοᾶυρωδήστω. Ἡαῤάνομος δὲ ὁ λόγος * οὗ
γὰρ t£fjv παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο
δι αὐτὸ ὠνείδισε χαὶ ὁ Πιλάτος ἀολλάχις εἰπὼν,
διι Οὐδὲν' αἴτιον θανάτου εὕρον ἀ αὐτῷ, xaX ὅτι
'Ὑμεῖς ὄψεσθε. "H «à κατάθεντο, Δντὶ τοῦ, συν-
εσχεύαθαν ΄ εἶπον Ὑὰρ, ὅτι ᾽Ανασνοι τὸν δχ.ἲον
cov ᾿Καίσαρος. Βαράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος *
οὐ γὰρ t&v ψευδῶς καταμαρτνρεῖν,

Mh ὁ κοιμώμεγος οὐχὶ προσθήσει τοῦ dra-

25. *! Joan. xvii, 28.

106 - COMMENT. IN PSALMOS. "
στῆναι; Κατ ἑἐρώτηαιν τοῦτό φησιν, ὡς θεὸς, ὅτι A Por. interrogafionem hoe dicit, atque ut. Deus :-

"Apa ὁ κοιβώμενος οὐ θελἠσειἀνασσῆναε; Τὸ Προσ- — Numquid dormiens homo, inqui, nolet eonsur- ,
θήσει γὰρ, ἐπὶ τοῦ 'HO&incs πολλάχι oj 'E- gore? Verbum enim Adjiciet, Hebrsi sepenumero

θραῖοι λαμδάνουσιν. El δὲ ὁ xouubpsvog ἀναστή- —pouunt, pro Volei. Quod si dormiens consurgit,
σεται, κἀγχὼ σαρχὶ θανὼν, ἀναᾳστήσομαι θᾷττον ᾽ — ego etiam carni mortuus, eito resurgam. Men -
ὁ γὰρἐμὸς θάνατος, ὕπνῳρ Éouxey, Ὡς v2p a)t- enim mors somno similis eet. Nam quemadmedum |:

εξουσίως ὑπνοῖ τις, οὕτως αὐτεξουσίως ἁποθανοῦ -
μαι xivo. |

Kal Τὰρ ὁ ἄνθρωπος τῆς εἰρήνης µου 29 ὃν
ᾖ Ίπισα, ὁ ἐσθίων ἄρτους µον, ἐμεγά ἔννεκ ἐπ'
ἐμὲ ατεργισµόν. ὍὉ σύνδεσμος, ὁ Γὰρ, περιτεὸς
χἀντανθοί - ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Καὶ ὁ ἐμὸς
κατ ἐμοῦ γέχονεν,. "Ανθρωπον δὲ εἰρήγης, τὸν
εἰρηνικὸν "E6palot χαλοῦσι. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ ὁ
εἰρηνιχός µου, τουτέστιν ὁ φίλος µου, λέγει δὲ
τὸν Ἰούδαν, ig' ᾧ ἑθάῤῥησα, ὡς ἐμῷ, ὃν ἐγὼ
μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν ἔτρεφον, ἐμεχάλυνεν,
Ίγουν ἑχραταίωσε χατ ἐμοῦ δόλον. Πτερνισμὸς
γὰρ, 6 δόλος, ix μεταφορᾶς τοῦ ὑποσχελίζοντος iv
πτἐρνῃ τὸν τρέχοντα. Ἐκχραταίωσε δὲ τοῦτον,
διὰ τῆς πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς xol Τραμματεῖς συµ-
φωνίας.

dolum adversus Christum, eumque qnodam modo supplanjavit :

qui dormit ex suo dermit arbitrie, ita et ipse |
spoete mea, atque ex propria meriar voluntate.

Vzns. 10. Etenim homo pacis mea in quo speravi, '
gni edebat panes meos, magnificavil contra me sup-
plenmtationem. Conjunctio enim boc ín loco su-
perüue est, et sensus est: Mie etiam mihi
adversarius fui, qui antea imiümus mihi erat,
el mihi maxime conjencius, Per hominem au-
tem pscis Hebraei paeificum inteligunt. Ait igi-

B tur : Homo ῥασίβευς mous, hoe est, amicus meus

Judas, in quo veluti in me ipso ecosméásus sum,
quem eliam sima cum alie diseipwlis educewi,
maguiücavit, hoc est, reberarit supplaotationem,
boc est, dolum conira me: quod ex metaphora
eorum dictum est, qui inier eurrendum, calcaneo
aliquem dolose supplantant. Firmavit autem Judas
cogwopdone mimirwsa ae censpira-

tione illa, qua cum Scribis jniit, et cum pontificibus.

Σὺ δὲ, Κύριε, &Aénc dy. µε, καὶ ἀγάστησόν ps,
καὶ ἀνταποξώσω αὐτοῖς. Τὸ μὲν Ἐ.έησοεν, καὶ
ἀνάστησον, ἀνθρῳποπρεπές * ἄνθρωπος γὰρ ΥΕΥΟ-
νὼς, οὐ παρῃτεῖτο τὴν εἰς θεὸν ἱχεσίαν, ὃ τῆς φύ-
σεως ἴδιον προσηύξατο yàp πολλάκις. Τὸ δὲ "Av-
ταποδώσω, θεοπρεπὲς. ᾿Ανταπέξωχε δὲ αὗτοῖς,
sagatoue Ῥωμαίοις

Ἐν εούτφ ἔγγων, ὅτι τοθἐληκάς µε, ὅτι οὗ μὴ
ἐπιχαρῇῃ ὁ ἀχθρός µου ἐπ ἐμέ. — 7506Anxoc,
ἀντὶ τοῦ Ἠγάπησας * ὃ γόρ τις ὀγαπᾷ, εοῦτο καὶ
θέλει. Ἐν τούτῳ, φησὶν, ἕγνων ὅτι ἠγάπησάς µε,
ἐν τῷ μὴ ἐπιχαρῆναι sby ἐχθρόν µου ἐπ᾽ ἐμὲ, του-
τέστιν kv τῷ ἀναζῆσαί µε, xal iv. τῷ κηρνχθῆναν
τὸ ὄνομά µου εἰς ὅλην τὴν οἰχουμένην, ὃ λύπη ἐστὶν
αὐτῷ. 'Exsivo; γὰρ ζητεῖ, τὸ ἀποθανεῖν µε, Καὶ
ἁπολέσθαι τὸ ὄνομά pov. Ἐχθρὸν δὲ νοῄήσεις χαὶ
thy διάθολον xal sv Ἰούδαν.

Ἑμοῦ δὲ διὰ vh» daaxiarv, ἀντελάδου. Ko 9

cauta, ὡς ἀπὸ τοῦ προσλήµµατος * ἁχαχίαν δὲ X4-

σε, τὴν καθαρότητα ' ᾿Αγομίαν γὰρ, φησὶν, οὐχ
ἐποίησε.

Καὶ ἐδεδαίωσάς µε ἐγώπιόν σου εἰς τὸν αἰῶνα,
Καὶ ἵδρυσάς µε παρὰ σιαυτῷ ' Κάθου γὰρ, φησὶν,
ἐχ δεξιῶν µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ύπο-
πόδιον τῶν ποδῶν σου.

ΕὐΛογητὸς Κύριας ὁ θεὸς ᾿Ισραὴἲ ἀπὸ τοῦ

αἰῶγος, xal sic τὸν αἰῶνα ' Υέγοιτο, γένοιτο.
Προαγορεύσας ὁ Δαθὶὸ τὰ ῥηθέντα, xal τὴν ἄῤόητον

" DPsal. cix, f.

Vkns, d1. Tu autem, Domine, miserere mei, et re-
suscita eue, 44 rewibuam eis. Quod ait Miserere e
Besuscita, uj eb boming dictum est. Homo enim
Christus cnm esset, non recusavit preces ad Deum
fundere ; quin ime 4ued nature Lumonse proprie
convenit, szpenumero ad Beum orabot. Quod vero

C aM, BRetribugm, 94 iHius divinitstem pertinet. Re-

Wibujt autem quando sos Romanis perdendes tra-
didi. .

Vsgas, 12. In hoc cognovi, sguoniam coluisti me,
φΜοπίασι son goudebit inimicus meus. exper me.
Voluia, bae est, Amasti. Nam quod quis. omat,
lud eliam habere eupit. Im hee cognoxi quod
amasii me, quod noB gavisus est super me
lalnicus meus quod aimirum resurrexerim, quod-
que nomen »weum in nmniverso orbe predicatum.
est : qua res inimicis meis mexime fuit dolori.
Querebant enim ui morerer, et nomea meum
prorsus infcriret. Potes etiam per inimicum vel
daemonem, vel ipsum Judam privatim intelli-
gere.

Ysns. 15, Meautem propler innoceuiam adjuwisti.
Hzc verba aimiji mode ab 255$umpia carne dicta
sunt. Per ipnocentiam autem muadiljam, et purita-
tem intelligit : Jmiqwiterem emim, jnqui, wok
fecit.

Ei firsuneti me én. eouspeste (uo ὃν emoulum. Et
φιλίας], inquit, me penes te ; µικέα illad : Sede 5
dexivis meis, quoadusque ponam inimicos fuas sup -
pedaneum pedwn tuorem **,

Vgas. 14. Benedicius Dominus Deps lotnel e ae-
cule, et in seculum ; fat, fat, Cua que diximus
emnia pradixerit beatus David, et summam Dei

.
1

[
Hi

)

46]

EUTHYMH ZIGABENI

467

misericordiam ac ineffabilem quamdam ejus con- A cuYxatáGacty xaY φιλανθρωπίαν τοῦ Eutr poc àmo-

descensionem, multa cum admiratione narraverit,
hymnum deinceps, et laudem ei canit dicens :
Laudandus est Deus veri lerzelis, hoc est, fidelinm
Deus, quemadmodum in xxt psalmo declaravi-
mus, esponentes versiculum illum : Tímeat eum
omne semen Israel. Laudandus autem ab hoc ss.
culo usque ad futurum. Ac demum orat, οἱ votis
omnibus poscit futuram hanc Domini incarnatio-
nem, de qua supra locutus est, quam celeriter fieri,

θαυμάσας, Όμνον αὐτῷ σχεδιάζει, λέγων * Εὐφημη-
τέος 6 Θεὺς τοῦ χυρίως Ἱσραὴλ, 6 ἐστι, τῶν πε
στῶν, ὡς ἓν τῷ χα’ ψαλμῷ προέφηµεν, ἑρμηνεύον-
τες τό * Φοθηθήτω £3) ἀπ᾿ αὑτοῦ ἅπαν τὸ σπέριια
Ἱσραήά ' ἀπὸ δὲ τοῦ νῦν αἰῶνος xaX ἄχρι τοῦ μἐλ-
λοντος. Εἶτα ἐπεύχεται ταχῦναι τοῦ Δεσπότου τὴν
ἑνανθρώπησιν, iv τῷ εἰπεῖν, Γένοιτο, ἢένγοιτο.
Νοεῖται δὲ τὰ ῥηθέντα * ἐπίτασιν δὲ εὐχῆς ὁ διπλα-
σιασμὸς τοῦ 1᾿έγοιτο παριστᾷ.

dicens : Fiat, fiat. lutelligimus enim Prophetam optare id quod superius dixit. llla autem repeti-

tio verbi,

In finem in intelligentiam filiis Core.
PSALMUS XLI.

De filiis Core diximus in Procmio operis.
finem inscribitur propter prophetias, qus hic eon-
nentur, e& ad (inem tendehant. Cum enim futu-
rum esset, ut Hebrzorum populus ob propria de-
licta ab Assyriis in Babylonem captivus ducerctur,
ubi Lxx annis detentus est, prievidens boc beatus
David, utpote prophetico afflatus spiritu, pii ac
religiosi eujuscunque Judmi in captivitate degen-
tis personam sumit, in przesenti psalmo, veluti
Danielis, Ezechielis, trium puerorum, et similium,
el narrat qu: tune temporis contigerint. Zn intel-
ligentiam vero dixit, judicans, quod qui inter illos
wiajori erant przditi intelligentia, hzc, aut hujus-
modi verba ad Deum clamabant. Vel, ea ratione,
quia ad percipiendum totius psilmi sensum, multa
lectori opus est intelligentia.

Vrns. 2. Quemadmodum desiderat cerva ad fon-
tes aquarum, ita desiderat anima mea αά te, Deus.
Ardentis desiderii vehementiam ostendere volens
Propheta, cervam perquam sitibundam in exem-
plum sumpsit; que cum et suapte natura calidis-
sima sit, et reptilium ac serpentum carnibus, qui-
bus vesci solet, magis etiam incendatur, aquarum
fontes quam maxime amat, et circa eos semper
versari cupit. Desiderare autem hic posuit pro Fe-
stinare; Et ita Aquila reddidit. Et quod ait : Jta
«esiderat anima mea ad te, inquam, habitanteim in
Jerusalem. Putabat enim populus quí in Babylone

Fiat, orationis intensionem demonstrat.

Elc τὸ τό.τος elc σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Kop.
YTAAMOZ MA'.

In Β Περὶ μὲν τῶν υἱῶν Κορὲ, mpoetpfxauev iv τῷ

προοιµίῳ τῆς παρούσης βίἰθλου. Eic τὸ τέ.ος δὲ
ἐπιγέγραπται, διὰ τὰς bv τούτῳ προφητείας, εἷς
τέλος ἐπειγομένας. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον ᾿Ἑδραῖοι
χρόνοις ὕστερον παρὰ ῬΒαδνλωνίων αἰχμαλωτισθηναι,
διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, χαὶ διαγαγεῖν ἑβδομῆχοντα
Ex ἐν Βαθυλῶνι, κχινηθεὶς ὑπὸ τοῦ διορατιχοῦ
πνεύματος ὃ Δαθὶδ, ἀνέλαθεν πρόσωπον ἑχάστου
τῶν εὐσεδεστέρων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις, olov τοῦ
Δανι]λ, τοῦ Ἰεζεχιῃλ, τῶν τριῶν παίδων, xal τῶν
τοιούτων, καὶ τὰ προχείµενα διέξεισι’ τὸ δὲ, Eic
σύγεσιν, πρὀχειται, διδάσχων, ὅτι συνετισθεὶς Exa-
στος αὐτῶν, ταῦτα ἐδόα πρὸς Osóv* ἢ ὅτι χρεία
συνέσεως τοῖς ἀναγινώσνουσι ταῦτα.

"Ov τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς
τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ γφυχή µου πρὸς
σὲ, ὁ Θεός. Τὸ σφοδρὸν τῆς ἐπιθυμίας παραστήσαι
βουλόμενος, παράδειγµα τὴν διφητιχωτάτην ἔλαφον
ἔλαθεν. Αὕτη γὰρ φύσει οὖσα θερμὴ, xal μᾶ)λον
ἑκχαιομένη ταῖς σαρξὶ τῶν ὄφεων, οὓς ἀεὶ λαφύσ-
ett, σφοδρὸν ἔχει τῶν πηγῶν τὸν ἔρωτα. Τὸ δὲ
Επιποθεῖϊ, σηµαίνει τὸ Σπεύδει, χαὶ ἐπείγεται,
κατὰ τὸν ᾿Αχύλαν * Πρὸς σὲ δὲ, δηλονότι τὸν χατοι-
κοῦντα τὰ ἓν Ἱερουσαλήμ’ ἓν Βαθυλῶνι γὰρ οὖχ
ῴοντο εἶναι αὐτὸν, διὰ τὴν τῆς χώρας εἴδωλολα-
τρείαν.

erat, se divina prassentia illic ideo frui non posse, quia regio illa universa idolorum "cnltui deser-

viret.

Vens. 5. Sitivit anima mea ad Deum fortem οἱ- D

ventem. Sitivit, id est, Valde concupivit. Tta undi-
que desiderii ardorem ostendit. Fortem autem et
viventem Deum appellat propter infirmos ac mor-
tuos Babylonis deos. Quidam ex hoc versiculo
sumptum esse dicunt hymnum illum, quem Grzci
Trisagion vocant [ quo laudare solemus Deum,
dicentes : Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus im-
mortalis.)

Quando veniam, et apparebo ante (aciem. Dei ?
[Hoc est, aute ipsum Deum.) Concupiscentis sermo
est : Quando, inquit, veniam ad te in Jerusalem et

"EO0nfncosr ἡ ψυχή µου πρὸς τὸν θεὺν τὸν
lzyvpórv, τὸν ζῶντα. --- Εδίψησεν, àv τοῦ,
Ἐπιθυμητιχῶς ἔσχε * tb γὰρ διακαὲς τῆς ἐπιθυμίας
ἡ λέξις ἐμφαίνει ἰσχυρὸν δὲ χαὶ ζῶντα λέγει τὸν
θεὸν, διὰ τοὺς ἀσθενεῖς xal νεχροὺς θεοὺς τῶν Bz-
θυλωνίων. Τινὲς δέ φασιν ἐντεῦθεν πεποιῃσθαι τὸν
ὕμνον τοῦ Τρ.σαγίου.

Πότε ἤξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσὠπῳ τοῦ
θεοῦ; Ἐπιθυμοῦντος ὁ λόγος * llóvz, φησὶν, Ίδω
πρὸς ci (51) ἐν Ἱερουσαλλα, καὶ ὀφθέσομαι τῷ

Varie lectiones.

(51) Al. "Q Ἱερουσαλὴμ.

403

COMMENT. IN PSALMOS.

4-0:

προσώπῳ τοῦ θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Ocip, χατὰ πε- A apparebo coram te, adorans nimirum et colens te,

piepaaw * ógOfjcogac δὲ, διὰ τῆς ἐν τῷ vaip λα:
τρείας xal παραστάσεως, ὅπερ οὐχ ἔστιν ἓν Ba6v-
λῶνι.

Ἑγανήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας κι
γυχτὸς, àv τῷ AérecÓal µοι καθ ἑκάστην ἡμέ-
pav ' Ποῦ ἐστι» ὁ θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν
got τοὺς Βαθυλωνίους τοῦ Θεοῦ µου ἀσθένειαν, ἑγέ-
νουτό por τὰ δάχρυά µου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό-
φὴν, ἁλλ᾽ ὅσον cl; ὄρεξιν. Ώρεγόμην γὰρ δαχκρύων,
ὡς ἄρτου, xal σάν pov ἀναγχαῖα ταῦτα, ὡς fj
τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις xal ἡ
ἀνάγχη, οὗ µόνον iv μέρα ἦσαν, ἀλλὰ xa iv
νυχτ/.

Ταῦτα ἐμνήσθη», καὶ ἐξέχεα ἐπ ἐμὲ τὴν Νψνυ-
χήν µου. — Ταῦτα, ἂντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό ’
Ποῦ ἑσει ὁ θεός σου; ᾿Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ-
νωσα iv ἐμαυτῷ τὴν ψυχἠν µου, παρέλυσα τοῦ
τόνου * τὸ μὲν γὰρ συνεστὸς, ἑπέῤῥωται ’ zb δὲ
δ,αῤῥέον, χεχαύνωται. Xph δὲ χαθόλου γινώσχειν,
ὡς ἡ τῶν Ἑδραίων διάλεκτος, ἁδιαφόρως, ὡς ἐπὶ
τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι χέχρηται, χαθάπερ xol
voy ἐπ᾽ ἐμὲ εΙποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. El δὲ τὸ,
ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ-
σεις, ἕτερον νόηµα ποιῄσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνίσθην,
xaX διέχυσα, τουτέστιν ἀνηχα ἑστενοχωρημένην ἐν
ἐμαυτῷ τὴν φυχὴν µου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδη
τοῦ ἔφεξης στίχου * φησὶ yáp *

seduloque (ibi assistens, et alia faciens, qu:e in
templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio
privamur, postquam hic Babylone captivl degi-
mus.

VEns. 4. Fuerunt mihi lacryme mec panis die ac
nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus?
Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi
exprebrarent, laerywmte mese fuerunt mihi panis,
non quod eis pascerer, sed quia instar panis eas
desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor-
tun: quam esurientibus esse panes soleant : unde
earum desiderio, non interdiu tantum, sed assidwis
etiam noctibus detinebar.

D Vgns. 5b. Hoc recordatus sum, et. effudi in. me

animam meam. Hzc recordatus sum, verba illa
nimirum, qux ad me dicuntur quotidie : Ubi est
Deus inus ? Quam ob causam Effudi, hoc est, La-
xavi, in me ipso animam meam, et constantiam
ejus omnem dissolvi. Hae autem effuslonis trans-
latione usus est Propheta, quia, qute solidiore sunt,
firmiora atque constentiora esse solent : quae vere
fluida, melliora atque laxiora. lllud in universum
enimadvertendum est, quod llebrzei s»penumero
verborum eonstructionibus indifferenter utuntur,
€ nunc : Effudi, inquit, ín me, pro Intra me. Ve.
rum si verba lixc, Recordatus sum, ad sequentia
referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hxe

recordatus sum, et animam mcain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, ct:
relaxavi in me ipso. Qua autem sint hzc, qu: recordatus sum, audi.
"Οτι διε.1εύὔσομαι ἐν τόπῳ oxnv nc θαυμαστής C. Quoniam pertransibo in loco taoernaculi admira-

ἕως τοῦ olxov τοῦ Θεοῦ. (52) Ἐνείσθην, φησὶ, µνη-
σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἓν τῷ ναῷ μέχρι τῶν
ἁδύτων αὐτοῦ. σχηνην μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει
τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν * οἶχον δὲ
θεοῦ, τὰ ἅδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτἐραν
ἑξήγησιν, τὸ ὅτι, βεθαιωτικὸν νοῄήσεις, Gg προφη-
τεύοντος τοῦ: λέγοντος. "Alles, cxnvh μὲν, ἡ ἐξ
ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σἀρξ ' θαυμαστὴ δὲ αὐτὴ, ὡς
δίχα σπορᾶς συμπαγεῖσα * olxog δὲ, ἡ νερὰ ταύ-
της Quy, διὰ µέσης γὰρ αὐτῆς ὁ θεὲς ὠμίλησε τῇ
σαρχί * τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, bv ἑαυτῷ τὴν προσ-
ληφθεῖσαν φύσιν ὑποστήσας τε xal πηξάµενος.,
Διελεύσομαι οὖν, φησὶ, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ-
αγωγούμενος, ἕως τῆς φυχΏς τοῦ προσλέµµατος,
φιλησοφῶν περὶ αὐτῶν, xal θεωρῶν χατὰ δύναμιν"
περαιτέρω δὲ προθαίνειν, οὐχέτι συγχωρτθήῄσοµαι.

bilis usque ad domum Dei. Recreatus atque anima
relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod
rursus in templo tuo deambulaturus sum, ct ad:
ilius usque adyta perventurus, Per admirabile
enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem-
plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius
templi. Quod αἱ priorem expositionem magis pro-
baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere
pro adverbio confirmandi, justa Hebraici idioma-
tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis
verha esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta
Verbi caro potest intelligi, qute merito admirabilis
dici potest, qnia absque ullo semine conereta est ;
et per domum Dci, anima illius carnis, per quam
Deus in assumpta carne diversatus est. Lócus au-
tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod

concrela esL, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum-

pte carais animam deducar : in animo meo nimirum ea examinsns, οἳ eontemplane, qu: de

tanto

mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur.

Ἑν φωγῇ ἁγαλ.λιάσεως καὶ ἐξομο.σγήσεως
dxov ἑορτάζογτος. Διελεύσομαι δὲ ἓν φωνῇ χαρᾶς.
xai ἐν φωνῇ εὐχαριστίας Ίχου ἑορταστιχοῦ, τουτ-
έστιν ᾿ἙΕορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ vó-
µου λατρείᾳ χρῄσομαι,

In voce εχσι[αἰἰοπῖε, et confessionis soni festivita-
tem celebrantis, Pertransibo autem in. voce gautii,
el gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si
diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce-
lebrabo, et solito utar coltu legis.

Varie lectiones.

(52) Al. 'Avstürv. e

Al

EUTHYMII ZIGABENI

AT2

V&gR$. 6. Quare irislis es, anima mea, et quare Α ^ Ἱνατί περ/Άνπος el, ἡ yvxn pz, καὶ ἱνατί

conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun- -

dis, et quielem capere non sinis ? Hzec autem verba
dicere cepit, postquam certior factus est de suo
jn patriam reditu.

Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi.
Quoniam gratias illi agam, ubi nimirum ie patnam
rediero.

Salutare vulius mei, et Deus meus. Cum futura
et 4 se previsa Dei beneficia in animo revolveret,
summa cum delectatione illum circumloquendo,
invocavit, dieens : O salus mea, et o Deus
meus.

Ad me ipsum conturbata est απἶπεα mea. — Ad me
ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius
mororfem bunc meum sciente. Costurbata δεί
autem, recogitans nimirum peccata ob que in
inimicorum msamus tradili sumus, vel moram
ac (srditatem recogitans reditus nostri in pa-
triam.

Propterea memor ero (wi de terra Jordanis, et
Hermoniim α monte modico. Propterea, inquit,
aíflictus memor ero tui, hoc est, recordabor studii,
et cure (uie, quam habuisti cirea nos, el przci-
pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te
auetore fruebamur. Per Jordanem enim et per
prozimum illi montem, qui et Hermoniim, et Her-
mon dicitur, totam Judeam significavit. Addidit
. οι] privatam montis illius qualitatem, quod sci-
Jicet. parvus est. |

VrRs. 8. Abyssus. abyssum invocat in vocem cala-
raciarum iuarum. Antiquorum Dei beneficiorum
memor, deplorat, quod in presentia ab oo dereli-
ctus$ videatur, per sbyssum, vastum intelligens
calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum
videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va-
sitiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem
cataractarum, hoc est, collisorura tuorum. Adeo
cnim alternz, ac frequentes calamitates confractos,
3c collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo
sese adhortari videantur : et adeo nos affligunt, et
pungunt ut, pr: nimio dolore ad clamorem etiam
1108 provocent. Dictio autem eataractarum, Greca
est οἱ idem hie signiücat, ut diximus, quod, colli-
sorum aut coníractorum. [Est enim verhale no-
Jnen, et descendit a verbo χαταράσσω quod est
collido, aut ceníringo.] Et licet proprie hoc ver-
bale nomen χαταράκτης aciive sit significationis,
hic tamen ponitur in passiva, Quod si in activa
significatione dictionem sumas, littera legenda est,
In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu
confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver-
Siculum hec pacto :

Immensitas peccatorum nostrorum,

συνταράσσεις µε; Διάτί θλίδεις, xal διατἰ σνγχεῖς
pt, κάὶ οὖκ idc ἠρεμεῖν; Ταῦτα δὲ Deve, πληρο-
φορίαν περὶ τῆς ἑπανόδου δεζάµενος.

᾿Ε.πισον ἐπὶ τὸν θεὸν, ὅτι ἑξομοᾶογήσομαι
αὐτφ. "Ότι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐἑπανελθὼν δηλαδή.

Σωτήριον τοῦ προσώπου pov, xal ὁ θεός gov.
Της ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως
ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων * "OQ σωτηρία µου, περι-
φραστικῶς, xal à à θεός µου.

Πρὸς ἑμαυτὸν ἡ γυχή µου ἑταράχθη. — Πρὸς
ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω:

B θεν συνειδότος µοι τὴν τοιαύτην λύπην. ᾿Εταράχθη

δδ, ἀνάλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι ἃς παρεδόθη-
μεν τοῖς ἐχθροῖς' ἡ τὴν βραδύτητα τῆς ἑπκανόδου.

Διὰ τοῦτο μγησθήσομαἰ σου ἑκ γῆς Ἱορδάνου.,
xal Ἑρμονιεὶμ, ἀπὸ ὅρους μιχραῦ. Διὰ τοῦτο νῦν
θλιδόµενος, μνησθήσομαί σου, τοντέστι, μνημο-
νεύσω εἲς περὶ ἡμᾶς χηδεµονίας 6ου, ἀφ᾿ ὧν d
τῇ Yl τῆς ἑπαγγελίας ἁπηλαύσαμεν ἁγαθῶν. Διὸ
γὰρτοῦ Ἱορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὄρους,
ὃ καὶ Ἑρμονιεὶμ χαλεῖται χαὶ Ἑρμὼν, ὅλην τὴν
Ἰουδαίαν ἑδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ
ὄρους, ὅτι τοῦ μικροῦ.

"A6vccoc ἄδυσσον ἐπικα1εῖται εἷς φωνὴἣν
τῶν χαταῤῥακτῶ» cov. Τῆς εὐεργεσίας μνησθεὶς,
ἐχτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐχγατάλειψιν, ἄθυσσον καλῶν
τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεῖα θλῖγις, φησῖν, βα-
θεῖαν θλῖψιν ἐχχαλεῖται εἰς Bow τῶν χατεῤῥαγμέ-
νων σου” τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς
κατεῤῥαγμένοις δούλοις σου ἑπίασιν, ὡς δοχεῖν ἆλ-
λήλαις ἐγχελεύεσθαι * xal τοσοῦτον δάΧνουσιν, d;
Bodv ἡμᾶς ὑπὺ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ
τοῦ κατεῤῥαγμένων, ἑνεργητικὸν ἀντὶ παθητικοῦ.
Καὶ ἄλλως * Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν,
τὸ ἅμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰχτιρμῶν * ὥστε
τὴν φωνἣν τῶν ἀποστολιχῶν χηρυγµάτων ἀκουσθῆναι.
Καταῤῥάκται γὰρ, xa οἱ ἁπῤστολοι, χαταῤῥάσσοντες

D πᾶσαν ἔπαρσιν διαθολικἠν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε»

pov ἄδυσσος καὶ ἄθυσσος fj Παλαιὰ Γραφὴ., καὶ f, Νέα,
διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποχρύφων νοημάτων. Ἡ νέα γοῦν
ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη-
«OV * xaX οὗτοι γὰρ καταῤῥάκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω-
θεν χαταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Ἐπικαλεῖςᾶι
τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα , Évexev τοῦ δεῖδάι διι
οἱ πρεφῆται περὶ τοῦ Ἀριστοῦ προχκατἠγγειλαν.

immensitatem invocat misericordiarum

tuarum : atque hoc ad vocem predicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli
validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabelicam elationem — confriugentes. Quod οἱ tex-
tum legas prout etiam legi potest : Iu vocem cataraciarum tuarum, potes juxta. altiorem anagogen
intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem
nimirum occultorum sensuum: οἱ dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in
* vocem cataractarum tuarum, hoc cst, per voccm propietaru:n. tuorum, Dicuntur enim merito pro-

9. 4 Lu — . .. ο... . 0*9 5 o. ^

n | COMMENT. IN PSALMOS: "TS

phets esse qusedam cataracte, quia aquas diving ac superns proplietis, vehementia quadam, cataraeta -
rum instar, effundunt. Novum igitur Testamentum invocat Vetus Testamentum, ip testem, utl osten-
Cat, quod ipsi etiam prophete mysteria Christi prenuntiarunt.

Πάντες οἱ µετεωρισμοί σουκαὶ τὰ xópatd cov, À — Omnes sublevationes tue, et fructus (ui super ma

ἐπ ἐμὲ Oi A00v. Μετεωρισμοὺς λέχει τὰς ἕπανα-
στάσεις τῶν συμφορῶν * ὅμοίως Ok, xal κύματα.
Φησὶν οὖν, ὅτι Al µἀστιχές σου, ἑπάνιο µου ἐδά-
δισαν. Πάντες δὲ εἶπε, διὰ τὸ πολνυειδὶς αὐτῶν.

Ἡμέρας ἐν csAsita: τὸ δ1εος αὐτοῦ. — "μέρας,
ἀντὶ τοῦ, Ἕν ἡμέρᾳ, τουτέσειν φανερῶς. Φῶς γὰρ
ἡ ἡμέρα. Ἐντελεῖεαι δὲ ἀντὶ τοῦ, ἁποστείλῃ * ὁ γὰρ
ἁποστέλλων, ἐὀντέλλεται. ἢ καὶ προστάξει «b. παρ'
αὐτοῦ ἔλεος. Ἡροαγορεύει δὲ νῦν ὁ λόγας, ὅτι δήλη
πᾶσιν dj ἀνάκλησις αὐτῶν γενήσεται.

Καὶ νυκτὸς ὡδὴ αὑτοῦ παρ ἐμοί. Ἐν νυχτὶ δὲ,
παρ ὅλην µου τὴν αἰχμαλωσίαν ἄσω αὑτῷ, τότε
ἁδείας ἐπιλαδόμενος: kv ἡμέρᾳ yàp, οὐκ ἄγω σχο-
λὴν, δουλεύων τοῖς δεσπόταις, xol uh λαμδάνων
xatpóv.

Προσευχἠ τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς µου. Καὶ ob µόνον
ᾠδῆ αὐτοῦ παρ᾽ ἐμοὶ ἔσται, ἀλλὰ xal προσευχή’ ot

— piv, kn! εὐχαριστίᾳ εῆς εὐκαίρου ἀπολυτρώσεως *

προσευχῆ δὲ, ἐφ᾽ ἐχεσίᾳ τοῦ εαχῦναι τὴν ἐλευθερίαν.
Tq θεῷ τῆς ζωῆς µου, ἀντὶ τοῦ, Τῷ ζωοδότῇ µου,
ὡς τὸ, '0 θεὸς τῆς σωτηρίας µου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ
Σωτήρ µου.

"Ep τῷ θεῷ' Αντι]ήπεωρ µου sl: διατἰ µου
éxsAd0ov; xal ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι àv
τῷ ἐκθλίδειν τὸν ἐχθρόν µου; Ἐπιλελῆσθαι δοχεῖ,
διὰ τὸ ἐγχαταλελεῖφθαι ἔτι παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, xai
àv τῷ οὕτως ἐκθλίδεσθαι ofa. εἰχὸς τοὺς àv αἶχμα-
λωσίᾳ χαχοπαθοῦντας.

'Ev τῷ καταθ.λᾶσθαι τὰ ὁστᾶ µου, ὠνείδιζόν
Jie οἱ ἀχθροί µου, ἐν τῷ «έγειν αὐτούς poi καθ'
ἑχάστην ἡμέραν" Hoo ἐστιν ὁ Θεός σου; Συντρι-
θοµένων τῶν ὁστῶν µου τῷ ἄχθει τῶν φόρτω», f
καὶ ταῖς ῥάδδοις * xai καταπονουµένης ἐν ἐμοὶ δυ-
νάµεως (ἣν ἁδήλωσε διὰ τῶν ὁστῶν), ἐπετώθαζον οἱ
ἐχθροί µου tv τῷ λέγειν ἀεὶ, Ποῦ ἐστιν ὁ θεός σου,
ἵνα ἐξέληταί σε;

"vast περίλυπος et, fj doy) µου, xat ἱνατί evr-
ταράσσεις µε; "KAxurov ἐπὶ εὸν θεὺν, ὅτι ἐξ-
ομοογήσομαι αὐτῷ' σωτριον τοῦ προσώκπουμµου,
sel ὁ Θεός µου. Ἑπανέλαθε τὰ προειρηµένα περὶ
ὧν ἀνωτέρω διελάδοµεν΄ ἐπανέλαδε δὲ ταῦτα, θάρ-
900: ἑαυτὸν ἐμπιπλῶν, xal ὑπαμονῆς. ᾽Αρμόζει δὲ
τὰ τοῦ παρόντος φαλμοῦ xai παντὶ χατὰ Gaby ty
τῷ βίῳ τούτῳ χαχοπαθῄσαντι, xal ἐπιποθοῦντι τὴν
πρὸς ἀνάλνσιν χαὶ ἐπάνοδον, ὃς ὀνειδίζοντας vofjast
€9 µόνον τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τοὺς βαρδάρους
ἀχθρούς γῆν δὲ Ἱορδάνου, τὴν χατωτάτην ὅσον πρὰς
οὑρανόν' Ἰορδάνης γὰρ ἑρμηνεύεται [5] κατωτάτη -
Ἑρμοναὴᾳ, τόπος λύπης' xai τὰ λοιπὰ δὲ, χαταλ-
Σήλως ἀποδώσει.

5» Ρρο]. Σσχτιι, 35. ?* Philipp. 1, 25.

transierunt. Per sublevationes, et per ductus, ten-
fationum ac calamitstum incursus intelligit. Ait
igitur : Omnia fagella tna fecoruut iter super me.
Omnes autem dixit, propter earum multiplicitatem.

Vgas. 9. Die mandabit Dominus misericordiam
suem. Die, hoe est, ln die, pro, manifeste et palam.
Mandabit autem, hoe est, mittet. Jubere enim a^
mandare videtur qui mittit; vel, ordinabit, οἱ
disponet misericordiam suam. Sermo vero bic
predicit, quemadmodum revocatio eorum in
patriam omnibus flet manifesta.

Et nocte canticum ejus apud me. Per totum hoc
captivitatis tempus, noctuque , quando (uto magis
id facere possum, canam Deo meo. [n die enim
otium milii nullum datur, cum dominis serviam, et
opportuno caream tempore.

Oratio Deo vite mec. Non modo illius canticum
erit apud me, sed etiam oratio ; canticum quidem
in gratiarum actionem pro opportuna et jamdiu
exspeciata liberatione , oratio vero ad acceleratio-
nem hujus liberationis, Et quod ait: Deo vite mee,
expone, id est, Deo datori vitas, ut illud : Deus
salutis mem **, id est, Salvator meus.

Vgns. 10. Dicam Deo * Adjutor meus es, quare
oblitus es mei, el quare contristatus incedo dum
affligit! me inimicus ? Oblitus esse videbatur Deus
Judeorum, quia jam diu in inimicorum potestate
2b eo relicti fuerant, ubi affligebantur, quetsadimo-

C duin verisimile est eos affligi, qui in captivitate

constituti sunt.

εκ». 11. Dum confringuntur ossa mea,ezprobra-
verunt mihi inimici mei, dum dicunt mihi per singulos
dies : Ubi est Deus tuus? Contritis nimirum ossibus
meisob tam grave onus servitutis, vel ob verbera, et
plagas, quae assiduo mihi a Babyloniis infliguntur. Vel
Fatigatus sum, ac debilitatus viribus meis. Per ossa
enim vires intelligit. Cum itaque hoc pacto me habe-
ret, ireridebant me inimici mei, illud mihi «emper
objicientes : Übi est Deus tuus, qui teeripiat et liberet?

Vgns. 19. Quare tristis es anima mea, et. quare
conturbas me ? espera in Deo quoniam confitebor illi,
salutare vulias mei, et Deus mene, Ropetit qum jam
superius dizerat, quod facit ut fiducia sese sc
patientia maniret. Congruit etiam hig psa]mus pio
ewilibet ae religioso viro, qui mulias calamitates in
preeseati vita paesus sit, quique dissolvi [cum Paulo]
optet, et redire. ad Deum **. Et (uno per exprobrantes,
non ipsos tantum demones, sed ipimicos etiam
intelliges, et per terram Jordanis, inferiorem terram
hamc nostram, quz comparatione, celesti longe
est inferior. Jordanis namque interpretatur terra
inferior ; Hermoniim vero locus doloris, et alia
justa. hune sensum consequenter expones.

5

EUTHYMII ZIGABENT

A16

Psalmus ipsi David qui apud Hebreos sine. inscri- A 'FaJpóc τῷ Λαδὶδ, ἀγεπίγῥαρος xap' Ἑδραίοις,

ptione habetur.

PSALMUS ΧΙ.

Presens psatmus caret insriptione, veluti. qui

ejusdem est argumenti et sententie cum superiori
psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur.
Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimileest
eumdem fuisse, qui hzec, atque illa verba protule-
rit. Quz etiam simili modo ex unius tantum dicun-

ΨΛΛΜΟΣ ΜΒ.

᾽Ανεπίγραφός ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ
τυγχάνων διανοίας δοχεῖ γὰρ µέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ

^ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν' ὁ γοῦν τὰ Ev ἑχείνῳ φθεγ-

ξάμενος, φθέγγεται xal τὰ ἓν τούτῳ. Εἰς δέ τις ἐστὶν
ὁ λέγων, χαὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν άνα-
δεχόµενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος.

twr persona, veluti qui totius populi eausam ae passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione

effeetium est, quia rsrus ac pene unicus quis

εκ». 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica sicum
accusativo jungatur idem signiflcat quod Condem-
na, juxtaquod dictum legimus 55: Judica illos, Deus ;
si vero cum dativo [ut hic], idem erit quo!, Judex
esto. ^

Et discerne causam meam de gente non. sancta.
Ρε gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam
de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum
non colente, Intelligit autem Babylonios.

A viro injusto et doloso eripe me. lnjustum qui-

" dem disit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum
vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur
in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in-
quiunt, nos regi injusto, et omnium quz in terra
sunt pessimo. lllud etiam adnotandu:, quod singu-
Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo
nomine eo, accusat : quia nimirum , et privata, et
communi pravitate convivebant. Tu vero per
gentem, et hominem injustum et. dolosum ipsos

reperiri possit qui id faciat.

Κρῖνόν µοι, ὁ θεός. Τὸ Κρῖνον, εἰ μὲν αἰτιατιχῇ
πτώσει συνταγείη, σηµαίνει κυρἰως τὸ Κατάχρινον,
ὡς τό’ Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ θεός ' εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ,
Κριτὴς γενοῦ.

Καὶ δίκασον τὴν δίχη» µου ἐξ ἔθνους οὗχ
ὁσίου. — Εξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους, Ἡ τὴν
ἐξ ἔθνους ἁνοσίου, χαὶ τὰ εἰς θεὸν ἀδίχου * τοιοῦτος
γὰρ 6 ἀνόσιος' λέγει δὲ τοὺς Βαδυλωνίους.

᾿Απὸ ἀἂνδρὸς ἁδίχου καὶ δο.-ίου ῥῦσαί pe.
Ἀδίχου μὲν, ὡς ἀνόμου" δο.Ἰίου 6b, ὡς ἁπατεῶνός,
Δηλοϊ δὲ xal τοῦτο καὶ f) προσευχὴ τριῶν παίδων.
Παρέδωχας γὰρ «φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἁδίχῳ xal
παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν ov,
πληθυντικῶς, ποτὲ δὲ, ἑἐνιχῶς αὐτῶν χατηγορεξ,
διότι xol χοινῇ xai ἰδίᾳ πονηρἰᾳ συνἐζων. Σὺ δὲ
νοῄσεις ἕθνος, xal τοὺς δαίµονας' ὁμοίως δὲ xal
ἄνθρωπον ἄδιχον χαὶ δόλιον, τὸν διάδολον, ὡς προεί -
ρηται οὐδὲν Ὑὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὺ kpe-

dzmones, et. demonum principem intelliges. Nihil (? παθὲς, xa φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθοώπῳ Φιλοσωμµα-

cnim differunt ab homine perturbationibus, quippe

τῶν, χαὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος,

cum, more hominum, vesano voluptatum 901056 corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni-

μας, et variis inquinentur concupiscentiis.

Vgns. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Suabilitas
scilicet mea, ac vires mca.

Quare me repulisti ! Tradens me in captivitatem.
Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver-
santur.

Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ?
Non accusans Deum boc dicit, sed placans potius,
96 mitigans.

καν. 5. Emitte lucem tuam, et veriiatem tuam.
juxto anagogen, per lucem et veritatem, Christum
intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et
vila **, Juxta historiam vero, lucem appellat pro-
tectionem, et custodiam Dei, qu: summum quod-
dam Πες {1190 lomen secum affert, enjus splendore
omnes afflictionum tenebrz dissolvuntur. Verita-
lem autem expone, id est, verum auxilium.

Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt. in. montem
sancitum. (uum, et in tabernactla (tua. Hoc in Joco
tempus positum est pro tempore, prxteritum nimi-
rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua. veritas,
ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum
tuum Sion, ct in tabernacula, boc cst, in templum

* Psal. v, ΠΠ. ?* Joan. xiv, 0.

"Οτι σὺ &l, ὁ θεὺς, κραταίωμά µου. Στερέωσίς
µου ἰσχύς µου.

'Irat( ἁπώσω µε; Ἐκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν *
σὸς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος, οὗτος δὲ, ἐχθρός σου.

Καὶ ἱνατί σχυθρωπάἑων πορεύομαι, ἐν τῷ 04 -
6ειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγχαλῶν ταῦτά qua, ἀλλά
δυσωπῶν.

ἙΕξαπόστειΊον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀ λἠθειάν
σου. ᾿Αναγωχιχῶς μὲν, τὸν Χριστὸν αἰνίττεται *
qno yáp* "ETÀ εἰμι τὸ φῶς, xal ἡ ἀ.λήθεια, καὶ
ἡ ζωή’ xa0' ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεί τὴν ἐπι-
σχοπὴν, fitt; τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σχότος
τῆς θλίφεως' ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν,

Αὗτά µε ὡδήγησαν, καὶ ᾖγαγόν µε εἰς ὄρος
ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνὠματά σου. Ἑνίλ-
λαχται ὁ ypóvo;, àv: Οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν '
αὐτὰ δὲ, δηλαδη τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου '
καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών’ σχηνώµατα δὲ, ὁ θεῖος
ναός. Δναγωγικῶς δὲ, 6 Χριστὸς ὁδηγἠσει xai ἄσει

*

ATI COMMENT. IN PSALMOS. L8
τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν ἄνω Σιὼν, xal τὰ οὐράνια A tmum. Juxta anagogem Chrístus, qui, uL. superius

σκηνώµατα Ἐγὼ vàp, φησὶν, εἰμὶ ἡ ὁδές.

diximus, lux est, οἱ veritas, dedacet et adducet

fldeles omnes sd supernam Sion, et ad coelestia tabernacula. Ego enim sum, inquit, vía, veri-

tas, etc.

Kal εἰσελεύσομαι αρὸς τὸ θυσιαστήριο τοῦ
θεοῦ. Λατρεύσων αὐτῷ, xa θύσων.

Πρὸς τὸν Geóv, tóv εὐφραίνοντα τὴν νεόεητά
/!συ. Τοῦτο προσώπῳ dol τῶν By αἰχμαλωσίᾳ γεν-
νηθέντων, xat νέων ἀναθαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ *
εἰχὸς γὰρ τοὺς πατέρας αὐτῶν ἀποθανεῖν. "H νεότητα
λέγει την χατὰ προαίρεαιν ' ἑνέαξον γὰρ ταῖς εἰς
την τοῦ Θεοῦ λατρείαν προθυµίαις. ᾽Αναγωγικῶς δὲ
ναύτης, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνανέωσις, xal τοῦ
παλαιοῦ ἀνθρώπου ἀπέχδυσις.

Vsns. 4. Et introibo ad altare Dei. Adorabo, in-
quit, Deum, et sacrificabo ei.

Ad Deum qui latificat. juventutem meam. [πο ex
eorum persona dieta sunt, qui in captivitate nati
erant, et. qui modo ascendebant in Jerusalem.
Verisimile enim est, eorum parentes in Dabylonc
captivos periisse. Vel per juventutem, vigescens
snimi propositum intelligit. Renovabantur enim,
et quodammodo juvenescebant, eum. divini calis
semper magis suecenderentur desiderio. Juxta

$uagogen, per juventutem renovatio illa intelligitur, qua fit per baptismum, quando, exuto antiquo

hemine, novum induimus.

Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν κιθάρᾳ, ὁ θεὸς, d B. Vans. 5. Confitebor tibi in. cithara Deus, Deus

θεός µου. 'Fhv προτέραν ἀπολίφομαι χατάστασιν,
τοῦτο Υὰρ ἑδήλωσεν διὰ τῆς χιθάρας. μετὰ ὀργάνων
εὐχαριστήσω σοι ἃ αἰχμαλωτισθέντες ἐπὶ ταῖς
ἰτέαις ἐχρέμασαν, ὡς ἀργίαν Ίδη καταφηγρισθέντα.
Αναγωγικῶς δὲ χιθάρα, ἡ πραχτικὴ ἀρετὴ, ὡς iv
ἄλλοις εἰρήχαμεν' τὸ δὲ, ὁ Ge^c, ὁ Θθός µου, τὴν
εἰς 8s5v ἐμφαίνει διαπυροτάτην διάθεσιν.

condemnata jacerent. Juxta »nagogen per citharam,

meus. Primum inquit, atque amcniorem vitze meze
statum recuperabo, organisque atque instrumentis
musieis, ut olim, tibi gratias agam ; qux omnia ab
eo temporequo in Babylone captivi sumus, suspen-
dimus in salicibus ; ea nimirum ratione, ut post-
quam nullus nos tunc musices usus decebat, ipsa
instrumenta illic veluti ad otium, atque. inertiam

virtutem moralem intelligimus, quz circa actiones

versatur, ut alibi diximus. Verba autem illa : Deus, Deus meus, ingentem ac validum ardorem in. Deum

nemonstrant.

Ἱνατί aepiAvzoc sl, ἡ ψυχή µου, καὶ ivact
συνγταρἀάσσεις µε; δ.Ίπισον ἐπὶ τὸν θεὸν, ὅτι
ἐξομο.λογήσομαᾶι αὐτῷ, σωτήριο» τοῦ προσώπου
jov, καὶ ὁ Θεός µου. Τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτῷ πρὸς
ἐπίῤῥωσιν ἐγχελεύεται.

Elec τὸ «έλος τοῖς υἱοῖς Κορὲ elc σύνεσιν. Vac
| τῷ Δαθίδ.
ἩΛΛΜΟΣ ΜΓ..

Τοιαότη μὲν xaX τοῦ µα’ qoo poo ἐπιγραφή' προει-
ρῄχαμεν δὲ περὶ αὐτῆς dv ixelwp. Nov δὲ χρὴ
τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι προσὠπῳ Ματαθίου τοῦ Maxxa-
6alou χαὶ τῶν παΐδων αὐτοῦ τὸν παρόντα προαναφω.
νεῖ φαλμὸν ὁ Δαθίδ. ol χαταπονηθεἰσης τῆς Ἰουδαίας
ὑπὸ Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανοὺς καὶ τῶν Μακεδόνων,
xaX ἁρπαγείσης, φυγάδες ὄντες, ἀνεθάῤῥησαν ὀψέ
ποτξ, χαὶ συναγαγόντες ὅσους Ἠδύναντο πρὸς ἄμυναν,
σαρεσχευάσθησαν τῷ θΘεῷ θαῤῥήσαντες. Ὃν τὴν
ἱστορίαν ἀχριδῶς τὰ Μακχαθαϊστὰ διδάσκουσιν
Ἱωσήπου, Κατεπτηχόσι δὲ τοῖς ix φυγῆς συνηλε-

Quare tristis es anima mea, et quare conturbas
me ? spera in. Deo, quaniam adhuc confitebor iili
salutare vultus mei, et Deus meus; Eadem rursus
ipse sibi ad majorem mentis su: confirmationem

precipit.
]n finem filiis Core ad intelligentiam Psalmus ipsi
David.
PSALMUS XLIII.

Similis est inscriptio psalmi χι, de qua jam
diximus. Nunc illud tantum dicere oportet, quod
beatus David psalmum hunc scripsit in personam
Matathize Machabzi, et flliorum ejus, qui cum eo
tempore, quo Judza regio ab Antiocho cognomento
Hllustri, atque a Macedonibus vastarctur , exsules
essent, sero licet, vires tamen, alque animum
tandem receperunt. Unde collectis pro tempore
copiis, ad defensionem ac vindictam suorum in
Deo fidentes sese accinxerunt, ut uberius in corum
historia Josephus retulit. Cum igitur hi exsules

γµένοις 5:à τὴν τῶν Maxsbóvuy ἀπήνειαν, προσάγουσι D cum ceteris. fugitivis, qui ex Judxis congregati

παραίνεσιν, iv εὐχῆς τύπῳ, tfj ἀναμνήσει τῶν
γατὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενηµένων τεραστίων
παραθαῤῥύνοντες αὐτοὺς, χαὶ εἷς τὸν πόλεµον δι-
εγείροντες.

'O θεὺς, àv τοῖς ὡσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν», ol
πατέρες ἡμῶν ἀν ήγγει]αν ἡμῖν ἕργον ὃ εἰργάσω
ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτὸν, ἓν ἡμέραις dpyalarc. —
Ὁ θεὺς, ἐν τοῖς ὡσὶν ἡιιῶν ἠκούσαμεν, εἰς βε-
θαίωσιν τοῦ λόγου πρόσγειται τὸ, Τοῖς ὡσὶν ἡμῶν.
Καὶ γὰρ εἰώθαμεν, ὅταν διη"ώμεθα περὶ ὧν πεπλτ-
ῥροφορήμεθα, μµά,τυρας αὐτὰ παραλαμβθάνειν τὰ

fucrant, ob Macedonum szvitiam trepidarent,
exhortationem sibi in orationis formam composue-
runt, qu» mirabilia queque progenitorum suorum
fact commemoraret : ut his nimirum exemplis
animarentar et fidentlus excitarentur ad pugnam.

Vena. 2. Deus, auribus nostris audivimus, patres
nosiri annuntiaverunt. nobis opus quod operatus es
in diebus eorum, in diebus antiquis, Quod dicit :
Audivimus auribus nostris, dictum est ad majorem
confirmationem et. majorem. fidem sermonis.
Solemus cnim quando aliquod factum narramus de
quo certi su:us, sensus ipsos assumere in testcs,

479

EUTHYMH ZIGABRENI

480

ut illud: Viderunt oculi nostri ; Wem : Manua À αἰσθητήρια, ὡς τὸ, ᾿Εωράκαση οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν»

nostre contreciaverunt, eLeum dixerint ; Audivimus,
subdit, 3 quibus, 23 patribus seilicet, per ille
nimirum, quz nobis scripta reliquerunt. Quid
autem audierint, et quid eperatus sit Deus, audi in
sequentibus.

Vins. 5. Manus tua gentes exierminavit, et. plan-
tasti eos. Per gentes Chanangeos intelligit, et alios
populos, qui olim in terra promissionis habitave-
rant: et per manum ejus, divinam potentiam.
Plantasti eos, id est, babitare fecisti patres nostros.
Et considera exquisitum loquendi modum. De illis
enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit ess,
eo quod penitus eradicate sunt sb illa regione. De
Judsis vero ait : Plantagti eos, quia. nimirum in
gentium sede, unde ille exterminatee οἱ pulse
fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices misernnt.
Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulei
suni, tametsi eorum liberi sdmissorum scelerum
luentes poenas, szpe postmodum Deo jnbente alio
trans$migraverint. Prioribus autem omnibus omis»
sis miraculis, sermonis sui argumentum Prepbeta

xai* Al χεῖρες ἡμῶν» ἐγη.]άφησαν . Εἰπόντες δὲ,
ὅτι Ηκούσαμεν, ἐπάγουσι xal παρὰ τἴνων, ὅτι
παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (55) ἀπὲ τῶν συγ-
γραμμάτων àv ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν D ἠχούσα-
psv xai ὃ εἰργάδατο ὁ Θθεὸς ἄχουσον διὰ τῶν ἑξῆς,

Ἡ χι/ρ σου ἔθνη ἑξωλόθρευσε, καὶ κπατερύ-
σευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει,
καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ
vf ἐπαγγελίας» χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ. «ἣν θείαν
δύναμιν’ Καεερύτευσας δὲ, ἀντὶ Ἐγχατῴχισας
κοὺς πατέρας ἡμῶν. "Opa δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀχρί-
δειαν * ἐπ ἑχείνων μὲν, ᾿Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν
πανωλεθρίαν᾿ ἐπὶ τούγων δὲ, Καεεφύτευσας, διὰ
τὴν ἑνρίζωφιν. Ei γὰρ καὶ µετανάσται Υεγόνασι
πρότερον, ἁλλ᾽ οὐχ αὑτοὶ φάντως, ἀλλὰ τὰ τέχνα
αὐτῶν, xai ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ

Ἱπρολαδόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, µόνον

φοῦτο τίθησιν, ὡς οἰχεῖον πρὸς τὴν ὁπόθεσιν' εἰ γὰρ
τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀἁλλοτρίαν ἵδρνσε, πολλῷ μᾶλ-
λον τούτους ἐχδεθλημένους τῆς πατρίδος ἀποκατα,
στῄσει πάλιν xal συναγάγ]ῃ.

hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus aliensm in sedem colloeavit, eis nunc magis spe-

randum sit, ut pulsi e patria illoe a Deo iterum

sint,

Affizisti populos, et ejecisti eos. Gentes ecilicet.
Neque enim tantummodo ejectm sunt, sed ante-
quam ejícerentur, diutino etiam bello, et variis ca-
lamitatibiug fuerunt afflictz.

Vxns. 4. Non enim in gladio suo hareditawerum

reducendi, et in pristinum statum restituendi

'"Exádxeoac Aaobe, xal ἐξέδα.ες αὑτούς. Τὰ
Eüvn* οὗ γὰρ ἐξεθλήθησαν µόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον
ἐκακώθησαν, πολέμφ xax θεοµηνίᾳ.

0$ γὰρ ἐν εῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληβοκόμησαν

terram. Terram enim promissionis armis consecuti (, γῆν. Οὐχ &v 19; ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν

non sunt.

Et brachium eorum non salvavit eos. Neque peten-
tia eorum eos liberavit & tantis, et tam tremendis
gentibus.

Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram,
quidam auxilium intelligunt, et per brachium po-
tentiam. Alii vero per utramque dictiopem aque
significari dicunt potentiam,

Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tuo.
Ostende enim, alibi inquit, faciem tunm, εἰ salvi
erimus 3. Visitatio autem divina, aut aspectus di-
vinus, pro ejus auxilio sumitur ; quia si periclitapu
cuipiam quis auxilio esse velit, necesario ad eum
oculorum aciem dirigit.
| Quoniam complacuisti in. eis, Ἰὰ eet, quia bene

voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc
loco verbum, complacpisti.

Vens. 5. Tu es. ipse rex meus et Deus meus. Tu,
qui illa operatus es, idem ipse es ei punc , qui
olim fuisti, velut immutabilis : nos quoque eorum«
dem filii sumus, Restat tantum, ut tandem in nobig
opereris miracula, cum te, ut regem et Deum co-
lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt.

Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem

?' Psal. Lxxix, 4.

τῆς ἑπαγγελίας.

Ka) ὁ βραχίω» αὑτοῦ ἔσωσεν αὐτούς, Οὐδὲ f
δύναµις αὐτῶν, ἑῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτον xal
τηλιχούτων ἐθνῶν,

11’ ἡ δεξιἁ σον,. καὶ d βραχίων σον, Τινὲς
ξεξιὰν μὲν, λέχουσι τὴν βοήθειαν; τινὲς δὲ, τὴν
δύναμιν’ ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν
ἐν παρελλήλον.

Καὶ ὁ φωτισμὸς εοῦ προσώπου σον. Καὶ t ἔπι-
σκοπἠ σου’ Ἐπίφανον γὰρ, not, τὸ πρόσωπόν σου,
xai σωθηαόµεθα Ἐπισκοπὴ δὲ θεοῦ, ἡ ἀντίληψις.
Ὁρῶν γάρ τις ἀντιλαμθάνεται.

*Or, εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Ost τὸ ἀγαθὸν ἠθέ-
λησας iv τοῖς πατρόσιν ἡμῶν” τοῦτο γὰρ σημαίνει
«b Κὐδόκησας,

Σὺ εἶ αὐεὸς ὁ βασιλεύς µου καὶ ὁ θεός µου.
ϱ ἐχεῖνα ἐργασάμενας, σὺ εἶ αὐτὸς xal νῦν, ὡς
ἀναλλοίωτος * xa ἡμεῖς, ἑκείνων ἔχγονοι, Καὶ λοιπὸν
ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα xal θεὸν ἔχω
καθάπερ ἐκεῖνορ.

*'0 ἐντε.Ἰόμρνος τὰς σωτηρίας "axo. Τοῦτο,

γδυ]ῷ lectiones.

(53) In alio desideratur ἀπό.

451 COMMENT. IN ΡΕ6ΛΙ 05. ί
δι τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχύτητα τῆς βοηθείας. Ὁ A atque celeritatem divini explicat auxilii. Τα, ης,

λόγῳ -μόνῳ χρώμµενος. εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ "laxo
χαταγόµενο» λαόν. Ἡ ὁ ἓν πολέμοις ὑποτιθέμενος
πῶς ἂν σωθοίη' ποιήσατε vàp, Φηεὶ, τάδε xai
τάδε.

"Ev col τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κεραειοῦμον. Κα-
τἀγωνιδόµεθα, ix μεταφθρᾶς τῶν ζώων, & τοῖς κέ-
pact χαταπᾶλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον.

Καὶ àv τῷ ὀνόματί σου ἐξονδεγώσομεν τοὺς
ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησὶν, ὅτι τὸ
ὄνομά σου µόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, xai µόνον
ἐμβοήσάνιες ὅτι 6 θεὸς τοῦ Ἱσραὴλ, ὡς οὖδεν αὐτοὺς
ἠγῆδόμεθα, xal εὐχαταφρονήτονς ποιῄσομεν.

Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ κου ἑ.ἐπιῶ, xal 4 ῥομφαία
μον οὐ σώσει µη. El Τὰρ καὶ τούτοις ὤπλιαμαι, νο-
pap πολέμοῦ, ἀλλ' οὐχ ἐπὶ τούτοις τεθάῤῥηχα,

"Ecocac Tàp ἡμᾶς ἐκ τῶν θ.λιδόγτων ἡμᾶς,
καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς καεῄσχυνας. Πεῖραν
γὰρ τῆς παρὰ ceo βοηθείας xai πρότερον ἐλάέομεν,
καὶ οἵδαμεν ὅπως ἀντλαμθάνῃ.

'Ev τῷ θεῷ ἑπαιγεθησόμεθα 6Anv. τὴν ἡμέρα».
Τὸ Ἔπαιεθησόμεθα, Kavxncóps0a εἶπεν ὁ Σύμ-
paxos* ὁ γὰρ καυχώµενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. 0ὐχ ἐν
ἑτέρῳ, φησὶ, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόµεθα,
χαΐτοι πολλὰ λέχειν ἔχοντες, ἀλλ᾽ J| ἐν µόνῳ τῷ ἑπι-
γινώσχειν τὸν Θεόν. Τὸ δὲ "OJAnv τὴν ἡμέρα», Κατὰ
πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ ᾽Ακύλας ἐκδίδωσι πανταχοῦ
6 δὲ Σύμμαχος, Καθ ὅ ην τὴν ζωή».

Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομο.ογησόμεθα &lc
τὸν αἰῶνα. Τὸ Ἔξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ Δι-
ηγησόμεθά τινες νενοῄχασιν, olov, ἓν τῷ ὀνόματί σου
δ.ἠγησιν ποιησόµέθα, χαταλέγοντες πᾶσιν ὅσα ἕν τε
τοῖς πατράσι xal ἓν ἡμῖν ἐνήργηας τοῦτο μεγαλεῖα.
"H καὶ Eo; * To ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς
προθέσεως περιττῶς χειµένης; τὸ δὲ Elc τὸν αἰῶνα,
τὸ del σηµαίνειν πᾶντες πανταχοῦ φασι.

Λυνὶ δὲ ἀπώσω, καὶ κατῄσχυνας ἡμᾶς. 'Ax-
ώσω piv, ὡδ ἀναξίους * Χατῄσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ,
αἰσχυνθῆναι πεποίηχας, μὴ ἀντιλαμθανόμενος ἡμῶν
τοιαῦτα πασχόντων.

Kal οὐκ ἐξεεύσῃ ὁ θεὸς ἐν taic 9vrdysciwr
ἡμῶν. Κάἀάνταῦθα ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος

qui sole verbe uteris cum populum illum salvas ,
qui descendit et Jacob. Vel aliter : Tu qui in pres-

Kis euggeris, et subministras populo tuo modum , .

quo salvari debeat, dicens : Hsc aut illa facite.

Vus. 6. In te inimicos nostros cornu petemus. id
est profligabimus. Tractum ect autem hoe ex me-
taphora animalium, qwe cornibus certant.

Et in nomine iuo. spernemas. incurgentes ἱν o9.
ConGdimus, inquit, quod tantum invocantes nemen
tuum adversus hostes nostros, et tantummode ve-
eiferantes, Deum Israel, hoc nomine conürmati,
spernemus et flocci faciemus eos.

Vzas. 7. Neque enim in arcu meo sperabo, et ola-
dius meus non salvabit me. Nem et si lege beih hu-

jusmodi armis accinctus sim, nulla mibi tamen ia.

eis adest fidueia.

Vene. 8. Salvasti nos de oftipentibus nos , et qui
oderam nos con[udisti. Nam tuum experti saemus
auxilium [ advocantibus enim adíuisti] scimusque
quod im posterum pari modo (e advecantibus
aderis.

V&Rs. 9. In Deo laudabimur tota die. Pro Lauda-
bimur, Symmachus dixit, Gloriabimur ; nam qui
gloriatur seipsum laudat. Tametsi , inquit , multa
ad nostram gloriam adduci possent , nulla tamen
lia in re glotiabimur, quam in uno hoc, quod
Deum cognoscimus. Et quod ait : Tota die, Sym-
machus, Per omnem diem dixit, et Aquila, Per (o-
tam vitam.

Et in nomine tuo confitebimur in. scculum. Con-
fitebimur pro Narrabimus, ut »it sensus : In nomine
(tuo narrationem faciemus, mirabilia connumeran-
les, qux: hoc nomen tuum, tam in patribus nostris
quam in nobis , supra.liominum fldem effecit. Vel
aliter : Nomini tuo gratias agamus. Et quod ait :
In seculum, omnes alii interpretes passim transfe-
runt, semper.

VgRs. 10. Nunc autem repulisti et confudisti me.
Περαπειὶ quidem ; ut indigbos , confudisti vero, id
est, confundi permisisti, dum nobis tanta sustinen-
tibus mala, opem nullam tulisti.

Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Hiq

etiam temp'us pro tempore ponitur, quemadmodum

Εξέδωχεν * Καὶ ob συνεξάρχῃ τοῖς στρατεύμασιν D Symmachus reddidit, dicens : Nec simul egredieris

ἡμῶν * ταῦτα γὰρ, δυνάμεις ἀχάλεσεν.

Απέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὁπίσω παρὰ τοὺς
ἐχθροὺς ἡμῶν. Βρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισχοπῇ τε-
ταγµένους ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἑσχάτην τάδιν, xai
$xs6(6aca; ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν.

Καὶ οἱ μισοῦρτες ἡμᾶς, διήρπαζον ἑαντοῖς.
Διήρπαζον τὰ Ἠμέτερα.

"δδωκας ἡμᾶς ὡς πρόδατα βρώσοως. Τὸ 'Boo-
κας, ἀντι τοῦ Παρίδωχας, ἐξέδωχας, καὶ οὐδὲ ὡς
πρόδατα χτήσεως, ἀλλὰ βρώσεως’ ταῦτα γὰρ ixsl-
«wv φαυλότερα, ὡς εἷς σφαγὴν ἐπιτῄδεια.

Ἐν τοῖς ἔθγεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν "

-

eum exercitibus nostris. Exercitus enim , virtutes ,
lioc est, potestates appellavit. —

Vrns. 11. Convertisti nos retrorsum post inimicoa
wostros. Nos aníicos olim twos, et qui olim apud
€ustodiam, et protectionem tuam in primo ordine
sistebamus, avertisti fn uNMimum locum, et inimicis
propriis subjecisti.

Et qui oderant nos, diripiebant sibi. Diripiebant
sibi nostra nimirum bona.

εαν. d3. Dedisti mes tanquam. ow escarum.
Tradidisti nos, sicut oves eves dice, aon ques in
possessionem, ac pro patrimonio retineantur , sed
qua viliores sint, et carnificinze exponantur.

Et in gentibus dispersisti nos. ln. servitutem ni-

ο

" .

' 489

EUTHYMII ZIGABENI

A81

mire. Varis enim gentes eum Macedonibus simul A διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο.

militabaut. In captivorum enim , ut diximus , et
exsulum personam Propheta hac dicit.

Vgas. 15. Vendidisii populum (uum sine. pretio.
Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem
tradidisti. Et quod ait, Sime pretio , ad populi
contemptum dictum est. Pravos enim 40 mancos
servos solemus sine pretio tradere, atque eorum
emissionem luero putare, quod eiiam per Isaiam
prophlietam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi
estis 38.

Et non erat multitudoin commultationibus nostris.
Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain
ascendebat summam. Coininutatio servi enim pre-
tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver-

Οἰχειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωχότων.

᾽Απέδον τὸν «Ίαόν σου ἄνευ τιµῆς. Ἐξέδωχας
εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαὸν, ἄνευ
τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ
δηλῶν. Εἰώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰχέτας,
ὡς ἀχρήστους xat ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο-
σθαι, χέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἁπαλλαγὴν. Τουτα
δὲ xai διὰ "Hoatou φησὶν ὁ θιὸς. ὅτι Δωρεάν àxpd-
θητε.

Καὶ οὐκ ἦν π.1ῆθος ἐν τοῖς ἀ..λάγμασιν ἡμῶν.
Καὶ οὐχ σαν πολλὰ τὰ τιµήµατα ἡμῶν * ἄλλαγμα
γὰρ οἰχέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. ᾿ἙΕαντῶν δὲ
κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες * ἄνευ γὰρ τιμής

his adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς

ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem.
Quadam vero exemplaria habent : Εί non erat
multitudo in vociferationibus eorum , ut sit sensus,
quod non erat grandis hostium numerus , quando
exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt
nimirum comparati.

Nes. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris.
subsannationem , οἱ derisionem iis qui in circuitu
nostro sunt, Subsannare idem sibi vult. quod ne-
gligere. Per vicinos autem, et. eos qui in* circuitu
sunt, alienigenas intelligit, veluti Tdumsos , Moa-
hitas, Ammonitas, et alios hujusmodi.

Vyns. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus.
ln parabo'am dixit, pro, in exemplum, Solebant
enim dicere vicine ille gentes : Utinam omnibus
aliis hostibus nostris 1ta accidat , quemadinodum
accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra-
tionem , δει in fabulam. N.rrabantur enim ab
omnibus Judaorum calaunitates.

Cominoltionem capitis in populis. A communi sensu
suimeudum est verbuin :. Posuisti in. commotionem
capitis iu populis gentium. Movent, inquil, gentiuse
populi capita adversus nos, ii quidem nostrum
miserii, alii vero gaudentes potius , et lzetitiz
vocibus insultautes,

Vens. 16, Tota die verecundia mea coram me est.
Semper est in conspectu meo,

Ei con[usio faciei meg cooperuit me. Eo qued
lam ignominiose direptus sum οἱ dispersus. Idem
autem :eque signilicant hee, et paulo. ante prece-
dentia verba.

VERS. 17. A voce exprobrantis εἰ obloquentis , a
facie ini.nici et persequentis. Verecundia , inquit, et
confusio wihi est, quod vicini atque inimici expro-
brant me : ei superbe adeo me respiciunt , ut ex
adverso intueri eos non audeant. Et quod hic le-
gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemantis , dixit.

Vgns. 18. Hec omnia venerant in nos. Mas omnes
ealamitates sustinuimus.

95 [s2. L, 4.

dJAaAdrypaciy ἔχουσιν, οἵον, O2x ἣν πληθος ty pov,
iv τῷ xa0' ἡμῶν ἁἀλαλάξειν τὰ ἐπινίχια. Kexpazfy-
xact γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι.

superati sunt, οἱ quando hostes in signum victori:e
enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis

*E0ov ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείζοσιν ἡμῶν, µυκτη:
ρισμὸν καὶ xyAevacqiv. τοῖς κύκ.ῖῳ ἡμῶν. Μνχτη:
ρισμὸν λέγει τὴν ἑξο)δένωσιν. χλευασμὸν δὲ, τὸ
σχῶμμα. Γείτονες δὲ, καὶ χύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφν-
iot Ἰουδαῖοι, xal Μωαθίται, χαὶ ᾽Αμμανῖται, xal
ἄλλοι τριοῦτοι.

"E0ov ἡμᾶς εἰς παραδο-ην àv τοῖς ἔθνγεσι».
ἸΑντὶ τοῦ, εἰς παράδειγµα λέ(ειν γὰρ εἰώθασι», ὅτι
Πάθο:εν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, ofa καὶ οἱ Ἱσραηλϊ-
ται. ἢ εἰς ἐχδιήγησιν * διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας
συμφοράς.

Κίησι χεφαΛῆς ἓν τοῖς Aaoic. "Avo χοινοῦ τὰ
"E0ov εἰς κίγησι xezaAnc ἐν τοῖς.αοῖς τῶν ἐθνῶρ'
χινοῦσι γὰρ ἐφ᾽ ἡμῖν τὰς χεφαλὰς, οἱ μὲν κατοιχτει-
ριζόµενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, xat olov λέ-
γοντες, Εὖγε, εὖγε.

*0OAnx thv ἡμέραν ἡ ἑγτροπή µου κατεγαντιον
μού ἐστι. Διαπαντὸς ἑνώπιόν µου ἐστι.

Καὶ ἡ αἰσχύγη τοῦ προσώπου µου ἑκά.ὶυνέ gus.
Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρµένον.
Τὸ αὐτὸ δὲ xal τοῦτο σηµαίνει.

Ἀπὸ φωγῆς ὀνειδίζογντος καὶ χατα.αλοῦντος,
ἁπὸ προσώπου ἐχθροῦ xal ἑκδιώκοντος. Αἰσχύνη
μοι, φησὶν, ἐστὶ, xal ἀφ᾿ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίκοντες
γείτονες, xal ἀφ᾿ ὧν ὁρῶσι σοθαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ
οὐδ ἀντιθλέπειν αὑτοὺς ἰσχύω. Τὸ Κατα.]α.ἰοῦντος
δὲ, Β.Ίασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Αχύλας.

Ταῦτα πάντα ᾖ.θεν ἐφ᾽ ἡμᾶς.
τὰς χαχώσεις ὑπέστημεν.

Ταύτας πάσας

Varia lectiones. ; a

(94) ΑΙ, Διηρπασμένον,

£35

COMMENT. IN PSALMOS.

485

Kul ob« &ns.la93ópe0d σου. Ὥστε ὀνομάσαι θιὸν A — Et obliti nou sumus tui. Ut alium invocaremus

ἕτερον.

Καὶ οὐκ ἠδιχήσαμεν» ἐν τῇ διαθήκῃ σου. Ob
παρέδηµεν τὸν νόµονσου ' ἀδιχεῖ γὰρ τὸν νόµον ὁ
rapa6alvov αὐτόν.

Καὶ οὐκ ἀπέστη εἰς τὰ ὀπίσω ἡ καρδία ἡμῶν.
Καὶ οὖκ ἀπέστη ἐπὶ τὰ χείρονα. Ταῦτα δὲ πάντα λέ-
Τουσιν ol θεοσεθέστεροι τοῦ λαοῦ, οἱ xal ἐν τοῖς
τοιούτοις πάθεσι φυλάττοντες τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ,
xai ὑπὲρ ὅλων τῶν ὑπολελειμμένων διχαιολογοῦνται
πρὸς τὸν θεὸν , ἁλείφοντες καὶ τούτους εἰς εὖφυ-
χίαν.

Ἐξέχλινας τὰς τρἰόους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ
σου. Καὶ µετέστρεφας τὰς τρίδους ἡμῶν ἀπὸ τῆς
$500 σου, τῆς πρὸς τὸν ναόν σον, ὡς µηχέτι δύνασθαι
πρὸς αὐτὸν βαδίζειν, τῶν μὲν αἰχμαλωτισθέντων,
τῶν δὲ φυγόντων ἀπὺ τῆς πατρίβος.

"Ott ἑταπείνωσας ἡμᾶς ἐν tóxq χαχώσεως. TQ
τῆς φυγῆς, xal τῷ τῆς αἰχμαλωσίας.

Hal ἐπεκάλυγεν ἡμᾶς σκιὰ θανάτου. θλῖψις ἡ
ἑοικυῖα θανάτῳ, διὰ τὴν πιχρίαν * ἔοιχε γὰρ ἡ σχιὰ
τῷ πρωτοτύπῳ, xal μιμεῖται τοῦτο.

ΕΙ ἐπε.]αθόμεθα τοῦ ὀνόματος τοῦ θεοῦ ἡμῶν.
— Tov Θεοῦ ἡμῶν, περιφΓαστιχῶς.

Καὶ εἰ διεπετάσαµε» χεῖρας ἡμῶν» πρὸς θεὸν
d.Alórpior. Τοῦτο τοῦ ῥηθέντος ἐπεξήγησις.

Οὐχὶ ὁ θεὺς ἐχζητήσει ταῦτα: El τόδε ποποιή-
xaptv, ρα οὐχὶ ὁ θεὺὸς ἐχζητήσει ταῦτα ;

Αὐτὸς τὸρ γισώσκει τὰ κρύφια τῆς καρδίας.
0ὐδὲ ἐνεθυμήθημέν τι τοιοῦτον.

"Utt ἔγεκά σου θανατούµεθα ÓAnv τὴν ἡμέρα».
Tj προαιρέσει' καὶ γὰρ δυνάµενοι συνθέσθαι τοῖς
εἰδωλολάτραις, xal διάχειν ὡς ἐν ἀνέσει, διὰ σὲ
πάντα ὑπομένομεν, xai πρόθυμοί ἐσμεν εἰς σφαγἠν.
Τὸ δὲ "Οτι, περιττόν.

Ἐ.1ογίσθηµε» ὣς πρόδατα σραγῆς. Auk τὸ πρὸς
ἀναίρεσιν εὐχερὲς ἡμῶν, χαὶ τὸ μὴ δύνασθαι ἁμύ-
νειν ἑαυτοῖς.

Ἐξεγέρθηει. Eig ἐκδίχησιν τοῦ λαοῦ σου.

Ἱνατί ὑανοῖς, Κύριε; Ἱνατί ἡσυχάζεις ἐπὶ
πλέον μακροθυμῶν;, ἡσυχάξει γὰρ ὑπνῶν.

Ἀνάστηθι. Eig βοῄθειαν,. Ταὐτὸν δὲ τοῦτο τῷ
Ἐξεγέρθητι, "Amb viov ἀνθρωπίνων ἐνεργειῶν xal
παθῶν εἰώθαμεν χαρακτηρίζειν τὸ θεῖον, ὡς πολλά-
χις εἰρίχαμεν, μὴ δυνάµενοι ἄλλως διαλεχθῆναι, διὰ
«iy, ἀχροωμένων ἀσθένειαν.

Deum.

Et injuste non. egimus in. testamento tuo, Non
transgressi sumus legem tuam. [njuste enim agit,
el injuria ipsam legem afficit, qui illam transgre-
ditur.

Vgns. 19. Et non recessit retro cor nostrum. Noa
eonfugimus, inquit, ad deteriora. Dicta autem hac
sant in personam eorum qui imer calteros in po-
pulo, pietati, religionique ac divino cultui magis
studebant ; qui, et si tantis essent calamitatibus
circumdati , divina tamen mandata observabaut :
unde etiam pro aliis omnibus, qui defecerant , Deo
$6 purgant, et socios pariter ad maguanimitatem
excitant.

B Etdeclinasti semitas nostras a. via (Μα. Et anuta-

sii semitas nostras a via templi tui, ut ad illud
amplius pergere nequeamus : cuum nostrum alii,
captivi sint, et alii proeul fugerint a. paria.

Vgns. 30. Quoniam humiliasti nos in loco effi-
ctionis. In loco angusti , aut captivitatis.

Et cooperuit nos umbra mortis. ld est calamitas
presens, qua adeo acerba est, ut. morti pene si-
milis videatur. Ümbram enim eam appellavit, quia
umbras iis rebus similes esse solent , quarum for-
mas repraesentant.

Vens. 91. Si obliti sumus nominis Dei nostri. Hoc
est, si Dei nostri obli sumus. Circumlocutione

C enim usus est.

Et si extendimus manus nostras ad Deum alienum.
Hzc verba ad praecedentis versiculi expositio.em
dicta sunt.

Ygnas. 22. Nonne Deus requiret ista ? Si hoc,
inquit, aut illud fecerimus, nonne Deus hac ou-
nia exquiret?

Ipse enim novit abscondita cordis, Ac si diceret:
Neque in animum nostrumtale quidpiam aliquando
induximus.

Quoniam propter (e mortificamur tota die. Ex
nostro nimirum proposito e sponte nostra. Nau
euin pacifice possimus ac tuto dogere inter idolo-
latras homines, ac Dei hostes : propter te tameu
omnia sustinemus, et ad obeundam pro te inortem

D parati sumus.'Dictio sutem, Quoniam, superflua est.

Existimati sumus quasi oves occisionis. Quia sci-
licet neci sumus expositi, ut nobismetipsis auxilio
esse nequeanus.

Vrns. 25. Exsurge. Ad populi tui. viidictam.

Quare obdormis, Domine? Quare quiescis sc
tanta uteris longaniuitate ? Quiescere eniin videtur
qui dormit.

Resurge. In auxilium nostrum scilicet. Et idem
significat Hesurge, boc in logo» quod Exsurge. Sole-
mus autem aciiones, passionesque seu affectus hu-
manos Divinitati attribuere, ut sepe diximus ; non
valentes aliter, ob auditorum infirmitatem, sensum
explicare.

487

EUTHYMII ZIGABENI

488

Et ne repellas in. finem, Cum jam ex parte et A Καὶ μὴ ἁπώσῃ elc céloc.. "x µέρους ἡμᾶς xai

ad tempus repuleris, ne perpetuo etiain repellas.
Vgas. 24. Quare faciem tuam | avertis ? Hoc est,

visitationem et custodiam tuam, tenquam ab indi- -

gnis. |
Oblivisceris ἱπορία nostra , et. tribulationum no-

sirorwm. À communi sensu rursus eumenda est
dictio (πατε; per inopiam vero bic molestiam et
passionem significat, Quaro oblivisceris igitur in-
opis nostrse, id est , Cur nullam calamitatum ao-
etrarum rationeia habes ?

εις. 95. Quoniam humiliata est in pulworcanima
nostra, ipsi nos , inquit, tanquam humiles , atque
abjecti humi decumbimus , εἰ in terra prostrati
gumus.

Conglutinntus est. in. terra venter noster. ;Accu- B

bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon-
dere depressi, curvati, in terram inspicimus. lle
etiam hunidlis in terram demitiitur , qui terrenis
negotiis immeryitur : ille conglutinatur terra, qui
gulesus est, aut fornicator, aut si quis alius blan-
dis adbzrel voluptatibus.

Vgas. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videtis -

enim sedere οἱ pereuntea nos despicere,

Et libera nos propter nomen twim. Non ob no-
strarum virtutem merita id poscimus, cum οἱ pec-
catores, et salute indigni 'simus ; sed ul timeatur,
et veneratéoni sil bomen (tuum, ei ne ab idololatris
biasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum
hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos-
sumus , verba psalini efferenda esee ex eanctorum
mariyrum persona ad Christum , qui multa et gra-
via ipsius Christi gratia passi sunt , et tota die
inortificati, Vel, ex persona quorumcunque üdelium,
ac religiosorum bominum, qui a sanguinariis gen-
tibus ledautur.

In finem pro iis qui commutendi sunt , filiis Gore,
ín intelligentiam, cantioum pro dilecto.

PSALMUS XLIVY,
1n finem quidem inscriptum est ob prophetias in
psaime cententas que ad ánem tondebant.. Pro iis
vero, qui commultandé aunt, hoc est, pro Christia-
nis, qui per baptismatis regenerationem innovandi

τρὸς χαιρὸν ἁπωσάμενος, ph διαπαντὸς ἁπώσῃ.
Ἱγατί τὸ πρόσωπόν σου ἁποσερέρεις; Τὴν
ἐπισχολήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων.

Ἐπιάανθάνῃ tfc ατωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θ.1{-
εως ἡμῶν. "Arb κοινοῦ πάλω τὸ Traci. Ἠτωχείαν
δὲ λέγει νὺν τὴν Χχακονχίαν ’ ἴδιογ γάρ π:ωχείας ἡ
καχουχία. Ἐπι]ανθάνῃ 5b, àv: τοῦ, Ἐν οὐδενὶ
λόγῳ τίθης ταῦτα.

Ὅει ὀταπεινώθη elc χοῦν ἡ ψυχὴὰ ἡμῶν. Ἡ
Vuxh ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστιχῶς * λέ-
γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθηµεν εἰς γῆν, xal πεπτὠώχα-
μεν.

Εχολλήθδη slc γῆν ἡ }ασεὴρ ἡμῶν. Υπὸ χα-
µευνἰας, ἡ τοῦ χύπτοιν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν
θλίφεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν xax ὁ τοῖς Υηἶνοις
προστετηκὠὼς, καὶ ζχολλᾶται εἰς γῆν ὁ Υαστρίµαρ-
γος, xaX ὁ πόρνος, xat πᾶς φιλἠδονος.

Ἀνγάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοχεῖς Υὰρ
καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς.

Αύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεχεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ
διὰ τὰς ἡμετέρας ἀρετάς ' οὐκ Berat γάρ" ἀλλ' ἵνα
φοδερὺν (55) εἴη, xai μὴ βλασφημεῖται τὸ σὺν ὄνομα
παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ixavux
ὁ φαλμὸς ἡρμήνευται΄ χατὰ δὲ ἀναγωγὴν, λέγο:µεν
ἂν τὰ τοῦ φαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ µάρ-
ευρες πάντας, οἱ µυρία δι᾽ αὐτὸν παθόντε; xal θανα»
τούµενοι ὅλην τὴν ἡμέραν * ἀλλὰ xal πάντες εὖσε-
θεῖς, ὑπὸ τῶν µιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ
χαταδαπανώμµενοι.

Elc τὸ εέᾶος ὑπὲρ τῶν dAJAou0Onccpéreor τοῖς
vloic Κορὰ εἰς σύγεσιν * ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ dya-
πητοῦ.

VYAAMOS ΝΔ.

Elc τὸ téAoc μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας,
εἰς τέλος ἑλαυνούσας ' ὑπὲρ τῶν ἠννἰοιωθησομά-
Φων δὲ, τνουτέότιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, οἳ àA-
λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγχενεσίας τοῦ ἁγίου

erant, veterem exuemntes bominem, εἰ novum in- D βαπτίσματος, ἀπεχδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄν-

ἀπθηίοδ. Antiqua euim, inquit Propheta, trans-
ierunt, ecce nova (acta sunt omnia. Mec igitur
commutatio transformatio est, et prioris conversa-
tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri-
ptum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato
David, ut eum canerent, quemadmodum in proc-
mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero :
quia ob reconditos psalmi sensus, multa lecteri
imtelligentia opus sit. Et ventécum : quia nen una
cum musicis instragrentis , sed humana tantum
voce canebatur. Postremo quod diciiur, Pre di-

6ρωπον, ἑνδυόμενοι δὲ 9v. vtov. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ,
φησὶ, παρῇ-θαν, ἰδοὺ γέγονε tà πάντα κανά.
Αλλοίωσις γὰρ, ἡ µεταποίτσις, xai dj τῆς πολιτείας
ἑναλλαγή. Τοῖς vloic δὲ Κορὲ, ὅτι τούτοις ὁ φαλμὸς
ὑπὸ τοῦ Δαδὶδ ἐνεχειρίσθη πρὸς τὸ δ.ὰ τούτων
µελῳδηθῆναι, καθὼς ἓν προοιµίοις τῆς βίδλου τῶν
Ψαλμῶν παραδεδώχαμεν. Elc σύνεσο δὲ, ὅτι χρεία
συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγχεκρυμμένα
θεία νοήματα. 'Ωδὴ δὲ, ὅτι οὐ αὖν ἀργάνοις, ἀλλ’
ὑπὸ γλώσσης µόνης, ἐμελφδύθη. Τὸ δὲ ᾿Υπὲρ τοῦ
αὶγαπηςοῦ, ουγκεφαλαίωσις τῆς ὅλης ἐπιγροφῆς.

Varie lectiones.

(56) tc. ᾗ et βλασφημῆται,

(56) Al, ὑπέρ.

48)

COMMENT. IN PSALMOS.

40

ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός " «οὗτος A lecto: totius inscriptionis summulam continet et

Υὰρ, ὁ ἀγαπητός' τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱὸς µονογενής,
ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κχηδεμονιχώτατος. Περὶ
τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ», Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc
pov ὁ drazntóc. —'Yaép τοῦ ἁγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ
τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ χαὶ ἓν ἄλλοις εἰ-
ρᾖχαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως.

Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία µου «Ἰόγον ἁγαθόν.
Συνεὶς ὁ προφήτης ὅτι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ
μέλλει προαγορεῦσαι, προοιµιάζεται ὅτι λόγον ἆγα-
θὸν χαὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σχόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ
᾿Εξηρεύξατο. Μονονουχὶ γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ f
ἐρυγὴ uh βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς χοιλίας
ταύτης ἀναπεμπούσης, οὕτω xal τὸν περὶ τοῦ
Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη χάτωθεν ἡ καρδία
μου , πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Ηνεύματος.

Prophete nostri corde emissus ait, superna quadam vi ita impellente, cum

Spiritus epulo refertus esset.

Aéro ἐγὼ τὰ ἔργα µου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ
λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα µου, τουτ-
έστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας µου. Προφήτου γὰρ
ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας.

Ἡ γιῶσσά µου xdAapoc ypappacéoc ὀξυγρά-
gov. Καὶ διὰ τούτου παρἰστησιν, ὡς οὐχ οἶχοθεν
ἐρεῖ. Καθάπερ γὰρ, φησὶν, ὁ χάλαμος ὑπηρετεῖ
µόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν
ἐχείνη τοῦτον χινῄήσῃ ᾽ οὕτω xol ἡ ἐμὴ γλῶσσα xá-

λαμός ἐστι γραµµατέως, τοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ

caput: quia nimirum hic tractatur de Christo,
qui εἰ ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni-
genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum
pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum
esse legimus a Patre : Hic est Filius meus dile-
ctus?**, Pro dilecto autem , hoc est, de dilecto. E-t
enim praepositio pro przpositione, ut alíbi «προ a
prophetis usurpari diximus.

Vgns. 2. Erwciavit cor meum verbum bonum.
Cernens propheta, quod magna quzdam de Cliri-
sto sibi erant predicenda, exordio quodam utitur,
dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu-
rum. Tu vero etiam emphasim «onsidera verbi,
Eructavit. lllud enim nobis indicare videtur, quod
quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore
exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef-
flante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo
$uavissimo — saneti

Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit,
Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas
de eo afflatus Spiritu pronuntio. Prophetz enim
opus est prophetias contexere.

Lingua mea calamus scribe velociter. scribentis;
His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se
ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum «a-
lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille
tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita
el lingua mea summo illi scribe, sancto nimirum

ἁγίου Πνεύματος, xtvoupévn χαθὼς ἂν ἐκεῖνος χι- C Spiritui, calami cujusdam vicem prestat, ct eo

víjor ταύτην. Ὀξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ-
ῥρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο-
λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ Υράφουσιν, ἁπασχολού-
µενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, xal συνθήχην λέξεων,
διὰ τὴν τῆς διανοἰας ἁἀσθένειαν, Μέχρι τούτου συµ-
περάνας τὸ προοίµιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν
Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ
προσλήμματος.

Ὡραῖος κά.ὶ.λει παρὰ τοὺς viobe τῶν ἀνθρώ-
πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις ' ὡραιότητα δὲ κάλλους,
o0 σωματικὴν λέχει, ἀλλὰ ψυχιχήν. Διετήρησε γὰρ
αὑτὴν ἄσυλον, µόνος παρὰ πάντας µείνας ἀναμάρ-
τητος. Ἡσαῖας δὲ λέγων, ὅτ. Καὶ εἴδομεν αὐτὸν,
xal οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κά.λος, ἀ.1.1ὰ τὸ εἶδος
αὐτοῦ ἅτιμον, xal éxJAsizov, παρὰ τοὺς υἱοὺς
τῶν ἀνθρώπων , περὶ τοῦ σώματος λέχει, οἷον ἦν ἐν
τῷ τοῦ πάθους χαιρῷ προπηλακιῤόμενον xai µαστι-
ζόμενον, xai µυρία πάσχον.

ἘΕξεχύθη ἡ χάρις ἐν xs Asc cov. Φησὶν ὁ εὖ-
αγγελιστὴς , ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά-
ριτος, τοῖς ἑχπορευομένοις διὰ στόµατος Χριστοῦ"
χοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, xal οἱ ἁπόστολοι, elg
90; ἐξεχύθη δαφιλῶς fj χάρις τοῦ &yleu Πνεύματος *

** Matth. 11, 17. 5153. 101,29, 5. "! Luc. iv, 22.

PATROL. Gn. CXXVIIL.

tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit.
Seribam autem velociter scribentem dixit, ut
enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim
ob proprie mentis tenuitatem, vix pariter enun-
(το possunt et scribere, dum ad sensuum in-
venlionem, et dictionum connexionem attentius
occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc
autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad
Christum de assumpti howinis virtutibus loquens.

VERs. 3. Speciosus forma pre filiis hominum.
Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc,
hoc est formositatem, non corporis, sed anime
pulchritudinem intellige : quam | integram semper
Christus servavit, solus supra omnes permanens
sine peccato. lsaias enim dicens : Vidimus eum
non habentem speciem, neque decorem, sed. species
ejus vilis, el deficiens super omnes filios hominum **,
de corpore ejus loquitur ; qualis nimirum futurus
esset Christus Passionis tempore, quod probris
scilicet ac plagis alliciendus et ignominias multas
passurus.

Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim
ait quod mirabantur turbe *' super verbis graiia
qus exibant de ore ejus. Possumus etjam per labia
ejus sanetos apostolos intelligere : in quos adeo
abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam

16

391

EUTHYMTII ZIGABENI

{2

adversantes reprimerent, οἱ cateris omnibus pro A ὡς ἐπισιομίζειν πάντας τῇ δυνάµει τοῦ λόγου, xal

voluntate persuaderent.

Propterca benedixit te Deus in seculum. Propter
4as igitur (uas virtutes, Deus benedixit, hoc est,
glorificavit te : Et glorificavi eniin te , alibi inquit, et
iterum. glorificabo *. Vel, Benedixit pro Benedi-
cendum et Laudandum fecit, ut semper nimirum
lauderis atque honoreris a fidelibus. Antiquus enim
ile Adam propter inobedientiam maledictus est,
novus vero propter obedientiam benedicendus :
quam benedictionem nobis etiam participavit. Ait
enim alibi Propheta : Benedicti tos a Domino **,

Vgns. 4. Accingere gladio tuo super femur iuum,
polentissime. Cum forma speciosum eum esse di-
aerit οἱ pulchro ere, nunc strenuum etiam esse

πείθειν ῥᾷον οὓς ἂν ἐθέλωτιν.

Διὰ τοῦτο εὐλόγησέ σε à Gsóc εἰς τὸν αἰῶνα.
Διὰ ναύτας οὖν σου τὰς ἀρετὰς, εὐλόγησε, τουτ-
ἐστιν, ἑδόξασέ σε ὁ θεός. φησὶ γὰρ, Καὶ ἑδόξασα
xai πἀ.ιν δοξάσω. Ἡ τὸ Εὐλόγησεν, ἀντὶ τοῦ
Εὐλογητὸν ἐποίησεν, ὡς ἀεὶ εὐφημεῖσθαι, xoi
ὑμνεῖσθαι παρὰ τῶν εὐσεθῶν. ὁ μὲν γὰρ παλαιὸς
᾿Αδὰμ, χεχατήραται διὰ τὴν mapaxoty* ὁ δὲ νέος,
εὐλόγηται διὰ τὴν ὑπακοήν' µετέδωκχς δὲ xal ἡμῖν
τῆς εὐλογίας: qnot γὰρ 6 Δαθίδ. Εὺ.Ἰογημένοι —
ἡμεῖς τῷ Κυρίῳ.

Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν µηρόν
σου, δυγατέ. Ὡραῖον xal κάλλιστον αὐτὸν προσει-
πὼν καὶ εὔστομον, ἄρτι καὶ σερατιώτην δείχνυσιν,

militem demonstrat, Et illa quidem signa, inte- P ὅτι ἐχεῖνα μὲν Tiv γνωρίσματα τῆς ἀναμαρτησίας,

gritatem ejus et doctrinam significabant, hzc vero,
3ugnam ejus et certamen denotant adversus 3-
monem, Advocat enim Christum Propheta ad cer-
42men cum daemone, ut nos jamdiu peccato ca-
ptivos liberet, et de exuviis erigat tropoum : at-
«ue ut terribilem ac magis formidabilem dzmeoni-
bus eum eonstituat, primo, humanum in merem
armis eum munit. Milites quippe ensem femori
secingunt. Armare, inquit, et congredere in pugna
adversus tyrannum. Per arma autem, Christi fa-

xal τῆς διδασκαλίας ' ταῦτα δὲ, τῆς κατὰ τοῦ δια-
Όόλου μάχης. Καλεῖ γὰρ αὐτὸν εἰς τὸν χατ) αὐτοῦ
πόλεµον, ἵνα τρόπαιον ατῄσας, ἑλευθερώσῃ τοὺς
αἰχμαλωτισθέντας ἡμᾶς. Ὁπλίδει δὲ τοῦτον άνθρω-
πίνως, ἵνα δείξῃ φοδερόν. οἱ σερατιῶται γὰρ τὴν
σπάθην ἐπὶ τὸν μηρὸν πἐριζώννυνται. Ἔστι δὲ συν-
τόµως 1] ἔννοια τοῦ λόγου, ὅτι ᾿Οπλίσθητι xal πολέ»
μησον τῷ τυράννῳ. "Όπλα δὲ Χριστοῦ, f) χολαστικὴ
δύναµις, f] κατ) ἐχθρῶν ἐχέχρητο * δυνατὸν δὲ αὐτὸν
ἐκάλεσε, χατὰ τὴν ἠνωμένην θεότητα.

£ultatem puniendi intelligimus, qua eontra inimicos suos uti solet. Potentem vero eum appellat ob uui-

4am ac conjunctam Divinitatem.
Vgns. b. Specie iua et pulchritudine tua. Accin-

Tj ὡραιότητί cov, xal τῷ xdA4et σου. Περί-

gere, inquit, gladio tuo simul eum decore et (. ζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου, qnot, μετὰ τῆς ὡραιότη-

pulcbritudine tua, ut gladio inimicos terreas, et
virtutum pulchritudine amieos trahas. Nec abs re
est, speciem οἱ pulchritudinem idem signiflcare.
[Vel, per gladium, Dei Verbum, et, per femur,
lucarnationem intellige : qua& incarnatio juxta

alium sensum dictiohis Grecs, facta est in tempestivitate , boc est,

τός σου, xal τοῦ χάλλους σου, ἵνα τῇ μὲν ῥομφαία,
τοὺς ἐχθροὺς qo6f * τῇ ὡραιότητι δὲ τῆς φυχῆς, καὶ
*ip χάλλει «ῶν ἀρετῶν, τοὺς φίλους ἑλχύσῃης. O0x
ἀποιχὸς δὲ ὡραιότητα xal κάλλος τὸ αὐτὸ ση-
μαίνειν.

in tempore opportuno. Dictio

nim ὡραιότης et speciem, hoc est, pulchritudinem significat, et tempestivitatem.]

Et intende. Hoc est adsuge motum atque impe-
Qq3um toum.

Et prospere procede. loc est, virtute ipsa perfice
quodcunque cupis.

Et regna. Dominare omnibus, inquit, qui tibi
3xesSlilerunt. Et lice verba hac, imperativi sinl
Aodi, vim tamon optativi habent. quemadmodum

Καὶ ὄντεινον. Καὶ ἐπίτεινον τὴν ὁρμήν σου.
Καὶ Σατευοδοῦ. Καὶ κατόρθου πᾶν ὃ θέλεις.

Καὶ βασίΆευε. Καὶ χνρίευε τῶν ἐπερχομένων
σοι. El δὲ xal προστακτικὰ ταῦτα δοχεῖ, ἀλλ᾽ ὀὕτως

3j Γραφὴ τὰ εὐχτικὰ σχηματίζει. Ἁγιασθήτω γὰρ,

sepius apud Scripturam repetitur .. Samiificetur, D φησὶ, τὸ ὄνομά cov, ἑλθέτω ἡ βασιλεία cov,

inquit, nomen tnum , adveniat regnum (uum, ᾗαί

Υεγηθήτω τὸ 064npá σου, xaX τὰ ἑξῆς.

volunias tva **, [qux verba non optativi, sed imperativi sunt modi, ut ex lectione Greca manife-

stissime patet : el tamen optantis animum referunt.]

Propter vesilatem el. mansuetudinem et justitiam.
Omnia hec, inquit, operare, et vince, ut veraz,
mitis, et justus. Omnibus enim his pollebat Chri-
stus virtutibus. Ego enim sum via εί veritas ** ;
Wem, liscile a me quia humils sum^*, οἱ alibi :
Sic decet. adimplere nes omnem justitiam ", EA
aliter : Hac que dicta suot facito, ut in terra, loco
mendacii, feritatis ct injustitlie, veritatem, rmanu-
&uetudiaem οἱ justitiam semimes.

** Joan. xi, 98.

* Psal. οχι, 15.
*! Matth. ut, 15.

^ Matth.

Ἔνεχεν ἀ.ληθειᾶς xac πραότητος xal διχαιο-
σύνης. Πάντα ταῦτα κατεργάζου, καὶ vixa, ὡς ἆλη-
0hc χαὶ πρᾶος, καὶ ὡς δίχαιος. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ὁ
Κύριο; Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀἸήθεια - καί *
Μάθετε dx' ἐμοῦ, δει αρᾶος εἰμ' χαί. Οὕτω
Υὰρ αρέπον ἡμῖν ἐστι π.ληρῶσαι πᾶσαν διχαιο-
σύνην. *H, Τὰ ῥηθέντα φοέησον, ἵνα χατασπείρῃς
ἐπὶ γῆς ἀλήθειαν καὶ πραότητα καὶ διχαιοσύνην,
ἀντὶ ψεύδονς, καὶ ἀγριότητος, καὶ ἀδιχίας,

vi, 9, 10. 35 Joan. xiv, 6. **Matth. xi, 99.

495

COMMENT. IN PSALMOS.

(9l

- Kal ὀδηγήσει σε θαυμαστῶς ἡ δεξιὰ cov. A. Et deducet. te mirabiliter dextera tua. Dextera,

'Ayáqy σε ἐπὶ τὰ τοιαῦτα κατορθώματα ἡ δεξιότης
σου, τουτέστιν, ἡ ἀγαθή σου φύσις' αὐτὸς γὰρ
οὐτῷ ἀρχέσεις, μηδενὸς ἑτέρου δεόµενος. θαυμαστὸν
δ τὸ 09' ἑανυτοῦ ἐδηνεῖσθαί τινα.

Τὰ B&1n σου ἠκονημένα, δυγατὲ, «αοὶ ὑπο-
κάτω σου πεσοῦνται v καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ
Βασιλέως. Πάντες οἱ ἐξηγηταὶ, xa8' ὑπερδατὸν
συντάσσουσι τὸ ῥητὸν, olov Τὰ βέλη cov ἠχογη-
ένα, δυνατὲ, ἐν xaybla τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασι-
Jénc. — Λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, κατά
παρένθασιν. Βέλη δὲ τοῦ Χριστοῦ, οἱ τοῦ Εὐαγγε-
λίον λόγοι, διὰ τε τὸ ταχέως διαδραμεῖν τὴν οἶχου-
µένην, xaX διὰ τὸ εὐστόχως βάλλειν τὰς εὐαισθή-
του; φυχάς * Ἱχονημένα δὲ, διὰ τὸ λαμπρὸν xat τὸ
τμητικόν. Λάμπουσι γὰρ τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τέµνουσι
th» ἁμαρτία». Δυνατὺν δὲ λέχει τὸν Χριστὸν, οὐ uó-
vov διὰ τὴν παντολύναμον αὐτοῦ θεότητα, ἀλλὰ xal
διὰ τὸ νιχῆσαι τὸν διάδολον, τῇ ἀνδρίᾳ τῶν τῆς &v-
θρωπύτητος ἀρετῶν. Ταῦτα δὲ «Xx βέλη, ἐν «f, xap-
δίᾳ πεπήγασι τῶν πρὶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως θεοῦ,
ὡς δύνασθαι την πληθὺν αὐτῶν λέχειν, Τετρωμένη
drd xq εἰμὶ ἐγώ. Τρώσαντες (57) γὰρ, oóx ἀνεῖλον,
ἀλλὰ μᾶλλον νεχροὺς ὄντας εἰς ἀρετὴν ἐζώωσαν, καὶ
εἴλχυσαν πρὸς τὸν θεῖον ἔρωτα. Λαοὶ δὲ ὑποκάτω
σου πεσοῦνται, τουτέστιν, ὑποπεσοῦνταί oot δι
ὑποταγῆς πολλοὶ, ὅσοι δηλαδὴ ἐτρώθησάν. εἶεν δ᾽ ἂν

inquit, tua, hoc cst, bona ac recta tu4 natura de-
ducel te ad prazclara : hac nimirum virtutis opera.
Tu euim ipse tibi satis es, et nullo alio indigcs
auxilio. Admiratione autem summa dignum est,
quod a se ipso quis ad rectam virtatum semitam
deducatur.

Vens. 6. Sagitt& tue acute, o potens, populi sub
te cadent. in corde inimicorum regis. Expositorcs
omnes, per liyperbaton construunt presentis ver-
siculi verba, lioc pacto : Sagitte tue acute, ὁ
potens, in. rorde inimicorum regis infze sunt. Et
quod ait: Populi sub te cadent, per paremiliesim
jacet. Sagitte autem Christi, evangelici sunt scr-
mones, qui petquam celeriter universum orbem per-
currunt, et icio certissimo bene sentientes animas
feriynt : qui sermones acuti effecti essedlcuntur, et
propter summum eorum splendorem, et propter in-
cidendi vim. Nitidi ením sunt et ipsa veritate splen-
descunt, ac pariter incidunt peccata. lllud autem
animadvertendum | est, quod dictio, Acute, partici-
plum passivum est a verbo Acuo : quod ex Grac
lectione clarius patet. Potentém vero Christum ap-
pellat, non solum ob omnipotentem divinitatem,
sed etiam quia fortitudine 4ο robore, et humanis
virtutibus demoaem superavit. Hz iyitur sagittsé
in eorum corde infixe sunt, qui antea Dei Reyis
inimicl erant, ία ut eorum multitudo nuric dicere
possit [quod in Canticis caticorumlegimus] : Vslne-

βέλη Χριατοῦ xal οἱ ἁπόστολοι, ἡκονημάνα διὰ τὸ ϱ rata ego sum a charitate, hoc est [ 8 sagittis aut

λαμπρὸν τοῦ βίον, xai τὸ παρεισδύεσθαι ταῖς xap-
δίαις τῶν μαθητευοµένων, διὰ τῆς διδασχαλίας.
Μέχρι τούτου τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ
λότοις ἑνδιατρίφας, ἄνεισιν ἤδη καὶ ἐπὶ τοὺς τῆς
θεότητος αὐτοῦ.

tur. Quotquot nimirum ab lujusmodi sagittis fuerint
an»ostolos possumius intelligere, qui acuti, hoc est,
splendorem ; et quia propria doctrina in discipulorum corda penctrarunt.

a jaculis charitatis] ; hujusinodi autem sagitta ictu
suo vulnerant quidem, sed non interimunt, quini-
mo eos potius qui olim virtutibus mortui erant vi-
villcant, et ad divinum amorem pertrahunt." Sequi-
tur : Populi sub te cadent, hoc est, tibi subjicien-
vulnerati. Per sagittas etiam Chrisi
nitidati, ac lucidi eese dicuntur, propter vitz
WMactenus de Christi

lumanitate sermo fuit, deinceps de illius divinitate pertractat.

'O θρόνος σου, ὁ θεὸς, εἰς τὸν αἰῶγα τοῦ
αἰῶνος. 'O θρόνος, βασιλείας Gv σύμθολόν, τὴν βα-
σιλείαν αἰνίττεται. Λέγει δὲ, ὅτι Ἡ βασιλεία σου,
ἀῑδιος. "Opa Ck, ὅπως θεὸν φινερῶς τὸν 'Χοιστὸν
ὠνόμασεν.

Ράδόδος εὐθύτητος ἡ ῥάόδος τῆς ϕβασιᾷείας
σου. Ἡ ῥάδδος, τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας σύμθολον.
'H δ.καστιχἠ σου οὖν, φησὶν, ἑξουσία, εὐθύτητός
ἔστιν, ὀρθῶς διγάζουσα. "H χαὶ ἄλλως , ῥάδδον νόει
pot τὴν παιδευτιχὴν δύναμιν, αὕτη οὖν, εὐθύτητός
ἐστι, διχαίως µαστίζουσα.

Ἡγάπησας δικαιοσύνη», καὶ ἐμίσησας ávo-
plar. ᾿Ανομίαν λέχει τὴν ἁδιχίαν. Ποιχίλως δὲ τῷ
X ριστῷ προσμαρινοεῖ τὴν δικαιοσύνην, ὡς ἅπαντχς

γεῃς. 7. Thronus tuus in seculum seculi. Thro-
nus est. regi: dignitatis indicium, unde per thro-
num, merito regnum signilicatur, εἰ sensus est :
Regnum tuum zternum erit, ex quibus verbis
apertissime patet, quod Christum. Propheta Deuin

jp esse intellexerit.

Virga diréctionis, virga regni tui. Per virgam,
judicis auctoritas ac potestas designatur. Judicis,
inquit, polestale recte uteris. Recte enim judicas,
et juste procedis. [ Vel aliter, per virgam directio-
nis, castigandi potestatem intellige : qua meritó
ita appellatur, quia dum pravos juste castigat, eis-
que supplicium infert, inultos hujusmodi exemplis
ad rectam virtutum semitam dirigit. ]

Vens. 8. Dilexisti justitiam εί odis i iniquitatémi.
Per iniquitatem injustitíam intelligi. Variis autem
modis Propheta Christo injusti&am ascribit veluti

Varie lectiones.

(57) Av2.abh οἱ λόγον.

ms

495

EUTHYMII ZIGABENI

496

ei qui universum orbem judicaturus sit. Deinde A χρῖναι µέλλοντι, Εἶτα πάλιν πρὸς τὸ πρόσλημµα

rursus ad assumptum hominem sermonem suum
iterum convertit, dicens :

Propterea unzit te Deus, Deus (uus oleo exsulta-
Aionis pre participibus tuis. Participes, ii dicuntur
qui inter se in aliquo communicant, hoc est, qui-
bus aliquid commune est. Christo autem in nomi-
χιὸ reges omnes communicant : quia christi
omnes, id est, uncti appellantur, eo quod oleo uncti
siut. UÜngebantur enim olim reges, verum illos
Quidem prophet vili hoc, atque usitato oleo un-
gebant, iu regni signum : te vero, inquit, longe
aliter , atque illi inungebantur, Deus unxit in
regem. Unde alibi de Christo scriptum legimus :
Ego autem constitutus sum. Rez ab eo ". Non
hujusmodi, inquit, tu. oleo unctus es, sed oleo
.exsultationis. Quemadmodum vero cum gladium
«Doi el arcum, et sagittas dicimus, aut quid simile,
-e3 non demisse, aut bumano aliquo more intel-
ligiimus, sed divinam quamdam vim, atque effi-
cacian per ea significamus , ita et per olei un-

ποιεῖται τὸν }όγον.

Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε d θεός σου, ξλσιο» dpa A-
λιάσεως, παρὰ τοὺς µετόχους σου. Μέτοχοί εἰσιν
ol χοινωνοἰ, Κοινωνοῦσι δὲ τῷ χριστῷ τοῦ τοιούτου
ὀνόματος πάντες οἱ βασιλεῖς, χριστοὶ xal οὗτοι χα-
λούμενοι, παρὰ τὸ χρίεσθαι’ ἀλλ᾽ ἐχείνους μὲν προ-
φῆται ἔχριον τὸ ἔλαιον σχευαστὺν εἰς βασιλείας
σύμθολον * σὲ δὲ τρόπον ἕτερον παρ) αὐτοὺς ὁ cbe
ἔχρισεν, ὡς βασιλέα. Ἐγὼ δὲ, qnot, κατεστάθιν
βασιεὺς ὑπ αὐτοῦ, καὶ οὐ τοιοῦτον ἔλαιον, ἁλλά
χρίσιν ἀγα-λιάσεως. Ὥσπερ οὖν ῥομφαίαν θεοῦ
xal τόξα xal βέλη ἀχούοντες, εἴ τι τοιοῦτον, o)
ταῦτα (58) παχυμερὲς νοοῦμεν, ἀλλὰ «hv τούτων

B ἐνέρχειαν, οὕτω xax ἔλαιον νῦν, τὴν χρίσιν νοµίζο-

psv. Χρίσις δὲ ἁγαλλιάσεως, dj ἐπιφοίτησις τοῦ
ἁγίου Πνεύματος * χαροποιὸν δὲ τὸ ἅγιον Πνεῦμα.
Καθόλου δὲ ἡ χρίσις, ὅτι xal ὅλον ὅλῳ συνῆν, xal
οὐχ ix μερικοῦ χαρίσµατος, ὡς ἐπὶ τῶν πνευµατο-
φόρων ἀνδρῶν * καὶ κατὰ τοῦτο γὰρ διέφερε. ——

.etionem hic quo unctum esse legimus dilectum, aliud quiddam quam verba sonent intelligendum
st : sancli nimirum Spiritus adventus, qui lztitiam et gaudium afferre secum solet. Integra autem
ac perfecta fuit haec Christi inunctio, quia non ut in aliis spiritualibus hominibus esse solet, ex quadam
chrisinatum parte Spiritus in Christo inerat, sed totus per omnes partes eum repleverat : qua in re cz

deris omnibus longe przstabat.

Ves. 9. Myrrha et stacte et casia a. vestimentis
tuis. Per vestimenta divinitatis Christi, animam
et carnem intelligimus assumpti hominis, quibus
Christi divinitas ineffabiliter cireumamicta erat, et
qua Apostolus ad llebreos velamen appellavit di-
cens : [Christum iuitiasse nobis viam novam per
velamen **, id est, per carnem suam. ] Verum ad
sensum verborum Prophete diligenter attende :
Caro, inquit, tua morteur. patietur, sed non. cor-
ruptionem : et anima (ua ad inferos descendet.
Myrrba etenim inungi solebant mortuorum hoii-
num corpora, ut incorrupta servarentur. Et stacte
humor quidam est, qui emanans a myrrha stillat ;
omnis autem stilla, seu gutta, ut inquit Basilius,
deorsum fertur, et ad inferiora delabitur. Dum

igitur myrrbam et stactem proventuras dicit a ve-

Zpnóüpra xal στακτὴ xal κασσία, ἀπὸ τῶν ἱματίων
σου. Ἱμάτια τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἡ τοῦ mpos-
λήμματος ψυχἠὴ xal σὰρξ, ol; ἐχείνη ἁποῤῥήτως
ἐνεχωρήθη, ἃ xal παραπετάσµατα χαλεῖ Παῦλος ὁ
ἁπόστολος. Βούλεται δὲ νῦν ὁ Προφήτης εἰπεῖν, ὅτι
'Ex μὲν τῆς σαρχός σου,, νέχρωσις ἔσται xal ἀδ.α-
φθορία” τούτων γὰρ σύμθολον dj σμύρνα: τοῖς νε-
xpol; γὰρ σώμασιν ἁδιαφθορίας ἔνεχεν ἑἐπαλείφε-
ται ἐχ δὲ τῆς φυγῆς σου, χάθοδος εἰς &ónv* ἡ
σταχτὴ γὰρ τὸ ὑγρὸν τῆς σμύρνης ἑστὶν, όσον αὐ-
τῆς (ὅ9) ἀπολαθόμενον καταστάζει' πᾶσα δὲ στα-
γὼν, χατωφερὴ», ὡς ὁ μέγας ἑξηγήσατο Βασίλειος.
Ἡ δὲ χασσία, φλοιῶδες ἄρωμα εὐωδέστατον. Αἱ-
νίττεται δὲ διὰ ταύτης τὴν εὐωδίαν τοῦ Δεσποτιχοῦ
σώματος» φύσει γὰρ ἣν εὐῶδες, διὰ τὴν άναμαρ-
τησίαν.

stimentis divinitatis Christi, id est, a corpore et ab anima ejus, quid aliud quam corporis mortem
absque corruptione, et anim: ad inferos descensum significat? Casia etiam corlex quidam est
-odoratissimus. Per casiam igitur, suavissimum Dominici corporis odorem significat, quod natura
ipsa optiini.erat odoris, eo quod sine peccato semper fuerit.

. A domibus eburneis. 1n Grz:co pro a domibus legi-

Απὸ βάρεων ἐλεφαγτίγων. Βάρεις ἑἐχαλοῦντο,

mus, βάρεις ἀπὸ βάρεων. Dicuntur autem βάρεις et D οἱ οἴχοι χαὶ οἱ ναοἰ. Τὴν φυχὴν δὲ καὶ τὸ σῶμα

-üomus et teimppla. Per domus igitur, seu templa,
animam et assumptum Christi corpus Intelligit,
qua et divinitatis vestimenta superius appellavit,
et nunc ejusdem donios appellat seu templa. Ordo
autem talis sit; Myrrha et stacte el casia erunt]

T&v ὀνομάνει Báget;* ὡς γὰρ μάτια ταῦτα, οὔ-
τω χαὶ οἶκος xal ναὺς τῆς θεότητος" olov ἔσται
τὰ ῥηθέντα, ἀπὸ τῶν ἱματίων σου, λέγω δὲ ἀπὸ
βάρεων * «b. δὲ Ἑ 1εραντίνων, ἀντὶ τοῦ λαμπρῶν;
λαμπρὰ γὰρ τὰ ἑλεφάντινα, διὰ τὴν ἄγαν ατιλπνότητα,

2 vestimentis tuis ; a tuis, inquam, eburneis domibus seu temp!is. EUurneis autem: dixit pro splendidis.

Candidum enim ebur est et splendescit.

* Psal. n, 6, ** Hebr. x, 20.

Varie lectiones.

(b8) "Ic. παχυμερῶς.

(59) ΑΙ. ἀποθλ.θόµενον.

i9T

COMMENT. IN PSALMOS.

498.

εξ ὧν ηὕφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων A — Ex quibus delectaverunt te. filie regum in honore.

ἐν τῇ τειµῇ σου. "Qv ἕνεχεν, τοι διὰ τὴν vé-
Χοωσιν xai ἀφθαραίαν, καὶ εἰς ἄδου κάθοδον, xal
ὅσα περὶ τὸ ἐχούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πᾶθος σου,
πηὔφρανάν σε al πιστεύσασαι φυχαί ' ταύτας γὰρ
ὑποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. El γὰρ υἱοὶ xal
συγχληρονόµοι τῆς βασ.λείας ol. ἁπόστολοι, δῆλον
ὡς βασιλεῖς * οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων
δ.ὰ τοῦ θείου βαπτίσματος ἐγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ
Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγε.ίου ἐγὼ ὑμᾶς ἑγέν-
νησα. Ηὔφραναν δἐσε πῶς: 'Ev τῷ τιμᾷν os
ἀφευδῶς, ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν, xa0' ὑφηλοτέραν ἐπι-
6ολἠν κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή-
σεις, ὅτι ποιχίλη ἀρετῶν εὐωδία ἁποπνεῖ τοῦ σχη-
νώµατός σου xal οὐ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ xal τῶν
xatà τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρῶν. 'H Ὑὰρ ποι-
χ.λία τῶν ἀρωματιχῶν εἰδῶν, τὴν ποιχιλίαν τῆς
εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἓξ ὧν ναῶν ηῦ-
φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίµως Ex πίστεως δαµά-
p:vot. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς Ίδη γεγονὸς λέχει,
νόμῳ προφητεία. (60), ὡς ποιῄσει * τὸ δὲ, θυ]ατέ-
pec βασιέων àv τῇ zip σου, ὅτι οὖκ ἰδιῶται
μόνον, ἀλλὰ χαὶ βασιλεῖς σε τιµμήσουσι * xal τὸ
παραδοξότερον, al µυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε-
ναι, xai àv. τοῖς ἁδύτοις τῶν βασιλδείων θαλαμευό-
µεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Alxa-
τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλα[.

tuo. Propter quz, inquit [propter tuam nimirum
mortem, incorruptionem et descensum ad inferos,
et propter quecunque alia que ad voluntariam
pro hominibus passionem tuam pertinent], creden-
tes et fideles anima delectaverunt te. Eas euin
intelligimus regum filias appellari, quia si apo-
stoli, filii atque hxredes sunt ccelestis regni, ma-
nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur.
apostoli credentium aninias per sacrum genuerunt
baptisma : Per Evangelium enim, iuquit Apostolus,
ego vos genui "*. Sed quomodo delectaveruat te ? Dum.
scilicet non ficto animo te colunt. Verum hac
juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta alium
sensum, qui clarior videri potest, die, quod varius
ac multiplex virlutum odor spirat ab assumpta
Christi humanitate : neque ab ea solum, sed 2
multis etiam praclaris templis atque Ecclesiis
qua in universo orbe sitze sunt. Multiplex namque
odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu-—
tum odorem significat : ex quibus, inquit, templis
delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide
dueti, magna illa templa tibi construxerunt. Dele-
claverunt. autem dixit, ut jam factum, et prateri«
tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiz
Filia preterea regum in honore tuo id facient,
quia non plebeii ac populares tantum, sed reges-

etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis admirandum videri poterat] ipse etiam regum fi-

]:$, que innumeris custodum oculis in regum perenne observarentur :

Catherina, et alie quam plurimae.

qualis fuit sapientissima-

Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν» σου. Bacl- C Vins. 10. Astitit Regina a dextris. ttis. Per re-

λισσαν ἐνταῦθα λέγει «hy συναγωγὴν τῶν εὔσεθε-
:ατάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ-
σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, ἱπρότερον
τοῖς εἰδώλοις χεχωλυμένην * fiw; ἑθασίλευσε μὲν
τῶν παθῶν * συνεθασίλευσε δὲ si νυµφίῳ βασιλείαν
οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος χάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ
Πατρὸς, ὡς ὁμόούσιος xat ὁμότιμος * αὕτη δὲ παρ-
έστηχεν ix δεξιῶν τοῦ νυµφίου, μετὰ τῶν ἁσωμά-
των δυνάµεων. El γὰρ xaX νύμφη bati χαὶ βασίλισσα,
ἀλλὰ χτιστής ἐστι φύσεως, xal ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ
xa τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε xal παραστά-
σεως. Οὐκχ ἑναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περὶ
τοῦ θεοῦ, ὅτι Συν ήγειρε, καὶ συνεκάθισε» ἡμᾶς
ἐν τοῖς οὐραγοῖς, ἐν Χριστῷ ᾿]ησοῦ. Διὰ Χριστοῦ
γὰρ, φησὶ, τοῦ Κυρίου καθἰσαντος ola χεφαλῆς
$ Gv, συομµετέσχε τῆς τιμῆς xal τὸ λοιπὸν σῶμα
τῆς Ἐχχλησίας.

ginam hie religiosissimam Christianorum Ecclesiaur
intelligit, quam antea idolis ac simulacris addt-
ctam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il-
lam nimirum fldem quam in eum liabuit ; quz ideo
regina esse dicitur, quta animi perturbationibus
imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suc
Christe conregnat in colesti regno. Et ipse quidem
Sponsus considet a dextris Patris, tanquam ci
consubstantialis, et eodem honore praeditus. Ipsa
autem regina Ecclesia non considet, sed astat a
dextris Sponsi, una eum incorporeis potestatibus.
Nam eisi sponsa sit οἱ regina, attamen creata
quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod
tam lionorotum ordinem, et statum adeo sublimein
sit eonsecuis. Nec repugnant qua legimus apud
Psulum, quod Considere nos fecerit Deus in colesti-
bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad-

impletum est, Christo scilicet illic considente, qui nostrum caput est, et. honorem illum nobis. omni-
bus, hoc est. reliquo Ecclesi corpori communem esse effecit.

Ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ xepi6sCAnpérn, πε-
ποικιᾶμάνη. Περιθεθλημένη μὲν, àv. ἰματισμῷ
λαμπρῷ, ftot τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος,
3 τῇ περιδολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος * πεποικιλµένη

59 | Cor. iv, 15. *! Ephes. 1,6.

In vestitu deaurato circumamicta varieiute. Cir-
cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri
baptismatis gratia; vel amictu et voste sancti
Spiritus, οἱ virtute honestarum virtutum. Απ

Varie lectiones.

(60) Al. à; ποιήσει xal παραχατιών.

499

EUTHYMII ZIGABENI

300

ertum enim et varictatem intellectualem | intelligit, A δὲ, τῇ ποικιλἰᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ

quemadmodum in progressu manifestius docet.

Vgns. 11. Audi, filia, el vide, et inclina aurem
tuam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam
Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi
eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho-
mines enim impossibile est eamdem et sponsam
ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile
est. Spirítuali enim modo hxc fiunt ; quippe cum
per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri-
Situs, et per baptismi regenerationem eosdem ad-
eptet in filios. Audi jgitur, inquit Propheta, qus
dico, et vide : omnia illa nimirum, qua propter te
passus est Sponsus, aut quacunque fecit. admi-
randa, et inclina »urem tuam illius przeceptia.

Et obliviscere populum tuum. Gentis tux, prave
nimirum conversationis illorum et prioris vitx.

Et domum patris tui. Et templum diaboli patris
tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia-
bolo nascitur **. Obliviscere etiam scelestorum sa-
erificiorum ac festivitatum illarum quas imple
elim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo
dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito-
ves aibi aseribebant fabulosos illos deos. Quid igl-
tur ad hec dicent Jud:i? Certum cnim est, quod
de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum
lege cautum essel, ut a patriis moribus non recc-
derent.

Vgns. 19. Et concupiscet Rex decorem tuum. Et
diliget te, inquit, si feceris quie dixi, Per decorem
vero, ut diximus, anima pulchritudinem intel-
ligit.

Quoniam ipse- est Dominus Deus. tuus, et ado-
rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab
eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. O im-
mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade-
rabis eum, inquit, ut. serva, tametsi ile 1e sibi
sponsam fecerit et filiam.

Vas. 19. Et filia Tyri in muneribus. Idola colebat
Tyrus οἱ impiissima inter omnes alias erat eivitas.
Predicit igitur ipsam etiam Tyrum Christo dona
allaturam essc; templorum nimirum constructio-
nes, oblationes et reliqua qua ad divinum per-
tinent cultum. Erit, inquit, in denis fllia Tyri, hoc
est, ipsa Tyrus. Est enim idiema Hebraicum, juxta
quod et (iliam Babylonis diei legimus, et (iliam
Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi-
tatem appellat, ad totius provincize comparationem,
cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo-
dum invenies in fine psalmi Lxxu [ibi : Ut aa-
muniiem — o:.nes laudationes (was. in portis filie
Sion.]

Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi.

** Joan. vin, 54.

λέγει περιθολὴν καὶ ποιχιλίαν, ὡς προϊὼν διδάξει
φανερώτερον.

"Axovcov, θύγατερ, καὶ ἴδε, ααὶ wAivoy τὸ
οὓς σου. "Opa πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ
Χρ:στῷ. θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ «tv αὐτὴν πά-
Àtv ὀνόμαξει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἕνεότι
τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύµφην xal θυγατέρα τοῦ αὐ-
τοῦ. ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευµα-

. τιχἁ váp * καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὺ-

c3

αγγελίου * ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος.
"Axoucoy, φησὶν, ἃ λέγω, χαὶ ἴδε ὅσα διὰ σὺ πέπον-
θεν 6 νυµφίος * fj σα πεποίηχε θαύματα * καὶ χλῖ-
vov τὸ οὓς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτον.

Καὶ ἐπιλάθου τοῦ AaoU σου. Τοῦ ἔθνους σου,
τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς
προτέρας διαγωγῆς.

Καὶ τοῦ olxov τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ
«oU διαθόλου, τοῦ πατρὀς σου. Πᾶς yàp, φησὶν,, ὁ
ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαδὀ.ἰου γεγένηται.
Ἐπιλάθου καὶ τῶν μιαρῶν θυσιῶν, χαὶ τῶν ἐναγῶν
ἐχείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας
ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς µνθευοµένους θεούς. TI δ' ἂν
εἴποιεν Ἱουδαῖοι πρὸς «αῦτα; Προδήλως γὰρ, οὗ τὴν
αὐτῶν λέγει συναγωγ]ν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί-
στασθαι τῶν πατρ΄ων.

Ἐπιθυμήσει ὁ βασιωεὺς τοῦ κἀά.ους σου.
Καὶ ἀγαπήσει σε, el ποιῄσεις ἃ εἶπον. άλλος ξὲ

ταύτης, ἡ Ψυχικῇ ὁραιότης, ὡς εἴρῆηται.

ὍὋει αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ xpocxv-
νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθηςι.
'O Δεσπότης αού ἑστιν, ὡς δημιουργός. Ὢ τῆς
ἀπείρου συγχαταθάσεως xal φιλανθρωπίας! Καὶ
προσκυνῄήσεις αὐτῷ δουλικῶς, sl χαὶ νύμφην xal
θυγατέρα σε πωποίηχε.

Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροιςο. Κατείδωλος ἣν
ἡ Τύρος, xaX δωσσεδεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων
ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι xal αὐτὴ δωροφορήσει
τῷ Χριστῷ ναῶν οἰχοδομᾶς, xal ἀναθήματα, xal
τὴν ἄλλην λατρείαν. "Ἔσται, φησὶν, bv δώροις. Θυ-
Ίάτηρ δὲ Πύρου, ἂν τοῦ, fj θυγάτηρ Tope:
ἰδίωμα γὰρ xa τοῦτο "Efpatxóv * Ὁὕτω γὰρ xai τὸ,
θυγάεηρ Βαθυλὤνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. θυγα-
τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν,
$c αὕτη µέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου
ζητῶν, εὑρήσεις χαὶ (68) εἰς τὸν off φάλμὸν, lv. τῷ
τέλει.

Τὸ πρὀσωπόν σου «ιταγεύσονσιν» πάντες οἱ

Varie lectiones.
(61) Al. Zfiset περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἓν τῷ οβ’ φαλμῷ, lv τῷ τέλει.

51

COMMENT. IN PSALMOS.

502:

&eUciot ϱοῦ Aaov. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν A Per veltum seu [si ita. mavis reddi] per faciom,

χαλεῖ’ χεφαλὴ δὲ enc συναγωγῆς τῶν κιστῶν, ὁ Xpt-
στὸς, ὃν λιτανεύτουσι, τουτέστιν, ἱχετεύσουσιν, ἢ τι-
µήσουσιν, ὡς θεοδοτίέων εἶπεν, βασιλεῖς xal ἡγεμόνες'
εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήχοοι. "H καὶ πρόσ-
ωπον τῆς Ἐχχλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι xal
αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας θεοῦ.

seu (ut diximus) facies Ecclesie, sacerdotes dici
quam intercessores suos ad Deum.

Πᾶσα ἡ δόξα τὴν θυγατρὸς τοῦ faetléoc
ἔσωθεν. "Iva. gh νοµίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν
εἴρηκεν ὀπίσω περιθληµάτων, fj κάλλους, μεθιστᾷ
τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων * ὅτι
πᾶσο ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ χόσµος
αὐτῆς, ἐν τῇ φυχῇ αὐτῆς ἐστι. (63) Τὸ λογικὸν γὰρ

ipsum eaput fatelligit. Gaput autem congregationis,
atque Ecclesix fidelium, Christus est, quem de-
precabuntur, hoc est, cui supplieationes ferent,
πο], quem honorabunt (ut reddit Theodotio) reges
et duces, Quod si principes eum honorabunt. multo
magis etiam populi eis subditi. Et aliter : Vultus,

possunt, quos ipsi etiam reges Mhonorabunt, tan-

Vests. 14. Omnis gloria filie Regis ab intu;. Ne
fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in
precedentibus de vestimentis ac pulchritsdine
eorporis loqueretur, auditorem mentes nanc eri-
git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed ii-
tellectualia. quzedam et spiritu plena, dum dicit

κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Gib; ἀποδέ- B quod omnis decor, elegantia atque ornatus re-

yi*at.

"Ev κροσσωτοῖς xspi6sGAnpéyn, fte XoixiApéyn.
"Avo μὲν εἶπεν ἐν lpatio ud “ἐνταῦθα δὲ, ἐν χροσ-
σωτοῖς, τουτέστι ζώναις * τινὲς γὰρ, σφιγκτῆρσιν
ἑχδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωροῦνται χροσσοί. Ζώνην δὲ
νοήσεις τὴ» σωφροσύνην, συσφἰγγουσαν τὸ ἐπιθυ-
μητιχὸν µέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί - ὁ
Υὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, χατορθώσει πθλλά.
"Αλλοιτὸ, 'Ev κροσσωτοῖς, .Ἑν κροσσοῖς εἶπον,
πκροσσοὺς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, fj
τὰς διαφορὰς τῶν πνευματιχῶν χαρισµάτων.

Ἀπετεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὁὀπίσω
σὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν
συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενἰα πολιτευθἠσεται͵
ἀλλ’ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον * μετὰ γὰρ
τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ
Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ-
vot. "Άλλες δέ φησιν, ὅτι θυγἀάτηρ καὶ νύμφη μέν
ἐστι πᾶσα φυχἠ, διὰ τελειότητος οἰχειωθεῖσα θεῷ;
παρθένος δὲ, fj καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι
δὲ ἀτελής ^ ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα
τῆς τελειοτέρας (63).
perfectionem nondum consecuta ; atque ideo h:c
secunda Deo adducitur.

Ab zinclov αὐτῆς ἐπεγεχθήσονται. Λἱ xaX
Bit xal δόγµασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ xat θυγατρ),
Ζα) μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα,.

Ἑπενεχθήσονται àv εὑρροσύγῃ. xal ἆγα.λ.1ιά-
σθι. Φησὶν ὁ ἁπόστολος Παῦλος ' θλίφιν τῇ σαρχὶ
ἔξουσιν al Υαμούμεναι, δηλαδη μεριμνῶσαι περὶ
τοῦ ἀνδρὺς, περὶ τέχνων, περὶ οἰχετῶν, περὶ τῆς ol-
xíae, καὶ τῶν τοιούτων * ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ-

99 | Cor, vit, 98 seqq.

gins est in ejus anima. Rationalem enim pulchri-
tudinem Deus diligit, ornatumque ct stolam non.
auro, sed virtute insignem.

In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe-
rius quidem dixit i» vestitu, modo autem in. fim-
briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui ín cisgwlis
transtulerunt, a quibus flibrie qusedam depeu-
dent, Per zonam vero, temperantiam aut mode-
siam intelliges, qu:e coucupiscibilem anitnz par»
tem coercet, a qua multe alie dependent virtutes.
Nam qui concupiscentiam temperantia zona refre-
naverit, przclara alia etiam mulia peraget. Alii
vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir-
tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel-

C jieunt.

VgRs. 15. Adducentur Regi virgines pos! eam.
Virginitatem quidem introducendam praedicit, sed
non statim ab initio congregationis fidelium, atque
ideo dicit : Post eam, hoe est, aliquanto post tem-
pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multe vir-
gines per apostolurum doctrinam Christo allatze
sunt. Quidam per sponsam et filiam, omnem ani-
mam intelligunt, quie summa benevolentia familia-
ritate Clristo conjuncta sit, ac majori prodi:a
perfectione. Per virginem vero, illam quz ab affe-
ctibus quidem carnis munda sit, sed integram

post sponsam et filiam, loc est, post perfectiorem,

D Proxime ejus adducentur tibi. Tl» nimirum,

quz moribus et sapientía proxima sunt, quaque
a sponsa regis filia non longo disseparantur inter«
vallo.

εις, 16. Adducentur in letitia et exsultatione.
Docuitenim nos Paulus**-**, quod mulietes qux» ma-
vrimonium virginitati praponentes nupserint, affli-
ctionem habiturz sunt, sollicitte nimirum de viro, de
liberis, deservis, de domo, deque tota re familiari :

Varii lectiones.

(62) Al. Yoyixóv.

(65) Al. ᾽Αναγωγιχῶς δὲ’ "Όσαι ἂν τὴν παρθενίαν
ἀγαπήσωσιν, μιμοῦνται τρόπον τινὰ τὴν Osoxóxov,
χαταχολο»θοῦσαι δηλαδη αὐτῇ διὰ τῆς µιµήσεως *

ὥστε xav' αὐτὸ δη τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες
Χριστοῦ. Φησ'ὶ γὰρ ὁ ἐν θεολ’γίαις μέγας Γρηγόριος’
Χριστὺς ἐχ Παρθένου: γυναῖχες, παρθενεύξτε, ἵνα
Χριστοῦ γἐνησθς μητέρες,

Le

*03 EUTHYMII ZIGABENI $04
quibus sollicitadinibus b» virgines immunes sunt, À θενος ἁπαλλαγεῖσα, xoi mph; µήνον τὸν νοητὸν

cum ad unicum et celestem Sponsum solum spe-
ctantes, spiritualiter oblectentur,

Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum
ordines in Ecclesia statuentur : vel per templum,
collestem regiam intelligit, ad quam virgines addu-
centur ab angelis.

VghRs. 17. Pro patribus (tuis. nati sunt tibi filii.
Hiec ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia
jusserat Propheta a patria domo discedere, cop-
solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi-
rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas-
centur loco parentum ejus, atque in eorum
sufficientur dignitatem ; episcopique ac custodes
bominum, et Ecclesiarum przesides in toto orbe
constituentur : quod in sequentibus etiam magis
explicat dicens :

Constitues eos principes super omnem terram, Ad
Cliristum sermonem habet, cujus parentes seu
patres ex materno genere, Abraham fuit, ac czteri
patriarchae et prophetz ; filii vero apostoli ,quod in
dignitatem parentum Christi suffecti sunt ; effecti
nimirum et ipsi patriarcha, ac plurimarum gentium
patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui
etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe-
rent, utque veluti eximii quidam duces in univer-
sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim,
inquit, docete omnes gentes ; nec tantummodo

. dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed

etíam post mortem, Eorum enim przceptis ac moni-
tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab
eis diriguntur. Ostendant itaque Judmi, qui.
nam eorum filii imperaverint aliquando toti
terre : eum ipsi potius universo nunc orbi ser-
viant.

VzBs. 18. Memor ero nominis tui in omni genera-
tione εἰ generatione. Hoc ex persona Ecclesi di-
ctum est, postquam (am praeclaris donis digna
est habita. Repetitio autem illa generationis,
perpetuam prolem ac successionem. significat ; et
sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus
nomiue insignita mirum in modum gloriatur.

Propterea populi confitebuntur tibi in seculum.

Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D

es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent
innumeras.

Et in seculum seculi. Non in presenti tantum
seculo, sed etiam in futuro, quod seculum δ-
culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu-
datur.

In finem pro filiis Core pro occultis.

PSALMUS XLV.
In finem quidem dictum est, quia propheti:e quae

95 Mattb, xxvin, 18.

ὁρῶσα νυµφίον, χαΐρει πνευματικῶς.

Ἀχθήσονται slc vaóv βασιλέως. Ἡ ὅτι xal
παρθένων τάγματα τῷ xou τῆς Ἐκκλησίας ἄφο-
ρισθήσεται * d) vabv, τὸν ἑπουράνιον, χαὶ τὰ ἐν
οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθή-
σονται.

Arc τῶν πατέρων σου ἐγενγήθησαν οἱ εἱοί
σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συνα(ωγὴν τῶν πιστῶν sl.
ρηχεν * ἐπειδῆ yàp ἐχέλευσεν αὗτην ἀποστῆναι τοῦ
πατρῴου οἴκου, παρἀμυθεῖται ταύτην, ὅτι τέχνα
αὐτῆς, ἤγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες
διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων
αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν * χατέστησαν γὰρ kni-
cxomot xal προστᾶται τῶν χατὰ τόπους Ἐκκλη-
atv, ὃ xai διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν. εἰπών ᾿

Κωταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν
γῆν. Ἡ καὶ πρὸς τὸν Χριστὺν ὁ λόγος, οὗ πατέρες
μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, ᾽Αθραὰμ xai ol
λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται ’ υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό-
στολοι, οἵτινες ἐπανέδησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ-
pov αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, by. τῷ γεννη-
cat διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἕθνη, καὶ ἄξιω-
θέντες τοῦ πνευματιχοῦ χαρίσµατος. Αλλὰ xal
ἁπεστάλησαν ἄρχοντες παρ) αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν
γῆν. Πορευθέντες γὰρ, qnoi, μαθητεύσατε πάντα
τὰ ἔθνη. Οὐ µόνον δὲ ζῶντες Ίρξαν, ἀλλὰ χαὶ

C μετὰ θάνατον ' πάντες yàp οἱ πιστοὶ, πανταχοῦ

τοῖς νόµοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται,
χαὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες

υἱοὶ αὐτῶν Ίρξαν πάσης τῆς γῆς ᾽ (64) ἡ μᾶλλον
πάσῃ τῇ YT] δουλεύουσι.

Μγησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἓν πάσῃ γε-
ved xal γενεᾷ. Τοῦτο fj Ἐκκλησία, quot, τοιούτων
ἀξιωθεῖσα. ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς Υενεᾶς, τὴν εἰς
ἀεὶ διαδοχὴν σηµαίνει. Καὶ μὴν xol μιμνήσχεται
ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ * (65) ἐπεὶ xal ἀπ αὑτοῦ, Χριστιανὴ
χέχληται.

Διὰ τοῦτο ἐξομοογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. |
Διότι τοσαύτης µε προµηθείας Ἱξίωσας, πλήθη
πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ ὅλον τὸν ἀνθρώ-
πινον βίον.

Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἱῶγος. Καὶ οὐκ εἷς
τὸν τοῦ παρόντος χόσµον αἰῶνα µόνον, ἀλλά xal slo
τὸν τοῦ μέλλοντος * οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰὼν, ὡς τι-
µιώτερον xat ἀπέραντον.

Εἰς τὸ τόλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορὲ, ὑπὲρ τῶν
xpvglur.
ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ.
Elc τὸ τό.ος μὲν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν αἱ bv

Varie lectiones,

en "Ic. of.

(65) ΑΙ. Ἐπεὶ xol ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ χέχληνται.

505

COMMENT. IN PSALMOS. .

505

τούτῳ προφητεῖαι» προαχορεύει δὲ εὰς xavà τῆς Α hic continentur ad finem tendebant. Prsedicit au-

Ἐχκλησίας &v ἀρχῇ τοῦ χηρύγματὸς ἑπαναστάσεις
τῶν ευράννων, καὶ «hv ταύτης ὑπομονὴν, καὶ τὴν
ἑφεξῆς εἰρήνην. Aib καὶ μετὰ τὸν προλαθόντα
δικαίως τέταχται ' ixslvoc μὲν γὰρ, τὴν χλῆσιν
αὐτῆς περιέχει ΄ οὗτος δὲ, τὰ μετὰ τὴν χλῆσιν. "Ev
τισι δὲ τῶν ἀρχαίων ἀντιγράφων, οὐχ "Yxàp τῶν
viov Κορὲ, ἀλλὰ Τοῖς υἱοῖς Kopà, ἐπεγέγραπτο.
Καὶ δηλον, ὡς λήθῃ τοῦτο τοῦ xat' ἀρχὰς μεταγρά-
φαντος, ἀφ᾽ οὗ τινος διεδόθη xal πρὸς τοὺς ἄλλους.
Δυνάμεθα δὲ χαὶ οὕτως ἑρμηνεῦσαι τὴν ἐπιγραφὴν,
τὴν ὑπὲρ πρόθεσιν ἀντὶ τῆς διά λαμθάνοντες' ofov,
Διὰ τῶν viov Kopé. Ἐπονήθη μὲν γὰρ τῷ Δαθὶδ,
ἐμελῳδήθη δὲ, διὰ τῶν υἱῶν Κορέ’ qaot γὰρ τὴν
Ἑδραϊκὴν λέξιν xai τὸ, Διὰ τῶν υἱῶν, καὶ τὸ, Υ πὲρ

τῶν υἱῶν ὁμοίως σηµαίνειν. Ὑπὲρ τῶν κρυφίων B

δὲ, ἀντὶ τοῦ Περὶ τῶν χεχρυµµένων τοῖς πυλλοῖς *
αἰνιγματώδη γὰρ kv τούτῳ τὰ πολλἀ. Εἴρηται δὲ
προσώπῳ τῶν ἁποστόλων, xal τῶν μαρτύρων.

tem hiec psalmus futuros adversus Ecclesiam insul-
tus: qui mox ab evangelicse przdicationis initio
coneitandi erant . Ipsius etiam Ecclesie patien-
tiam et pacem demum secutam. Ünde non
immerito post precedentem psalmum collocatur.
llle enim Ecclesise vocationem continet, hic autem
ea qua» post vocationem subsecuta sunt. In aliqui-
bus autem veteribus exemplaribus inscriptum est :
Filiis Core * absque illa dictione pro; verum
patet id effectum esse scriptoris incuria, a quo
error in ceteros emanavit. Possumus etiam ezpo-
nere praepositionem pro, !oco prapoaitionis per,
ut sit sensus, quod per Filios Core decantatus
est hic psalmus, tametsi compositus a David. Aiunt
enim prezpositionem hanc apud Hebreos in utra-
que poui significatione. Quod vero ait : Pro oc-
cultis, expone, id est, de occultis. Multis enim
occulta, boc est, obscura atque ignota sunt, qus

in hoc psalmo continentur, efferuntur autem hujus psalmi verba ex apostolorum seu martyrum per-

sona.

Ὁ θεὺς ἡμῶν, καταφυγὴ xal δύναμιο. Ὅ
Χριστὸς εἰς ὃν ἡμεῖς πεπιστεύχαµεν, φἐύγουσι μὲν
. ἡμῖν, καταφυγή ἐστιν’ ἀνθισταμένοις δὲ, δύναμις *
αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο φεύχειν μὲν, τοὺς πειρασμούς
ἐμπίπτοντας δὲ, ἀνθίστασθαι δι) ὑπομονῆς' ὥστε μὴ
ἠττᾶσθαι τούτων.

Βοηθὸς iv θ.1ἱψεσιταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα.
Τὸ Σφόδρα, πρὸς τὸ, Βοηθὸς, ἁποδίδωσιν ὁ Χρυσό-
στοµος. Σχόπει δὲ, ὅτι αἱ OX perc εὑρίσχουσι τοὺς
χατὰ θεὸν ζῶντας, χαταδιώχουσαι αὐτοὺς, τοῦ θεοῦ
παραχωροῦντος, ἵνα Ὑυµνασθέντες, δοχιμώτεροι
γένωνται. 'H θ1ΐγψις γὰρ, φησὶν, ὑπομογὴν κατερ-
γάζται' ἡ δὲ ὑπομονὴ., δοκιμή». Ὁ γὰρ θεὸς οὗ
χωλύει μὲν τοὺς πειρασμοὺς, διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αἱ-
τίαν * ἐπιόντων δὲ, παρίσταται βοηθός.

Vgns. 2. Deus noster re(ugium et virtus. Christus
in quem credimus, et refugium nobis est, quoties
ab inimicis fugamur, et virtus etiam, hoc est, robur
seu potestas, quoties impetum illorum sustinentes
resistiinus. Ipse enim et tentationem fugere nos
jussit, et. irruentibus in nos inimicis, per patien-
tiam resistere, ne ab illis superemur.

Adjutor in tribulationibus que invenerunt os
valde. Dictionem Valde, Chrysostomus referendam
esse dicit ad dictionem Adjutor. lllud nunc con-

€ sidera, docente 16 Propheta nostro, quod afflictiones

et calamitates invenire eos homines soleant, qui
vivunt secundum Deum : quodque permittente sic
Deo, eos persequuntur, ut exercitatione probatio-
res flant. Tribulatio enim, inquit, patientiam ope-
ratur, patientia vero probationem **. Hac de causa

Deus insurgentes in nos tentationes, non statim prohibet, sed cum advenerint, opem suam nobis

impendit.

Διὰ τοῦτο οὐ φοθηθησόµεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι
τὴν ΓΗ», xal µετατίθεσθαι 6pn ἐν χκαρδίαις θα.Ίασ-
σῶν. Τοῦτο τὸ χωρίον, οὔτε ὁ μέγας Βασίλειος κατὰ
ἀναγωγὴν ἔσχεν, οὔτε ὁ Χρυσόστομος, ἀλλὰ συμφώ-
νως εἶπον, ὅτι λέγουσιν οἱ ἅγιοι, ὡς ἄρα τοῦ Χρι-
στοῦ βοηθαῦντος ἡμῖν σφόδρα, οὐδέποτε φοδηθησό-
µεθα, οὐδ εἰ πᾶσα dj YT, αυνταραχθείη σεισμοῖς

Vgns. 5. Propterea non limebimus dum (urbatur
terra, et. trans[eruntur montes in corda marium.
Locum hunc, nec magnus Basilius, nec Chrysosto-
mus juxta anagogen exponunt, sed uno ore juxta
litteram tantum dicunt , verba hoc sanctorum dici
persona, fateutium, quod Christo eos adjuvante
nunquam timebunt, neque si universa terra hor-

ἑξουσίοις, οὐδ' εἰ τὰ ὄρη τῆς φυσικῆς Ebpac ἀνασπα- [) rendis concutiatur terraemotibus, neque si montes

σθέντα, el; τὰ βάθη τῆς θαλάσσης ἁποσφενδονι-
σθεῖεν. El δὲ τῶν στοιχείων οὕτω συγχεοµένων οὐ
δείσοµεν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τῶν τυράννων ἔπιτε-
θειµένων ἡμῖν. "00sv xaX Παῦλος ἔλεχε (60) * Τίς
ἡμᾶς χωρήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;
τόδε; 1| τόδε ;

56 Rom, v, 9. '" Rom. vi, 35.

a stabilitate ac sede sua naturali divulsi, in pro-
fundum maris trausferantur. Ac si dicerent : Si
elementis adeo confusis formidaturi non sumus,
multo minus insurgentibus in nos tyrannis trepi-
dabimus. Unde etiam Apostolus dicebat : Quis nos
separabit a charitate Christi ? [tribulatio, an angusiia,
an [ames, an nuditas, an periculum, an persecutio,
an gladius ?! ? et quz ibi sequuntur.]

Varie lectiones.

(66) Graeca verba sic habent : Aoccine, an illud ! Sic alius codex.

$01

Vna. 4. Sonwerunt ei turbatoe sunt aqua eorum, À

souiurbati sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo-
Lens, inquiunt, nobis auxilio ost. Sepenumere
enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et
commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium
ventorum vi * montes etiam nonnunquam concussi
sunt. Omnia autem lac potestate Dei efficiuntur,
Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma-
ris 5. Item : Qui respicit terram et [aciteam tremere*?.
Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraice
lingue consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per
maria, varios maris sious aut traetes intelligit,
veluti κουτ, Tonicum et alios hujusmodi. Nee
tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam
s$ensum accommodare : Non timebimus, inquiunt,
dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi
eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur-
bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver-
satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus
dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac
tumentes dzemones, in amarescentium ac maris in-
star infructuosorum bominum corda transferentur ;
hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi
homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam
commoveant, οἱ szvire eos eliam cogant in nos.
Multa enim hujusmodi iacta fuisse traduntur in
apostolorum Actis, [Et quod ait , sonuisse ac con-
turbatas esso aquas eorum, ita intelligendum
est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret :
Aque eorum montium.] Per aquas autem mon-
tium diabolicos atque idelolatras homines intelligit,

EUTHYMII ZIGABENI

ye

Ἔχησαν »al ἐταράχθησαν τὰ Déata. αὐτῶν"
ἐταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραέαιότηει αὐτοῦ.
Τοῦτο λέἐγούσιν, ὅτι Ποντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν ,
πολλάχις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θα)ασσῶν ἤχησαν χαὶ
ἑταράχθησαν χυχώµενα xav ἀναθρασσόμενα ταῖς
βίαις τῶν ἐμπικτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ χαὶ τὰ ὅρη,
ἐσχλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά-
psc αὑτοῦ. Ὁ µεταστρέφων Υὰρ, qnot, τὸ xvtoc
τῆς θαλάσσης xa, Ἐπιδλέπων ἐπὶ τὴν γῆν»,
xal ποιῶν αὐτὴν τρέμει. θαλασσῶν δὲ πληθυνιι-
χῶς εἶπε, χατὰ τὴν 'Εθραῖΐδα συνἠθειαν, ὡς iv
ἄλλοις εἰρήχαμεν. "H θαλάσσας χαλεῖ τοὺς διαφόρους
χόλπους, τὸν Αἱγαϊον, τὸν Ἱόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα,
Oüx ἄχαιρον δὲ, xol ἀναγωγιχκῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ
προῤῥηθέντα * OO φοθηθησόµεθα ἓν «ip ταράσσεσθαι
τὴν γην, τοι τοὺς Yhiva φρονοῦντας τυράννους,
καὶ ὑπηχόονς * ἑταράσσοντο γὰρ, (67) µετατιθεµέ-
yov τῆς πατρῴον πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, αὐδὲ
ἐν τῷ µετατίθεσθαι, ἤγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὅρη,
τουτέστι τοὺς ἑπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς χαρδίας
τῶν ἁλμυρρῶν χαὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἑχμαίνοντας αὖς
εοὺς εἰς τὸν xaO" ἡμῶν φόνον * πολλὰ γὰρ τοιαῦτα vevo-
νέναι παρίστησιν fj βίδλος τῶν ἁποστολικῶν Πράξεων,
Ὕδατα δὲ αὐτῶν, fj yovv τῶν δανµόνων, οἱ εἰδωλαλά-
«pat, ὀίχην ὑδάτων τῇδε χἀχεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς
πνεύμασι τῆς τούτων ἁπάτη-, ol ἤχησαν μὲν βοῶν-
τες, xaX ἀλλήλοις παραθήγοντες' ἐταράχθησαν δὲ,
θορυθηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων
τοῦ θεοῦ, καὶ τῇ ἁπχαταγωνίστῳ δυνάμει ' ἑταράχθη-
σαν δὲ xal τὰ ὄρη, τοντέστι χαὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες,
ἀτονοῦντες, xa ἑλαννόμενοι.

qui aquarum instar huc et illuca spiritu deceptionis aguntur, quique -tlamantes sonuerunt οἱ mutuo
sese ad fidelium — necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus
atque in invicto eorum robore. Turbati etiam supt montes, hoc est, ipsi etiam , demones debiliorcs

facii sunt atque in fugam acti.

Vens. 5. Fluminis
Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen
quidem Christus dicitur propter dulcissima do-
ctiinge ejus fluenta, quz fideles animas irrigant,
impinuuant et ad uberrimos virtutam fructus de-
ducunt, Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce
declino ad eos, quasi flumen pacis **. Per impetus
autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto-
los, qui abeo missi atque impulsi sunt, ad fidelium
doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen-
tes *!. Civitas vero Dei est fidelium congregatio ,
ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, que Dei
esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo
grata est. Leetificant igitur Ecclesiam apostoli,
exemplo ac doctiina.— Vel. aliter : Per impetus
Buminis, dona atque charismata intelligere pos-
sumus sancti Spiritns, quibus Ecclesia ab eo ornata
est.

Sanctificaeit. tabernaculum suum Altissimus. Ipsa

459 Psal. txiv, 8. ** Psal. cin, 22,

*? δα, Lxvit, 12.

impetus. [mtificat civitatem C ToU ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν

πό.ιν τοῦ θὲοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ χρύφια, xal puoctxá-

ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυχύτατα ῥεύ-
paca τῆς διδασχαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, xaX Ttalvovta,
xai πρὸς xapmoyovlav ἀρετῶν ἅγοντα τὰς τῶν
πιστῶν ψυχάς ' φησὶ γὰρ δι Evb; τῶν πβοφητῶν:
Ἰδυὺ ἐγὼ ἑκκαίνω ἐπ᾽ αὐτοὺς, ὡς ποταμὸς εἷ-
ρήνης * Ὁρμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἁπόστολοι, πα-
ρορμηθέντες παρ) αὐτοῦ εἰς «hv τῶν πιστῶν διδαο-
χαλίαν' Πορευθέντες yàp, φησὶ, ιαθητεύσατε πάντα
tà ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ θεοῦ, τὸ σύστημα τῶν
πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ «b θεοφιλὲς
τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐχχλη-
σίαν οἱ ἁπόστολοι xaY Bio καὶ λόγῳ. Xa ἄλλως 847
ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον' ὁρμήματα δι

D αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐχχκλησία xa-

παχεχόσµηται.

Ἡγασεν τὸ σχήνγωµα αὐτοῦ ὁ Ὕγιστος. Ἡ
*! Matth. xxviu,. 19.

Varie lectiones.

(67) Al. µετατιθεµένης.

55)

COMMENT. 1Ν PSALMOS.

510

αὑτὴ πόλις ἐστὶ, xal σκήνωμα τοῦ θεοῦ * Ἐνοικήσω À etiam Christienerum Eectesia locns est. el. taber-

γὰρ, φησὲν, ἓν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω.

'O θεὸς àv µέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται.
— Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς
ἡμέρας. Καΐ' "Όπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συν ηἸμέτοι
εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ elija. ἓν μέσῳ αὐτῶν. 00
σαλευθῄσεται ὃξ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἔπιχει-
ρούντων, ὁρατῶν xal ἁοράτων ἐχθρῶν ' Πύ.Ίαι γὰρ,
φησὶν, δου οὐ κατισχύσουσι αὐτῆς.

Βοηβήσει .αὐτῇ ὁ θεὺς τὸ πρὸς πρωῖ xpot.
Βοηθήσει αὐτῇ ἓν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ
Hpóc πρω!, τάχους ἐπίτασιν σηµαίνει, καὶ σύγχρισιν
τοῦ πρωῖ, πρὸς ἕτερον πρωϊ ' (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ

δευτέρῳ out συντάξεις * olov, Τὸ πρωῖ, ὅσον πρὸς B

vtt ἕτερον.

Εταράχθησαν ἔθνη.Τοῦ εὐαγγελιχοῦ χηρύγματος
χατασπειροµένου, ἐχινήθησαν πάντες * οἱ μὲν, προσ-
τρέχοντες τῇ πίστει οἱ δὲ, χατατρέχοντες αὐτῆς.

"ExxAwar βασιλεῖαι. λὶ πολεμοῦσαι τῇ Ἔκνλη-
ola, ἠττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεχλίθησαν αὑτῇ
διὰ πίστεως * χαὶ τοῦτο γὰρ χἀχεῖνο Υέἐγονεν, ἐπὶ
διαφόρων πόλεων.

Ἔδωκχεν φωγὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, écaAsó0n

naeulum Dei : Inhebitabo enim, inquit, et inambu-
labo in eis **.

Vens. 6. Deus in medio ejus non. commovebitur,
— ÉEece ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus
(usque ad consummationem seculi. **.) ltem : Ubi
eunt. duo, aub. tres congregati in nomine meo, | illic
aem ego in medio eorum **. Non commovebitur
astem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium
inimicorem | conantium ea evertere : Porta enim,
inquit, | inferni non pravalebunt adversus eam. **,

Adjuvabit eam Deus mane. diluculo. Adjuvabit
eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi-
rum in perieulis faerit eonstituta. Nam quod ait:
Mane diluculo, seu [ut lectio Graca magis. poscit, |
Dilueulo ad diluculum , summam indicat. celecita-
tem et comparationem vnius diluculi ad aliud
diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius
dilueuli.

Vins. 7. Conturbate sunt gentes. Quia. dissemi-
nata przedicatione evangelica omnes commoti sunt,
alii currentes od fidem, alii vero adversus eam
impetum facientes.

Inclinata sunt regna. Regna omnia qua adversus
Eoclesiam pugnaverunt, vieta tandem ac superata
eo deductasunt, ot contra certamen detrectaverint.
Vel; inclinata ei suat per fidem, utrumque enin
mulis in civitatibus effectum est.

Dedit vocem suam Altissimus, e mola est. terra.

ἡ ΥΠ. Τὸ µεγαλοδύναμον τοῦ θεοῦ δεδήλωχεν Eveco- C Hoc in leco summam Ώου petentiam declarat, dum

0:v, ὅτι µόνον λέχει, χαὶ εὐθὺς τρέμει ἡ v7] * καὶ
ἁλλαχοῦ γάρ φησιν Ὁ ἐπιδλέπων ἐπὶ τὴν γῆν,
xal ποιῶν αὐτὴν τρέμει». Τὰ τοιαῦτα δὲ, χατὰ
μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγχελευόντων τιµωρηθῇ-
ναί τινας, ?) ὀργίλως ἑνορώντων * (69) ὀργὴν δὲ θεοῦ
λέγοµεν, τὴν ἀἁπόφασιν. Ἡ xax ἄλλως * Ἔδωχεν εἰς τὸν
χόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, xol
συνεχινήθησαν πάντες, ὡς προειρἠχαμεν ' γην γὰρ
νοῄσεις τοὺς χατοιχοῦντας τὴν γῆν, ὡς 16* Kal
ἦν πᾶσα pn χεῖλος ὃν.

ad sola ejus vecem statim tremere terram dicit.
Quod alibi etjam (ieri testatur ad solum aspe-
ctum, dum ait : Qui respicit lerram, et facit eam
tremere **. llujusmodi autem. verba. metaphorice
dieta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem
oruciari jubent, seu qui torve, aut iraeunde aliquem
intuentur, Irseundia autem commotum esse Deum
dicimus, quando aut permmas peecati , eondignas
infert, aut alio quovis modo peccatorem condem-
nat. Vel aliter : Dedit Deus vocem suam inmundo

per Evangelium : et commoti sunt omnes, ut praediximus. Terram enim accipimus hoc in loeo

pro babitatoribus terrz,
labii unius *'.

juxtà. quam

significationem — alibi legimus :

Et erat omnis terra

Κύριος τῶν Üvrdpsorv. μεθ) ἡμῶν, ἀντιλήπεωρ D. Vens. 8. Dominus virtutum. nobiscum, adjutor

ἡμῶ» ό θεὸς ᾿Ιακώδ. Ταῦτα 4$ Ἐκχλησία φησὶν,
ἐνισχύουσα αὑτὴν, καὶ παραθαῤῥύνουσα, Βὐχαίρως
δὶ τοῦ Ἰακὼό ἀμνημόνευσεν, (10) ὅτι τε xáxslvov,
ἐπιδουλευόμενον, ποῦτα μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ , τοῦτο δὲ
ὑπὸ λάδαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων» ἄλλων, ὁ θεὺς
ἑῤῥύφαφο» καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθυῶν

** Levit, xxvi, 12; 1 Cor. vi, 16. * Matth, xaviis, 30.

** Psal. ciu, 39. *' Ezech. xz, 49.

noster Deus Jacob. Hxc verba profert Ecclesia
seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune
sutem meminit patriarchze Jacob : quia eum inter
emteros Deus persmpe ab insidiis liberavit, et
quia primus gentium vocationem apertius przedi-
xit : Non deficiet, inquiens, princeps deJuda,neque
xvi, 18.

ον Matth, xvii, 90. * Matth.

Varie lectiones.

(68) Graecorum verborum sensus est : Quare αν»
ticu[nm construes cum secunda voce pot ut sensus
sit ; Mane quod ad aliud mane pertineat.

(69) Grieca ita sonant : [ram autem Dei dicimus
ecudemnationem.

(70) Graeca sic : Cum quod eum insidiis appeti »
tum ab Esau modo, modo a Labano, modo ab aliis
liberavit Deus ; Ium quod ipse omnium primus | gen-
iium vocationem praedicit, elc.

$11

άμα de femoribus ejus denec. venial cui
€5t, et ipse est exspectatio genium **

Vens. 9. Venite et videte opera Dei, qua posuit
prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui
ingenii aeumine atque intelligentia ezeteris pre
stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro-
clara ejus gesta, quz per Evangelium facta sunt,
et qus Deus veluii. prodigia quaedam posuit in
terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas predicare-
tur. Neque enim ulla natur consequentia conti-
gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et
pauci bomines, totum orbem, et qui nudi erant,
divites etqui pauperes, ipsos reges; qui etiam

mortales erant et visibiles, immortales atque invi- P

sibiles demones superarunt.

Auferens bella usque ad fines terre. Nato enim
Jesu, bella. quz inter nationes mutuo ante inva-
luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe-
rium ad Romanos devenisset. Eziit enim, inqwit
Lucas, edictum a Cesare Augusto, ut. describeretur
universus orbis **. Cum igitur summa esset in toto
Orbe pax, arma effecta sunt inutilia : conversis
nimirum omnibus hominibus ad agriculturam,
3lque ad reliquas aries. Quod etiam significans
Isaias dicebat : Scindet gladios suos ἵπ vomeres, et
lanceas. suas in falces, ei gens non sumet gladium
contra gentem Τὸ. Considera etiam vim dictionis
Grece ἀνταναιρῶν, qua proprie non totum aufe-
rens significat, sed contra auferens. Ante Christi
namque adventum homines a diuturnis bellis ab-
lati, boc est, perditi atque interempti fuerant, Ipse
ilaque Deus et homo Christus econtra, bella
abstulit, hoc est, exslinxit ac penitus delevit,

VsBs. 10. Arcum conteret et comfringet, telum εἰ
scutum comburet igni, H:xc omnig juxta historiam
evenerunt. quemadmodum docet. Ezechiel. Telum
autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo
pugnatur cominus, Non immerito autem beatus
David tam preeclari facti gloriam ascribit Deo.

Ves. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus.
Vacate, inquit, a. visibilibus sew eliam ab invisi-
bilibus helli«, et cognoscite, quod ego vere Deus
sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira-
culis, que per Evangelii vires facta sunt.

Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus
sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na-
tiones reputabor.

Exaltabor in terra, In. ccelo quidem incorpores
omnes potestates altitadinem meam' noverunt.[Tan-
tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi-
nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, univergau
terram intellige.

VgRs. 13. Dominus virtutum nobiscum , adjutor

* Gen. xvix, 10. ** Luc. n,1. "* [sa. 4.

EUTHYMII ZIGABENI |
repositum Α χλῆσιν προεφήτευσεν εἰπών : Οὐκ ἐκ 1είψει ἄρχων

513

ἐξ ᾿Ιούδα, xal ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ,
ἕως ἂν δ16ῃ ᾧ ἀπόκχειται, καὶ αὐτὸς προσδο-
xia ἐθνῶν.

Δεῦτε, xal ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ, d ἔθετο τέ-
pata ἐπὶ τῆς γῆς. Συγχαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν
ἄλλων, ὁρᾷν καὶ συνιέναι δυναµένους ὁ προφήτης"
ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, ἃ
καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα Υὰρ, φησὶν, ὁ
θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο" ὥστε δι αὐτῶν
κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὑτοῦ θεότη-
τος. Οὐ γὰρ χατ) ἀχολουθίαν φύσεως προέδησαν: οἱ
γὰρ ἁλιεῖς ἑνίχων τοὺς φιλοσόφους * ol. ὀλίγοι, τὸν
σύμπαντα χόσμον; οἱ γυμνοὶ, τοὺς ὁπλίτας: οἱ πέ.
νητες (71), τοὺς βασιλεῖς * οἱ θνητοὶ xat ὁρατοὶ, τοὺς
ἀθανάτους xal ἁοράτους δαίμονας.

Ανταναιρῶν πολέμους, /ιέχρι τῶν περάτων
τῆς Τῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ xaz' ἁλλή-
λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς χατὰ πάν-
των μοναρχίας εἰς µόνην τὴν ᾿Ῥώμην περιστάσης.
Ἐξῆλθε γὰρ, φησὶ, δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐ-
γούστον, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην:
καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, ἄχρηστα γεγόνασι
τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας xoi τὰς ἄλλας τέχνας
τραπέντων. *O xai Ἡσαῖας δηλῶν ἔλεγε ' Συγκό-
y'ovct τὰς µαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροερα, καὶ τὰς
ἑδύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ ob ἑήψεται
ἔθνος ἐπὶ ἔθνος µάχαιρα». "Opa δὲ xat τὴν δύνα-

C Qty τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν * πρὸ τοῦ Χριστοῦ

μὲν Y&p, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνῄρουν * ὁ δὲ
Ἀριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν
ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σθεννύων.

Τόξον συντρἰψει, καὶ συνθ.1άσει δᾳπ.Ίον, xol
θυρεὲν κατακαύσει ἓν πυρἰ. Ταῦτα πάντα yeyó-
vast καθ ἱστορίαν, ὡς xol Ἱεζεχιὴλ διδάσχει *
ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, χαὶ εἴτι ἐγχέμαχον. TQ
Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰχότως ὁ
Δαθὶδ ἀνατίθησι.

Σχο.άσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ elu, d Θεός.
Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν xat
ἁοράτων, xal γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι $ χυρίως θιὸς,
ix τῶν σηµείων τῶν ἑνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ-
γελιχῆς δυνάµεως. |

'Υγωθήσοµμαι ἐν τοῖς ἔθγεσιν. Μέγας Qv φύσει,
xai διὰ θανµάτων μέγας νοµισθήσοµαι ἓν τοῖς
ἔθνεσιν, 3

᾿'Υγωθήσοµαι ἓν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ «ip obpavip,
πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οἴδασι τὸ ἐμὸν Όψος *
}οιπὺν δὲ καὶ ἐν τῇ yf, τοῦτο γνωρισθήσεται ' ἐν τῇ
γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι.

Κύριος τῶν δυγάµεω» μεθ) ἡμῶν, ἀντιωήπτωο

Varie lectiones.
(71) Grace ὁπλίτας armatos, pro quo Latinus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque

Cod. habet ὁπλίτας.

83

COMMENT. IN PSALMOS.

514

ἡμῶν ὁ 8sóc 'Iaxó8. Ἑπανέλαδεν ἡ Ἐκκλησία A noster Deus Jacob. Insurgens atque insultans ad-

τὸ προῤῥηθὲν θαρσοποιὸν ἐκιφώνημα, πρὸς αὔξησιν
εὐφυχίας xal χαρτερίας, ἐπεμδαίνουσα, καὶ ἐναλ-
λομένη τῷ ἐχθρῷ.

Εἰς τὸ τἐ]ος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Kopé. Ψαμὸς τῷ
Δαθίδ.
TAAMOZ Mq.

. Elc τὸ τέλος μὲν διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, ὡς
πολλάχις εἰρήχαμεν * προαγορεύει γὰρ ἀχολούθως
xal οὗτος ὁ φαλμὸς τὸ ἀέττητον χράτος τοῦ εὐαγ-
Υελιχοῦ χηρύγµατος. Τὸ δὲ, Ὑπὲρ τῶν viov Κορὲ,
προηρμηνεύσαμεν ἓν τῷ πρὸ τούτου Ψφαλμῷ * οὕτω
Υὰρ ἐπιγέγραπται xáxelvog. Οὐδὲν δὲ χρύφιον ἓν
τῷ παρόντι ' σαφῆ δὲ πάντα, xal εὐδιάγνωστα.
Προσώπῳ δὲ τῶν ἀποστόλων προλέγει τὰ τοῦ φαλ-
μοῦ ὁ Δαθὶδ, o! κατευοδούµενοι, xal πολλοὺς τῇ
lavet προσάγοντες, ὑπὸ περιχαρε[ας ἔνεχελεύοντο
τοῖς ἔθνεσι χαίρειν, εἰς ἃ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἀπεστά-
λησαν ' χαίρειν δὲ, ὅτι γεγόνασι χληρονομία θεοῦ.

Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας. Καὶ οὗτος
ó χρότος τῶν χειρῶν, σὐμδολόν ἐστι ὑπερδαλλούσης
χαρᾶς. ᾽Απὸ τοῦ συµδόλου τοίνυν, τν χαρὰν ix-
έτριφεν, οὐχ ὅτι πατάγῳ χειρῶν σωματιχῶς xef-
6ασθε, ἀλλ’ ὅτι φυχικῶς χάρητε, τοιούτου Λεσπότου
καταξιωθέντες, φιλανθρώπου καὶ παντοδυνάµου.

'AJaAdtats τῷ θεῷ, ir φωνῃ ἁγαλ1ιάσεως.
Μεταφοριχὸν ἐνταῦθα τὸ 'AJaJAdtare, ἀντὶ τοῦ,
Ἐπινίκιον Όμνον ᾷσατε τῷ Θεῷ. Κυρίως γὰρ
ἀλαλαγμὸς, ἐνυάλιος φωνὴ τῶν νιχώντων Ey μάχῃ,
χαταπλήττουσα τοὺς ἤδη χλινοµένους ἐχθρούς. Φωνὴ
δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ εὐφροσύνης µεστή. Elsa. ἐπάγει
χαὶ τὴν αἰτίαν.

"Ort Κύριος ὄψιστος, φοθερὸς, βασιαεὺς µέγας

versus hosteis Ecclesia invocationem jam superius -
factam denuo repetit, quse animum sibi et vireg
subministret ad majus fortitudinis et msgnanimi-
tatis inerementum.

In finem pro filiis Core , Psalmus ipsi David.

PSALMUS ΧΙΙ

In finem etiam inscribitur hie Psalmus, propter
prophetias qua in ee continentur, ut ssepius di-
etum est, et ad finem tendebant. Predicit enim
consequenter ad precedentem Psalmum , summam
atque invictam evangelicze conversationis virtutem.
Et quod ait: Pro filíis Core, ibi superiori Psalmo
jam exposuimns. Est autem híc Psalmus totus cla-
rus, et nibil obscurum continet. lllud tantum ahi-
madvertendum est, ut ex apostolorum persona pro-
feratur, qui veluti prospere ac feliciter prxeuntes,
et multos adducentes ad fidem, pre lzetitia, quam
ipsi summam inde percipiebant, gaudere pari modo
jubent omnes gentes ad quas a Salvatore missi
fuerant ; quod scilicet effect» sint hzreditas Dei.

κας, 2. Omnes gentes, plaudite manibus. Plausus
manuum in summ Iztitiz signum fleri sole!, Per
hoc igitur sigaum geutes jubet lziitiam preseferre.
Neque enim illud tantum petit, ut sensibili crepitu
plauderent, quautum ut animo ac spiritu lz»taren-
tur : quia talem ac tantum essent consecuti Domi-
num, misericordem, videlicet, et omnipotentem.

Jubilate Deo in voce ezsuliationis. Verbum, jubi-
late., metaphorice dictum est, ac si diceret : Victorise
hymnum canite, Est enim jubilus proprie militaris
quzdam vociferatio , quam victores in pugna emit-
fere consueverunt, ut hostes in fugam jam versos
magis perterreant. Vox etiam exsultationis, vox
est letitie plena : deinde causam addit :

Vens. 5$. Quoniam Dominus excelsus ,. terribilis ,

ἀπὶ απᾶσαν τὴν piv. Διότι 6 Χριστὸς, 6 ὕψιστος — Rex magnius super omnem terram. Quoniam Christus,
χατὰ τὴν θεότητα, φοδερὸς νῦν ἀπὸ τῶν σηµείων qui secundum divinitatem altissimus est, terribilem
ὧν καθ) ἑχάστην τερατουργεῖ. Οὗ xal τὸ ὄνομα etiam [vel ut potius sonat Graeca dictio, φοθερὸς ,

µόνον µαστίζει xal ἀπελαύνει τοὺς δαίμονας, xai
λύει τὰς νόσους χαὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν
τὴν γην ' dv πἀσῃ γὰρ τῇ γῇ χλῆρον ἑαυτῷ συν-
οστήσατο, διὰ τῶν ἀποσταλέντων ἡμῶν. Τὸ Μέγας

timendum se], omnibus demonstrat, ob signa vide-
licet, et miracula qux singulis diebus operatur.
Hujus enim vel solum nomen torquet atque expellit
dz:mones, et morbos curat ; quia etiam Rex magnus

δὲ, διὰ τοὺς προσχαίρους εἴρηται βασιλεῖς, μιχροὺς D est, super omnem terram : quippe cum in omni

ὄντας, xal μιχρῶν βασιλεύοντας.

apostolos, quos in universum mundum ad Evangelii predicationem misit. Magnum

terra hzreditatem sibi adeptus sit, per nos nimirum
autem Regem

Christum appellavit, propter temporarios istos reges nostros, qui et minimi sunt illius compara-

Lione, et exiguo regnant tempore.

Ὑπέταξα «αοὺς ἡμῖν. Toug ἰξ "lovtalov*
οὗτοι yàp πρῶτοι ἐπίστευσαν, τρισχίλιοι xal πεν-
ταχισχίλιοι, ἀποθάλλοντες τὴν ἔχθραν, xai προσ-
δραµόντες τοῖς ἁποστόλοις, εὐθὺς μετὰ «hv εἰς
αὐτοὺς ἐπιδημίαν τοῦ Παραχλήτου, πρὸ τοῦ ἐξιέναι
ἐπὶ τὰ ἔθνη.

Καὶ ἕθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Τοὺς ἐξ
ἐθνῶν πεπιστευχότας, ot xal θερμῶς ὑπεχλίνοντο τοῖς
φοοσὶ τῶν ἁποστόλων, καὶ τὰ ἴχνη τούτων εὐσεθῶς
κχὠτησπάξζοντο.

Ὕεκε. 2. Subjecit populos nobis. Perpopulos hic
Judaos illos intelligit qui primi omnium in Chri-
stum crediderunt : illa scilicet tria millia, et illa
quinque millia, quee stati post Paracleti Spiritus
adventum , depositis simultatibus, ad apostolos
confugerunt, antequam illi exirent ad gentes.

Et gentes sub pedibus nostris. Et eos, qui de ger.-
tibus crediderunt , qui flde ardentes apostolorum
pedibus inclinati sunt , et. illorum vestigia pie ae
religiose amplexati.,

$15

.EUTHYMII ZIGKBENI

jid

Vins. 5. Elegit nobis hueredintem sibi. Per nos 4 — 'ECeAétaro ἡμιν τὴν κληρονὸμίαν ἑαυτοῦ.

dispensatores Leelesim sug elegit eos, qui ex gen-
tibus digni essent in baereditatem suam ; juxta illud:
Dabo tibi geutes hereditatem (uam " ; quosque ma-
gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces
quosdam, sibi in milites assumpsit. ( Nam quod
ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis; id
est, per nos. ]

Specie Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum,
sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de
genere Jacob, quos dilectam speciem Propbeta
appellat, lioc est, formosos atque ornatos, virtutibus
nimirum : alque ideo etiam maxime dilectos. Et
superius quidem praeposuit Judaeos, qui priimi post
Cüristi resurrectionem credidissent , nunc coutra

Ἐξελέξατο δι᾽ ἡμῶν, τῶν οἰχονόμων τῆς Ἐκκλησίας
αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἑθνῶν ἀξίους εἰς χληρονομίαν αὐτοῦ,
χατὰ τό * Δώσω σοι ἔθνη τὴν xAnporouíar eov *
60; xal δι’ ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ µέγας
οὗτος βασιλεὺς ἑστρατολόγησεν ἑαυτῷ.

ΤΗ» xaAAorhv Ἰακὼδ, ἣν ἡγάπησεν. Καὶ οὐ
τούτους µόνον, ἀλλὰ xal τοὺς χρησιµωτέρους ἐκ
γένους Ἰαχώδ ' τούτους yàp χαλλονὴν Ἰαχὼδ
ὠνόμασεν, ὡς χαλλίονας ἐξ Ἰαχώδ * ἣν χαλλονὴν,
τοντέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ὡς χεχαλλωπισµέ-
νους ταῖς ἀρεταῖς. "Ανω μὲν οὖν προσέταξε τοὺς
Ἱουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ

prapouit gentes, quod ex eis plures semper credi- D Χριστοῦ xtotsócavzas * ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί-

derint. Judei euim gentibus comparati, minima
quadam pars sunt fidelium.

V&ns. 6. Ascendit Dominus in jubilo , Dominus in
voce Iuba. Hoc in Joco Christi ascensum in celo
praeuuutiavit : quemadmodum , et in xxii pealmo,
Significavimus. Per jubilaüonem autem, el per tube
Yocen, voces intelligit praeecdentium tunc angelo-
rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab
angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus
potens in pralio ** ; qua in victore hymnum dicta
videntur, Jubilum enim victorix vocem esse diximus,
J ub autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas,

rincipes, vestras '*, οἱ quz sequuntur, Proire enim
P p q q C

solent tubicines, quoties exercituum duees cum
vicioria in patriam revertuntur. Vel aliter , per ju-
bilum et per vocem tube, angelorum voces in-
tellesit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste
ad omues mundi fines per apostolorum doctrinam.
pervenerunt.

Vens. 7. Psallite Deo nostro," psallite Regi nostro,
psallite. Cum preclara Christi opera et illorum
magnitudinem narraverit, summo deinceps cum
studio universum orbem advocat ad illius laudes.
Hoc enim sibi vult repetitio illa verbi, Psallite,
i] esi, Canite. Et deinde causam addit cur canen-
dumsit:

Vgns. 8. Quoníam Rex omnis terre Deus, psallite
sapienter. Canite, inquit, Deo Regi nostro, id est,
Christo : quoniam Rex est totius terre : Data esi
enim mihi, inquit, omnis potestas in celo et in. ter-
ra "*, Psallite autem non simpliciter, sed sapien-
ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et
intellectu : intelligentes scilicet id quod canitis,
οἱ quiuain sint praeclara illius opera.

Vgns. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui-
dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut
nolentium et rebellium, nunc autem volentibus
imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus
habet naturam, ante. iucarnationero euui reguasse
cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re-

D

156, διὰ «b παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν,
xai βραχύ τι µέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἑἐθνῶν τοὺς
ἐς Ἰσραἡλ πιστεύοντας.

Ἀγέδη ὁ θεὸς ἐν ἀ.Ίαἱαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ
cdAzirróc. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ
Χριστοῦ προκαταγγέἑλλει Δαθὶδ, ὡς kv τῷ xy' φαλ-
y ἐπεσημηνάμεθα. ᾽Αλαλαγ μὸν δὲ λέγει νῦν σὰλ-
πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευοµένων
ἀγγέλων *. ἁλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό": Κύριος. xpa-
ταιὸς xal 6vrazóc, Κύριος δυνατὸς ἐν zoJAépe *
τοῦτο Υὰρ, ὕμνος ἀπινίχιος * ἐπεὶ xoi ἀλαλαγμὸς,
qvi, ἐστιν ἐπινίχιος * φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τό -
Ἄρατε πύ.ας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, xol τὰ ἑξῆς *
ὁδοποιεῖ γὰρ d σἀλπιγθβ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ
πολέμου βασιλεῦσιν. "H xal ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς
τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὸὲν xaX φωνὴν σάλπιγγος, διὰ
τὸ τρανῶς xai ὀξέως ἀχαυσθῆναι và τοναῦτα ῥήματα
πρὸς ἅπαντα τοῦ χόσµου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν
ἁποστόλων διδασκαλίας.

Válate τῷ Θεῷ ἡμῶν, γ ἁΊατε τῷ βασιλει
ἡμῶν, y'd-1acs. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ
Χριστοῦ κατορθωµάτων, χαλεῖ τὴν οἰχουμένην εἰς
εὐφημίᾳν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδης * τοῦτο γὰρ ὁ
400 VdJacs παρίστησι διπλβσιασµός. "dare δὲ,
ἀντὶ Μελφδήσατε, εἶτα xal dj αἰτία τοῦ Ψάλατε"

"Ori. βασιλεὺς ὁ θεὸς πάσης τῆς Τῆς, γάΐατε
συγετῶς. Μελῳδήσατξ, φησὶ, τῷ Oi τῷ βασι-
Acl ἡ μῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς
γῆς ἐστιν. Εδόθη pot. γὰρ, quot, πᾶσα ἑξονσίᾳ ἐν
οὐρανῷφ καὶ ἐπὶ γῆς ' φάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ
νοητώς, ἤγουν μὴ γλὠττῃ µόνον, ἀλλὰ καὶ vot, συνέν-
τες, tvi μελῳδεῖτε, χαὶ &vÀ ποίοις χατορθώμασιν.

Ἐδασίευσεν ὁ θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Ὡρότερον
μὲν ἐδασίλευεν ἁκόντων, ὡς δημιουργός ΄ νῦν δὲ,
ἑχόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς qv, πρὸ
μὲν τῆς ἑνανθρωπήσεως, ὡς θεὸς εἶχεν τὴν βᾳσι-
χείαν * μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεχρῶν ἁνάστασιν, ἔλαθεν
αὐτὴν xai ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τὸ, Εδόδη

^ Psal. n, δ. Τη Psal. xxu, δ, 7? bid, Ἱ. . 7* Maub. xxviu, 18.

51V

COMMENT. IN PSALMOS.

513

μοι πᾶσα ἐξουσία, xaX τὰ ἑξῖς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, A gnum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc

δηλονότι κάνσα, ὅτι ἓν ἅπασιν ἔθνεα: πεπιστεύχασι’
καὶ πῄῇ μὲν, χαθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν * πῇ δὲ, ἐξ ἡμι-
σείας πῇ δὲ, ix μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ εν γη»
ἑξη.14εν ὁ φθύγγος t&v ἁποστόλων.

“9 θεὸς κἀθηται ἐπὶ θρονου ἁγίου ανυτοῦ. 'θ
μὲν θρόνος, βασιλείας σύμδολον * τὸ Ob καθῆσθαι,
βεθαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὅ Χριστὸς βεδαιοῦται
ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό Εκάθισεν ἐν
δεξιᾷ τῆς μεγα.ἰοσύνης ἐν ὑγ'ηοἲς * τοῦ μεγάλου
δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Άγιον δὲ «bv θρόνον εἶπεν,
ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληφίας, xoi ἁπαρά-
γρακτον,

΄Αρχοντες Aaov συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ
Αδραὰμ. Ἑνταῦθα δείχνυσι τοῦ εὐαγγελιχοῦ χη-
ρύγματος τὴν ἰσχὺν, ὅτι o0x. ἰδιωτῶν µόνον, ἀλλὰ
καὶ βασιλέων xat ἡγεμόνων Ίφατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ
οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, εἲς µερίδος
αὐτοῦ Υενόµενοι * θεοῦ δὲ 'Αδραὰμ εἶπεν, ἐμφαί-
γων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ χἀχείνρυ, xal τῶν ἐξ ἐχείνου
sie, χαὶ εἷς οὗτος νοµοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθή-
χης, xal τῆς Καινῆς.

"Ot τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ-
0ncav. Σννήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ
ἀπόστρλοι, (τούτους γὰρ ὠνόβασεν χραταιοὺς τοῦ
8:00, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος χεχρα-
ταιωµένους, xal δαιμόνων xal τυράννων χεχρατη-

, Χότας), σφόδρα τῶν γηΐνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό-
νασι, μήτε Ἠδοναϊς, μήτε λύπαις ἑαλωχότες.

sb eo dictam legimus : Data οτί miki omms pote-
vias. Data est aetem soper omnes gentes, quia ih
omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alib! quf.
dem im universnm tota natio credidit, alibi autem
pars major, aut minor. n omnem enim terram eri-
tit apostelorum sonus '*.

Dewe sedet super thronum sanctum suum, Thronus
est regi: dignitatis signum ; sedere 3etem stabili
tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno
&uo stabilem esse; juxta quem sensum legimus
apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus
in dextera majestatis in exceleis '*. Sanctum vero
thronum dixit, veluti purum ac mundum omm
acceptione personarum atque alía oinni exceptione

b carentem.

εαν. 10. Principes populorum congregati sunt
cum Deo Abraham. Evangelico predicationis vires
magis etiam demonstrat, quod non kjiotas tantum
et privatos homines, sed principes etiam et rege3
ipsos atraxerit. Siquidem ot eorum muhi cum
Chrísto congregati sunt et partium ejus effocti.
Deum autem Abraham Christum appellavit, wt
eumdem eum esse significaret, qui olli Abrahz et
posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse
ostenderet Antiqui Testamenti legisiatorem Deum,
qui etiam et Novi.

Quoniam [ortos Dei aterra vehementer elevati sunt.
Cougregati autem sunt cum Deo ΑΡΓΑ illi po»
pulorum principes, quoniam apostoli [quos ea ra»
tone Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia
saneti Spiritus auxilio fortifleati, daemones et. ty-
rennos vieerust ] : quoniam hi, inquam; apestoli
terrena ac mundana omnia superaverunt, nec volu-

ptatibus ullis aut tribulationibus vicli sunt [sed vita ac sermone sewper claruerunt : atque ideo per eos:
summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sant. lllud non praetereundum duximss quod dietio
Dei genitivi casus eat, quemadmodum expositio docuit, et ex Grseca lectione apertius patet].

Va.luóc φδῆς toic vioic Kopé δευτέρᾳ Σαέδάτου
Y AAMOZ MZ.
Tí μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἓν sol; προοι-
"pote τῆς παρούσης βίθλου προδιελάδοµεν, ἔνθα χαὶ
τὸ, Τοῖς υἱοῖς Kopé σεσαφήνισται. Τὸ Δευτέρᾳ δὲ Σα6-
6άτου, τὴν ἡμέραν δηλοῖ καθ) ἣν ἐμελφδήθη: Σά6δ-
6ατον Υὰρ ᾿ἘἙδραῖοι τὴν ὅλην ἑθδομάδα καλοῦσιν.
Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ φαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς
αἰχμαλωσίας Βαδυλῶνος ἑπανελθόντα
Ἱερουσαλήμ. ᾽Αρμόσει δὲ xal τοῖς àx τῆς αἰχμαλω«
σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν
πιστοῖς.

. Méryac Κύριος. Μέγας τῇ δυνάµει, τῇ σοφίᾳ, τῇ
ἁγαθότητι.

Kal οἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἅβιος αἰνεῖ-
σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γογενηµένα τεράστια, ὅπως
ol ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεχλήθημεν, xat τῆς
φ!λανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήχαµεν.

?! Psal. xvi, 5. 7* Hebr. εκδ.

Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati,
PSALMUS XLVII.

Quid significet Psals*us cantici, diximus in
procemio operis, ubi etiam deelaravimus, quid sibi
velit. inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait: se-
cunda Sabbati, dieso illam signat, qua psalmus fuit
decaptatus. Sabbaiam autem Judsi tolam hebdo-
madam appellapt. Continet hic psalmus gratiarum

αὖθις εἰς D actiones ex eorum persoaa, qui é Babylonica capti-

vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai 0/8»
nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum
ac demonum captivitate ad cognitionem Dei redic-
runt.

V&ns, 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruu
sapientiaque οἱ bonitate.

Et laudabitis valde, Et valde dignus qui laude-
tur ob summa videlicet miracula, quz operatus est
in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, el tamen
mirandum in modum, ei preter omnium opinio-
nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor-
diam consecuti sumus.

513

In civitate Dei nostri. Diguus est autem qui lau- A

detur in civitate Jerusalem, in qua cognoscitur
εἰ colitur. Neque enim Deum laudant qui eum
i$guorant.

In monte sancto ejus. Cum civitatis meminerit,
consequenter et montem ei vicinum ac quodam
modo unitum nominat. Sepenumero etiam per
appellationem montisSion, ipsa Jerusalem intelli-
gitur. Civitas autem Dei dici potest Ecclesia fide-
liuun id qua Deus creditur habitare, quz etiam
mons dicitur : quia supra lerrena omnia vitia
eminet, et in ipsum fertur celum.

Vas. 9. Bene fundato exsultatione universe terra.
In monte, inquam, bene fundato, exsultatione uni-
verse terra. Post vocem enim εὑρίζῳ interpun-
geuda oratio est ; legendum deinde ἀγαλλιάματι,
hoc est, cum gaudio ac delectatione totius orbis.

Montes Sion, latera aquilonis, civitas Regis magni.
Quoties quis mihi ex transverso atque ος latere
conversus est, ille Jatera mea non temere a ine
appellari potest. Nam quod transversum mihi est,
recte dicitur ex latere mihi esse ; et quia mons Sion
aquiloni vento e directo adversus non est. Neque
enim aquilo recta contra eum spirat, sed ex trans-
verso, nil aduirandum si hunc montem Propheta
Jatera aquilonis appellavit, dicens : Vos, .o montes
Sion, qui ex transverso aquilonis estis, atque ex
latere ejus jacetis [ scitote quia magnus Dominus
est οἱ laudabilis valde, etc.| Nec illepide etiam
montem una ac civitatem advocat ; et. montem
quidem plurali numero montes dicit, juxta Bebrai-
cum idioma, ut sspe diximus ; magnum vero
regem Deum appellat, quia soli Deo oblata ac
dedicata crat Jerusalem. Juxta anagogen per aqui-
lenem, diabolum szpe significari intelligunus : Ab
aqeilene enim, inquit, accendeniur omnia mala
super terram "*. ltem alibi : Aquilonem expellam a
vobis '*. Latera autem, hoc est, membra aquilonis,
gentes erant. Ait igitur quod membra diaboli,
quibus olim ille dominabatur, effecta sunt montes
Sion, hoc est, sublimía quadam atque excelsa

EUTHYMII ZIGABENI

520
Ἐν xóJet toU 8500 ἡμῶν. Αἰνεῖσθαι δὲ, ἐν τῇ

Ἱερουσαλὴμ τῇ Ὑνωριζούση * οἱ γὰρ ἀγνοοῦντεςι
οὐχ ἐπαινοῦσιν.

Ἐν δρει ἁγίῳ αὐτοῦ. Πόλιν εἰπὼν, xal τοῦ ὅρους
Σιὼν ἐμνημόνευσεν, ὡς ἠνωμένου αὐτῇ διὰ τὴν
ἐγγύτητα ' πολλάχις δὲ καὶ ἀπὸ μόνου τοῦ ὅρους
τούτου δηλοῖ τὴν Ἱερουσαλήμ. Efn δ᾽ ἂν πόλις θεοῦ
xai) Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ἐν ᾗ οἰκεῖν πιστεύεται"
ἡ δ' αὑτὴ xat poc, ὡς ὑπερχειμένη πάσης yapsp-
TOU; χαχίας, χαὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατεταμένη.

Εὐρίζῳ, ἁγαλ λιάµατι πάσης τῆς γῆς. "Ὄρει δὲ,
τῷ εὑριζομένῳ, τῷ ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς;
μετὰ γὰρ τὸ Εὐρίζῳ, στικτέον * εἶτα τὸ ἀγαλλιά-
pat: ἀναγνωστέον. ᾽Αγαλιάματι δὲ πάσης τῆς
γῆς, ἀντὶ τοῦ Τερπνότητι,

Όρη Σιὼν, τὰ π.1ευρὰ τοῦ βοῤῥᾶ, ἡ πόλις τοῦ
βασιάέως τοῦ usyóá Aov. Τὸ ἐκ πλαγίου uot τετραµ-
µένον, πλευρά pot λέχοιτ àv. κατὰ πλευρὰν, τὸ
πλάγιον (13): ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ, Zur δρος, οὐ xax! εὖ-
θεῖαν, ἀλλ᾽ ἐχ πλαχίου χεἶται πρὸς τὸν βοῤῥᾶν, οὗ
γὰρ ἐπ᾽ εὐθείας τοῦτο χαταπνεῖ, πλευρὰν αὐτοῦ
χέχληχε λέγων * Ὢ ὄρη Σιών, τὰ πλάγια τοῦ βοῤῥᾶ,
τὰ χατὰ πλευρὰν αὐτῷ χείµενα. Περιχαρῶς δὲ áva-
καλεῖται χαὶ vb ὄρος xal τὴν πόλιν * xal Όρη μὶν
λέγει τὸ ὄρος, κατὰ διάλεχτον "'E6patóa, χαθὼς
πολλάκις εἰρήχαμεν µέγαν δὲ βασιλέα, τὸν θεόν '
μόνῳ γὰρ τούτῳ, μόνη αὕτη ἀνέχειτο. Κατὰ δὲ ἀν-

C αγωγὴν, ἑτέραν ἑροῦμεν ἔννοιαν, ὅτι βοῤῥᾶν μὲν, f

Γραφὴ καλεῖ πολλάχις τὸν διάβολον’ ᾽Απὸ βοῤῥα γὰρ,
φησὶν, ἐκκαυθήσεται tàxaxà, ἐπὶ πᾶσαν τὴν n:
xai πάλιν * Καὶ τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ ἑκδιώξω dg' ὑμῶν.
Πλευρὰ δὲ αὑτοῦ, fjyouv µέλη, τὰ ἔθνη. Φησὶ τοί-
νυν, ὅτι τὰ µέλη τοῦ διαδόλου ὧν αὐτὸς ἐχυρίευσεν,
ὄρη Σιὼν Υεγόνασι, τουτέστιν Όψος xa πρόθολοι
ες Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, διὰ τὸ ὑπεραναστῆναι
τῶν κάτω συροµένων πραγμάτων, χαὶ διὰ τὴν ἀν-
δρείαν αὐτῶν. Καὶ τί λέγω Όψος xat πρόδολοι: Ἡ
πόλις τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, ταῦτά elaw* ἓκ τού-
εων γὰρ ἡ Ἐκκλησία συνέστηχεν.

Ecclesiz cacumina, eo quod a terrenis atque humi affixis rebus elevati, sublimes in altum conscende.
runt, et propter eorum fortitudinem. Verum parum dixi, quod excelsa factasint cacumina, cum potius
(facta sint sedes ac diversorium Christi. Ex els enim congregata est fidelium Ecclesia, in qua in-

babitat et residet Christus Dominus.

Vgns. 4. Deus in domibus ejus σον cum D

auziliatus fuerit ei. [Pro domibus in Greco legimus
βάρεσι.] Sunt autem βάρεις magniflee ac. splendi-
dz domus, per quas hoc in loco templum significa-
tur, quod erat in Jerusalem : in quo manifestare
se ac notun sacerdotibus facere solebat Deus,
quindo adveniente aliquo bello eis erat auxiliaturus.
, Hzc autem in laudem civitatis dicta sunt. Juxta
anagogen per civitatem communio illa intelligitur,
qua fideles in vita, atque conversatione sua con-
junguntur. Est aotem una Ίο civitas, propter

1Τ Jerem. 1, 14. ** Joel 11, 20.

'O θεὸς ἐν ταῖς Bápscir αὐτοῦ γιυώσκεται,
ὅταν ἀντιλαμδάνηται αὐτῆς. Βάρεις, οἱ ἐπιφανεῖς
οἶχοι , εἶεν δ' ἂν ταῦτα vuv ὁ ναὺς τῆς Ἱερουσαλὶμ,
ἐν ᾧ, φησὶν, ἑμφανίζεται τοῖς ἱερεῦσιν, ὁπηνίχα
πολέμου χαταλαθόντος, μέλλῃ βοηθεῖν αὗτοῖς * εἷ-
πεν δὲ τοῦτο, πρὸς ἔπαινον τῆς πόλεως. ᾿᾽Αναγωγι-
κῶς δὲ πόλις μὲν, ἡ πολιτεία τῆς πίστεως τῶν
ἁπανταχῃ Χριστιανῶν * µία γὰρ αὕτη, διὰ τὴν ἕνω-
etw xal χοινωνίαν τῆς εὐσεδείας. Βάρεις δὶ xai
οἶχοι, ol χατὰ τόπον ναοὶ αὐτῶν, ἓν ol; ὁ Χριστὸς
ἐμφανίζεται, ὅταν διωγμοῦ χαταλαδόντος, ὑπερα-

Vari lectiones.
(72) ΑΙ. Ὁ ix πλαχίου µοι τετραµµένος, πλευρά pov λέγοιτ) ἄν. Κατὰ πλευρὰν γὰρ τὸ πλάχιον.

521

COMMENT IN PSALMOS.

522

σπίζῃ αὐτῆς. Xph δὲ γινώσχειν ὅτ, τῶν πιστῶν xai A fidei ac religionis unitatem. Per domus autem

µία Ἐκκλησία λέγεται, xol πολλαί * xal µία μὲν,
διὰ τὴν µίαν πολιτείαν τῆς πίστεως πολλαὶ δὲ, διὰ
τοὺς πολλοὺς χατά τόπους xal πόλεις ναούς.

secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. lllud et

teiipla iotelliguntur, quai in variis mundi partibus
a Christianis erecta sunt : in. quibus coguoscitur
ac manifestatur Christus, quoties adveniente per-

iam animadvertendum est, quod una esse βάο-

lium Ecclesia dicitur, et multe : una quidem, flde : et muli propter varia, quae ubique locorum

sunt, teinpla.

"Or, ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς Tíic συγἠχθησαε».
Κατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ, 3| τῆς Ἐχχλησίας τῶν
πιστῶν.

Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. ΠαρΏηλθον ἐπ αὐτὴν
ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν.

Αὐτοὶ ἱδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως,
ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν * πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ-
μαζον.

Ἑταράχθησαν. Ἑθορυδήθηααν.

'Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα-
τος, οὗ εἶχον.

Tpópoc ἐπε.λάδετο αὐτῶν. "Ayav «φοθηθέν-
των.

'Ex&i ὠδῖνες ὡς τεικτούσης. Ἐναὐτοῖς ἁγωνίαι,
χαὶ ὀδύναι, xal ἐποψίαι χινδύνων, δίχην τικτούσης.

Ἐν απνεύματι βιαίῳσυντρίψεις &Aoia θαρσεῖς.
Ἑν χινήµατι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, xal
εὔτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα θαρσεῖς * λείπει γὰρ, qot,
τὸ ὡς. Ἰόπου δὲ χκλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἕναυπη-

Vgas. 5. (Quoniam ecce reges terre congregati
sunt. Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle-
siam fidelium,

Convenerunt in. unum, [ Aaversus Jerusalem vel
Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira.
veruut, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi
auxilium ferrent.

. Vgns. 6. Ipse videntes sic. admirati sunt. Dictio
sic, illud hoc in loco significare videtur quod

B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam

Christi potentiam viderunt. Nam amequam viderent,
non admirabantur.

Turbati sunt. Voc est tumultuati sunt.

Commoti sunt. Quia à priori sententia destitete.

VegRs. 7. Tremor apprehendit 609. Magno timore
affecti sunt. :

Vgns. 8. Ilic dolores ut partwrientis. Afflictiones
in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones,
quemadimodum parientibus inesse solent.

In spiritu vehementi conteres. naves Tharsis. In
vehementi ac valido impetu irse jum tam f.ciliter
eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis.
Αἱυπί enim subintelligi debere dictionem , ut.

γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Ἠ καὶ αὐτὰ συν» C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicute atque

τρίψεις τὰ πλοῖα θαρσεῖς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὰς
Θαρσεῖς λέγουσι τὴν Λιδυχὴν Καρχηδόνα (16).

excelsx: naves fabricari consueverant. Vel aliter :
Ipsos, inquit, naves Tharsis, quz inimicos nostros

vehunt, tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libys intelligant. (Sunt et qui Indie regio-

nem eam esse dicant. ]

Καθάπερ ἠχούσαμε», οὕτως ἴἵδομεν, ἐν πό.ει
Κυρίου τῶν δυνἀάµεων, ἐν πὀλει τοῦ θεοῦ ἡμῶν.
Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἑπαναστάσεις
τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφονα ol; ἠχούσαμεν εἴδομεν
νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ θεοῦ ἡμῶν * Ἠκούσαμεν
γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λσοῦ αὐτοῦ ἕτερα-
τούργησεν 6 θεός. ἘΕϊΐδομεν δὲ τὰς τερατουρ-
γίας αὐτοῦ xal νῦν, xai ἃ εἴδομεν βεθαιοῦσιν
& ἠχούσαμεν. |

Vens. 9. Sicut audivimus, ita εἰ vidimus, in civi-
tate Domini virtwtum, in civitate Dei nostri. Hxc
verba eorum nomine dicla sunt, qui inimicorum
impetus effugerunt. Nos, inquit, in potentissimi
Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis,
quae audivimus. Audivimus enim quod mirabilia
quadam operatus est pro populo suo : unde et con-
gequenter admiranda multa conspicimus, etín cer-
liori fide confirmainur.

'O θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν alova. pg — Deus fundavit eam in. seculum. Hac verba soli

Τοῦτο µόνῃ τῇ Ἐκχλησίᾳ τῶν πιστῶν ἀἁρμόζει.
Πύλαι γὰρ, φηαὶν, δου οὐ κατισχύσουσι» αὖ -
ες: τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, αχατεσχάφησαν ἐξ
αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς
τοῦτο Ἰουδαῖοι.

Ὑπε.]άδομεν, ὁ 850c, τὸ ÉAgóc σου ἐν µέσῳφ τοῦ
λαοῦ σου. Προσεδοχήσαμεν τὴν βο[θειἀν σου, xai
οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸ, Ὑπελάθδο-
µε», σημαἰνειν ἐνταῦθα τὸ διέγγω, 82.

conveniunt Ecclesix fidelium. Porte enim, inquit,
inferni non pravalebunt adversus eam?*. ipsa etenim
Jerusalem a fundamentis eversa ac solo squata
est. Quid igitur ad bxc dicere poteruut Judi ?

Vzns. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in
medio populi tui, Exspectavimus , inquit, auxilium
tuum, et spe nosira frustrati non sumus. Quidam
tamen dictionem ὑπελάθομεν sisnificare dicuut hoc

in loco idem quod, existimavimus , seu cognovimus [cum id verbum apud Grecos non tautum susci.
pere, sed suspicari etiam, atque existimare signiücet].

ο Μαι). xvi, 18.

Varie lectiones.

1$) Καλχηδόνα.
PaTRoL., απ. CXXVIII.

11

533

EUTHYMII ZIGADENI

5:4

Vgns. 14. Secundum nomen tuum, Deus, sicet laus λ Κατά τὸ ὄνοιιά σον, οὕτως καὶ ἡ alyeoíc σον,

iua in fines terrm. [Quemadmodum nomen tuum,
inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terrae]
propter opera nimirum (oa admiranda, sic etiam
divulgabitur laus tua ; quia omnes immensam po-
tentiam tuam summis efferent laudibus.

Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de
iniquis omnibus vindictam sumas.

γεῃς. 19. Lateiur mons Sion, et exsultent filie Ju-
die. Per moptem Sion homines intelligit, qui illie
habitant ; et per filias διά, mulieres ipsas, quas
veluti viris timidiores ac moestiores lwiari etiam
jubet. Nam si his etiam latandum est, tanto magis
viris ; vel, per fllias Judiez civitates dicit, quae
sit: erant circa Jerusolem atque οἱ subjcctz.
Possumus et per montem Sion unicam fidelium
Ecclesiam intelligere, ut dixiinus, et per filias
δι, filias coufessionis et Güdei, hoc est fidellam
anifaas, vel Ecclesias, qua in variis mandi parti-
bus fundatas sunt.

Propter judicia tea, Domine. Wwe est lwtitize
causa : quia equissiio judicio tuo inimicos no-
stros pagBas nolis pesadere compulisti.

Vgns. 13. Cireumdale Sion, et complectimini eam.
Hcc eit, ipsnm Jerusalem, quo ob populi captivi-
(stem. jam pene crat diruta, et post illius reditum
instaurata, preterque omnium opinionem amplior
effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire
eam, ei inspicere quam mirandum. in modum pri-

ἐπὶ τὰ aéputa τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω
διαδοὺ ῄσεται ἡ alvesl; σου. Καὶ πάντες as εὐφημή-
σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον

Διχαιεσύγης π.λήρης ἡ δεξιά σου. Ὡς διχαιο-
σύνη ἀμννομένη τοὺς ἁδιχοῦντας ἡμᾶς.
, Εὐφρα»θήστω ὄρος Zu, καὶ ἆγα..λιάσθωσαν αἱ
θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἓν-
οιχαῦντας αὐτῷ προτρέπεταν χαἰρειν ^ θυγατέρας δὲ
τῆς Ἰουδαίας λέγει, f) τὰς γωναῖχας ὡς δειλοτέρᾶς
καὶ λυπηρυτέρας τῶν ἀνξρῶν * εἰ δὲ τὰς γυναῖκας.
πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας' f) τὰς πέριξ πόλεις, τὰς
περιχειµένας τῇ ᾿µρουσαλήμ.. Bi δὲ χαὶ ὅρο μὲν
ἡ µία Ἐχχλησία τῶν πιστῶν, ὡς slpfxagev ' ϐν-
Υατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, Πτοι τῆς πίστεως, αἱ φυ-
χαὶ τῶν πιστῶν, f) καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίας,

Ἔνεχεν τῶν κριμάτων cov, Κύριε. Τούτο αἰτία
τῆς χαρᾶς, διότι, φηαὶν, ἔχοινας ἡμᾶς, χαὶ κατέ-
Χρινας τοὺς Σχθρούς.

KvxAocats Xr, καὶ περι.Ίάδετε αὑτήν. Ἔτσει-
δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότέρον ἡ Ἱερουσαλὴμ * μετὰ
δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ᾠὠχίσθη xol ἐχραταιώθη παρα-
δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ-
θεῖν αὐτῶν ἰδςῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαθεν
ἰσχύν τε καὶ εὐχοσμίαν. KuxAocare δὲ xal Περι-

sinas vires receperit et ontáquum nacta sit deco- ϱ Ἰάδετε, ἀντὶ τοῦ, κύχλῳ περιλάθετε. Ἡ xal 1a210v

rem, Cireumdale autem et complectimini, hoe est,
tircumquaque eam spectate. Vel idem sque hac
duo verba significant.

Νατταίε in turribus ejus. Narrote, inquit, seden-
tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa
sit à. Dabyloniis, quantisque affecta sit malis, et
quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus :
Narralte in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate
turres eju&: ad quantam nimirum altudinem per-
ducue sint.

VgRs, 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus.
Mentem, inquit, adhibete οἱ considerate quasnam
vires el quam nuper potestatem haberet.

Κι distribuite domos ejus. Quod Latine domos,
in Grzco legiiius. βάρεις. Dicuntur autem. βάρεις
non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam
turres, Ait igitur : Distribuite unicuique vestrum
turres ejus, ul commode unusquisque opus sibi
commissum edificare ac per(icere diligentissime
possit. ]

Ut enarretiz. in progenie. altera, quoniam hic est
Dcus noster in saeculum et in seculum seculi. δυο
omnia, iuquit, qua dixi perficite, ut summam hinc
Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac
poeteris vestris narretis, quod hic Deus in sxcu-
lum est, loe est perpetuo. Verum lic sic secun-
dum liistoriam dicta sunt. Juxta anagogen jubet
Propheta apostolos et doctores circuire Eeclesiam
fidelium, propter hostes, qui ct palam, et clam ei

ἄμφω σηµαίνουσι.

Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὑτῆς. Διηγήσα-
σῦε ἐπὶ τῶν πύργων αὑτῆς καθίσαντες τί μὲν mi-
πονθε πρὀτερον ὑπὸ τοῦ Βαθυλωνίου, ποία δὲ γέγονς
νῦν. Ὅ δὲ Χρυσόστομος τὸ, Διηγήσασόε, ἀντὶ τοῦν
Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσ]ν, ἐδέδατο.

uU
[d

θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν slc τὴν δύναμιν ab-
τῆς. θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, χατανοῄσατε
τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς.

Καὶ χαταδιέεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. ΕΏάρεις
λέγονται οὗ µόνον οἱ οἴχοι, ἀλλὰ xal οἱ πύργοι. Φη-
civ οὖν, ὅτι ᾽Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους
αὐτῆς ὥστε χατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιερΥᾳ-
σασθαι.

Ὅπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι
οὗτός ἐσει' ὁ θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς
τὸν αἰώνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησὶν, ἃ εἶπον
πάντα ποιῄσατε, ἵνα µαθόντες ἀκριθῶς τὴν δύνα-
µιν τοῦ θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς µεταγενεστέροιςι
ὅτι οὗτος ὁ θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον
xai εἰς τὸν ἁῑδι,ν, τουτέστιν, ὅτι ἀεί ἐστιν, Αλ
οὕτω μὲν καθ) ἱστορίαν' κατὰ δὶ ἀναγωγὴν, προ:
τρέπεται τοὺς ἀποστόλους xal διδασχάλους ὁ Προ»

55" COMMENT. 1N P3ALMOS., 525

ςέτης, vox περιλαθεὶν την Ἑνκ)ησίαν τῶν πι- Α insidiantur. Per turres autem universalis E: clesia
στων, διὰ ὁρατοὺς χαὶ ἁοράτους ἐπιθούλους. Πύρ- — singulas Ecclesias intellige, qux ubique locorum
γους δὲ τῖς καθολικΏς Ἐχχλησίας νόει, τὰς µερικὰς, — Dco dicatae sunt, quas etiam βάρεις, id est, domos
τὰς χατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις γαλεῖ' xai παραχε- — appellat: et in eis narrare illos jubet inagna Dei
.^&28:at διηγέσασθαι ἓν αὐταῖς tÀ, μεγαλεῖα τοῦ — prodigio, atque eas eliam edocendas sibi partiri, ef
8:09, χα) ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, xaX — ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires οἱ
τ:θέναι τὰς xagófaz, fizov προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν ac robur adjungerent, ut illa demum apte instruc:a
αὐτὴν», ὅπως ἂν ταύτην χαταρτίσαντες, διηγἠσωνται — ae perfecta, nirrent etiam posteris divinas laudes,
καὶ τοῖς µεταγενεστἐροις, χρώμενοι διαχό.ῳ τῇ — utentes η mirum ministerio ac lii gua f.dclium cui

γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. credidernnt.
Αὐτὺὸς ποιμαγεὶ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς aiovac. lpse pascet. vos in. secula. Ait enim : Ego sum
Φησ) 1àp* Ἐγώ εἰμι ó ποιμὴν ὁ xaAóc. . pastor bonus 5.
Elc τέ.Ίος τοῖς υἱοῖρ Kopé. WaApgóc τῷ Δαδ[δ. In finem filiis Core.
WAAMOEX MH. PSALMUS XLVIII.
Περὶ τής µελλούσης χρίσεως 6 $a) pe διαλέγεται, Prsens psahnus de universali judicio tractat,

Ἶτις (otl τέλος τῆς παρούσης ζωῆς. Διὸ xaX Elc τό- p in quo flnis erit presentis sxculi, atque ideo Jn
Joc ἑπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας — finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis
ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραρῆς, δηλον ix τῶν mpomo- clarum cst. ex iis qux in pracedeutibus declaiaii-
μηνευμένων. | mus.

ἸΑκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, Vens. 2. Audite hrc, omnes gentes : auribus per-
ci κατοικοῦντες τὴν οἰχουμένην. Πᾶσαν ὁ Ilpo- — cipite, omnes habitantes terram. Ad audiilonem ser-
φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀχρόασιν — monis sui excitat Propheta universam hominum
συγχαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν élotv. ἁπλῶς πάντα τὰ — naturam, Et quoniam gentes diversarum natio-
γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος num homines sunt, εἰ differenti. utuntur lingua
οἰχοῦντα iv κόλεσιν, ἐν χώµαις, bv'áypol;: τινὲς δὲ, — ac moribus (ex eis enim quidam in opplJis corn-
οὗ χατὰ πλῆθος οἰχοῦτιν, ἀλλὰ χαταµύνας, tv ὄρε- — gregati degunt, alii in agris, alii in vicis, nonnulti
σιν, tv σπηλαίοις, Ev σχισμοῖς πετρῶν ' ἐπήγαγε τὸ — socialem vitam repudizntes, in speluncis autrupium
παθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν —chvernis latitant), ut uno sermone in universum
οἰκουμένη» ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείῃ — omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi-
τῆς χλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ xaX ταῦτὺν — latis torram, ubicunque gentium vestrum quispiam
δοχεῖ τῷ, ᾿Αχούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει χατά τινα ἑπίταδιν τὸ C sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. Et
u^ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ xal εἰς τὸ obo βάλλειν τὸ — quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite,

ἀχουόμενον, quamquam vebementiam quamdam iudicet exaudi-
tonis.
Οἵ τε γηγεγεῖς, καὶ οἱ viol τῶν ἀνθρώπων. Ὁ Vins. 9. ()uique terrigene et filii hominum. Ma-

μέγας Βασίλευς γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς Υἡῖνα πάντη — guis Dasilius per terrigenas, homines intelligit ter-
φρονοῦντας, xal περὶ την γῆν ὅλως ἑπτοημένους: TCunu Sapientes, et mundanis rcbus affectos : filios
υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τοὺς λόγῳ xospoupévouc * ἴδ.ον — autem hominum, eos qui fationem ducem sequun-
Υὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικήν. 'O δὲ Χρυσόστομος, ἐτέ- — tur : proprium. enim. hominís est, ut e ratione
ρως µετεχειρίσατο τὴν ἑξήγησιν φησὶ yàp, ὅτι — omnia moderetur. Clirysostomus vero aliam expo-
αυγχαλέσας ὁ Προς έτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ- — sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om-
Χους, κατέσττιλεν ἐν προο:µίων, ef τις αὐτοῖς ἓννν nesin universum Lomines convocaverit, in ipso
ςυσίωσ.ς xat! ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες àx — Statim initio eos co:mprinmit, si quis forte illis tumor,
Y; εἶσιν, ἐξ ὕλης &zlpcu* εἶτα ἵνα pij δόξαιεν ἐκ 380 elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit
γῆς χαταρχὰς βλαστῆσαι, χατὰ τοὺς περὶ τῶν , dum in memoriam revocat, quod omnes c terra
σκαρτῶν μύθους τῶν Ελλήνων, ἐπήγαγε΄ Καὶ viol — ac vili inateria prodiere. Deinde ne illud quis for-
τῶν ἀγθρώκων. ἸΑκούσατε, φηαὶν, οἱ ἄνθρωποι, — fassis putaret, «uod homines a principio, c terra,
ol γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα npozisopz, juxta Gracerum fabulas, pullulaverint, a quibus
καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἔχ συνουσέχ; εἰς τὸ — Lraditur satos olim homines fuisse, atque ita a
ἑξῆς Yoviv. terra productos, addidit : Et filii hominum, ac si
diceret * Audite, homines, qui et terrigenz estis, propter primum parentem de terra formaium, et
fil:j hominum, propter aliorum hominum generationem, qua irutua coitione, sexuum — copula, in
posteros emanavit.

Επιτοαυτὺ πλούσιος xal πένης. 00 διαστέλλω, Simul in unum. dives et paper. Non. distinguo,
φησὶ, Ππλθύσιον ἀπὸ mivntoz* ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- — inquit, divitem a paupere. Eque enim. omnes ad-

35 Joan. x, 11.
! Varite :ectiones.
(74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς vos.

521

EUTHYMII Z'GABENI

528

vocat sanctus Spiritus. Animam cnim tautum quie- Α τας χαλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, quyty ἐπιζητοῦν

rit intelligenti: compotem quam non divitiz ex-
hibent, sed timor Dei. Et qued dicit. Simul in
unum, idem cst, quod Una, similiter.

VERS. 4. Os meum loquetur sapientiam. Audito-
res excitat ad attentionem, veluti qui de rebus non
minimis tractaturus sit, sed de excelsis potius ac
veuerandis. Per sapientiam autem divina intelligit
eloquia, quz sapientia sunt referta.

Ei meditatio cordis mei intelligentiam. Pollicetur
se nihil temere, sed accurate omnia dicturum.
Meditatio, inquit, cordis meis, hoc est, diligens et
attenta mentis mex consideratio, verba loquetur
plenissima intelligentize, vel, loquetur verba, ad
αυ: percipienda multa erit opus intelligentia.

Vrns. 5. Inclinabo in parabolam aurem meam.
Sermonem habiturus ad vos, inclinabo vicissiin
aurem anims mex in parabolam, qua a sancto
mibi Spiritu suggeritur. Per parabolam vero hic
ambiguum atque enigmalicum sermonem intel-
ligit. Sunt enim prophetica omnia ambigua admo-
dum, propter occultos sensus obscuritate verborum
velatos. Fidem enim scrmoni suo eliam przstal
lis verbis, dum superne ea sibj denotat inspirari.

Aperiam ἵπ Psalterio propositionem | meam.
Per propositionem sermonem intelligit, ad exhor-
tationem atque utilitatem audientium propositum
ac prolatum, Aperiam iyitur, hoc est, manifesta o
hunc sermonem meum, una cum Psalterii harmo-

συνιέναι δυναµένην, ἣν οὗ πλοῦτος, ἁλλὰ θεῖος φό-
€o; χαρίδξεται. ᾿Επιτυαυτὺ δὲ, àv τοῦ, Ὁμοῦ,
ὁμρίως.

Τὸ στόµα µου «Ἰα.ήσει σοφίαν. Διεγείρει τοὺς
ἀχροατὰς εἰς προσοχὴν, ὡς οὐχ ὑπὲρ προσχαίΐίοων
τινῶν πραγμάτων µέλλων ἑρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων
xa φοθερῶ». Σοφίαν ὃξ λέγει τὰ σοφίας πεπληρω-
μένα Ἀόχια. .

Καὶ ἡ µε.]έτη τῆς χαρδίας µου σύγεσι. Ἐν-
ταῦθα χατατίθεται μὴ ἀπερισχέπτως ἑἐρεῖν, ἀλλ ἐκ
μελέτης. Λαλήσει γὰρ, qnot, xai ἡ µελέτη τῆς xap-
δίας µου, τουτέστιν, ἀκριθῆς τοῦ νούς pov ὃ:άσχε-
ψις, συνέσεως γέµοντα ῥήματα, 1) συνέτεως δεόµενα
εἰς τὸ νοηθῆναι., —

KAiwà εἰς παραδοΊ]ν τὸ οὓς µου. Διαλεγόμενος
πρὸς ὑμᾶς, qnot, χλινῶ &v µέρει τὸ οὓς τῆς φυχῆς
µου εἰς την ἑνηχουμένην pov παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ-
µατος παραθολήν ' λέγει δὲ νῦν παραθολὴν τὰ αἱ-
νίγµατα xat γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά siat,
διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν κχεχρυμμένωνὰ νοημάτων.
Αξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηχεν, ὡς
ἐμπνεομένοις ἄνωθεν.

Ἀγοίξω ἐν ψα.τηρίφ τὸ πρόθ.ημά µου. Πρό-
θληµα χαλεῖ τὸν λόγον τὸν προθεθληµένον εἰς παραί-
νεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ἀνοίξω δὲ, του-
τέστι, Φανερώσω τὸν λόγον µου μετὰ μέλους φαλ-
τηρίου. 'O γὰρ ἀνοίγων θύραν φανεροῖ τὰ Evbov.

nia. Nam qui januain aperit, omnia manifestat, qui? C. "Ex τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἑδήλωσεν τὸ ἑπόμενον.

μίας sunt. Ex eo cnim quod pracedit, denoltavit
id quod consequitur. Manifestaturum se autem i.l
ait cum harmonia et cantu, ul sermo suus jucun-
dior sit. Juxta anagogen ille aperire dicitur pro-
positionem suam in Psalterio, qui facit pariter et
docet, cujus opera sermonibus congruunt. Ad
melodiam cnim Psalterii excitandam manibus opus
est, per quas operandi facultas designatur.

VERS. 6. Cur timebo in die mala ? Per interrogatio-
nem legenda sunt hzc verba. Vultis scire, inquit,
cur mihi timendum sit in die futuri judicii ? Hanc
enim diem malam appellat, quemadmodum et alibi
in psalmo xL [ ibi: In die mala liberabit eum Do-
minus, ubi diximus]. Audite igitur causam ti-
moris.

luiquitas calcanei. mei circumdabit. me. Timeo,
inquit, quia tunc iniquitas peccati mei, hoc est,
quia peccatum meum circumdabit me. Calcaneum
enim posuit pro deceptione' : quemadmodum et
alibi in commemorato psalmo xr [ibi : Magnificaeit
adversum me supplantationem ] — declaravimus.
[Q^od tamen ex lectione Gr:eca melius percipitur,
cuu Greca dictio πτερνισμὸς, νου cst, supplantstio,
ἀπὸ τῆς πτέρνης, hoc est, a calcaneo deducatur.]

Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος
Ἱδύτερος. Ανοίγει δὲ ἐν φαλτηρίῳ τὸ πρόθληµα
αὐτοῦ ὁ ποιῶν xal διδάσκων, xai τὴν πρᾶξιν ἔχων
τῷ λόγῳ σύμφωνον. Τὸ γὰρ µέλος του φαλτηρίου
6:X χειρῶν ἁπαρτίζεται ' τῆς πρακχτικῆς δὲ σύμδολον
αἱ χεῖρες

"Irací φοδοῦμαι àv ἡμέρᾳ πονγηρᾳ; Κατ' ἑρώ-
τησιν ἀναγνωστέον * Βούλεσθέ µε μαθεῖν διατἰ «o-
θοῦμαι ἓν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ταύτην γὰρ λέχει
πονηρὰν, ὡς iv τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ p! φαλροῦ
προαποδεδώχαµεν ΄ λοιπὸν οὖν ἀκούσατε.

Ἡ ἀνομία τῆς πτέργης µου κυκ.λώσει µε. Φο-
θοῦμαι, ὅτι χυχλώσει µε τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας
µου, τουτέστι, ἡ ἁμαρτία pou, κατὰ περίφρρασιν.
Πτέρνα μὲν γὰρ fj ἀπάτη, ὡς ἓν τῷ δηλωθέντι φαλ-
μῷ προείποµεν. Απάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἁκατῶσα
τὸν ἁμαρτάνοντα. Εἶἰδες σοφρὸ» Ἀύγον xal συνετὸν,
ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαντὸν φοθούμξνον,παρῄ»ε-
σε φοθεῖσθαι τὴν ἁμαρ:ίαν, διδάξας ἃμα, xai ὃτι
χρίσις ἔσται ἀδέχαστος.

Peccatum vero merito deceptio appellatur, quia peccantem ipsum decipit. Vidisti sapientia plenum
sermonem, quo Propheta, dum se timere introduxit, alios caute admonuit (ποιο a peccatis, cum
udicium Ροἳ ejusmodi futurum sit, ut corrumpi non possit.

Vgns. 7. Qui co:fidunt in potestate sua, et in mul-
titudine divitiarum suerum gloriantur, Subaudien-

Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυγἀάµει avtov, xal éxl

τῷ π.]ή0ειτοῦ πλούτου αὐτῶν καν χώµεγοι. TVpos-

|

529 COMMENT. IN PSALMOS. 5530

v72x0.3tío) τὸ, Ακούσατδ. Δυνατοὺς δὲ λέχει A dum est, hoc in loco, verbum, Auscultate. Po-

νῦν, οὗ τοὺς ἐν ἔργῳ µόνον, ἀλλὰ xal τοὺς ἓν Jóyo *
χαὶ τοὺς πλουσίους, οὐ τοὺς bv χρήµασι µόνον, ἀλλὰ
xaX τοὺς iv λογιχοῖς θεωρήµασι. Καλέσας δὲ τούτους
ἰδίᾳ, φησίν '

testalis autem nomen large intelligendum — est,
ita ut non tantum ad eos dirigatur serio, qui in
operibus , sed ad cos etiam qui in sermoue
potentes sunt. Simili modo divitias dicit, non eas

tautiin, qua» in pecuniis, aut aliis fortunz» bonis consistunt, sed eas etiam qus ad doctrinam et philo-
sophizx studia pertinent. lis igitur ita sigillatim convocatis, sermonem prosequitur , dicens :

Ἀδελφὸς οὐ Avrpovrai, Avtpocecaiávr0pozxoc;
"Ext, φγσὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται Àutousas0a: τῆς
Χρλάσεως, ὀφύσει φίλτατος᾽ ἡ γὰρ ἰσχὺς xal τὰ χρήµα-
τα οὐ συνδιαδαίνουσι. Καὶ εἰ ἁδελφὸς οὗ λυτροῦται,
λυτρώσεται ἄνθρωπος: τὸ μὲν γὰρ, ᾿Αδε.Ίφὸς οὐ Av-
τροῦται, χατὰ ἀπόφασιν ἀνα γνωστέον * τὸ δὲ Λυτρώ-
σεται ἄνθρωπος, κατὰ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος.
Λοιπὸν οὖν o)x ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ ἐνταῦθα

Vgns. 8. Frater non redimit, redimet homo?
Illic, inquit, neque ipse etiam frater redimere fra-
trem potest a supplicio, frater, inquam, qui san-
guine nobis conjunctissimus est: vires cnim et
divitie illuc nobiscum pariter non descendent :
quod si frater non redimit, quo pacto alienus homo
redemerit ? IIujus autem versiculi verba divisim
lezenda sunt, ita ut. absolute et cum determina-

χρῆ διὰ µειάνοιαν ἑαντόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ p tione dicatur : Frater non redimit ; et puncto facto,

ἡ Γραφή ᾿Εὰν ἀναστῇ Nos xal "I6 xal Aar(4,
υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὗ μὴ ῥύσονται.

Redimet homo ? lnterrogative enuntiando. Restat
igitur, ut nulla illic speranda sit redemptio : cum in

prxsenti vita poenitentize lacrymis tantum venia impetrari possit.Ait enim alibi Scriptura : Si surrexerin,
Noe, Job, et Daniel, filios suos et filias suas non liberabunt.

Ob δώσει τῷ θεῷ ἑξίΊασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε 5
ἁδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος δώσει ἐχεῖ ἐξίλασμα, Ίγουν
λύτρον ἑαυτοῦ, χολᾶσει xal αὐτὸς ὢν ὑπεύθννος.

Kal τὴν τιμὴν τῆς «υτρώσεως τῆς ψυχῆς ab-
τοῦ. Καὶ οὗ δώσει τὴν τιμὴν, Ίγουν ἐξώνησιν τῆς
ἐλευθερίας αὐτοῦ τῆς ψυχῆς ' ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης
οὐδ' ὁ χόαµος ὅλος ἀντάξιος’ ἐπεὶ xal ὁ Σωτὴρ ἡμῶν
µέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην duytv, alyga-
λωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαδόλου, οὐ. γῆν ὅἔδωχεν, οὐ

Non dabit Deo placationem sui. Nec frater, inquit,
nec extraneus quis, illic dare poterit placationem,
hoc est, redemptionem sui ipsius: cum ipse po-
tjus poenas pariter daturus sit , utpote peccatis
obnoxius.

Vens. 9, 10. Et pretium redemptionis anime sue.
Et non dabit pretium redemptionis, hoc est, non
dabit redemptionem pro libertate aniimze sus , cum
pro unius hominis anima universus etiam orbis
sufficienà pretium non sit : quippe cum Salvator
noster, hominum animas a svo dzemone in capti-

θάλασσαν, οὐ χόσµον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίµιον αἷμα. C vitatem actas redempturus , terram non dederit,

Ποῖον οὖν εὑρήσει τις ἐχεῖ λύτρον ἄξιον; "Opa xai
copi ῥήματα, xat συνετὰ, xal αἰνιγματώδη.

non mare, non ipsum denique orbem, sed suum
pro nebis pretiosissimum sanguinem effuderit.

Quamnam igitur redemptionem illie quispiam idoneam invenire poterit ? Τα vero ipsa eliam Pro-
phete verba considera , quantam suboscurioribus verbis sapientiam reconditain habeant.

"Exox(ac&v slc τὸν alora, καὶ ζήσεται elc cé-
Joc. Καθαφάμενος τῶν ἁμετανοήτων, τρέπεται xal
πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, xai παρηγορεῖ τὸν χόπον
τῆς µετανοίας ταῖς ἁλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐχο-
πίασε, φησὶν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ
λοιπὸν ζήσεται διαπαντός’ τοῦτο γὰρ τὸ, Ζήσεται
slc τέ.ος. Ζωὴν 05 λέγει τὴν χυρίως xal ἄπονον *
ἡ γὰρ ἐνταῦθα, χαταχρηστιχῶ:, ὡς παραδίδοται (75).
Τέλος δὲ νοῄσεις χαὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα τέλος γὰρ
ἐχεῖνος τοῦ παρόντος. ;

Οὐκ ὄψεται χαταφθορὰν, ὄταν ἵδῃ σοφοὺς ἆπο-
θνήσκχοντας. Ὁ τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ
τῆς μελλούσης Χρίσεως, ὅταν ἵδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ
θεῖα, τοι τοὺς ἑναρέτους ἀποθνήσχοντας, οὐ δόξει
βλέπειν καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ᾽ εἶναι, ἀλλ᾽ ἑναλ-
λαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. "H xai ὅταν ἴδῃ
τοὺς σοφοὺς τὰ µάταια ἀποθνῄσχοντας, οὐ δόξει βλά-
πειν χαταφθορὰν σώματος ὁμοῦ xa φυχῆς, ὡς αὑτοὶ

Et laboravit in seculum, et vivet. in finem. Cum
pupugerit Propheta eos qui poenitentiam non egc-
runt in prs&senti vita , hunc ad poenitentes conver-
titur, et futurorum spe, poenitentize molestias con-
solatur. Et laboravit, inquit, in sxculum hoc prz-
sens, ille nimirum qui poenitentiam agit : et dein-
ceps etiam vivet perpetuo. lloc enim significant
verba illa: Vivet in finem. Vitam autem eam dicit,
qui? proprie vita est, οἱ sine labore. Ista enim
przsens improprie vita dieitur, ut alibi tradidimus:
per finem vero futurum ssculum intellige , quo
presens seculum terminatur.

p ἵεας, 11. Non videbit corruptionem , cum viderit

sapientes morientes, Mujusmodi homo , qui de
futuro judicio certus est, cum viderit sapientes
viros ac virtute preditos mori, non existimabit
se corruptionem eorum videre, eam dico corruptio-
nem, qua amplius futuri non suut : quinimo arbi-
trabitur se immutationem videre a fragili hac et ca-
duca vita ad stabilem quamdam et incorruptam. Vel

Varie lectiones.

(19) Al. προπαραδεδώκαµεν. . ;

521

EUTIHYMII ZIGABENI

532

Aliter : Cum villerit sapientes mori, ac falsis hujus À ζῶντες ὀρίζονται (10) τὸν 0&vatou, ἀλλὰ µετοιχ/αν

mundi bonis privari , non arbitrabitur animain
pariter exstingui cum corpore, quemadmodum
viventes homines mortem esse defluierunt : quin-
imo demigrationem esse censebit, et laetum quemdam
accessum ad vitam jucundiorem. Hic autcm. ad
magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt.
Magnus vero Basilius juxta ansgogen lc dicta
exponens, ait, quod verba illa ; Redimet homo , el
qui sequuntur, de Christo pr:anuntiata sunt. Qaia
enim captivi olim sub daemonis detinebauur iinpe-
rio, adinanet nos beatus David, quod nullus frater,
lioc est, nullus proplieta, nb bujusmodi nos poterit
captivitate liberare. Fratres enim Rmobis esse di-
cuntur prophete, quia propter nos venerunt, et
quia ejusdem nobiseum sunt nature, Et dum hoc
admonet, Hlud pariter predicit , quod homo, hoc
veSL, quod Christus, qui verus ac perfectus est
houo, quemadmodum et verus ac perfectus Deus,
redimet nos, Verus enim ac perfectus homo vere
tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu-

εἰς κόσμον ἕτερον. ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν χατὰ τὴν ἆκλου-
στέραν ἐξήγησιν. 'Ο δὲ μέγας Ώασίλειος ἀνάγων τὰ
ῥητὰ, φησὶν, ὅτι τὸ Λυτρώσεεαι ἄνθρωπος, καὶ τὰ
ἑξῆς, περὶ τοῦ Χρ:στοῦ προεφττεύθτσαν * ἐπεὶ γὰρ
ἡχμαλωτίσθηµεν πάλαι τῷ διαδόλῳ, προεῖπεν ὁ Δα-
615, ὅτι ἁδελρὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰκμαλωτισθέν-
τας, τουτέστ, προφήτης ΄ ἁδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι
ἡμᾶς ἑλθόνιες προφῆται, τῆς αὐτΏς ὄντες φύσέως
λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστὸς,
ὁ τέλειος ἄνθρωπος, ὡς xa τέλειος θ:ὸς, ὁ φυλάξας
&xépatov τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, xal διὰ
τοῦτο χνυρίως ἄνθρωπος ὃς οὗ δώσει τῷ θ:ῷ ἑξί-
λασµα ἑαντοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς
φΦυχῆς αὐτοῦ * 'Αμαρτία»ρ vàp, quslv, οὐκ ἐπο᾽η-
σεν * ὑπὲρ ἡμῶν οὖν. xal οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωγεν
ἑξίλασμα τὸ οἰχεῖον αἷμα. *Oc καὶ ἐχοχκίασεν ἐν τῷ
παρὀύντι αἰῶνε, ἡνίχα χεκοπιαχκὼς ix τῆς ὁδοικηρίας,
ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγής ' ὃς οὖκ ὄψεται χαταφθο
ϱὰν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήῄσχωσιν, OD γὰρ δώσεις,
φησὶ, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθορἀν.

manitalis dignitatem a Deo homini data: integram atque immaculatam servavit. Merito igitur proprie
liomo dicitur, et ille solus est, qui non dab:t Deo placationem sui, neque pretium Tcdemptionis ani-
mi $us. Peccatum enim nom fecit * ; pro nobis igitur, et non pro seipso placationem dedit pro-
prium sangui;em. Qui etiam laboravit in presenti seculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit

super fontem; et qui non videbit corruptionem , quagdo osteri ierientur. Neque eum,

dalis sanctum tuum videre corruptionem **,

Simul insipiens ct stultus — peribunt. Hi pariter,
inqui, diem summ obibunt, et segregabuntur ab

s, qui salvandi sunt. losipiens autem est qui- (;

cunque Deum non novit, juxta illad : Dixit iusi-
piens in corde suo : Non est Deus **. Est stultus ille,
qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus
Miixus a coelestibus animum avocavit.

Vgns. 12. Et. rlicnquent. alienis divitias ewas.
Repente enim mortui aliis divitias relinquent,
quas multo sibi labore paraveremt.

,Et sepzlcra eorum domus illorum in scceulum.
]psi qnidem magnificas sibi domos extruxere, quas
cum alii pessideant [ eis nimirem mortuis] re-
stat ul eorum sepulera doworum eis vicem prae-
beant, per totam hoc presentis vitse sseculum.

Tabernacula eorum in generationem et generatie-
9631. Rurgus eamdem repetit sententiam, οἱ inane

inquit ,

'Exitoavtó. ἄφρων xal ἄνους ἀὁπολοῦνται.
Ὁμοίως ἀφανισθήσονται ἀπὺ γῆς καὶ τῆς µερίδος
τῶν σωζοµένων, χγαὶ ὁ ἄφρων , τοι ὁ μὴ cilc τὺν
ὄντως Θεόν ' Εἶπε γὰρ, φησὶν, ὄφρων ἐν καρδίᾳ
αὐτοῦ * Obx ἔστι 880c * καὶ ὁ ἄνους, Ίγαυν ὁ εἰδὼ-
μὲν τὸν θΕεὸν, ἐπὶ τὰ γἠῖνα δὲ µόνον ἑπτοημένος,
xai μγδὲν οὐράνιον ἀννοῶν.

Καὶ κατα είψουσι &AAotploic τὸν π.Δοῦτον αὐ-
τῶν. Αἰφνίδιον ἀποθανόντες, ἓν πόνῳ πλλλῷ συν-
έλεξαν.

Οἱ τόροι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν slc εὐν akora,
Αὐτοὶ μὲν obtou; πολοτελεῖς ἑαυτοῖς χατεσχεύασαν,
ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαέόντων, αὐτοῖς οἶχοι ἔσηνται
δι ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οἳ τάφοι αὐτῶν.

Σχηνώ(ιατα αὐτῶν, slc γενεὰν καὶ γεγεάν. Τὸ
αὐτὸ Κάλιν φησὶ, πλἐον διασύρων τὴν τούτων xaxo-

eorum comsilium magis ac magis carpit. Erunt D 6ουλίαν. Ἔσονται γὰρ, φηαὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σχη-

enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna-
culis. E

Invocaverunt nomina ενα in terris outs. Considera
sliud pravitatis genus. Inahis etenim gloriz eupi-
ditate ducti, certis locis nomina sua indidere,
perpetuam inde memoriam aucupantes. Bysantium
siquidem a Byrante denominstum cst, Diege-
nianus 3ger 4 Diogeniano, Hermowrum tlieatrum
ab tlermone, et sic alía compltara 1968, cum tamen

*! [ Petr. η, 32. "!* Psal. xv, 90.

νώµατα αὐτῶν.

'Ezxexalécavto τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν"
γπιῶν. Ὅρα καὶ Έτερον εἶδος µοχθηρίας ὑπὸ γὰρ
φιλοδοξίας ἑπωνόμασαν τὰ ὀνόμαια αὐτὸν , ἐπὶ
τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλντον (77). Τὸ μὲν
οὖν Ῥυζάντιον, ἀπὸ Ἑύζαντος, ἐπωνόμασται . ὁ δὲ
Διογενισνὸς ἀγρὸς, ἀπὸ Διογενιανοῦ * «b δὲ Ἑρμή-
νειον Βέατρον, ἀπὸ Ἕρμωνος, xal εἴ τι τοιοῦτον,

93 Pgal. επ, 1.

Vario lectiones.

(76) Al. ὀρίκοντες.

(77) ΑΙ. ἀνέχλειπτον.

$33

COMMENT IN PSALMOS.

551

δίου μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς quy; ποιβσασθαι A eos magis oportuisset nón inanium nominum, sed

ἑτ'μέλειαν

Καὶ ἄνθρωπος ἐν tiui ὢν, οὗ συγῆκεν. Ἐν
τιμῇ ὧν, οἷα μόνος κατ εἰχόνα θεοῦ δημιουργηθεῖς,
οὐ συνῆχε τὸ οἰχεῖον ἀξίωμα, ἁλλ᾽ ἀφεὶς μιμεῖσθαι
τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηχε.

Παρασνυνεθ.Ιἠθη τοῖς κτήγεσι τοῖς ἀνοήτοις,
καὶ ὡμοιώθη αὑτοῖς. Hapacvre6Ar0n, àv τοῦ,
συνατά (η λόγῳ γὰρτιμηθεὶς, xat τούτῳ τῶν ἀλό-
γων ἄρχειν χελευσθεὶς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς χτή-
νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, ofa μὴ λογιζόμενος τὰ οὗ-
ῥάνια, ἀλλὰ περὶ µόνα τὰ Ὑγετρὰ στρεφόµενος, xa
δίκην ἁλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ὁσάχις ἂν ἡ
ἐπιθυμία, ἡ θυμὸς χινήσῃ, xax τὸ τῆς σαρχὸς ἡδὺ

πᾶσι τρόποις µεταδιώχων. Κτένη δὲ ἁπλῶς πάντα 9

χαλεῖ τὰ ἄλογα.

varuit ; εἶτο Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum ;- et. ita demum
acius est, ut. brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem

telligit animantia.

Αὕτη ἡ ὁδὺς αὐτῶν, oxdróaAorv abcoic. 'H
πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐἑμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάδη
μεγάλη.

Καὶ μετὰ ταῦτα ἓν τῷ στόµατι αὑτῶν εὐδοχή-
σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς χτήνεσιν οἱ τοιοῦ-
τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, xai διὰ στόματος üps-
σθήσονται τοῖς πε: ραγμένοις * τοῦτο γὰρ τὸ Εὐὖδο-
χήσουσιν ἐνταῦθα σηµαίνει’ ὃ χαὶ μᾶλλον xatno-
ρίας ἄξιον , ὅτι οὐ µόνον πράττουσι τὸ xaxbv, ἀλλὰ
καὶ λόγῳ τοῦτο σεµνύνουσιν,

Ὡς πρόδατα ἐν ᾖδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Ochz τοὺς
τυιούτους ἔθετο ἐν ᾷδῃ, ὡς πρόδατα, τουτέστιν, ὡς
ἁλόγ.υς Y:vouévoug, fJ) ὡς μὴ δυναµένους ἑαυτοῖς
Ῥοηθῆσαι, f, προχείρους εἰς σφαγἠν.

θάνατος πυιμανεῖ αὐτοὺς. ἩΠρόδατα εἰπὼν ,
προστέθειχε καὶ ποιμένα, φυλάξας thv τοῦ λόγου
τροπήν. θάνατον δὲ λέχει, τὴν τιµωρίαν * οὐδὲ γὰρ
ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἁπαλλαγήσονται Ποι-
ων εἶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει ' χρὴ δὲ γινώσχειω, ὡς
εἴωθεν fj Ἱ ραφὴ θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν γν-
χῆςι την τιµωρίαν λέχειν.

Καὶ καταχυριεὐσουσς αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ
πρωϊ. Τῷ Δρωῖ μὲν, ἀντὶ, ταχέως ' Κατακυριεύ-
σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι
ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἑνάρετοι, ταχέως αχρείττους τῶν
τοιούτων ἔσονται, χαίτοι πένητες ὄντες' χαὶ οὐχ ἐχεῖ
µόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἁλλὰ χἀνταῦθα σκεπόµενοι
παρὰ θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ
μὴ ἠττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. "Opa ip τὸν
Ἰωσῇφ, ὃς ἓν δονλείᾳ (v, κρείττων γέγονε τῆς αὖ-
τοῦ δεσποίνης. |

Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν πααιωθήσεται ἐν τῷ

animarum suarum fitisse sollicitos.

Vgns. 15. Et homo, cum in honore esset, uou intelle-
tit. Cum esset homo in lionore veluti qui solus ad De,
imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus
fuerit gloria, sed' illud negligenszmulari exemplar,ad
cujus imaginem factus fu-cat, quorsum abierit specta,

Comparatus est pecoribus. insipientibus, οἱ similis
factus. est illis. — Comparatus est, hoc est, Cotllo-

catus cum illis. Nam cum ratione a Deo dona!us

esset, linperatumq:ie ei fuisset ut rationis sceptro
usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis
proprii regni insignibus 5056 inter pecora consti-
tuit. Nain. ct. considerationem omnem de rebus
celestibus animo exuit, et irrationabilem anime
partem sibi dominam statuens, circa vilia ac
terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates
sectatus est; el sive ira impulit, belluino furor;
libidine
in universum omnia in-

Vxas. 14. Hec via eorum scandalum ipsis. ll:ec,
inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de-
sideria et mores referunt, magno illis inipedi-
mento est, et damno ad profectum virtutis,

Ei post hac. in ore suo. complacebunt. FA post-
quam perverse agendo similes facti sunt peceribus,
illud etiam mali sddiderunt, ut »roprio ore de
commissis a se delictis glorientur. Hoc en'm sil
vult, quod ait: Jn ore suo complacebunt, quod
cerle graviori damnatione dignum est, eum nea
ipsi solum mala agant, sed progrio etiam sermone
ea przdicent el. extollant.

Vsns. 15. Sicut oves. in inferno posuit. Ceterum
Deus illos ut oves in infernum intrusM, cum
scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilie
esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit,
tanquam cruciatui ac neci expositos.

Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit,
quinam esset futurus pastor, similitudinem sew
translationem servans ; per mortem autem sup-
plicium intelligit, Nunquam enim a puis alisol-
ventur, qui ità mortui sunt. Pascet autem eos, hoc
est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod

p per auima mortem οἱ per anini perditivnem so-

let Scriptura supplicia ac poenas animx significare.

Et dominabuniur eorum recti in matutino, In ma-
tutino dicil pro, cito. Dominabuntur autem, hioc est,
potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte
vixeriht, et virtute przs!iterint, cito illis erunt
potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea
reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di-
vino protegentur auxilio, eL summo honore con-
spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate
superari non potuerunt, Exemplo tibi sit. beatus
Joseph, qui cum io servitute esset, impulica do-
mina potentior factus est ct gloriosior.

Et auxilium eorum velerascet in Inferno. Veterae-

535

EUTHYMII ZIGABENI 5536
cet,-hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A d2g. — Παιαιωθήσεται, ἀντι τοῦ, ἄχρτστος

tustum est, inutile esse censetur : quod autem
utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Conf(i-
debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum
copia : quae in i»ferno aut nulla aut. inutilis
erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au-
xilia.

A gloria sua expulsi sunt.- Non hzc tantum eis
acciderunt, quia brutis ο similes reddidere, ve-
rum et propríam amiserunt gloriam, ob quam ipsi
periere, Summo enim studio tenebantur, ut we-
moriam sibi laudis pararent. Neque modo hanc
amiserunt, sed et insuper ignoninia tautum ac
probris celebrem illam reliquerunt.

Vrgns. 16. Verumtamen Deus. redimet. animam
meam de mauu inferni, cum acceperit me. Wc de
Cliris i Incarna'!ione predicta sunt et de animarum
liberatione, qux tunc iu inferno erant. Redimet,
in4uit, animam meam, quando per incarnationem
me sibi in domicilium acceperit.

Vens. 17, 18. Ne timueris cum dives factus [ue-
vit homo, aut cum multiplicata fuerit. gloria domus
gjus, quoniam, cum interierit, non sumel omnia, ne-
que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho-
mine sermonem babet [tametsi simpliciter de ho.
wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut
cogites quod bumana D«us nom aspiciat. Nihil
enim eorum descendet cum illo in Infernum : sed
nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do-

ἔσται, τουτέστιν, οὐχ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιὸν,
ἄχρηστον ' τὸ ὃ᾽ ἄχρηστον, Ίδη μὴ bv». Ἐθάῤῥι-
σαν, qnot, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου χαὶ τῶν φίων,
ἥτις ἓν τῷ ἆδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐχ ἔστι συν-
διαθαίνουσα.

Ἐκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. KaY οὗ
ταῦτα πεπόνθασιν ἑλόμενοι τὴν ἁλογίαν, ἀλλὰ xal
τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι ἣν ἄρα καὶ ἀπὼλοντο.
Ἑσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου χαταλιπεῖν
ἑαυτοῖς * ἆ πἐδαλον δὲ xal ταύτην, T] ἁμαυρωθεῖσαν,
ἡ καὶ εἰς φόγον ἀντιπεριχωρὴήσασαν.

ΠΑἡν ὁ θεὸς «Ἰυτρώσεται τὴν γυχἠν µου éx
χειρὺς ᾷδυυ, ὅταν «Ἰαμδάνῃ µε. Προφητεία τοῦτο *
περὶ τε τῆς ἑωανθρωπήσεως τοῦ θεοῦ, xal τῆς
ἐλευθερίας τῶν tv Gm ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησὶ,
τὴν ψυχἠν µου, ὅταν λαμδάνῃ µε οἴκον ἑαυτῷ διὰ
τῆς ἑνανθρωπήῄσεως.

Mj φοδοῦ, ὅταν π.Ἰουτήσῃ ἄνθρωπος, f| ὅταν
χ.Ἰηθυνθῇ ἡ δόξα toD οἴκου αὑτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν
τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν «Ἰήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ
συγκαταδήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. "Ανθρωπον
ἐνταῦθα]λέγει, τὸν ἄδικον. Mh πτοηθῇς, φησὶν, ὡς μη
ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά" οὐδὲν γὰρ τούτων
συγχαταδήσεται αὐτῷ εἰς ἅδην, ἀλλὰ Υυμνὸς πάν»
πων ἀπελεύσξται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν µεγα-
λωσύνην, τὸν ὄγχον, τὴν περιφἀνειαν. (78) 'H

muse, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi C δόξα coU of xov αὑτοῦ' δόξα μὲν οἴχου, στοα), περί-

superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do-
mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes,
&urata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis
distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa
supellex, et vasa, aut sí quid aliud ejusmodi est.
G'oris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo,
et proceritas. Gloria wero animse, sola virtus. Re-
stat. igitur, ut verba illa Prophetz : Omnis gloria
hominis, sicut herba, vel sicut flos herbe, de corpo-
ris gloria dicta esse intelligantur.

Vgns. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius
benedicetur. lpse enim dum vixerit beatus dicetur,
et laudabitur ab iis, qui ignorant, quaenam sit vera
vitz» beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria
prorsus patietur.

Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hac
ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est,
grata ei feceris, tunc tantum tibi agel gratias.
Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam-
etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere
eliam possumus, quod hzc verba per Proplietam
ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice-
ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod

πατοι, χρυσοὺς ὄροφος, ἔδαφος, Goa. Ψψηφῖσι διτνθι-
σµένα, λειμῶνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἁχέλαι,
πολυτελή ἔπιπλα, xal σχεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον *
δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, xal Χάλλος,
xai μέγεθος, xoà τὰ τοιαῦτα * δόξα δὲ ey. μό-
νον ἡ ἀρετή ' λοιπὸν οὖν τ΄ Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου,
ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου,περὶ τῆς σωματ!ικῆς
νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης.

"τι ἡ ψυχἠ αὐτοῦ ἐν τῇ (oj αὐτοῦ κὐὑλογηθή-
σεται. Καὶ yxp αὐτὸς ἕως ἂν (Tj, µαχαρίσεται,
εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἁγνοούντων, τίς 1j paxapla

p ζωή” τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται.

Ἐξομο.ογήσεταί σοι, ὅταν ἁγαθύγῃς αὐτῷ.
Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Ὅταν ἀγαθὰ, τουτέστιν,
εὐάρεστα ποιῄσῃς αὐτῷ, τότε µόνον εὐχαριστήσει
σοι. τὸ ὃ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ
κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετὴν. Ἡ καὶ πρὸς τὸν θεὺν
εἴρηται ταῦτα, ὅτι Ὅταν ἀγαθοπο:ῄσῃς αὐτῷ, εὖχα-
ριστήσει’ ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει :
ὁ δὲ δίχαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἓν παν”. καιρφ.

contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quz illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma-
ledicta confugiet : non sic autem justus, sed benedicet Dominum iu omni tempore.

Varie lectiones.
(78) Πιοο usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,

537

COMMENT. IN PSALMOS.

538

Εἰσε.λεύσεται ἕως Τεγεᾶς πατέρων αὐτοῦ. A — Vins. 90. Introibit usque in generationem pa-

'Amoflavuv, εἰσελεύσεται εἰς τὰ κατώτατα τῆς
Της, ἕως τοῦ ἆδου, ὅπου λα) γενεὰ τῶν πατέρων
αὐτοῦ.

ἝἜως αἰῶνος οὐκ ὄψεται φῶς. Ἔως kot αἰών.
ἀεὶ δέ ξστιν αἰών. Αἰωνίως οὖν οὖχ ὄψεται φῶς, εἰς
σχότος παραπεµφθείς.

Καὶ ἄνθρωπος ἐν rip àv, οὐ συγῆκε ' παρα-
συνεθ.ήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὠμοιώ-
θη αὐτοῖς. Σχετλιάζει πάλιν, ὅτι χαὶ ὁ ἄνθρωπος ὁ
βραχύ τι παρ) ἀγγέλους ἑλαττωθεὶς, περὶ οὗ φησιν
ὁ Σολομών Μέγα ἄνθρωπος καὶ τἰµιὀὸν ἀνῆρ
ἑλεήμωγ, παρασυνεθλήθη τοῖς χτήνεσι τοῖς àvof-
τοις.

ψαἨιὸς τῷ "Acá.
ΨΑΛΜΟΣ MB'.

Καὶ περὶ τῆς Τοῦ Ασὰφ ἐπιγραφῖης Ev προοιµ/ῳ
τῆς βίθλου τῶν Ὑσλμῶν διελάδοµεν, χαὶ περιττὸν
Σγοῦμαι περὶ αὐτοῦ παλιλογεῖν ' εὐλόγως δὲ οὗτος ὁ
Ψαλμὸς ἀχολουθεῖ τῷ πρὸ αὐτοῦ, xal γὰρ xal ἐν
τούτῳ διαμαρτυρία xal ἴλεγχος ' πλὴν iv ἐχείνῳ
μὲν πᾶσα φύσις ἀνθρώπων συγχαλεΐται πρὸς
ἀχρόασιν ' ἔνταῦθα δὲ, ὁ οὐρανὸς χαὶ ἡ γη’ Προσκα-
Jécetat γὰρ τὸν οὐρανὺν dvo, καὶ τὴν γῆν. Ev
ἐχείνῳ μὲν ἁπλῶς πᾶς πονηρῶς βιῶν χατηγορεῖται’
ἐν τούτῳ δε οἱ Ἱουδαῖοι ἑλέγχονται. Καὶ ἄλλος δὲ
προφήτης εἰσάγει τὸν θεὸν οὕτως δικαξόμενον καὶ
ἑλέγχοντα, λέγων * ᾽Αχούσατα. φάραγγες. καὶ 0s-

péAia. τῆς }ῆς, ὅτι χρίσις τῷ θεῷ πρὸς τὸν Aaov σ

αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ «αοῦ δια εχθήσεται ' καὶ
Ἡσαῖας' "Ακουε, οὐραγὲ, xal ἑνωτίζου, ἡ rq. Καὶ
σύνηθες τῇ Γραφῇ τὸ τοιοῦτον σχῆμα, ὅπερ icti
πληκτιχώτατον xai ἑντρεπτικώτατον, ὅτι τὰ ἄψυχα
χαθέκονται χριταὶ τῶν ἑἐμφύχων, ἅμα δὲ χαὶ τῖς
τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίας ἀποδειχκτικώτατον, τοσοῦ-
τον συγγαταθάντος, ὥστε χαὶ χρίνεσθαι μετὰ τῶν
ἀνθρώπων.

ιο homines judicatura. Sunimam pretcrea. Dei in nos inisericordiam Propbeta

irum suorum. Übi mortuus fuerit, ingredietur in
inlima terre usque in infernum, ubi est generatio
patrum suorum.

Usque in sseculum nom videbit. lucem. Donec,
inquit, sseculum est: seculum vero semper est.
Nunquam igitur videbit lucem, utpote missus ad
tenebras.

Vgns. 91. Et homo, cum in konore esset, non intei
lezit, comparatus est pecoribus. insipientibus, et si-
milis factus est. illis. Rursus miseriam deplorat
humanam, quod homo scilicet qui modicum quid
ab angelis minoratus est, et de quo Salomon :
Magnus homo, et honoratus vir misericors : com-
paratus sit pecoribus, οἱ similis cis sit factus.

Psalmus ipsi Asaph.
PSALMUS XLIX.

Quid sibi velit inscriptio Asaph, abunde dixi-
mus in prooemio operis. ideo superfluum ducimus,
ea iterum repetere. Nou temere tamen hic psal-
mus collocatus est post proxime precedentem, cum
utrobi;ue contestetur nos et repreheniet Pro-
plieta. Tametsi illud quis fortassis diversum esse
dixerit, quod illie humana omnis natura. ad au-
diendum convocatur, hic autem eodum ipsum et
terra : Advocabit enim, inquit, celum de sursum,
ει terran; e&t quod in illo quidem in univer-
sum quilibet accusatur, qui prave vivit, in lioc
vero Judzi tantum reprehendi videantur. Est et
alius Propheta, qui Deum simili modo judicantem
οἱ reprehendentem introducit dicens : Audite, valles
et fundamenta terre, quoniam judicium Deo est erga
populum suum, eti cum populo suo discepiabit , et
Isaias : Audi, calum, et auribus. percipe, terra. Fa-
wiliaris enim est apud Scripturam hic. loquendi
modus , quo ad timorem pariter ac pudorem
excitandum uti solet, dum facit, quod ipsa etiauw
iuanima c€onscssura sint, ipsesque anima praedi-
in eo demoustrat,

dum illum nobis adeo condescendere tradit, ut nobiscum etiam judicari velit.

θεὸς θεῶν Κύριος ἑλά-ησε, xal ἐκά-εσε τὴν
Tri». Τέχσαρα σηµαινόµενα τοῦ Θεὸς ὀνόματος εὖ-
ρίσχοµεν παρὰ τῇ Γραφῇ ' τὸ μὲν χυρίως λεγόμε-
µενον ὡς θΘεὸς πάντων δημιουργός * τὸ δὲ, κατὰ
μέμησιν καὶ ὁμοίωσιν, ὡς τὸ, Θεὸς θεῶν Κύριος
ἑἐ.1ά.1ησε’ xai* '0 θεὺς ἔἕστη év cvrayorn θεῶν,
ἐν µέσῳ δὲ θεὺς διακριγεἳ ' xal ᾿Εγὼ εἶπα, θεοί
ἐστε, καὶ υἱοὶ Υψίστου πάντες ' χαλ, θεοὺς οὗ
καχο.ογήσεις, καὶ ἄρχοντας tov AacU σου οὐκ
ἐρεῖς χακῶς. Δῆλον γὰρ, ὅτι θεοὺς ἓν ταύταις ταῖς
χλῄῆσεσι χαλεῖ τοὺς δι ἀρξετῆς µιµουμένους τὸν θεὸν,
xai τοὺς ὁμρίους τῷ θεῷ, χατὰ τὸ ἄρχειν xal τὸ
χρίνειν, ὡς οἱ ἄρχοντες xal οἱ Χριταἰ. Τρίτον δὲ
σηµαινόµενον, χατὰ ávaloy(av, ὡς ὁ Μωῦσῆς θεὸς
Φαραώ λεγόμενος, ola τερατουργῶν χατ᾽ αὐτ.ῦ, καὶ
τιμµωρούμενος αὐτὸν, xal τῷ βουλήματι χρώμενος
εἰς παραγωγὴν τῶν χολάσεων, xal προφήτην τοῦ

** psal. nxxxi, 1. *" ebid. 6.

** Exod, xxi, 28.

VgRs. 4. Deus deorum locutus est, εί vocavit
terram. Apud Scripiuram nonien. Deus quatuor
assumitur modis. Et primo quidem Deum illum
dicimus, qui rerum omnium Creator cest et Do-
mitius. Secundo per. similitudinem atque imitatio-

D nem, Deum aliquem appellari videmus, ut in prae-

senti psaluo, Deus deorum locutus. est **. Item,
Deus stet in synagoga deorum, in medio autem
deos dijudicabit 35, et : Ego dixi : Dii estis, et filii
Altissimi omnes **. Tem : Diis npn. maledices, et
principibus populi tui non dices malum. Manifestum
enim est hujusmodi nomine" cos vocari, qui per
virtutem Deum verum imitantur, quique veluti
principes ac judiecs, regendo, imperano, judi-
cando, Deo similes facti sunt. Tertio modo Deum
dici invenimus juxta analogiam, eo inodo quo
Moyses Pharaonis Deus dictus est, veluti qui

533

EUTHYNII ZIGABENI

5í0

magna adversus illum miracula ac prodigia ope- A ,BouXfjpatog ἔχων τὸν ᾿Λαρὼν, καὶ δοχῶν τῷ Φαραῷ

rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla-
gella inferebat, qui sententizte &us£ prophetam
habebat Aaron, et demum qui mortis οἱ vite
dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hac
significatio a secunda, quia hie non simpliciter
dicitur Deus, &ed cum adjectione : Deus Pharaonis.
Quarto ex colentium errore, juxta. quam signifi-
cationem illud scriptum legimus : Jte. εἰ clamate
ad deos, quos elegietis *' ; iterum : Non [acietis vobis
deos argenieos, aul aureos *'. Dicit igitur sanctus
Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus,
principum omnium ac judicum terra creator,

locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ot s»pe diximus : Audite,

valles et (andamenia terra *?;

θανάτου καὶ ζωῆς χύριηως. Διαρέρει δὲ τοῦτο τοῦ
δευτέρου σηµαινοµένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὺς λέγεται,
καθάπερ ἐκχεῖνος, ἀλλὰ, θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ
χατὰ πλάνην, ὡς *5^: Βαδίζετε καὶ βοᾶτε απρὺς
τοὺς θεοὺς, οὓς é£sA&CacOe, xat * OD. ποιῄσετε
ὑμῖν θεοὺς ἀργυροὺς f) χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα-
6ἱδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅπιον, ὅτι ὁ Δημιουργὸς τῶν
ἀρχόντων χαὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύρ.ος πάντων
ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ Ξλάλησεν, εἶπε προφήτης
ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω elofixapev* ᾿Ακούσατε, gápay-
Τες xal θθ/ιδ.Ίια τῆς γῆς. Καὶ ἐχάλεσεν τὴν γῆν
διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀχρόασιν.

inquiens,

; οἱ vocavit. terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap-

pellatione eos. intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius. ima-
ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.]

VERs. 2. A solis ortu usque ad occasum. Omueni, ῃ

inquit, rerram advocavit. His enim teriinis tota
terra continetur.

Ex Sion species decoris ejus. Verbo hmc et quae
sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et proplie-
tias continent. Sensus est quod, sicut olim species
ac pulebri.ulo divini decoris fuit. ex Sou : quia
scilicet tewplum, quod ornamentum quoddam et
gloria erat divine majestatis, olim in ea pulcher-
rimum effulsit : ita in posterum similiter species
divini decoris erit οκ Sion, quia ex ea fulgeutis-
simos lueis sux radios Christus emissurus ail :
Christus, inquam, summa divini decoris species,

Ἀπὸ dvaco.or μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν
ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται d v3.

Ἐκ Σιὼν ἡ εἑπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὑτοῦ.
Τοῦτο χαὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ µέσου κεῖντα., προ-
Φητείας ἔχοντα τὸ δὲ ῥτθὲν τοιαύτην παρίστησιν
ἔννο-αν, ὅτι χαὶ πρότερον Ev Σιὼν ἣν ὁ vab; τοῦ
Πατρὸς, ὃς ἣν χόσµος καὶ 02£a τῆς θεότητος αὐτοῦ
καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ vab; τοῦ Yloo, τουτ-
έστι τὸ πρύσλημµα, ὃς ὁμοίως ἔσται χόφµος xal
66a τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης' ὡραιότητα
Υὰρ τὴν θεότητα νοῄσεις * τί γὰρ θεότητος ὡραιό-
τερον;

εἰ verum divinz majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ἱρθα est

divinitate magis decorum ?

Vgns. 6. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C

nen silebit. Verba hxc secundi adventus prophe-
tiam continent. In primo enim adventu incognitus
venit Christus, εἰ non manifeste, quinimo ipsum
etiam fallens diabolum, Neque enim eum in nronte
interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus
fuissel. In secundo awtem manifeste veniet cum
potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu
venit Ἡ personam servi, veluti venaturus eum qui
a se rebellaverat daemonem. In secundo aute:u
veni&à tanquam judex totius creatura, et. quemad-
modum exit fulgur ab oriente, et videlur usque ad
occasum, ita erit adventus Filii hominis**, omnibus
nimirum οἳ formidabilis, et manifestus. Et uon
silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti
animo mala sustinebit,

Ignis in couspectu ejus accendeiur, et tn conspectu
ejus procella schemens. Terribilem Dei presentiam
»ique intolerandam quodammodo esse pr:edicit his
verbis. Talem etiam 6.1 vidisse legimus prophe-
tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante
eum ; thronus ejus, flanmae ignis; roig ejus, ignis
comburens *!. Procella autem, violentus atque into-
lerabilis ventorum impetus.

Vga$. 4. Advocabit celum sursum, et terram, ut

0 θεὲς ἐμρανῶς ἤξει, ὃ θεὸς ἡμῶν, xal οὗ
παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ-
τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἑν μὲν γὰρ τῇ
πρὠτῃ ἀδυμφανῶς ᾖλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά-
€oXov* oj γὰρ ἡρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ bpouz, E Γὶὸς
εἶ τοῦ Θεοῦ; bv δὲ τῷ δευτέρα φανερῶς ἑλεύσεται
μετὰ δυνάµεως καὶ δόξις πολιλΏς. Τότε μὲν γὰρ,
ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφην,άσαντος, Ίχεν ἐν οἰχέτου σχἡ-
patt* ὕστερον δὲ, ὡς Χριτῆς τοῦ πλάσματος feet.
"Dozep γὰρ ἡ ἁστραπὴ , φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ
áratoAor ἡ.1ίου, xal φαίνεται ἕως δυσμῶν, ob-
τως ἔσται καὶ 7) παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ-
που, πᾶσι Φοθερά τε xai φανερἀ. Οὐ παρα-
σιωπήσετζαι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἀνεξικαχήῆσει δια-
παντός.

Πῦρ ἑἐγώπιον αὐτοῦ .καυθισεται, καὶ xoxo
αὑτοῦ καταιγὶς σφοδρἀ. Τὸ φρικτὸν αὑτοῦ xal
ἀνυπόστατον δεὰ τούτων προαγορεύει * οὕτω γὰρ καὶ
Δανι]λ ἐθεάσατο * ΠοταμὺςὙὰρ, φησὶ, πυρὸς sLi-
xev ἔμπροσῦθεν αὐτοῦ: ὁ θρόνος αὐτοῦ, φ.ὸξ
πυρός ' οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, xvp φ.έγον. Κατα.γὶς
δὲ ἐστι ῥαγξαία ῥύμῃ πνεύματος χαὶ ἀφόρητος.

ΗΠροσκα.έσεται τὸν οὐρανὸν dvo, καὶ τὴν γη,

*' Judic. xxvii, 14. Exod. xz, 20. Mich την. ** Αα]. xxiv, 27. ?! Dan. vai, 9.

541

COMMENT. 1Ν PSALMOS,

$12

τοῦ διακρῖναι τὸν «Ἰαὲν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανὸν, À dijudicet populum suum. Colum sursum dizit, pro

καθ) ὑπερδατόν. Ποοσκα)λεἶται δὲ ταῦτα, Evexsv τοῦ
διαχρῖναι τὸν λαὸὺν αὐτοῦ, χαχῶς Άπολιτευόμενον *
διαχρῖναι δὲ νῦν τὸ ἑλέγξαι λέγει. Σχόπει δὲ ὅτι xal
Μωῦσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὺν εἰς τὴν γῆν τῆς ix-
αγγελίας, τὸν οὐρανὸν xol «hv γΏν µάρτνρας τῶν
συνθηκῶν παρέλαθεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, xal
ὡς περιεχτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, f| κατορθούντων.
"Ec δὲ τὸ σχΏημα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀφύχοις
ἐμφύχων σώματα περιτίθεµεν.

Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. ᾿Οσίους
λέγει τοὺς Ἰαραηλίτας ἀφωσιωμένους. xa ἀνατι-
θεµένους µόνῳ αὐτῷ.

Τυὺς διατιθεµέγους τὴν διαθήκη» αὐτοῦ ἐπὶ Β

θυσίαις. Τοὺς διοικοῦντας xal ἐκπληροῦντας, ὡς
οἴονται, τὴν πρὸς αὑτοὺς διαθήχην τοῦ Θ:οῦ iy ταῖς
θυσίαις. Διαθήχην δὲ λέγει τὸν νόµον. Μόνα γὰρ τὰ
τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, ᾧοντο πάντα νόµον τηρεῖν,
xai ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θἐοσεθέστα-
τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, iv τοῖς άφοοι-
αμένοις val; ἀναγνώσεσι τῶν προφητικῶν λόγων
λαιροῖς.

Kal ἀναγγεβοῦσιν οἱ obpavol τὴν δικαιοσύνην
αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάχειν τὸν Θεὸν διχαιολογούµενον,
προλαµέάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι διχαίως ὁ θεὸς
ἐρεῖ. Καὶ yàp, φᾳηαῖν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι
τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Ἡ οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ-

eo quod sursum est. Advocabit autem colum et
t?rram, ut populum suum prave viventem dijudi-
cet. Dijudicare vero posuiljpro redarguere. Con-
sidera etiam quod Moyses populum introducens in
terram promissionis, coelum et terram testes pac-
tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora
corpora, ac veluti ea quee et peccatores et virtute
praeditos homines complectantur. Hujusmodi autem
figura prosopopaeia dicilur, cum videlicet inani-
malis rebus animatam personam imponimus.

V&ns, 5. Congregate illi sancios ejus. Per sanctos,
lsraelitas intelligit, veluti Deo sanctifleatus prorsus
atque oblatos.

Qui disponunt Lestamentum ejus in. sacrificiis.
Qui testamentum Dei quod cum illis disposuit,
adimplent 3c peragunt in sacrificiis. Per testa-
mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes,
que in lege tradebantur de sacrificiis, universam
se existimabant lege: adimplere, et in lhujusmo.ii
sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria-
bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis
nimirum diebus, qui propheticorum sermonum
lectioni dicati sunt.

Vegas. 6. Et annuntiabunt coli justitiam. ejus.

'Cum introducturus sit Propheta Deum jin judicio,

przoccupat et przdicit, qued juste omnia judica-
bit. lpsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus-
titiam annuntiabunt. Vel per celos, coelestes atque

ευρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτι πε px θεὸν οὔσας (C. incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud

ἀε[.

"οτι à θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασχευὴ τῆς
δικαιοσύνης * διότι ὁ θεὸς µέλλων δικαιολογεῖσθαι,
πάντων χριτής ἐστι, xat λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει
«hv δικαιοσύνην ἔχων.

"Ἄχουσο», Aaóc µου, καὶ «ἰαλήσω σοι. Ἐντεῦ-
Utv αἱ τοῦ Θεοῦ quval* ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ
πάντων προσοχήν. Ἄχουσον vip, qnot, τουτέστι͵
Πρόσχες. |

Ἱσραῇ., καὶ διαµαρτύρομµαί σοι. Απὸ χοινοῦ
πάλιν λαμέάνεται τὸ "Axovcow * εἰπὼν δὲ λαὺν,
προσέθτκς xal τὸ ἴδιον «oU λαοῦ, xal τὸ ἤδιστον
ὄνομα, ὅτι Ἱσραή. : διαμαρτύρο/ιαἰ σοι δὰ, àv
τοῦ. Αιαλεγθἡσομαί σοι.

"0 θεὲς, ὁ θεός σού εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ λειλεγόμενός
σοι, ὁ Θεός σού εἰμι' φρίζον’ τοῦτο δέ φησι, καὶ
πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου µαχροθυµίας , ὡς διαλέ-
Ύεσθαι τοῖς δρύλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασδίασε δὲ τὸ. Ó
θεὸς, εἰς δικσυρμὸν τῆς ἀνκισθησίας καὶ παχύτητος
τῶν ἀχοῶν αὐτῶν.

Ovx ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἑέγξω σε, cà δὲ
ὁ Ἰοκαυτώματά σου ἑνωπιόν µου éccl διαπαντός.
00 τὸν παρόντα, φησὶν, ἔλεγχον ἑνεστησάμην éy-
χαλῶν σοι περι θυσιῶν, xai ἁμελουμένων * οὔμε-
vouv* xai γὰρ τὰ ὁλοχαυτώματά σου διαπαντὺς ἐν
τῷ Bopp τοῦ ναοῦ μοῦ siat xal τόγε ἐπὶ ταῖς
θυσίαις, ἀνέγκλητος µεµένηχας' ἀλλ' ἕτερά σου
χατη ορῶ.

Deum.

Quoniam Deus judez est. H:ec est. comprobatio
diving justitie. Quia Deus qui juste judicaturus
est, judex erit. llle enim juste judicabit, qui natura
ipaa justus est.

Vas. 7 Audi, popule meus, el loquar tibi. E« lioc
loco verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia
attentionem eos praetare. Audi enim, inquit, loc
est, mentem adhibe.

Jsrael, εἰ aitestabor tibi, À commum sensu su-
mendum est verbum : Audi. EL cui. populum
dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen
addidit : O Israel, inquit, auestabor tibi, hoc est,
loquar ad te.

D Deus, Dcus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te,

sum Deus tuus. Perhorresce iyitur. Hoc autem di-
cit ad immensam longanimitatem suam demon-
strandom, veluti, qui cum propriis etiam servis
loquatar. Ad majorem praterea exprobrationem
crassitud:nis atque insensibilitatis eorum repetiit
nomen Dei.

VkBs. ὃ Non in sacrificiis arguam le : holocausta
autem lua in conspectu meo sunt semper. Nou lianc,
inquit, redargutionem constitui uL accusarem te
de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem-
per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia
pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibua
te accusein.,

δι

EUTHYMILI ZIGABENTI

LIS

Vins. 9. Non eccipiam de domo tua vitulos, neque A — Oo δέξοµαι ἐκ τοῦ olxov cov µόσχους, οὐδὲ

de gregibus tuis hircos. Ne existimes, inquit, gratum
mihi eultum impendere, aut mibi servire, dum
studiose sacrificas. Neque enim indigeo sacrificiis,
cum nulla re deficiam, quinimo et ommia ego
etiam singulis prebeam. Quocirca nulla in poste-
ruin hujusmodi suscipiam sacrificia. Alibi etiam
acerbius per [saiam eosdem carpit, dicens ; Quid
mihi multitudo sacrificiorum vestrorum ? plenus sum
holocausiis arietum : adipem agnorum, εἰ sangui-
nei [aurorum alque hircorum non volo. Quis enim
exquisivit hec de manibus vestris ** ? Iterum. per
Jeremiam, diccns : Quid mihi thus fers de Saba
etcinnamomum de terra longinqua ** ? Et rursus :
Non locutus sum ad patres vestros de. sacrificiis. ei
de holocaustis non mandavi eis**. Et alia tujusmodi
multa plerique prophetarum tradunt. Quod si quis
4 Deo dicat per Moysen in lege tradita (uisseman-
data de sacrificiis, illud ad banc objectionem dici
poterit : quod sacrificiorum lex, non principaliter,
neque ex primo proposito tradita est propter Deum,

ea ratione, quod hujusmodi sacrificia illi placerent. -

Neque enim his rebus indigebat aut delectabatur
Deus : sed human:z duriti» misertus legem illam
tradidit : considerans enim Hebrzos in Egypto
jam didicisse uti sacrificiis, et libenter in eis ver-
Sari, nec posse perfacile ab his avelli, summa
dispensatione ea ad tempus concessit, illud interim
lucrifaciens, quod ad sui cultum ο transferret,

éx τῶν ποιμνίων cov χειμάρους. θύων ἐπιμελῶς,
ph οἵου ps θεραπεύειν ἓν τούτῳ ᾽ οὐ δέοµαι γὰρ
θυσιῶν, ἀνενδεὶς πάντων ὤν ' χαὶ πάντων μάλιστα
πᾶσι χορηγός ' ὅθεν τοῦ λοιποῦ οὗ δέξοµαι τὰς
τοιαύτας θυσίας. Ἑὐτονώτερον δὲ καθάπτεται τού-
των, διὰ Ἡσαῖου λέγων’ Τί µοι zAn0oc τῶν θυ-
σιῶν ὑμῶν; zAnpnc εἰμί' ὁλοχκαυτώματα xpiior,
xal στέαρ alyóàv, xal αἶμα ταύρων καὶ τράγων οὐ
βού.Ίομαι. Τίς γὰρ ἐζήτησεν ταῦτα ἐκ τῶν χει-
ρῶν ὑμῶν ; καὶ Ἱερεμίας δέ φησιν 'Iratí qot
λίδανον ἐκ Za6ü φέρεις, xal κιυάἆμωμον ἐκ γης
µακρόθεν; χαὶ πἀλιν' Obx à ÀdAmca πρὸς τοὺς
πατέρας ὑμῶγ περὶ θυσιῶν, καὶ περὶ ὁ.Ίοχαυτω-
pátor οὐκ ἐγετειλἀμην αὐτοῖς ' καὶ ἄλλα τοιαῦτα
διάφορα προφῆταί φασι. Καὶ μὴν πολλὰ περὶ 0v-
σιῶν διὰ Μωσέως ἑνομοθέτησεν. "Ἔστι δὲ λύσις τῆς
δοχούσης ἑναντιότητος, ὅτι OO προηγουμένως 5c
ἑαυτὸν ἐνομοθέτησα περὶ θυσ.ῶν' μὴ yip ἔχρῃζον
τούτων, ἀλλὰ συγχαταδατιχῶς διὰ τὴν ὑμῶν σκλη-
ρ/τητα. Βἰδὼς γὰρ ὑμᾶς ἅπαξ εν Αἰγύπτῳ µεµαθη-
κότας θύειν, καὶ ἡδέως πρὸς τοῦτο xal ὁνσαποσπά-
στως ἔχοντας, συνεχώρῃσα τοῦτο xaz' οἰχονομίαν,
µεταστήσας τὰς θυσίας εἰς ἐμαυτὸν, ἵνα τῇ συν-
εχείᾳ τούτων μνημονεύητέ µου, xo ἡ τῶν θυσιῶν
fbovh φυλάξῃ τὸ mph; ἐμὲ σέδας tv ἀνθρώποις
ἀχαρίστοις, xal ódov ἐπιλανθανομένοις. Νῦν δὲ τοῦ
μαχκροῦ χρόνου, xal τῶν τοσούτων ἑχάστοτε ση-
µείων βεδαιωσάντων ὑμᾶς, ὅτι ἐγώ εἰμι θεὺς μόνος,

quodque illi sut sepius meminissent dum frequen- C ἀπογυμνῶ τὴν ἐμὴν γνώµην, καὶ διαῤῥήδην ἁπαᾳ-

tioribus sacrificiis interessent. Noverat enim hoc
pacto intercedente aliqua oblectatione, pietatem
26 religionem in Deu-n, in tam ingratis atque obli-
viosis animis diutius posse conservari : at nunc

γορεύω τὰς θυσίας , ὡς ἀχρήστους xal περιττά.
Αἰσχυνέσθωσαν οἱ Ἱουδαῖοι, παρατρέχοντες τὴν
ἀλήθξιαν, καὶ μύοντες mpb; τὸ ἐν τοῖς ῥήμασι τοῦτο
φῶς.

quando tam diuturno tempore ac tantis signis ubique gentium factis homines jam in. hoc eonfir-

mati sunt, quod unus

est verus. Deus, denudat palam ille atque aperit nobis per Prophetam sen-

tentiam suam, sacrificiorum superfluitatem clare o:;nnibus annuntians. Confundantur igitur Judzi,

qui
dunt.
VrnBs. 10. Quoniam mec sunt omnes ferm agri,
pecora in. montibus et boves. Ea, inquit, sacrificia
non suscipiam, quoniam creata omnia mea sunt,
l'er feras autem agri munda intelligit quadrupe-
dia, quz in agris pascuntur. Solet enim Scriptura
non immítia tantum ac silvestria animalia, sed
nitioria etiam ac domestica ferarum nomine ap-
pellare. Meas autem esse dico, quia hujusmodi
omnia ego creavi. Quzedam veroexemplaria habent:
Omnes fere silvarum, et tunc immitia intelliges
significari animalia, siquidem agros domestica
praedia appellamus, et silvas, immitiora loca, in
quibus ferz solent agis vergari : et tunc expones,

veritatem pervertunt, et lucem, quae in Seripture verbis jacet, obtegunt atque ab:cun-

"Oti. ἐμὰά ἐστι πάντα τὰ θηρία τοῦ dipov.
κτήνη ἐν τοῖς ὄρεσι, καὶ βόες. Ὅτι οὗ δέξοµα:,
φησὶ, τὰ ῥηθέντα, ὅτι ἐμά ἐστι πάντα. θηρία δὲ
ἀγροῦ λέγει τὰ àv τοῖς ἀγροῖς veuóutva xaSapi
τετράποδα ' τὸ γὰρ τῶν θηρίων ὄνομα, ποτὲ μὲν
ἐπὶ τῶν ἀγρίων, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῶν ἡμέρων τίθησ.» :
ἡ Γραφή. Ἐμὰ δὲ οὖν ἐστιν, ὡς ἐμοῦ κτίσαντος.
Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων θηρία τοῦ δρυμοῦ γρά-
φουσιν, iv οἷς μᾶλλον νοῄσεις τὰ ἄγρια ΄ ἀγροὶ μὲν
130, τὰ ἥμερα χωρία * δρυμοὶ δὲ, τὰ ὑλώδη xai
θηριότροφα’ xal ἁποδώσεις εἰς ἐξήγησιν, ὅτι 0ὐ
τὰ μερα µόνον ἑμά ἐστιν, ἀλλὰ xal τὰ ἄγρια. "ES
ὀλίγων δὲ ζώων, ὅλα τὰ θυσιαζόµενα χαλεῖ.

quod non solum domestica animalia Dei sunt, se.| etiam silvestria. His autem paucis animalium no-
minibus cetera omnia contineri voluit, qu:e sacrificiis sunt. idonea.

Vgns. 11. Cognori omnia volatilia coli. Novi,
inquit, hec omnia, ac veluti certissimus corum
Dominus, enumerata ea habeo penes me.

"Erroxa πάντα τὰ πετειὰ τοῦ obparov-
Γνωρίζω ταῦτα. Ἱριθμημένα ἔχω, ὥς Δεσπότης
αὐτῶν.

** Jea,. 1, 14, τὸ. ?? Jerem. vi, 20. ** Jerem, vit, 23.

945

COMMENT. IN PSALMOS.

546

Kul ὡραιότης ἀγροῦ jer ἐμοῦ ἐστιν. "Qpasó- A — Et pulchritudo agri mecum est. Per pulebritudinem

τητα àxálcosy ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους
χαρποὺς. ταῦτα γὰρ xai κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ,
xa ὡραῖα διὰ τὰς (pag τοῦ ἑνιαυτοῦ ὀνομάζονται.
Μετ) ἐμοῦ δέ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ᾽ ἁμοὶ, ἐν ἑςου-
σίᾳ pov. "Opa δὲ πῶς συνοπτικῶς ἀμνημόνευσε
πάντων * προσεφέροντο γὰρ el, θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν
τετραπόδων, βόες, καὶ τράγοι, καὶ πρόδατα * ἀπὺ
δὲ τῶν πετεινῶν, περιστεραὶ, xal τρυγόνες ' ἀπὸ
δὲ τῶν χαρπῶν, σεµίδαλις, χαὶ οἶνος, xal ἔλαιον,

meminerit, quz in sacrificio offcrebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, hirci,

agri (ructus intelligit qui in agris nascuntur, qui
eliam pulchritudinem quamdam atque ornamentum
agris oinnibus prisstant, Et quia Graeca dictio ὡραιό-
της, non pulchritudinem tantum, sed tempestivi-
tatem ctiam significat, quze in agris id eflicit, ut
Suis quaeque temporibus miro ordine proveuiant,
dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse
dicit, quia in ejus facultate est, eam przstare
agris aut negare. Et considera quam paucisomnium
atque

oves; ex volucribus, columbse, οἱ turtures : et ex terrae frugibus, siligo, vinum, atque oleum.

'Eàv πεινἀάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ εἰ-
ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, olo-
µένων τὸν Θεὺν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν sl; βρῶσιν.
Φησὶν οὖν, ὅτι Kat εἰ ὀρθῶς ὑπελάμδανες, οὐχ ἂν
ἐζέτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄχουσον τὴν αἰτίαν.

Ἑμὴ γάρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ zAnpoyua
αὐτῆς. Ep οὔσης, ἔλαδθον ἂν αὑτό».

a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi

dicat].

Mi) φάγομαι (79) χρέα ταύρων. ἡ αἷμα cpdyo*
πίοµαι; Κατ) ἐρώτησιν ἔτι πλατύτερον ἑλέγχει τὴν
ἄνοιαν αὐτῶν. Mt], γὰρ, φησὶν, ὡς οἱ φευδώνυμοι
0εοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως xal πόσεως
ἐπιδέομαι; ὅπουχε xal πολλο; τῶν ἐπιεικεστέρων
ἀνθρώπων ἁποστρέφονται ταύτην χαὶ διαπτύουσιν,

θῦσον τῷ θεῷ θυσἰαν αἱνέσεως. "Opa φανερῶς
ἐχδαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, xal ἀντειταγο-

Vgns. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam
hoc dicit, redarguens eorum crassitudinem, qui
putabant egere Deum sacrificiis ad manducandum,
ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares,
ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu-
candum. Et eausam subjicit :

Meus est enim orbis terra et plenitudo ejus. Cum
igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit,
quid

Vgns. 12. Nunquid manducabw carnea taurorum,
aut sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem
legenda sunt hec verba. Latius autem eorum
amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens,
(quemadmodum íalsi gentium dii) hujusmodi
cibo, aut potu indigeo 7 quandoquidem multi ctiam
aequiores homines ea negligunt et. contemnunt ?

VgRs. 14. Immola Deosacrificium laudis. Palam
patet ex his verbis legalem cultum expelli, et

µένην τὴν εὐαγγελιχέν. 'H yàp δι’ αἰνέσεως θυσία ϱ evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per

τοῖς Χριστιανοῖς ἀποχεχλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει
τὴν εὐφημίαν, Ἡ τὴν εὐχαριστίαν '
γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη;
μεν, xal τὰ πρὸς χρείαν xaX ἀπόλανσιν ἑκτησάμεθα,
χὰὶ φῶς γνώσεως προσελάδοµεν, καὶ ἁπλὼς εἰπεῖν,
τηλιχαῦτα εὐηργετήθημεν.

Καὶ ἁπόδος τῷ Υγίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς
ὑπὲρ σωτηρίας σου χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν *
jj εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐ-
αρεστεῖν αὐτω * οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἑἐπ-
ΤΥγείλαντο, χαὶ ἡμεῖς ἑπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι
Δεαπότη. Εὐαρεστεῖ δὲ μόνος ὁ ἑνάρετος ' τὸ δὲ
θύτιν Qa, οὐκ ἀρετή ’ καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο
ἑνάρετα.

"Καὶ ἐπικάλεσαί µε ἐν ἡμέρᾳ θ.1ἱψεως σου, καὶ
ἑξελοῦμαί ce, καὶ δοξάσεις µε. Οὔτο θῦσον, χαὶ
ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, xai «ότε θαῥῤῥούντως ἐπικάλε-
cal µε, xal ἐξελοῦμαί σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρὰ
ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με,
ὡς ἀφευδῆ xai ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ
πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελιχῇ λατρείᾳ θύραν ὁ θεὸς,
εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἑνέφηνε Τριάδος. Θῦσον
χὰρ, φησὶ, τῷ θΘεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψγί-

xal ἁμφότερα.᾽

laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem
vero benedictionem et gratiarum actionem intelli-
git. Utrumque enim debemus Deo, benedicere ei
nimirum, et gratas agere, quod scilicet in esse
producti sumus, cum antea non essemus, quod
usui nostro necessaria poasedimus,quod cognit onis
lumen accepimus, et quod summis denique affecti
sumus beneficiis.

Ei redde. Altissimo vota tua. Id est, orationes et
preces pro salute tua. Debes enim 14d facere. Vel
per vota proinissiones intellige, quas. fecerat Deo.
Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judai, οἱ
nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino ; Deo
autem is solus placet , qui virtute preditus est :

D sed. sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu-

tis. Neque cnim gentes ob sua sacrificia virtute
prastare existimantur.

VEns. 15. Et invoca me in die tribulationis tuc,
et eruam te, et giorificabis me. Sacrilica, inquit, hoc
pacto, et redde Deo quod debgs, et tunc demum
invoca me, et eripiam te ex owni howipum, aut
di monum afflictione, et glorificabis me tanquam
veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero
est quomodo Dáus evangelici cultus nobis hic Ja-
nuam aperiens, statim etiam aanctie Triuitaiis co»
gnitionem tradiderit, Sacrijica, inquit, Deo; et,

Varic lectiones.

(19) Al. φάγω.

511

EUTHYMII ZIGABENI

548g

Redde Altissimo vota (ua ; ac demum etiam, Invoca- À στῳ ' ἔπειτα, Καὶ ἐπιχάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη-

bis me. Nec díco, quod solum Patrem Beum diccre
debeamus, aut solum Filium esse altissimum , aut
solum invocare sanctum Spiritum , sed quod hu-
jusmcdi distinetione distinctionem etiam nos per-
sonarurm intelligimus.

Vgns. 16, 17. Peccatori autem dizit Deus : Quare
tu enarras justificaliones meas, et assumis trestamen-
lum meum per os luum, tu vero odisti disciplinam
et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato-
rem hoc in loco Judzorum so»cerdotum ac Seribaa
rum genus intelligit, qui legales Justificationes
narrabant populo, quique ore tantum, non etiam
corde, ex veteri testamento sententias atque au-
ctoritates afferebant : gloriabantur- etiam: in lege,
ac veluii per eam prorsus justifloati essent, omne
genus delicti comméttebant. Ideinco de cis loquens
Dominus ad populum dixit: Que dicunt facite,
sed juzia opera eorum nolite facere **. Quare, in-
quit, tu qui alios doces, eam dísciplinam atque
eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur
projecisti sermones meos retrorsum ? hoc est, Cur
expulisti atque odisti. eos? Retro enim expellere
aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repu!isti au-
tem, dum ea non adimplesti, qua illic mandantur.
Oro igitur ac lingua te fateris sermones meos sus-
cipere, reipsa autem 3bjicis eos prorsus et re-
pellis.

Vgas. 19. Si. υἰάεδας furem , currebas cum eo.
Cerne liic , veiuti in tabula. quadam , peecatorum
colores. Si videbas, inquit, furem, vel. una conspi«
rabas, vel lietabaris, et placebant tibi illius actio-
nes : dum non erudiebas oum, non castigabas, sed
potius vitia ejus oontegebas.

Et cum adulleris portionem twam ponebas, Eodem
pacto. couumunicabas adulteris, quo currebas cum
fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Graco
hibetur) per mechum, etiam fornicatorem intel-
ligit , et quemcunque alium intemperantem , sive
Impudicum.

VznRs. 19. Os tuum abundavit. malitia. Inpletum
est mendacio. Indifferens autem est constructio.

Et lingua tua complicabat dolos, Hoc per se cla-
rum est.

γεν». 20. Sedens , adversum fratrem. tium oblo-
quebaris. Cum aliis nimicum conspirans.

Et adrersus filium matris tue ponebas scandalum.
ldem rursus repctit, narratione gua accusationem
augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueum
aut. offendiculum aliquod.

Hmc fecisti, et. tacui, Longauimitate mea tuam
exspectans poeniteniian.

Vgns. 21. Existimasii iniquitatem , quod ero tibi
similis, Tu non. modo ca operatus nou es, quae
Fecia sunt, et secundum virtutem: veruin &celesta
etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod
é$8cm ego tui similis, et quod. ceasntire ac par-
cere deb«rem peccatoiibus.

*? Matth. στη, 5,

θῆναι µόνον τὸν Πατέρα Ozbv, καὶ µόνον ὕψιστον
τὸν Ἐϊὸν, καὶ µόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον ΄ ἀλλ᾽ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν δ.α(-
ῥὲσιν τῶν ὑποστάσεων ὑποδιλωθῆναι.

Τῷ δὲ ἁμαρτω.1ῷ εἶπεν ὁ θεός * "Irati σὺ ix-
διηΥῇ τὰ διχαιώµατά σου, καὶ ἀνα λμθάνεις civ
διαθήκη» µου διὰ στὀματός σου’ σὺ δὲ ἐμίση-
σας παιδείαν xal ἐξέθα.]ες τὸν Aóyor µου εἷς
τὰ ὀπίσω ; ᾽Αμαρτωλὸν χαλεῖ τὸν δῆμον τῶν "Iov-
δαίων ἱερέων xol Γραμματέων, οἴπινες διηγοῦντο
μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόµου, χαὶ διὰ στέ-
µατος µόνον εἶχον ὅλην τὴν νομιχὴν διαθήχην, οὗ

Β διὰ χαρδίας ' μεγαλαυχοῦντες Ob ἐπὶ τούτῳ µόνω,

καὶ διχαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν
διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν
Àabv, ὅτι "A. JAéyovcur ὑμῖν ποιεῖν», ποιεῖτε * κατὰ
δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησὶν, δι-
δάσχεις {μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἑμίσησας τὴν ἀφ' ὧν
διδάσχεις παΐδευσιν καὶ ῥύθμησιν τῆς ψυχῆς, xat
ἑξέθαλες τοὺς λόγους µου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν͵,
ἀπώσωἀὐτούς; Ὀπίσω γάρ τις ὧθεῖ τὸν µισούµε-
vov, Απώσω δὲ αὑτοὺς, ὡς ph ποιῶν, ἃ ἐντέλλον-
ται’ ὥότε λόγῳ μὲν ἀναλαμδάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ
δὲ. ἁπωθεῖς.

El ἐθεώρεις x Aóézxtnv, συνέερεχες αὐτῷ. "Opa

C χαθάπερ kv πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας ypopasa * El

ἐθεώρεις χλέπτην, 3) ουνέπραττες, 9» συνευδόχεις
τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγχα-
λύπτειν,

Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν µερίδα σου ἑτίθεις. Καὶ
τῷ µμοιχῷ ΄ ἑχοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου
xaü' ὃν χαὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες ' μοιχὸν δὲ
ἐνταῦθα xal τὸν πόρνον χαλεῖ καὶ παντοῖον
ἀχόλαστον.

Τὸ στόμα σου ézAsóvacs xaxiae. ἙἘπ)εόνασε
ψεύδους * ἁδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.,

Kal ἡ γωῶσσά σου περιέπ.ῖεχε δο.ιότητας.
Τοῦτο δηλον.

Καθήμενος, κατὰ τοῦ dés ApoU σου xarsAd.lsic.
Σνυγκαθήµενός τισι. —

Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σον ἐτίθεις
σκάνδα.Ίον. Τὸ αὑτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξ-
Ἠγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαον δὲ,
5 παχίς.

Ταῦτα ἐποίησας, και ἑἐσίγησα.
µησα, ἀπεχδεχόμενος τὴν µετάνοιάν σου.

Ὑπέλαθές ἀνομία», ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, X
δὲ o) μόνον διωρθώσω, ἁλιὰ xai ἐἑνεύυμί-
θης ἁνασιότητα * αὕτη δὲ Tv, ὅτι ἔσομαί so:
ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνενδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά-
νουσιν.

Ἐμακροθυ-

543 COMMENT IN PSALMOS. | . &O

BA &£o ce, καὶ παραστήσω x .τὰ πρόσωπόν Α Arguam, le et statuam contra [uciem (uam peccaia
σου τὰς ἁμαρτίας σου. "Ev τῃ ἡμέρᾳ vno xpl- (ια. du die scilicet judicii.
αέω»,

Σύγετε Gi] ταῦτα. ol ἐπι.Ίακθανόμεγοι τεῦ Θεοῦ. Vsss. 32, lntelligite hec vos, qui obliviscimini
Νοήῄσατε τὰ r0ivza , οἱ ἐπιλανθανόμρνο, τοῦ — Dcum. Considerate qus dicta sunt, vos qui oblivi-
Θεοῦ, διότι pavpo'ugst ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις — Scimini Deum, et nou animadvertitis quam longa.
ὑμῶν. nimis sil in peccatis vestris.

Μήποτε ἁρπάσῃ, xal ob uà ὁ ῥυόμενος. Ὢ Nequando rapiat , εἰ non sit qui eripiat. Ὁ Ίρη-
ἀνείχαστον μακροθυµίας | ἔτι μακροθυμῶν, ἐξ- güuimitatem incompreheusibilem ! adhuc tolerantia
ασφαλίζεται αὐτούς. λήποτε, φη2ὶν, ἁρπάσῃ τὰς Utitur , cupiens illos in tuto esse. Ne quando,
Ψυχάς ὑμῶν δι’ ἀγγέλων ἁποτόμων αἱφνίδιον, inquit, ipse per violentos angelos repente rapiat

animas. vestras.

θυσία αἱνέσεως δοξάσει jus. Πάλυν παραγτγέλλει Vrns. 25. Sacrificium | laudis glorificabi! me.
περὶ τῆς κα:νοφανοῦς θυσίας "ὅτι αὕτη. μὲν, qnoi, lterum ea mandat, qua ad novum pertinent sacri-
δοςἆσει, ἤγουν τιµέσει, οὐχ ἡ διὰ ζῴων. licium. Hoc enim, inquit, gleriicabit, boc est

B nonorabit me, et non animalium sacrificia.

Καὶ éxei ὁδὸς 4 δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριόν µου. Et illic iler quo ostendam illi salutare menm.
Καὶ ἐν ἐχείνῃ τῇ θυσίᾳ ἑστὶν ὁδὶς σωττρίας (80) — Et illic, inquit, id est, in eo genere sacrificii , via
δι ἧς ἐδοῦ αὐτῷ τῷ θύαντι δείξω *ív παρ ἐμοῦ — quedam est ad salutem » Per quam viam ego
σωτηρίαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, "Hv δείξω sacrificanti cuilihel eam salutem ostendam, que a
Υράφουσι, καὶ νοοῖτ᾽ ἂν ὅτι καθ’ ἤν. Tivi; δὲ xal me provenit. Quadam vero exemplaria habent ;
μετὰ τὸ Δείξω ὑποστίζοντες, Αὐτὸ τὺ σωτήριόν — Et illic iter, quod esténdam; el lunc. expone sub-
µου, φασίν ' ὁδὸν δὲ εἰς σωτηρίαν, ὑποληπτέου ἡ τὸ intelligendo, ut iufra: Et ilic, inquit, est ier,
βάπτισμα, ἢ τὴν µετάνοιαν. j'xta quod iter ego ostendam illi » eic. Aliqua
etiam exemplaria post. verbum | ostendam, punctum habent, post. quod sequilur : JHi saltare meum;
viam autem ad salutem csse credimus baptismum, aut penitentiam,

Elc τὸ téAoc, ψα.Ίμὸς τῷ Δαδ'.δ, ἐν τῷ εἰσε.θεῖν — 1n finem psalmus ipsi Dauid, cum ingressus esset od

&póc «αὐτὸν Νάθαν τὸν προφήτη», ἡγίκα eum Nathan propheta, quando ipse ingreseus est
εἰση.Ίθε πρὸς Βηρσαθεὲ τὴν Ὑγυναϊκα τοῦ ad Bersabee uxorem Urig.
Οὗρίον.

ΨΛΛΜΟΣ N'. PSALMUS L.

Eic τὸ τά ος μὲν, ὅτι προφητείας ἔχει παραπεµ- Inscriptio in fiuem indicat pealinum hunc pro.
πούσας εἰς τὸ «£)o; αὐτῶν τοὺς ἐντυγχάνοντας. Οὐ phetias continere, qua lectorem moveant, ut earum
μόνον Ὑὰρ κατάλληλον θεραπείαν ἐξομολογήσεως linem inspiciat, Neque enim in. hoc psalino beatus
τῷ τραύματι τῆς µοιχείας Βηρσαθεὲ, καὶ τοῦ φήνου — David medicinam tantum oadjulterii οἱ czdis vul-
τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς Οὑρίου διὰ τοῦ παρόντος φΦαλιοῦ neribus salutarem construxit, sed de variis etiam
κατεσχεύασεν, ἀλλὰ καὶ περὶ διαφόρων ἄλλων. Ἔτι — rebus in eo tractavit : quippe cum et insiauratio-
δὲ καὶ τῆς ἀνοιχοδομῆς Ἱερουσαλὴμ τῆς μετὰ vv ποπ przdixerit Jerusalem, qu: facta est post po-
ἐχ Βαθυλῶνος ἐπάνοδον τῶν αἰχμαλώτων προεῖπεν * puli reditum e Babylone, ubi captivus detinebatur;
o9 γὰρ ἀπέπτη (81) παντελῶς ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ προφη- gratia enim sancü Spiritus in eo prorsus non de-
τικὸν χάρισμα, οἷα τοῦ Θεοῦ γινώσκοντος, ὅτι θἄᾶἄττον — fecerat, cum inter caetera vel illud cognosceret,
ἀπολφύσεται τὸν ῥύπον, χαὶ λαμπρότερος Υενήσεται — quod omnes delictorum sordes jamjam erat ablu-
οὗ δὲ γὰρ ἀπολαθεῖν ἐζήτησε τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλὰ , Wirus, et clarior etiazp futurus, quam antea fuisset.
ph ἀφαιρεθῆναι ἀπ᾿ αὐτοῦ. Εἶπε γὰρ, ὅτι Καὶ τὸ ' Mac ratione restitui sibi non petiit sanctum Spiri-
Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ádvravéAgc dx ἐμοῦ. tum, sed non auferri; ait enim : Et Spiritum snc-
Αρμόζει δὲ xal πᾶσιν ἡμαρτηχόσιν ἡ παροῦσα ἑἐξ- , (um fuum ne auferas a me. Verum humilis b:ec Pro-
οµολόγησις, Ἶτις συνετέθη,. xal ἁπηρισθη ὅτε ΄ phets nostri.confessio omnibus potest accommodari
gicrA0s πρὸς αὐτὸν Νάθαν ὁ προφήτης: τότε γὰρ peccatoribus. Et eo qui-lgm tempore fuit facta,
εἰς σνναίσθησιν ἦλθε, τὸν παρελθόντα καιρὸν ἀφρον- — quando Natjian propheta ad eui ingressus est, ut
τίστως διακείµενος. Τὸ δὲ, Ἡγίχα εἰσῆ.10ε apóc de commissis delictis illum reprehenderet. Tuuc
Bupca6sà, οὐχ ὅτι παραυτίχα πρὸς αὐτὸν εἰσῆλθεν — enim ad seipsum rediit beatus David. Nam hactenus
ὁ Νάθαν, ναιρὶς Υὰρ διῆλθεν ἱχανὸς, ὡς ἡ πρώτη delicü sui enormitatem minime perpenderat. Quod
βίθλος τῶν Βαοιλειῶὼν ἱστορεῖ * ἀλλὰ xal τὸ "Hríxa, vero ait: ϱµαπάρ. ingressus eat. ad Bersabee, non
ὑστερλχρονίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος &mosrpalwev* ofov, — boc sibi. vult, quod statim post hujusmodi ingres-
Μεθὸ εἰσῆλθς πρὸς Βηρσαθεὰ, xal ἐγχύμονα πε- sum, ad eum venerit propheta. Nathan. Inteifuit

ποίηχεν. enim quoddam temporis intervallum, ut traditur in

primo Regum libro. Sed illud adverbium, quando, hoc in loco futurum aliquanto post tempus desi-
Yarie lectiones.
(80) Al. εἰς σωτηριαν. . (81) Al. ἀπέστη.

551

EUTHYMII ZIGABENI

552

gnat, ut sit sensus composuisse eum huuc psalmum, postquam intravit. ad Bersabee et gravidam cam

reudidit.

Vgns. 9. Miserere mei, Deus, secundum magnam A

misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam
misericordiam miserere mei. Immensuin enim est
quod deliqui.

Et secundum multitudinem miserationum tuarum
dele iniquitatem meam. Supplicantium iore eum-
dem sapius repertit sensum. Et per iniquitatem pro
qua LXX ἀνομίαν dixerunt [juxta significationem
Graeca dictionis] pravaricationem legis intelligit,
in adullcrio et cede a. se commissam. Utrumque
enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po-

'£A£naóv µε, ὁ θεὺς, κατὰ τὸ μέγα Σλεός σου.
Ἐλέησόν µε ἀξίως τοῦ µεγάλον ἑλέους σου, ὅτι µε-
γάλα ἤμαρτον,

Καὶ κατὰ τὸ π.1ῆθος τῶν οἰκτειρμῶν σου ἑξά-
Λειψον τὸ ἀνόμημά µου. Τὸ αὑτὸ ἑδιπλασίασεν
ὄνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεοµένοις, ᾿Ανόμτμα
δὲ λέγει τὴν πἀρανοµίαν τῆς µοιχείας χαὶ τοῦ
φόνου * xal ἄμφω γὰρ ὁ νόµος ἑχώλυεν. ᾿᾽Ανόύμημα
δὲ ταύτην ἐχάλεσεν, ὅτι δίχην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ
νόµον, ἐπλημμέλησε,

tius [|ut. diximus] ἀνομίαν se commisisse fateatur, consequenter illud etiam affirmat, se ἄνομον, hoc
cst, tanquam exlegei esse, eum alienigen: instar, qui sub lege non sit, nefanda hec delicta conimi-

Serit.

Vans. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B

«quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan
dicentem : Deus absiulit peccatum tuum ὃς verum
pre maximo quodam ardore amplius etiam lavari
cupit; vel amplius, expone, pro valde.

Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no-
mine delictum a se commissum appellat, quod su-
perius iniquitatem, seu [ut diximus] ἀνομίαν, id
est, transgresxionem legis appellavit : proprie enim
ille peccare dicitur, qui legem transgrcditur, Solet
autem Propheta promiscue uti lis nominibus.

Vgas. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co-
gnosco, εἰ peccatum meum conira me est seniper.
Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe:
trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de

regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C

homines lateat, ego tamen illius enormitatem co-
gnosco, ac conscientize mex oculis diu noctuque
illud cerno : quippe cum assidae ac peracerbe ani-
mam meam stimulet. Qu: res ceram poenitentiz
conjecturam prestal, ac péccatorum etiam veniam

: eonciliat.

VEns. 6. Tibi soli peccati. Cum rex sim, et te
solum commissorum a me scelerum judicem ha-
beam, tibi soli peccasse videor, hoc est, tibi soli
judici subjicior. Ceterorum enim omnium ego
dominus sum, et ob potentiam 1neam licere mihi
videntur, quacunque libuerint, Vel, quia leges tuas
trausgressus sum, idcirco tibi soli peccasse videor
illarum legislatori.

ΕΙ malum coram ie feci. Omuia enim vides, non
tantum quando ea fiunt, sed. quaudo ctiam futu-
rum est. ut flaut. Hoc autem dicit, pudore seipsum
confundens, qui Deui videntem tautum committi
facinus veritus non sit. lllud autem considera,
quod de uno tantum a se commisso crimine loqui
videtur, cum tamen plura essent : ea nimirum
ratione, quia unum ab altero dependebat : quippe
cum adulterio impulsus fuerit ad cedem.

Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum
judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te,

*: Hl Reg. xii, 15,

'Ezxi £Aslov aJAUvór µε ἁπὸ τῆς ἁνομίας pov.
Συνεχωρήθη γὰρ xal διὰ τοῦ NáOav, εἰπόντος, ὅτι
xai Κύριος ἀφεῖ.ε τὸ ἁμάρτημά σου. Αλλ ὑπὸ
θερµότητος ἔτι πλυθῆναι παραχαλεῖ * ἡ τὸ, "Eal
stARior, ἀντὶ τοῦ "Αγαν.

Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας µου καθὰρισόν µε. Τὸ
αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι χυρίως ἁμαρτία ἡ
τοῦ νόµου παράθασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεΐστον τῷ
τῆς ἀνομίας, xal παρανοµίας, xaX ἁμαρτίας ὀνόματι
ἁδιαφόρως χρῆται, xat ἀντ' ἀλλήλων.

"Ott τὴν ἀνομίαν µου «ἐγὼ γυώσκω, καὶ ἡ
ἁμαρτία µου ἐνώπιόν μού ἐσει διαπαντός. ἘἙλέη-
σόν µε, Qro, χαὶ χαθάρισόν µε, διότι οὐχ ἑπελαθό-
μην τῆς ἁμαρτίας µου, ὡς εὐχαταφρονήτου, διὰ
τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας. ἀλλ) el xal τοὺς ἀνθρώ-
πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσχω ταύτην, Ἀλίχη -
xal βλέπω αὐτὴν νύκτωρ xal μεθ) ἡμέραν τοῖς
τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πιχρῶς πλήττουσαν τὴν
ἐμὴν qduyftv* ὅπερ µετανοίας ἑἐστὶν εἰἱλιχρινοὺς
τεκµήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήῄήσεως.

Σοὶ µόνῳ ἤμαρτον. Ὡς σοὶ µόνῳ δικαστῇ ὑπο-
κείµενος * βασιλεὺς γὰρ v, σὲ µόνον ἔχω τῶν πε-
πραγµένων µοι δικαστὴν, τῶν ἄλλων ἁπάντων κύ-
ριος Gv, xaY xas' ἐξουσίαν ποιῶν ἃ βούλομαι. Ἡ xal
ὅτι τοὺς σοὺς νόµους παραθὰς, col µόνῳ τῷ νοµο-
θέτῃ τούτων ἡμάρτηχα.

D µΚαὶ τὸ πογηρὸν ἐγώπιόν σου éxolnca. Πάντα

γὰρ ὁρᾶς, οὐχ ὅτε Ὑίνονται µόνον, ἀλλὰ val ὅταν
µέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐχ
ο σχον EVER τὸν θεὸν, ὁρῶντα γινοµένην τὴν ἆμαρ-
τίαν. "Opa δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαριήματος
δοχεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἁπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν
φόνον * ἐχείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτο.

Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ὃν τοῖς «όγοις σου, ral
νιχήσῃς ἐν τῷ κρἰκεσθαί σα. Ἑποίησα δὲ τὸ χα-

553

COMMENT, IN PSALMOS:

554

χὸν ἑνώπιόν σου, κατὰ τῆς ἐμαυτοῦ κεφαλῆς, ἵνα A fateor in caput meum commisisse, ut. quoties tu

ἓν ταῖς διχαιολογίαις σου, ταῖς πρὸς ἐμὲ, xal ἐν τῷ
χρίνεσθαί σε ἐμοὶ περὶ ὧν σύ µε βασιλέα πεποίη-
κας, καὶ οὕτως ἑδόξασα, λγὼ δὲ τοὺς σοὺς ἠθέτησα
νόμους, xai παρώργισά σε, δικαιωθεὶς μᾶλλον σὺ,
καταδικάσεις µε τὸν ἅθλιον, ὡς περὶ τὸν εὐεργέτην
ἀγνώμονα. Τοιοῦτος γὰρ ἣν ὁ σχοπὺς τοῦ βιασαµέ-
νου xai νικἠσαντός µε Oalpovo;, αὐτὸν ἐμὲ xata-
στΏῆναί uot τῆς δίχης πρόξενον. Ἐδιχαιολογήθη δὲ,
καὶ ἀντεχρίθη πρὸς τὸν Δαθὶδ ὁ θεὸς διὰ Νάθαν,
xa ἤλεγξεν ' ὄπω; προθατέα τοῦτον λαθὼν, εἰς pa-
σιλέα κατέστησε, xal µυρίων ἐπιθου)λῶν ἑῤῥύσατο,
καὶ ὅπως αὐτὸς πονηρᾷ πράξει τὸν εὑεργέτην ἡμεί-
φατο. Ἐπήγαγε δὲ καὶ τὴν καταδίχην, ὅτι Τάδε
έγει Κύριος ' Ιδοὺ ἐγὼ ἑξεγείρω ἐπὶ σὲ κακὰ,

mecum judicaris, et quz inler nos est causa dis-
cutitur, quod scilicet tu me ex infimo regem fece-
ris, tantaque ac tali gloria couspicuum, quodque
ego contra, et leges tuas spreverim, el tesceleribus
meis ad iram concitaverim, ut in hoc, iuquit, ju-
dicio tu magis justificeris, et ego vicissiin, veluti

Erga lantum benefactorem adeo ingratus, magis

condemner. Ea enim fuit inaligni d:emonis inten-
lio, cum magna me vi ad peccandum impulit ac
superavil, ul πιο me constitueret conde; nationis
ministruin. Dicere autem possumus judicatum fuisse.
Deum cum David, quando Nathan prepheta eum
redarguit , quod pro tantis beneficiis a Deo
acceptis, ipse conira pravis benefactorem actioni-

ἐκ τοῦ οἴχου σου, χαὶ τὰ ἑξῆς, ὡς ἡ δηλωβεῖσα D bus remuneratus sit; ubi postquam Dei justifica-

4

βίθλος παρίστησι.

tiones percensuit, condemnationem etiam addidit

dicens :,Hec dicit Dominus, Ecce ego suscitabo in te mala ex domo lua *' ;: et alio, qua plenius ha-

bentur in libris Regum.

Ιδοὺ γὰρ ἐν ἀγομίαις cvrveAng0Onr, καὶ ἓν
ἁμαρτίαις ἐκἰσσησέ µε ἡ µήτηρ µου. Εἰς συµπά-
θειαν τὸν θεὸν ἐπισπώμενος, ἐπὶ την ἑαυτοῦ γέν-
νησιν ἀνατρέχει τῷ λόγῳ. El γὰρ μὴ ἥμαρτεν ὁ Α-
δὰµ, οὐκ ἂν συνήφθη τῇ Eba. Ὥστε ἡ μὲν ἁμαρτία
γεγέννηχε thv συνάφειαν , ἡ δὲ συνάφεια, τοὺς ἐξ
Αδὰμ xaY Εὔας' xal οὗτοι τοὺς ἑξῆς, xal οὕτως
ἄχρι Aa6ib ' καὶ γὰρ el xat τῷ νόµω τίµιος ὁ γάμος
γέγονε, διὰ τὴν παιδοποιἰαν, ἀλλά ve τῇ φύσει ἐχ
τῆς ἁμαρτίας ἔχει thv πρόοδον. Ὥστε ἑξ ἁμαρτίας
καὶ συνελ{έφθην, καὶ ἐγεννήθην ᾽ τὸ γὰρ, ἐχίσση-

σεν, ἐγέγνησε» εἶπεν ὁ Σύμμαχο:. Καὶ οὐδὲν C

μέγα, εἰ xat αὐτὸς ἥμαρτον, παθὼν τὸ τῆς φύσεως.

Ἴδου γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας. Τοῦτο πρὸς τὴν
ῥηθεῖσαν ἐξομολόγησιν εἴρηται ' φησὶ γὰρ, ὅτι
Ἀλήθειαν Ἰγάπησας, xat διὰ τοῦτο ὡμολόγησα ταύ-
την, ὅτι ημαρτον. Τὸ δὲ, 'Ióob yàp, περιττὸν κεῖ-
ται, καὶ ἁπὶ τοῦ παρόντος στίχου, xal ἐπὶ προλα-
θόντος, χαθ) 'EÓ6patóa συνῄἠθειαν * πολλὰ γὰρ τοι;
auta περιττὰ τίθησι.

Τὰ ἁδη.α καὶ τὰ κρύφιατῆς σοφίας σου ἑδή-
λωσάς poi. Τοῦτο πρὸς τὴν οἰχείαν εἶπεν αἰσχύνην,

ὅτι Τοσοῦτόν µε ἠγάπησας, ὅτι καὶ τὰ ἀπόῤῥητα p)

της σῆς προνοίας ἑδήλωσάς pot διὰ τοῦ προφητικοῦ
πνεύματος ' ἐγὼ δὲ ἐφάνην ἀγνώμων.

Ῥαντιεῖ µε ὑσσώπῳ, καὶ καταρισθήσοµαι.
Πολλοὶ περὶ τούτουλόγοι τοὐῤῥητοῦ πολλοῖς γεγόνασιν͵,
οὐδέὶς δὲ σαφὲς, οὐδ' ἀναντίῤῥητον ἀπήγγειλε. Ἐγχὼ
δέ φηµι προφητεύειν περὶ ἑαυτοῦ τὸν Δαθὶδ ἐν τού-
τοῖς, ὅτι xal συγχωρηθήσεται τὴν ἁμαρτίαν τελεω-
τέραν, καὶ χαρᾶς πλησθῄσεται. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νόµος
ὑσσώπου ῥαντίσματί τινας τῶν µιαινοµένων ἐχαθά-
ρενεν, East γὰρ τὸ ὕσσωπον εἶδος πόας, ἄγαν σµη-

? [| Reg. zn, 11.
PATROL, GB. CXXVIII.

VEns. 7. Ecce enim in iniquitatibus conceptus
sum, et inpeccalis concepit me maler mea. Ut
Deum magis ad misericordiam traheret, na:ivitatem
auam commemoravit, Nam si Adam non peccasset,
nunquam oportuisset illum Eva conjungi. Pecca-
tum itaque copulam generavit, et copula rursuin
eos produxit, qui ex Adam et Eva nati sunt ; et sic
deinceps illi alios, atque alii alios, usque ad David.
Et licet nuptie nunc ob filiorum procrcationem
in honore habeantur, natura tamen ex peccato
proveniunt. Ex peccato igitur conceptus et genitus
sum, Nam quod secundo loco dicit : Et in peccatis
concepit me mater. mea, Symmachus reddidit : Et
in peccatis genuil. Non est. igitur nagnum si cgo
peccavi, nature conditionem sustinens.

Vgns. 8. Ecce enim veritatem. dilexisti. IIoc ad
beati David confessionem referendum est, de qua
supra diximus. Ait enim : Ego, quz vera suni,
fateor, me scilicet peccasse. Που autem fateor, ct
non nego, quia tu veritatem dilexisti, et odisti
mendacium. Illa autem verba, Ecce enim, supcrflua
sunt, tam in hoc versiculo quam in proxime supe-
riori. Hebraicum enim est idioma , juxta quod
superflua multa in oratione reperiri solcnt.

Incerta et occulta sapientie (ue manifestasti mihi.
Hoc in 8ui ignominiam et confusionem dixit. Adeo
μι, inquit, dilexisti me, ut ineffabilia providentiz
tuz arcana, per propheticum mili spiritum feceris
manifesta, ego tamen ingratus erga te esse appa-
rui.

Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor. Varia
4 multis dicta sunt ad presentis versiculi explana-
tionem, nibil tamen ab eis adeo aperturn traditur,
ut contradictione omni prorsus careat. Ego autem
Prophetam puto his verbis de se ipso prsdicere,
quod adhuc exactius ac perfectius alsolvendus
essel a crimine, et gaudio replendus. Quia enim
lex immundos quosdam hyssopi aspersionibus

18

955

EUTIIYMII ZIGABENT

Li

556

mundari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- A χτιχΏς, χατὰ μεταφορὰν ἑχείνης τῆς χαθάρσεως εἷ-

pus herba quzdam est multum abstersiva, juxta
illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine,
ea me potissimum aspersione asperges, qu:e perfec-

πεν, ὅτι 'Ραντιεῖς µε ῥαντίσματι σμηκτικῷ. Efy 6 ἂν
τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ χαὶ τὸ δάχκρνον τῆς µεία-
νοίας * καὶ τοῦτο Υδρ θεόθεν χαρίζεται.

tius omnes abstergit maculas : boc autem Get per prolatam a. te omnimoda absolutionis sententiam,
vel per lacrymas poenitentize; quippe cum et hujusmodi lacrymm, ut Dei donum ab eo proveniant,
[Nam si bec a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem prxbeluut.]

Lavabis me, εἰ super nivem dealbabor. Eumdem
pr gaudio sensum repetit.

Vrns. 10. Auditui meo dabis exsultationem et
letitiam. Quia auribus animz mex te mihi peper-
cisse instillabis. Exsultatio autem et lztitia idem
s'gnificant,

Exsultabunt ossa. humiliata. Ossa mea, inquit,
peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de-
posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa
seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt,
quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem,
ad Salvatoris lncarnationem pertinent, ut sit sen-
$us : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium,
illam nimirum ineffabilem incarnationem ; et tunc
08864 mea, qua nunc humiliata sunt, pri summa
voluptate exsultabunt et subsilient.

Vgns. 11. Averte faciem tuam a peccalis meis,
el omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec-
cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omuia
conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum
amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas
actionum mearum.

Viens. 19. Cor mundum crea in. me, Deus. Cor
apud Scripturam multa significat. Aliquando enim
pro singulari corporis membro accipitur, aliquando
vero pro interiori illa rationis atque intellectus
parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita-
[iones ascendunt in corda vestra **? aliquando sen-
tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor
aulem eorum longe est a me ** ; aliquando Lene-
placituin et animi affectionem, juxta illud : Inveni
David virum secundum cor meum * . Et aliquando
animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus.
Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees,
scd ut quam habeo in antiquam restituas pulchri-
tudinem, Creabis autem cor mundum in me, si
vetustatem illam, quae ob peccatorum sordes ani-
ma mes inhsret, ab ea prorsus abstuleris. Crea
igitur hoc in loco dixit pro, restitue.

Et spiritum rectum. innova in. interioribus meis.
Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im-
mitte in me spiritum rectum, hoc est, directionis
gratiam, quz diabolicas in me omnes tortuositates
dirigat. Per interiora autem intimas animse partes
intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud
Ezechielem diei ad eos, qui in Babylone erant :
Dabo enim vobis, inquit, cor novum *, ac si dixis-
set, lutirmum 4ο languidum cor vcstrum et
promptitudinem vestram renovabo.

5 Ezcch. x1, 5. 0) ]sa. xxix, 12.

Πλυγεῖς µε, καὶ ὑπὲρ χιόνα «ἱευκαγθήσομαι.
Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν 0x' ἡδονῆς.

᾿Αχοντιεῖς µε ἁἆγα.ίασιν καὶ εὐφροσύνην.
Toig ἀχοαῖς τῆς φυχΏῆς µου ἑνηχήσεις yapáv, ὅτι
συνεχώρησάς µοι.Αγαλλίασις δὲ xal εὐφροσύνη τὸ
αὐτὸ σηµαίνουσιν.,

᾽ΑγααΛιάσογται ὀστέα τεταπει) ωμέγα. Τὰ ὁστᾶ
µου, qnot, τεταπεινωµένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας,
ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾽Απὸ
μέρους δὲ, τῶν ὁστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἑνέφηνε. Τινὲς
δέ φασιν, ὅτι τὸ, ᾽Ακουτιεῖς µε ἁγα-.λίασιν, περὶ
τῆς ἑνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος εἴρηχεν, ὅτι Άναγ-
γελεῖς pot. τὴν παγκόσμιον χαρὰν, ἤτοι τὴν ἁπόρ-
ῥητον ἐνανθρώπησιν, xat εὖθὺς ἄγαν ἁλοῦνται xal
σχιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωµένα ὁστέα
μου.

᾽Απόστρεγφον τὸ πρὀσωπόν σου ἀπὸ τῶν dgap-
τιῶγ µου, xal πάσας τὰς ἀνομίας µου ἑξά.-ειγψον.
Γυμνὰ πρόὀχειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισχοπῇ σου τὰ
ἐμὰ ἁμαρτήματα. ᾿Απόστησον οὖν ταύτην, xol
ὅλας µου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῖς βίδλου τῶν

€ ἔργων µου.

Καρδίαν καθαρὰν κτίσον εν εμοὶ, ὁ θεός. Ἡ
χαρδία σηµαίνει πολλά * ποτὲ μὲν, τὸ σωματιχὸν
µόριον * ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονιχοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς
τό» Καὶ διατί «Ἰογισμοὶ ἀναθαίνουσιν ἐν ταῖς
χαρδίαις ὑμῶν ; ποτὲ δὲ, τὴν γνώµην xol τὴν προ-
αίρεσι», ὡς τὸ. 'H δὲ καρδία αὐτοῦ πόῤῥω ἁπέ-
χδι ἀπ ἐμοῦ ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοχίαν xaX ἀρέσχειαν,
ὡς τό’ Εὗρον Δαδὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν uov:
ποτὶ δὲ, τὴν φυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προχειµένου, Καρ»
δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιώ»
σας, ἁλ)ά τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαϊῖον χάλλος ἆποχα-
ταστήσας. El γὰρ ταύτης περιέλῇῃς τὴν παλαιότητα,
τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ
χαρδίαν χαθαράν. Κτίσον οὖν, àv: τοῦ, ἁποχατά-
στησον.

Kal αγεῦμα εὐθὲς ἐγκαίγισον ἐν τοῖς ἑγκάτοις
µου. — Εγκαίγισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμθαλε χαινῶς,
ᾖτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εὔθυνον τὰς
ἐγγινομένας pov παρὰ τοῦ δαίµονος σχολιότητας»
ἔγχατα δὲ λέγει τὰ ἑνδότερα µέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ
καὶ διὰ Ἰεζεχι]λ ὁ 86b; πρὸς τοὺς ἓν Βαδυλῶνι, ὅτι
Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καιν ἣν καὶ πγεῦμα xauwór,
τουτέστιν, ᾿Αναχαινίσω ἀσθενήσασαν xal τὴν xap-
δίαν αὐτῶν καὶ ttv προθυµίαν,

! | Reg. xit, 14. ? Ezech. xi, 19.

551

COMMENT. IN PSALMOS.

593

M ἀποῤῥίγης µε ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ὡς À — VEns. 15. Ne projicias mea facie tua. Quasi tua

γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισχοπῆς σου.

Καὶ τὸ (Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἁντανέλῃς ἀπ
ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν
ἤμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ᾿ ἐμοῦ.

Ἀπόδος poi τὴν ἀγα.]ίασι τοῦ σωτηρίου σου.
Την χαρὰν, f,» εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ» ὅρα δὲ
ὅπως ὃ μὲν οὖχ ἀπώλεσεν, ph ἀφαιρεθῆναι παρα-
xaAst 'ὃ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται *
πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῖρα τοῦτον
ἔχων.

Καὶ πγεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν µε. Καὶ στε-
Ρέωσόν µε χαρίσµατι χυριευτιχῷ τῶν παθῶν, xal
ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ χρείττονα * χάρισμα δὲ εὐθύτητος
xai χάρισμα Άγεμονιχ»ν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου
Ηνεύματο- τῇ φυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάµεις,

Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, xal ἁἀσεθεῖς
ἐπὶ cà ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ
μέλλοντος * τοῦ γὰρ εὐαγγελιχοῦ κηρύγματος εἰς τὰ
ἄνομα ἔθνη διαδραµόντος, ἡ βίδλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ
Δαθὶδ ἀεὶ διδάσχαλος αὐτοῖς τῶν ἀυετῶν γίνεται.

Ῥυσαί µε ἐξ αἱμάτων, ὁ θεὸς, ὁ θεὺς τῆς
σωτηρίας µου. Ἱστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς
ἀδίχους Φόνους, τὸν Οὐρίου φόνον ' ἀναγωγιχῶς
δὲ, αἵματα λέγονται xai οἱ δαίμονες, ὡς αἵμασι
χαίροντες χαὶ ἑγχαλινδούμενοι, ἀνθρώπων άναιρου-
µένων, xal ζώων ἄλλων θυοµένων. 'O θεὸς δὲ τῆς
σωτηρίας µου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ µου, ὡς πολλά-
χις εἰρήχαμεν. Ὁ δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγχάρδιον xal
ἐπιτεταμένον τῆς δείσεως ἐμφαίνει.

Ἁγα 1ιάσεται ἡ γλῶσσά µου τῇ δικαιρσύνῃ
σου. Χαρήσεται δὲ αὐτῇ dj γλὠσσά µου τῇ τῆς δι-
παιοσύνης σου ἁπαγγελίᾳ. Διχαιοσύνην δὲ λέγε, νῦν
Ahv παρὰ Θεοῦ δεδοµένην αὐτῷ διχαίωσιν, εἴτουν
ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας * διχαιοῦται γὰρ ὁ ἔλευθε-
ρούμενος.Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνγην
σου, γράφουσιν * ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι-
ἠσεται dj γλῶσσά µου αὐτὴν τὴν παρὰ coo διχαί-
ωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῇῆ- ἁμαρτίας, διὰ ταύτην
σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν,

Κύριε, τὰ xslÀn µου ἀγοίξεις, xal τὸ στόμα
µου ἀναγγεβεῖ τὴν alvsciyr cov. Μαθὼν διὰ τοῦ
προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις
πρὸς ὑμνολογίαν σου, χαθὼς xal πρὸ τῆς ἁμαρτίας,
τὰ χἐχλεισµένχ νῦν ὑπὸ τῆς χαταγνώσεως χείλη
μου.

"Oc: εἰ ἠθέησας θυσία», ἔδωκα ἂν, óAoxavro-
ατα οὐκ εὐδοκήσεις. "Opa πάλιν τὰς νομικὰς καὶ
ἀλύγους θυσίας à ποδοχιµαζοµένας. El ἤθελες, φησὶν,
ἔδωχκα ἄν * ἀλλ' οὐδὲ ὁλοκαντώματα ἀποδέξῃ᾽ τὰ γὰρ
ὁλοχαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων σαν. Ὥστε ὁ
Δαθὶδ εἰ χαὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ ἁπροαιρέτως

indignum custodia.

Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me, Non
auferas a me, inquit, prophetize donum, ol) scelera,
quae commisi.

Vins. 14. Πεάάε mihi exsultationem sawtaris tui.
Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser-
vatus. Ei considera quomodo his duobus versiculis,
et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et
reddi postulat, quod jam fuerat ablatum ; ante
commissa enim crimina in summa degebat letitia,
quod tantum fuisset Salvatorem consecutus.

Ft spiritu. principali confirma me, Robora me,
inquit, gratia illa spirituali, quz& animi perturba-
tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc
autem principale spiritualis direction's denum
varir possunt intelligi virtutes, que animabus
noetris a sancto Spiritu tribuuntur.

Vens. 15. Docebo | iniquos vias (uas, et impii ad
te contertentur. Πας est etiam futurorum prophetia,
que jam adimpleta est ; quippe cum, simul ac
Evangelii przdicatio coepit in gentibus seminari,
Davidici statim psalmi precipui doctoris vicem
cis przstiterint ad parandas virtutes.

Vgns. 106.|Libera me de sanguinibus, Deus, Deus
sa'utis. mem. Juxta historie scnsum per sanguines
iniquam cexdem intelligit, memoria nimirum re.
petens 66 Uriam occidisse. Juxta anagogen vero

(; d&mones, qui sanguine gaudent tam occisorum

hominum, quam immolatorum animalium, non
immerito sanguines dici possunt. Et quod ait:
Deus salutis Ίπεα, spe diximus idem esse quod,
Deus Salvator meus. [ία autem repetitio : Deus
Deus, veliemens cordis indicat desiderium.
Ezsultabit lingua mea justitia tua. | psaetiam lingua
mea, inquit, annuntiatione letabitur justitiae tua.
Per justitiam autem hoc in loco justificationem
intelligit sibi a Deco concessam, hoc est, libera-
tionem a peccato. Quadam vero exemplaria lha-
bent: justitiam tuam ; et tunc. sensus esi, quod
Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi-
cationem que a te mihi 'est prestita, exeuitans
nimirum et subsiliens propter eai ad hymnos et

D laudes tibi decantandas.,

Vgns 17. Donine, labia mea aperies, et os meum
annuntiabit laudem tuam. Prz:monitus ego, inquit,
ἃ sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies
labia mea ad hymnoset laudes tibi concinendas,
non secus atque aperta erant ante commissa a
me delicta. Nam in prasentia ob condeinnationem
tuam oeclusa sunt.

VEns. 18. Quoniam si voluisses. sacrificium,
dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide
rursus brutorum sacrificia, que a lege impera-
bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis-
sem sane; verum tu holocausta non suscipis,
tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis bonora-

*

553

kEUT1HYMI) ZIGABENI

960

tiora. Quod si quis objiciot, beatum David post Α ἐποίει τοῦτο 6tà τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὕπω τῆς χαινῆς

hujusmodi verba Deo δβδρὶιςδ sacriücasse, illud

animadvertendum ducimus, quod non ex proposiio, neque ex propria voluntate

θυσίας ὁ χαιρὸς ἐληλύθει.
id agebat, sed leg:s

reverenlia, εἰ quia novi sacrificii dies nondum venerat.

Vens. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus.
Anima, inquit, quz humilitate ac demissione qua-
dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac-
ceptabile Deo sacrificium reddit.

Cor contritum. et humiliatum Deus non despiciet.
Saepenumero, ut diximus, Scriptura per cor
animam intelligi, eo quod anim» sedes sit,
et in eo potissimum diversetur: atque jdeo ubi cor
patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non
despiciel autem pro, non averlet, hoc est, suum
ab eo non dimovebit aspectuim.

κας. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua
Sion. Supplicat hoc in loco pro rezdiücatione
Jerusalem, qua futura erat post reditum e Baby-
lone. | Quedam. vero exemplaria non in accusa -
tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion:
quod ex lectione Graca melius percipitur propter
articulum , juxta quem οἱ nos commodissime

legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dotivo: Benefac ipsi Sion
expone] Benefac, pro, Dona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi
rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua.

Domine, bonis eti

Et cdificentur muri Jerusalem, Optantis scrmo
est, tametsi ex Greca lectione imperativi modi
esse videatur.

Vgns. 921. Tunc acceptabis sacrificium justitia.
Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio
cnim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi uon
rite offeruntur, cum lex in ea tautum saerificari
posse mandaverlt.

Oblationem et holocausta.Per oblationem ea Intelli-
git sacrifici«, quorum pars aliqua tantum offerebatur:
per holocausta autem, ea qua integraincendebautur.

Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hxc
quidem juxta historie sensum dicta sunt, juxta
anagogen vero ea praedicit Propheta, qus ad
Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri-
ficium pertinent. Et per bonam voluutitem
Salvatoris incarnationem íntelligit, veluti bonum
quoddam propositum : et per Sion, Ghristianorum
conversalienem ; per muros item Jerusalem, epi-
scopos et doctores. Et tunc, inquit, accipies sa-
crificium justiti:e, hoc est, sacrificium universe
* virtutis ; οἱ oblationem, hoc est, sanctos confes-
sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres.
| llli enim oblationibus, isti vero holocaustis
merito comparari possunt, cum utrique Deo
oblati ac sanclificati sint; et confessores quidem
ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as-
severationem fidei, martyres autem ex lintegro,
cum οἱ animum pariter, et ipsum corpus in
totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem-
brorum extremitates intellige, de confessorum
corpore detruncatas; per holocausta vero, integra

martyrum iacendia, aut czedes. Vel aliter : Oblatio ΄

viriutem quidem significat, scd ex parte diminu-

θυσία τῷθεῷ, πγεύμα συγτετριµµέγνον. Εὐπρόσ-
δεχτος θυσία τῷ θεῷ, duyh συντετριμμένη ἐξ
ἐχουσίου ταπεινώσεως.

Καρδίαν συντετριμμέγην xai τεταπειγωµένην
ὁ θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν φυχὴν πολ-
λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ xoY τὴν καρδίαν ἄγαν
ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχἠν ἄγαν ἐμπεφυχέ-
ναι τῇ χαρδἰᾳ. "O0cv xal παθούσης τῆς χαρδίας, t
duyh ἀφίπταται ἀπὸ του σώματος ὅλου. Ἐξουδένω-
σιν δὲ λέγει «tv ἁποστροφήν.

᾽Αγάθυ»ο», Κύριε, ἐν τῇ εὐδοχιᾳ σου ttiv Σιών.
Ἐνταῦθα παραχαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαθυλῶνος
ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς ᾿ἱερουσαλὴμ "τὸ δὲ, dyd-
θυνον, ἀντὶ του, ἀγαθοποίησον * ἕτερον γὰρ map"
ἐχεῖνο τοῦτο, ὡς τό * 'AydÜvrcv, Kopie, τοῖς ἁτα-
θοῖς. 'Ev τῇ εὐδοχίᾳ σου δὲ. τουτέστι, τῇ συνερ-
γείᾳ σου
: et tunc
legimus : Benefac,

Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ἱερουσαλήμ. Τὸ,
Οἰκοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, el. καὶ προστα-
πτιγὸν φαίνεται.

Τότε εὐδοκήσεις θυσἰαν δικαιοσύνης. Τότε ἆπο-
δέξῃ θυτίαν διχαίαν. ἓν ἑτέρῳ γὰρ τόπφ οὐχ
ἔστι δικαίως θύειν. ἓν µόνῃ yàp τῇ Ἱερουσαλὴμ
θύειν ὁ νόµος ἐπέτρεφεν.

'Avagopav καὶ ὁλοχκαυτώματα. ᾿Αναφορὰν μὲν
λέγει τὰ ἁφαιρήματα, τὰ x µέρους προσφερόµενα *
ὁλοχαυτώματα δὲ, τὰ καθ) ὁλοχληρίαν χαιόµενα.

Τότε ἀνρίσουσιν' ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου
µόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ ἱστορίαν * ἀναγωγικῶς
δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὖαγ-
γελιχῆς Ὀυσίας προφητεύει εὐδοχίαν μὲν λέγων
τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν”
Σιὼν δὲ, την πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν ' τείχη δὲ
αὐτῆς, τοὺς ἐπισχόπους xal διδασχάλους * τότε δὲ
ἀποδέξεται xal θυσίαν δικαιοσύνης, fjyouv ἀρετῆς'

D καὶ ἀναφορὰν μὲν, τὰς διὰ Χριστὸν tx. μέρους καύ-

σεις τῶν ὁμολογητῶν * ὁλοχαυτώματα δὲ, τὰς χαθ᾽
ὁλόχληρον τῶν μαρτύρων. Ἡ τὸ μὲν, τοὺς διὰ δίφους
ἀκροτηριασμοὺς τῶν ὁμολογητῶν ' τὸ δὲ, τὰς τῶν
μαρτύρων σφαγάς. "H τὸ μὲν, τὴν ἐχ µέρους ἀρε-
τὴν, ὡς τὴν ἓν γάμῳ, 3 ἄλλῳ β.ωτιχῷ σχήµατι’ τὸ
δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἓν ἀγαμίᾳ, T) Ev μοναδιχῇ
πολιτείᾳ. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγία τῶν ἀρε-
τῶν, καὶ πίονες τῷ àylp Πνεύματι, xai χερατί-
ζοντες τὸν διάδολον, καθόλου πάντες ol τέλειοι πρά-
ξει xal λόγῳ, ot xaY el; τὸ ἑπουράνιον ἀνάγονται
θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ θεῷ. Χρὴ δὲ
γινώσχειν, ὅτι πολλοὶ πολλάχις τὴν διάθεσιν τοῦ
μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐχτικοῦ παραλαμδάνουσιν,
ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑδραϊΐδος διαλέκτου λέγοντες,

561 COMMENT. IN PSALMOS. 569
ὡς τὸ, ᾿Ραντιεῖς µε ὑσσώπῳ, xal καθαρισθήσοµαι A tam: veluti si quis in conjugali, aut alio. mun-
zJvveic µε, xal ὑπὲρ xiva «ευκανθήσομαι, — dang vite statu virtutem prxseferat ; holocaustum
xai ὅσα τοιαῦτα. vero perfectam virtutem, veluti si quis in virgi-

nitate, aut monastica degat conversatione. Per
vitulos etiam eos intellige, qui virtutum ministerio pasti 4ο cihati sunt, et effecti pingues
gratia sancti Spiritus, qui demones, fortium vitulorum instar, cornu petunt : et denique eos
omnes, qui aetione eL sermone perfecti sunt, qui etiam ad coeleste adducuntur altare in odorem
suavitatis *. lllud autem scire oporlet, quod multi sepenumero futurum tempus indicativi
accipiunt pro optativo, idioma id esse diceutes llebraicse lingus, ut illud : Asperges me, Domine:
hyssopo, et mundabor, lavabis me, etc. pro eo quod est, Utinam me aspergas, atque utinam laves, c

alia hujusmodi.

YAAMOZ ΝΑ’.

Εἰς τὸ téAoc sraAuóc συγέσεως τῷ Δαδὶδ, ἐν τῷ
ἐδεῖν Δωὴκ τὸν Ιδουμαῖο», καὶ ἀναγγεῖ-λαι
τῷ Σαοὺ, καὶ εἰπεῖν avt: ᾿Η.ἱ0ε Δαδὶδ εἰς
τὸν οἶκον ᾿Αδιμό.εχ.

PSALMUS LI.
In finem psalmus intelligentie ipsi David , quando
venit Doec Idumaus , et annuntiavit ipsi Saul , el
dixit, Venit David in domum Achimelech (82).

Φεύγων 6 Δαθὶδ τὸν Σαοὺλ, ἐπείνασεν * xal ἀπελ-.Ὀ — Cum fugeret Saulem bea'us David, atque [ut

θὼν πρὸς Νομθὰν τὴν πόλιν τῶν ἱερέων πρὸς "A6t-
μέλεχ τὸν ἀρχιερέα, ἐποίησεν ὅσα kv. ἐπιγραφῇ τοῦ
Av φαλμοῦ ἐξηγησάμεθα. Τοῦτο ἰδὼν Aux, ὁ τῶν
βασιλιχῶν ἡμιόνων ἐπιμελητῆς, κατεμήνυσεν τῷ
Σαούλ » καὶ χατὰ τοῦ ᾿Αδιμέλεχ ἐξέμηνε τοσοῦτον,
ὡς ἀγαγχεῖν μὲν xal ἀνελεῖν διὰ τοῦ Δωῆχκ τοὺς Éxa-
τὸν xal πεντήχοντα ἱερεῖς * χατασφάξαι δὲ καὶ πᾶ-
σαν ἡλιχίαν τῆς πόλεως, xal πανωλεθρίᾳ ταύτην
διαφθεῖραι. "O μαθὼν ὁ Δαθὶδ, ἔγραφε τὸν παρόντα
ψαλμὸν, εἰς ὑπομονὴν τῶν ἁδιχουμένων. Elc céJoc

δὲ ἐπιγέγραπται, παρεγγνῶν el, τὸ τέλος τῶν ἆδι.

κούντων ἀποθλέπειν , xal μακροθυμεῖν. Συνέ-
σεως δὲ, ὅτι συνέσεως δεῖ τῷ ἁδικουμένῳ πρὸς ὑπο-
μονήν.

accidit ] esuriret, profectus est Nombam civitatem
sacerdotum , ad Achimelech pontificem , ubi [ et
panes propositionis comedit, et alia] egit , qu: su-
pra commemoravimus in expositione psalmi αχ].
Hunc cum vidisset Doec, regiorum mulorum prz-
fectus, omnia Sauli renuntiavit. Qui hoc audito,
adeo furere ac szvire coepit adversus Achiimelech,
ut centum et quinquaginta sacerdotes ad se adduci
jusserit, et occidi a Doec, et in cujusque statis
homines ipn ea civitate ντ]. Quod cum roescisset
beatus David, conscripsit hunc psalmum, ad eos
consolandos, qui injuria affecti fuerant. In finem
inscribitur, quia ad eorum finem illos jubet aspi-
cere, qui injuriam intulerunt, atque interim patien-

ter ferre, ac longanimem esse. 7ntelligentie autem, seu [ juxta aliam Grzcz dictionis συνέσξως signifi"
cationem] prudentie, ideo dixit, quoniam iis, qui injuria affecti fuerant, multa opus erat prudentia
atque intellectu, ut patienti animo illatas ferrent injurias (832).

Tí éyxavyd ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός ; Πρὸς «bv C Vgns. 5. Quid gloriaris iu malitia, potens ? Sermo

Δωῆκ ὁ λόγος, ὃν ἔδει μάλιστα ἐγχαλύπτεαθαι ἐπὶ
τῇ xaxlg. Καχίαν δὲ λέγει τὴν πονηρίαν καθ-
όλου” δυνατὸν δὲ αὐτὸν εἶπε, διὰ τὴν πρὸς τὸν
Σαοὺλ οἰχείωσιν * 1] δυνατὸν, εἰς τὸ χαχῶσαι.

Ἀγομίαν δ.1η» τὴν ἡμέρα», ἁδικίαν ἑ.Ἰογίσατυ
ἡ Ἰηῶσσά σου. ὮᾖΤὸ, ! ἑἐο]ίσατο, ἑφθέγξατο
εἶπεν ὁ θεοδοτίων ' τὸ ὅ.ην εν ἡμέραν, xa0'
ἑκάστη» ἡμέραν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. "Ἔστι δὲ ἡ
σύνταξις οὕτως Αεὶ ἐφθέγξατο ἡ Ὑγλῶσσά σου
ἀνομίαν, ἀδιχίαν, ἁἀσννδέτως, Ίχουν, ἄνομα καὶ
ἄδιχα. Διασύρει δὲ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ, ὡς πάντη
διεφθαρµένον * οὐ γὰρ ἂν τοιαύτην πόλιν ἁπώλεσεν,
el μὴ παντάπασιν ἀνίατος fiv.

"Des ξυρὸν ἡἠχονγημένγον ἑποίησας δό.ΊοΥ. Δόλον

est ad Doec, quem oportuerat potius malitiam suam
obtegere, quam de ea gloriari. Pcr malitiam autem
omnem iu universum pravitatem intelligit. Poten-
tem vero eum appellavit, ob familiaritatem atque
amicitiam, quam habebat cum Saule ; vcl potentem
in l:edendo ac maligne agendo.

VERs. 4. [niguitatem tota die, injustitiam cogita-
tit lingua (μα. Pro cogitavit , Theodotio reddidit ,
locuta. est. Quod vero alt, tota die , Symmachus
dixit : per singulos dies, Ordo est: Lingua tua
semper locuta est iniquitatem, injustitiam ,' sine
copula, pro eo, quod est, iniqua el injusta. Ex-
probrare autem Propheta videlur illius vitam ac
conversationem prorsus perditam. Neque enim

D lujusmodi civitatem aliquando vastasset , si nou

perditis prorsus fuisset moribus.
Quasi novacula acuta fecisti dolum. Dolum hic

ἐνταῦθα τὴν διαθολὴν καλεῖ, ἣν παρεσχεύασεν οὕτω — calumniam appellat, quam adeo potentem parave-

ὁραστήριον, ὡς δίκην ξυροῦ ἑχθερίσαι τὴν πὀλιν

* Levit. v. 51.

rat Doec, ut sacerdotum civitateimm instar novacul;e

Varie lectiones.

(82) Grzece ᾿Αδιμέλεχ, Abimelech, ut habetur apud
LXX, I. Reg. 91.
(85) Grecorum verborum sensus est: Prudentia

autem opus est ci, qui injuria afficiatur , ad tole-
rantiam.

$563

EUTHYMII ZIGABENI

564

deraserit, eum Sauli detulisset, Achimelech sacer- Α τῶν Ἰουδαίων * διέδαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αδιμέ-

dotem favere partibus David.

Vens. 5. Dilexisti malitiam" super bonitatem, in-
justitiam magis quam loqui justiiiam. Malum potius
quam bonum semper amasti, et injusta facere po-
tius quam justa. -

Vrns. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua
dolosa. Omnia verba demersionis, qux perimere
ac delere homines solent, in quos, veluti quidam
unus fluctus, irruerint. Hxc: enim omnia verba
Doec dilezit in lingua dolosa , hoc cst, in lingua
ioliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in
ablativo, sedin accusativo habent: linguam dolo-
san ; el tunc divides versiculi verba , ut sit sen-
sus : Dilexisti etiam linguam dolosam.

B
Vgns. 7. Propterea Deus destruet te. in finem. Ni-

mirum veluti male zdificatum , tametsi ob delatio-
nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo
honorem provectus sis. Quod si verbum, destruat,
et alia, quz sequuntur , intellexeris non optantis
esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt
futurz perditionis ipsius Doec.

Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum.

Et emigrare te. faciat a tabernaculo tuo. Ἰὰ est,
animam tuam a corpore tno. Vel emigrare te fa-
ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri.

Et radicem tuam q terra visentium. Per radicem
generationem ac stirpem ejus tam preteritam

λεχ, ὡς συνεργοὺς τοῦ Δαδίδ.

Ἡγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἁδικίαν
ὑπὲρ τοῦ AaAmca. δικαιοσύνη». ᾿λεὶ τὸ χαχὸὺν
μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἠσπάσω , xaX τὸ λέγειν ἄδιχα
μᾶλλον, ἡ τὸ λέγειν δίχαια.

Ἡγάπησας πάντα ῥήματα καταπογτισμοῦ,
γωώσσῃ 6oAíg. Πάντα ῥήματα χαταποντίζοντα xai
ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ) ὧν ἂν σχεθῶσιν,
ὡς χύματα * ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλὠσσῃ δολερᾷ,
Έγουν ἐπιδούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γῶσ-
σαν δο.Ίίαν γράφουσιν * ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ,
γῶσσαν , 6oA(ar, ἵν (848), Ἡγάπησας xdv
γῶσσαν δο-ίαν.

Διὰ τοῦτο ὁ Osóc καθελεῖ σε slc téloc. Ὡς
καχῶς ᾠχοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης Ex τῆς xata-
μηνύσεως. El δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ iv
εὐπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας
εἰσίν.

ΟΕκτίΛαι σε. Ὡς πονηρῶς πεφυτευµένον iv τῷ
ἀμπελῶνι αὐτοῦ.

Καὶ μεταγαστεύσαισε ἀπὸ σκηγὠματός σου.
Τὴν ψυχἠν σου ἀπὺ τοῦ σώματός σου ἣ σὺ ὅλον,
ἀπὺ τῆς οἰχίας σου νεκρὺν ἐκφερόμενον.

Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ
γένος σου. Ῥίζα γὰρ τοῦ Δω]χ xa ὁ πατὴρ αὐτοῦ,

quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam ( xat ὁ maig: ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκχ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς

parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ;
parentes quidem, quia eum produxere; fllii vero
ac posteri , quia radix sunt aliorum , qul ab eis
generantur. Per radicem igitur tam ascendentes ,
quam descendentes, et omnem denique generatio-

ῥίζα τοῦ ἑξῆς γένους ὑποληφθείς. Auk τῆς ῥίζης οὖν
χαὶ τοὺς ἁνιόντας, xal τοὺς Χατιόντας, χαι συµπαν
ἁπλῶς τὸ γένος ἑδήλωσεν. T'jv δὲ ζώντων καὶ τὶν
παροῦσαν λέγει, fjv οἰχοῦσιν οἱ ζῶντες, xal τὸν ἓν
οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων

nem significavit. Per terram autem viventium , et presentem terram intelligit, quam vivi bomines
habitant, et ccelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt.

VERs. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt
integram. perditionem Doec. Unde inevitabilem
ponarum sententiam timentes, cautiores flent.

Et super eum ridebunt. Gaudebunt , inquit , cum
cum tanti sceleris viderint poenas dare ; juxta quam
scntentiam alibi dictum est : Letabitur justus , cum
viderit vindictam *, [Indifferens autem est hoc quo-
que loco constructio.

Vgns. 9. Et dicent, Ecce homo, qui non posuit
Deum adjutorem sui, Qui me injuria a rege affectum
celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum
sibi inimicum eonstituit, qui pro hominibus injuria
affectis pugnare solet.

Sed speravit in. multitudine. divitiarum suarum.
Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem,
vel divitias non auri dici, aut argenti , sed imali-
gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum
csse dixit

* Psal. ενα, 11.

"Οψ.ονται δίκαιοι, καὶ φοδηθήσονται. "Oqovtat
τὴν µέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωὴχ, xai qo-
θηθέντες τὴν ἄφυχτον δίχην, ἀσφαλέστεροι Υεν-
ἤτονται,

Καὶ ἐπ᾽ αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ᾿ αὑτῷ δόντι
δίχην χαρήσονται 'Εὐφρανθήσεται γὰρ, φησὶ, δί-
καιος, ὄταν ἵδῃ ἐκδίχησιν. Αδιάφορος δὲ χἀνταῦθα
ἡ σύνταξις.

Καὶ ἑροῦσι' Ιδοὺ ἄγθρωπος, ὃς obx ἔθετο τὸν
θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν» τῷ μὴ συγχαλύψαι τὸν tàt-
κηµένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτου

κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν Ἱδικημένων.

Α.1 ἐπήΆπισεν ἐπὶ τῷ π.Ἰήθει τοῦ π.ὶούτον
αὑτοῦ. Εἰχὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Ἡ κπλοῦτον
λέγει τὴν xaxíav, ἐφ f καὶ δυνατὸν αὐτὸν
εἴρηχε.

Vario lectiones.

(84) ἴσ. ἵν f, ut sensus sit.

πο.

565 COMMENT. 1N PSALMOS, 566
Kal éveÓvrauo0n ἐπὶ τῇ µαταιότητι αὐτοῦ. Α — Et praevaluit. in. vanitate. sua. Quod paulo ante

Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε µαταιότητα, ἓν τῶ
χινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα.

ἘΕγὼ δὲ ὡσεὶ ἑ-λαία xaráxapzoc ἐν τῷ οἴκῳ
τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει xal voy περὶ αὑτοῦ * ὅτι
Ἐχεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιδουλεύοντές uot,
καὶ πόλεις ἐξλοθρεύουσι, χαὶ οὐδενὺς φείδονται *
ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἑλαία xatá-
καρπος. ᾗ οὐ διεφθάρη χαρπὀς. Φυλαχθήσομαι δὲ ἓν
τῇ σχέπῃ τοῦ θεοῦ, ὡς ἐχείνη ἐν τῷ χἠπῳ. Ἡ οἶχον
θεοῦ τὴν σχηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι χινῄήσας
τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, xal τὰς πόλεις, καὶ
τὴν σχηνήν.

"HAszica ἐπὶ τὸ ÉAsoc τοῦ θεοῦ, εἰς τὸν alóva,
καὶ slc τὸν αἰῶγα τοῦ αἰῶνος. "Βλπισα οὐκ ἐπὶ
πλούτῳ, 7] δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐχεῖνοι, ἀλλ εἰς
µόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, ὃ δίδως αὐτὸς
τοῖς ἁδιχουμένοις * τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ θεοῦ ἑλ-
πίδα xa ἓν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, χαὶ ἓν τῷ µέλλουτι,
ὅτε τὸ τῶν ἔργων χριτἑριον.

Ἐξομιο.ογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἑποίη-
σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἑποίησας *
προσυπαχούεται δὲ τὸ, ἐχδίχησιν, Ἐνδιάθετος δὲ
7| φωνἣ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ χαρδίας ἑναποπεμπο-
µένη * δ. καὶ ἑλλείπει. Εἰώθασι γὰρ οἱ ἐχδικούμε-
vot προφέρειν ἑλλιπεῖς τοὺς λόγους, ofa τῆς χαρᾶς
ἐπιχοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω-
xac* olov, Εἶδον ἐχδίκησιω, χαὶ ἔδωχας δίχην *
προέννω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιθουλευόντων.

Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενῶ σε
ἐχδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι xai
ὑπὸ πολλῆς εὐλαθείας τὸ ὄνομα τοῦ θιοῦ πολλάκις
ἀντὶ θεοῦ λαµδάνει.

"Ort χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι
ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις χαὶ &va-
χειμένοις σοι λέγοιτο δ ἂν map! ἡμῶν ὁ Φαλμὸὶς
καὶ χατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος dsl xai δολιευ-
οµένου, xat μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαί σε ἁπὸ
σχηνὠματός σου, εὐχεοῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά ’
σχηνώµατα δὲ νοῄσεις τοῦ δαίµονος τὴν παρ ἡμῖν
προσεδρείαν * ῥίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ-
εδρείας. Όψονται δὲ δίχαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν,
xai ἔτι φοθηθήσονται τὸν Gebv, τὸν βοηθοῦντα τοῖς
φοδουµένοις αὐτόν. ΄Άνθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά-
6ολον ὑποληφόμεθα, ὡς καὶ ἓν τῷ α’ στίγῳ τοῦ πεν-
τηχοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδιθήσεται' χαὶ τὰ
ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυῶς δεξόµεθα.

divitias, nune vanitatem appellat, veluti αι illi
in periculis minime erant profutura.

VrRs. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in
domo Dei. Przdicit ea, qua&& ad se pertinent, Illi,
inquit, adeo insane adversum me insidias dispo-
nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero
integer atque innocuus conservabor, veluti oliva
fructifera, cujus fructus non periit; conservabor
autem in protectione et custodia Dei, non secus
atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per
domum Dei, tabernaculum intelligit, οἱ praedicit,
quod devicto Saule, et regnuin ipse consecuturus
sit, et civitatem et tabernaculum.

Speratvi in misericordia Dei in seculum, et in se-
culum seculi. Non speravi ego in divitiis, aut in
robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia,
quam iis praestas, qui injuriam patiuntur : sane
autem &pem habeo, tam in prascnti seculo, quam
in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju-
dicaturus sit.

Vens. 11. Confitebor tibi in seculum, quia [ecisti.
Gratias tibi agam semper, Domine, quia fecisti,
subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab
intimo videtur mili Prophetze corde emissa, atque
ideo deficere. Solent enim ii qui uleiscuntur, de-
fectiva quaedam verba proferre, veluti pra gaudio
reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide-
runt oculi nosiri (85). Subintelligitur enim vin-

C dictam, vel quid simile. Pravidehat enim Propheta

insidiatorum atque hostium suorum interitum.
Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo

te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel pras multa

reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo.

Quoniam bonum est in conspectu. sanctorum (uo-
rum.Quoniam, inquit, hoc utilissimum est, apud eos
qui tibi sanetiflcati ac dicati sunt. Efferri. etiam
potest hie psalmus a quolibet fideli adversus dzmo-
nem, veluti adversus evm qui iniqua assidue ope-
ratur et dolosa, et usque ad illa verba : Et exi-
grare te [aciat de tabernaculo tuo, facile omnia
congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem
priucipatum d:emonis intellige, quem in humanum

D habebat genus, et per radicem, hujus principatus

stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici
nostri d:emonis depressionem : ct tunc magis time-
bunt Dominum, qui opem ferre solct timentibus
se. Per hominem etiam hoc in loco demonem in-

telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo rv; et que sequuntur. omnia ad hunc sensum

exponi possunt.
YAAMOZ NB.
Εἰς τὸ céAoc ὑπὲρ Μαε.ἰἐθ, συγέσεως τῷ Δαθίδ.
Οὗτος ὀψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιΥ’, δύο στίχους
µόνον πλείονας ἔχων παρ) ἐχεῖνον, οὓς χαὶ διερµη-
νεύσοµεν. Την ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν

PSALMUS Lit.
In finem pro Maeleih intelligentim ipsi David.
llic psalmus idem est cum psalmo xii. duobus
tantum versiculis exceptis, qui in hoc psaluo am-
plius habentur quam in illo; cos tantum hic intcr-

Varie lectiones.

(96) Grecorum verborum sensus est ; Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti penam.

901

EUTHYMII ZIGABENI

56S

pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- À τῷ :y' παραδεδώχαµεν. Ot δύο δὲ atlyot πλεονάζου-

didimus, Hi autem versiculi ea ratione amplius lic
habentur, ne videri possct idem psalinus superfluua
esse, dum ' bis ponitur (87). Prieterea ut. doceret
nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver-
borum prolatione iidem esse videantur. llle etenim
insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et
Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur,
hic vero Judzorum rabiem contra Christum. Quod
si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi
superfluitas neque interpretes neque ipsos etiam
Judzos latuisset. Verum excusationem nullain ha.
bent Judzi, tametsi sponte sua czcutiant. Aliam
cnim ac diversam prorsus inscriptionem uterque
corum sortitus est. Prisens itaque inscriptio ad fi-
nem nos jubet inspicere propter prophetias, qua
hic adversus Judaeos prazdicuntur : veluti monens
lectorem ut illarum finem animadvcertat. Quod vero
ait : pro Maueleth, idein sibi vult, ac si dixisset, De
chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal-
nius, exsultandum ae clorea quodammodo utendvuin
est, propter finem atque eventum rerum, qua in
eo pradicte sunt. Exsuttabit, inquit, Jacob,et le -
tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo
accipitur Christiano, ut diximus in psalmo xin.
Intelligentie etiam ideo inscriptus est, quia multa

Gtv* ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἷς Ψαλμὸς συνετά-
11 (86), ἁλλ' ὥστε διδάξδαι, ὅτι εἰ χαὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ
ταὺτόν claw, ἀλλάγε τῇ ἑννοίᾳ διεστήκασιν * ἐχεῖνος
μὲν γὰρ κατηγορεῖ τῆς µανίας καὶ τῆς xaxovola;
τοῦ Σεναχτρεὶμ., xal τοῦ 'Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ 'EQe-
xlou * οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς χατὰ
τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ ph) τοῦτο ἣν, οὗτος
ἔλαθε πάντας τους ἑξηγητάς, ἀλλ οὐδὲ τοὺς
Ἑδθραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταχεὶς, 1] ἁλόγως δευτε-
ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον obx ἔχουσιν,εἰ καὶ ἔθελοτν-
φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ xai ἄλλην οὗτος
παρ᾽ ἐχεῖνον εἴληχεν ἐπιγραφὴν, εἰς τὸ τέλος μὲν
πέµπουσαν, διὰ τὰς χατὰ τῶν Ἰονδαίων ἐν αὐτῷ
προφητείας, ὅτι χρῆ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποθλέ-
πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ MasA£0,
ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ
ἀναγινώσχοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοὶ, διὰ τὴν
ἔχδασιν τῶν πεοφητευθέντων. ᾽Αγαλιάσεται vào,
φησὶν, Ἰαχὼθ, καὶ εὐφραγθήσεται Ἱσραὴ.ὶ, ὅπερ
ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς Ev τῷ ιΥ φαλμῷ διελάδοµεν. Τὸ
δὲ, συγέσεως, διδάσχει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς
ἀναγινώσκχονσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ χαὶ τῇ
ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιΥ, ἀλλά γε -τῇ ἐννοίᾷ
διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὺν οὖν τοὺς δύο
στίχους ἑρμηνευτέον.

lectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem 'esse vde-
antur, qua in hoc, et qux in xin habentur psalmo, sensu tamen differentias babent, mysterio refertas.
Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus.

VRs. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est & — Elxev ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ * Obx ἔστι θεός '

Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt. in
iniquitatibus. Vide, que exponendo diximus in
psalmo xin, quod vero hic , in. iniquitatibus , ibi
dixit, in studiis.

Non est, qui faciat bonum. In coramemorata
psalmo dixit : Non est qui faciat bonitatem.

VERs. 66. Deus de colo prospexit super filios
hominum, ut videret si est, qui. intelligat, aut qui
ezquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles
facti sunt : nou est, qui faciat bonum, non est us-
que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope-
rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in
εἶθο panis? Deum ΠΟΠ invocaverunt, illic timuerunt
tinore, ubi non erat. timor. Vide, que in xmi
psalino dicia sunt.

Quoniam Deus dispersit ossa eorum, qui homini-
bus placent, Judzos carpit, quos studiosos esse
dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina
dictione, non ita signiflconter id vitiuin exprimi
potest quam Grazca, quz unico vocabulo, ἀνθρωπ-
αρέσχους hujusmodi homines appellavit] : hoc au-
tem vitium saepenumero Christus Judzis exprobra-
vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum
judicantes ; qui etiam ut Caesari placerent, clama-

διεφθάρησα», xal ἑἐδδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις.
Ζήτει τὴν ἐξήγησιν £v τῷ t! φαλμῷ:. τὸ δὲ, ἐν
ἀγομίαις ἐνταῦθα, à. ἐπιτηδεύμασιν ἐχεῖ.

Οὑκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Ἑντῷ ῥηθέντι φαλιῷφ'
Οὐκ ἔστι ποιῶν» χρηστόζητα, γἐγραπται.

Ὁ sóc éx τοῦ οὐρανοῦ διέκυγψεν ἐπὶ rovc
υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιὼν,
j| ἐκζητῶν τὸν θεόν' πάντες éCéxAwarv, ἅμα
ἠχρειώθησαν' οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ Ecc
ἕως éróc. Οὐχὶ γγώσογται πάντες οἱ ἑργαζόμενοε
τὴν ἀγομίαν ; Οἱ κατεσθίοντεςτὺν Aaór µου ἐν
βρώσει ἄρτου, τὸν θεὸν οὐχ ἐπεκα.λέσαντο.
'Exsi ἐφοθήθησαν gó6or, οὗ οὐκ ἦν φόδος.

D Ζήτει ὁμοίως χαὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἓν τῷ ῥη-

θέντι φαλμῷ.

"Οτι ὁ θεὸς διεσκόρπισεν ὁστᾶ ἀγθρωπαρέ-
σχων. ᾿Ανθρωπαρέσχους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους,
ὃ χαὶ ὁ Χριστὸς αὑτοῖς πολλάχις ὠνείδισεν, ὑποχριτὰς
λέγων καὶ xas' by χρίνοντας * ot χαὶ τὸν Καΐσαρα
θεραπεύοντες, ἑδόων. Οὐκ ἔχομεν βασιέα, εἰ μὴ
Kalcapa* χαὶ πρὺς τὸν Πιλάτον' ἸΕὰν τοῦτον
ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ gldoc τοῦ Καίσαρος. "Qv τὰ
ὁστᾶ διεσχόρπισεν, τοι τὰς φυλὰς, δι ὧν συνίσταντο.
Διεσπάρησαν γὰρ tl; δουλείαν ἔθνους παντός. Ἡ

; Vario lectiones.

(86) Al.£vecávm.
(87) Graeca ita. sonant: Profecto hie ( psalmus )

nec interpretes latuisset, nec. ipsos Judeos, bis posi-
tus, vel absurde repetitus.

569

COMMENT. IN PSALMOS.

570

καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥοµ- A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item

φαίας, ἑλκύσματα xol σπαράγµατα τοῖς θηρίοις xal
πετεινοῖς γεγόνασι.

ad Pilatum : Si hune dimittis, non es amicus Casa-
ης *. Quorum Judeorum ossa, hoc est, quorum

tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per
orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio
perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt.

Κατῃσχύνθησαν, ὅτι d θεὸς ἐξουδένωσεν ab-
τοὺς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, xaxo-
δαιµονέστατοι xal ἀτυχέστατοι χαὶ βαρυσυμφορώ-
τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόµενοι * τοῦτο δὲ
πεπόνθασι , διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα xal ὄνειδος
αὐτοὺς πεποίηχε,

Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ Ἱσραή. ;
ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν θεὸν τὴν αἰχμα.λωσίων τοῦ
Jaov αὐτοῦ, ἆγα.ὶ.Ίιάσεται ᾿Ιακὼδ, καὶ εὖφραν-
θήσεται Ἱσραή.ϊ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ
ῥηθέντι cy' ψαλμῷ ἀνατάττεται.

Elc τὸ téloc ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαθὶδ,
ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἂν αγγεῖλαι

τῷ Zao)A: Οὺκ Ιδοὺ Aa610 κέκρυπται παρ

ἡμῖν;
ΨΑΛΜΟΣ NT*.

Φεύγων τὸν Σαοὺλ ὁ Δαθὶδ, ἐχάθισεν el; τὴν ἔρη-

μον 2{φ * οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαθὶδ φιλίαν ὑπ-
εχρίθησαν, χατεμήνυσαν δὲ αὑὐτὺν τῷ Σαούλ. xol
ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀἁλλοφύλων ἐπι-
γενόμενος ἀντιπεριέαπασεν αὐτίχα τὸν Σαούλ" xal
λοιπὸν ἁπαλλαγεὶς ὁ Δαθὶδ ἐχεῖθεν, ἔφυγε, χαὶ συν-
έθηχε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ θεοῦ
χατασχεδάσαντος εὑμηχάνως τὴν ἐπιδουλήν. Ad
xaX ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται. φησὶ yàp, ὅτι Ἐξ-
ομο.-Ἰογήσομαι τῷ ὀνόμαεῇ σου, Κύριε, ὅτι ἆγα-
gór, ὅτι àx πάσης θ.!γεως ἑῤῥύσω (i6. —Elc τὸ
τέος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγχειμένη
τούτῳ πρόῤδησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν
ἐπιθουλευόντων αὑτῷ , φήσας ᾽Αποστρέγει τὰ
xaxà τοῖς ἐχθροῖς µου καὶ àv τοῖς ἐχθροῖς µου
ἐπειδεν ὁ ὀρθαλμός µου * ἃ σαφῶς kv τοῖς οἰχείοις
τόποις ἐξηγησόμεθα. Συγέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι
«b ἓν χαιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν
θεὸν, χαὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι χριτήν.

Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confa-
sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud
omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi
et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime
obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione
passi sunt, quia Cbristus sprevit eos, in oppro-
brium illos universo orbi praebens.

Vrens. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum
οοπεετιετὲ Dominus captivitatem plebis sue, exsnl-

D tabit Jacob, et letabitur Israel.Horum etiam verbo.

rum expositionem iu sepe commenmorato tradidi-

mus psalmo.

1u finem. in. hymnis, intelligentiee ipsi David, cum
venissent Ziphai, et annantiassent Sauli, Nonne
ecce David absconditus est apud nos

PSALMUS ΙΓ.

Fugiens Saulem beatus David, profectus est in
eremum Ziph. Ziphai vero amicitiam fingentes,
Sauli signiflcarunt, latere illum apud se. Hoc au-
dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce-
batur ; verum bellum, quod a Philistamis repente
supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum
persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus
periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra-
tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo
adjutore omnes Saulis insidie facillime semper
dissolutz» sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur.
Confitebor enim, inquit, nomini tto, Domine, quo-
niam bonum est, quoniam ez omni tribulatione eri-
puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finem
tendebant, qux bic pradicebautur ; pradicebatur
autem inimicorum ipsius destructio. Convertet
enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis
vidit oculus meus : que verba dilucide locis suis
exponemus. Jlntelligentie autem, sive, ut alibi

diximus, prudentie ideo iuscriptum est, quia prudentis viri est hujuscemodi tempore omissis omni-
bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare.
'O θεὺς, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν µε. Διὰ τὸ D — VEns. 9. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal-

σὺν ὄνομα, δ.ότι ὀνομάζῃ Ῥωτὴρ, xat ἐλεήμων, xal
δίχαιος ᾽ σῶσόν µε 65. ἔτι xal ἔτι: πανταχόθεν γὰρ
ἐπιθουλαί.

Καὶ ἐν τῇ δυγἆμει σου xpureic µε. Καὶ δυνατὺς
ὧν, χρινεῖς µε, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ χαταδυναστεύ-
σαντος τῆς Epic ἁἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαοὐλ, xal
ποιῄσεις τὴν ἑχδίχησιν. Tou δὲ, χριγεἴς, ἁδιάφορος
vuv fj σύνταξις.

0 θεὺς, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς µου, év-

5 Joan, xix, 15. *lbid. 12.

va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris
etenim, et misericordis, ct justi nomen habes.
Presto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi
incumbunt insidiz.

Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens
sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui
opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et
vindictam facies. Est autem iudifferens constructio
hujus verbi judicabis. (Posuit enim judicabis me,
pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihl fa-
cies.]

VERS. 4. Deus, exaudi orationem meam, auribus

511

EUTHYMII ZIGABENI

512

percipe verba oris mei. Verba illa, Exaudi, auribus A ώεισαι τὰ ῥήματα τοῦ στόματός µου. Tb Εἰσ-

percipe, et alia hujusmodi, non videntur mihi inter
se sensu differre, sed intentionem atque constan-
tiam precum significare : quemadmodum in prin-
cipio quarti psalmi, et xvi, et Liv, eLin multis aliis
locis videre licet (88): tametsi nonnulla a studio«
sis viris inveniri possit differentia. Per orationein
autem, hoc in loco, eam intelligere possumus,
quae mente et animo flt : et. per verba eas preces,
qui labiis effunduntur, cujusmodi erant verba
illa : Deus, in nomine tuo salvum me fac, et si quid
aliud hujusmodi est.

VEgRs. 5. Quoniam alieni insurrexerunt adversum
me, el fortes quasiverunt animam meam. Saulem
[et ejus complices] ita appellat, alienos quidem,
quasi animo a sealienatos, atque inimicos : fortes
vero, eo quod apparatu bellico przstabant. Vel
per alienos, Ziphaos intelligit, veluti a vera ac
recta benevolentia alienatos ; per fortes vero,
Saulem et socios ejus, ut diximus.

Et non proposuerunt Deum in conspectu. suo. 1n
meote, inquit, atque in animo suo Deum sibi non
constituerunt, quemadmodum ii fàciunt, qui

Deum timent, Hi etenim assidua cogitatione illum-

sibi ante faciem animarum suarum constituunt,
prohibereque atque vetare illum putant, ne prosl-
liant ad mala.

Ύεβς. 6. Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus
defensor est anime mec. Superllua est. conjunctio
enim. Accepta autem beatus David certitudine de
superno auxilio, prx? letitia illud omnibus palam
annuntiat, dicens : Ecce, etc., qua dictio hoe in
luco temporis propinquitatem significat, quasi di-
cat, nunc.

VEns. 7. Convertet mala inimicis meis. Illa nimi-
rum mala, quz illi adversum me meditabantur, in
cos convertet.

Et in veritate tua. disperdes illos. Per veritatem
hoc in loco justitiam intelligit. Vel aliter : Quia
veritas delet atque exstinguit mendacium, tu in eo
quod verax es, eos disperde, qui ineudaces sunt.
Ziphzi enim magna se affectos esse bencvolentia
erga beatum David meniiti fuerant, similiter et
Saul : qui szepenumero verbis conürmaverat se

nullas de cetero adversus eum insidias moliturum D

esse.

Vins. 8, Voluntarie sacrificabo tibi.—Voluntarie,
hoc est, prompto ae leto animo, non tantum vel-
uti mandato legis coactus, quantum ex ardore
quodam animi. Tibi igitur sacrificabo , veluti
$u:Dmo ac potentissimo eorum defensori, qui in-
juriam patiuntur.

Cenfitebor nomini tuo, Domine. Hoc est, gratias

ayzam tibi.
Οιοπίαπι bonum est. Gratias nimirum tibi agere.
Donum enim est, inquit alib!, confiteri Domino.

áxovcor, χαὶ Ἐγώεισαι, καὶ τὰ τοιαῦτα, φαΐνονται
μὲν μὴ διαφορὰν σηµαίνειν, ἀλλ ἐπιμονὴν xal
ἐπίτασιν δςήσεως * οὕτως γὰρ xal ἐν τῇ ἀρχὴ
τοῦ πέμπτου Φφαλμοῦ, xai ἐν ἀρχῇ τοῦ tc", xat àv
ἀρχῇ τοῦ δ, xaX &v πολλοῖς ἄλλοις, εἰ χα) διαφοράν
τινα προσευρἰσκουσιν οἱ φιλοπονώτεροι. Δυνάμεθα
δὲ προσευχὴν μὲν ἐνταῦθα, τὴν χατὰ νοῦν εἰπεῖν -
ῥήματα δὲ στόματος, τὴν διὰ χειλέων ἐχπορενομέ-
νην ἰχεσίαν ' αὕτη γὰρ ἣν τὸ, 'O θεὺς, ἐν τῷ ὀνό-
paci σου σῶσόν µε, xaX εἴ τι τοιοῦτον.

“Οτι ἆ.λἹότριοι ἐἑπανέστησαν ἐπ᾽ ἐμὲ, xai xpa-
ταιοὶ ἐζήτησαν τὴν γυχήν µου. Τοὺς ἀμφὶ Σαοὺλ
οὕτως ὀνομάνει, ἀλλοτρίους μὲν, ὡς ἐχθροὺς αὑτφ'
χραταιοὺς δὲ, ὡς δυνατοὺς ἐν πολεμιχῇ παρα.
σχευῇ. "H ἁλλοτρίους μὲν, τοὺς Ζιφαίους, ὡς ἀλλο-
τριωθέντας τῆς ὀρθῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας΄ χρα-
ταιοὺς δὲ, τοὺς περὶ τὸν Σαούλ.

Kal οὗ προέθεγτο το» θεὺν ἑνώπιον αὐτῶν. —
Ob πρεέθεντο, ἀντὶ τοῦ, (ὐ παρεστήσαντο νοερῶς'
ὁ γὰρ φοδούµενος τὸν θΘεὸν δι ἀνατυπώσεως ἰστᾷ
τὸν 8cby πρὸ προσώπου τῆς φυχῆς αὑτοῦ, ἆπαγο-
ρεύοντα τὸ xaxóv.

ἹἸδοὺ γὰρ ó θεὸς βοηθός µου, xal ὁ Κύριος
ἀγτωήπτωρ τῆς ψυχῆς µου. Περιττὸς ὁ γάρ σύν-
δεσµος. "Ηδη πληροφορίαν δεξάµενος περὶ τῖς
ἄνωθεν ἀντιλήφεως, ὑφ᾽ ἡδονῆς ἐξαγγέλλει ταύτην *
τὸ δὲ, Ιδοὺῦ, ἀντὶ τοῦ, οὐκ sig μαχρὰν, ἀλλὰ νῦν.

Αποστρένει tà xaxà τοῖς ἐχθροῖς µου. "À xav
ἐμοῦ ἐμελέτησαν.

Ἐν τῇ ἀ.πῃθείᾳ σου ἐξο.όθρευσον αὐτούς.
Ἀλήθειαν ἐνταῦθα τὴν διχαιοσύνην xaAst. Ἡ xal
ὅτι Ἐπεὶ ἡ ἀλήθεια ἀφανίζει τὸ φεῦδος, σὺ iv τῷ
εἶναι ἀληθὴῆς, ἐξολόθρευσον αὑτοὺς, ὄντας Φφευδεῖς -
οἵ τε γὰρ Ζιφαῖοι ἐφεύσαντο τὴν πρὸς αὐτὸν διά-
θεσιν ἔτι δὲ xal ὁ Σαοὺλ πολλάκις διαθεδαιωσάµε-
νος μὴ ἐπιδουλεύειν αὐτῷ.

᾿Εχουσίως θύσω σοι.--- ᾿Εκουσίως, ἀντὶ τοῦ,
προθύµως, περιχαρῶς. Οὐ τοσοῦτον γὰρ ἐξ ἀνάγχτς
νομικῶν, ὅσον Ex προαιρέσεως θερμῆς θύσω σοι τῷ
τοιούτῳ βοηθῷ τῶν ἁδιχουμένων.

Ἐξομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε. Εὺ-
χαριστήσω σοι.

“Οτι ἀἆγαθόν. Δηλαδη τὸ εὐχαριστεῖν, ᾽Αγαθὸν'
γὰρ, qnot, τὸ ἐξομο.ογεῖσθαι τῷ Kvp!o.

Varie lectiones.

licet.

(88) Greca ita sonant : Ut initio quinti psalini, et decimi sexti, et quarti, εἰ in. multis aliis. videre

513

COMMENT. IN PSALMOS.

914

"Οτι éx πάσης 0Alyesoc ἑῤῥύσω µε. Auoxéba- A — Vins. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti

σας χαὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαοὺλ, xai ἀνθέλχυσας
αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον.

Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς µου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθα.μός
µου. Ὡς προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ
την χαταστροφὴν τοῦ τε Σαοὺλ xal τῶν Ζιφαίων,
προεῖπεν, ὅτι Ίδη ᾿Επεϊδεν ὁ ὀφθαλμός µου ἐν
τοῖς ἐχθροῖς µου» λείπει δὲ τὸ, d Σδου.όμη», 1
d πείσονται, ὡς kv τῷ λδ φαλμῷ προαποδεδώχα-
μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν χαὶ οὗτος ὁ dax pe παρ ἡμῶν,
κατὰ τῶν δαιμόνων, ol. xai ἀλλότριοί εἶσι θεοῦ, ὡς
ἁποστάται, xal ἀντιχείμενοι, xai χραταιοὶ εἰς κα”
xlav, ὡς ἀσώματοι, xal ὡς χοσµοχράτορες.

9unt ad patranda scelera tanquam incorporei spiritus, et tanquam bujus etiam

pes.
Εἰς τὸ τέλος ἐν Dyroic, συγέσεως τῷ Δαθίδ.

YAAMOZ ΝΔ’,

Καὶ τοῦτον συνέθηχε τὸν φαλμὸν, φεύγων τν
Σαοὺλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον ' Ev τοῖς xa0'
ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει χαὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ.
Ad xai elc téAoc ἐπιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις,
xal συνέσεως, ola παραπέµπων τὸν ἀχροατὴν εἰς
τέλος τῶν ἓν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων,
xal ὑμνεῖν τὸν δι ἡμᾶς τοιαῦτα χαταδεξάµενον
προτρεπόµενος, xal μετὰ συνόσεως ἀξιᾶῶν üxpod-
σθαι, διά τὸ συνεσχιασμένον τῆς προφητείας.

Ἐγώτισαι, ὁ θεὸς, τὴν προσευχή» pov, xal
jp ὑπερίδῃς τὴν δέησίν µου, πρόσχες uoi, xal
εἰσάκουσόν µου. Ἡροείρηται περὶ τούτων iv τῷ
δευτέρῳ στχῳ τοῦ νΥ φαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ,
ὅτι ὁ ις’ φαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα *
πρῶτον γὰρ ἐν ἐχείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ
Πρόσχες , xaX τελευταῖον τὸ ᾿Ενώτισαι, ὡς εἶναι
φανερὰν ἤδη τὴν ἁδιαφορίαν τῆς λέξεως.

ἘΕ.1υπήθην év τῇ déóoAsc xíg µου. Τὸ τῆς ἆδο-
λεσχίας ὄνομα, χυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ-
vetat. Λαμθάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης xol
ἐπὶ τῆς συνεχοῦς ἐμμελετήσεως, ὡς τό: Καὶ ἠδο-
Aécxovr ἐν τοῖς δικαιώµασί σου, τουτέστι, ἐμε-
λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως croi,
ὅτι Ἐλυπήθην ἐν τῇ µελοτῃ µου, τῇ περὶ τοῦ πῶς
ἂν ἐχφύγω τὰς ἐπιδουλὰς τῶν ἐχθρῶν» ἑλυπήθην
δὲ, μὴ εὑρίσχων µηχανήν. Λαμθάνεται δὲ xal ἐπὶ
τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τὸ. ἘΕξη-θεν
'Icaéx (89) ἁδο.εσχῆσαι slc τὸ πεδίογ, τὸ πρὸς
δείξης,

me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo
in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti.
Et in inimicis meis despexit oculus. meus. Ani-
mz nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphzo-
rum ac Saulis interitum cernens, Sermo autem
defectivus est, et sie intelligitur: Oculus meus,
inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea
omnia nimirum quz optavit, vel ea omnia qua
passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in
psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hie
psalmus adversus dzmones, qui a Deo alieni sunt
ut rebelles ei atque adversarii ; et fortes similiter
mundi princi-

In finem. in hymnis intelligentia ipsi
David,
PSALMUS LIV.
llunc psalmum pari modo conscripsit beatus
David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere-
mo diversaretur. Verum, dum proprias possiones
narrat Propheta, quodammodo Christi passiones
describit. Atque ideo ín finem inscribitur, in hym-
nis, et intelligentie. Auditorem enim ad eorum
finem remittit, qufe de Christo hic praedicta suut :
suadeique et hortatur nosad illius laudes, qui
propter nos tantas passiones sustinuit, Cum intel-
ligentia etiam omnia lizec audiri admonet, propter

C umbram atque obscuritatem prophetiae.

Τεβθ. 2, 5. Auribus percipe, Deus, oralionem
meam, εί ne despezeris deprecationem meam, in-
tende mihi el exaudi me. Hujusmodi verba, ac
sententiam exposuimus superius in secundo ver-
siculo psalmi Li. Observandum est. tamen, quod :
in psalmo xvi alins ac diversusest verborum ordo,
atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur :
Exaudi, deinde, Iutende, et postremo loco : Auribus
percipe ; ita ut imanifeste pateat. nullam esse apud
Prophetam barum dictionum differentiam.

Contristatus sum in meditatione mea. Quod La-
tine bic meditationem legimus, Grace habetur ἆδο-
λεσχία, αυ dictio propriequidem nugacitateni,seu
[ut alii propius buic sensui reddiderunt] argutatio-
bem significat, et apud Prophetam nostrum szepenu-
mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod
alibi dicit: Et meditabar in justificationibus tuis '.
[Nam quod ait, meditabar, Grzece legitur ἠδολέσχουν.]
Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co-
gitando quonam pacto evitare possem inimicorum
insidias : cumque nullam artem, aut consilium re-
perirem, contristatus sum. ᾿Αδολεσχία etiam pro

sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Ezivit Isaach, ut. meditaretur. in
agro, inclinante jam die * [in Greco enim. eadem dictione ibi Prophetam usum videmus]

Καὶ ἐταράχθη» ἀπὸ φωγῆς àx0pov, xal ἀπὸ
ϐ1ψεως ἁμαρτω.]οῦ. Τὸν Σαοὺλ ὀνομάζει ἐχθρὸν

' Psal. cxvin, 47. * Gen. xxiv, 65.

Et turbatus sum a voce. inimici, et a tribulatione.
peccatorie. lnimicum Saulem appellat, tanquam

Vari» lectiones.

(89) Al. ᾿Αθραάμ.,

515

EUTHYMII ZIGABENI

516

insidiatorem , item et peccatorem ; eo quod lz- A μὲν, ὡς ἐπίθουλον ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα

dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra-
vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens
erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri-

tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quzrebat interimere : per vocem igitur

εἰς τὸν (90) δίχαιον. Τὸν γὰρ ἆθῶον χατεδίωχε. xa!
ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει
τὰς θλίψφεις αὐτοῦ ὕδριν δὲ, τὸν διωγµόν.

inimici

Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam.

Vkns. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquita-
tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in
me, lioc est, quoniam crimen mihi imposuerunt,
dicentes me insidias tendere adversus Saulem.
Quxdam vero exemplaria, iniquitates, habent in
recto casu ; el tunc expone, quod iniquitates, hoc
est, iniqui homines, moti sunt. contra me. Szpe-
numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho-
minc. Nam cum aliquem vehementius volumus
appellamus.

Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me-
moriam odii conservabant [quod ex dictione Greca
ἑνεκότουν significantius exprimitur ], 4ὐ ex sui
etymologia constantiorem ac diuturniorem quani-
dam irz atque odii sedem denotare videtur.

VEns. 5. Cor meum turbatum est in me. Per. cor
animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel-
uti in inimicorum insidiis assidue versatam.

Et formido mortis cecidit super me. Verum quo-
modo alibi dicit : Non timebo millia populorum
circumvallantium me *, et alia hujusmodi multa,
et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum
sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu-
cia; quando autem divina dispensatione derelin-
quebatur, ut illius patientia atque constantia in

carpere, non sceleratum eum,

"Οτι ἑξέκ Ίαν ἐπ᾽ ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησὶν’
οἱ περὶ τὸν Σαοὺλ ἐχίνησαν ἐπ᾽ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ-
έστιν, ἐπήγαγόν µοι ἔγχλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ
μᾶλλον ἐπιδουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ ὃξ τῶν
ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιγ, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν,
ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾽ ἐμὲ ἄνομοι’ οὕτω γὰρ ἀδιχίαν
πολλάχις τὸν ἅδιχον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ
χαθαπτόµενοι.
sed scelus ipsum

B Καὶ ἐν ὁργῇ ἐνεκότουν µοι. Και εν τῳ ὀργίζε-

σθαι γατ ἐμοῦ, ἐμνησικάχουν pot* χότος γὰρν
παρὰ τὸ χεῖσθαι χαὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν.

Ἡ καρδία µου ἑταράχθη ἐν àpol. Καρδίαν λέ-
γει τὴν φυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησὶ, στροφουµένην
ἐν ταῖς ἐπιδουλαϊῖς τῶν ἐχθρῶν.

Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ᾽ ἐμέ. Tox ἓν
ἄλλοις μὲν λέγει’ Οὐ φοδηθήσοµαι ἀπὸ µυριάδων
1αῶν, tr κὐκΛῳ, συγεπιτιθεµένων uoc, καὶ πολλὰ
τοιαῦτα * νῦν 6b προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; "Ott,
ὅτε μὲν Ἱσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἑθάῤῥει ’
ἔτε δὲ κατ) οἰχονομίαν ἐγκατελιμπάνετο, πρὸς τὸ
φανΏναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, xal τὴν ἐπιμονῖν τῆς

exspectatione divinz consolationis clarior appareret, C εἰς Θεὸν παραχλήσεως τότε xal Ἠγωνία, xal τὸν

tum afflietabatur timoreque interiori torquebatur.

VEgns. 0. Timor ei tremor venerunt super me.
Idem rursus repetit, intensiorem iudicans forni-
dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit,
timore vero adaucto tremor insequitur.

Et contexerunt me tenebre. 'lTenebre nimirum
maestitia ac doloris, qua non mediorriter hu-
manos animos obtenebrant, atque confundunt,

VEns. 8. Et dizi : Quis dabit mihi pennas, ut co-
lumbe, etvolabo, εἰ requiescam ? Columbs sibi
pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi
enim est volatus columba. Mansuetum praterea
est. domesticumque, ac simplex animal : quem-
admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in
'loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar :a
tanto scilicet timore ac labore liberatus.

VEns. 7. Ecce elongavi fugans, et mansi in soli-
tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri-
piens.

Vena. 9. Exspeclabam Deum, qui salpum me [fecit
a pusillanimitate atque a tempestate, Cominorans
ego in deserto nullum alium haetenus mihi adju-
Lirem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem-

* Psal. v, 7.

φόθον ἔχρυπτε.

Φόδος καὶ τρόμος ἐπ᾽ ἐμὲ διη.1θεν. Τὸ αὐτὸ πᾶ-
Atv φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἑἐπίτασιν τῆς δειλίας *
δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα Ὑίνεται φόδος * οὗτος δὲ
πάλιν ἐπιταθεὶς Ὑίνεται τρόμος.

Kal ἑκάλυψέμε σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας χαὶ λύ-
πης ' αὗται γὰρ διαφερόντως σχοτίζουσι xai συΥ-
χέουσι τὴν ψυχἠν.

Καὶ s1xa* Τίς δώσει pot πτέρυγας, ὡσεὶ περι”
στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, xal καταπαύσω; Πε-
ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ὀξέως πέταται, xal
ὅτι Άμερον τοῦτο τὸ ζῶον xal ἀπόνηρον, ὡς xal
αὑτός. Καὶ πετασθήσοµαι, φησὶν, εἰς τόπους ἆσφα,
λεῖς, xal καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόθων xal
πόνων.

Ιδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηὑάίσθην ἐν
τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων.

Προσεδεχόµην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά µε dx'
ὁλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ tpfe
αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχδ-
µην βοηθὸν, fj μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ

Yaric lectiones.

(90) ΔΙ. τό.

oT?

COMMENT. IN PSALMOS,

978

«λέγει τὴν σφοδρότητα xal ζάλην τῶν πειρα- A pestatem vero vehementem tentationum procellam

3p 0v,

Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίε.ε τὰς γ.ΊὌώσ -
σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς χατὰ τῶν Ἰουδαίων, χαὶ περὶ
Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησὶν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ-
σας αὐτῶν , τὰς βλασφημούσας τὸν aby YU, τουτ-
έστι, βύθισον, ἑναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος"
καὶ xavableAe αὑτὰς, ποιῄσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις,
ὧς µηχέτι δύνασθαι συσχέπτεσθαι χατὰ τοῦ Σωτῆ-
pos. "A δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες
ὑπὸ Ῥωμαίων.

"Ott εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιογίαν ἐν τῇ πό-
186. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς
ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλὴμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό-
pax; ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῖς *
ἀντιογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ
σωτήρια.

Ἡμέρας καὶ νυκτὸς χκυκ.ώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ
τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας xal νυκτὸς συνέξει αὐτὴν,
ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολὺ, fj ἀνομία, Ίτουν παρανομία,
µέχρι xal τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν
πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι xai μετὰ τὴν ἀναί-
Ρεσιν τοῦ Χριστοῦ µεμµενήχασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα-
τευσάντων αὑτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρίᾳ διεφθά-
pnaav. |

Kal ἀνομία xal πόγος év µέσῳ αὐτῆς, και
ἁδιχία. Πάλιν ἐἑπαναλαμθάνει τὴν ἀνομίαν, ἔπι-
μονώτερον διασύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν

αὐχοῦντες, παρηνόµουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυχλώσει C

αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν dj παρανομία, διδάσχει ὅτι
οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ ἐν μέσῳ
ἔσται’ παρανοµια μὲν, ἓν ταῖς χρίσεσι' χόπος δὲ,
ἓν xal; χατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναϊς καὶ σχευαῖς *
ἀδιχία δὲ, kv ταῖς πλεονεξίαις.

Καὶ οὐκ ἐξέΊιπεν ἐκ τῶν -π.Ἰατειῶν αὐτῆς τό-
κος xal δόΊος. Ἐν xáap πόλει xai πλατεῖαί εἰσιν
ὁδοὶ, xai στενωποί χαὶ πλατεῖαι μὲν, αἱ πρὺς
ἅμαξαν, ἃς λέγοµεν ἑξαέρους " στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν
ἐμθδόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαδεν ἐνταῦθα, διότι kv
ταῖς πλατείαις σαν al ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ-
ολα τόχον μὲν εἶπεν, ὅτι ἑτόχιζον λανθάνοντες,
τοῦτο τοῦ νόµου χωλύοντος: ὅδόλον δὲ, διὰ τὰς ἓν
τοῖς αυναλάγµασιν ἁπάτας, Ἰ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι-
θουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς καχίαν προσεμαρτύ-
ρησεν.

σ

"Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ µε, ἐπήνεγκα àv,
καὶ εἰ ὁ μισῶν µε ἐπ᾽ ἐμὲ ἐμεγαοῤῥημόγησεν,
ἐχρύδην ἂν ἀπ᾿ αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ
Χριστοῦ λέγονται χατὰ τοῦ Ἱούδα. 1ὸ μὲν οὖν,
ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἑξουδένωσεν, xal διέθαλεν
εἴρηται ' τὸ δὲ, ἐμεγα.οῤῥημόγησεν, ἀντὶ τοῦ,

intelligit.

VEns. 10. Demerge, Domine, el divide linguas eo-
rum. Quz sequuntur adversus Judzos dicta sunt,
et Je Christo. Deinerge, inquit, o Domine, linguas
eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge
autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum,
fac illas in profundo proprii gutturis suffócari ; et
divide eas, faciens ne unajamplius in eamdem sen-
tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem
de cetero conspirare non valeant, Quod sane eis
accidit, postquam a Romanis deleti sunt.

Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in
civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis
vidi in civitate Jerusalem : iniquitatem quidem,
dum inique me vit auctorein studerent interimere,
contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad-
versarentur,

Vens. 14. Die ac noctecircumdabit eam super muros
ejus. Die acnocte, inquit, iniquitas, quam diximus,
eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis-
simi itaque fuerunt Judzi etiam post Christi mor-
tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus
dissiparunt.

Et iniquitas, ei labor in medio ejus, et injustilia,
Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma-
gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur
secundum legem, iniqua semper magis 3gebant ; et
cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us-
que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis-
cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per-
manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis,
labor autem in insidiis et machinationibus, quas
adversus innocentes moliuntur : injustitia vero {η
avaritia atque amore plus possidendi.

Vgns. 12. Et non defecit de plateis ejus usura. et
dolus. In omni civitate lata quedam viz sunt,
que platez dicuntur; sunt et alis angustiores. Et
per plateas quidem currus transeunt, eas nos &£a:-
pov; appellamus : per angustiores vero incedimus.
Plateas. antem hoc in loco appellat, quia fora illic
erant venalia et commercia. Usuram etiam illis

D exerceri dicil, quia sub mutui pratextu usuras

clam exigebant ; quod in lege vetitum erat, Dolum
etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu-
tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in-
sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia
adesse testatur.

Vgns. 15. Quoniam si inimcus meus maledizisset
mihi, suslinuissem utique, et si. is, qui oderat me,
super me magna loculus. fuisset, abscondissem me
[forsitan ab eo. Quae sequuntur ex Christi persona
proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait,
maledixisset (seu juxta aliam Graca dictionis si-

Varie lectiones.

(91) ΑΙ. σνµθόλαια.

579

EUTHYMII ZIGABENI

580

gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A ἠναισχύντησε xal Ἠπείησε. Kat ἄμφω γὰρ Σχεῖνος
et, calumniatus esset ; quod vero ait: magna locu» πεποίηχε * διεχωµῴδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις,

tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter
locutus esset. Utrumque enim Πίο &celus commi-
sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri-

$10, el comminatus est se eum illis ad necem daturum :

xa tmenoev παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι,
προχαταρχτιχὸς ἂν elm σύνδεσμοξ, ὃν λέγουσι xal
διηγηµατικόν.

illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco

narrative conjunctionis vim habet, ut alibi dictum est.

Vgns. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et
nolus meus. À communi sensu sumendum est ver-
bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro
amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia
illum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus
constituerat. Constitues enim eos, inquit, principes
super omnem terram 19. Notus etiam meus, hoc est,
mihi cognitus ac familiaris.

Vnns. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui
cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, prze-
parabas cibos. Nam quod praeparatur, dulcius sen-
titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam
intelligit, qua fideles anima alebantur. Hanc et-
cnim doctrinam jpse etiam Judas, utpote aposto»
lus, et ad preedicandum missus, antea duleorabat,
hoc est, gratam et jucundaám Christo redde-
bat.

In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani-
miter, inquit, in templum profecti sumus. Te et-
enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere
meo nunquam paterer divelli.

Vrns. 16. Veniat mors super eos. lc igitur cum

Σὺ δὲ, ἄνθρωπε lcóyvys, ἡγεμών µου, xal
Trecté µου. ᾿Απὸ χοινοῦ ληπτέον τὸ ὠνείδισε "
χεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ Ισόψυχε. Ἠγεμόνα
δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι χαὶ αὐτὸς μετὰ τῶν
ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων,. Καταστήσεις γὰρ,
qnot, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γην. Dro-
στέ µου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἑγνωσμένε, Υγνησιώτατέ
pov.

B Haléxivoavcó ἐγλύκανάς µοι ἑδέσματα. Ἐπι-

τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ Ov* ἐγλύχανας δὲ,
ἀντὶ τοῦ, ἑσχεύασας * πᾶν γὰρ σχεναξόµενον ἡδύ-
τερον γίνεται, Ἡ ἑδέσματα νοῄσεις τὴν διδασκαλίαν —
τοῦ κηρύγματος, i ἑτρέφοντο αἱ φυχαὶ τῶν πιστευ-
όντων * ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἁπόστολος ἑγλύ-
χανεν, Ίγουν εὐαπόδεχτον ἑπο[ησὲ τῷ Χριστῷ.

Ἐν olx τοῦ 0500. ἐπορεύθημεν ἐν ὁμογοίᾳ.
Εἰς τὸ ἔργον ἑπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ toc-
οὔτον ἀχώριστον xal vvfjavov εἶχον,

'EA0éco δὴ θάνατος ἐπ᾽ αὐτούς. Ταῦτα προϊδὼν

previdisset beatus David, imprecatur deinceps in ( ὁ Δαθὶδ, ἑπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, xai τοῖς ἀμφὶ

Judam, in Caipham, in Annam, atque in caeteros
Christi interfectores Judaeos.

Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo
descendent viventes in infernum, si mors, quam
imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum
eorum aliqui violenta morte interimendi crant.
Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur,
sed violentam. Et alii Romanorum timore in prz-

rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-.

luncis vixere, fame et siti atque formidine cruciati,
ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au-
tem foveas ac speluncas Propheta infernum appel-
lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. lilius enim
vitae duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt.
Alii dicunt, quod, ex quo et Judaei et demones
insidias adversus Cliristum moliti sunt, Judzis
quidem mortem imprecatus est, mortem dico
poenarum ac suppliciorum, dz:monibus vero de-
scensum ad infera terre viscera ; quodque hos

τὸν "Άνναν xaX Καϊάφαν, χριστοχτόνοις Ἰουδαίοις.

Καὶ καταδήτωσαν εἰς ᾖδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι
θάνατος ἐπ᾽ αὐτοὺς, πῶς καταθῄσονται εἰς ἅδου
Cüvteg ; "Οτι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον * θά-
νατον Υὰρ, οὐ τὸν χατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἁγχόνης
xai πολέμου, xoi eU τις τρόπος πιχρός * οἱ δὲ, 65
τῆς ἀνάγχης xal τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρηµ-
viv αὐτοὺς χαθῆχαν, xal διηγον kv τῷ λάκχῳ μέχρι
πολλοῦ, λιμῷ, xal δίΨῃ, xat φόδῳ ταλαιπωρούµενοι,
χαθὼς Ἰώσηπος ἱστορεῖ ’ διὸ καὶ ἅδην τὸν β/'θρον
ἐχάλεσεν * ἐπεὶ xal τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα-
ρεῖσιν ἓν ἐχείνῳ χατὰ μικρόν. Tub; δὲ λέγουσεν,
ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεθούλενον, xal
οἱ δαίµονες * ἑχείνοις μὲν ἐπηράσατο «bv. θάνατον,
τὸν τιµωρητιχόν * τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα-
χθόνια διαγωγἠν * τούτους δὲ χαλέσαι ζῶντας, ὡς
ἀθανάτους. Καταθήτωσαν Υὰρ, Φφηαὶν, εἰς ᾖδου
ζώντες, διὰ τὴν φύσιν.

demones viventes appellavit, veluti immortales. Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta εο-

Tum naturam.

Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio
eorum. Quoniam malitia versatur in eorum habi-
taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat :
Eorum malitia non tantum in superficie est atque
extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo,

196 P523], Σιν, 17.

"Οτι zoynpla ἐν ταῖς παροιχιαις ΕΥ [ιέσῳ ab-
τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς iv τῇ πόλει
παροιχίαις αὐτῶν * xat γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ kv
µέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἓν ταῖς χαρδίαις αὐτῶν.
Παροιχίας δὲ εἶπεν τὰς χατοιχίας αὐτῶν, ξιὰ τὸ

581

COMMENT. IN PSALMOS.

582

πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ὀῦπω διαφθαρῆναι μελ- A atque in cordibus corum, Per habitaeula autem,

λόντων.
tur] παροιχίας, habitationes οἱ domos
perdendJas.

᾿Εγὼ zpóc τὸν 060v éxéxpata, καὶ ὁ Κύριος
εἰσήχουσέ µου. "Hàn πληροφορηθεὶς, φησὶν, ὅτι
εἰσήχουσέ µου. "Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι
Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ixéxpaGa - ὁ δὲ Υἱὸς
εἰσήχουσέ pot. Ἐπεὶ xal αὐτὸς ἁπώλεσε τοὺς Ἰου-
δαίους, χατὰ τό Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν µε, καὶ
ἀν ἀστησόν µε, καὶ ἁνταποδώσω αὐτοῖς.

Ἑσπέρας, xal spot, καὶ µεσηµδρίας, διηγή-
σοµαι xal ἀπαγγε]ῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς
Φωγηῆς µου. Toug χκαιροὺς δηλοῖ τῶν μεγάλων
τριῶν συνάξεων, ἃς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινὸν,
ὄρθρον, xaX µεσημθρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ θεοῦ
θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί * ὡς
εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσοµαι, xo τὸ, ἁπαγγε.ῶ.
"H διηγήσοµαι μὲν τὰ παλαιά * ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς
ἐμὲ γεγενηµένα.

Λυτρώσεται àv εἰρήνῃ τὴ» γυχήν» µου ἁπὸ
τῶν ἐγγιζόγτων uoi, ὅτι ἐν xoAAoic ἧσαν σὺν
ἐμοί. — Ἐν εἱρήνγη, ἀντὶ τοῦ, χωρὶς πόνου. Ἐγ-
Υίζοντας δὲ χαλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαοὺλ, ὡς συγγε-
νεῖς καὶ συστρατιώτας. ΕΒἶτα τίθησι xai τὴν αἰτίαν
τῆς ἐγγύτητος, "Οτι, quot, μετὰ πολλὼν xal ἄλλων
στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώµενοι xa στρα-
τευόµενοι.

Εἱσακούσεται ὁ θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς
ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνω». Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε
τοὺς αἰῶνας * διὸ xal πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ-
γεται.

Ob γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντά.1Άαγμα, δει οὐκ &go-
6ήθησαν τὸν θεόν. Οὐχ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἑναλ-
λαγη, ἀπὸ τῆς χαχίας εἰς ἀγαθωσύνην ' ἀλλ ἁμετά-
Θλητοι µένουσιν ' οὕτω γὰρ 6 Σύμμαχος ἑξέδωχε.
Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα xal χατὰ τῶν χριστοχτόνων
Ἱουδαίων * ἑπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ
vvv, ὅτι Εἰσακούσεταί µου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ-
vet αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν * οἱ δὲ,

seu [ut significsntius Graca dictione exprinmi-

temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas οἱ cito

Vgns. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exau-
divit me. Certior factus de divino auxilio, ait:
Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica-
mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et
Filius exaudivit me. lpse etenim Filius Judzos
perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri-
ptum legimus : Tw autem, Domine, miserere mei et^
resuscita me, el retribuam eis !'.

V&Rs. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo
et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora

B significat magnerum trium eynaxium, quas nos

congregationes, seu collectas vocare possumus,
vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum.
Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea
omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar-
rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti-
qua, annuntiabo autem ea quz postremo in me
facta sunt.

Vzgns. 19. Redimet in pace animam meam ao
appropinquantibus mihi; quoniam in. multis erant
mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin-
quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul,
tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ;
deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam,
inquit, simul cum multis aliis militibus antea me-
cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe-
rant, el mecum commilitaverant.

Vgns. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui
est ante. secula. lpse etenim Deus fecit s:cula ; non
mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur.

Non est. enim eis commutatio, neque timuerunt
Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia
ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles
permanent. Ád hunc enim sensum Symmachus
reddidit. Possunt etiam hzc verba proferri adver-
sus Christi occisores, Judxos, contra «quos, cum
superius imprecatus fuerit, modo ait : Exaudiet me
Christus, et bumiliabit eos : quemadmodum fa-

περιλειφθέντες, τεταπεινωµένοι, παντὶ ἔθνει δου- p) ctum videmus. Alii etenim eorum sablati eunt,

λεύουσι τὰς ἑσχάτας ὑπηρεσίας. 'O ὑπάρχω» δὲ
πρὸ τῶν αἰώγων, κατὰ τὴν θεότητα" καὶ γὰρ αὐτοὶ
ἠργμένον &x τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν * τὸ δὲ, OD
ráp ἐστιν αὐτοῖς ἀντά.Ίαγμα, προσεπινοεῖταυ (99)
καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων * ὅτι αὐτὸς ἣν τὸ δεδοµένον
ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἁἀντάλαγμα ' ὃν ἐπειδὴ
υὐχ ἑἐδέξαντο, οὐχ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον &vzá-
λαγμα.

οδιουὶ vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem,
abjecti atque humiNati, omnibus serviunt natio-
nibus. Et quod ait : Qui est ante secula, 3d Chri-
sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola
Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et
quod sequitur, Non est illis commutatio, alium
sensum habet, intelligendo etiam de Judzis. Quia
enim Christus pro universo genere humano in

commutationem datus est, et Judzi commutationem hane, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci-
pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit. commutatio.

Ἐξέτευε τὴν χεῖρα αὐτοῦ iv τῷ ἁποδιδόναι.

!! Ρος]. xL, 11.

Extendit manum suam in retribuendo, Extendit

Vari lectioncs.

(92) Al. προσέτι νοεῖται.

593

Meus potestatem ac
ut condigna nimirum peccatoribus retribuat sup-
plicia.

Vxns. 22. Profanaverunt testamentum ejus. Saul
ei complices profanaverunt, hoc est, spreverunt
legem Dei, qua mandatur : Diliges proximum
tuum !*, el alia hujusmodi. Christi autem occiso-
res spreverunt Evangelium. Profanum autem ap-
pellatur, quod commune est et non sacrum.

Divisi sunt ab ira. vultus ejus, et appropinquave-
runt corda eorum. Judxi, inquit, divisi sunt ab ira
vultus Christi, quia cum Romani cos obsiderent,
inter se divisi sunt. Quidam enim eorum illa se
pati dicebant propter Christum, inter quos erat
Joseplius, qui etiam in illo opere suo de expugna-
tione Jerusalem, Christum fere Deum esse testatus
est. Et corda eorum veritati appropinquaverunt,
dum cogitarent, quod Christus esset Deus. Appro-
pinquare enim illi dicuntur veritati, qui saltem
dubitare incipiunt.

Molles [acli sunt eorum sermones super oleum, etl
ipsi sunt jacula. lloc de omnibus Christi interfecto-
ribus in universum dictum est : qui antequam eum
occiderent, blandos ei 9ο leves sermones loque-
bantur, Rabbi eum appellantes, et dicentes : Sci-
qnus quia veraz es, el verbum Dei in veritate doces "3,
et alia hujusmodi. Qui tainen re ipsa erant. veluti
acutissima quzdam jacula, et illius sanguinem ap-
petebant. Dici etiam possunt hzc verba de Saule,
qui Prophetz nostro blande, sed simulate loquens
dicebat : Fili David, et alia hujusmodi.

VgRs. 20. Jacia. cogitatum tuum in Domino, et
ipse te enutriet. Omnibus, qui insidiis impetuntur,
communem admonitionem przbet. Ipse enim, in-
quit, Dominus, si in eo fiduciam habueris, enutriet
te ; quod si nutriet, induet eliam ; et si induet,
custodiet insuper et liberabit.

Non dabit in seculum fluciuationem | justo. Non
ad multum, inquit, tempus dabit justo tempesta-
tem, aut procellam tentationum. Ait enim Aposto-
lus : Fidelis Deus, qui non permittet. nos. teniari
supra id, quod possumus !*. Dixit autem Deum
non daturum tentationes, non quia ipse eas im-
mittat, sed quia permittens eas a daemone nobis
inferri, ipse illas quodammodo videtur immittere,
cum prohibere potuisset et non prohibuerit.

VzRs. 24. Tu.autem, Deus, deduces eos in puteum
interitus. Eos dico, qui adversus innocentes ten-
dunt insidias. Per puteum autem interitus, vastas
quasdam ac veluti ob loci profunditatem inevita-
biles pcenas intelligit; quia si quis in puteum ce-
ciderit, non de facili illinc exitus pateat,

Viri sanguinum, ei dolosi non dimidiabunt dies
$uos. Atqui in psalmo septuagesimo secundo de
hujusmodi hominibus Propheta dicit, quod dies
pleni invenientur in eis. Verum ibi plenos dies
dixit, respiciens non ad vite, sed ad vitiorum ac

" Deut. vi, 5; Matth, xix, 9.

EUTHYMII ZIGABENI.
vires suas in puniendo, Λ Ἐξέτεινεν ὁ θεὸς τὴν πολαστιχὴν αὑτοῦ δύνα-

C

D

5 Matth, xxi, 10.

584

μιν, ἐπὶ τῷ ἁποδιδόναι αὐτοῖς τὴν ὀφειλομένην τι-
μωρίαν.

᾿Εδεδή.ωσαν τὴν διαθήκη» αὐτοῦ.Οἰἱ περὶ τὸν
Σαοὺλ μὲν, ἐξεθήλωσαν, εἴτουν περιεφρόνησαν τὸν
νόµον, ὃς φησιν ' ᾽Αγαπήοεις τὸν π.Ίησίον σου,
καὶ ὅσα τοιαῦτα * οἱ δὲ χριστοκτόνοι, τὸ Εὐαγγέλιον.
Βέθηλον γὰρ, τὸ χαινὸν xal &vlepov.

Διεμερίσθησαν ἀπὸ ὁρ]ῆς τοῦ προσώπου ab-
τοῦ, xal ἤγγισαν αἱ καρδίαι αὐτῶν. "Anb ὀργῆς
δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ. τοῦ 'Ῥωμαίκοῦ γὰρ πολέμου
πολιορχοῦντος αὐτοὺς, διεµερίσθησαν» τινὲς yàp
αὐτὸν ἔλεγον διὰ τὸν Ἰησοῦν ταῦτα πάσχειν, ὧν
εἷς ἣν xal Ἰώσηπος, μικροῦ θεὸν αὐτὸν ὁμολογήσας
ἐν τῇ βίθλῳ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ. Καὶ ἤγγισαν
al χαρδίαι αὐτῶν τῇ ἁληθείᾳ, λογιζομένων, ὅτι
(sog Θεὸς ἦν * ἐγγύτης γὰρ, ὁ ἑνδοιασμός.

Ἠπα.Ιύνθησαν ol .Ίόγοι αὐτῶν ὑπερ ελαιογ, xat
αὐτοί εἰσι βο.ίδες. Τοῦτο κχοινῶς περὶ πάντων τῶν
χριστοχτόνων; ot πρὸ τοῦ ἀνελεῖν αὐτὸν ἐν ὑποχρίσει
λόγους αὐτῷ προσέφερον ἁπαλοὺς, 'Ῥαέδὶ χαλοῦν-
τες xai λέγοντες Οἴδαμεν ὅτι ἀ.ληθῆς sl, καὶ
τὴν ὁδὸν' τοῦ θεοῦ ἐν ἀ.Ίηθείᾳ διδάσχεις, καὶ τὰ
τοιαῦτα. Αὐτοὶ δὲ ἦσαν ἔνδον ἡκονημένα βέλη, ópe-
Ὑόμενα τοῦ αἵματος αὐτοῦ. Λέγοιτο δ᾽ ἂν ταῦτα xal
περὶ τοῦ Σαοὺλ, ὃς ὑποχρινόμενος ἔλεγε᾽ Τάκνον
Δαθὶδ, xaX εἴ τι τοιοῦτον.

Ἐπίῤῥιγον ἐπὶ Κύριον τὴν μµέριμγ»άν σου, xal
αὐτός σε διαθρέψει. Κοινὴν ποιεῖται πρὸς ἅπαν-
τας ἐπιθουλευομένους παραίνεσιν * αὐτὸς Υάρ σε
διαθρέψει, καὶ κατὰ σῶμα xal χατὰ ψυχἠν * εἰ δὲ δια-
θρέψει, xat ἐνδύσει' εἰ δὲ καὶ ἑνδύσει, καὶ φυλάξει
χαὶ ῥύσεται.

Οὐ δώσει εἰς τὸν αἰῶνα σἀ.ον τῷ δικαίφ.
Οὐ δώσει µέχρι πολλοῦ κλύδωνα τῷ Otxalip * qnot
γὰρ ὁ Απόστολος, ὅτι Πιστὸς ὁ θεὸς, ὃς οὖκ
ἑάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δυγἀμεύα. — OO
δώσει δὲ εἶπεν, ὅτι παραχωρῶν ἐπάγεσθαι ὑπὸ δια-
δόλου τοὺς πειρασμοὺς, δοχεῖ αὐτὸς τούτους ἐπά-
γειν, ὅτι κωλῦσαι δυνάµενος, οὐκ ἑχώλυσε,

Σὺ δὲ, ὁ θεὺς, κατάξεις αὐτοὺς εις gpéap δια-
φθορᾶς. Τοὺς ἐπιδουλεύοντας τοῖς ἀθώοις * φρέαρ
γὰρ διαφθορᾶς εἶπεν τὸ βαθὺ xal ἄφυχτον τῆς τι-
µωρίας 'τοιοῦτον γὰρ τὸ φρέαρ.

"Αγόρες αἱμάτων καὶ δο.ιόζητος ου µη ἡμι-
σεύσωσι τὰς ἡμέρας αὐτῶν. Καὶ μὴν ἐν τῷ op
ψαλμῷ περὶ τῶν τοιούτων λέγει, ὅτι — xal ἡμέραι
π.λήρεις εὑρεθήσονται ἐν αὐτοῖς. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν
ἐχείνῳ πλήρεις τὰς ἡμέρας φησὶν, οὐ πρὸς µέτρον

'* | Cor. x, 19.

535

COMMENT. IN PSALMOS.

$86

efc ζωῆς, ἀλλὰ mph; τὴν χαχίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι A malitise mensurai. illorum enim dies vitiis pleni

αὐτῶν πλήρεις τῆς χαχίας. Ἐνταῦθα δέ quat, ὃτι
προειδὼς ὁ θεὸς «hv ἀμετρίαν τῆς χαχίας αὐτῶν,
προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, xat
γίνεται φιλανθρωπία ἡ τιμωρία. Ὁ δὲ λόγος οὐκ
ἔστι χαθολικὸς, ἁλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάξοντος * ἑπεί
τινες τοιοῦτοι, τῇ χαχίᾳ συγχατεγἠρασαν. Εἶπεν δὲ
τοῦτο, ἐχδειματῶν τοὺς φονιχοὺς, xal δολίους ' ἄν-
δρες δὲ αἱμάτων xai δολιότητος εἴρηχεν, ὡς ἀνδρι-
ζομένους εἰς φόνους καὶ δύλους * διὰ δὲ τοῦ δόλου,
πᾶσαν xaxíav ἠνίξατο. "Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω-
πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνιχὸν, οὕτω καὶ ἄνδρα
αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆῃ, xat ὅσα τοιαῦτα.

et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro
ctatur. Et alia ejusdem modi.

'Eyà δὲ, Κύριε, &Azu9 ἐπὶ cé. Τοῦτο σύνηθες
ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαθίδ » ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ
καρποῦ τῆς εἰς θεὸν ἑλπίδος, xat ἑλπίζει διόλου, καὶ
ἑλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ᾽ ἂν χαὶ ἡμῖν ὁ φαλ-
μὸς, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, & καὶ προϊόντες σημει-
ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εὔληπτα, παρῄσομεν νοεῖσθαι,
χατὰ τὴν (94) προαποδεδοµένην ἐξήγησιν ' τὰ ὃυσ-
χερέστερα δὲ, µεταχειρισόµεθα. Ἐλυπήθην ἐν τῇ
ἁδο.εσχίᾳ µου, δηλαδη, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθεῖς
λογισμοὺς ὁμιλίᾳ µου * λύπην γὰρ ὕστερον ix µετα-
µελείας ἐπιφέρει * f] τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ-
πους ἀκαιρολογίᾳ µου ' xal ἑταράχθην, ἀπὸ τῆς
ὑποθολῆς τοῦ ἐχθροῦ µου χαὶ ἁμαρτωλοῦ δαίµονος :
ἐμάχρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ θεοῦ, χολληθεὶς τοῖς δαίµοσι,
διὰ τῆς τοῦ βίου µου µιαρότητος ΄ xal ηὐλίσθην ἐν
τῇ ἑρημίᾳ, χαὶ ἀχαρπίᾳ. Καταπόγτισον, Κύριθ,
xal καταδἰε.ῖε tác γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιµό-

νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ ἐμοῦ

ἐχιδουλὰς, Ὅτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντι.1ογίαν ἓν
τῇ ἆό.8ι, Ίγουν, ἓν ^f] πολιτείᾳ αὐτῶν. ᾿Ανομοῦσι
γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέπουσι τοῖς σοῖς προσ-
τάγµασι * τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν *
xóno; δὲ àv pig αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς
αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους * πλατεῖας δὲ αὐτῆς, αἱ
ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντιχείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ θεοῦ *
τόχος δὲ, ἡ προσθήχη xal ἔπανξις τῆς (95) προθυ-
µίας * τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠγείδισέ µε, καὶ τὰ
ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἑωθότω δὴ θάνατος ἐπ αὐτοὺς,
προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ
Ἰούδα, καθὼς εἰρήχαμεν ἑλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ
τοὺς δαίμονας, τοι παντελὴς ἀνενεργησία. Τὸ δὲ
ἑξῆς προηρµήνενται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλι-
σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει pot
xal ἑἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσθάλλοντας ἡμῖν. Ἐν
zoAJAoic δὲ ἧσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοὺ Σὺν πολλοῖς
ἦσαν £v ἐμοὶ, κατ ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων * ὄὲστι,
᾿Πολιοὶ συνῆλθον χατ ἐμοῦ. Οὐχ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντ-
άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴἡ ἀπὸ χαχίας εἰς
ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. ᾿Εδεδήωσαν δὲ

erant ; hoc autem ín lcco ait, quod przvidens Deus
scelerum immensitatem , eos ante tempus evellet,
ne ecilicet magis peccent : unde divina castigatio eis
efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni-
versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nounul-
los enip cum suis vitiis videmus consenescere.
lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac dolosos
viros perierrefaceret. Viros autem sanguinum et
dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos
et cades : et per dolum omne vitium intelligit. Et
quemadmodum saepenumero virum pacis, dictum
reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita

sanguinario , hoc est, pro eo qui sanguine dele-

B Ego autem sperabo ín te, Domine, Hzc est con.

sueta invocatio beati David : qui cum saepius illius
spei fructum expertus fuerit, quein Deum est, impo-
sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo-
casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus
omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, qua in
progressu declarando significabimus; verum non
omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum.
Nam que facilia sunt, sinemus intelligi juxta ez-
positionem jam traditam : Contristatus sum in me
ditatione mea, hoc est, in conversatione , quam
habui dum in cogitationibus essem perturbatissimis,
affectibusque ac passionibus plenis. llujusmodi
enim cogitaliones mez, subsecuta penitentia ,
dolorem mihi afferunt. Vel | quia , ut supe-
rius diximus , Greca dictio ἁδολεσχία non
tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut
argutationem significat, juata alium sensum, dic :j
Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo
assidue in quotidianis colloquiis superflue utor , et
lurbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec-
catoris dzmonis suggestione : Elongatus eliam sum
a Deo, et adbzesi diabolo, pravis nimirum actioni-
bus meis ; et mansi in solitudine, seu [ut expreseius
in Graco habetur] in eremo, hoc est, in deserto,
atque in sterilitate virtutum. Demerge, Ὀοπιίπει εἰ
divide linguas eorum ; diemonum nimirum; ita ut
conspirare amplius non possint, aul contexere
insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem,
et contradictionem in civitate, hoc est, in communi
illorum conversatione. Inique enim agunt, dum
peccant : οἱ divinis contradicunt inandatis, dum
ea transgrediuntur; per inuros aulem civitatis ,
eos demones intelligere possumus, qui iuter. illos
potentiorcs sunt. Et quod ait laborem esse in medio
illius civitatis, propter eos dictnm est, qui strenue
cum illis decertant. Plateze item illius civitatis,
damonum viz sunt, utpote divine illi vie opposi-
t, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura

Varie lectiones.

(95) Al. Ac ὀλίγων.
(94) Al. προοδεδοµένην.
(95) Al. ἁμαρτία».

PATROL. 68. CX XVIII.

(96) Al. λέγοµεν.
(97) Al. ἤτουν ἐναλλαγή,

19

581

EUTHYMII ZIGABENI

*

938

etiam, qua augmentum sorti apponit, augmentum A τὴν διαθήκη» αὑτοῦ, ἀντὶ τοῦ (08) "EGwAó0peucav,

signifleat priorum scelerum. Quod vero ait : Quo-
miam si inimicas meus maledixisset mihi, et quie
sequuntur usque ad illa verba: Veniat super illos
sors, dicta sunt ex persona Christi adversus Ju-

"Hyyioav δὲ ἡμῖν αἱ χαρδίαι αὑτῶν, ἤτουν τὰ βου-
λεύματα αὐτῶν. 'Ἡπαλύνθησαν ὃλ οἱ λόγοι αὐτῶν,
ἐν τῷ συµθουλεύειν * σαίΐνουσι μὲν γὰρ τὸ (99). χρη-
στόν * τελευτῶαι δὲ εἰ; πλντρόν.

dam, ut. diximus. Veniat autem. mors super eos, daemones nimirum, hoc est, ad omnimodam pror-
sus redigautur inefficaciam. Et quod sequitur :. Εί descendant, eic., jam superius exposuimus. Et
quod ait: Quoniam malitia in. habitaculis eorum, alio modo legi potest : Quoniam malitia in pere-
grinationibus eorum. [Dictio enim Grzca παροικία, peregrinationem et incolatum signiflcat.] per pe-
regrinationes igitur diemoniorum, illorum insultus atque appropinquationes intelligit, quas in nos
faciunt. Eosdem etiam esse intelligit, quos appropinquitates appellat: eo quod impetu semper in
nos feruntur: et quod ait, etin multis erant. mecum, immotatis prepositionibus expone, pro-
eum multis erant in me, hoc est, adversus me, ac si dicat : et multi contrà me convenerunt. Non
.est illis commutatio, hoc est, immutatio & malitia ad bonum, ut prediximus. Profanaverunt testa-
mentum ejus, pro Spreverunt. Et appropinquaverunt nobis corda eorum, hoc est, eorum. consilia. Et
molles ac lenes nobis facti sunt. eorum sermones; dum sua nobis ipstillant consilia. Initio etenim,
nobis, inanibus quibusdam yerbis blandiuntur, sed re ipsa tandem desinunt in malum.

Jn finem. pro populo, qui a sanctis elongatus est : B. Elc τὸ téAoc ὑπὲρ τοῦ JaoU τοῦ ἀπὸ τῶν ἁγίων

ipsi David, in (μὲ inscriptionem, cum lenerent
eum Allophyli ín Geth.
PSALMUS LY.

Queinadmodum conjunctim positos vidimus eos
palmos, quibus inscriptum est. intelligentie, ita
etiam. conjuncti habentur ii quibus inscribitur :
in tituli inscriptionem, quorum presens primus est
qui ad populum pertinet Judaicum, quoniam c»pti-
vus erat iun Babylone, et elongatus fuerat 4 sanctis,
hoc est, a templo atque ab omnibus sacris, qua
erant in Jerusalem, quam ob causam etiam {π
finem inscribitur, quia ad finem eorum tendebat,
qux in eo de populo przedicta fuerant. Nomine vero
populi, omnes in universum intelligere possumus,
qui ad tenipus a sanctis hominibus elongati sunt,
dum captivi sub peccati jugo detinentur. Et quod,
ait, Pro populo, idem sibi vult ac sidixisset, Ex per-
:80na populi. Deinde secunda sequitur inscriptio :
Ipsi David in tituli inscriptionem, etc.,ita ut duplex
etiam sit psalmi argumentum. Diximus in. psalino
xLin, quod beatus David fugiens Saulem, profectus
est in Geth ad Achis Pbilisteorum regem, quod-
que cum suspicio orta esset, eum esse David, qui
Goliam occiderat, et periclitari coepisset, insaniam
finxit: quodque, quasi comitili morbo laboraret,
dimissus est, et preter opinionem servatus. Eo
igitur tempore, hunc psalmum praesentibus suis
tunc, et futuris populi afflictionibus accommodatum

pepaxpuupérov * τῷ Aa600. slc στη.Σογραφίαν,
ὁπότε ἐκράτησαν οἱ dAAógvAo: αὐτὸν ἐν Γέθ.
ΨΛΛΜΟΣ NE.

Ὥσπερ οἱ φαλμοὶ ὅσοις ἐπεγέγραπτο συγεσεως,
ἑχόμενα ἀλλήλων ἐτόθησαν, οὕτω xal οἱ ἔπιγεγραμ-
µένοι τὸ, Elc στη.ογραφίαν, ὧν ὁ παρὼν πρῶτος.
Λαὸν δὲ λέγει τὸν Ἰουδαῖχὸν, ὃς δορυάλωτος παρὰ
Βαθνλωνίοις δουλεύων, μεμακρυμμένος ἣν ἀπὸ τῶν
ἁγίων, εἴτουν ἀπὸ τοῦ ἓν Ἱεροσολύμοις ναοῦ. Ad
xai Elc céAoc ἐπιγέγραπται, ὡς εἰς τέλος ἔπειγό-
µενος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τοῦ λαοῦ προφητευθέντων.
Νοεῖται δὲ λαὺς, xal πάντες ἁπλῶς οἱ πρὸς χαιρὺν
μεμαχρυμμένοι ἀπὸ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν, διὰ τὸ αἱ-
χμαλωτισθῆναι ταῖς ἁμαρτίαις,. 'Υπὲρ τοῦ AaoU
δὲ, ἀντὶ Τοῦ προσώπου τοῦ λαοῦ. Elsa. xal δευτέρα
πρόσχειται ἐπιγραφή * Tp. Δαθὶδ εἰς etnAorpa-
φίαν, καὶ τὰ ἑξῆς * ὡς εἶναι διπλην thv. ὑπόθεσιν
τοῦ φαλμοῦ. Προείρηται δὲ ἡμῖν ἐν τῷ 2y'. ψαλμῷ,
ὅτι φεύγων τὸν Σαοὺλ, ἀπῆλθεν εἰς Γὲθ mob; τὸν
Αγχοὺς, xai ὑποπτευθεὶς ὅστις qv, χινδυνεύειν
ἔμελλε. Εἶτα μανίαν ὑποχριθεὶς, ὡς ἑἐπίλτπτος,
ἀφείθη(1), καὶ διεσώθη παραδόξως. Τηνικαῦτα τοίνυν
xai τοῦτον ἔγραψε τὸν φαλμὸν, ἁρμόζοντα xa τοῖς
T)te ἑαυτοῦ πάθεσι, καὶ τοῖς τοῦ λαοῦ μετέπειτα.
Βουλόμενος δὲ ἀεὶ χηρύττεσθαι τὴν θείαν εὔεργε-
σίαν, ἐπέγραψε τὸ, Elc στη.Ἀο]ραφίαν, τοντέστιν͵
εἰς ἀνέχλειπτον γραφὴν, Ex μεταφορᾶς τῶν λιθί-
vate, 1] χαλχκάϊῖς στήλαις ἐγγραφόντων ῥήματά τινα

-eonscripeit. Cupiens preterea tam amplum Dei in D εἰς μνήμην διηνεχη.

se beneficium perpetuo praedicari debere, ea psalmo, qu:e vidimus, verba praeposuit: Im tituli, seu
potius in status, aut columns inscriptionem [quemadmodum per Graecam dictionem στηλογραφίαν
verius alibi diximus significari] ; ac si diceret : In sempiternam hujus facti memoriam. Hunc autem
loquendi modum sumptam putamus, ex metaphora eoraw, qui lapkleis, aut zneis columnis verba
quaedam inscribebant, in sterium posteris monumentum.

Vens. 3, Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit 'EAéqoór. µε, ὁ θεὺς, ὅτι κατεπἀτησέ κε ár-
me homo. Conculcasit, expone, pro Contrivit. θρωπος. Κατεπάτησεν, ἀντὶ τοῦ Συνέτριφεν. ᾿Ατὸ
1
Varie lectiones.

ou ΑΙ. ἐξουδένωσαν. 1) ΑΙ, ἀφέθη.
{99)ΤΦ χρηστῷ, idem. x : ^

$89

COMMENT. IN PSALMOS.

ta)

μὲν γαὰ δοῤβύαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, ἄνθρω- A Quod si sermo ex captivi populi persona profer. -

Xov καλεῖ τὸν Βαδυλώνιον βασιλέα * ἀπὸ δὲ τῶν iv
ἁμαρτίαις, τὸν διάθολον * οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις
ἡ Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φίλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ
της παραδολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον
ἐχάλεσεν * ἀκὸ δὲ τοῦ Δαθὶδ, αἰνίστεται τὸν Σαούλ.
Τὸ µένται Κατεπάτησεν, σηµαίνει καὶ τὸ Κατεφρό-
νησεν, ὡς τά *'O τὰν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας.

Ὅ την tr ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιγά-μο. "0Anr
τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ’ ἡμέραν ' Πολεμῶν δὲ,
ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος.

Κατεπάτησάν µε οἱ ἐχθροί µου ὅ ην τὴν ἡμέ-
Γαν. Οἱ περὶ τὸν Βαδυλώνιον, ἡ αἱ περὶ τὸν δαίμονα
ἀποστατικαὶ δυνάµεις, f] οἱ περὶ τὸν Σαούλ.

"Oti πο. Ίοὶ οἱ πο.εμοῦντές µε ἀπὸ ὔψους.
Ὕψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, fj τὴν εὐστο-
χ'αν * οἱ γὰρ ἀπὸ (touc ἄνωθεν βάλλοντες, τοὺς χάτω
xdi ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατοχοῦσιν.

"Ημέρας οὗ φοδηθήσοµαι : ἐγὼ δὲ ἑλπιω ἐπὶ
cé. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἑημερίας λέγει τῶν ἐχθρών *
ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, xai τὴν ἁπαλλαγὴν προ:
Φητεύων, φησὶν ὅτι Οὐ φοδηθήσοµαι τὰς τοιαύτας
εὐημερίας. | |

Ἓν τῷ θεῷ ἐἑπαιγέσω τοὺς «ἰόγους µου. Τὸ
Ἐπαιγέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσωπαρείληπται. Καὶ
ἐπαινετοὺς, φησὶ, ποιήσω τοὺς λόγους pov, ἐν τῷ
περὶ θεοῦ λέγειν. όνος γὰρ χασμεῖται λόγος, ὁ
Ψνημονεύων θεοῦ. "H ἐπειδὴ ἐχαυχήσατο εἰπὼν,
Ἡμόρας οὐ φοδηθήσοµα!, θεραπεύει τὸν λόγαν, ὅτι
Ἐν τῷ θεῷ ἀπαύέσω, τουτέστιν Ὀγχώσω, εἰς µε-
γα,οῤῥημοσύνην τοὺς λόγους pov.

ἘΕπὶ τῷ θΘεῷ fxwa, οὐ ᾠΦοθηθήσομαι εἱ
ποιήσει uoc σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἑμπαθής.

Ολη» τὴν ἡμόραν τὸὺς Aóyovc µου ἐδδελέσ-
σοντο. ἹΚατεφρόνουν, c! τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ
χαταφρονήσαντες,

Κατ ἐμοῦ πάντες οἱ διαΊογισμοὶ αὐτῶν εἰς
χακόν. El; τὸ κακῶσαί µε.

Παροικήσουσι καὶ κατακρύψρυσι. Παραμενοᾷᾶσ.,
Xa! κατακρύφουαί po: ἑ,έδραν καὶ παγίδας.

Αὐτοϊτὴν πτέργαν µου φυάξοῦσι. Thv πορείαν
τοῦ βίου µου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν µε tal;
πατίσιν * ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποιχίλας αὐτῶν
ἐπιθουλάς. |

Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν νυχήν Ιου, ὑπὲρ τοῦ
{δεν ἐς ὥσεις αὐτούς. "Dan:p αὐτοὶ ἑγεδρεύοντες
περιέµεινάν µε, watk περίφρασιν, οὕτω xal οὗ
ὧσεις αὐτοὺ;, εἴτιων, ἀπελάσεις - à δξ 'Υπὲρ πρό-
θεσις, ἀντὶ τῆς ᾽Αγτὶ χεῖται νῦν. Οἶον, Αντ) οὐδενὸς
ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας.

'Er ὁργῇ «αοὺς xatd£sic. Μόνον ὀργισθεὶς,
πλήθη ὅλα χατάξεις, εἴτουν συντρίψεις,

" Matth. τν, 99, !*. Hebr, x, 29.

iur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ;
si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem
aliquando Scriptura. sub horninis appellatione ex-
pressit, veluti in. parabola zizaniorum, Inimicus
enim, inquit, home hoc fecit !*. Postremo, si ex beati
David persona legeris, per hominem Saulem intel-
lige. Et tunc, qued ait, concalca»sit, expoue, pro,
Sprevit ; juxta quod alibi scriptum est : Qui Filium
Dei conculeavét !*. '

Tota die bellana affixit me. Tote die dizit pro
Quotidie. Hellans, autem, hoc est, l:edens, seu im-
petum faciens. |

Vgns. ὅ. Conculcaverunt me inimici mei tala die.
Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta-
tes sive ipsum Saulem.

Quom multi bellanies adversum me ab alto. Per
altitudinem hoc in loeo potestatem ae vires intct-
Πρι. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex a'to
pugnant certior ictu feriunt eos qui inferius
sunt. «

VrERs. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in
te, Domine. Dies, bec est, felicitatem ac prosperam
fertunam. Consolans enim seipsum, liberationens
suam przdicit, afürmans minime se inimicorum
suorun prosperitates furmidare. '

Vrns. ὃ, In Deo lasdabo seymones meos. — Lau-
dabo hic posuit pro Ornabo. Laudabiles, inqoit,
eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu;

C quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui

Dei meininerit. Vel aliter : quia gloriatus fuerat
beatus David, dicens: Dies nom timebo, castigat
nunc sermonem suum, dicens : In Deo laudabo,
hoc est, Extollam, et magnilicabo sermones meos.
In Deo speravi ; non timebo quid faciat mihi caro.
Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus
ac passionibus subjectus sit,
V£ns. 6. Tota die sermones meos abominabantar,
Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis-
sem. ld autem agebatur eo quod negligerent me,
Adversum me omnes cogitationes eorum in malum.
Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent.
VgRas. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebuut
mihi ; atque insidias et laqueos occulte dispo«

D neut.

Ipsi calcaneum meum observabunt.. ter, inquii,
vitze inea investigabunt, ut suis me laqueis com-
prehendant: quibus verbis varias illorum indicat
insidias.

Vins. 8. Sicut. sustinuerunt, aniinam meain, pro
uihilo impelles. eos. Quemadmodum illi, inquit, la-
lentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im-
pelles cos, hoc est, expelles, et quod ait, Pro ni-
hilo, idem cst quod, De facili, tanquam nihjl
exsig:entes,

In ira popwlos com[ringes. Tu iratus, victos

| exercitus, et innumcrabilem populorum multitüdi«

nem conteres.

οἱ

Deus, vitam meam annuntiavi tibi. Conversatio- A

nem tibi meam signillcavi, secundum quam janidiu
vivo.

Posuisti lacrymas meas in conspectu (uo, quemad-
modum, et in promissione (ua. Tu vidisti, inquit,
lacrymas meas, quemadinodum pollicitus olim es
in promissione tua. Legem enim statuens, dixisti
de omnibus qui injuriam patiuntur : Clamabit ad
μι, et,ego ezaudiam eum, misericors enim sum ",

Copvertentur. inimici mei retrorsum. Hoc est, fu-
gient. Predicit enim, quod futurum erat. Secun-
dum anagogen vero dicere possumus, quod quem-
admodum demones 'praeire nos solent, quoties
nos superaverint et viam nobis ostendere qua ducit
ad perditionem : ita quoties a nobis vícti fuerint,
4retro, post nos consequuntur oblatrantes.

«3 quacunque die invocavero le, ecce cognovi quod
tu. Deus meus es. Quoties, inquit, ardenti te animo
aliquando invocavero, statim cognovi, hocest, co-
gnosco, quod tu Deus meus es. Posuit enim tem-
pus pro tempore. Sed quomodo cognosco? dum
ecilicet exaudies. |

V&BRs. 14. In Deo laudabo verbum, in Domino
4audabo sermonem. Verbum | Laudabo , eumdem
hic sensum habet, quem superius diximus in ver-
siculo: In Deo laudabo sermones meos ; et per ver-
bum, breviorem orationem intelligit, per sermonem
vero, longiorem.

4n Deo speravi , non timebo quid [faciat mihi

EUTHYMII ZIGABENI

592
'Ο θεὸς, τὴν ζωήν µου ἑξήγγεωά σοι. Thy
πολιτείαν µου ἐφανέρωσά σοι, ἣν ἄρτι πολιτεύομαι.

Ἔθου τὰ δάκρυα ἐνώπιόν cov, óc καὶ ἐν τῇ
ἑπαγγαεαίᾳ cov. Ἐπεῖδες τὰ δάκρυά µου, ὥς καὶ
ἐν τῇ ἑπαγγελίᾳ σου ὑπέσχου. Νομοθετῶν γὰρ, ἐπηγ-
γείλατο περὶ τοῦ ἀδιχουμένου, ὅτι Στενάξει πρός
με, xal ἑπακούσομαι αὐτοῦ ' ἑλεήμων γάρ εἰμι.

᾿Επιστρέγουσι οἱ &x0pol µου εἷς τὰ ὁπίσω.
Αποστραφήσονται εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστι͵ φεύξονται"
προφητεία δὲ τοῦτο. ᾽Αναγωγικῶς δὲ, χυριεύοντες
μὲν ὑμῶν οἱ δαίμονες προηγοῦνται, ὑποδειχνύοντες
ἡμῖν τὴν εἰς ἁπώλειαν φέρουσαν ὁδόν ' ἠττώμενοι
δὲ, ἕπονται χαθυλακτοῦντες.

Ἐν ῃ ἂν ἡμέρᾳ ἐπικαλέσωμαί σε, dob Error
δει θεός µου εἶ σύ. "Όταν δὲ, φησὶν, ἐπιχαλέσωμαι
θερμῶς , εὐθὺς ἔγνων, ἀντὶ τοῦ Γινώσχω, ὅτι θεός
μου εἶ o0 * ἀντιχρονίᾳ. Πῶς δὲ γινώσχω ; Πάντως tv
τῷ εἰσαχούεσθαι.

. Ἐαπὶ τῷ θεῷ àxawéco npa, ἐπὶ τῷ Κυρίφ
ἑπαυέσω Aórov. Τὸ Ἐπαινέσω κἀνταῦθα τοιοῦ-
τόν ἐστιν, olov εἴπομεν χαὶ τὸ, Εν τῷ θεῷ ἐπαι«
φέσω τοὺς Aóyovc µου. ᾿Ρῆμα μὲν οὖν λέγει, τὸν
βραχὺν λόγον * «Ἰόγον δὲ, τὸν μείζονα.

'Exl τῷ θεῷ ἤπισα, οὗ φοδηθήσομαι τἰ ποιή-

homo. llle nimirum homo, de quo in principio C cet uoc ἄνθρωπος. "Ov εἶπεν àv ἀρχῇ ἄνθρωπον,

dixit * Quoniam conculcavit me homo.

Vgns. 19. In me sunt, Deus, vola, que reldam
laudationis tue. In mea, inqvit, memoria ille
laudationis tu: promissiones sunt, quas me red-
diturum affirmo. Pollicitus enim fuerat beatus Da-
vid, se Deum benefactorem suum laudaturum esse.

Xgas. 12. Quoniam eripuisti animam meam de
sorte. Animam meam, hoc est, meipsum. Quod
«οἱ animam vi sua significari velis intelligere,
per mortem peccatum intellige, veluti. quod primo
omnium parenti mortis causa exstiterit.

-Oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu. Per
lapsum, aut praeceps aliquod intellige, aut laqueum,
et per pedes, hujus vite viam.

"Placebo coram Domino in lumine viventium.[Hlud
Qrimo animadvertendum ducimus, quod Graeca
dictio εὐαρεστήσω non solum significat placebo,
4ed etiam.gratum faciam]. Juxta quem sensum,
Qus Deo, inquit, grata sunt, faciam, donec lucem
hanc video, que viventibus lucet. Nam post mor-
teu! nullum erit. amplius gratificandi tempus. Et
aliter, per viventium lucem, mandata Dei intelli-
git. Praeceptum — enin. Domini, inquit, lucidum

"Oti xacexácncér µε ἄνθρωπος, τοῦτον καὶ νῦν
λέγει.

Ἐν ἐμοὶ, ὁ θεὸς, εὐχαὶ, dc ἁτοδώσω αἰνέσεώς
σου. Ἐν τῇ µνήμῃ σου εἰσὶν αἱ ὑποσχέσεις τῆς
αἰνέσεώς σου, ἃς ἁποδώσω * ὑπέσχετο γὰρ αἰνέσαι
τὸν εὐεργέτην θεόν.

"Oti ἑῤῥῥύσωτὴν ψυχή» µου àx θανάτου. —
Την ψυχή» µου, ἀντὶ τοῦ Ἐμὲ, περιφραστιχῶ».
Εἰ δὲ xa τὴν ψυχὴν αὐτὴν θέλεις νοῆσαι, θάνατον
χαλέσεις τὴν ἁμαρτίαν, ὡς αἰτίαν θανάτου χαταρχὰς
γενοµένην τῷ πρωτοπλάστφ.

Τοὺς ὀφθαϊμούς µου ἀπὸ δακρύων, xal τοὺς
πόδας µου ἁπὸ ὁλισθήματος. ὈὉλίσθημα νόει uot
τὸν χρημνὸν, ἢ τὴν παγίδα. ὥσπερ xaX πόδας, εἰ
βούλει, τὴν πορείαν τοῦ βίου.

Εὐαρεστήσω ἑνγώπιον Κυρίου, ἐν φωτὶ ζώντων.
Εὐάρεστα πράξω, ἕως ἂν τὸ φῶς τοῦτο βλέπω, τὸ
φαΐῖνον τοῖς ζῶσι. Μετὰ γὰρ θάνατον, εὐαρέστησις
οὐκ ἔστι. Καὶ ἄλλως, φῶς ζώντων ἐστὶν αἱ ἐντολαὶ
«οῦ θεοῦ. Ἡ ἐντο.λἡ γὰρ, qno, Κυρίου τηἁαυγης,
φωτίζουσα ὀφθα.μούς καὶ, Λύχνος τοῖς ποσἰ
pov ὁ νόμος σου * t, ἙΕὐάρεστος ὀφθήσομαι ἐν
τῷ αἰωνίῳ φωτὶ τῶν ἀεὶ ξώντων. .

illuminans oculos. Mem, , Lucerna. pedibus — meis

serbum tuum; vel, Gratus atque acceptus. apparebo in sterna illerum luce, qui perpetuo victuri

suut.

3! Psal. xc, 15.

593

COMMENT. IN PSALMOS.

5o

Εἰς τὸ c£Aloc, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαθὶδ εἰς στη- À [n finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in

Jojypagíar, ἐν τῷ αὐτὸν ἁποδιδράσχειν ἀπὸ

προσώπου ZaobA εἰς τὸ σπή.ἰαιον.
WAAMOZ NG'*.

Καὶ τὸ ἓν τῷ σπηλαἰῳ τῆς &pfipou Γαδδὶ χίνδυνον
παραδόξως διαφυγὼν, ὅτε ἐγχεχρυμμένου αὐτοῦ
- ἐπεισῆλθε Σαοὺλ, xa ἐνηυλίσατο, χαθὼς προειρή-
xapev, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, xal ὁμοίως δὲ
τῷ πρὸ αὐτοῦ Bic στη. ογραφίαν ἐπέγραφεν, δι
f|» αἰτίαν εἰρήχαμεν * Εἰς τὸ t&Joc δὲ οὗτος, ὡς ἐπ-
ειγόµενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς "ExxAn-
σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων * «b δὲ Μἡ διαφθεί-
ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ᾽ ἑαυτὸν ἀναγνωστέον kv τῇ νυχτὶ
γὰρ ἑχε[νῃ χοιμωμένῳ τῷ Σαοὺλ ἐπελθὼν ξιφήρης,

scriptionem οι fugeret a. facie Saul. in. spe-
(wncam.
PSALMUS LVI.

Psalinum hunc conscripsit beatus David, cum
preter omnem sper periculum effugisset, quod
sustinuerat in spelunca deserti[Gad : quando scilicet
ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et
pernoctavit, ut. praediximus. Inscribitur etiam hic
ut proxime praecedens, Jm tituli inscriptionem,
eadem nimirum ratiene, quam ibi diximus. ltem
in finem, quia ad finem eorum tendebat, qux de
gentium Ecclesia in eo predieuntur, Et quod legi-
mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi potest

τοῦτο τὸ πρόσρηµ». χατεπάδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, B Graeca dictio] μὴ διαφθείρῃς, ne perdas, per se pri-

κατέστειλε τὸν θυμὸν, xal o)x ἀνεῖλεν αὐτόν. "0θεν
ἔγραφε καὶ τοῦτο * ἅμα μὲν, διδάσχων, πῶς αὐτὸς
ἐχράτησεν τοῦ θυμοῦ * ἅμα δὲ, χαὶ παραινῶν παντὶ
9h διαφθείρειν τὴν ἀνεξιχαχίαν. Χρὴ δὲ γινώσχειν,

vt τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη-
Aalou συνέγραφεν * τὸν δὲ ρµαά’ ἔτι ἑνὼν αὐτῷ xal
ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεχλεισµένος.

valim legendum est. Ea enim nocte beatus David
cum gladio ira commotus supro Saulem astabat.
Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorem
alque Àram omnem repressit, et inimico parceps
non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam
psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram
superaverit, et admonens hoc pacto czeteros omnes

ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. lllud scire oportet quod hunc. psalmum
conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primur, cum
adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasiab inimicis conclusus.

Ε.έησόν µε, ὁ θεὸς, ἐλέησόν µε, ὅτι ἐπὶ col
ἁέποιθεν ἡ ψυχή µου. Ὁ διπλασιασμὸς τοῦ 'EAÉén-
ccv µε, τὴν ἑπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεῄσεως. Οὐ
πέποιθα, qnot, ἓπ᾿ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἁπάντων,εί y ἐπὶ
µόνῳσοί. Διὸ ἑλέησόν µε, τὸν οὕτω χαταδιωκόµενον.

Καὶ ἐν τῇ σχιᾷ τῶν ατερύγων σου ἑπιῶ, ἕως
οὗ (3) παρέ.θῃ ἡ ἀνομία. Σχιὰν πτερύγων λέγει
τὴν σχέπην, περὶ fj; εἰρήχαμεν σαφῶς iv τῷ ις’
Ψαλμῷ, εἰς τό Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου
σχεπάσεις µε. ᾿Ανομίαν δὲ, Tiv ἐπιδον.ὴν, ὣς
ὁ Ακύλας ἑξέδωκεν. Νοοΐῖτο δ᾽ ἂν, f?) παρά τε τῶν
ὁρατῶν χαὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως,
ὅταν πρὺς 8:bv ἀναλύσῃ στεφανωθησόµενος.

Vens. 9. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia
in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere
mei, intentum supplicantis animum indicat. [n nullo
alio, inquit, confido, nisi in te solo. Miserere
ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus-
tineo. - .

Et ἵπ umbra alarum tuarum. sperabo, donec
transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam
protectionem, atque custodiam intelligit, de qua
multa diximus in psalmo xiv, ibi : In protectione
alarum tuarsm proteges me. Aquila autem íneidius
dixit, quod LXX hie iniquitatem reddiderunt. Insi-
dias vero eas intelligere possumus, quas invisibiles
vteque alque visibiles adversum nos inimici

struunt. Omnino autem tunc transibunt, quande resoluto corpore, a Dco quis in coelo coronabi -

lur. «.

Κεκχράξοµαι xpóctór θεὺν, τὸν ὕψιστον, τὸν
θεὸν τὸν εὐδργετήσαντά µε. "Ὕψιστον μὲν, ὡς
ἐπουράνιον * εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον xal
νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας.

Εξαπέστειᾶεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ὅσωσέ µε. Ἐξ-
απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους * οὐ γὰρ t£ ἀάνθρω-
πίνης βοηθείας ἑῤῥύσθην τοῦ Ev τῷ σπηλαίῳ προσ;
δοχωµένου κινδύνου.

"Εδωκεν ὄνειδος τοὺς καταπατοῦντάς µε. Ma-
θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαοὺλ τὸ γεγονὺς, ἄγαν ᾖσχύν-
Üncav, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, xal καταγέἑλαστοι
ὀόξαντες. Τί δὲ ἐστι τὸ χαταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ

πρὺ τούτου φαλμῷ. .

Vgns. 3. Clamabo ad Deum altissimum | Deum,
qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod colos
omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi,
co quod antea etiam, dignum me sue fecerit au

Vsns. 4. Misit de colo,etsalvav4 πιο. Robur mihi
e celo demisit, Neque enim humano auxilio libe-
ratus sum, cum mihi in spclunca periculum immi-
neret.

Vgns. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me.
Quia cum Saul et comites ejus rescissent. quod
gestum fuerat, magna se ignominia alfectos puta-
runt, eo quod tantam rei bene gerendi? occasieneim
amisissent, unde ridiculi prorsus recensercntur.
Quid autem sit conculcore, diximus in superiori
psalmo.

Varie lectiones

(2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.

595

Misit Dominus in misericordiam suam εἰ verita- À

lem snam, et eripuit animam mean de medio catu-
lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit
Deum misisse, nune adüit quid miserit. lllud
autem anmnadvertendum ducimus, quod multis
ju locis Propheta per veritatem, justitiam intelli-
git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi-
tia. Misit Deus igitur misericordiam, οἱ mei
misereretur : item, οἱ justitiam ut eos condemna-
ret, qui mibi injuriam intulerunt. Catulos autem
leonis, ipsos appellat comites Saulis; quia robore
ac viribus prastabant, ferique erant, ac sangui-
narii, cujusmodi sunt leonum catuli. Possunt
eiiam lac verba intelligi, ut dicta sint ex persona
Ecclesiz, qux lata eanct ; Pater misit Filium, qui
:ne jam pene perditam salvavit ; et dedit in op-
probrium dzmones olim conculcantes me. Per mi-
sericordiam vero, et veritatem consubstantialem
Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum
perditi essemus : el assumpta humana natura Πο”
et3, dixit : Ego sum veritas '" ; quietiam aliquando
justitia appellatur. Ίρεε enim, ut inquit Apostolus,

EUTIHYMII ZIGABENI

586

ἘΕξαπέστει.εν ὁ θεὸς τὸ ἔ.εος αὐτοῦ, xal τὴν
ἀ.1ήθειαν αὐτοῦ, xa) ἑῤῥύσατο τὴν ψυχή» µου
ἐχ µέσου σκύμνων.Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἑξαπέστειλεν
ἁπλῶς, ἐπήγαγε χαὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον
δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην Óvo-
µάζει, χαθὼς xai νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, f
δικαιοσύνη χαταλαμθάνεται. Ἐξαπέστειλεν οὖν τὸ
ἔλεος μὲν, ἵνα ἑλεῆσῃ µε * τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα κα-

ταδικάσῃ τοὺς ἀδιχοῦντάς µε. Σχύμνους δὲ λέγει τοὺς

περὶ Σαοὺλ, ὡς ἐν ἀχμῇ δυνάµεως, xal ὡς ἀπηνεῖς
καὶ φονιχούς. Τοιοῦτοι .γὰρ οἱ σχύμνοι τοῦ λέοντος.
Νοεἶται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐχκλησίας τῶν πι-
στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ὁ Πατὸρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱὸν,
xai ἔσωσέ µε τὴν ἁπολωλυῖαν. Ἔδωχεν εἰς ὄνειδος.
τοὺς πρὶν χαταπατοὺντάς µε δἀίµονας. Ἔλεους δὲ
ἐνούσιον καὶ ἀλῆθεια, ὁ Ὑϊός ' ἑλεήσας γὰρ ἁπολλυ-
µένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε * καὶ αὐτὸς εἴρηχεν *
Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. (5) Και ἡ σημασία δὲ τῆς
διχαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν
σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοάύνη «e, χαὶ ἁγιασμὸς, καὶ
ἀπολύτρωσις, Σχύμνους οὖν χἀνταῦθα νόει τοὶς δαί-
μονας.

(actus est nobis sapientia α Deo, ei justitia, et. sanctificatio, et redemptio !*. Et juxta hunc sensem per ca-

1ulos leonum, ipsos demones intellige.

Dormivi conturbatus. Quando .nimirum Saul et
€omites ejus ingressi sunt in. speluncam. Tunc
enim paululum dormiebam, sed pra summo tur-
batus sum perieulo, quod mibi undique immi-
nebat.

Filii hominum, dentes eorum arma et sagitta, el
lingua eorum gladius acutus. O filii hominum, in-
quit, audite. Dentes enim eoram, qui mihi scilicet
non secus, ac ferz: quzdam insidiantur, árma sunt,
et sagitte, et quse sequuntur. Per dentes autem,
et per linguam, corum sermones significavit, quia
calumniis et dolosis quibusdam detractionibus
vulnerant, et [quantum inse est] interiimunt. Árma
autem hie ea non dicit, quz servandi, sed quz ]z-
dendi cauaa deferuntur.

Vgns, 6. Exsultare super. celos, Deus, et auper
emnem terram gloria (ua, Ut sublimis, et super-
eciestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus
non noverunt, et magnificentia (ua per universam
divulgetur terram, postquam tam admiranda ope-
raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re-
ferri putant, ut sit sensus :
tionis perfecisti mysterium , restat ul rursus
illuc in ccelum ascendas, unde descendisti : ho-
, norque ac gloria iua pertolam percrebrescat ter-
ram.

Vgns. 7. Laqueum paraverunt pedibus | meis, el
incureaverunt. animam meam, Loqueos quosdam,
inquit, 2e plagas, mihi venatores contexerunt,
quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me.
Hujusmodi autem verbis multiplices ininiicoruni
jusidias significat.

'3 Joan. xiv,6. '*J Cor. 1, 50.

ἘΕχοιμήθην τεταραγµένος. Ὅτε lv τῷ σπηλαίῳ
ἐπεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ * ἑχοιμήθην γὰρ ὕπνον
μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγµένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν-
τός µε χινδύνου. |

*D υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, cl ὀδόγτες αὐτῶν, óx la

C xl βέλη * καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα óCeva

*Q υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀχκούσατε οἱ ὁδόντες τῶν ἔπι-
δουλευόντων µοι, δίχην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ
τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὁδόντων xal τῆς γλώττης, τοὺς
λόγους αὐτῶν ἑδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαθολαῖς καὶ συ-
σχευαξς τῶν δόλων τιτρώσχουσι, χαὶ τὸ ἐπ᾽ αὐτοῖς,
ἀναιροῦσιν * ὅπλα δὲ vov, οὗ τὰ φυλακτιχὰ, ἀλλά
αἱρετιχά φησιν.

Ὑγώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ θεὸς, καὶ ἐπὶ
πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. ᾿Υψηλὸς καὶ ἔπου-
ῥράνιος γνωρίσθητι xal τοῖς μὴ εἰδόσι σε, χαὶ bpa-
µέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γΏν fj µεγαλειότης σου, δι ὧν
τερατουργεῖς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν
Χρ.στὸν ἁποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ

Postquam inearna- p μυστήριον τῆς ἑνανθρωπήσεως, ἀνέδης πάλιν εἰς

οὐρανοὺς, &g' ὧν κατελήλυθας, xai ἐπὶ ην πᾶσαν
ὁδενέτω ἡ xpi) σου.

Παγίδα ἠτοίμασαν τοῖς ποσί µου, καὶ κατά-
χαμγαν τὴν» ψυχή» µου. θήρατρά pov xatsoxeÓ-
ασαν, xal ἑταπείνωσάν µε * λέγει δὲ τὰς ποιχίλας
ἐπιδουλάς.

γαι18 lectiones.
(5) ΔΙ.Καὶ χατὰ τὴν σηµασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὑτός.

$97

COMMENT, IN PSALMOS.

5y8

"Üüpv£er Xp) προσώπου µου βόθρον, καὶ àvé- A — Foderunt ante faciem meam (oveam, cl inciderunt

πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν µου x(vóo-
vov * ἑνέπεσον δὲ αὐτοί. "Ev μὲν γὰρ θεόθεν σχε-
πασθεὶς, διέφυγον ἀθλαθής * αὐτοὶ δὲ ἐχινδύνευσαν,
ἐν ταῖς χερσί µου γενόµενοι.

Ετοίμη ἡ καρξίαµου, ὁ θεὸς, ἑτοίμη ἡ καρδία
pov. ᾿Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἕπερχο-
µένους πειρασμοὺς, σὲ ἔχων ἀντίληπτορα. ἢ πρὸς
τὰ σὰ θελήµατα, fj πρὸς αἶνόν σου.

"Ασομαι, xal γα-ῶ ἐν τῇ δόξῃ cov. Περὶ τοῦ
"Ἀσομαι χαὶ Πα λῶ, πολλάχις εἱρήχαμεν * δόξαν δὲ
αὑτοῦ, καλεῖ τὸν σύνεσιν, δι’ ἧς ἑδοξάζετο.

ἘΕξεγέρθητι, ἡ δόξα µου. Δόξαν αὖθις, τὸ
πνευματικὺν ὀνομάζει χάρισμα.

Ἐξεγέρθητι, γα.Ἰτήριον xal κιθάρα. Ὑαλτήριον
μὲν λέγει, τὴν φυχήν * χιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δύ ἃς
αἰτίας, πολαθόντες ἁ ποδεδώχαμεν ἓν τῷ λβ’, καὶ
ἐν τῷ p9', xaÀ tv τῷ µη’. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον
εἰς ὕμνον θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, xal duy, καὶ
cogat, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην.

Εξεγερθήσομαι ὄρθρου. Ταχέως.

Ἐξομο.ογήσομαί σοι ἐν «Ἰαοῖς, Kopie, yaAóo
σοι ἐν ἔθνεσιν. — Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ
Εὐχαριστήσω * λαοῖς δὲ, τοῖς ἹἸουδαίοις. Καὶ ἓν
τοῖς Ἰουδαίοις γὰρ, xal iv τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ
καὶ φάλλει θεῷ.

in eam. Siruxerunt ante me periculum, {η
quod ipsi inciderunt. Ego etenim evasi δεις,
illi vere periclitati sunt, dum essent in manibus
mcis. .

εις. 8. Paratum cor meum, Deus, paratum cor
meum. lromptus sum ego, inquit, posthac, et
adversus omnes resistam insurgentes in me tenta-
tiones, cum te mihi defensorem habeam; vel, Ad
laudem tuam poratus sum, aut ad. voluntatem tuam
perferendam.

Cantabo ei psallam. in gloria. tua. De his verbis-
psallo ei canto j^m sspe alibi diximus. Per gloriam:
autem suam, prepriam intelligit. prudentiam, pre-
pter quain tantopere apud omnes claruit.

Vzns. 9, Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus
spirituale donum intelligit.

Exsurge, psalterium ei cithera. Per psalterium:
animam, per citharam vero corpus ipsum intelli-
git ; iis nimirum rationibus, quas in XXXH, χε,
et xviii psalmo tradidimus. Escitat autemseipsum
Propheta ad Dei laudes, ut spiritu, sonims, ac cor-
pore benefactorem suum laudet.

Exsurgam diluculo. Cito nimirum.

Vgas. 10. Confitebor tibi in populis, Domine,
psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias.
sgam. In populis, hoc est, inter Judzos. Inter Ju-
daos etenim, atque inter gentes beatus David gra-
tias semper agit atque psallit Deo.

Ὅει ἐμεγαλύγθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ὅλεός C — Vrns. 11. Quoniam magnificata est usque ad cor-

σου, xal ἕως cor vsgeAov ἡ ἀ.ῑήθειά cov. Ταῦτα
εἴπεν xal ἓν τῷ λε’ xal ζήτει ἐχεῖ τὴν ἐξήγησιν,
λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου,
xai ἡ ἀλήθειά σου ὡς διἠχειν ἀπὺ γῆς ἄχρις οὔρα-
νοῦ xal νεφελῶν.

Υνώθηει ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ό θεὸς, καὶ ἐπὶ
πᾶσαν thv rnv ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν
ἀνωτέρω διελάθοµεν.

Elc τὸ ον μὴ διαφθεἰρῃς, τῷ Δαθὶδ εἰς στη-
JAoppaglav. —
VYAAMOZ NZ.

Μετὰ τὸν πρὺ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα,
τῆς αὐτῆς ἑχόμενον ὑποθέσεως * διὸ καὶ τὴ» αὐτὴν
ἐχείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν.

El d.1p0cc ἄρα διχαιοσύνην' «αλεῖτε, εὐθείας
xpivats, (lol τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν,
τρὸς Σαοὺλ xal τοὺς περὶ αὐτὸ» ὁ λόγος * ἑπομένως
δὲ, xal πρὸς πάντας τοὺς µιµουµένους τὴν πονη-
ρίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι El ἀληθῶς δίχαια λαλεῖτε,
λέγοντες iv ἑαυτοῖς εὐλόγως µε κχαταδιώχειν, 6;
ἐπίδουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι διχασταὶ τοῦ
πράγματος, εὐθείας κρίσεις χρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς
ἁποφάσεις ἐξενέγχατε, iv τίνι µε πο, ἑγνώ-
κατι.

Kal γὰρ ἐν χαρδίᾳ ἀνομ/αν ἐργάζεσθε àv. τῇ
Tl] ’ ἀδιχίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμα.Ίέκουσι. Παρ:

les misericordia (μα, εἰ usque ad nubes veritas. tua.
Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine,
in ccelo misericordia twa, et veritas (na usque ad nu-
bes ; ubi vide. Multam autem esse dieit ae subli-
mem veritatem ac misericordiam Dei, iia ut a terra
&| nubes et ad ipsum etiam celum pertingat.

Vgas. 19. Exaltare super caos, Deus, εἰ super
omnem terram gloria (ua. De his cíctum est paulo
superius.

In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli. inscri-

ptionem.
PSALMUS LVII.

Ejusdem cst hic psalmus argumenti, cum supe-
riori psalmo ; atque eamdem ideo sortitus est in-
scriptionem.

Vgns. 2. Si vero κίίφιε justitiam — loquimini,
recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad
Saule, οἱ sodales ejus sermonem dirigit, deinde
ad omnes alios qui eorum improbKatem cmulan-
tur. Ait igitur : Si vere, ct quod justum est, loqui-
mini, dicentes eam vos ob causam 116 persequi,
quod vobis prior insidiae struxerim, aut gravem
aliam offensam intulerim, vos ipsos mihi judices
statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de-
cernatis judicia, lioe est, ut. rectas pronuntietis
seMentias, declarantes quonam in re, me ininus
«quum noveritis.

Vens. 5. Fteuim in corde ivuiquitatem | operaming
in terra, injustitias manus vestre complicant, Beu-

SC9

EUTHYMII ZIGABENI

C00

cei, quod nullam queant injuriz causam afferre, A Ίχε τὸ, Αλλ οὐ δύνασθε χρίνειν, ὡς νουῦμενον.

quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro-
sequitur, dicens : Etenim in corde iniquitatem
meditamini, et manus vestrze injustitiam operantur,
Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum
dixit, qui laqueos tendunt , aut plagas, ob variam
nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait,

Καὶ γὰρ ἓν χαρδίἰᾳ ἀνομίαν μελετᾶτε, xal al χεῖρες
ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπ.ἰέκουσι δὲ εἶπεν,
ix μεταφορᾶς τῶν πλεχόντων παγίδας, διὰ τὸ ποι-
Χίλον τῶν ἐπιχειρημάτων * «b δὲ Ἐν τῇ Tij. *póc-
Χειται, ὅτι iv τῇ vf], ταῦτα ποιεῖτε' kv δὲ τῷ δη,
οὐχ οὕτως ἕξετε.

In terra, dictum est, quia in terra hzec peragunt. Nam in inferno, et οἱ animorum pravitas omníno
non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus aberit.

Vrns. 4. Alienati sunt peccatores a vilva. Inve-
hitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et
paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi
sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati
sunt a Deo ; juxta quod scilicet prescitum erat
a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos
esse.

Erraverunt. ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri
enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar
est, qui a Deo adoptantur ; quippe qu:e mirifico
baptismatis lavacro, in novos homines eos format.
Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran-
tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed pre-
scientia Dei. [ta enim alibi apud Jeremiam a Deo
dici legimus : Priusquam te formarem in utero, novi
te, εἰ antequam ezires de vulva, sanctificavi te **.

Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt,
sed simul ac ad grandiorem statem pervenere.

Vgns. 5. Furor illis secundum similitudinem ser-
pentis. Aiunt serpentem ubi in aliquem ceperit fu-
rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec
venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor
zeque igitur his implacabilis est. Perseverant enim
irati, et dolos perpetuo moliuntur. .

Quasi aspidis surde , εἰ obturantis. aures. suas.
Furoris simílitudiuem ad ipsam etiam aspidem
vransfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis
surdz : non aspidem dico, quz» natura surda sit ,
sed qux» data opera, atque astu quodam audire re-
nuit ; atque ideo consequenter addidit : Atque ob-
turaniis aures suas. Deinde tempus enarrat quando
maxime obsurdescit.

VgR8. 6. (Qu non exaudiet vocem | incantantium,
el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos
intelligit, quos incantatores , seu prestigiatores
appellamus : qui carminibus quibusdam , aut prz-
stigiis repentium :ac venenatorum animantium
furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sz-
vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad
medicorum usum asservant. Aspis igitur, οἱ illa
potissimum qua palamuza appellatur, certis id
conjecturis praenoscens, obstruere aures suas solet,
atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo autem
verborum hujusmodi est : Quz aspis non exaudiet
vocem incantantium, et ron exaudiet vocem vene-
fici, tametsi incantata sit , ac prestigiis illecta a
sapienti viro, Sapientem quippe hic ipsum artifi-
cem ac veneficum appellat , veluti illius artis

$$ Jerem. l, 5. M ; ει P f.

. καὶ οὕτω διαδιδράσχει.

᾽Απη.1λοτριώθησαν οἱ ἁμαρτω.οἱ ἀπὸ μήτρας.
Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλοὺς, καὶ
διδάσχει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμέά-
νουσι χαταστροφήν. Ἔτι βρεφουργούµενοι, φησὶν,
ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὑτοῦ πρό-
γνωσιν, xal ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ µέλλον ἑλο-
γίσθησαν.᾽ | |

᾿Επἰαγήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκχλη-
clac* µήτηρ yàp αὕτη xal Υγαστὴρ τῶν υἱοθετου-
µένων τῷ cip, ἀναγεννῶσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου
βαπτίσματος. Ἐπλανήθησαν πόῤῥω τῆς εὐθείας
τῶν θείων ἐντολῶν, οὖχ ἑνερχείᾳ, ἁλλ᾽, ὡς εἴρηται,
«j| προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν xal πρὸς
τὸν Ἱερεμίαν ὁ θεός * Πρὸ τοῦ µε xAdca σε àv
xoiA(q, ἐπίσταμαί σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξε.1θεῖν' ἐν
μήτρας, ἡγίακά σε.

'EAdAncav ψευδῆ. Τοῦτο οὐχ ἀπὸ γαστρὸς, ἆλλ
εἰς ἡλιχίαν ἑλθόντες.

θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν nm τοῦ ὄφεως.
Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανένία «tv, µηδέποτε μεθεῖναι
tbv θυμὸν, ἄχρις ἂν f] δράσῃ τι χαχὸν, Ἡ προαπο-
θάνῃ. θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, xat διαπαν-
«ὓς ἑπίδουλος.

ὩΩσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, xal βυούσης τὰ ὧτα
αὐτῆς. Μεταφέρει τὸ παράδειγµα τοῦ θυμοῦ xal
ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος χωφῆς, xal οὗ
φύσει χωφῆς, ἀλλά REWOUpT UE: Διὰ τοῦτο γὰρ προσ»
έθηχε τό. Kal βυούσης τὰ dra αὐτῆς. εἶτα διέξ-
εισι χαὶ πότε χωφεύει.

"εις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἑπᾳδόντων», φαρ-
μακοῦ τθ, Φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦὺ. Ἐπάδον-
τας λέγει τοὺς χαλουµένους ἐπαοιδοὺς, οἵτινες διά

p "vov ἐπῳδῶν κχαταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν

ἑρπετῶν, xal τὸ ἀἁγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες,
λαμθάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Ἡ γοῦν
ἁσπὶς, χαὶ μᾶλλον ἑπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό
τινων τεχµηρίων προαισθοµένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ia,
Ἔστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν
ῥητῶν, οὕτως τις οὐχ εἰσαχούσεται φωνῆς ixa-
δόντων, xal φαρμαχοῦ, τουτέστι Ὑόητος, Ύοήτευο-
µένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην
ἐχάλεσε. Προσφυῶς δὲ xal τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἁαπίδα
τέθειχεν εἰς παράδειγµα * ὁ Σαοὺλ γὰρ xai ἑνεχότει
ὡς ὄφις, καὶ πολλάχις χατεπᾳδόµενος λόγοις ἀγα-
θοῖς παρὰ τοῦ Δαθὶδ, ὅτι αὐτὸς plv ἐστι χύριος xat

eol COMMENT. IN PSALMOS. - 602
δεσπότης χαὶ βασιλεύς, οὗτος δὲ, δοῦλος xal χύων A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem-
τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωφῶν ἣν, ὡς ἁσπίς. plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens,
et obsurdesceret, velut aspis, cum blandosac mellitos'beati David sermones sperneret, quibus tan-,
quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat ο
veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror-

aus abjectum.

Ὁ θεὸς συντρίψει τοὺς ὀδόντας αὐτῶν ἐν τῷ
στόµατι αὑτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς χαχυντιχὰς
τῶν τὀιούτων δυνάµεις ' ὁδόντας δὲ εἰπὼν, xal στό-
µατος ἐμνημόνευσεν, ὃ νοῄήσεις τὴν περιεχτικὴν
πονηρίαν.

Τὰς μύ.Ίας τῶν «ἰεόντων συγἐθλασεν ὁ Κύριος.
"Ev τῷ προλαδόντι φαλμῷ σχύµνους αὐτὰλς χαλέσας,
ἐν τῷ παρόντι, xat περὶ ὁδόντων φηαίν. Ἔστι δὲ ὁ

VEBS. 7. Deus conteret dentes eorum in oreipso-
rum. Per dentes , perniciosas ac validas eorum vi-
res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et
cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit ,
quo complectendi atque comorehendendi facultas
indicatur.

Molas leonum confregit Dominus. In superiori
psalmo catulos leonum eos appellavit : in presenti
vero leonum dentes habere illos dicit. Cseterum

στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς B in hoc versiculo eamdem repetit. sententiam quam

ἐν πολλοῖς εἰρήχαμεν. Ἐπεὶ xai al. μύλαι, ὁδόντες
εἰσίν. "IH, εἰ βούλει, ὁδόντας μὲν, νοῄσεις τοὺς τομεῖς"
μύλας δὲ, τοὺς ἑνδότερον ὁδόντας, οὓς χαὶ λεαίνον-
τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς Ίττον xal
μᾶλλον βλάδας, αἷς ἕδλαπτον τοὺς παραπίπτοντας.
"Opa δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει
Συντρίφει ' ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συγ-
40Jacs. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων,
ὡς πολλάκις εἴρηται.

in praecedenti vidimus: quemadmodum sapenu-
mero diximus prophetam facere. Nam et molz,
majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel-
ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt ,
per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam
molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu-
jusmodi dentium distinctionem, majores et mino-
res offensiones intelligi possint. lllud etiam consi-
dera quomodo aliquando Propheta in f(aturo tempore

dicat : Conteret; et aliquando in praeterito. Confregit. Hujusmodi euim est prophetarum mos, ut

$zpius diximus.

ἘΕξουδεγωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόµενον.
Οὐ ποτάµιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἆλλ᾽ ὑπό τινης χυθὲν,
χαὶ ὥς ἔτνχεν φερόμενον, ἑσχεδασμένον. Ἐξουδενω-
θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται.

ελα. 8. Ad nihilum devenient , tanquam aqua
decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis,
sed aquam intelligit à quopiam effusam, aut fortuito
ejectam , ac statim dispersam. Et quod ait: Ad

nihilum devenient seu [ut Grece unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et

nihili flent.

'Ercsyei τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. ο [Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet

Ἐντενεῖ τὴν κολαστιχὴν αὐτοῦ δύναμιν χατ) αὐτῶν,
xai βαλεῖ.

Ὡσεὶ κηρὸς τακεὶς ἀν ταναιρεθήσονται. "Avt-
ΑΤίως τῆς φονιχῆς αὐτῶν γνώμης ἁναιρεθήσονται
εὐχόλως, δίκην κχηροῦ φαχέντος. "Apa γὰρ οὗτος
πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήχεται.

"Ezece xUp ἐπ αὐτοὺς, καὶ οὖκ εἶδον τὸν
fior. Κηροῦ μνησθεὶς, xal πῦρ προσέθηχε, πῦρ
λέγων τὸν θεῄλατον θυμὸν, xal εὐθὺς εἰς τὴν ἔπι-
οὔσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν.

Πρὸ τοῦ συγιόναι tác ἀχάνθας ὑμῶν τὴν ῥά-
prov. Πρὸς τὸν Σαοὺλ χατὰ ἁποστροφὴν ὁ λόγος: ὅτι
τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὺ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἆμαρ-
τίας ὑμῶν. "Iva δὰ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄχανθαν
μὲν καλεῖ dj Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν ' ῥάμνος δὲ ἐστιν
εἶδος ἀχάνθης µέγιστον χαὶ σχληρότατον. Φησὶν
οὖν, ὅτι Τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσεῖται, mpb τοῦ τὰς
ἀχάνθας ὑμῶν, Ίτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν
ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν xal εἰς (4) ἕξιν ἑλθεῖν
μεγέθους, xal τῆς σχληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι

contra eos Deus suam in iuferno potentiam, atque
eos*percutiet.

Vens. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe-
rentur, inquit, de facili, instar liquantis 96039. lta
enim meretur immitis ac svus eorum animus.
Nam simul ac cera igni admota fuerit , continuo
liquescit. |

Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Cere
meminit, modo ignem addit , ignem appellans ul-
tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu
ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non
pervenerint. Per solem enim diem intelligit.

Vgms. 10. Priusquam imtelligant. spine vestre
rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit
enim sermonem suum ad Saulem. [gnis iste, inquit,
snper vos decidet, priusquam peccata vestra in

immensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus

quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura
sepe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum
autem dumorum quoddam genus est, quod maximis
atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur:
Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinze

Varie lectiones.

(4) Al. ὄξ.ο».

*--

£03

EUTHYMII ZIGABENÍ

601

vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- A τῆς ὑπερδαλούσης xaxla;. Οὕτως γὰρ xa Σαοὺλ,

num;id est, priusquam ad summum deveniant

ὀλίγον χαιρὸν ἑπέςησε τῇ xaxlq.

cumulum : eo modo, quo tenuiores spinz tandem adaucte, rhamni speciem gerunt : quod et .re ipsa

accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit.

Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ygnis ille
nimirum, quem diximus : Quasiviventes autem ideo
dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa
interitum suum prsesenseral : praecoguita morte,
quasi nen vivere videbatur. Et quasi in ira, propter
violentam genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in-
dicans quod facile Deo 'eseet pro libito illos per-
dere.

Vgs8. 11. Letabitur justus, cum viderit vindictam.
Justum. hic eum appellat , cui injaria nectuntur
insidiz. Letabilsr autem, non in lapsu, aut ruima
pravorum hominun;, scd in &quissima Dei jostitia,
qui injuriam passes homines non despexit , ne im-

piis impune peccantibus , infirmorum animi lede-

rentur.

Monts suas lavabit in sanguine peccatoris. Non
lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti
innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit,
liunc autem loquendi modum alibi vidimus, in
psalmo xxv, ibi : Lavobo in innocentibus manus
meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum
peccatoris sanguis effendetur, justus lavabit manus
suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus ni-
mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis :
lerabitarque, non quod gaudeat eum ponis affici ,
sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se-
eurior. Similiter et lavabit manus suas, quia actio-
nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur ,
hoc cst, dum punitur.

V&gns. 12. Et dicet homo : Si utique est. fructus
justo, utique est Deus judicans eos. in terra. Et sa-
piens, inquit, vir sliquis, eum victorem esse con-
splciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga-
mento iler sibi ad virtutem parabit : Si aliquis,
inquiens, est fructus justo : si ulla justo pramia
sunt reposita [clarum est autem quod viudicta illa,
quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru-
ctus justis viris reputatur] , necessario et illud

'Ücocl (ortac, ὡσεὶ ἐν ὁργῃ xacazisca.abrobe.
Τὸ ῥηθὲν πῦρ' ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν X300) μὴ
χυρίως Civ, ἀφότου παρὰ τῆς ἑγγαστριμύθου µεμά-
θηχε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ᾿Ωσεὶ ζώντας οὖν,
ἀντὶ τοῦ, Mh. χυρίως ζῶντας. ᾿Ωσεὶ ἐν ὁρτῇ, διὰ
τὸ ἆ κότοµον xal ἀσυμπαθὲς cou ὀλέθρον ' Καταπίε-
ται δὲ εἶπε, δ.ἀ τὸ εὐχερές.

Εὐφρανθήσεται δίκαιας, ὅταν Ug ἑκδίχησιν.

D Δίχαιον λέγει τὸν ἁδίχως ἐπιθουλενόμενον. Εύφραν-

θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, dz
ἐπὶ τῇ διχαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς
ἁδιχουμένους, ἵνα μὴ βλάδειεν οἱ µικρόφυχοι.

Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται àv τῷ alyati τοῦ
ἁμαρτω.λοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματε, ἀλλ
ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίφεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιηύτου
αἵματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως
ταύτης, bv τῷ χε φαλμῷ, al; τό. Νίψοµαι àr
ἀθώοις τὰς xseipdc µου. Τινὰς δὲ λέγουτσιν [ὅτι] ἐν
τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίχαιος xa-
θαρἰσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, Ίγουν πράξεις, εὐλαθέ-
στέρος διὰ τὸν φόδον Υονόµενος. Εὐφρανθήσεται δί-

C xatog, οὐχ ἠδόμενος, ὅτι Exelvoc χολάζεται, ἁλλ᾽ ὅτι

αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερός τε xal ἀσφαλέστερος
ἀπὸ τῆς ἑκείνου χολάσεως. ᾿'Οµοίως καὶ τὸ, Τὰς
χεῖρας αὐτοῦ viyrecau Καθαριεῖ δηλονότι τὰς πρά-
ξεις αὐτοῦ, ἓν τῷ σφάττεσθαι ἐχεῖνον, ἤγουν χολά-
ζεσθαι.

Καὶ ἑρεῖ ἄνθρωπος * El dpa éccl καρπὸς τῷ δι-
χαίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ θεὸς κρίνων αὐτοὺς év τῇ T3.
Καὶ ὁ συνειὺς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἁδιχούμενον.
μάλιστα νιχήσαντα, ἑρεῖ συλλογιστιχῶς' El ἄρα
ἐστὶ καρπὺς τῷ διχαίῳ, καὶ εἰ οὗ μάτην ἑργάζεται
τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι χαρπός ἐστιν αὐτῷ ἐχδίχησις
ἄρα ἐστὶν ὁ Geb; χαὶ ἐνταῦθα χρίνων αὐτοὺς, δηλαδη
αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, xal τοὺς ἄλλους
ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν

dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D γενήσεται.
justos judicat quam justos ; unde hujusmodi ratienem considerans, ardentior flet ad sectandas vir-

tutes.

In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli
inscriptionem , quando misit Seul οἱ custodivit
donum ejus ut. interficeret eum.

PSALMUS LVIl.,

Saul livore succensus adversus beatum David ,
frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem
vna dierum arreptum Saul jaenlum in. illum im-
misisset, declinato ictu evasit bentus David , οἱ in
domum suam abiit. Perseverante autem regis ira,
mandatum est, ut diligenti militum custodia illius
domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod
cernens Melcho ejus uxor et Saulis fl'ia, viro omnia
renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-

Εἰς τὸ céAos μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαθὶδ slc eenAoppa-

glav, óxócs ἀπέστει.ἒε ZaobA, καὶ ἐφύ.]αξε ccv
οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν.
VAAMOZ ΝΗ’.

- Ὁ Σαοὺλ διαφθονῶν τῷ Δαθὶδ, ἐπεθούλευεν αὐτῷ
συνεχέστερον, καὶ ποτε συνεστιώµενος αὐτῷ, δόρυ
λαθὼν, ἐπαφΏκεν. Ἐκχλίναντος δὲ, xai ἀναχωρή-
σᾶντος, περιέστησεν φρουρὰν, εἰς τὸν olxov αὐτοῦ.
Τοῦτο δὶ ἡ Μελχὼ dj θηγάτηρ μὲν Σαοὺλ, γυνὴ δὲ
Δαθὶδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσχεύασε διὰ
φωταγωγοῦ τινος ἁποδρᾶναι, καθὼς ἡ πρώτη βίδλος
«v ΕΒασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ
συνέταξε τὸν πρωκείµενον ja póv: ἐπὶ τοῦ παρὀν-

605

COMMENT. IN PSALMOS.

656

.— os οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Elc céAoc (5) προ Α vit , quemadmodum in primo: Regum libro latine

Y02fv. Παρεγγυᾷ γὰρ elc τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν
ὁρᾷν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Elta τὸ
ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαθὶδ, qnot, πετοίηται εἰς

ἀνεξάλειπτον μνέµην τῶν γεγενηµένων. -

enim noB Propheta ο tentationum (inem respicere, longanimitatemque

continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David
presentem psalmum composuit. Kt quod psalmo
inscripsit, ia finem , ne corrumpas , alio modo ex-
ponendum est , quam alibi exposuerimus. Jufet
ac patientiam non abjicere.

Et quod sequitur, ipsi David im tituli inscriptionem, intellige ideo dictum eese , quia elaboratus , atque
compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, qua tunc ei contigerunt.

'"E£sAo0 µε ἐν τῶν ἐχθρῶν µου, ὁ θεὸς, καὶ ex
τῶν ἑπονισταμένων ἐπ᾽ ἐμὲ, «2ύτρωσαί με ῥύσαι
με àx τῶν ἑργαζομένων τὴν ἀνομίαν, xal ἐξ ἀν-
ὁδρῶν αἱμάτων σῶσόν µε. Ἐπανισταμένους λέγει,
τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἑφορμῶντας αὐτῷ, δηλαδὴ
τὸν Σαοῦλ, xai τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, xol
τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς
δέφησι xaX ἑργαζομένους «hv ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας
αἱμάτων' τότε γὰρ ἐπιθουλεύειν τοῖς ἀναιτίηις "
&vo po; καὶ ἀν]ρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἵμασιν.

"Or: {δοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχἠήν µου. "τι ἰδοὺ,
ὡς ὁρᾷς, τὸ ἔπ᾽ αὐτοῖς συνἑλαδόν µε, περικυχλώ-
σαντες τὸν οἶχόν pov, εἰ xal διὰ σοῦ σέσωσµαι.

Ἐκόθεντο ἐπ ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυροὺς αὐτοὺς
ὀνομάζει, διά τὰ τὸν πλοῦτον χαὶ τὸ πλῆθος, καὶ
τὴν ἐντευθεν ἰσχύν.

Οὔτε ἡ ἁἀνομία pov, οὔτε ἡ ἁμαρξία µου, Κύ-
ριθ. Αείπει τὸ, αἰτία" οὔτε γὰρ ἠνόμησα, οὔτε
ἡμάρτηχα εἰς αὐτοὺς, ἵνα Ἔχοιεν xaX αἰτίαν κατ
ἐμοῦ μανίας. El δὲ χαὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς"
ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν * ἃμαρ-
«iav δὲ, τὴν μικράἀν.

Ἄνευ ἀνομίας Eópauor, καὶ κατεύθνγα. Χωρὶς
πταίσµασος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐὗτοῖς, χαὶ διὰ τοῦτο
μεγάλα κατώρθωσα * f) χωρὶς ἀνομίας χατώρθωσα,
ὅσα κατιρθωσα. ᾿Αρμόσεις 0 ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ
τό, Οὔτε ἡ ἀνομία µου, οὔτε ἡ ἁμαρεία pov,
xai τὰ ἑξῆς, ἀδίχως ἐπιδονλευομένῳ παρὰ τῶν 'lov-
δαίων.

Εξεγέρθηει sl; συν ἀνγτησίν μον, καὶ ἵδε. Ἐλθξ
εἰς τὸ συναντῃσαίἰ µοι φεύγοντι, xoX ἐπιῤῥῶσαι:, xol
[be ola πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται
χαθὼς πολλάκις εἰρήχαμεν * ἀχίνητον YXp τὸ θεῖον,
xai πάντων ἐπίσχοπον.

Καὶ σὺ, Κύριε d θεὸς τῶν Óvrdyueur, ὁ θεὺς
τοῦ "IopatA, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα
τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελιχὰ τάγματα. Ἡ
ὁθεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατὸς, ἢ ὁ δυνἀ-
µεως χορηγός * εἶτα παραχαλεῖ αὐτὸν ἐπισχέφασθαι
πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπῆσαι, προεγνωχὼς
εουτὶ τὸ µνστήριον.

Vgn&. 2, 5. Eripe me de inimicis meis, Deus, et
ab imsurgentibus in me libera me; eripe me ab ope.
ronlibus iniquitatem, et deviris sanguinum salva me.
lasurgentes illos appellat, qui contra eam impetum
fecerant, Sautem scilicet, et ejus milites : vel dae-
mones etiam , qui commissorum scelerum erant
participes. Eosdem etiam appellat operantes ini-
quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit
insidias tendere adversus innocentem, Sangainum
autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione
leetatur.

VgRs. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam.
Quoniam, inquit, ut perspicuum est, 6ΙΠΠΕΠΙ adli-
buerunt operam, ut me domi inclusum comprehen-
derent, tamelsi (uo adjutus subsidio evoserim.

Irruerunt in. me fortes. Fortes appellat eos ob
divitiarum sbundantiam οἱ militum copias. In his
etenim robur ac vires pugnantium consistere ab
omnibus existimatur.

ελα. 5. Neque. iniquitas meu , neque peccatum
meum, Domine. Subintellige in. causa est. Neque
enim inique egi, neque peccavi contra illos, wW

C cansam aliquam haberent, cur in me tantom sievi-

rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a
peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius
erratum intelliget.

Sine iniquitate cucurri el direxi. Absque peccato
cum eis conversatus sum, atque ideo direzi, hoc
est, actiones mcas ad virtutem dirigendo me om-
nibus equum ργα ναί, Vel, sine iniquitate direzi ,
hoc est, virtute duce , recta opera egi. Christo
eliam convenientissime omnia hzc possunt verba
aptari : Neque iniquitas mea, neque peccatum meum,
sine iniquitate cucurri. et direxi , e similiter qux
sequuntur.

VeRs, 6. Exsurge in occursum | mewm, εἰ vide.
Veni, inquit, eC occurre mihi fugienti , εἰ vires
praesta, et vide qusenam patiar. Eiec. autem dici a
Christo, humano more Propheta introducit, ut alibi
s:epe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu-
tari non potest.

Et ta, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi-
sitandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos
ordines. Vel Deum virtutum , hoc est, Deum pote-
-8tatum seu potentiarum pro eo dixit, quod est:
Deus potens, vel Deus potentiz largitor. De:nde eum
rogat , ut. adventu atque incarnatione sua visitet
onines gentes , quemadmodum faturum esse prse-
videbat.

Varie lectiones.

(5) Al. Συγγραφἠν.

071

EUTHYMII ZIGABENI

638

Ne miserearis omnibus qui operantur inqui. atem. A. Μὴ οἰκτερήσῃης πάντας τοὺς ἑργαζομένους

lis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales
erant Saul et socii, Anna, Caiphas et daemones,
atque hzc facito, ut. caeteri homines hoc exemplo
prudentiores fiant.

Vgns. 7. Convertentur ad vesperam, et [amem pa-
tienlur &l canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe-
ram, hoc est, sero aliquando. Pradicit enim futu-
rum esse tempus, quando Judzorum aliqui ex

dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis .

jn ea inventis cibis, quia civitas sub externorum
erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic
persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re-
jecti, extra muros civitatis jacentes moerebunt :
quod etiam inpresentiarum eis accidere videmiis.
Canis vero similitudine usus est, quod famelicum
animal sit, et impudens.

Vens. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam
nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum
cruci illum affigi instantissime postnlaverunt. Ob-
gervandum vero est, ut praediximus, quod dictio,
Ecce, abundat sz pe apud Hebraeos, atque ut pluri-
mum est superflua.

Et gladius in labiis eorum. Gladium appellat
acerbiseimum sermonem nefarie illius sententiz,
quam paulo ante prediximus.

Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab
eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus

τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνεπιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς
οἱ περὶ τὸν Σαοὺλ, χαὶ τὸν "Avvav, καὶ Καϊάφα»ν,
καὶ τοὺς δαίµονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπο-
δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται

ἘΕκιστρέψουσο εἰς ἑσπέρα», καὶ «Ἱιμώξουσιν
ὡς χύων, xal χυχ.ώσουσι xóluw. Τὸ ἑσπέρας,
τὸ ὁψέ ποτε σηµαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται χαι-
ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέφουσιν εἰς Ἱε-
ρουσαλὴμ, ἀπὺ τῆς διασπορᾶς, xat uh εὑρόντες kv
αὑτῃ τροφὰς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων
αὑτῆς, λιµώξουσι σφοδρῶς, xal οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου-
σαλὴμ στῆναι αυγχωρηθήσονται, ἀλλ ἀπελαυνόμε-
νοι ὡς (7) ἄγγος, xóxXp τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν
αὐλισθήσονται. ὃ χαὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται Ὑινόμε»
vov. Εἰς παράδειγµα δὲ τὸν χύνα παρέλαδε, διὰ τὸ

^ λωώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, xal διὰ τὴν ἀναί-

δειαν.

Ιδοὺ ἁποφθέγξονται iv. τῷ στόµατι αὐτῶν.
Απόφασιν ἑξενέγχωσι χατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ
Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὣς προείπομεν,
ὅτι τὸ, ᾿Ιδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέντῳ τῶν
Ἑδραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττὸν τέθειται.

Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς xsl.Aeow αὐτῶν. Ῥομφαίαν
καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, 6; ὃστιν ἡ δηλωθεῖσα
ἀπόφασις.

*Ott τἰς ἤκονσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς
δοχεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤχουσεν, ἐχδικεῖν τὸν ἐπιθου-

sudivit; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C λευόµενον δυνάµενος. ᾽Αντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς

oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro
quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri-
stum a nemine adjuvari debere.

Vegas. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est
simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo :
Qui habitat in celis, irridebit eos.

Ad nihilum deduces omnes gentes. Qux Evangelii
predicationem non suscipiunt, qux tuis resistunt
Servis. Vel, per genter daemonum catervas intel-
ligit.

Vesns. 10. ία meum ad te servabo. Hc
aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum,
inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere
non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin-
imo illud totum tuo relinquam arbitrio. lta enim
E in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod yero

: ad te, dictum est pro Apud te.

ο... tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu,
Inquit, qui omnia moderaris, auxilio tnihi es.

Vgns. 11. Deus meus, misericordia ejus prawveniet
me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam
presto semper mihi est, ut summa sua misericor-
dia meas. longe praveniat preces.

Vgas. 19. Deus meus ostendet mihi. ín inimicis.

weis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia :

Varie
(6) Al. ὅσοι
(7) ΔΙ. ἄγος.

ἐξέδωχεν ὁ Σύμμαχος οἴονταί γὰρ, φησὶν, αὐτὸν
ἀθοήθητον.

(8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐχγε]άσεις αὐτούς. Τοῦτο
ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν Br. οὐρανοῖς ἐχγε.1ἀ-
σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἓν τῷ β’ φαλμῷ προεί-
ρηται. :

ἙΕξουδεγώσεις πάντα τὰ ἔθνγη. Τὰ μὴ δεχό-
µενα τὸ χἠρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα
ποῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ χαὶ ἄλλως τὰ] συστήµατα
τῶν δαιμόνων. |

Τὸ κράτος µον πρὸς σὲ φυ.άξω. Τοῦτο, περὶ
ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαθὶδ, ὅτι Την ὀφειλομένην
μοι βασιλείαν οὖκ αὐτὸς σφετερίσοµα!, ἀνελὼν τὸν
Σαοὺλ, ἀλλὰ coi ταύτην ἑάσω, τοῦτο yàp τὸ, Φυ-
Ad£o, σηµαίνει νῦν, δοθησοµένην, ὅταν θελῆσῃς. Τὸ
δὲ, Πρὸς σὲ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ oot.

"Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ µου el. Διότι σὺ µοι βοη-
θεῖς, ὁ πάντα δυνάµενο;.
Ὁ Θεός µου τὸ ÉAsoc αὐτοῦ προφθάσει µε.

Ὁ θεός µου οἷός ἐστι * τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάδῃ

hv ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχύς tovt εἰς βοήθειαν.

Ὁ θεός µου δείξει µοι &v τοῖς ὀχθροίς pov.
Λείπει τὸ Ὅσα βούλομαι, 1] "Oca εἰκός ἐστι * τοιοῦ-

lectiones.

(8) ΑΙ. Καὶ σύ. Idem. 1

: 609

COMMENT, IN PSALMOS,

610

τον ἓν τό Kal àv toic ἐχθροῖς µου ἐπείδεν ὁ A Ostendet mihi quzcunque optavero, vel Quodcun-

ὀρθα.ἲμός µου, ἐν τῷ vy φαλμῷ χείµενον.

Mi] ἀἁποκτείνῃς αὐτοὺς, µή «ποτε ἐπιλάθωνται
τοῦ νόµου cóv* διασκόρπισον αὐτοὺς ἐν τῇ δυ-
νάμει σου, καὶ xacáyays αὐτοὺς, ὁ ὑπθρασπι-
στής µου, Κύριε. "Oca τοῦ Προφήτου τὴν ἆνεξιχα-
χίαν, fjv δεῖ μιμεῖσθαι καὶ ἡμᾶς. Παραχαλεῖ γὰρ
p ἀναιρεθῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, ἵνα μὴ προαναι-
ρεθέντε:, ἐπιλάθωνται τῶν θείων ἐντολῶν τοῦ λοι-
ποῦ. 'U γὰρ ἀποθανὼν, ἐπίλανθάνεται ἤδη τοῦ νό-
µου. Φησὶ γάρ * "Οει οὖκ ἔστω' ἐν τῷ θανάτῳ ὁ
μ»ημονεύων σου. Ἀλλά ὅ:ασχορπισθῆναι αὐτοὺς,
ἠτειθέντας, xal ταπεινωθῆναι, καὶ οὕτω βελτιω-

que decens fuerit, ut videam. Hujusmodi figuram
loquendi vidimus iu psalmo run ibi * Et in inimicis
meis despexit oculus meus.

Ne occidas eos, negzando obliviscantur legis tuc.
Disperge eos in viriute tua, et depone eos, protector
meus, Domine, Vide miram Propheta patientiam,
quam et nos imitari decet. Rogat enim pro inimi-
cis ne occidantur, ne morte przventi, obliviscan-
tur mandatorum Dei. Nam qui moritur, divinz
legis obliviscitur ; unde alibi : Quoniam non est in
morte qui memor sit (ui; sed victos ad hoc tantum
dispergi, dejici atque humiliari rogat, ut probiores
reddantur. Ei ipse quidem David ita optabat, Deus
autem justum protulit judicium, et eos qui insana-

θῆναι. 'O μὲν οὖν Δαθιδ οὕτως ἐζήτησεν ΄ ὁ δὲ B biles erant, occidit : alios vero, qui aliquando

Θεὸς ἑδίχασεν διχαίως, χαὶ τοὺς μὲν ἁνιάτους
ἀνεῖλε τοὺς δὲ βελτιωθῆναι µέλλοντας, «φνγεῖν
παρεσχεύασε, xat οὕτως ἐπλήρωσε τοῦ δεηθέντος
τὴν αἴτησιν. Κατάγαγε δὲ, ἀντὶ τοῦ Ῥαπείνωσον.

'H ἁμαρτία στόματος αὐτῶν. Ó. Aóyoc xecléow
αὐτῶν. Ἐπὶ τὸν λόγον πάλιν τῶν χριστοκτόνων
ἑπανατρέχει, λέγων, ὅτι ἁμαρτία τοῦ στόματος αὖ -
τῶν ἐστιν ὁ ἄδιχος λόγος τῶν χειλέων αὐτῶν, ὃν
εἶπον, Σταυρωθήτω, xai el τι τοιοῦτον.

Καὶ συ1ληφθήεωσαν ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ αὐτῶν.
— Mscá τῆς ὑπερηφανίας αὐτῶν ἐξέδωχεν ὁ Σύμ-
µαχος * Ἱλαζονεύοντο yàp, Gg ᾿Αθραὰμ ἔχγονοι,
καὶ ὡς τοῦ νόµου φύλαχες. Συλληφθήτωσαν δὲ ὑπὸ
«àv Ῥωμαίων.

Κάὶ ἐξ dpác καὶ γεύδους διαγγεβήσονται εν
συντε.είᾳ. ᾿Αρὰν ἐνταῦθα τὴν βλασφημίαν λέγει,
fjv χαθξέχεον τοῦ Χριστοῦ * ψεῦδος δὲ, ὃ χατεµαρ-
τύρησαν αὐτοῦ, ὅτι χελεύει μὴ δοῦναι χῆνσον τῷ
Kaícapt, Χαίτοι σαφῶς εἰπόντο ' Ἀπόδοτε τὰ
Καίσαρος Καίσαρι. Διὰ τὴν βλασφηµίαν οὖν, qnot,
xai τὺ φεῦδος, διάγγελμα xal περιλάληµα πᾶσι γε-
vfjoovxat, oüx ἐπί τινι χατορθώµατι, ἀλλ' ἐπὶ χατα»
στροφῇ, καθ ἣν ἀπώλοντο * ταύτην γὰρ εἶπε συν-
τέλειαν.

Ἐν ὀργῃ συντε.είας., καὶ οὗ µη ὑπάρξωσι.

Καὶ οὐχ ἐπὶ συντελείᾳ ἁπλῇ, ἀλλ' ἐπὶ ὀργῇ συν- D

τελείας * xai λοιπὺν, οὐκέτι πολιτευθήσονται.

futurum erat ut meliores flerent, effugere permi-
sit, atque hoc pacto supplicanti Prophetze annuit,
Et quod ait : Depone, dicium est, pro Deprjme,
alque Humilia.

Vzns. 19. Delictum oris eorum, sermo labiorum
suorum. Rursum ad sermonem redit de Christi in-
terfectoribus, dicens, quod peccatum oris eorum,
fuit impius ille sermo, quem adversus Christum
protulerant, dicentes : Crucifigatur, aut si quid

: aliud ejusmodi est.

Et comprehendantur in. superbia sua. Symma-
chus transtulit, cum superbia sua. Jactabant enim
atque inaniter gloriabantur, quod nepotes essent
Abraham, et qui soli divinam legem haberent : a
Romanis tunc expugnati, poenas dedere.

Vgns. 14. Et de exsecratione et mendacio annun-
tiabuntur in. consummatione. Per exsecrationem
nunc blasphemiam intelligit, quam impie in Chri.
stum evomuere ; mendacium vero illud dicit, quod
floxere, attestantes prohibere Christum dari cen-
sum Cesari. Palam etenim maudaverat Dominus
dicens : Reddite que Casaris sunt, Cosari. Sensus
est igitur, quod propter blasphemiam et menda-
cium Judzi omnibus sermo eruut et fabula. Neque
enim amplius preclara eorum gesta narrabuntur,
sed eorum destructio, quam hic consummationem
appellavit.

. ln ira consummationis, et non. erunt. Non sim-
pliciter dixit In consummatione, sed In ira consum-
mationis. Et quod, ait : Nom erunt, ideo dictum

est, quia deinceps amplius conversaturi non eraní ut antea, neque communem rempublicam habi-

turi.

Kal γ}ώσονταε, ὅτι ὁ θεὺς δεσπόζει τοῦ "Ia-
κὠδ, καὶ τῶν περάτων τῆς γῆς. θεὸν ἐνταῦθα τὸν
Χριστόν φησιν.

Επιστρέψουσυ εἰς ἑσπέρα», καὶ «λιμώξουσιο’
ὡς κύων, καὶ xvxAocovaiw xóAw. Ίἣν ἄνω ῥη-
θεῖσαν πρόῤῥησιν, ἐπιθεθαιοῖ, διὰ τῆς τῶν ῥημά:
«toy ἀναδιπλώσεως,

Αὐτοὶ διασκορπισθήσονται , τοῦ φαγεῖν. Οἱ
περιλειφθέντες αὐτῶν, μὴ ἔχοντες ἰδίαν ἔτι πόλιν,
διασπαρῄσονται, στροφὶν ἑαυτοῖς ζητοῦντες, ὡς
προσαΐται. |

ΕΙ cognoscent quoniam Deus dominatur Jacob εί
finium terre. Per Deum boc in loco Christum τη
telligit.

VgnBs. 15. Convertentur ad vesperam, et [amem
patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Prophe-
tiam superius dietam hujusmodi verborum repe-
titione con(irmat.

Vgns. 16. Ipsi dispergentnr ad manducandum. li
qui ex eis relicti fuerint, propriam non babeutes
civitatem, dispergeniur, et miserorum instar, ipsa
etiam alimení(a mendicabunt.

611

Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A

darguit eos, quod majorum more adbuc murmu-
rent etiam post dispersionis castigationem, Mur-
murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum.

Vgns. 17. Ego autem cantabo virtutem. tuam.
Cantabo, id est, canticis Jaudabo.

Et exsuliabo mane misericordiam tuam. Exsul-
tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam
misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne-
que enim sero mei misereberis. Quod vero ait :
Exsultiabo misericordiam tuam, promiscua est at-
que indifferens constructio.

VEns. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus,
el refugium meum, in die tribulationis mee, adju-
tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus
es, misericordia mea, Hac omnia per se clara sunt.
Gratias enim Deo agit ut benefactori.

In finem iis qui commutabuntur, in tituli inseriptio-
| mem, ipsi. David «in doctrinam, quando incendit
Mesopotamiam Syrie, et Syriam Sobal, ei con-
verlit Joab, ei percussit juxta vallem Salinarum
duodecim millia,
PSALMUS LIX.

In finem quidem, quoniam ad eorum finem rc-
spicere jubet Propheta qus in psalmo praedicta
sunt, Predicit enim posteris captivorum Judzo-
rum reditum ex Babylone, et rezedificationeim ci-
vitatis Jerusalem. Quod vero ait : Jis qui commu-
tandi sunt, idem est, acsi diceret: lis, qui ex
servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli
inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam
tauti beneficii memoriam. Et quod ait : Ipsi Da-
vid, auctoris nomeu indicat, ac ài dicat. Psalmus
elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut
doceat, gratias nimirum agere, aut poenitentiam.
Et quz sequuntur, tempus indicant, quando com-
positus est psalmus, Verum qux hic de Mesopo-
tamia Syris et de Syria Sobal et dc valle Salina-
rum dieta sunt, in nulla historia aperte traduntur,
nisi fortasse aliqua obseura habeantur in secundo
Regum libro ; attamen verisimile est et gesta he
fuisse omnia, et omissa cum nultis aliis, Vallis
autem Salinarum locus est, sed loci appellatione
habitatores leci intelligit; et numerum Intereui-
ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : Jis
qui commulabuntur, de Christianis intelligit dicta
esse, propter immutationenm scilicet qua flt in
baptismo, et propter liberationem 4 dainonum
servitute, Hanc expositionem ultimo loco traeta-

EUTHYMH ZIGABENE — *

€ ἐπανελευσομένοις.

612

'àr δὲ uà χορτασθῶσι, xal λομύσωσι. ἃ-α-
σύρει αὐτοὺς, ὧν τὸν προγονικὸν. γογγυσμὸν, (9)
μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ χαταλιπόντας * Τογγύξουσι γὰρ
xal τότε χατὰ tou θεοῦ.

᾿Εγὼ δὲ ἄσομαι τῇ δυνάμει σου. "Acopat, ἄντὶ
ποὺ Ὑμνήσω ἐν qf.

Kal ἁγα.ὶιάσομαι εὸ zpot τὸ Σνεός σον. Καὶ
ἁγαλλιάσομαι τῷ ἑλέει σου * f| εἰς «b ἕλεός σου. Τὸ
Πρωῖ, Ἠτοι Ταχέως * οὐκ εἰς μαχρὰν γὰρ ἐλεηθήσο-
μαι. Τὸ δὲ 'AraAAidcopai, ἁδιάφορον τὴν σύνταξιν
ἔσχεν.

"Oc ἐγενήθης ἀντιλήκζωρ µου xal καταφυγἠ
µου ἐν ἡμέρᾳ θ.1{ψεώς µον. Βοηθός µου sl: col
ψα.]ῶ, ὅτι ὁ θεὸς ἀν τι.λήατωρ µου sl, ὁ θεός µου,

B τὸ δΊεός µου. Ταῦτα πάντα sagi" εὐχαριοτεῖ γὰρ

τῷ εὐεργέτῃ eq.

Elc τὸ τόΊος τοῖς ἆ.Ίοιωθησομένοις εἰς στη.Ίο-
rpaglav τῷ Δαδὶδ slc διδαχήν. Ὁπότε ἐνεπύ-
pice civ Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν'
Σὠδὰ1, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωὰδ, καὶ ἐπάταξε

τὴν gdparya τῶν ἀ 1ῶν, δώδεχα Χυλιάδας.
E ΨΑΛΜΟΣ Νθ’.

Etc τὸ t£Aoc piv, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ
τέλος τῶν περιεχομένων προῤῥήσεων, προαγο-
ρεύει yàp τὴν ἐκ Βαθυλῶγχος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον
αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, xal τὴν τῆς Ἱερουσα-
λὴμ ἐπανόρθωσιν * τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο
παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἑλευθερίαν
Καὶ εἰς στη.1οραφία» μὲν,
ἤγουν ἀνεξάλειπτον, xal πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς
τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα-
δίδ. Elc διδαχἡν δὲ, εὐχαριατίας, f) ὑπομονῆς. Τὸ
δ Ege, διδάσχει xal τὸν (10) χαιρὸν, ὅτε ταῦτα ἑντ-
χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνἐγραψεν. Ἐν
οὐδεμιᾷ δὲ ἑστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συ-
βίας, xat τῆς Συρίας Σωθὰλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν
ἁλῶν, φανερῶς εἴρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτἐρᾳ τῶν
Βασιλειῶν τινα τούτων ἁμνδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ.
ναι xal ταῦτα, xal παραλειφθῆναι μετὰ xal ἄλλων
πολλῶν * τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν ' διὰ δὲ τῆς
χλΊσεως τοῦ τόπου, τοὺς χατοικοῦντας αὐτῷ ἑδήλω-
σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα xol τὸν ἀριθμὸν τῶν

D εἰρημένων. Ὁ δὲ µέγας Βασίλειος, d.44otv8nca-

µέγους τοὺς Χριστιανοὺς μάλιστα λἐχει, διά τε τὴν
ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος µεταποίησιν, καὶ τὴν Ex τῆς
δουλείας τῶν δαιμόνων ἑλευθερίαν, περὶ οὗ ὕστ:-
pov ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαθυλῶνι αἰχμαλώτοις
ἀναθετέον τὸν da). uóv.

bimus; in presentia autem priorem αμα juxta quam psalmum liunc pertinere diximus αἆ

captivos qui erant in Dabylone.

VgRs. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos.
Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra-
dens nos [n captivitatem Babyloniis. Spoliati enim
scnt Judei tunc regno, et viribus.

]ratus es, et. miserius. es nobis. Iratus es, quía

. '0 θεὸς, ἁπώσω ἡμᾶς, xal xaóstAec ἡμᾶς. "A-
Tu)cc μὲν, ὡς παροργἰσαντάς ce * χαθεῖλες δὲ,
παρὰδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖς Βαδυλωνίοις. Καθῃ-
ρέθησαν γὰρ χαὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάµεως.

ὨὩργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Ἀργίσθης

Vario lectiones.

(9) Al. μηδὲν τῇ διασπορᾶ.

(10) Καρπὀν. Idem.

513

COMMENT. IN PSALMOS,

(J4

tq' ofc ἡμαρτάνομεν, xol ᾧ χτείρησας τέως ἡμᾶς, À peccavimus; et interea. tamen miseriua es nobis,

οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας
διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαθυλωνίοις σωφρονισθῆναι

ἡμᾶς.

Συνέσεισας τὴν yv, καὶ συνετάραξας αὐτήν.
Σεισμὸν χαὶ τἆραχον τῆς Ὑῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει
thv καταστροφὴν, τῶν Ev αὐτῇ πόλεων, xal τὴν λεη-
λασίαν, xai τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων.

"Ίασαι τὰ συγτρίµµατα αὐτῆς, ὅτι ἐσα.λεύθη.
Σεισμὺν εἰπὼν, ἀχολούθως ἐπήγαγε, χαὶ συντρίµ-
pata xai σάλευσιν * ἔργα ταῦτα σεισμοὺ * αἰνίτ-
τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς “Ἱερουσαλήμ.

"Eósi£ac τῷ «Ἰαῷ σου σκηράἀ. Σχληρὰ νόει τὰ
ἑπίπονα, τά τε τῆς πολιορχίας, καὶ τῆς αἰχμαλω-
σίας, xaX τὰ τῆς δουλείας.

Ἐκότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Olyov χατα-
νύξεως qnoi τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας χατάννξιν
, xai µετάνοιαν ὧν ἡμαρτήχασιν τῷ θεῷ.

"Ἔδωκας τοῖς φοθουµέγοις σε σηµείωσυ", τοῦ
ὠυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οἱ διαφυγόντες,
φησὶ, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ
ἑνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου, Καὶ
διὰ τοῦτο συµδολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλὴμ
γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ ἐγεωργήθησαν. Περὶ

dum non perdidisti nos simul cum muttis aliis, in
quos amplius ssvit faror tuus; quinimo a gravi
servitotis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio-
res nos ac prudentiores fieri.

Vgns. 5. Conquassasti terram, el conturbasti eam.
Per conquassationem et conturbationem terra,
Judeorum destructionem intelligit, qui in ipsa
tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio-
nem hominum. .-

Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum
terre conquassationem dixerit, consequenter con-
tritionem et commotionem addit, quas terrainotus
solet efficere. Et significare videtur eversionem
Jerusalem.

VEns. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc
est laboriosa. Omnia autem ea intelligit qua ad
obsidionem, et ad servitutem pertinebant.

Potasti nos vino compunctionis. Per vinum com-
punctionis, calamitates intelligit: atque angustias,
qua compunctionem afferunt, et. peenitentiam eo-
rum delictorum, ob qua Deui contra se provo-
caverunt.

VEns. 5. Dedisti me(uentibus te. significationem,
ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui effugerunt
interitum, signum a te quoddam vite habebant
sibi latenter, veluti servis tuis iusignitum : ob
quod, cum hostea manus consererent circa moenia,
occisi non sunt, sed servati. De hoc signo etiam

τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε xat Ἰεξεχιῆλ΄ "'Azo- (Qj legitur Ezechiel, quando ait: Occidite ad extermi-

xc&lvace εἰς ἐξάλειγιν' ἐπὶ δὲ πάντας àp' ὅσοις
ἐστὶ τὸ σηµεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπω», μὴ ἐγγύσητε.
Πρύσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προθεθληµένον
αὐτοῦ * ἡ χατὰ κερίφρασιν, αὑτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ
τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὧς ἀπὸ µέρους τὸ
àv,

Οπως ἂν ῥυσθῶσυ' οἱ dyazxqtol cov, Τοῦτο,
{ αἰτία τῆς σηµειώσεως.

Σῶσον τῇ δεξιᾷσου, καὶ ἑπάχουσόν µου. Δεξιὰ
νῦν, 1j δύναµις. ἘἙπάκχουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἓν αἱ-
χµαλωσίᾳ λαοῦ.

“Ὁ θεὸς éAdAncer ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν
ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηχεν ὁ Δαθίδ *
τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οἴχοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων
3| ἑαυτὸν, ὡς ἀφιυσιωμένον τῷ θεῷ, f] τὸ θεῖον
Πνεῦμα * διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ θεὸς ἐλάλησεν αὑτῷ
xai ἃ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄχουσον.
r.tum suum mihi locutus est : et in. summa illud
modo dicturus est. Quas autem ea sint, audi,

ΑἉγαιάσοµαι. Tf, εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (11)
αἰχμαλώσων.

Καὶ διαμεριῶ Σίχηµα. Xixnpa πόλις τῆς Ἐφραῖμ"
ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν
ἀναῤῥύσομαι, xaX διαμεριῶ τῷ λαῷ µου εἰς χατοι-
Σίαν.

*! £zech. iz, 0.

nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte,
nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam
sagittam. intelligit, veluti qua arcui przeeminet ;
vel circeumloquendo, per faciem arcus, ipsum ar-

eum intelligit, Εἰ dum arcum dixit, omne armo-

rum genus significavit, quasi totum a parte.

Vrns. 6. Ut liberentur dilecti tui. Hzec fuit causa,
eur signum datum sit. |

Salva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram,
potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum
tuum in captivitate constitutum.

Vgns. 7. Deus locutus est in. sancto suo, Supe-
tlora quidem ex captivorum persona dicta sunt;
hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur

Ρ Propheta : qui seipsum hic sanctuin, hoc est, Deo

sanctificatuni ac dedicatum appellat, Vel, Deus
locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi-

affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, qua

Latabor. Quod scilicet ii qui in praesentia captivi
sunt, mihi aliquando conciliandi sunt.

Et ρατιίαν Sicima. Sicima civitas est tribus
Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab inimicis, eam
occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo
ad habitandum.

Varie lectiones.

(11) AL αἰχμαλωτισθέντων.

615

EUTHYMI ZIGABENI

616

. Et vallem tabernaculorum metior. Vallis taberna- A Καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαµετρήσω. Καὶ

culorum locus est jacens ante Sicima, quem se
Deus captivis niensura pariter divisurum pollicetur.
Et duolus his locis, nniversam Judzeam signilica -
vit, veluti a parte totum.

Vgns. 8. Meus est Galaad, et meus est Manasses.
À minuri ad majorem ascendit, atque a posteriori
ad priorem : quippe cum Galaad progenitorem
suum haberet Manassem. Per Manassen vero uni-
versam Manasses tribum intelligit, et per alia pa-
triarcharum nomina, alias insigniores tribus, per
quas reliqua etiam comprehenduntur. Ait igitur :
Meus nunc est totus populus, tametsi aliquando
eum repulerim, quando me irritavit.

Et Ephraim fortitudo capitis mei. Per caput hoc
loco imperium intellijit, quemadmodum ipse etiam

: Syminachus transtulit, οἱ sensus est : quod poten-

tissima pars regni Judzorum, in iis consistit mi-
litibus, qui sunt de genere Ephraim. Hoc autem
Pronoimiue, meus, vindicare sibi videtur Deus
eorum regnum, tanquam proprius ille sibi sit po-
pulus , ex quo ináajorem illius etiam fiduciam
praestat.

VgRzs. 9. Judas Rex meus. Ex tribu Juda erit
Rex populo Israel. Nam et post captivitatem,
Zorobabel qui de tribu Juda erat, ltex constitutus
est. Hoc etiam in loco, pronomen : meus, regnum
illud proprium quodammodo ipsius Dei esse
ostendit.

C
Moab lebes spei mec. Lebes genus est vasis ad

ministeria : per quod indicare videtur, quod Moa-
bitarum populus sibi subjiciendus esset, et. mini-
eraturus. Spei mec, hoc est, ministraturus lis qui

in me speraverint, vel iis in quibus ego spero,

quod imei futuri sunt.

In ldumegam επἰεπάαπι calceamentum | meum.
Per calceamentum iter intelligit. Hanc, inquit,
ldumaan populo meo pariter subjiciam, cum eo
ad bellum simul proficiens.

Mihi alienigence subditi sunt. Moabitze, et Idumsei,
de quibus diximus, et alii circumvicini populi. Et
quod ait: Subditi sunt, Prophetico more dixit,
prateritum pro futuro tempus ponens.

Vxkns. 10. Quis deducet me in civitatem munitio-
nis ? Sermo est ex captivorum persona. Munitionis
autem civitas dicebatur Jerusalem, quia fortissimis
erat manibus circumdata, et undique bene munita.
Pre summa autem letitia hac verba proferre in-
troducuutur, cum antea in captivitate detinerentur,
unde nulla fug: spes apparuerat.

(Quis deducet nie usque in Idumeam ? lta ut non
tantum in patriam restituamur, sed proximos etiam
circuuiquaque vicinos populos subjugemus.

Vgns. 1. Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? Per
interrogationem hoc legendum cst, et simili modo

ἡ χοιλὰς τῶν σχηνῶν χωρίων fjv, πρὸ τῶν Σιχήµων
χείµενον, ὃ xal αὐτὸ µέτρῳ διανεῖμαι τοῖς αἰχμαλώ-
τοις ὑπισχνεῖται. Διὰ δὲ τούτων τῶν τόπων, xal τὴν
σύµπασαν "lovbalav , ὡς ix µέρους «bh πᾶν ἑδή-
λωσεν.

Ἐμός ἐστι Γα4αὰδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς.
"Amb τοῦ ἀπογόνου, ἐπὶ τὸν πρόγονον ἀνῆλθε * πρό-
Ύονος Υὰρ ὁ Μανασσης τοῦ Γαλαάδ » διὰ δὲ τοῦ
Μανασσῆ, thv φυλὴν αὐτοῦ ἑδήλωσε * xat διὰ τῶν
ἄλλων ὀνομάτων, τὰς ἄλλας φυλὰς, τὰς ἐπισημοτέρας,
alg καὶ αἱ λοιπαὶ συμπεριλαμθάνονται. Λέγει
δὲ, ὅτι ἘΕμός ἐστι νῦν, xai εἰ ἁπωσάμην αὐτὸν ,
ὅτε µε παρώργισε.

B Hal Ἐφραϊῖμ, xpataloctc τῆς xsgadnc µου.

Κεφαλὴν ἐνταῦθα, τὴν ἀρχὴν ὀνομάζει * οὕτω γὰρ ὁ
Σύμμαχος ἐξέδωχε. Φησὶν οὖν, ὅτι χραταιὸν µέρος
τῆς Ἑθραίων βασιλείας ἔσονται οἱ ἀπὸ γένους
Ἐφραϊμ. Διὰ δὲ τῆς µου ἀντωνυμίας οἰχειοῦται τὴν
βασιλείαν αὐτῶν ὁ θεὸς, ὡς οἰχεῖον λαὺν, θαῤῥύνων
αὑτούς.

Ἰούδας βασιλεύς µου. Καὶ ἀπὸ τῆς Ἰούδα φυλῆς
ἔσται ὁ βασιλεὺς αὐτῶν. Ὁ Ζοροδάδελ γὰρ ἀπὺ τῆς
αἰχμαλωσίαν ἑἐδασίλευσεν αὐτῶν ἐκ τῆς τοιαύτης
φυλῆς καταγόμενος. Κάνταῦθα δὲ τὸ pov, οἰχείωσιν
ἐμφαίνει τῆς τοιαύτης βασιλείας.

Μωὰδ Aé6nc τῆς &Axlboc µου. Ὑπηρετιχόν ἐστι
σχεῦος Ó λέθης * αἰνίττεται δὲ, ὅτι τὸ Μωαθιτῶν
ἔθνος ὑποταγήσεται αὐτοῖς, xal ὑπηρετοῦν ἔσται.
Τῆς ἐ«λπίδος µου, ἀντὶ τοῦ, τῶν ἐλπιζόντων εἰς
ἐμέ ἡ àv οἷς ἑλπίζω, ὅτι ἐμοὶ ἔσονται.

Ἐπὶ τὴν Ἱδουμαίαν ἐχτενῶ τὸ ὑπόδημά µου.
Ὑπόδημα τὴν πορείαν λέγει, τουτέστι χαὶ ταύτην
ὑποτάξω λαῷ µου, συνεκστρατεύσας αὐτῷ.

Ἑμοὶ ἁ.ὶ ἱόφυ.οι ὑπετάγησαν. Οἵ τε ῥηθέντες
Μωαδθῖται καὶ ἹἸδουμαῖοι, χαὶ οἱ πἐριξ. Τὸ δὲ "Yx-
ετάγησαν, χατὰ προφητικὸν ἰδίωμα εἴρηται, διὰ τὸ
μέλλον. |

D Τίς ἀπάξει µε εἷς πόλιν περιοχῆς ; Προσώπῳ

τῶν αἰχμαλώτων ὁ λόγος * πόλις δὲ περιοχῆς, ἡ
"Iepoucalt p. ἑχαλεῖτο, διὰ τὸ εὐτείχιστον αὐτῆς, xai
ὠχυρωμένον. Ὑπὸ περιχαρείας δὲ τούτο λέγουσιν,
ὅτι καὶ (13) ἓν ἀφύχτῳ χατείχοντο παρὰ τῇ αἶχμα-
λωσίᾳ.

Tic ὁδηγήσει µε ἕως τῆς Ἰδουμαίας; Ὡς μὴ
µόνον τὴν πατρίδα ἀπολαθεῖν, ἀλλὰ xal τοὺς πέριξ
ἐχθροὺς δουλώσασθαι.

Οὐχὶ σὺ, ὁ θεὸς, ὁ ἁπωσάμενος ἡμᾶς ; Τοῦτο
xav ἐρώτησιν ἀναγνωστέον * ὁμοίως δὲ xal τὸ ἑξῆς

Varie lectiones.

(12) Al. Καὶ iv ἀφύχτῳ λέγοντες χατείχοντο.

C17

COMMENT. 1N PSALMOS.

61$

ῥητόν. Ἐρωτῶσι δὲ, ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν προσδ»- A subsequens versiculus. Interrozant autem , quasi

κῶντες τοιαύτης σωτηρίας τυχεῖν.

Καὶ οὐκ ἑἐξελεύσῃ ὁ Θεὲς ἐν ταῖς δυγάµεσιν
ἡμῶν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν χεῖται dv τῷ µς’ qoi,
καὶ iy ἐχείνῳ εὑρῆσει.ς τὴν ἐξήγησιν.

Δὸς ἡμῖν βοήθεια» ἐκ θ.ίψεως, καὶ gataía
σωτηρία ἀνθρώπου . ἹΠεριττὸς ὁ καὶ σύνδεσμος
ἐνιαῦθα . ὁ γὰρ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκε * Eb δὸς
ἡμῖν βοήθειαν * µαταία Τὸρ, ἡ «ap ἀνθρώπου
σωτηρία.

Ἐν εῷ Θεῷ ἁοιήσομεν δὐναμώ, καὶ αὐτὸς
ἐξουδεγώσει τοὺς 04(6orrac ἡμᾶς. Τὸ Ποιήσομεν,

ἀντὶ τοῦ , κτησόµεθα * iv αὐτοῖς yàp ἀσθενοῦυμεν. Β

'AXX οὕτω μὲν περὶ τῶν χατὰ τὸν Ζοροδάξελ a'y-
µαλώτων' προσαρµοστέον δὲ τὸν φαλμὸν xal τοῖς πρι»
οὖσιν tv αἰχμαλωσαίᾳ τῶν δαιμόνων Χριστιανοῖς * ο
cóc, ἁπώσω ἡμᾶς, πρὺ τῖς πίστεως, καὶ χαθεῖ,ες
ἡμᾶς, παραχωρίέσας φθείρεσθαι πολέµοις, xai ἆλ-
ληλοφονίαις, xal τοιούτοις χαχοῖς. Kal ὠρτίσθης
jid, ὅτι σὲ τὸν πλάστην ἡμῶν ἠγνοήσαμεν * φκτεί-
Ῥησας δὲ ἡμᾶς, ὅτι παρὰ τῶν δαιμόνων Ἱπατήθη-
μεν. Συγέσεισας δὲ τὴ» γη» καὶ συνετάραξας
αὐτὴν, ὅτε ἐπὶ γῆς πολιτευόμενος, ἑδίδα-χες. Τότε
γὰρ fj φήμη τῶν ἔργων καὶ λόγων σου πάντας τοὺς
ἐπὶ Υῆς διεθορύδησε, "Ίασαι ποῦν χὰς καχώσεις
αὐτῶν , ὅτι παρετράπησαν τοῦ δέοντος. 'Εδειξας
ἡμῖν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σχ.ηρὰς ὁδοὺς, τὴν
στενὲν λέγω xaY τεθλιμµένην. Ἐπόεισας ἡμιν
οἶνον χατανύξεως, τὸ χέρυγµα, οἵνον μὲν λεγό-
µενον διὰ τὸ εὐφραίνεινν χατανύξεως δὲ, διὰ τὸ
Φέρειν εἰς µετάνοιαν τῶν ἡμαρτημένων. "EÓuxac
ccic φοδουµένοις σε σηµείωσι», τὴν σφραγῖδα τοῦ
Ἁγίου βαπτίσματος, xal τὸν τύπον τον ζωηφόρου
σταυροῦ * ὥστε CU αὐτοῦ φυγεῖν ἀπὸ τοῦ πθικίλου
τόξου τῶν δχιµόνων, xal τὰ ἑςης. "Ext δὲ «b, Ὁ
θεὸς ἐλά.ησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, χαθὼς προτρ-
µήνενται, νοῄσεις' πλὺν ὅτι Θεὸς τὸν Ἀριστὸν
ἐχδέξῃ * ὁμοίως xal tb, ᾽Αγα Μιάσομαι. Διαμεριῶ
δὲ Σίχηµα, τῶν Ἐδραίων, τῷ ἐμῷ λαῷ, τοῖς Χρι-
δτιανοῖς, xai τὴν χοιλάδα τῶν σκηνῶν δ.αµετρήσω
αὐτοῖς ' πάντα γὰρ Όστερον οἱ Χριστιανοὶ χατέσχον,
καὶ ἐχχλησίας iv τοῖς χωρίοις ἐπέξαντο. Τὸ δὲ,
Ἐμός ἐσει l'aAaàt, καὶ ἐμός ἔσει Μανασσςι xa
tà ἑξῆς, ὁ Χριστός φησι, δ.δἀσχών, ὅτι συγγενῆς
αὐτῶν ἐστι, χατὰ τὸ ἀνθρώπινου. Καὶ οἰχξιοῦται
αὐτοὺς, διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. χαὶ ἄλλως,
ἰδιοποιεῖται τοὺς Ἰσραηλίτας, διὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν
πιστεόσαντας * ὑπόδημα δὲ τῆς αὐτοῦ Οεότητος, ἡ
θεοφόρος σὰρξ,δι) f; ἐπεδῆμει τοῖς κατὰ χώρα» &v-
θρώποις, xal τοῖς ἀλλοφύλοις, ὑποτάσσων αὐτοὺς,
xaX εἰς πίστιν ἄγων. Εἶτα ὁ προφέτης ἐπ'θυμήσας
ἰδεῖν καὶ alor zie, ἃ εἶδε τῷ πνεύματι, qnot * Τίς
ἀπάξει μεεὶς τὴν πόλιν τὴν τῶν πιστῶν Ἐκκλησίαν,
τὴν πολιτευ»μένην μὲν τοῖς νόµοις τοῦ Εὐαγγελίου ,
τετειχιδμένην δὲ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῷ Ba-
Ὀτίσματι, χα) τῷ stavpss, Ἡ τοῖς ἀγγέλοις, xal τοῖς
Ῥλτκοι. CX XVIII.

C

D

-

aliunde futuram hujusmodi salutem non exspecta-
rent, quam & Deo.

Et ^on egredieris, Deus, in virtutibus nostrie. lMu-
jusmodi verba vidimus in psalmo xriwt, ubi ea
exposuimus.

Vsgns. 19. Da nobis auxilium de tribulatione, et
wana salus hominis. Hoc ia loco superflua est con-
junctio illa, et; Symmachus enim ita reddidit :
Τα da nóbis auxilium : vana est erim salus. ab ko-
mine. ,

VgRs. 15. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad ni-
hilum deducet omnes tribulantes nos. — . Faciemus,
pro, adipiscemur seu possidebimus. Nam ex nobis
infirmi sumus. Et hoc pacto quidem primam expo-
sitioném exegimus, de captivis in Balylone ten pore
regis Zorobabel : aptari autem possunt, ut d:xiuus,
bujus psalmi verba ipsis etiam fidelibus , qui olim
sub dx»monun captivitate detinebantur, ita ut ex
corum persona dictam sit : Ἐκ, Deus, repulisti nos
olim, antequam fidem haberemus ; et destruxisti
hos, permiitens bellis et mutuig ceedibus nos peri-
mi, ac multis aliis hujuscemodi malis, Et iratus
quidem es, quia te creatorem nostrum ignaravimus,
οί misertus es. nostri, cum autea 4 dzmonibus
deciperemur. Concissisti autem terram, et. comteer-
basti eam, quando nimirum tu in terra nobiscum
conversabaris, οἱ docébas populos. Fania eteníu
eperuf el sermonum tuorum (unc 6nnes core
turbavit qui erant. in terra, Sama igitur afflictio-
nes eorum, quas ideo sustinent, quí a recta via
declinarunt. Tw ostemtisii nobis per Evangelium
vias duras, arctaw illam nimirum viam et concul-
cataim., Et potasii nos eino compunctionis evangelico.
Pradicatio etenim conmpunctionis vinum dicitur,
quia et letiflcat, οἱ ad peccatorum poenitentiam
pariter adducit. Dedisti metuentibue te significatio»
sem, illam nimirum quz per sigillum divini baptise
watis fidelibus omnibus insignitur, οἱ figuram vi.
vificae crucis : ita ut tanto signo muniti, a maligni
demouis arcu effegerimus. Et qu: sequuntur simili
nodo expone, [lia etiam verba : Deus locutus. est
in saucto, expone ut jam prsdiximus, eo tamen ex-
cepto, quod per Deum Christum intelliges. Simi«
liter et vorba illa : Ezsultabo. Partibor etiam
Sichimam (Judtorum civitatem) flueli meo populo
Christiano, et vallem tabernaculorum etiam dime-
tiar, Christiani eienim omnia loca postmodum
possederunt , et ibidem ecclesias erexerunt. Quod
vero ait: Meus est Galaad, et meus est Manasses,
et qu: sequuntur, ez persona Christi dicta sunt,
docentis se secundum hominem Judzorum alfiuem
es$e : lac. etenim de causa suos esse dicit. Vel
aliter, dic. quod Christus illos sibi assumit, suos
esse eos dicens, propter fideles, qui ex eis credi«
derünt, Calceamentum autem divinitgtis humana
Christi caro erat, qux ferebat Deum, et ad varia

20

619

EUTHYMII ZIGABENIE

r20

accedebat loca, et ad varias gentes etiam aiieni- A δ:δασχάλοις, ἡ xal τῆν περιέχουσαν αὑτῃ πᾶσαν

genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens
deinde Propheta ea oculis atque ipse sensu cerne-
re, quz in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet
me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene
mederatam , Christique sanguine, baptismate,
cruce, angelis et doetrina munitam (15) ? Quz ec-

ἀρετὴν ; xai τίς ὁδηγήσει µε, xal ἀπαγάγῃ εἰς ttv
γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴξω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Οὐχὶ
σὺ, ὦ θεὸς, ὁ ἁπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ
ἐμοῦ χαταγοµένους Χχριστοχτόνους Ἰουδχίους &mo-
6αλών. Τὸ δὲ ἑξής, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴη»
ὡς προαποδέδοται.

clesia munitionis civitas, seu (ut propius poscit Gr;eea dictio ] civitas complexus dici potest, co
quod omues complectatur virtutes. Et quis deducet me in terram infidelium, υἱ ex infideli videam fieii

fidelem ? Nonne. tu, Dcus, qui repulisti nos ? boc est, qui cognatos ae posleros

meos Judieos, ui

Christi iuterfectores projecisti. leliqua. ex fidelium persona dicia sunt, exceplis paucis, wt supra

diximus. |
In finem, in hymnis, psalmus ipsi David.
PSALMUS LX.
.In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere,

eb prophetias qua in eo traduntur : efferturque B

ex populi persona, qui captivus detentus est in
Babylone. Illorum enim reditum in patriam przdi-
cit. [nhabitabo, inquit, in tabernaeulo (uo. in se-
cula. Atque ideo summa consequentia post supe-
riorem collocatus est. Christiano etiam populo
recte accommoedatur. In hymnis inscribitur, quia
benelíactorem Deum laudat, οἱ illius benefieia com-
memorat. Observaudum vero est, quod psalmi,
quibus inseriptum est, in hymnis Lantum, ipso hu-
iuano ore canebantur, absque organorum modula-
tione : illi autem quibus inseribitur : In hymnis
psalmi , una cum musico camebautur — instru-
inento.

Vens. 9. Ezaud:, Deus, deprecationem meam, in-

tende orationi mem. De hís verbis, exaudi et intende, C

diximus in psalmo xvi.

VgRs. 3. A finibus terre ad te clamavi. Per fines

terre juxta historie seusum Babylonem intelligit,
que iu ultimis niansuetior:s bujus regionis nostra
partibus sita est; juxta anagogem vero cogita-
tiones terrenas, quz efficiuut ut procul elongeiur
a Deo. '
. Dum trisle essel cor meum, in petra exaliasti me.
ler petram. fidem intelligit, quam in Deum habet :
propter jliius nimirum soliditatem securitatemque
ae sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob prasen-
tes angustias fatigatus aut. contristatus sum, ad
summam quomdam a Deo mihi immissam spem eve-
hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at-
que ad tutissimum refugium.

Vgns. &. Deduxil me quia factus es spes mea. Dux
mihi olim fuisti a1 bona. Te enim unieum salutis
meg auctorein futurum sperabain,

Turris fortitudinis a facie inimici. A communi
sensu sumendum est verbum, factus. es. — Turrís
auteu fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur-
ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere
possit.

Vegns. 5. [nhabitubo in tabernaculo tuo in socula.
Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de

Elc τὸ τἐΊος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαθιδ.
TYAAMOZ E.

Εὶς τὸ τέλος xal ὁ παρὼν daXube παρεγγυᾷ βλέ-
πειν τῆς Ev τούτῳ προφητείας. Ἑΐρηται yàp καὶ οὗ-
τος προσώπῳ τοῦ ἐν Ώαθυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ.
Προαγορεύει γὰρ τὴν ἑπάνεδον. Παροικήσω àp,
φησὶν, àv τῷ σχηνὠματί cov εἰς τοὺς αἰῶνας.
Διὸ καὶ ἀχολούθως τῷ προλαθόντι τέταχται. ᾿Άρμόξει
CE χαὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐχείνῳ. Ἐν
ὄμνοις δὲ ἐπιγέγραπται , ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὑεργέτην,
tv οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παραττρη-
τέον δὲ, ὁτι ἕνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ pr. ὕμγνοις
µόνον , ἀπὸ στόματος ἐχεῖνος ὁ ὕμνος Ἰδετο, χωρὶς
ὀργανιχῆς µελῳδίας , Eva. δὲ τὸ ἐν' ὄμνοις να.ἲ-
μοῦ, μετ ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο.

Eicáxovcov, ὁ θεὲς, τῆς δεἠσεώς µου, πρύ-
σχες τῇ προσευχῇ µου. Περὶ τοῦ εἰσάκοι:σον
χαὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ τις’ do). go.

Ἁπὸ τῶν περάζων τῆς γῆς πρὸς σὲ éxéxpata.
Ἡέρατα τῆς γῆς lovoptxo q λέγει. τὴν Παδυλῶνα, διὰ
τὸ ἐσγάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οἰχουμέ»
νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγιχῶς αἱ paxpo-
νουσαι ἀπὸ τοῦ θεοῦ γἠῖνοι φροντίδες.

Ἐν τῷ ἀχηδιάσαι τὴν καρδίαν µου, ἐν πέτρᾳ
Όψωσάς µε. Πέτραν ὀνομάδει τὴν πρὸς αὐτὸν ἑλ-
πίδα, διά τε τὸ στεῥ2ὺν xal ἀσφαλὲς, χαὶ διὰ τὸ
ὑψηλὸν xai µετεωρίζον αὑτῆς. Ὁσάκις, qnolv,
Ἠχεδίασα, ἁποχαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνῆγές µε ἐπὶ
την ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτοαν τινά.

᾿Ωδήγησάς µε, ὅτι ἐγεγήθης ἐ.Ίπίς µου. '05f-
Υησάς µε πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ µόνον
ἔσχον ἑ)πίδα σωτηρίας.

Πύργος loyvoc, ἀπὺ προσώπου ἐχθροῦ. Απὸ
XotvoU ληπτέον τὸ ἐγεγήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος,
ἀντὶ τοῦ, πύργος ἰσχυρός. Ἑνώπιον ἐχθροῦ, ὥστε
χω) ύειν αὐτόν.

Παροιχήσω ἐν τῷ σκηνὠματί σου &lc τυὺς
αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και

Varie lectiones-
(153) Simplicius et fidelius, εἰ omnigena virtute circumseptam.

621

COMMENT. 1N PSALMOS.

x
6:
-

ἀποχαταστάσεως. Σχήνωµα 0k τοῦ 8:09 λέγει τὸν A reditu populi ex Babyloie, et restitutione in pa-

θεῖον vabv, ὡς πολλάχις εἰρήκαμεν. Εἰς τοὺς alo-
νας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Ἐφ᾽ ἡμᾶς 65 ἡ πρὀῤ-
ῥησις αὕτη µετέπεσε, διὰ τὴν ὃ,στροπίαν τῶν Ἴου-
δᾳίων. Ἐχεῖνοι γὰρ ὑπὸ Ῥωμα΄ίων ἀφανισθέντες,
υὑκ ἔτι τῷ ναῷ παρῴκησαν, καὶ αὐτῷ ῥινόθεν
ἁ«αταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ iab; ἀεὶ τῷ
κατὰ τόπον Éxactov παροιχεῖ ναῷ τοῦ θεοῦ. Παν-
ταχοῦ γὰρ θεῖοι ναοὶ χαθίδρυνται.

Σχεπασθήσοµαι ἐν τῇ σλέπῃ τῶν πτερύγων
σου. Τοῦτο ἔοιχε τῷ, Er τῇ σχέπῃ τῶν πτερύγων
σου σκεπάσεις µε, περὶ οὗ εἰρήχαμεν iv τῷ
tc' φαλμῷ.

"Οτι σὺ, ὁ θεὸς, εἰσήχουσας τῶν εὐχῶν µου.
"Ότε δηλαδη ἐπεχαλεσάμην σε.

"Eóuxac κχ.Ίηρογομίαν toic φοδουµέγοις Τὸ
ὄνομά σου. Κληρονομίαν ἱάτορικῶς μὲν λέγει τὴν
κάτω Ἱερουσαλ]α, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε
γὰρ, φησὶν,οἱ εὐ.]ογημένοι τοῦ Πατρός µου ' λ.1η-
ῥρονομήσατε τὴν ἠτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν.

Ἡμέρας ἐφ᾽ ἡμέρας tov βασιλέως Δροσθήσεις.
Ἡμέρας περισσὰς προσθήσεις ἐπὶ ταῖς ἡμέραις
τοὺ βασιλέω; Ζοροδάδελ, διὰ τὴν θεοφ.λίαν αὑτοῦ
Xa τὴν σύνεσιν. Τὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Zopo-
6άδελ, ἀλλὰ τῇ νέῳ Ζοροθάδελ, κατὰ cápxa, Xpi-
στῷ. "Etsi xaX Ζοροθάδελ, τύπος ἐγένετο Χριστοῦ.
"Ωσπερ γὰρ ixsivo; τὴν ἀπὸ Βα6υλῶνος αἰχμαλω-
σίαν εἰς τὴν πατρφα» ἐπανήγαγχεν γῆν, οὕτω χαὶ ὁ
Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αἰχμα-
χωσίαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἑπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν
η πατρἰς. "Ανωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις f) quy δὲ.
δώρητσι. |

à ἔτή αὐτοῦ ἕως ἡμέράς γενεᾶς καὶ Τεγεᾶς.
"Ἔσονται, φησὶ, τὰ ἔτη αὐτοῦ, ἕως τῆς τελευταίας
ἡμέρας τῶν δύο Ὑενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ
χαὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως συντελείας. "Αχοι
vàp 16:8 ἐχταθήσεται αὕτη κἀχείνη fj γενεά.

Διαμεγεῖ εἰς τὸν aiora ἐγώάιον τοῦ θεοῦ.
Τοῦτο σα” ἠνισμὺς τοῦ πρρολαθύντος στίχο * ix
πάντων δὲ τῶν ἁπ᾿ αἰῶνος βασιλέων pvo; ὁ Χρι-
στὸς ζᾖ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ. El γὰρ καὶ ἀπέθανεν,
ἀλλὰ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, xal ἐχάθισεν ἐν
ὃςξιᾷ τοῦ θεοῦ.

"EAsoc καὶ ἀἆ ὶήθεια» αὐτοῦ tíc ἐκζητήσει ;
Ti; χατανοῄσει ; "Όντως οὐδείς * πέλαγος γάρ ἐστιν
ἑλέους , καὶ αὐτὸς ᾿Αλίθεια λέγεται. Προείρηται δὲ
περὶ τοῦ ἑλέους χα) τῆς ἀληθείας καὶ iv τῷ vc'
dau.

Οὕτως γαζῶ τῷ ὀνόμαεί σου εἰς τοὺς αἰῶνας.
Οὕτως ὥσπερ νῦν ΨΦάλλων Go, ὑμνίσυω cot δια»
παντός. |

Tov ἁποδοῦναι τὰς εὐχάς (ιου ἡμέραν ἐξ ἡμέ-
pac. Ὥστε ἀποδυῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέδεις µου,

** Matth. xsv, 54.

triam. Per tabernaculum autem templum Dei in-
telligite Et , in secuía dixit pro, perpetuo. Verum
hujusmodi : prophetia propter pravos Judiorum
mores in nos cecidit. llli enim jamdiu perdiii a
Roinanis in templo amplius non habitant, quod ab
ipsis prorsus fundamentis eversum est, sed fidelis
2ο Christianus populus in templo Dei sciuper. el
ubique inhabitat : cum ab eo per totum orlhem
Christo erecta sinl templa in quibus assidue Deum
colit.

Protegar in. protectione alarum. tuarum, Simile
ést quod legimus in psalmo xvi, ibi : Et in prote-
ctione alarum tuarum vroteges. me, qua verba ibl
exposuimus.

VgRs. 6. Quoniam tu, Deus, exaudisti orationes
meas. (Quando scilicet invocavi te.

Dedisti hereditatem timentibus nomen tuum. Per
hareditatem, juxta. historizs sensum, inferiorem
hanc Jerusalem intelligit, et supernam, juxta ana-
gogen. Venite enim, inquit, benedicti Patris mei,
hereditate paratum vobis regnum ?*.

Vrns. 7. Dies super dies regis adjicies. Dies,
inquit, plurimos adjicies ad d'es vitae regis Zo-
robabel , propter summum ejus in te amorem,
εἰ propter illius summam prüdentiam. Quz se-
quuntur nou conveniunt antiquo regi Zorobabel,
seJ novo hostro Zorobabel Christo Domino secun»
dum carnem. Nam et Zorobabel, Christi tenuit fi-

c &uram, dum captivos qui in Babylone erant in

b

patriam adduxit, quemadinodui et. Christus flde-
lem populum, quí sub errore ac fallacia idolorum ,
aé demonum captivus detinebatur, in ccelum re-
duxit, ubi nostra erat patria. Superne enim anima
nobis omnibus a Dco data est.

Anuos ejus usque ad diem generationis et genera-
tiouis. Erunt, inquit, anni ejus usque ad ultimum
diem duarum generationum : abtiqui nimirum
populi et novi, hoc est, ad ipsam usque consum-
malionem. Eo usque enim hec atque illa οχίοιι-
delur gener:tio.

VEns. 8. Permanebit in. saculum in conspecta
Dei. Nerba bzc superiorem versiculum declarant.
Ex omnibus autem regibus qui a saeculo. fuerunt,
solus Christus vivit coram D.o ; nam etsi mortuus
sil, resurrexit. tamen post ties dies, οἱ sedet a
dextris Dei.

Misericordiam et veritatem ejus quis exquiret ?
Quis intelliget *? Vere nullus. Est enim quodea:u
misericordi:x pelagus ; adeo autem veridicus est ut
Veritas ipsa appelletur. Verum de illius misericor -
dia et veritate dictum estin psalino Lvi.

NEns. 9. Sic psallam nomini tuo in secula. Psal-
leus tibi, iuquit, ut nunc facio, in perpetuum (6
lauda2bo.

Ut reddam vota mea de die in diem. Moc est, Ut
successivis diebus adiipleam que. oollicitus sum.

623

dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum
csse. .
In finem pro Idithum psalmus ipsi David.
3 PSALMUS LXI.

]n finem inscribitur propter finem prophctiz,
qu;e in eo co.tinetur. Machabzorum enim pugnam
praicit, quain pro religione susceperunt, Et quod
ait, pro. Idithum, idem sibi vult ac si. dixisset, Ad
liithum ; ab eo. enim dcecantatus est hic psalmus.
Erat autem Jdithum princeps chori, ut in procnie
operis przdiximus. Exhortatur étiam nos Propheta
hoc psalino ad patientiam atque ad spem in Deo
eollocandam.

VEgns. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea?
ab ipso enim salutare meum. Verba hac proferun-
tur ex persona cetus Machabaorum, adversus

EUTHYMII ZIGABENI

Prcimiserat autem beatus David spe in prxce- A xa9' ἡμέραν ἐξ ἑμέρας,
Ὑτέσχετο γὰρ π,λ)λάχις £v τοῖς προλαθοῦσι φαλμοῖς
ἀξὶ ύμνεῖν τὸν θ:όν.

Elc τὸ τέἑ.ος ὑπὲρ ἸΙδιθοὺμ γα ἐμιὲς τῷ Δαθίδ.

6X

εἴτουν £v 6raoo4 Tj ἡμερῶν.

ἩλΛΜΟΣ ΣΑ’,

Eic τὸ τέ.ος μὲν, δ.ὰ τὸ τέλος τος ἓν τούτῳ

προφττείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Ἀ]αχχαδαίων
ὑπὲρ τῆς εὐσεθείας ἔνστασ.ν. Τὸ δὲ, ὑ«τὲρ 'Ιδιδοὺὶμ,
ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ἰδιθούμ. Παρ) αὐτοῦ γὰρ ἐμελῳ-
6505. Χοράρχης 65 ἣν ὁ ἸΙδιθοὺμ, ὡς
µίφῳ τῆς βίθλου τῶν Va? pov παραδεδώχαµεν. Ἔστι
δὲ ὁ φαλμὸ; οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν xol
εἰς ἑλπίδα την εἰς Osóv.

ἓν τῷ προρι-

Οὐχὶ τῷ θεῷ ὑποτα]ήσεται ἡνψυχή µου ;͵ παρ

αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν µου. Προσώπῳ τοῦ συστί-
- . - πω 4
µατος τῶν εὐσεδῶν Μαχκαδαίων ταῦτα εἴρηται

inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege - πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πξιριωµένους ἆπο

Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in-
super accommodari possunt, qui imitati fuerint il-
lorum pro virtule constantiam. Per interrogationem
vero proferenda sunt. Nonue, inquiunt, Deo potius
obtemperab'inus, jubenti non recedendum esse ab
ejiis legibus ? Certe obtemperabimus : ab illo enim
universa pendet nostra salus.

VERs. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus,
οἱ a/jutor meus, non. flucltuabo amplius. Amodo,
inquit, non timebo, tametsi aítequam in hujus-
modi calamitates. inciderem, humano inore ti-
muerim. Fluc:uationem enin. hic timorem appel-
lavit.

VrR3. 4. Quousque irruitis in hominem ? inter ficitis
omnes vos lanquam parieti. inclinato, et. macerie
impulse ? Quousque, inquit, iu infirmum hominem
eo modo impetum facitis quo irtuit quis in parie-
tem ad roinam vergentem, aut in maceriam con-
cussam ? [n ο etenim írruere solemus, ut prorsus
evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat
persepe irruisse. Deinde iis quz in medio dicta
sunt, per parenthesim a communi sensu addenda
est dietio, quousque, ut hujusmodi efliciatur sen-
tentia : Quousque vos omnes. interficitis [quousque

στΏσαι τούτους τῶν νόµων τοῦ Oto, xal τῶν πα-
τρίων ἐθῶν. ᾽Αρμόνουσι 6$ xai πᾶσι τοῖς µιµου-
μένοις τΏν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ’ ἐρφν
τησιν δὲ ὁ λόγος, ὃτι Οὐχὶ πεισθήσο µαι μᾶλλον τῷ
θεῷ χελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ;
Nai * παρ᾽ αὑτῷ Ὑὰρ χεῖται dj σωτηρία µου.

Kal γὰρ αὐτὲς Θεός (ου xal σωτήρ µου, xal

ἀντιλἡπτωρ µου, οὗ μὴ cadsv0o ἐπὶ zAsior. 0)

μὴ φ,θηθῶ ἔτι, el καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει-
Ρᾳσμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοθήθην σάλον γὰρ νῦν tiv

C δειλίαν ἐχάλεσεν.

"Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ ἄνθρωπον ; porsvere
πάντες ὑμεῖς ὡς τείχῳ κεκ.1μένῳ, καὶ gparpo
ὠσμέγῳ; Ἔως πότε ἐπεμθαίνεε ἐπ ἄνθρωπον
ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμθαίνει τις τείχῳ κεχλιμένῳ εἰς
πτὠσιν, xal φραγμῷ ἐκτετιναγμένῳ, ἵνα τέλεον
χαταστραφῶσι; Τὸ δὲ , ἕως πότε, δη)οἳ ὅτι πολλά-
κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ £v µέσῳ, ἀπὸ χοινοῦ λαμόα-
νοµένου τοῦ , ἕως πότε * οἷον, Εως πότε φογεύεῖε
πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ-
τηχότες εἰς θεόν» xol διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες
xat προκατεργασθέντες.

sanguini ac czdibus vacatis?] Propriam vero infirmitatem fatentur (paricti inclinato οἱ depulsz
waeeri se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fucrant, et. inter-

necione deleti sunt.

Ven». 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt y IA. τὴν τιμήν µου ἑδουλεύσαντο ἁπώσα-

repellere. lInimici mei, inquit, meditati sunt ut a
me a'jicerent servitutem quam in Deum habeo,
ct il!'a me potissimum re studebant spoliare quie
sumn.o mihi honori est et glorie. Nam si servo
honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis
serviat Deo?

Cucurrerunt in siti. Non. simpliciter, inquit, me
aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina-
runt. Desiderium enim sitim appellav:t. Omni au-
tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati
$unt, ut Machabzis persuaderent Deum suum
contemnere, quemadinoduin in. historia tra.lit Jo-
scplius, qui de Machabazis conscripsit.

σθαι. OL ἐχθροὶ, φησὶν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμρῦ
ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Εεοῦ, xol γυμνῶστι ταύτης,
ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, δ.ὰ ταύτην δοξαιομένῳ. d
γὰρ τὸ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ 6000 * πολλῷ
μᾶλλον τὸ δουλεύειν θεῷ.

"Ἔδραιιον ἐν δίνη. Οὺχ ἁπλῶς ἐπεχείρησον,
ἁλλ᾽ ἔσπέυσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ τοῦτο γὰρ δίψαν
ὠνέμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐχίνησαν οἱ πεβὶ τὸν
ἉΑντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῖσαι τὸν θεὸν»
ὥς φησιν Ἰώσηπος ἓν τοῖς Μαχκχαθαϊκοῖς λόγοι».

(935 COMMENT. 1N PSALMOS. (2n
T στόµατι αὐτῶν eb. lóyovr, καὶ τῇ xapóia À — Ore suo benedicebaut, et corde suo maledicebant.

αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφέμουν
µε, χολαχεύοντες * τῇ δὲ χαρδία αὐτῶν ὕθριζον ὡς
ἐχθρὸν, διὰ τὸ δ,ἀ;ορον τῆς πίστεως ’ xal τῷ φαι-
νομένῳ μὲν συνεθούλευον ὡς φίλοι" xsxpuppévo
δὲ ἡπότων ὡς ἐχθρο!.

Π1ἣν τῷ 689 ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή µου, ὅτι παρ᾽
αὑτοῦ ἡ ὑπομογή µου. Παρ) αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή
μου, xat αὐτός µοι δίδωσι τὴν Ev ταῖς θλίφεσι xap-
v:plav. Ταντα δὲ συνεδούλενον ἑαμτοῖς, εἰς εὖφυ-
χίαν ἀλείφοντες.

"Οτι abróc θεός µου καὶ σωτήρ µου, ἁἀντιλή-
πτωρ µου, οὗ μὴ μεταγαστεύσω. Οὐ pt. µετανα-
σταύσω ἀπὺ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βα-
σιλέως ᾿Αντιόχου.

᾿Επὶ τῷ θεῷ τὸ σωτήριέν µου καὶ ἡ Σέξα pov.
"Ev τῷ θεῷ κεῖται xal τὸ σώζεσθαί µε, xal τὸ δο-
ἀάνεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ᾽ ἀνθρώπῳ. "Il ἓν τῷ θεῷ ἔχω
καὶ την σωτηρίαν, xal τὴν δόξαν, xal οὐκ iv ol -
δήτινι ἄλλῳ πράγματι.

Ὁ θεὺς τῆς βοηθείας (ου. ') θεὸς 6 βοηθός
μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὶν ὑφ) ἡδονῖς τῶν περ! αὐτοῦ
λόγω».

Ka! ἡ &12lc µου ἐπὶ τῷ θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν,
ἑνηδόμενοξτε καὶ παῤῥησ.αζόψενοι * εἶτα xal τοὺς
ἄλλους ἐἑγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλου, iv τῷ
λέγειν *

Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero
contemnebant, quod alteram fidem sectarer : et
palam quidem consilium suum mihi impertiri vide-
bantur, οἱ mecum eadem sentire ; secreto tamen
veluti inimicissimi, fal'acias componebant.

Vgns. 6. Verumtamen Deo. subjecta. esto, anima
mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est
patentia : quia inter calamitates mihi constan-
tiam prestat. Hxc autem mutuo inter se consilia
agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter
alterum excilantes.

Vens. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva-
lor meus, et adjutor meus, non recedam. Α servi-
tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam 66-
Scivero,

Vgns. 8. [n Deo salutare meum et gloria mea,
In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et
gloriam consequar, et non in.hominibus, Vel,
in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia
iu re.

Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo-
cant «nim eum saepius pre sumna voluptate,
quam ex sermonibus de eo babitis consequeban-
tur.

Et spes mea in Deo. est, Eamdem, ob summatu
laiitiam, sententiam repetunt, palam ac libere
spem ia Deo suam profitentes. Alios przeterca ad
sui :inulationem excitantes, addunt :

'EJAaícats ἐπ᾽ αὐτὺν, πᾶσα συναγωγὴ Aacr, ((. VERs. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo-

ἐχχέατε ἐγώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι
ó Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς
δείσεις. ᾿Εχχεῶ γὰρ, Φφησὶν, ἐνώπιο» αὑςοῦ
τὴν δἐησἰν µου. Ἡ γὰρ εἰλικρινῆς δέησις ix µέσης
χαρδίας εἴωθεν ἁποπέμπεσθαι,. Εκχέατε δὲ εἶπεν,
ὅτι ῥεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ,
Κενώσατε ἑνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας χρυπτὰ
πάθη δι ἑξομολονήσεως.

η 1ἡν' ιιάταιοι οἱ vlol roy ἀνθρώπων. τὸ zy,
ἄνω μὲν περιττὺν χεῖται ' ἐνταῦθα δὲ τὸ ἆ.ἱηθῶς
ἁποστμαίνει. Παραινέσας Υὰρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι ol
πονηροὶ οὐ πειαθήαονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως

rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam
Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco p:e-
ces atque obsecrationes intelligit ; unde alibi ait:
Effundum coram eo oraticnem eam ??; sincera
etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci.
Effundi autem dicuntur preces, eo quod sermo
effüuuere quodanimodo. videtur ab ore. Vel aliter :
Educite atque evacuate coram eo occultos cor-
dis vestri affectus, sinceram agentes confessio-
nem.

Vans. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio
verumtamen superius quidem superflua jacet, sed
hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim
admonuerit Propheta universum humanum genus

»átatol εἶσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ µαταίοις πονοῦντες. D quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos

Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον xai ἄχαρπον.

homines sibi obtenperaturos non. esse, sententiam

adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt (ilii hominum, veluti. qui in vanissimis rebus per:
verse operantur, Vanum autem est quod inutile est et infructuosum.

ψευδεῖς οἱ vlol τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ
ἁδικῆσαι. Ὑευδεῖς εἰσιν £v ταῖς διαχρίσεσι. Ταύτας
γὰρ χαλεῖ ζυγούς. Δ.έφθορε αὐτοῖς, φπσὶ, τὸ χρι-
τήριον. ᾿Ανθαιροῦνται γὰρ τῶν ἑστώτων τὰ ἄστατα,
καὶ τοῦ χαλ.ὺ τὸ χαχόν. ΒΨευδεῖς δέ εἰδιν, ὥστε
ἁδιχῖσαι ᾿ ἁδιχοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαντοὺς, &mo-
οτεροῦντες τῖς ἀρετης ᾿ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς
πάντας μὲν τοὶς πονηροὺς, μάλιστα δὲ τους περὶ
τὸν ᾿Αντίοχον, ἁἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τοὺς
Ἰουδαίεν".

3? psal, CxXLI, o.

Mendaces filii hominum | in. stateris, ut. injuste
agant. Mendaces sunt in eorum judiciis, Per state-
ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta cst in
eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim eligunt
pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men-
daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afliciant.
dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos
omnes in universum tangit, sed pricipue Antio-
clium et socios, qui ob avaritiam Judzis injurium
inferebant.

621

EUTHYMII ZIGABENI 623

[psi ez vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, À Αὐτοὶ ἐκ μιαταιύτητος ἐπὶ εὁ αὑτό. Ἔκ µαταιο-

hec est ob vanitatem, ipsi eadem sentíunt, ul
injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun-
tur, eadem ducti vanitate.)

VERs. 114. Nolite sperare in injustitia, et ín rapinas
nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes
homines in universum, et divitias injustitiam appel-
lat (14), eo quod ut plurimum ex injustitia pro-
veniant, Quod vero ait : et in. rapinas , praepositio,
in, est superflua, ut sensus sit : Rapiuas ne con-
cupiscatis. |

Divitie si fluant, nolite cor apponere. Si diviti:e,
inquit, ab his ad illos wansferantur, ut persepe
accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu-
ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo
affigere eis cor vestruni, ut studiose eis incumba-
tis. Qu:edain vero exemplaria habent : Nolite corde
apponi, ac si dicat : Nolite ex toto corde atque
animo eis prorsus inhzrere.

Vgn«. 13. Semel. locutus est Deus ; duo hec audivi,
quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia.
Verba hec nonnulli de Dei sententia dicta esse
intellexerunt, et sengum esse , quod simul cum
minatoria Dei sententia una semper auditur illius
comminationis solutio, Hac etenim ratione Deus
comminatur, ut commutato delinquentium propo-
sito nullus ininig amplius relinquatur. locus (15).
Aut bac potest esse interpretatio: Potest autem qui
semel loquitur plura eodem sermone proferre. οἱ

sermonis series plura continere (16). (Quocirca due C

haec, qu:e se audisse asserit Propheta, a4 eumdem
debeut sermonem referri, quem semel, lioc. est,
una quadam vice Deus locutus est.) Tametsi hzc
dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro
constanter . Deus, inquit, constantissime mihi per
sanctum Spiritum locutus est. Quzenam autem sint
duo hzc, postmodum declarat dicens quod solus
Deus potens est, et quod solus misericors. Quo

τητος ὀμονοοῦσιν, ὥστε ἁδιχεῖν.

Mt ἑἐλπίζετε ἐπ᾽ ἀδιχία», καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ
ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπευς ποιεῖται τὴν
παραίνεσιν Δαθίδ’ ἁδικίαν γὰρ λέγει τὸν EG ἆδι-
χίας πλοῦτου. Ti δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα . περιττὴ ἡ
πρόθεσις, ἵνα ᾗ * Καιᾶρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε.

Πλοῦτος ἑὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. ΕἙὰν
µεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐχείνους ὡς ῥοώβη
φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, f) ἀπ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ
προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν χαρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν
αὐτῷ τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράγων καρδίας Υράφουσιν,
ὃ ξηλοῖ ὅτι Mi, πρόσχεισθε αὐτῷ Ex. καρδίας, ἤγουν
ὁλικῷς.

"Aaat é&JAdAncev ὁ θεὸς. δύο ταῦτα fjxovca,
ὅτι τὸ κράτος τοῦ θεοῦ, xal cov, Κήριε. có Asoc.
Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ἑνενόησαν, ὅτε
τῇ ἀπειλητιχῇ ἀποφάσει τοῦ θ3οῦ συνδιαχούεται
πάντοτε xal λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ.
ἵνα µεταθληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων uj Ὑένη:
ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη *
Ἔσιτι xal ἅπαξ λαλήααντα περὶ πλειόνων εἰ-
πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης * ἡ
δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεχτιχἠ. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ
ἆπαξ, ἀντὶ τοῦ βεδαίως λαθεῖν. ΒῬεδαίως, vnoiv..
ἑλάλησέ μοι διὰ REO ἁγίου Πνεύματος ὁ θεός. Tiva
δὲ εἰσι τὰ 500 ; "Ost µόνος χρατσιὸς ὁ θ2ὸς, χαὶ
ὅτι µόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; "Οτι
δυνατές ἐστιν ἁπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν .
ἑ)εῖσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν χρατα:ὸς, qo6n-
θῶμεν ' ὡς ἑλεήμων ὂξ, προδράµωμεν * void à
καὶ ἁπλῶς τὸ, ἸἙΕ.άησε. Πολλάχις γὰρ τοιφύτα
πρὸς Μωσῆν εἴρηχεν, ὥστε ἀναγγεῖλαι τῷ Aat.

sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, εἰ
qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum- con-
fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo ο locutum
esae ad Moysem ; hujusmodi enim sententiam s:epenumoero ab eo Moysi dictan. legimus, ut. eam populo
annuntiaret.

Quoniam tw reddes twnicuique. secundum opera D "Ot σὺ ἁποδώσεις ἑκάστῳ χατὰ τὰ ἔργα αὖ-
sua. Tu epim futuro judicio condigna unicuique τοῦ. Σὺ γὰρ iv τῷ HEROUM κριτηρίῳ ἁπο-

pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu
mala.
Psalmus ipsi David cum esset in deserto Judae.

PSALMUS LXI.
Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser-
tum. quod Siccitatis dicitur, seu Squalloris, ubi
hunc psalmum composuit : quo et summum omni-

νείµῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν fj
χαχῶν.
VaApuóc εῷ Δαθὶδ ἐν τῷ εἶναι αὑτόν ἐκ τῇ ἐρήμῳᾳ
| τῆς Ἱουδαίας.
ΨΑΛΜΟΣ 58’.
Φεύγων ὁ Δαθὶὸ τὸν Σχοὺλ, χατέλαθε τὴν ἔρημον,
τὴν Ἰεγομένην Αἀχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ-
ταξε ψαλᾳὸν, διδάσχων, ἁποῖον εἶχε πρὸς Θε»ν ἔρωτα,

Varie lectiones.

(14) Minus recte. Grace : [njustitiam | appellat
aivitias injustitia partas.

(45) Non videtur interpres vim textus assecu-
«us essc. Graece habetur : Ne eveniant que mina-

(«3 est.

(16) A4 verbum : Potest a, q.s. l. de pluribus ἆ- -

cere. Semel enim ad universum sermonem refertur :
serio vero varia complectitur ;; eztera interpretis.

629

COMMENT. IN l'SALMOS,

(9)

καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδ.ωχύντων À bus amorem declaravit, quem erga Dium habcbat,

αὐτόν * ἵνα xal ἡμῶν πρὸς thv οὕτω διαχειµένων
ἐν τῇ ἑρημίαᾳ τῶν ἡδέων, ὁλοθρεύωνται o? τε ὁρατοὶ
καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν..Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων,
ἐν τῇ ἑρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας Ὑράφουσιν. Εἰ-
χὸς δὲ τὴν ἔρημον ἑχείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἴδου-
µαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι µέρος τῆς
Ἰουδαίας.

θεὸς, ὁ Θεός µου, πρὸς σὲ ὀρθι/ζω. Ποὺς σὲ
v ὄρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. ᾽Αγυπνιζόμενος γὰρ,
πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου
καὶ ἔργου τὴν πρὸς ak ποιούµενος ὁμιλίαν, xal
νι σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι-
είς.

᾿Εδίψησέ σοι ἡ ψυχή µου. Διὰ τοῦ δίψους,
την αφοδρότητα τῆς ἀγάπης ἡἠνίξατο. Είρη-
ται δὲ περὶ τούτου iv τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα
Ψαλμοῦ.

Ποσαπλῶς ἡ σάρξ µου. Τὸ ποσαπ.λῶς, ποσα-
χῶς ἑξέδωχεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα-
xoc σοιεἰς ἀγάπην ἐγώ. Woyhy γὰρ ἑαυτοῦ χαὶ
σάρχα ἑαυτοῦ ἁδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, χατὰ πε-
ρίφραπιν’ διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ
€) ὑπερθαλλόντως εἰσάγεται.

Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἁδάτῳ, xal ἀν ύδρῳφ. Οὕτω δὲ
ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἑἐρήμῳ ὢν, ὥστε τὸ ἁπαρηγόρη-

et persecutorum suorum pariter ruinam pr:dixit,
docens , quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj-
litate voluptatum erga Dcum àffectis, destruentur
ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi.
sibiles inimici. Quxdam vero exewplaria habent,
in deserto Ιάμπιαι ; verisimile est autem deser-
tum illud antea ldumx:e. regionis fuisse, οἱ deinde
Judz:e partem. effectum esse. -

Vegns. 9. Deus, Deus meus, ad (ie de mane surgo.
Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum
et mane diei diceris. Experrectus enim a somno
statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa-
lionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo,
quibuscunque aliis rebus οἱ negotiis praepono, et
pro totius diei primitiis tibi offero.

Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis
velhewmentiam significat, do qua dictum est in
psaluio xL1 (in tertio versiculo).

Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam
muliipliciter, 'Theodotion transtulit, quum scepis-
sime, hoc est , assidue. Tibi, inquit, assidue inten-
tus in tui dilectionem feror. Per carnem enim
suam el per animam suam circumloquendo
seipsum passim intelligit. Dictio autem , quam
multipliciter, Àmmensitatem denmunstrat dilectionis.

Vgns. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa.
In lioc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me

τον toU παρόντος τόπου τὸν πρὸς cé µου πόθον οὐκ C gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat

fiusupev.

Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην
σοι ἐν τῇ σχηνῇ, ὅτε ἑλάτρευον, ὡς ὁ Ὑόμος πᾶσιν
ἐχέλευεν ΄ ταύτην γὰρ ἅγιον χαλεῖ - οὕτως ὡς ἔχω
νῦν, Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐχεῖ εὐχόμενος xat ἐνταῦθα,
ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσι».

Tov ἰδεῖν civ δύναμἰν σου καὶ τὴν δόξαν σου
Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ
τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς µου * τὴν δὲ δύξαν oj, ἐν
τῷ πάντας δοξολογΏσαί σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς ci;
σὲ ἐλπίζουσιν.

. "Ott κρεῖσσον τὸ ÉAsóc σου ὑπὲρ ζωάς. Zw;
λέγει τοὺς τρυφηλοὺς βίους xai τὰς ἀπολαυστικὰς
διαίτας. Κρεῖασόν pot, φησὶν, £v ἐρήμῳ ἑλεεῖσθαι
παρὰ coU, ἓν τρυφῇ καὶ ἁπολαύσει τῶν ἀνθρωπί-
νων ἡδέων διάγχειν.

Τὰ χείΊη µου ἐπαιγέσουσί σε. M. τοῦτο κ.ὶ
ὑμνήσω σε.

Οὕτως εὐ1ογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ µου. Οὕτως ὡς
vüv, πουτέστιν αἱλικρινῶς, τηυτέστιν͵, ἐδ ὅλης ψυχῖς.

Ἑκ τῷ ὀνόμωτί σου αρῶ τὰς χε]ρᾶς µου. Ei;
δὲ µόνον ἐχτενῶ τὰς χεῖράς µου. Ἡ τὸ σὺν ὄνομα
ἐπιχαλούμενος Ἀχτενῶ αὐτὰς, xal οὐχ ἕτερόν τινα
τῶν ἁπάντων.

solatio, meum erga te desiderium. minime immi-
nuat.

Sic in sancto apparui tibi. Που pacto dispositus
apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat,
colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta-
bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est :
quod in tabernaculo, et nunc in deserto, zequalem
erga Deum affectionem et benevolentiam conser-
vavit.

Ut viderem. virtutem tuam. et gloriam tuam. lloe
autem facio ut virtutem ac potentiam (uam vi-
deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos
spero : et similiter, ut videam gloriam tuam, dum
emnes te glorificant, quod adjuves sperantes
in te.

Vegns. 4. (Quoniam melior est misericordia tua
super vitas, Vitas deliciis deditas dicit et volupta-
tibus. Prestat, inquit, ut in. deserto tuam conse.
quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu-
ptatibus humanis degam.

Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego te
laudabo.

VgRs. 5. Sic benedicam (e 1n vita. mea.Sic, ut
nunc facio , sincere nimirum atque ex tota
anima.

In nomine tuo levabo manus meas, Ad te unum,
inquit, manus meas extendam. Vel, invocato tuo
nomine eas extendam;, et nullum aiiud poscam
auxilium.

63] EUTHYMII ZIGABENIE (33

V&Bs. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ami- Α

mu mea. Eo pacto, quo adipe quis repletur οἱ
pinguedine , eodem opto, ut anima mea tua
repleatur nüsericordia. De ea etenim sermo
erat.

Ei labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de
citero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo,

VrRs. 7. Si memor eram tui super stratum meum,
in matutnis meditlabar in le. Si memor tui sum
cubans in lecto, in matutinis etiam medi!or in te,
hoc est, invenior cogitare de te; et sensus est,
quod memor Dei erat, ct eim somnum eaperet,
et rursus cum expergefleret, ita ut somnus Dei
memoriam minime interciperet. Optimum est igi-
tir, ut qui somnum vult capere, eum Dei memoria
id faciat, quze pravas ac turpes solet imaginationes
avertere. Immutatum est autem teinpus verborum :
Memor eram, e meditabar, pro Memor sum, et me-
ditor.

Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio
quia te unum adjutorem habeo : et deinceps a!'iud
mihi opus non esl, quam ut (ui memor sim.
Cetera enim omnia, et superflua reputo, et iuu-
tilia.

Vens. 8. Ei in protectione alarum tuarum ezsul-
tabo, De alarum protectione diximus in psal-
mo στι.

Adhasit anima mea post te. Desiderii nimiram
vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli
nusquam possit,

Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco prz-
dicere incipit auxilium sibi a Deo przstitum,
Saulisque ac exterorum inimicorum interitum.

Vrns. 10. fpsi vero in vanum quesiverunt animam
meam. Cum auxilio mihi sit Deus.

Introibunt in inferiora terre. Mortui etenim de-
scendent in infernum.

εαν. 11. Tradentur. in maus gladii, Dixit cos
interituros ; nuncet mortis genus narrat. G'adium
autem metaphorice manus habere (finxit, ut illius
ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui
quasi mauu quadam illos appreheusurus atque
adacturua sit).

Partes vulpium eruut. Ubi, inquit, occisi fuerint,
vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera.
Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a
fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed
4 pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo-
sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi

Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἑἐμπ.ησθείη v,
ψυχή µου. ΄Ὥσπερ ix στέατος xal λίπους ἐμπιμ-
πλᾶταί τις * πιαντικὰ γὰρ ταῦτα * οὕτως ἐμπλησθρέη
ἡ φυχἠ pou τοῦ ἑλέους σου. Περὶ τούτου γὰῤ fjv €
λόγος.

Kal χεί.Ίη d yaAJidcsoc αἱνέσει tó etópa µου.
Kai λοιπὸν ἐν χείλετιν ἀγαλλιωμένοις aivé3o) G8.

El ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνῆς µου.
ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμε.]έτων εἰς σὲ. El ἓν στρωμνῖ,
κείµενο; μνημονεύω σου, &v τοῖς ὄρθροις μελσετῶ εἰς
ob, τουτέστιν, εὑρίσχομαι λογιζόµενος περὶ σοῦ. Λά-
γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς σῆς µνήµης ὑπνῶν, μετὰ τῆς
αὐτῖς πάλιν ἀφυπνίζομαι, xai οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διαχόπτε:
ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ θεοῦ
µνήµτς ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλετὲ-
xaxov. Ἑνήλλαχται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μγημογεύω.
καὶ τοῦ με.λετῶ.

"Οτι ἐγενήθης βοηθός µου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι

'αὶ µόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὗ γρεία μοι ἔτε-

póv τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα xal —
ἀνόητα.

Καὶ iv τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου dall
σοµαι. Περ. τῆς σχέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἓν
τῷις φαλμῷ.

Ἐχο.1.1ήθη ἡ νυχή µου ὀπίσω σου. ἘΕδέθη τῷ
δεσμῷ τοῦ πόθο» σου, Χατόπιν σοωὸ, ὡς proi ποτε

C χωρισθῆναι τῆς µνήµης σου.

Εμοῦ ἀντε.Ἰάδετο ἡ δεξιά σου. Ἐντεῦθεν προ
φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοῄθειαν, τῶν. δὲ περὶ
Σαοὺλ ἐἑχθρῶν αὐτοῦ ἀπώχειαν.

Λὐτοὶ δὲ εἰς μιάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν gov.
ὁ γὰρ θεὸς βοηθαῖ µοι.

Εἰσε.1εύσονται elc τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Ano-
θανόντες χατελεύσονται εἰς ἁδην.

Πιραδοθήσονται elc χεῖ]ρας ῥομφαίας. Εἰπὼν
ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει xal τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ
ῥομφαίας εἶπε μεταφοριχῶς, διὰ τὸ ἄφυχτον τοῦ
ξίφους.

Μερίδες ἆ.λωπέχων ἔσοκται. Ἀποαφαγέντας
αὐτοὺς αἱ ἁλώπεχες sig θ2ίνην διαµερίαονται. "fi
ὅτι οὐδὲ γενναῖοι «ούὐτους διαφθεροῦσιν ἔχθρ.],.
ἀλλ᾽ εὐτελεῖς χαὶ ἀσθενεῖς χαὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὸρ
ἡ ἁλώπῆξ ' τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγµατα ἔσον-
ται. Αἰνίττεται δὲ ταὺς παροίχους ἀλλοφύλους.

itaque, inquit, inimicis dilaniobuntur; οἱ Palwstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus

Saul cum filiis, atque exercitu trucidatus est).
Vgns. 12. Rer vero laetabitur in. Deo. Scip-um
regem appellat, veluti divina sententia jam unctum
in regem. Lxtabitur autem non in eorum morte,
quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac
plangens ; sed l:etabitur in Deo, qui liberavit dili-
gentes se. Per regem etiam hoc in loco (17) quem-

'0 δὲ βασιϊεὺς εὑφρανθήσεται ἐπὶ τῷ 8&9.
Εαυτὸν λέγει, à; 8560 ψήφῳ χεχρισµένον. Εύφραν-
θήσεται δὲ, οὐχ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς xal
ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ χοπτόµενος, ἀλλ᾽ ἐπὶ
τῷ θεῷ, ὣς ὀνσαμένῳ τοὺς ἀγοπῶντας αὐτόν.
"H βασιλέα μὲν νοῄσεις τὸν κχαταχυριεύοντα τον

Varie lectiones.

(17) Graece obscurius : Aut. regem quidem intet-
lic: qui cupiditatibus dominatur, laudandum vero

(quod ad sequentem versiculum pertinel) qui pol-
licetur Deo, etc.

633
παθῶν, ἑπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ
Θεῷ, τοι τῷ θεῷ τὸν ἑνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε-
vov xal βεξαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων,

COMMENT, IN PSALMOS,

634
libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni-
bus propriis dominatur. : juxta. quem sensum
expone sequentem vers'culum : quod illi etiam

lauiandi sunt, qui juraverint in. Dco, | id est, qui vitam Deo pollicentur virtute preditam, et qui

quod polliciti sunt, operibus confirmant.

Ἐπαινεσθήπεται πᾶς ó durior ἐν αὐτῷ. Ἔθος
, fv ἓν τῷ βασιλεῖ ὀμνύειν, οἷον, Mà τὴν σωτηρίαν
τοῦ ῥασιλέω:. ᾽Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαοὺλ, ἑκαχίζετο
καὶ ἐχινδύνευσεν, εἴ τις ἑτόλμησεν ὀμνῦναι dv. τῷ
βασιλεῖ Aa616 * μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον
ἐπγνεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν,

"Ott ἑνεμράγη στόμα .Ίαλούγτων ἅἄδιχα. ἍὮν-
topi! τῷ θανάτῳ' λαλούντων δὲ ἄδιχα χατ αὖ-
τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν xal διασύρε:ν αὐτὸν, καὶ
ἐν τῷ ἑντέλλεσθαι ἀλλέλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον :
ἀλλ᾽ οὕτω μὲν xal ἐπὶ τὼν ὁρατῶν ἑχθρῶν : ἐπὶ δὲ
τῶν ἁοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα
τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Tápzaoov* φησ) Υὰρ Πέτρος ὁ
ἀπόστολος,ὂτι Ὁ βεὸς αὐτοὺς cap ταρώσας παρέδω-
κεν εἰς χρἰσιν ' λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα-
pov * ῥομφαίαν δὲ νοῄσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν.

Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos
fuit ut jurare»t pen reges, veluti : Per salutem, aut
caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei
fuisset, qui per David? regis salutem jurasset.
Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus οἱ
benevolus, qui per David regis salutem jura-
verit.

Quoniam obstructum est. os loquentium injusta.
Morte nimirum obstruetum est ος hominum |ο-
quentium injusta adversus ipsum David, cum
calumniarentur, eique detraherent, atque invicem
de illius morte tractarent. Et hzc quidem expo-
sitio ad visibiles inimicos pertinet. Creterum de
invisibilibus simili modo exponi potest ; verum
«uod hic legimus : Jntroibunt. in, inferiora terre,
lunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia,
ut dicit apostolus Petrus **, missos illos Deus

tradidit in Tertarum ad judieium, Tartarum vero sub terra esse dicunt. G/adium etiam tunc. expones,

pro supplicio.
Elc τὸ τέΊος WaApuóc τῷ Aa6/0,
T'AAMOZ SI*.

Καὶ οὗτος ὁ φαλμὸς τῆς αὑτῆς ἔχεται ὑποθέσεως.
Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν
ἐπιδουλὰς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγὴν,
ὃς ἕνεχεν Elc τὸ τάΊος ἐπιγέραπται,

Εἰσάκουσον, ὁ θεὸς, τῆς προσευχῆς pov ὃν
τῷ δέεσθαἰ ua πρὸς σὲ, ἀπὸ φέδου ἐχθροῦ &Ea-
«τοῦ τὴν Ψυχήν µου, σκέπασόν us ἁπὸ συσερο-
φῆς πονηρευοµέγων, ἀπὸ π.1ἠθους ἑργαζομένων
ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῃ ' σωστροφὴν δὲ λέχε;,
τὸ σύστημα xal τὸ σύνταγμα.

Οἵτινες ἠκόγησαν ὡς ῥομφμίαν τὰς γλώσσας
αὐτῶν. Ei; τὸ ῥᾳδίως συχοφαντεῖν xal σχευά»ειν
ἐπιδουλάς. "Έοιχε δὲ ὁ λόγος τῷ, Kal ἡ γάῶσσα
αὐτῶν, µάχαιρα ὀξεῖα , περὶ οὗ εἴρηται iv. τῷ vc*
qa) ydp.

"Erétswar εὐξον, πρᾶγμα πικρὺ», τοῦ xazaco-
ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἅμωμον. "ΛΆμωμον λέγει
τὸν ἀθῶον, εἴτηυν ἑαυτόν. Καθ’ ὑπερθατὸν δὲ ἡ
αύνταξις, olov, Ηὐτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε χατα-
τοβεῦσαι àv τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτινν, ὅπερ ἑστὶ
πρᾶγμα πικβὸν, τουτέστι χαλεπὸν,ἡ δολερόν᾽ λέγω δὴ
τὸ ἐν ἀποχρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον * τόξον
δὲ αὐτῶν sity γλῶσσαν αὐτῶν χαλεῖ: ῥομφαίαν μὲν
Yàp εἶπεν αὑτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν,
τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόῤῥω βάλλουσαν. "Ex τοῦ προ»
φανοῦς Υὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσχευάζοντο,

In finem Psalmus ipsi David.
PSALMUS LXIII.

flic psalinus eamdem, quam praecedens tractat
materiam. Easdem beatus David inimicorum insi-
dias carpit, et ab eis se liberandum przdicit , atque
ideo etiam In finem inscribitur.

Vzens. 2,5. Exaudi, Deus, vocem meam, dum oro
ad te : a timore inimici eripe animam meam, protege
me a conventu malignantium, a multitudine operan-
tium injustitiam. Per conventum, congregationem,
atque ordinem militum intelligit, Cztera vero per
se clara sunt.

VER: 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas
suas. Ut de facili nimirum calumniari possent ct
contexere insidias. Et similia videntur bac verba
lis qua vidimus in psalmo Lvi : Lingua eorum gla-
dius acutus.

Intenderunt arcum suum, rem amaram, ut sacit-
Lent in occultis immaculatum. lnmaculatum dixit,
pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem
lit per hyperbaton, hoc modo : l'araverunt arcum
suum, ut latenter sagittarent. iumocentem homíi-
nem, et amaram rein, hoc est g1avem ac molestam
esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo-
sitive enim id dictum est, et per parentliesim);
grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in
occulto ssgittis quempiam impetat, qui sibi nibil
cavet (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam

et gladium appellavit , veluti que proximum adeo ledit, ut pene interimat : et arcum similiter, quia
de longe ferit. In. aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter

ala conspirabant.
** Η Petr. 1, 4.

Varie lectiones.

48) Subaukdi νοῄσει;.
it Ad verbum ; Quod quidem amarum est, hoc

est grave. ac dolosum, nimirum in occultis sagittare,

cum pracaveri non possit.

635

Statim, inquit, nec priecaventem eum sagitlabunt,
nullam, aut Dei iram, aut humani juris legem ti-
ientes.

Stabiliverunt sibi sermonem pravum. Pravum in-
sidiarum consilium sequi decreverunt, ut omnino
perficiendum.

Vrns. 6. Narraterunt. ut absconderent laqueos.
Symmachus reddidit : Consuluerunt. Consuluerunt
etenim, ut laqueos absconderent ct plagas, dum
collocarent insidias.

Dixerunt : Quis videbit eos ? Quis ultor nimirum,
aut vindex illius erit, quem occidere conantur ?
ac si dicant : Nullus hujusmodi vindex eos vi-
debit.

Vens. 7. Scrutati sunt iniquitatem, Perquisiverunt
iniquitatem, ut ea uterentur.

Defecerunt scrutantes scrutinia. ας est, defati-
gali sunt, querentes dolosas artes et struentes in-
sidias.

Vgns. 8. Accedet homo, et cor profundum, et
exaltabitur Deus. Àd pravos istos talia. molientes
accedet homo aliquis, illorum pravitati adversum
me inserviturus : et homo iste erit cor profundum,
lioc est, magni ac profundi consilii et vergentis ad
malum. Nam et profunda inveniuntur ad m:laum
consilia. Cum vero apparuerit hujusmodi hominem
consilium suum non posse perficere, tuuc ma-
gnificabitur Deus, qui comprehendit sapientes in

a-lutia eorum **, qui inefficaces fuisse ostendet €

eorum insidias. "Verisimile e«t autem aliquos
fuisse -qui ut iuímicis gratificorentur, accesserint,
et operam suam adversus justum polliciti sint.

Vens. 9. Sagitta parvulorum, facta. sunt. verbera
eorum. Inefficaces nimirum. Hujusmodi enim sunt
parvulorum ietus. Vel etiam, propter percutien-
tium infirmitatem. Per verbera autem hic afflictio-
nes intellige.

Et infirmate sunt contra eos lingue eorum. ler
linguas ipsas intelligit. calumnias et conspiratio-
nés, que per linguam contexuntur. Hzc etenim
sunt lingux opera. Infirmat:e igitur sunt lingue
eorum in eis : nequeuntes scilicet aliquod amplius
facere.

Vgns. 10. Turbati sunt omnes qui videbant eos.
li, inquit, qui tales ac tantos liomines conatibus
suis omnibus frustratos viderunt, non mediocriter
perturbati sunt.

Et timuit omnis homo. Omnis homo qui cos vi-
derat, in se ipso conterritus est, cognoscens quod
Deus eorum omnium vindex esset, qui injuria op-
primerentur.

Et annuntiaverunt. opera. Dei. Et alii miracula
omnia annuntiaverunt, quae propter me Deus ope-
ratus est.

*! Job. v, 15; { Cor. n, 19.

EUTIIYMII ZIGABENT

VEns. 5. Subito sagittabunt eum, et non timebunt. A

656

Ἐξάπινα κατατοξεύσουσιν αὐτὸν, xal οὗ φο-
6ηθήσονται. — Ἑξάπιγα μὲν, ἆ /τὶ τοῦ,αϊφνιδίως,
μὴ προῃσθημένον ’ οὐ φοθηθήσονται δὲ, οὔτα «hv
παρὰ Θεοῦ ὀργὴν, οὔτε τὴν παρὰ ἀνθρώπων κατά-
γνωσιν.

᾿Εχραταίωσαν ἑαυτοῖς «Ἰόγον Δονηρον. Ἑχύρω-
σαν παρ αὐτοῖς τὸν λόγον τῆς ἐπιθλυλῆς, ὡς βε-
θαίως ἀποτελεσθησόμενον.

Διηγήσαντο τοῦ χρύψαι παγίδας. — Εἰσηγή-
σαγτο, ἑξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεθούλευσαν γὰρ,
ὥστε χρύψαι θφρατρα, kv τῷ χαθίσαι λόχους.

Εἶπαν * Τίς ὄψεται αὐτούς; Τίς ὄψεται αὐτοὺς,
ἔχδ.κος τοῦ ἐπιθουλευομένου ; ὅ ἐστιν, οὐδείς.

Ἐξηρεύγησαν ἀνομίαν. Ἐκήτησαν ὥστς χρί-
σασθα: abf).

Εξέ.ιπον ἐξερευν ῶὤρτες ἐξερευνήσεις. Ἠτόνη-
σαν ζητοῦντες ζητήσεις δολερὰς, xal μηχανώμενοι
μηχανάς.

Προσε.εύσεται ἄνθρωπος, xal καρδία βαθεῖα,
xal ὑψωθήσεται ὁ θεός. Προσελεύσεται αὑτοῖς
μηχανωμένοις ἄνθρωπος, ὑπηρετήσων χστ᾽ ἐμοῦ τῇ
πο.ηρἰα αὐτῶν. Καὶ οὗτος ἔσται καρδία Basta.
τουτέστιν, βαθυγνώµων, ἀλλ᾽ ἐπὶ χαχῷφ. Ἔστι γὰρ
xai ἐπὶ καλῷ (20) βαθυγνώµων’ καὶ μηδὲ τούτου
ἀνύοντος, ἔτι µεγαλυνθήσεται ὁ ὁρασσόµενος τοὺς
σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, xal δειχνύων ἁπρά-
τους τὰς ἐπιδουλὰς αὐτῶν. Eixb; Υάρ τιναςν
χαριζοµένους τοῖς ἐχθροῖς, προσιέναι χαὶ ἑπαγ-
γέλλεσθαι χατὰ τοῦ διχαίου.

Béloc νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πηγα. αὐτῶν.
Ανενέργητοι * τοιαῦται γὰρ αἱ παρὰ τῶν νηπίων
βολαί. Ἡ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν βαλλόντων. Πληγὰς
δὲ λέχει, τὰς καχώσεις.

Kal ἐξησθένησαν ἐπ αὐτοὺς αἱ γὰῶσσαι αὗὖ-
τῶν. Γλώσσας χαλεῖ τὰς αυκοφαντίας χαὶ συσχευὰς,
al διὰ γλώσσης ῥάπτονται, χαὶ γλώσσης εἰσὶν ἆποτε-
λέσματα. Ἐξησθένησαν οὖν ἐπ αὑτοῖς, μηδέν τι
πλέον ἀνῦσαι δυνάµεναι.

Ἑταράχθησα» πάντες o! θεωροῦττες αὐτούς.
Ἐθορυθήθησαν οἱ θευροῦντες τοὺς τοιούτους χαὶ
τοσούτους τῶν ἐπιχειρημάτων ἀποτυγχάνοντας.

Καὶ ἑφοδήῦθη πᾶς ἄνθρωπος. Πᾶς τῶν θεωρούν-
των αὐτοὺς ἐφοδήθη xa0' ἑαυτὸν, Υνοὺς, ὅτι Ó θ.ὸς
ἑχδιχητής ἐστι τῶν ἁδικουμένων.

Καὶ ἀν ἡ}γειῖαν τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ. (31) ΑνΗΥ-
γειλε πρὸς ἕτερον τὰ δι’ ἐμὲ γενόµενα τέρατα.

Varie lectiones.
(20) Apparet interpretem legisse ἐπὶ xaxi pro ἐπὶ χαλῷ ad bonum.

(21) Videtur przponendum ἕτερος.

037

COMMENT. IN PSALMOS.

658

Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν Α — Ei facta eius intellexerunt. Et cognoverunt qua -

ofa motel βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ * ὡς γενόµενα δὲ
εἶπε τὰ γενησόµενα, νόμῳ προφητείας.

Εὐφρανθήσεταιδίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, xal ἑλπιεῖ
ἐπ᾽ αὐτόν. Ἐὐφρανθήσεται xal ἐλπιεῖ, βλέπων τῶν
ix ἐμοὶ χηδεµονίαν αὐτοῦ.

Καὶ ἑπαιγεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ χαρ-
0/q. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν
σχολιὸν Ev τῇ χαρδίᾳ φέροντες, olo; ἦν αὑτὸς, ὡς
τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἆγα-
θὺς Υὰρ. φησὶν, ὁ Osóc τοῖς εὐθέσι τῇ χαρδίᾳ.
Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ,
Προσε.ϊεύσεται ἄνθρωπος, ὃς, παμπόνηρος (v,
προσΏηλθεν τοῖς Σχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, xal ὑπέσχετο
πρηδοῦναι αὑτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστὺς,
φοθερά vz παρὰ τὸν xaiphv τῆς σταυρώσεως Όαυμα-
τουργήσας, xal ἀναστὰς ἐχ τῶν νεχρῶν. Αἴτε τι-
µωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἑλογίσθησαν,
δ.ά τε τὸ τῆς θεύτητος ἁπαθὲς, χαὶ διὰ τὸ ph δυνη-
ürvat ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐχεῖνοι (povzo. Πάντες δὲ
οἱ ἓν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους,
πωραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυδή-
θησαν, xai ἐφοβήθησαν τὸν Χριατὸν, δι ὃν οὗτοι
πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νωῇσει; τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως
δικαιωθέντας διὰ πίστεως * o! xat εὐφρανθήσονται
ἐπὶ τῷ Χριστῷ * τοὺς αὐτοὺς δ' ἂν εἶποις, καὶ εὐθεῖς
τῇ χαρδί1, ὡς &v τῇ χαρδίἰᾳ μὴ παρεγχλίναντας, fic
µετέχον, ὀρθῆς πίστεως.

lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura
autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe-
tiz. |

Vgns. 11. Latabitur. justus in. Domino, et spera-
bit in eo. Lztabitur et sperabit, ubi magnum Dei
siudiuin in me viderit.

Et laudabuntur omnes recti corde. Ii, inquit, qui
obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde,
qualis crat beatus David, ab omuibus semper lau-
dabuntur, veluti eis Deus przsto semper futurus
sit. Quam bonus. enim, inquit, Deus Israel iis, qui
reclo sunt. corde ** ! Quidam ea verba : Accedet
homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum
depravato esset animo, ad Christi adversarios
profectus est et pollicitus sc illum eis traditurum
esse, Verum Christus ex eo magis magnilicatus
atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad-
míratione digna miracula tam moriens, quam re-
surgens, operatus est, quz illius gloriam pradi-
cant. Nam quod supplicia sustinucrit, cjus gloria
non minuitur, cum et divinitas ipsa minime lesa
sit, et humanitatis excellentia ac nomen cjus tolli
ideo non potuerit, ut putarant. [Tec autem omnia
cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi
crucifixores tradi viderent Romanis in in-
teritum, turbati gunt, et timuerunt Christum Do-
minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum
est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos,

fideles omnes ος gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam αἱ recti corde letabun-
tir in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illo fide declinaverunt, quam semel jrofessi

sunt.
Εἰς τὸ τἐΊος Ῥα.Ίμὸς τῷ Δαδίδ.
ΨΑΛΜΟΣ EA.

Εἰς τὸ réAoc xaY οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε
τῆς ἑπανόδου τῶν ἐν Βαθυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν xal
προσώπῳ συντέταχται, xal περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν
ἐθνῶν. ΤΙ δέ ἐστι yu Apc ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ
προοιµίῳ τῆς βίθλου τῶν Ὑαλμῶν,

Lol πρέπει ὕμνος, ὁ θεὸς, ἐγ Σιών. "Ev Ew
qot πρέπει, φησὶν, ὁ Όμνος ' ἐχεῖ γὰρ λατρεύειν
προσέταξας.

Kal col ἁποδοθήσεται εὐχὴ ἑν Ἱερουσαλήμ.
ρα τὴν περὶ τῆς ἑπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη 5 ἂν
xai χατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν xal Ἱερουσαλὴμ,
ἡ τε χαθ»λιχὴἡ Ἐκχλησία τῶν πιστῷν, xal οἱ χατὰ
μέρος ναοί.

Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς pov. Τῆς περὶ Qv
ἀεὶ παραχχλῶ.

Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἢξει. Τοῦτο προφητεία περὶ
τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐχάλεσεν, $ ὡς ἀπὸ
µέρους τὸ πᾶν, f] ὡς σαρχικῶς ζῶντας. Ἡ καὶ περὶ
τῆς χαθολικῖς ἀναστάσεως 6 λόγος.

V Psal. Lxxiyp, d.

In finem psalmus cantici ipsi David.
PSALMUS LXIV.

In finem ctiam inscribitur hc psalmus, quia ca-
ptivorum reditum przdicit, qui in Babylone erant,
ex quorum persova fuit a Propheta. conscriptus.
Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in-
tcrserit. (quze omnia ad (inem suum tendebant).
Quid autem sit psalmus cantici in procemio operis
dictum est.

γεα:. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic οέ-
enim te coli debere mandasti.

Et tibi reddetur votum in Jerusalem. Vide pro-
phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per
Jerusalem, universalis fideliura Ecclesia intelligi-

D tur, et templa etiam, qux privatim erecta sunt in

variis inundi partibus.

Vgns. 9. Exaudi orationem meam. Orationem
de his rebus, pro quibus semper ad te preces
fundo.

Ad te omnis. caro veriet, Prophetia hic traditur
de solute gentium ; per carnem etenim ipsas gen-
tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi-
vebant carnaliter, Vel fortassis sermo cst de uni-
versali corporum resurrectione,

(39 EUTHYMII ZIGABENI 610

VgRs. 4. Verba iniquorum pravaluerunt. super Λ ΑΔόγοι ἀνγόμων ὑπερεδυνάμωσαν» ἡμᾶς.Λί εἰς 86h»
nos. Dlasphemis inimicorum quas adversum nos — xal εἷς ἡμᾶς βλασφημίαι τῶν ἐχθρῶν ὑπὲρ ἡμᾶς
atque adversus ipsum Deum fundunt, prevalue- ἐδυνήθησαν, τουτέστι, κατεδυνάστευσαν ἡμῶν, μὴ
runt super nos, hoc est, oppresserunt nos, cum τολμώντων ἀντειπεῖν, ofa δεδουλωµένων. "H τούναν-
non auderemus contradicere, veluti servi effecli. — z(ov* Alav ἰσχυροποίησαν ἡμᾶς θαῤῥήσαντας, ὅτι οὗ
(Et quia in Graco, pro verbo, prevaluerunt, Ι- περιέψει ταύτας ἀνεχδικήτους. Τινὰ δὲ τῶν ἀντι-
gimus, ὑπερεδυνάμωσαν ) potest id. verbum alter γράφων ὑπερηδυγάμωσαν Ὑράφουσιν, ὃ ἔστιν,
exponi, ut sensum etiam contrarium faciat, et ἀσθενεῖς ἐποίησαν ἡμᾶς.
sententia sit : Verba iniquorum vaide fortes nos reddiderunt, ita ut fiduciam prastiterint, quod
Deus hujusmodi injurias Inultas non dimittet. Quzdam autem exemplaria habent : — Verba | iniquo-
rum taíde infirmos nos reddiderunt.

Et impietatibus nostris tu. propitiaberis, "Tu, in- Καὶ ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν σὺ Ldcq. Καὶ ταῖς
quit, iis ignosces peccatis, propter qu: nos effecti ἁμαρτίαις ἡμῶν, δε ἃς ἠχμαλωτίσθημεν, σὺ συγνω-
sumus captivi, unde etiam liberabis nos. µονήσεις, xaX ἑλευθερώσεις ἡμᾶς,

ες. 5. Beatus quem elegisti el assumpsisti : ha- Μακάριος ὃν ἐξεΊέξω xal προσε.]άδου. Κατα-

bitabit in aulis tuis. Juxta sensum listoricum : σκηνώσει ἐν ταῖς αὐλαῖς σου. Καθ᾽ ἱστορίαυ μὲνν
Beatus, inquit, Judzoriin populus qui ex omnibus B Ζηλωτὸς , φησὶν, ὁ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐκχλεγεὶς λαὲς
gentibus a te electus est, et tuus. populus appella- τῶν Ἰουδαίων, καὶ ob; χρηµατίσας * Ex τῆς αἶχμα-
tir. Ex captivitate etenim revocatus, rursum cum λωσίας γὰρ ἑντίμως ἀναχθεὶς, κατασκηνώσει πάλιν
lonore habitabit in Jerusalem : quam aulas Dei — &v τῇ πόλει σου Ἱερουσαλήμ. Ταύτη» yàp αὐλὰς
esse dixit, propter celeberrimum templum quod τοῦ θεοῦ κσλεῖ, διὰ τὶν ἓν αὐτῃ περιώνυμον ναόν.
in ea Deo dicatum erat. Juxta anagogen vero, de ᾿Αναγωγικῶς δὲ αἰνίττετα, τὸν νέον λαὸν, τὸν ἐξ
novo loquitur populo, quem Dominus ex gentibus ἐθνῶν ἐγλεγέντα τῷ Χρισιῷ el; αλτρονοµίαν.
sibi in hzreditatem elegit; et per aulas, ecclesias Αὐλὰς δὲ αὐτοῦ τὰς χατὰ χώραν, ἐκχλησίας ὑπολτ-
intelligit, que ,ubique locorum Christo erectz πτέον. Νοεῖται δὲ xal περὶ παντὸς àv εὐσεθείᾳ τε-
sunt. Intelligi etiam possunt haec verba, ut unicui- λειοῦντος τὴν ζωήν. Ἐκλεγεὶς γὰρ προσλαμθάνεται
que aptentur fideli, qui pie ac religiose vivat, qui εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴῆμ, ὅπου αἱ αὖλαί claw, αἱ
electus dicetur et assumptus ad ceelestem Jerusa- µμονα) τῶν δικαίων.

lem, ubi aulz Dei sunt mansiones justorum.

Vgns. 6. Replebimur in benis domus tuc. Per Π.Ίησθησόμεθα ἐν τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ οἵκου σου.
domum Dei et inferiorem hanc, et supernam Jeru- Οἴκος θεοῦ ἡ Ἱερουσαλὴμ, f, te χάτω xal fj ἅνω, καὶ
salem intellige, et. templa, qux ubique locorum C oi xazà τόπον ναοί. Αγαθά δὲ αὐτοῦ, τὰ θεῖα δόγµα-
sunt. Bona autem. domnus Dei sacra sunt dogmata, τα, xal ὅσα πρὸς ἀἁπόλαυσιν xal τέρφιν, ὧν, qno*,
ac cslera spiritualia ac temporalia bona, quibus πλησθησόµεθα, ἐλευθερωθέντες τῆς ὃ,υλείας τῶν
írui ac delectari Deus hominibus tribuit. llis aus ἐχθρῶν.
tein. bonis replendum etiam populum Propheta asserit, simul ac. ab. inimicorum servitute fueri:
liberatus.

Sanctum est templum tuum, mirabile in. justitia. “Οτι ὁ ναός cov ἅγιος θαυμαστὸς ἐν δικαιο-
Per templum similiter et illud intellige, quod est σύνγῃ. Ναὺς θεοῦ πάλιν, ὁ &v τῇ χάτω Ἱερουσαλὴμ.
in inferiori Jerusalem, et quod in superna : et alia καὶ &v τῇ ἄνω , xal ὁ χατὰ τόπον οἶχος τοῦ θεοῦ.
etiam templa qux variis mundi locis sunt Christo — "Avtogz μὲν οὖν, ὡς τοῦ ἁγίου vabc, xat ὡς ἁγιασμοῦ
dicata, Sanctum autem templum appellat, quod πλέρης. θαυμαστὸς δὲ ἓν τῇ διχα,οσύνῃ τῶν ἔμπο-
illivs esse dicitur, qui sanctus est, et quia plenum λιτευομένων abt]. διχαίων ἀνδρῶν. Ἡ vabv θεοῦ
est sanctimonia, Et mirabile in justitia, propler λέγει τὸν Evápstov, ὃς ἐστιν οἰκητήριον Θεοῦ. Kat
justos viros, qui in eo versantur. Vel templum ἅγιος μὲν, διὰ τὴν ávvelav τῶν παθῶν * θαυμαστὸς
Dei esse intelligit viros omnes virtute praeditos, δὲ, ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ.
qui habitaculum Dei merito dici possunt : et saucti quidem sunt, ob vite munditiam, mirabi-
Jes vero ob summam integritatem ac summam justitiam.

Vrns. 7. Exaudi nos, Deus, Salvator noster, spes Ὁ ᾿ἘΕπάκουσον» ἡμῶν, ὁ θεὸς, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, 1)
omnium finium terre, el eorum, qui in mari sunt &4zlc πάντων τῶν περάτων τῆς ric, xal τῶν ἐν
procul, Est et hec prophetia de gentihus, qua — QaJ4dccm μακρά». Καὶ τοῦτο πρόῤῥησις τῆς πίστεως
crediderunt, Exaudi, inquit, tu nos, qui in poste- τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ. Ἐπάχουσον, φησὶν, ἡμῶν, ὁ
rum futurus es omnium spes. Fines autem terri Όὕστερον ἑσόμενος ἐλπὶς πάν-ων. Πέρατα μὲν οὖν
hotaines appellat qui terrze fines incolunt. Per eos — «zc γῆς ol τὰ πέρατα τῆς γῆς οἰχοῦντες * ἓν θαλάσσῃ
yero quos in mari procul esse dicit, insulanos δὲ, xat οἱ àv ταῖς vfjaot;* τὸ δὲ μαχρὰν ἑπίῤῥημά
intelligit, Dictio autem procul distantiam seu in- — £azt, σημαῖνον τὸ πόῤῥω τῆς ἠπείρου.
lervallum a terra denotat, [ Disjunct:e enim sunt
[nsule a terra contineuti.]

Vrns. 8. Preparans montes. in. fortitudine. sua. Ετοιμάζων ὄρη ἐν cq ισχύῖ αὐτοῦ. Περὶ τῆς του

661

COMMENT. ÍN PSALMOS.

642

Θεοῦ διέξεισι δυνάµεως, ἀνυμνῶν αὑτὴν. Τὸ 5t A De divina nunc pertractat potentia, collaudans

ἑτοιμάζων, ἑδράζων ἐξέδωχεν ὁ Σύμμαχος. Συν-
εζαχούσται δὲ τὸ, ἔσεω'. Ἑδράζει τὰ ὄρη , φησὶν,
οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθΏῆναι ταῖς
σρεδροτάταις xal διηνεχέσιν ἐμθολαῖς τῶν ἁγρίων
ἀνέμων.

Περιεζωσμένος ἐν δυγαστειᾳ. ωιχην ζώνης

καχυχλωμένος tv δυναστεία, ἥτοι ἓν δυνάµει ἀπείρων

χατὰ πάντα χτιστῶν. χαὶ ἓν παντὶ πράγματι. Άλ-
λαχοῦ δέ φησιν * Ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ
περιεζώσατο.

Συγταράσσων τὸ χύτος τῆς θαλάσσης. Τὸ βά-
00;, ὥστε χάτωθεν dip piov ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού-
του χάρυς αἰφνίδιον ἐκμοχλερομένου. Σχόπει δὲ ὅτι
προστάγµατι τοῦ θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι
συνταράσσο»σιν.

Ἔχους Χχυμάτων αὑὗτῆς τίς ὑποστήσεται ;
Βαρεῖς ὄντας xa φοθδεροὺς, xat ἀφορήτους.

Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Ak τὸ ξένον καὶ ἄηθες
τοῦ χηρύγματος, xai διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πι-
τρφονσέδας αὐτῶν, xal «tv πολιτείαν τούτων
ἀμείθεσθαι.

Kal φοδηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα
ἀπὸ τῶν σημείων. Λὀτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖ, τῆς
Ὑῆς φοθηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑχάστοτε γινοµένων
θαυνματουργιῶν cou, Ei δὲ οἱ iv ταῖς ἑἐσχατιαῖς,

πολ)ῷ μᾶλλον οἱ ἓν τῷ µέσῳ τῆς γῆς. ᾿"Ημεῖς μὲν C

οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῖσθαι
ταῦτά φαμεν * Ἑδραῖοι δὲ περὶ τῶν χατὰ Μωσῆν
εἴργονται Cb διὰ τῶν ἑξῆς.

ἘΕξόδους πρωξις καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις
τὸν λαάν σου xal xatà τὰς ἐξόδους τῆς πρωῖας,
ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ puta τῆς ἡμέρας, xal -τά-
ιν ἑσπέρας, Ίγουν £v τῇ ἑσπέριᾳ. ᾿Αττικὸν δὲ τὸ
ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ
λόγος, ὅτι τερφθῄσονται χαὶ ἓν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ-
pac, καὶ lv τῷ τέλει αὐτῆς ' τερφθήσονται δὲ θείοις
ὄμνοις χαὶ ἱεροῖς µελῳδήμασι. Τινὲς δὲ χαλοῦσιν
ἑἐξόδους μὲν πρωῖΐῖας τὰ ἀνατολικὰ µέρη τῆς γῆς.
Ἐδξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικὰ, ὅτιὲν ἐχείνοις μὲν
δοχεῖ γεννᾶσθαι dj πρωῖα , ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὺ-
«ρανεῖς οὖν, «rol, xat τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς οἱ-
χονντα;, χαὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας
καὶ π2λιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ
πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνεντέον, εἶτα ἀναγωγικῶς "
ἁρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίχα
δειχθήσεται. |

Ἐπεσκέψω τὴν» qv, καὶ ἐμέθυσας αὐὑτήν.
M:zi τὴν ix Ώαθνλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάδου

τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης Ίδη, xo ἐμέθυσας.

αὐτὴν ὑετῷ.

* Psal. xcu, ^.

eam atque extollens. Quod vero ait : preparans ,
Symmachus dixit , stabiliens. Subintelligitur autem
substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est,
qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi
validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint,
aut fluctuare.

Accinctus in potentalu. Zonz instar, inquit, cir-
cumdatus es, in potentatu, hoc est, in inmensa
potentia, tài in iis qux ad creatas res pertinent,
quam ad. quacumque alia. Alibi etiom hujusmodi
fere u'itur sermone, cum dicit ; /ndutus est Doni-
nus fortitudinem et precinzit se 33.

Qui conturbas profundum maris. Maris profundum
ita conturbat, ut arena, quz illic jacet , sursum
feratur, tanta perturbatione commota. lllud igitur
ex hujusmodi Propheta nostri verbis considerans
dum est : quod venti [ nulla propria virtute, sed ]
manda:o Dei mare atque alia elementa conturbant.

Sonos fluciuum ejus quis sustinebit ? Cum graves
videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant.

VEgns. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum
atque insuetum pradicationis genus, quo majoruin
religio et antiqua patri: consuetudo destruetur ,
atque in alia immutabitur.

Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li ,
inquit, qui extremos terra fines incolunt, timebunt
pre multitudine miraculorum , qua passim in tuo
fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas
orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in wme-
dio ejus versantur ? Et nos quidem hiec. de admi-
randis Christi operibus przedicta fuisse offirmamus:
Hebr:xi vero de iis qu: a Moyse gesta sunt; verum
reprobantur atque convincuntur ex sequentibus. ,

Exitus malutini et vespere delectabis. Populum,
inquit, tuum deleetabis, tam in exitu matutini tem-
poris, quando οἱ mane diei dicitur et dies progredi
incipit, quam etiam in exitu vespere ,hoc est im
jpso vespere. Est autem ἑσπέρας Attice positum ,
genitivus pro dativo ; praedicitur autem hoc sermone
quod delectabuntur tam in principio quam in flue
diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at-
que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini,

D et per exitus vespera, orientales atque occidenta-

les terrze partes intelligunt. Ja altera enim parte
mane oriri videtur, in oltera prodire nox. Incar-
natione atque conversatione tua , inquit , tam eos
delectatione afficies, qui Orientem habitant , quam
eos qui Occidentem. Que sequuntur. prime juxta
histori2? sensum exponemus, deinde juxta anagogen.

. Aptiora his, que per anagogen ; quemadmodunr

brevi ostendetur.

Vins. 10. Visitasti terram et inebriasti eam. Post
reditum, inquit, e Babylone, tu region:sJuda:e cu-
ram suscepisti, que jam pene exaruerat, Aqua
ctcnim et pluvia eam inebriasti.

613

viam, ut uberiorem eam redderes frügum copia.

Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim
inundavit , quod celeberrimum est Jude flumen.

Parastí cibum eorum, quoniam ita est preparatio.
Cibtum eis, inquit, preparasti, qui e Babylone re-
versi sunt, Hoc pactio etenim fit praeparatio ;
subauditur autem est vel fit , terra nimirum antea
a te per pluviam inebriata.

VrnRs. 41. Sulcos ejus inebria, multiplica germina
ejus. Cum terrz feracitatem przedixerit, eam post-
modum fieri rogat.

]n guttis suis letabitur germinans. Lztabitur ,
inquit, terra in guttis suis , hoc esL, in iis aquis
qui propter eam mittuntur. Ob rorem. quippe qui
super eam cadet, multam herbam germinabit, Quod
antem ait : Letetur terra, metaphorice dictum est.

ges. 12. Denedices corong anni bonitatis. tua.
Sanctilicabis, inquit, totum illius anni cireulum,
illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo-
nitate.

Ét campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, lioc
est fructuum abundantia.

γεας. 16. Pinguescent speciosa. deserti. Per de-
sertum lioc in loco ipsam intelligit Hierosolymam,
a Babyloniis in desertum ac solitiliuem redactam.

| EUTHYMII ZIGABENI
Multiplicásti locupletare. eam. Multiplicasti plu: A

n:4
ἛἜ τ.λἠθυγας τοῦ a.lovtnca: αὐτήν. Ἐπλή-
θυνας τὸν ὑετὸν, (va πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία

χαρπῶών.

'Ü ποταμὸς τοῦ θεοῦ ἐπληρώδη ὑδάζων. Ὁ
ορδάνης ἐπλημμύρησεν * οὗτος γὰρ ὁ iv τῇ Ἰού-
δαίᾳ, ἐπισημότατος.

Ητοίμασας τὴν τροςὴν αὑτᾶν, ὅτι οὕτως ἡ
ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτησας τὴν τροςΏν
αὐτῶνν τῶν ix Βαθυλῶνος ἑπανελθόντων. Καὶ
γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξαχούεται δὲ τὸ
ἐσεῖν, j| Ίίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς
ὑετῷ.

Τοὺς αὔ.Ίακας αὑτῆς (ιέθυσον, π.Ἰήθυνον τὰ
γἘνγήματα αὐτῆς. Πρόθεστίσας τὴν εὐετῆρίαν
τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα.

'Ev ταῖς ὑταγόσιν αὑτῆς εὐφρανθήσεται dva
téllovca. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ἐαῖς
δι) αὐτὴν, εἴτουν ἓν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν.
Μεταφορ:χὸν δὲ τὸ Εὐωρανθήσεται.

Εὐ.]ογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς
χρηστόὀτητός σου. Ἁγιάσεις τὸν χύχλον ὅλον
τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐχείνου, τοῦ tfc ἀγαθότητός σου. Δῶ-
po» Υὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρῆστότητος.

Kal τὰ πεδία σου π.Ἰησθήσονται πιότηϊος. ---
Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι,

Πιανδήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ἔρημον
νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέχει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρὰ
Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτῆδεια τὰῖς

Per speciosa vero deserti, eas regionis partes quae C (pat; τοῦ ἐνιαυτοῦ µέρη τῆς γῆς, Ίγουν νὰ χαρπο-

emnibus anni ten poribus aptiores atque elegan-

tiores sunt magis fructifere. Vel [quia Greca
dictio ὡραῖα non tantum speciosa significat ,

φόρα. ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὑτὶς ὡς καθ)
ὥραν ἐνιαύσιον γινοµένους.

sed tempestiva], dice, quod: per tempestiva deserti ,

frGctus ipsos intelligit, veluti tempestive ad inaturitatem perductos.

Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus
eiiam sermo est : el est seusus, quod ex omni la-
tere universi homines passim exsultabunt. Et quia
campos εἰ speciosa deserti dixerat, nunc addit et
colles, et paulo post ulterius progrediens , ipsas
etiam valles addit.

Vgns. 14. Induti sunt arietes ovium, Induti nimi-
rum lunarum copia , qux de pascuorum provenit
pinguedine, Per arietes. vero. omuifariam — greges
significavit.

Et valles abundabunt frumento. Hoc per se «la
rum est.

Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum
est, iuquit, ii qui et libertate, el tanta a te fruguin
copía donaii fuerint, ex intimo corde tibi gratias
zgentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva-
torem. ac beacfactorem suum, Abundat enim hoc
in loco dictio enim. Verum hzc juxta historie
sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia haec
prophetiam contiuent. de priedicatione evangelica.
llla etiam verba : Visitasti terram , possunt ad
Unigeniti personam referri, qui universam terram,

Kai ἆγα.].Ίίασιν ol Bovrgl περιζώσονται. Μετα”
φοριχὸν ἐνταῦθα τὸ, Ἅγα..1ίασιν οἱ Bovrol ἄερι-
ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγὰλλιαδθήσουται χύκλῳ
xai πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, 0t: τὰ Πεδία xal τὰ
ὡραῖα, ἐπήγαγε xai τοὺς βουνηύς. Ἔτι δὲ προϊὼ»,
προσάχει τὰς χοιλάδας.

Ἐν εδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προθάτων. Ἐνεδύσαντο
Ti100; μαλλῶν, ὃ Ὑίνεται ἀπὸ τῆς πιότῆτος τῆς
νομῆς. Διὰ δὲ τῶν χριῶν πάντα τὰ ποίµνια δεδή -
λωχε,

Kal
σαφές.

Kexpád&£orcai, xul γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπὺν x£-
κράτονται, ix χαρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ
ἔλευθερίᾳ ἔτι xal τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες.
Μαὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα xai εὑεργέτην αἎ-
τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ αὔνδεσμος. ἸΑλλὰ ταῦτα
μὲν, xa0' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀνσγωγὴν, πρήῤῥητσίς
ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ ςὐαγγελιχοῦ χτρύγµατος. Λέ-
Ὑοιτο b ἂν πρὸς τὸν μονογενῃη Υἱόν " ᾿Ἐπεσκέγω
τὴν γῆν, δηλαδῃ πᾶσαν ' (ἀΛ) δὲ τῆς γῆς, νόει qot
τὰ ἐπὶ γῆς οἰχοῦντα ἔθνη, (33) ᾿Επεσχέψατο γὰρ,

αἱ κοιλάδες ἀ.1ηθυνοῖσι σῖτον. Τοῦ-ο

Vario Jectiones.

(29) Ad verbum :

: Pro terra autem. gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.

"Y

(45

COMMENT. IN PSALMOS

(46

qn, ἡμᾶς dvaroAR ἐξ ὕψους)' καὶ ἐμέθυσας Α et omncs gentes in ea habitántes visitavit, et de

αὐτὴν τῷ οἵνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς’ στίχῳ
τοῦ νθ’ φαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ἑ-
πλήθυνας τὸν εὐαγγελιχὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς
τὴν εἰρημένην γην ἀρεταῖς. Ποταμὺς δὲ τοῦ θεοῦ
ὁ Zottp ἡμῶν Ἰησοῦς. "Y6ata δὲ αἱ διδασχαλίαι
αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ Υὰρ, φησὶ, τὰ ὁρμήματα εὐ-
φραίνουσι τὴν zd τοῦ θεοῦ, ὡς by τῷ C' στίχῳ
τοῦ µε’ ψαλμοῦ πρυδιελάδοµεν * ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ
ποταμοῦ ὀχετοὶ ἑῤῥύησαν, οἱ ἁπόστολοι, xai Ἡρ-
δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. ᾿Ητοίμασας δὲ τὴν λο-
γιχὴν τροφὴν αὑτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν
σχευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωχας
τοῖς ἁποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει-
γώσας ψυχάς * ὅτι οὕτως ἐστὶν dj ἀλτθὴς ἑτοιμασία
ες ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἠτοίμασας, xat οὐχ
ἄλλως. Αὔλαχες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν
καρδ:ῶν τῶν ὀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα-
χαλεῖ, ὡς ἐχθαχχενθῆναι πρὸς τὸν εἰς θεὸν ἔρωτα,
γαὶ ἐχστῆναι μὲν πάσης σχληρότητος , ἁπαλυνθῆναι
δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεταὶ,
ὡς χκαρπὺὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὑτῆς, αἱ
ἀπὸ τῶν διδασχαλιῶν στάζουσαι ψεχάδες τῆς διδ:-
χῆς * f] καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἑχσταζόμενα
νοήματα, & xal ὡς δρόσος πιαἰνουσι, ὑφ ὧν tó-
φρανθήσεται θάλλουσα χαὶ αὐξανομένη * xal ἔνιαυ-
τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος χαιρὸς τοῦ χη-
ϱ/γματος. Στέφανος δὲ αὑτοῦ ὁ Χριστὸς, ὡς χοσµή-
σας χαὶ χαθωραΐῖσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς

8 inquit, rationalem cibum,

quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **;
qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis,
de quo in sexto versiculo diximus psalmi rix,
sensum iradentes anagogicum. Multiplicavii pra-
terea. irrigationem evangelicam , ut terram illam,
quam diximus , virtatum fructibus fecundaret.
Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus , et
aque fluminis multiplices sunt ejàs doctrina.
Fluminis enim, inquit, impetus laetificat civitatem
Dei, quemadmodum in xtv psalmo, versiculo 7,
declar»vimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu-
xcrunt, sancti nimirum apostoli, qui universam
postnodum terram irrigarunt. Tu etiam praparzsti,
sacris ac divinis do-
gimatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis,
modum nimirum ac rationem docens , quibus esu-
rientes pascere animas oporteret : quoniam veri |
cibi praeparatio hujusmodi est, ut eo nimirnur
modo conficiatur, quo tu preparasti οἱ non aliter.
Per sulcos ctiam illius terre , profunda hominum
corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet
Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab
omni rccedant duritie, et ad mansuetudinem mol-:
liantur, Ejusdem praterea germina virtutes sunt,
veluti elegantissimi fidei fructus ; et guttas. ejus
eas esse intelligimus, qux» a doctrina sacrae stil-
lant discipline , vel sublimiores sensus a divinis
emanantes Scripturis , qui roris instar fidelium

τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, (1 animas impinguant, et preterea quibus terra illa,

e

6 ἔστιν, εὐφημήσεις xal ἑπαινέσεις. Οὕτω yàp
xal πεποίηχεν εἰπών ' Οὗτός ἐστι ὁ Υἱός
µου d. ἁγαπητὸς, ἐν d πηὐδόκησα. Περὶ δὲ
τῶν πεδίων, xat τῶν βουνῶν, xal τῶν κοιλάδων
ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ [Πνεῦμα
τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τοὺς
πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς «ληριχοὺς τῶν ἑκ-
κλησιῶν * τὰ ὄρη 6$, τοὺς ἀναχωρητάς ' αἱ xot-
λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας οἳ xal πιότης τοῖς
κοιούτοις ἔσονται τόποις, xal ἀγαλλίασις, χαὶ σἵτος"
Elsy δ' ἂν καὶ ἄλλως πεδία μὲν, αἱ ταπειναὶ Ψυχαλ,
τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν * ὄρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι
τῇ µαταίᾳ σοφἰᾳᾷ * χοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἆμαρ-
τιῶν χατολισθήσασαι * ὡραῖα δξ της xav! ἀρετὴν
ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτίδειοι φυχαὶ πρὸς καρποφορἰαν'
χριοὶ δὲ τῶν προθάτων, οἱ ἁπόστολοι, ὡς ἔξχρχοι
τῶν λογιχῶν τοῦ Χριστοῦ θρεµµάτων, oi καὶ
ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἓν τῷ
καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό. "Yyeic δὲ καθ-
έσατε ér τῇ πόλει Ἱερουσαὴμ, ἕως ἂν ἐνδύ-
σησθε δύναμυ. ἓξ ὕψους ' ἣ χαὶ οἱ χατὰ τόπους
ἐπίσχοποι xaX ἱερεῖς, o? ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί-
σµατος τὸν Χριστόν ' "0σοι γὰρ, φησὶν, εἰς Ἆρι-
στὸν ἑἐδαπτίσθητε, Χριστὸν ἐγεδύσασθε. Χρὴῃ δὲ
καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσχυμεν καθ) ἱστορίαν
τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας

9 Luc. 1, 78, ** Matth. ui, 17,

quam dicimus , germinans laetabitur. Annus item
benignitatis optimum praedicationis tempus signi-
ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod
ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio-
nibus przdicationis tempus ornatur, ac dccentissi -
mum redditur. Hzc autem verba ad Patrem refe-
renda sunt : Tu, inquit, Pa'er, ei benedices , hoc
est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus ,
quando ail: Hic est Filius meus dilecius, in quo
mihi complacui **. De campis autem , collibusque,
et vallibus, in summa id dicendum videtur , quod
universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur
adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnin
fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum
ministris ; montes autern, anachoretis ; valles vero
iis sanctis qui habitant in. speluncis. Omnes autem
hujusmodi fideles pinguedo quadam et fertilitas his
locis futuri erant, et exsultationem atque abundan-
tiam prastituri. Vel aliter , per campos , humiles
animas intelligere possumus, quas sublime nihil ce-
gitant ; et per montes , elatiores alias , que ad
inanes doctrinas et. ad exteriorem liane mundi sa-
pientiam elevatze sunt ; per valles vero, dejectiores
quasdam animas, quà& in profundum peccatorum
prolapsz sunt. Speciosa autem illius terra, quae
deserta esse dicitur virtutibus , anime illie sunt ,

bi1 EUTHYMII ZIGABENI

quas aptas alque idoneas esse dicimus ad ferendos A ἐκ Βαδυλῶνος.
fructus. Arietes etiam ovium, apostoli sunt, veluti |«— γωγῆς.

duces quidam 4ο principes? rationalium Christi gregum : qui arietes induti sunt sancü Spiritus
gratiam, que in die Pentecostes in omnes fideles diffusa est ; juxta quod legimus ad eos dictum
fuisse a Domino : Vos autem sedete in civitate Jerusalem, donec induamini potentiam ez alto *'-
Vel episcopi ct sacerdotes , qui ubique terrarum sunt, quique induerunt Christum per baptisma,
Quicunque enim, inquit, in Christum baptizati estis, Christum induistis **. lllud etiam dicere oportel,
quod nullibi in. his:uria reperimus , quod populus qui ex Babylone reversus est, bujusmodi abun-

612

Καὶ λοιπὸν &puósct τῷ τῆς Xva-

dantiam habuerit : ex quo scquitur, quod anoagogicus sensus huic psalmo magis congruere videtur.

]n finem canticum psalmi resurrectionis. —
PSALMUS LXV.

In finem inscribitur propter prophetias ; quae in
eo continentur, qua 3d finem tendebant , ut alibi
diximus. Przdicit autein et gentium fidem, εἰ
martyria qux pro. Christo multi fidelium passuri
erant. Quid autem sit canticum psalmi, dictum est
in procmnio operis . Resurrectionis vero dixit pro
transmutationis (25). In eorum enim personam con-
seriptus est, qui a Babylonica servitutein propriam
patriam translati fuerant, ita ut 3b unoquoque
eorum qui reversi sunt proferri possit. Et nihilomi-
nus congruit etiani unicuique resurgenti, hoc cst,
commulato a peecatis, in quibus olim, veluti pas-
sionum sagittis confossus , captivus detinebatur a
demone.

Vegas. 2. Jubilate Deo, omnis terra. Quid sit ju-
bilatio diximus in secuudo versiculo psalmi xLvi.
Jubet autem Propheta. victoriz laudes Deo canere,

Εἰς τὸ céloc o? YaAuov ἀἁναστάσεως.
ΨΛΛΜΟΣ SE.

Elc τὺ c£Aoc μὲν, διὰ τὴν kv. τούτῳ προφητεία»,
ὡς xal ἐπὶ ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἱρή-
χαμεν προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πἰστεως τῶν
viov, ἔτι 6b xal περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων.
T! δέ ἐστιν ᾠδῆ φαλμοῦ, προαποδεδώχαµεν iv τῷ
Ἱρηοοιμίῳ τῆς βίδλου τῶν ὙἙαλμῶν. Αναστάσεως
δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς ἁναστάσεως (24) τῶν αἱ-
χµαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαθυλῶνι δονλείας ἐπὶ τὴν
οἰχέίαν πατρίδα. Ei; «hv µετάστασιν γὰρ ἐχείντν €
Φαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι τοὺς λόγους
ἕχαστος τῶν ἀταμένων Ίδη τῆς ἑπανόδου. Πρέπει
δ ἂν xai ravi) µεθισταµένῳ, f| ἀνισταμένῳ ἀπὸ
τῖς ἁμαρτίαςι εἰς ἣν χατεσύρη τοῖς βέλεαι τῶν πάὰ-
θῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων,

Αα λάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ ΥΠ. Τί μὲν ἐστιν
ἀλαλαγμὸς, εἰρήχαμεν ἐν τῷ στίἰχῳ β' τοῦ µς’ ψαλ-
μοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίχιον Όμνον σαι τῷ θεῷ,

qui οἱ inimicoo , a quibus acti fuerant in. capti- C τῷ φοθήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, xol ῥυσα-

vitatem, formidine affecit, et ipsos Judzxps a wdu-
vissima servitute liberavit. Per omnem autem ter-
ram omnes homines intelligit qui suat in terra.
Et hoc pacto Symmaclius reddidit. In his autem
verbis proplietia contine:ur vocationis gentium.

Psallite nomini ejus. Expositionem vide in quarto
versiculo ix psalui.

Date gloriam laudi ejus. Moc cst honorem et
magnificentiam. Et sensus est, quod gloriose ac
magniflce eum lauden!, et nou humano more.

Vrns. 3. Dicite Deo, Quam terribilia sunt. opera
tua, Quz nimirum olim tam in Egypto, quam alibi
gentium operatus es.

In multitudine viriutis tue mentientur te. inimici
tui. Et sengus est, quod cognitione Dei ubique gen-
tium divulgata , multi veritatis inimici summam
fllius potestatem timentes, quam habet in regno
fidelium, mentientur, seu siimulabunt Deum , hoc
est, fidem ipsam [ quam in eo habere se falso
usserent ]. Ipsam etenim hypocrisim ac. simulatio-
nein hoc in loco. mendacium appellavit. Et sane
quaimplurimos hujusmodi simulatores videre licet
tam gentiles auam hzreticos.

39 Luc. xxiv a9. ?* Galat. im, 97.

pévo τοὺς αἰχμαλώτους ix τῆς δουλείας αὐτῶν.
Πᾶσα δὲ ἡ Tq, ἀντὶ τοῦν πάντες οἱ ἐπὶ yc. Οὕτω
γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωχεν. "Opa δὲ «kv χλῆσιν τῶν
ἑθνῶν.

Wálace 6à τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τοὐτου
ζήτει τὴν ἐξήγπσιν τοῦ δ' στίχον τοῦ OU φα)-
μοῦ.

Δότε δόξαν àv. αἰνεσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει
αὐτοῦ δύξαν, εἴτουν τιμὴν, µεγαλοπρέπειαν. Λέγει
δὲ, ὅτι Ἑνδόξως αἰνέσατξ αὐτὸν, xol μὴ ὡς aivstce
τοὺς ἀνθρώπους.

Εἵκπατε τῷ θεῷ' Ὡς «φοδερὰ τὰ ἔρνα cov!
"Όσα àv Αἰγύπτῳ ἑτερατούργησας, xai ὅσα πρὸ

D τούτω», xat ὅσα μετὰ ταῦτα.

'Ev τῷ 24106 τῆς δυγἀάμεώς σου φεύσονταί σε
οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι
Πανταχοῦ τῆς θεογνωσαίας ἁπλωθείστς, πολ]οὶ τῆς
ἀληθείας ἐχθροὶ φοθηθέντες τὴν πολλἠν σου δύναμιν
τὴν ἓν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεδῶν, ὑποχριθήσονταί
σε] εἴτουν τὴν εἰς ok πίστιν. ἩΨεὖδος γὰρ ἐνταῦθα
την ὑπόχρισιν ὀνομάζει * xai δὴ πολλοὺς τοιούτους
εὑρίσκομεν Ἓλληνας xal αἱρετικοὺς ἑχάστοτς.

Varie lectiones.

(25) Potius transmigrationis.

(24) Videtur legendum µεταστάτεως, ut vertit interpres :.cum subdal εἰς thv p.etáoz&div.

649

COMMENT. IN PSALMOS.

650

Πᾶσα ἡ fj προσκυν ησάτωσώ» σοι, καὶ yraAAd- A — Vens. 4. Omnis terra adoret. te, εί psallat. tibi

τωσάν σοι. Ἐχδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ xinou,
ἐνταῦθα. Προσχυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες
εἶτα Ψαλλάτωσαν * προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως
ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορηµένος περὶ τοῦ πρά-
γµατος.

ψα..1άτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί cov, Ὕψιστε.
Τοῦτο ἔοιχε τῷ δ’ στίχῳ τοῦ ϐ’ ψαλμοῦ ' ὑπὸ δὲ τῆς
ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ θεοῦ
τεραστίων, xal παραχελεύεται πᾶσι Φάλλειν xa
ὑμνεῖν τὸν λυτρωτὴν θεόν.

Δεῦτα καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ. "À χαθ-
εκάστην ποιεῖ παραδόξως. Συγχαλεῖ δὲ πάντα τὰ
ἔθντη.

Ὡς φοδερὸς ἐν βου.]αῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν
ἀνθρώπωγν.--- Ἐν µηχαναῖς ἐξέδωχεν ὁ Σύμμαχος.
Λίαν οὖν φοθερὸς ἓν μιγχαναῖς, διὰ τὸ φοθερὰ
μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὑτοῦ.

'Omoia γὰρ γατὰ τῶν Λἰγυπτίων ἐμηχανήσατο, '

νιχῶν ἀεὶ τὰ σογίσµατα χαὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις
τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα xazaXéqat τὰ πάλαι θαύματα.

Ὁ µεταστρέφων τὴν 0dJaccav εἰς ξηρά».
Τοῦτο Υέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης , ὡς ἡ
βίθλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. ᾿Αντιχρονιχῶς δὲ
εἶπεν, 'O µεταστρέφω», ἀντὶ τοῦ, 'O µεταστρέφας.

Ἐν ποταµῳ διεεύσογτζαι ποδί. Καὶ τοῦτο γέ-
γονεν ἐπὶ τοῦ Ἱορδάνου, διαδαινούσης τῆς Κιθω-οῦ.

Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio.
Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur,
οἱ deinde. psallant. Summa autem fiducia hzc fieri
mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju-
dicii.

Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod
legimus in iv versiculo ix psalmi. Pra grandi
autem letitia, reminiscitur prodigiorum Dei; et
psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau-
darc.

Vegns. 5. Venite et videte opera Dei. Qux ubique
gentium operatus est, summa admiratione digua.
Advocat autem universas gentes.

Quam terribilis in consiliis super filios hominum.
Symmachus reddidit ín machinationibus. Multam
igilur terribilis in machinationbus co quod magnis
quibusdam artiliciis utitur, quoties ei placucrit
populum suum salvare : veluti ea sunt qux ad-
versus /Egyptios adinvenit, conatus atque astutias
omnes bumanas semper vincens. Antiqua deinde
connumerat miracula.

VgRs. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa-
ο est in inari Rubro, ut habetur in Exodo. -
Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio , 6οι-
verlit, priesentis est temporis hic, ut ex Grzca
dictione perspicitur , et posita est pro prarterito.

In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit
in Jurdane cum transiret. Arca : et tempus. etiam

Αντιχρονία δὲ χάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διζλθον οἱ πρὀ- (c lioc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro

vovot ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ , Πεζῃ. Πεζεύειν δὲ,
τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὸν ἄνοδον δὲ
θαυμασίαν, ὑπομιμνήσχει τὸν θεὸν , διὰ τὴν πρ»:
χειμένην xal αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνίθως xal αὐτοῖς
ταύττν Ἐξευμαρίσῃ. Ὁ μέντοι Σύμμαχος ttf,pnos
"by χρόνον * ἑξέδωχε Υὰρ, Ο μεταδα.]ὼν τὴν 0dAac -
cáx- καὶ πάλιν, Ποταμὸγ διέδησαν.
gesta sunt, faciliorem hunc reditum deionstrat.
etenim, Qui (ransmulavit mare in aridam ; item :
'Ex&t εὐςρανθησόμεθα ἐπ᾽ αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι
àv τῇ δυγαστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. ᾿Εκεῖ, ἀντὶ
τοῦ, Ἑν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ
Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον xal ἀνυπόστατον δύνα-
piv. Δεσπέζει δὲ ὁ θεὸς xal τοῦ παρ΄ντος xal τοῦ
µέλλωντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν.

Οἱ ὀφθαλΊμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιθλέπουσιν.
"Q5 μέλλοντος αὐτὰ κληρονομᾶῆσαι, χαὶ οἰχειώσασθαι
διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι µετέστησεν ἀπὸ
σοῦ τὴν ἐπισχοπὴν αὐτοῦ.

Οἱ xapazixpaívortec pij ὑψούσθωσαν ἓν ἑαυ-
τοῖς. Λοιπὸν ol Ἰουδαῖοι, μὴ ἑπαιρέσθωσαν ἐν
αὐτοῖς. "Ἠγουν παρ) ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ θεῷ
γινωσχόµενοι * τούτους γὰρ λέγει παραπιχραϊνοντας,
ὡς ἀεὶ γογγύζοντας xal ἀντιλέγοντας * xal ἄλλοι

Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pede au-
tem, hioc est, pedestres. Et dum pedestres | inces-
sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu-
lasse significat. lllorum autem miraculorum me-
minit, qux in eo reditu facta sunt, putans gestarum
illie rerum meinoriam ad presentem rcditum in
patriam pertinere, dum exemplo eorum, qua tunc

Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit
Flumen pertrausierunt.

VEns. 7. Ibi letabuntur in. ipso dominante, in
polentatu suo seculi. lbi, hoc est, in eo loco ad
quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi-
nam intelligit potentiam, velu& immensam, atque
invictàm. Dominatur autem Deus tam presenti
quam futuro szculo, veluti is, cujus regnum infi-
nitum est.

Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos
quos in haereditatem est possessurus, et viudica-
turus per fidem. Agnoscas igitur, o Jud:ce, quo-
modo protectionem et custodiam suam Deus a te
avertit (et ad gentes transtulit).

Qui exasperant, non exaltentur. in. semetipsis.
Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, hoc
est, apud seipsos nou eleventur, quasi soli ipsi
sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem
eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad-

Yarie lectiones.

(35) Ad verbum : Ea porro miracula que in eo
reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob τοαὶ-

PATROL. GR. CXXVIIIL.

'um et ipsis propositum, ut ad illud exemplum pra-
sentem ipsis reditum facilem sternat,

2]

651

EUTIIYMII ZIGABENI

653

versus Dcum, atque ei contradicebant. Similiter et A 62 προφῆται, οἶκον παραπιραίνοντατοὐτουςὠνόμα-

alii prophelze exacerbautem domum eos appellavere.
Vel aliter, Jud.ci illi exacerbautes dici possunt (seu
potius, ut Graca dictio magis proprie significat,
amaricantes), qui Christo in cibum amarissimum
fel dederunt, et acetum in potum. ZEÉnigmatica
aulem, atque adipódnm obscura sunt hxc Prophet:e
verba, ob eas ..rationes quas alibi prediximus.

σαν. Καὶ ἄλλως δὰ λέγοιντο ἂν Παραπιχραίνοντες,
ὡς δεδωχότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ yolfv* καὶ
εἰς τὴν δίφαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αἰνιγμα-
τώδη δὲ và προφητιχἁ xal ἀσαφη, δι ἃς προέφηµεν,
αἰτίας * σὺ δξ παραπικραίνοντας λέγε, xai τὰ βάρ -
6αρα ἔθνη, xal τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ
τὸν θεόν.

Quicunque efiam fuerit fidelis, qui Deum sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos

daemones, quam inimicas ac barbaras gentes.
YERs. 8. Denedicite , gentes, Deum — nostrum.
Geutes dico, ad quas custodia el protectio Dei
pertransivit.
Et auditam facite vocem laudis ejus. Hoc est
majori voce extollite. Vel 2xiditam facite vocem
laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt.

VgnRs. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per
vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut
sapientes dicunt, morti similis est.

Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui
«onversationem ac vitam meam a pietate ac reli-
gione ad impietatem perverti non permisit.

Vans. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hxc verba
prastantissiinis quibusdam sauctis. accommodari
possunt, quales fuere Dauiel, et tres pueri, et alii

hujusmodi. Dcinde connumerat genera disciplinze.

Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est,
Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam
haberemus.

1gne nos examinastt sicut examínatur argentum.
lloc propter caminum ignis dictum est, in quo
faerunt tres pueri. Possumus etiam per iguein,
ipsam tribula&bonem atque calamitatum flammam
intelligere.

Vgns. 11. Induxisti nos in laqueum. loc propter
lacum leonum dictum videtur, in. quem Daniel
immissus est : taietsi omne aliud afllictionis ge-
nus intelligi possit.

Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni-
mirum et verbera, quibus preinebamur. Verisimile
cst autem eos verberibus sape fuisse afflictos. Vel
per tribulationes, omne calamitatum genus signi-
ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti
totum a parte.

Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti
nos inimicis nostris, dedistique cis, ut. conculca-
remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam-
que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium-
phis captivoruin capita conculcare.

Vgns, 19. Transivimus per ignem et aquam. Per
ignem et aquam, varias calamitates intellige, et
quia animam incendunt, ct quia demergunt et suf-
focant. Illud querendum videtur, cur Deum po-
lius accusent Judai, eique calamitatum suarum
causam aseribant, potius quam Babyloniis a qui-

Εὐλογεῖτε, ἔθγη, τὸν 8sóv ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ &
µετέστη d) ἐπισχοπὴ τοῦ 8607.

Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεος
αὐτοῦ. Ακουστὴν ποιῄσατε * τουτέστιν, ἐξάρατε µε-
γαλοφωνότερον ' ἣ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ)
ὑμᾶς. |

Tov Oeuévov τὴν ψυχἠν µου εἰς ζωήν. "Eme
δουλεία θανάτῳ ἔοιχεν, ὡς οἱ σοφοἰφασι, ζωὴν λέγ::
νῦν, τὴν ἑλευθερίαν.

Καὶ μὴ δόντος εἰς cdAor τοὺς πόδας µου. Καὶ
p παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὖσε-
θείας τὴν πολιτείαν µου.

"Οτι ἐδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ θεός. Ἡροηγουμέ-
vos (26) ἀπὸ τῶν ἑναρέτων ὁ λόγος, olov τοῦ Δανιῆλ
χαὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγχων

- *à εἴδη τῆς παιδείας * Ἐδοχίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἓν

τοῖς πειρασμοϊς * τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν
πίστεως xay ὑπομονῆς.

Ἐπύρωσας ἡμᾶς χκαθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον.
Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τριαὶ παισὶ χάµινον *
εἴη δι ἂν πῦρ, xal ἡ φλὸξ τῶν θλίψεων.

Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν
Àáxxov τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεθλήθη ὁ Δανιὴλ * εἴη
6' ἂν xal πᾶσα συνοχἡ χαχώσεως.

"E0ov θάἱψεις ἐπὶ τὸν γῶτον ἡμῶν. Μάστιγας
θλιθούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς xai “τύπτεσθαι, Ἡ
θλίψεις λέχει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν * (27) νώτους
δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ µέρους τὸ πᾶν.

Ἐπεθίδασας ἀνγθρώπους ἑπὶτὰς xegaAàc ἡμῶν.
Ὑπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω-
χας. Μεταφοριχὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι-
λέων οἱ νικῶντες ἐχθροὺς, θριαμθεύοντες ἑπάτουν
τὰς χεφαλὰς τῶν ἐξωγρημένων.

Αιἠ.Ίθομεν διὰ πυρὸς xal ὕδατος. Πῦρ xai
ὕδωρ, νόει τὰς συµφοράς. Τοῦτο μὲν, ὥς ἐμπιμπρώ-
σας τὴν Ψψυχἠν ' τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας xzi
ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαθυ-
λωνίων αὐτοὺς χαχωσάντων, αὐτοὶ τὸν θεὸν αἶτιῶν-
ται μᾶλλον ᾿Επύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, xal εἰσ-

Voris lectiones.

(26) Απ ἀπὸ pro περι.

(37) Graece tentationum.

652

λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσχον (28)
αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωβρήσαντα τοῖς ἐγθροῖς,
οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὑτοῦ.

Εξήγαγες ἡμᾶς slg ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως
ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴῆ δὲ }ι-
ψώσχειν ὅτι τό. Εδοκίμασας ἡμᾶς, χαὶ τὰ ἑξῆς,
ἄχρι τοῦ Kal ἐξή]γαγες ἡμᾶς elc ἀναψυχὴν, προσ-
ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προῆγο-
ρεύθη χαθώς φησι xai Παῦλος ὁ ἁπόστολος ' Enel
xal πάντα κατὰ µέρος ὑπέστησαν.

Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν óAoxav-
τώὠμασιν. Καθ) ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. "Ava-
γωγικῶς δὲ οἶχος Θεοῦ ὁ οὐρανός ὁλοχαυτώματα
δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, à; θύουσι τῷ
θ:ῷ πάντες οἱ δίχαιοι.

Ἀποδώσω τὰς εὐχάς µου, dc διέστειῖε τὰ
χεί.Ίη µου, καὶ ἐλάησε τὸ στόµα µου ἐν tq 0AL-
vet µου. Εὐχὰς χκαλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις ' τὸ δὲ
Ἐ.14.11σεν, ἑφερμηνευτιχόν ἐστι τοῦ Διέστει.εγ.

Ὁ Λοκαυτώματα μεμνε.λωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ
ἁπλῶς ὁλοχαντώματα: ἀλλὰ mlova. Πίων δὲ ἑργα-
oía ἀρετῃῆς ἡ ἐξαίρετος.

Μετὰ θυμµιάµατος xal αριῶν ἀνοίσω σοι βόας
μετὰ χιμάρωγ. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται,
67a τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα
προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, elev
ἂν θυµ.άµατα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῖς καθαρᾶς du-
χῆς εὐωδία * κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμον,χοὶ τῆς φυχῆς λο-
γιαμοὶ, χερατίζοντες τὰ πάθη * βόες δὲ, αἱ ἑνέργειαι
τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἑργάτης ὁ βοῦς ' kx γῆς
δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ ' χίµαροι δὲ, αἱ
ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δείῄσεις, Πάλαι γὰρ ὁ χίµαρος ὑπὲρ
ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα
ἀνοίσω σοι, ἁπαλλάξαντί µε τῆς δουλείας τῶν
ἐχθρῶν.

Δεῦτε, ἀχούσατε, xal διηγήσοµαι, πάντες οἱ
ᾠοδούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησετῇ νυχῇ µου.
Καθ) ὑπερδατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα
eit, τοιαύτη Δεῦτε, ἀχούσατε, πάντες ol φοδούμενοι
τὸν θεὺν, καὶ διηγἠσοµαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψ..χῇ
µου * olov, ὁπόσα ἑποίησέ pot καλά. Εἶτα διέξεισι,
πῶς εὐηργετήθη.

Πρὸς αὐτὸν τῷ στὐματί µου éxéxpata, καὶ
ὕψωσα ὑπὸ τὴν γῶσσάν µου. "Ὕψωσα δτλονότι
τὴν φωνήν µου, χαλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα-

" Hebr. xi, 59.

COMMENT. IN PSALMOS.
ἠ]αγες εἰς τὴν παγίδα, xal τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δξ A bus affi.cti fueraut. Deo ctenim dicunt :

C

D

RT!
Igne nos
examinasti ; tem: Induxisti nos in laqueum, οἱ alia
liujusrnodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia
hec ascribere quia cognosccbant ab illo fuisse, ut
inimici tanta potuissent 3dversus se; permittit
auteur $zpenumero servos suos ca:tigari.

Et eduxisti nos in refrigerium. Et tamen tu nostri
misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Ελα
eliam animadvertendum, quod verba illa : Proba-
sti nos, et qu: sequuntur, usque ad illa : Eduzisti
nos, ut Paulus docet *', praedicta sunt ex persona
martyrum Christi. Hzc etenim omnia Christi mar-
tvres divisim saltem sustinuerunt.

Vrns. 15,14. Introibimus in domum tuam in holo-
caustis, Juxta historiam verba clara sunt, juxta
anagogen domus Dei coelum est. lHolocausta autem
perfecte sunt operationes virtutum, quas justi ac
sancti viri Deo sacrificant.

Reddam tibi vota mea qua distinxerunt labia mea,
et loculum est os meum in (ribulatione mea. Per
vota promissiones intelligit. Quod vero ait : Locu-
tum. est. os ineum, declarando, dixit, priora illa
verba :; Distiuxerunt. labia mea.

Vrns, 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non
simpliciter dix:t holocausta, sed pinguia. Est au-
tem pinguis illa virtutis operatio, qux excellens
est, el pr: omnibus przecipua.

Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis.
Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta
sunt sacrificiorum genera. Offerebauntur enim om-
nia qux bic comn;emorantur, iu sacrificiis. Juxta
anagogengvero, incensum dici potest, bonus ille
odor, qui ab anima munda ac pura spirst : Arie-
tes vero, principaliores anim: cogitaliones, quz
veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones;
el boves, ipsius corporis operationes. Est eniin
bos terrz? operator, et hominis corpus e terra crea-
tum est, οἱ terram colit. Per hircos autem suppli-
cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro
peccatis hirci olim ii molabantur. Omnia h.c, in-
quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi-
tute liberaveris.

Vgns. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, «m-
nes, qui timetis Deum, quanta fecit. anime mea.
Ordo hujus versiculi fit per hyperbaton, ut sit
sensus: Venite, et auditejomnes, qui timetis Deum:
et narrabo vobis quanta fecit animae mez, lioc est,
quanta fecerit mili;vel per se simpliciter legendum
est : Quazcunque fecit anima mez, hoc est, qua-
«unque fecit mibi bona ; deinde narrat, quomodo
h:ec sibi praestiterit beneficia.

Vgns. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltavi
sub lingua mea. Exaltavi, inquit, linguam ineani,
invocando illum mihi. in auxilium. Observandum

Variae lectiones.

(23) Grace unico et continuo. sensu : Quod
intelligebant eorum que passi essenl auctorem — esse

Deum, qui dedisset. inimicis tantopere servis suts
abuti posse.

$55

EUTIIYMII ZIGABENI

655

vero est, quod pra»positio, sub, posita est pro À τηρητέον δὲ τὴν ὑπὸ πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πἀντωζ

prepositione in, ac si diceret : In lingua mea ; et
simile est, quod alibi legimus : Sub lingua ejus la-
:bor et dolor ?**; item : Venenum aspidum sub labiis
eorum 15.

Vgns. 18. Injustitiam si aspexi in corde meo,
non erxaudiat me Dominus. Quando, inquit, Deum
rogabam, injustum tunc aut iniquum quippiam in
corde meo non considerabam, sermonique $uo
Propheta fidem faciens, per imprecationem, ait:
Si liujusmodi alicujus rei inihi fui conscius, nun-
quam me imposterum Deus exaudi»t, quando eum
invocabo.

VEns. 19. Propterea exaudivit me Deus. Quo-
niam seilicet puro ac mundo corde ei preces ob-
tuli. Si aliquid ab eo igitur consecuturi sumus,
munda nos cum conscientia oportet ad eum sup-
plicantes accedere.

Intendit voci. orationis mec. Simile est quod le-
gimus in tertio versiculo quinti psalmi.

Ngns. 20. Benedictus Deus qui non amovit ora-
ionem meam. À se, inquam, eam non amovit.

Et misericordiam suam a me. À communi sensu
sumendum est verbum : Non amovit,

Jn finem in hymnis Psalmus Cantici ipsi David,

PSALMUS LXVI.

In finem inscribitur, quoniam Dei Verbi incar-
nationem pradicit, ad cujus finem respicere lecto-
rein jubet : in hymnis vero, quia laudandum illum
esse adwonet. Quid autem sit psalmus canlici, di-
ximus in proceinio operis.

Ygns,2. Deus misereatur nostri, et benedicat no-
bis. Pra:videns Propheta divine iucarnationis nry-
sterium, adimpleri supplicat, quod previdet. Et
primo quidem Deum petit ; ut humane misereatur
ualureg, qua sub saeva damonis detinebatur ty-
rannide : deinde benedici etiam, hoc est, sanctifi-
cari eam rogat. Quid autem sit benedicere, vide in
quinto versiculo psalmi xx.

Appareat vultus ejus super nos. Vultus seu facies

. Patris, Filius est. Qui vidit enim, inquit, me, vidit
el Patrem meum 3. Optantis igitur in morem-Pro-

κειµένην, olov Ἑν τῇ γλώσσῃ µ:υ * τοιοῦτόν ἐστι
χαὶ τό. Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ χόπος καὶ xó-
voc* καὶ τὸ. "Ióc ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χεί.Ίη σου, xai
τὰ τοιαῦτα.

Ἀδικίαν εἰ ἐθεώρου» év καρδίᾳ µου, μὴ εἰσ-
ακουσάτω Κύριος. "Ότι δὲ, φησὶ, τοῦτον παρεχά-
λουν, οὐχ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ µου, χαχίαν τινά"
xa πιστοῦται τὸν λόγον ἑπαρώμενος, ὅτι, El συνεχί-
νωσχον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μᾗ εἰσαχουσάτω µου Κύ-
ptos τοῦ λοιποῦ, ὁσάχις ἂν αὐτὸν ἐπιχαλέσωμαι.

Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ µου ὁ θεός. Διότι μετὰ
χαθαρᾶς καρδίας ἑδεόμην. Xph δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ µέλ-
λοιµμεν ἐπιτυγχάνειν (29), μετὰ καθαροῦ συνειδότος
παραχαλεῖν τὸν Θεόν

Προσέσχε e Φωγῇ tnc δεήσεώς pov. "Ομοιόν
ἐστι τῷ τρίτῳ στἰχῳ τοῦ πέμπτου Φφαλμοῦ.

Εὐ.ογητὸς ὁ θΘεὺς , ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν
προσευχήν µου. Αφ' ἑαυτοῦ δηλονότι.

Καὶ τὸ EAsoc αὐτοῦ ἀπ ἐμοῦ. "Amb χοινοῦ xày-
ἰαῦθα, «b, "Oc οὐκ ἀπέστησεγ.

Εἰς τὸ céloc àv ὕμνοις Ψαϊμὸς ᾠδῆς τῷ

Δαθίδ.
ἩΛΛΜΟΣ ἔςσ'.

Ες τὸ τέ.ος μὲν, ὅτι προχηρύττει τοῦ Λόγου xai

θεοῦ τὴν ἑνανθρώπησιν ' ἧς τινος εἰς τὸ τἐλος ἀφο-

c ϱᾷν ὑποτίθεται τοὺς ἑντυγχάνοντας. Ἐν» ὕμνοις δὲ,

ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παραχελεύετα. ' τὸ δὲ VT'adpuóc
ᾠδῆς προηρμηνεύσαμεν ἐὺ τῷ προοιμἰῳ τῆς παρού-
σης βίθλου.

Ὁ Θεὸς οἱχτειρήσαι ἡμᾶς, xal εὐλογήσαι
ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως
µυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην * xal πρῶ-
τον μὲν οἰχτειρηθΏνα, τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν,
πικρῶς τυραννουµένην ὑπὸ τοῦ διαθόλου. Elta εὑ-
λογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι. Ζήτει δὲ τὰ σηµαι-
γόµενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε’ στίχου
τοῦ εἰκοστοῦ Ψαλμοῦ.

Ἔπιφάναι τὸ πρόσωπο» αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς. Πρόσ-
ωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υϊός: 'O ἑωραχὼς Τὰρ, en-
σὶν, ἐμὲ, ἑώρακεν cóv Πατέρα. Εὐκτιχῶς οὖν φησιν,

᾿Ρηεία ait: Appareat vultus ejus, hoc est, utinam D Επιφάναι"' τοντέστιν, Ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ

jHluceat nobis vultus Patris, ipse scilicet Filius,
sua nimirum incarnatione : et super nos illuceat,
qui in terra sumus. Vel, Vultus ejus, hoc est, vul-
tus Christi secundum carnem : ipee videlicet
Christas nobis illuceat.

Et misereatur nostri. Bis Deum rogat ut sui mi-
sereatur ; veluti optatze rei valde cupidus.

Ύεῃς. 5. Ul cognoscant in terra viam tuam. Moc,
hijuit, atque illud fieri opto, ut. homines qui in

1 Psal], x, 11. ** Psal. xi, 2; 159, 4.

Πατρὸς , εἴτονν ὁ Υἱὸς, ἐφ᾽ ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ
σαρκὠώσεως. "H xol τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα
πρόσωπον, ὃ ἐστιν αὐτὸς χατὰ περίφρασιν.

Καὶ ἐεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τὸ οἰχτειρῆσαι «p
ἐλεήσαι (90) * δὶς οὖν τόδε λέγει, γλιχόµενος τυ-
χεῖν, οὗ ἐζήτει.

Tov yróvrat ἐν τῇ Tfl τὴν ὁδόν σου. Εἴη, s
τόδε, xal τόδε ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ Yi, «

** Joan. xiv, 9.

Varie lectiones.

(28) Videtur subaudiendum τινός,

(90) Idem est. enim oix: :etphaac ac ἐλεῆσαι, ut est in textu. Quod consulto omisit interpres.

651

COMMENT. IN PSALMOS.

658:

ὁδὺν τῆς πολιτείας σου, fiy αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις À terra sunt, cogeoscant viam vitz, ac conversationis

τοῖς μαθηταϊς.

'"Ev πασυ’ ἔθγεσιν τὸ σωτήριόὀν σου. Καὶ τοὺς
£v πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (01) τὴν δι ἡμᾶς ἐν-
ανθρώπησίν σου. Ταύτην γὰρ xaAeÜ σωτήριον, ὅτι
δι αὐτῆς σωζόµεθα * λείπει δὲ Ev τοῖς ἔθνεσι τὸ áp-
0pov* ὥσπερ χαὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ
ἄρθρον, τῇ γῇ (32).

ἘξομοΔογησάσθωσάν σοι.λαοὶ, d Θεὸς, ἔξομο-
«ογησάσθωσάν σοι Aaol πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς
οἱ ἐκ περιτομῆς * λαοὶ δὲ πάντες οἱ EE ἐθνῶν, ὡς πλεί-
ους ix πολλῶν vsvov. Ἐξομολογησάσθωσάν
σοι δὲ, ἀντλ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν,
ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις.

Εὐφραγθήτωσαν καὶ ἁγαλλιάσθωσαν ἔθνη.
Ταῦτα cag. Περὶ γὰρ τῆς εὑφροσύνης xoi ἀγαλ-
λιάσεως, διαφόρως προειρήχαμεν. Elsa. ἐπάχει xal
την αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς.

"Ort αριγεῖς Aaobc ἐν εὐθύτητι, xal ἔθνπ ἐν
τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι χατακχρινεῖς μὲν διχαίως
τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὰ λαούς σου, ofa μὴ παρα-
δεξαµένους σα. ᾿Οδηγήσεις δὰ iy τῇ vh ὧν τὰ
ἔθνη, Ἡ τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ ἔλλειψφιν ἄρθρου
δευτέρου.

Ἐξομο.ογησάσθωσάν σοι Aaoi, ὁ θεὸς, ἑξ-
ομο.]ογησάσθωσάν coti Aaol πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν

tu:e, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti
discipulis.

In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut lia»
mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant.
incarnationem tuam, quas propler nos facta est.
Hanc etenim salutare appellat, quia. propter eam..
salvamur.

Vgns. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean-
lur tibi populi omnes, Populi quidem simpliciter
dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione :
populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, ,
veluti plures ex multis nationibus congregati. Con-
fiteautur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent,.
quod propter corum salutem humanam carnem
assumpturus es.

VgRs. 5. Latentur, εἰ exsultent. gentes. Wc
clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple-
rumque alibi diximus. Deinde causam [ασ
addit.

Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen-
les in lerra. diriges. Quoniam Judaeos, qui olim.
populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou.
susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes
ad semitam virtutum, Vel, diriges gentes, quas iu
terra sunt, omisso articulo.

VkaBs.f.. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur
tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re-

ἐπανέλαδεν, ἐπιταχύνων τοὺς λχοὺς xal προθυµο- ϱ petit, ut celeres populos faciat, et proiptiores eos

τέρους ἀπεργαζόμενος.

Γή ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων
εὐλογηθέντων, xai ἡ γη δαφιλῶς ἑχαρποφόρησεν. Ἡ
γῆς xapmiv λέγει τοὺς Ex γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ-
πους, τῷ Θεῷ δὲ χαρποφορηθέντας διὰ θλίψεως 1|
ἀσχήσεως * f| αὑτὸν τὸν Χριστόν.

Εὐ.1ογᾗσαι ἡμᾶς ὁ θεὸς, ὁ θεὸς ἡμῶν», s04o-
γήσαι ἡμᾶς ὁ θεὺς. Γράφεται χαὶ οὕτως: Εὺ.]ο-
γήσαι ἡμᾶς ὁ θεὸς, εὐ.ογήσαι ἡμᾶς ὁ θεὸς,
εὐ.]ογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. "Opa παραγυμνού µενον
τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος µυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ
θεὸς, xaX Θθεὸς , χαὶ Θεός.

Kal φοδηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς
τῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον
ἑνέφηνς * διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνιχῶς αὐσὺν, τὸ ἐνιαῖον
τῆς θεότητος. El γὰρ xaX θεὸς ἕχαστον τῶν τριῶν
προσώπων, à" εἷς θεὸς λέγεται τρισυπόστατος.

Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαθὶδ ψα1μὸς ᾠδῆς.
TAAMOZ ZZ.
Εἰς τὸ véAoc μὲν, ὅτι χαὶ οὗτος προανακηρύττει
τοῦ Σω:Ώρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐχδηλότερον, xal τὴν

*

reddat.

Terra dedit fructum suum. lllominibus etenim à
Deo benedictis, terra abunde (ructiflcavit. Vel
fructum terre homines appellat, qui e terra nati
sunt, quique per tribulatjones, et viriutum exer-
citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru-
ctum, ipsum Christum intelligit.

Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos
Deus. Scribitur etiam lioc modo : Benedicat. nos
Deus, benedicat nos Deus, benedicat nos Deus. Vide
apertum 96 denudatum sanctissime Trinitatis
mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus.

Et metuant eum omues [ines terre, Ea triplica-

D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas,

singulari autem sermone, eum, non. eos adorari
jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et
si unaquaque Personarum Deus sit, omnes tamen
Persone non tres dii, sed unus esse Deus di-
cuntur.
n finem psalmus.cantici ipsi David.
PSALMUS LXVII.

In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris.

adventum, et d:emonum destructionem manifestiug

Varitp lectionos.

31) Supple γνῶναι. D.
32) llic quoque vertenda. non. duxit. interpres
nonnulla qua nisi ab iis qui rece sciunt, intelligi

non possunt. Drest autem. dictioni ἓν τοῖς ἕ]νεσιν
articulus, ut et. in. superiore versiculo dictont ἓν
^* v? (utrobique τούς).

659 EUTHYMII ZIGABENI 660

prenuntat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A χατάλυσιν τῶν δαιμόνων, TL δ' àozt Valyóc ᾠδῆς

alibi diximus.

γεμς. 9. Exsurgat Deus, et dissipentur. inimici
ejus. Cum dainones in humanum genus tyranni-
dem exercerent, nec homo aliquis, nec angelus
captivis hominibus opem ferret, vocat Propheta
in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans
eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autcm in
Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam
csse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum,
exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Grzeca lectione
aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in

προείρηται.

ἸΑγαστήτω ὁ θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσα» οἱ
ἐχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, χαὶ
μήτε ἀγγέλου, µῆτε ἀνθρώπου βοηβοῦντος τοῖς xaza-
ξονλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουµένων
χαλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾽Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς vof
σεις τὴν χίνησιν εἰς ἐχδίχησιν. El δὲ xat προσταχτι-
χῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῖς,
ἀλλ' εὐχτιχοῦ λόγου σηµασίαν ἔχουσιν, ὣς iv. ἄλλοις
εἰρήχαμεν. Ἐχθροὶ δὲ τοῦ θεοῦ χυρίως οἱ δαίμονες,
ὡς ἁποστάται καὶ ἀντικείμενοι.

loco : et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi
etiam diximus. luimici autem Dei, proprie d:emones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. —

Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B

a prosentia et conspectu Dei, ilius vulium in
corne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse
videmus : cum sicubi Christus coleretur, illius
adeo presentiam fugerent demones, ut retro nun-
quam converterentur.

Vena. 5. Sicut deficit. [umus, defici nt. Quema-
modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi
d:emones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a
sancto Spiritu.

Sicul liquefit. cera a facie ignis, sic pereant pec-
catores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu
iguis cera liquescit, ita d:irmones a conspectu
Christi qui ignis est consuimens ?** improbitatem,
defluentes evanescant, Et. quod ait : Pereant, non
ideo dixit, quia prorsus delendi sint demones,
ita, ut amplius nulli siut, sed quia in eisdein am-
plius locis non regnabunt. Eosdem etíam daemones
Propheta peccatores appellat, quia et primi om-
nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum ín-
ventores merito dici possunt et magistri.

VEns. 4. Et justi letentur. Per justos, cos intel-
ligit, qui per fidem in Christum erant justiflcandi.
Hi igitur destructa daemonum tvrannide ἱπίεῃ-
tar.

Exsultent. in. conspectu Dei et delecteutur in lati-
tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit,
et custodit, juxta illud : Oculi Domini super ju-
stos **. Verba autem Exsultent, delectentur, et
laetentur, idem significant : conjuncta tamen sum-
mam gaudii indicant intensionem.

VEns. 5. Cantate Deo, Nos, qui hujusmodi gau-
dio digni facti estis.

Psallite nomini ejus. Hoc. declaravimus in tertio
versiculo vii psalmi.

Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi-
nus nomen illi. Ad apostolos est serio, quo ju-
bentur ut ad. gentes excurrant, et viam animarum,
ipsarum — scilicet gentium, per pradicationem
advenienti Christo prxparent. Simile illud est,
quod apud [saiam ex persona Przecursoris dictum
legimus : Parate viam Domino *, Viam, inquit,

95 Deut. iv, 94; flebr. xu, 29... ** Psal. xxxii, 16.

Kal «ουγέτωσαν» ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ oi
μισοῦγτες αὐτόν. ᾽Απὺ τῆς ἐπιφανείας αὑτοῦ μὴ
φέροντες τὴν διὰ σαρχὸς αὑτοῦ mapouclav. "Ev0a
Υὰρ παρείη, ἑδραπέτενον ἁμεταστρεπτί.

τς éx Acl x&i xaavóc, ἑχ.1ειπέτωσαν». Ὥσπερ 6
καπνὸς kzAelmst τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω xal
οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἑλαυνόμενοί τε xal
σχεδαννύµενο;.

Ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρὸς, οὔ-
τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτω.ἱοἱ ἁπὸ προσώπου τοῦ
θεοῦ. Ὥσπερ ὁ χηρὸς τήχεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ
πυρὸς, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, ὃς
προσαγορεύεται πῦρ χαταναλίσχον τὴν µοχθηρίαν,

ταχήσονται ὑποῤῥέοντες τὸ δὲ Ἀπο.οῦνται, οὗ

τὴν εἰς τὸ μὴ ὃν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση-
µαΐνειν, ἀλλά τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἓν τοῖς τόποις Excl-
vote ἔτι. ᾽Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι
ἁμαρτήσαντες , καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεταὶ, χαὶ δι-
δάσκαλοι,

Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφραγθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ
διχαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, χαταλυ-
θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων. εὑφρανθή-
τωσαν.

᾽ΑγαΛλιάσθωσαν ἑνώπιογ τοῦ θεοῦ ' τερφθή-
εωσαν ἐν ebopocórn. Ἐνώπιον τοῦ θεοῦ ἑπισχο-
ποῦντὸς αὑτοὺς ácl * ᾿ΟφθπᾳΆμοὶ γὰρ, qnot, Κυρίου
ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν xaX 'Ara4-
ἑιάσθωσαν χαὶ Τερφθήτωσαν ἓν εὑρροσύνῃ ταύ-
εν σημαίνοντα, τὴν ἑπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί-
νουσιν.

"Ἀσατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιχκύτης χαρᾶς ἀξιού-
μενοι.

ψά Ίατε τῷ ὀνόματι αὑτοῦ. Περὶ τούτου προεί-
ρηται ἡμῖν Ev τῷ Υ στίχῳ τοῦ φαλμοῦ v.

᾿Οδοποιήσατε τῷ ἐπιθεδηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ-
fioc ὄγομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἁποστόλους οὗτος ὁ
λόγος, Χχελεύων ὁνραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, χαὶ τὴν ὁδὸν
τῶν φυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ
Χρ'στοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ [oov ἐστὶ τῷ
᾿Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοςοιῄσατε, qot,
τῷ Χρ.ιστῷ, πᾶν σχῶλον ἑξάραντες. Tq ἐπιδεδηκότι

3 δη. x1, 5; Matth. ini, 3.

-— m — ED RR — — 00

661

COMMENT. IN PSALMOS.

662

δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι φῶς ὢν ἁπρόσιτον, καὶ A Christo facite, omue impedimentum ex ea, atque

"Hitog διχαιοσύνης, ἀπέδη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώ-
πων, ἐνθικήσας αὑταῖς .διὰ πίστεως ' al δυσμοὶ
ἦσαν, fiot νύκτες, διὰ τὰ ἁλαμπὲς xal τὸν ζόφον
τής πλάνης τὸν πάλαι χαταχεχυμένον αὐτῶν. Ἡ
δυσμὸς ὁ xócpo;, κατά. TO pàc ἐκ εἰ σχυτίᾳ
φαΐνδι "εἶτα λέγει, χαὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ' ὅτι Κύριος
πάντων ἁπλῶς, 6 ἔστι θεός.

pro universo mundo, juxta illud : Et lux in tenebris lucet. (et. tenebra eam

offendiculum auferentes. Ascendere autem *uimn
dixit super occasus, quia cum inaccessibilis lux
sit, et Sol justitix , super heminum animas ascen-
dit, et per fldem in his animabus habitavit, qu»
antea occasus, hoe est noctes merito dici polerant,
propter obsenritatem 3tque caliginem erroris, quo
olim circeumfusz dcetinebantur. Vel, occasus dixit.
non comprehenderunt 3.

Tenebras etenim illic evaugelista universum orbem, hoc est, universos mundi homines appellavit );
deiude etiam illius nomen dicit, quod scilicet Dominus omnium ae Deus est ille, qui ascendit, ut

diximus,

Καὶ ἆγα.113/ἄσθε ἐγώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο μικρὺν
ἀνωτέρω τῷ ἑθδόμῳ στἰχῳ συνδιερμηνεύεται.

VER«. 6. Et exsultate in conspectu ejus. lloc paulo
superius in tertio versiculo exposuimus.

Ταραχθήτωσαν dxó πρεσώπου αὑτοῦ. Τοῦτο p Turbentur a [acie ejus. Quod ait, A faeie ejus,

πάλιν τῷ δευτέρῳ στίχῳ,

Tov πατρὸς τῶν ὁρρανῶν xal χριτοῦ τῶν χη-
por (55). Διλ πρώτου χώλου, τὸ χηξεμονιχὸν αἎ-
τοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δεντέρου στίχου, τὸ δι-
καστικόν * ὅτι χαὶ κηδεμών ἑστι τῶν ἀπροστατεύ-
των, xaX χριτῆς τῶν ἁδιχουμένων. Ἡ ὀρφανοὺς xal
χἀρας χαλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας' τὸ μὲν
ὡς ἀποδεθληχότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάθδο-
Àov* τὸ δὲ ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εἷ-
Xov xai νυμφίον, ὡς προσχολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ
δὲ τὸ χἠρυγαα αατέρα xe νυμφίον ἀντέλαθον τὸν
Θεόν. πατέρα μὲν ὡς χηδεµόνα * νυμφίον δὲ, ὡς
αυναφθέντὲς αὐτῷ διὰ πίστεως.

exposuimus superius in secundo versiculo.
Patris orphanorum ac. judicis. viduarum, Patris
et judicis appellatione, et summam illum Provi-
dentiam, et curam habere demonstravit, et judi-
candi insuper potestatem exercere. Nam et curam
eorum habet Deus, qui omni videntur ope destituti,
et judex etiam eorum est, qui per alicujus Inju-
riam opprimuntur. Orphanos przterea, ac viduas
eos appellat, qui ex gentibus crediderunt, alterum
quidem, co quod patrem olim suuin, diabolum vi-
delicet, abjecerunt ; alterum vero, quia fideles
animz, qua crediderunt, ipso prorsus viduata
sunt diabolo, quem anten sponsum habebant, et

cui adhaserant. Quippe cum post przdicationem et baptisma, (alium) patrem (aliumque) sponsum,
(loco priornm) receperint (ipsum nimirum) Deum, quen in patrem quidem acceperunt. veluti curato-
rem, et providentiam necessariorum ewmBium habentem, atque. in sponsum, cui ut. caste — virginos
conjungantur per fidem.

Ὁ θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὑτοῦ. Ἐν τῷ οὑβανφ' € — Deus in loco sancto. suo. ln celo nimirum, et

λείπει δὲ, τὸ ἔστιν. Εἱρλχὼς γὰρ 'Aracecüto ὁ
θεὺς, xal ὁδοποιησάτω τῷ ἐπιδεθηκότει ἐπὶ Óv-
σμῶν, ἀναγχαίως ἐπήγαγεν, 'Ὁ θεὸς ἐν τόπφ
ἁγίῳ αὐτοῦ ' διδάσχων ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ, óc ἐστιν
&ytog τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται xa πρὸς ἄμυναν, καὶ
ἐπιδαίνει ἐπὶ δυσμῶν, xal ἃ βούλεται οἰχονομεῖ * οὗ
µεταθδάσει τοπικῇ χρώµενος ' & περγραπτος váp
ἐστι. Τοιοῦτο δὲ ἐστι χαὶ τό. Οὐδεὶς ἀναθέθηχεν
εἰς τὸν ovparór εἰ μὴ ὁ ἓν τοῦ οὐραν οὔ χαταδὰς,
ὁ Yióc τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐκ τῷ οὑρακῷ. Κάτω
γὰρ πολιτευόµενος, καὶ ἓν τῷ οὐρανῷ, ἀχώριστος
ἣν τοῦ Πατρός. Εἴη δ) ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, χαὶ ἡ
Ἐκχλησία τῶν πιστῶν, xal πᾶς θεοφιλἠς.

'O θεὸς κατοικἰζει µονοτρόπους ἐγ οἵκῳ. Movo-
τρόπους φπσὶ τοὺς διχαΐους ὡς μηδεµίαν διπλόην
πονηρίας ἔχοντας, μὴ 6 ἐπιπλοχὴν χαχίας, ἀλλ᾽ ἕνα
σχοπὸν τὴν θεραπείαν τοῦ θεοῦ μεταδιώχοντας) οὓς
xai χατοιχίζει ἐν οἰχίᾳ περὶ ἧς εἴρηχε Παῦλος, ὅτι
Οἱκοδομὴν ἐκ θεοῦ ἄχομεν, οἰχίαν ἀχειροποίητο»,

98 Joan. 1, 5. 39 Joan. 11, 15.

subintelligitur, verbum, est. Nam eum dixerit :
Ezsurgat Deus : item : Πεν facite ei qui ascendit
super occasws, necessario subdidit ; Deus in loco-
sancto suo, ut doceret, quod ille Deus, qui exsistit
in cale, ubi locum sanctum suum esse dicimus,
idem ille est, qui exsurgit in auxilium, et qui.
ascendit super oceasus, el. qui administrat que-
cunque ei grata sunt, nulla utens loci mutatione,
nulio traasitu. Est etenim incircumscriptus Deus.
Simile etiam illud est : Neuo ascendit in celum,
nisi qui descendit de calo, Filius hominis, qui est in
celo **. In terra etenim conversans Dei Filius, in
calo erat indivisus a Patre. Dicitur etiam locus.
sanctus Ecclesia fidelium, οἱ quilibet &üdelis vir
religiosus, ac Deo gratus.

Vgas. 7. Deus habitare [ιο unius moria homines
in domo. Unius moris homines eos esse intellige.
qui justi sunt ac virtute praediti, veluti omni pror-
sus malitize duplicitate, ac doli eomplicatione ca-
rentes, uni lantum rei, koe est, divino cultui
incumbentes. Hos etenim bomines Deus in ea domo

Varie lectiones
(355) Ad verbum ; Priore membro cjus provident:am, altero iudicandi potestatem: demonstrat.

603

EUTHYMII ZIGARENI

Coi

habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : Α ἐν τοῖς οὑρανοῖς αἰώγιον. Ὁ δὲ Σύμµαχος Mora-

quod /iabitationem ex Deo habemus non. manu [α-
clam, eternam in calis '*. Symmachus vero. pro
hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta,

χοὺς ἑἐξέδωκχεν, ὡς µεμονωμένους παντὸς βιωτιχοῦ
πράγματος’ οὓς χατοιχίζει &v οἰχητηρίῳ καταµόνας.
Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν.

seu unanimes, πιοπαείιος reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios :
quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum praedicare videtur

Propheta anachoretarum vitam.

Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est,
liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum
catenis, οἱ daemonum vinculis, hoc est, affectibus
seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus
vincti, atque alligati sunt : qvo sermone fideles
intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit
autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute,
πο potentia, qua Ltyraunum devicit. Vel etiam, in
virtute sermonis evangelici.

Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se-
pulcris. Nou. solum, inquit, tu gentiles educis e
vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisione Jud:eos,
(quos exasperantes appellat, seu. exacerbantes, ea
ralione quam diximus in psalmo uvxv. Possunt
etiam verba lizc ita intelligi, ut prophetia: conti-
neant, de universali mortuorum resurrectione :
quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinctos
mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi-
liter educet Judaeos. llla autem verla : Qui habi-
tant in sepulcris, ad. majorem declarationem dicta

sunt, et per ea omnes homines significare voluit,

aut in terra, aut in mari, aut in igue.
εις. 8, 9. Deus, cum egredereris ἵπ conspectu
populi (ui, cum pertransires in deserto, lerra mota

est : elenim coli distillaverunt. Quando dixisti ad C

Jjud:xos : Ecce dimittitur domus vestra deserta "! ;
et quando Jeremix prophetia ex persona Christi
prolata, finem accepit, quze dicit : Quoniam Vereli-
querunt domum meam, dimisi hereditatem meam **.
Tune etenim postquam egressus es, recedens a
conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et
pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam,
quz olim deserta erat, ac nuda omui scientia,
atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa
germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi,
terra commota est, passionis nimirum, et resur-
rectionis tempore. Et coli distillaverunt, descen-
dente saucto Spiritu in apostolos, in die Penteco-
stes. Vel terra commota est, pertiranseuntibus
gentibus ab errore ad veritatem : et stillaveruut
apostoli aquam przedicationis, qua fideles irriga-
bantur animae. Apostoli etenim coeli esse dicuntur,
οἱ quia celestia sapiunt, et quia quibuscunque
terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun-
ctio, enim, superflua est.

A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. — A facie Dei
cireumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit
sensus : Hzc facia sunt ab eo, qui est Deus mon-
tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai
dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum

* [l| Cor, v, 14. " Matth. xxii, 27.

'E£áyor πεπεδηµάνους ἐν dvóplq. Ἐξάγων,
εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδηµένους ταῖς σειραῖς
τῶν ἁμαρτημάτων, f| τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος' ἅ
εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν-
τας ᾿ ἐξάγων δὲ τοὺς iv ἀνδρίᾳα, fiyouv tiv ἰσχύτ
Θεότητος, χαταγωνιζοµένῃ τὸν τύραννον * f] καὶ ἐν
δυνάµει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν.

9

᾽Ωμοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι-
κοὔντας év τάφοις. Οὐ µόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ
καὶ τοὺς ix περιτομῆς ' τοὺς Ἰουδαίους γὰρ χαλεῖ
παραπικραίνοντας , ὣς ἓν τῷ Es" φαλμῷ προλιελά-
θοµεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ val προφητεία περὶ
τῆς παγχοσµίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν-
τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδηµένους, νεχριχῶς'
ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους * εἶτα ἡ ἐπεξήγησις,
ὅτι τοὺς κατοικοῦγτας àv τάφοις" διὰ τούτων δὲ,
xaX τοὺς ἓν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, xal ὅπως δήποτε
διαφθαρέντας ἑδήλωσεν.
qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit,

Ὁ θεὸς, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ
Aaov σου, ἐν τῷ διαθα/νειν σε ἐν τῇ épripo, rit
ἐσείσθη * xal γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας
πρὸς 'loubatouz * Ἰδοὺ ἀφίεται d οἶκος ὑμῶν ἔρη-
Jioc, τέλος δη λαμθανούσης τῆς Ἱερεμίου προφη-
τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστὲ, φῄσαντος, ὅτι
ἘΕγκατέ.ιπον τὸν οἶκόν µου ἀφῆκα τὴν xAnpo-
γοµίαν µου. Τότε μετὰ τὸ ἐχπορευθῆναί σε xa
ἀναχωρῆσαι ἑνώπιον τοῦ µέχρι τότε, λαοῦ σου, xal
διαθλῆναί σε εἰς τὴν ἀθρο,σθησοµένην Ἐκχλη-
σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν Épr pov θεογνωσίας, καὶ ἄχαρ-
vov ἀρετῆς, Ἡ YT, μὲν ἑσείσθη κατὰ τὺν χαιρὺν τοῦ
πάθους, xai τῆς ἁναστάσεως ' οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν

«τὴν χάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ὁποστό»

λους, ἐν τῷ χαιρῷ τῆς Πεντηχοστῆς. Ἡ ἑσείσθη
μὲν ἡ ΥΠ µεταθάντων τῶν ἑθνῶν ἀπὺ τῆς πλάνης

p εἰς τὴν ἀλήθειαν * ἔσταξαν δὲ οἱ ἁπόστολοι τὸ ὕδωρ

τοῦ χηρύγµατος, ἁρδεῦον φυχάς. Οὐρανοὶ yàp xai
οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, χαὶ τὸ ὑπερχεῖσθαι
παντὸς γεηροῦ πράγματος. "UO δὲ σύνδεσμος ὁ γὰρ.
περιττεύει.

Ἀπὸ προσώπου τοῦ 8600 Συᾶ, ἀπὸ προσ-
ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραή.1. Περιφραστικῶς τὸ, Ασὸ
πρυσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν * ὅτι ταῦτα Υεγόνα-
σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὄρους. Αὐτὸς γάρ
ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ she, χαὶ τοῦ Ἰσραήλ. Ἐμνημό-

*! Jerein, xii, 7.

663

COMMENT. IN PSALMOS.

606 ΄

νευσε δὲ τούτων, δειχνὺς ὅτι ὁ ἓν Σινὰ τερατουρχή- À meninit Propheta, quia et in. monte Sina Deus

σας xal τῷ Ἰαχὼδ φαντασθεὶς, αὐτὸς. xal ταῦτα
motel * xal οὐκ ἔστι θεὸς ἕτερος, παρ) ἐχεῖνον.

B, ox'* ἑκούσιον ἀφοριεῖς ὁ 8sóc τῇ κ.Ίηρο-
οµίᾳ σου. Κλπρονομία μὲν θεοῦ, τὰ ἔθνη, χατὰ
τό. Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κ.1ηρονομίαγ σου.
Booyh δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἁπαλύνων, xal
ἀρδεύων τὰς duyá;. ᾿Εχούσιος δὲ Bpoyh αὕτη, διότι
ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος, οὗ κατὰ θέλησιν 8:00, ἀλλὰ
χατ οἰχουομίαν ' οὗ γὰρ ἔχρ]ζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ
τοιούτων ἄλλων παρατηρηµάτων. Τίς γὰρ, qno,
ταῦτα ἑἐξεζήτησε; Καὶ πἀλιν Μωσῆς πρὸς τὴν
σκ.Ίηροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραγνεν * ὁ δξ τοῦ χηρύ-
γµατος λόγος xav' εὐδοχίαν ἐστὶ Θεοῦ * f] ὅτι ἐχεῖνος
μὲν xal ἄχοντας ἐχείνους ἠνάγχαξεν φυλάττειν τὰς
ἑντολάς * λιθοθολῶν, χαίων, χαὶ πικχρῶς àvatpov:
οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς
προσφέρεται.

miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc
est, patriarchze Jacob. Estenim idem Deus, qui
haec omnia operatur, et non est alius Deus prater
eun.

Ὕεας. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus,
hereditati tug. Per lhiereditatem Dei, gentes intel-
ligit, juxta illud : Postula a me, εἰ dabo tibi gentes
ha'reditatem twam 9: Per pluviam vero evaugeli-
cuim sermonem, quo duriores irrigantur ac mol-
liuntur anima : quam Evangelii pluviam, appellat
voluntariam, eo quod Muosaica lex non data erat
ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione.
Neque enim optabat, aut volebat. Deus sacri(lcia,
aut alias ejus:nodi varias observationes, qux ha-
bentur in lege : Quis enim, inquit, hec exquisivit ? Et
rursus alibi Dominus : Ad duritiam vestram Moyses
hec scripsit (ab initio autem non erat sic **). Evau-
gelice autem pa:zedicationis serimo divinse prorsus
congruit voluntati, Vel voluntariam ideo appellat,

quia lex etiam invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, ezedebat, incendio perdebat, οἱ szevis-
sime denique occidebat. Pradicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur.

Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ χατηρείσω αὐτήν. Ἡσθέ-
νησε πάλιν συντριδθεἶῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. EU
δὲ ἁἀρτίαν αὐτὴ» ἑποίησας, ἀναχαινίσας αὐτὴν διὰ
τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, χαὶ στερεώσας
ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου.

Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ
πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν ool
ζωήν. "H ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ

'A66axoup ἵππους ὠνόμασεν' ᾿Επεδίδασας, λὲ C

γω», εἰς θἀάΊασσαν τοὺς ἵππους σου’ θάλασσαν
χαλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν.

Ἡτοίμασας ἓν c1) χρηστότητί σου τῷ πτωχῷ,
ὁ Θεύς. Πτωχὸς ὁ τῶν ἑἐθνῶν λαὺς, ὡς µμµηδένα
πλοῦτον πνευματικὸν δεξάµενος. Οὐ γὰρ νόµον εἷ-
e χεν, οὗ προφητείας * ἀλλ᾽ ὁ θεὸς δι’ οἰχείαν χρηστό-
τητα, ἡτοίμασἒν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεῖ-
€ay ἐχούσιον βροχἠν.

Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγα.λιζομέόνοις δυ-
γἆμει πο.ὶ.1ῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων ol;
ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ θεὺς ἐχορήγησεν λόγον
σοφίας. Δυνάμει δὲ ποι.1ῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς ῥήμασιν
αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θανματουργοῦσα
ὅσα χαὶ βούλοιντο.

Ὁ βασιλεὺς τῶν δυγἀµεων τοῦ ἁγαπητοῦ.
᾽Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν xal θεόν. Φησὶ
yàp, ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου ὁ ἁγαπητός *
δυνάµεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἁποστόλους, ὡς στρατιώτας
αὐτοῦ, χατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα-
τεταγµένους * ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατὴρ, βασιλεύ-
σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς.

Tij ὡραιότηει τοῦ olxov σου διελέσθαι exvAa.

433 Psal. n, 8. '"* Matth. xix, 8.

Et infirmata est, tu vero per[ecisti eam. Infirinata
est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum Lyran-
nide. Tu vero sanam eam, et perfectam reddidisti.
per baptismi regenerationem. renovans nimirum
eam, et super solidam mandatorum tuorum petram
stabiliens.

Ygns. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi-
rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani-
mam, hoc est, vitam bLabent in te. Vel, per
animalia Christi apostolos intellige, quos lfabacuc
equos appellavit : Induxzisti, inquiens, in mare
equos tuos, mare appellans, amaram (salsuginosam-
que. ac sterilem olim gentium) infidelitatem

Parasti in bonitate tna. pauperi, Deus. Per pau-
perem, gentilem populum intelligit, qui nullas oliw
spirituales divitias acceperat. Neque enim legem
habehat, aut prophetas, seu prze summa Dei beni-
gnitate, alie eis parat» fuerunt diviti: : illa
nimirum pluvia voluntaria.

Vus. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus
viriute multa, lloc ad apostolos pertinet, quibus,
cum piscatores essent, atque idiot, subministra-
vit Deus sapientize verbum : atque hoc tanta cum
virtute, ut. multa etiam, atque admirabilia opera-

D rentur miracula.

Vgns. 45. Rez virtutum dilecti. Dilectum appellat
unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus
a Patre : Hic est Filius meus dilectus **, Per vir-
tutes vero dilecii, ipsos apostolos intellige, veluti
illius milites. Eos etenim ut milites susceperat,
ut summa vi ac potentia adversus daemonum im-
petum resisterent. Harum autem virtutum ipse
Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum
sibi per Filium parato.

Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis

* Mattb. i1, 17.

651 EUTIIYMII ZIGABENI 658
Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant , A Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαµερίσάοθαι λάφυρα

ipsas nimirum gentes. Devictis enin d:xmonibus
exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos
abstulerunt, qui illis antea inaerviebaut. Dahit,
dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo-
lia dividant, formosissima ac spceiosissim:e lidc-
lium. Ecclesie : ia qua, veluti in decentissima
domo Christus Dominus habitat, quemadwodum

τῶν ἐχΏρῶν, ἃ εἰσὶ τὰ E0vr * vixfjsaveeg γὰρ τοὺς
δαίμονας, ἑλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τοὺς δεδω -
λωμένους αὐτοῖς ' διελέσθαι ὃδ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ
Ἐχχλτσίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἑνοιχεῖ ὁ θεός. Καὶ µέν-
τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἕθνος, ὁ 65 τόᾶς προσ-
αγαγών. E^ δ' ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ
Εὐαγγέλιον, 67 οὗ τούτους διξείλοντο.

el nos divisa ea esse couspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et aller. αἰίεγᾶπι αἱ fides
adduxit, Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam inielligere, quo — veluti
quopiam instrumento apostoli hac spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum — est, scd
specie. Utraque enim lectio Grzecis poiest verbis accommodari).

VrnRs. 14. Si dormiatis inter medios cleros. Dor-
nrre in presenti loco posuit pro mori. Sermo
eniin Prophetze est ad. apostolos, dicentis : Ita de-
mum adducentur vobis hzc spolia, si moriemini
inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes,
que in clerum, hoc est, in sortem vobis date
sunt. Et sane quidem przelicantes occisi sunt, Vel
aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri-
tis. lmmoratur enim et diutius permanet, qui
dormit.

Ale columbae deargentate, et. posteriora dorsi
ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum
esse, ob cjus nimirum mansuetudinem ac patien-
tiam. Per hujus autem columbz alas, Cüristi cor-
pus intelligere possumus, veluti. exteriorem, seu
magis extremam partem : per posteriora autem

' dorsi [quse Graeci unico vocabulo µετάφρένα dicuni

et nos possumus scapulas dicere] animam Christi
intelligit, tanquam interiorem , ac magis tectain
partem. Splendidum, inquit, atque elegans est
Christi corpus, et argenti. instar. refulget : omni
enim caret peccati maeula ; verum ipsa ctiain
anima, non minori luce ac fulgore splendescit,
cum^ purissimo possit auro comparari. Ab ipsa
cnim divinitate, eui unita atque conjuncia est,
hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero aui
dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum
est. Alii precedentem versiculum huic conjun-
gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio
duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi.
Stahilis enim ac immobilis permanere videtur, ut
diximus, qui dormit : et sortes merito appellari
possunt duo Testawenta, cum illud antiquo populo
ante crucem, alterum novo populo, post crucem,
in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio
utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri
consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et

Ἐὰάν' χοιμηθήτε ἀγὰ udcor τῶν xAnpor. Kot-
μηθηναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή-

p σοµεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὑτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι,

Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σχῦλα, ἑὰν ἀποθανῆτε νὰ
μέσον τῶν γλήρων, $70» τῶν χληροδοτηθέντων ὑμῖν
ἐθνῶν. Καὶ μέντοι χηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. Ἡ xai
ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀχινήτως 6
χοιμώμεγος.

Πτέρνγες περιστερᾶς περιηργυρωµέναι, xal τὰ
Εετάφρεγα αὐτῆς ἑν χὰωρότητι χρυσίου. Περι-
στερὰν οἱόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον
xai ἀνεξίχαχον, οὗ πτέρυγες μὲν cfr ἂν τὸ σῶμα,
ὡς ἀχρύτατον, µετάφρενα δὲ f) doy, ὡς ἑνδότερον.
Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ τῶμα αὐτοῦ,
ὡς ἀναμάρτητον λαμπρὸς γὰρ 6 ἄργυρος᾽ tv

C χλωρότητι δὲ χρυσίου fj ψυχἠ αὐτοῦ, ὡς ἠνωμένη

τῇ θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόὀν
ἐστιν, "Άλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρὀντι
συντάττοντες, Φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ µέ-
σον τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς χαὶ τῆς Νέας,
ἑστερέωται γὰρ ἀχινήτως ὁ χοιμώμενος. xal ἆπο-
χεκλήρωνται αἱ Διαθῆχαι, fj μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ
σταυροῦ, fj δὲ τῷ vé μετὰ τὸν σταυρόν ἐὰν οὕτω,
qnot, ποιῄσητε (56), µεσάξοντες χαὶ συµθιθάζοντες
τὴν Νέαν πρὺς «hv Παλαιὰν' ἑκείνη μὲν γὰρ τύπος,
αὕτη Ob ἀλήθεια τότε τῆς περιστερᾶς, ᾖτοι τοῦ
ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού-
στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρὰ φανῄσονται’
τὰ δὲ µετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἑνδότερα χαὶ µυστη-
ριωδέστερα, δίχην χλωρότητος γρυσοῦ καθαρώτερα

Deua λαμπρὸς μὲν 4 ἄργνρος, λαμπρὺς δὲ xoi 6

χρυσὸς, ἀλλ fj τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα
ἐστί * περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι
καὶ bv εἴδει περιστερᾶς χατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν
βαπτιζόμενον.

Novum veritas : tunc. alze. columbz, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus;
splendidi esse vobis videbuntur : et. scapulz, boc est, interiores, et magis mysticz contemplationes,
instar pallidissimi ac purissini auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam
utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem presefert. fulgorem.

Vari. v lectiones.

(54) Fidelias nec loco moretur quid.

(50) Graece aridius : splendidum dicit ejus corpus,
utpote. peccati. expers. Spleudet autem. argentum :
anima vero ejus im pallore auri, utpote divinitati

adlierens, Aurum porro pallens purissimum est.
(56) Clarius οἱ fidelius, et alterum cum alterc
conciliariiis.

669

COMMENT. IN PSALMOS,

610

Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbie specie super Christum — descendit,

tura baptizaretur.

Ἐν τῷ ÓiaccéA. dew τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς A /— Vena. 19. Dum discernit. celestis reges super

ἐπ᾽ αὐτῆς χιονωθήσονται ἓν EeAgóv. Βασιλεῖς
νῦν τοὺς ἁπαστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς
βασιλείας τῶν οὐρανῶν * οὓς xal lv τῷ μδ’ φαλμῷφ
ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα τὴν
εἰς αὐτοὺς γενοµένην Ey τῷ χαιρῷ τῆς Πεντηχοστῖς
ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ' φτοὶν οὖν ὅτι
bv τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἁ ποστέλλειν f] διαιρεῖν,
καὶ διαχληροῦν βασιλεῖς ἐπ᾽ αὐτῆς ' φημὶ 69, τῆς
προῤῥηθείσης Χληρονοµίας, Ἠτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη
Πορευθέντες γὰρ, φησὶ, μαθητεύσατε πάντα τὰ
ἔθνη. Χιο)ωθήσονται, ὃ ἐστι λευχανθήσονται xal
λαμπρυνθέσαονται, διὰ τῆς (57) αἴγλης τοῦ ἁγίου
Πνεύματος. Προσέθηχε δὲ χαὶ τὸν τόπον ' Σε μὼν'
γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐχαλεῖτο, ἕνῦθα ἐχάθηντο ἕως ἂν
ἑνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους, Παρατηρητέον 6$ «tv
ἐν πρόθεσιν, πολλάχις ὑστεροχρονίαν σηµαίνουσα»,
ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος ^ Ἐν τῷ Ou té Ads γὰρ, ἀντὶ
τοῦ Μετὰ τὸ διαστεῖλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη-
σιν παραδἐεδώχαµεν xal ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ v'
ψΦαλμοῦ.

Ὄρος τοῦ θεοῦ, ὄρος πἴον, ὄρος τετυρωμένον,
ὄρος «πἴον. Ὄρος τοῦ θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκχλτσίαν
τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη-
ρῶν, χαὶ εἰς οὗρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας xal
πράξεως’ τοῦ ϐεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ θεῷ *
πίῖον δὲ, διὰ «hv δαφίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς iv
αὐτῇ πνευματιχῆς vog; τετυρωµένον δὲ, διὰ τὸ
συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν Ev αὐτῇ δογμάτων τῆς
πίστεως πεπηγὼς (38) Υὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν
πῖον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισµάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ -
µατος. Ἐξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ
τὸν ποιχιλίαν τῶν δυνάμεὼν αὐτοῦ.

ean, quasi nive dealbabuntur iu Selmon. Per reges,
ipsos etiam apostolos iutelligit, eo quod coeli re-
gnum hareditarunt : quos etiam in f'salmo xz
principes appellavit. Przdicit igitur. futurum in
die Pentecostes sancti Spiritus iu apostolos ad-
ventum, Quan:ilo. celestis, inquit, Deus mittet ac
dividet, hoc est, quando sortietur reges super
eam ; super eam, inquam, liereditatem, hoc est,
super gentes, quae h:;ereditas Christi sunt ; quod
tunc futurum erat, quando ad apostolos dicerc-
tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges ilfi,

veluti nive quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac

splendidi fient, per gratiam scilicet soncti Spiritus.
E: locum etiam addidit, dicens ; In Selmin. lpsam

D autem intelligit Jerusalem, ubi post Dom'ni assum-

ptionem, discipuli consederunt, donec ixduti sunt
virtutem ex alto. Observaundum est autem, quo:
dictio, dum, saepenumero futurum tempus desiguat,
ut iu. priesenti loco : f)um discernit, hoc est, post-
quam discreverit.. Hanc autem observationem
tra lidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua-
gesimi.

Vgns. 16. Mons Dei, mons pinguis, mons coagu-
latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam fide-
lium appellat, veluti a. terrenis elevatam, et con-
teinplatione atque actionibus suis tendentem in
colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam
ejus effectam, atque in illius potestatem delapsam :
pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea
est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam 5
et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Greca
dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatem
dogmàtum; qux in ca. sunt. Caseus. etenim sicuti
a coeundo dictus cst, aut a lacte coacto, ita etiom
soliditatem quamdam siguificat. Postremo pinguem

rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti Spiritus abundantiau, Variis vero laudibus hunc
montem laudat atque exornat Propheta ob varias nimirum ac multiplices illius virtutes.

"Ira τἰ ὑπολαμδάνετε ὄρη τετυρωµένα; Πρὸς
τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλήσίας ἀποτείνεται φάσχων,
ὅτι Διὰ τί ὑπολαμθάγετε ἕτερα ὄρη τετυρωμµένα,
παρὰ ταύτα;

Τὸ ὄρος ὃ εὐδόκησεν ὁ θεὸς χατοικεῖν ἐν αὐτῳφ.
Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος , φηαὶν, ὃ ἠθέλησεν ὁ θεὸς, εἰς
τὸ χατοιχεῖν ἐν αὑτῷ. Αὕτη yàp, quot, ἡ xacá-
παυσίς µου sic aleva αἱῶγος.

Καὶ ἆ Κύριος κατασχηγῴσει εἰς c&Aoc. Κατα-
σκηνώσει dv αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ'
ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου, οὐχ εἰς τέλος
γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιὼν, ἀλλά ῥητὸν χρόνον,

Τὸ ἅρμα τοῦ 8500 μνυριοπ.άσιον. Βἰπὼν ἄνω *

* Matth. καστ, 18. ' Psal. cxxxi, 14.

VEns, 17, Quare suspicamini montes coagulatos ?
Ad Ecclesim iuimicos est serio. Quare, inquit,
suspicamini ? hoc est, quare opinamini, alios etiam

. Wountes caseatos, quam bunc nostrum montem ?

Mons in quo beneplacitum est. Deo habitare in eo.
Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic
habitaret , Hac, inquiens, requies mea in saeculum
saeculi **,

Etenim Dominus habitabit in. finem. In finem,
hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent Juda?
neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion,
sed certo ac finito tantum tempore,

Vzgns. 18. Currus Dei in infinitum mnultiplicatus.

Varie lectiones.

(37) Grace splendorem.
(58) Ἐτυμολόγον se facit interpres noster. Quod
eum minime decebat ; tutius erat. adhaerere tex-

tui : Caseus cnim compaclus est, quod. nemo ne-
gaverit.

011 EUTHYMII ZIGABENI (2
Cum superius dixerit : Iter facite ei qui ascendit A ᾿Οδοποιήσατε cq ἐπιδεθηκότι, vuv οἰκείως, ἅρμα -

super occasus, nunc in specie, currus Dei meminit.
Per currum vero fei, eos omnes intelligere possu-
mus, qui fi.lei habenas suscepere, quique ad suave
Christi jugum juncti sunt, ascensoremque et au-
rigam cum habcut, Hujusmodi enim homines,
currus Dei dici possunt : quin imo et currus
multiplicatus ab antiquo illo justorum curru, qui
inter Jud:os erant.

Millia abundantium. Subintellige" verbum sunt.

A'undantium. vero. ubertate ac fertilitate viitu-

tum.

Dominus in eis iu Sina erat in sancto. Subiu-
tellige relativum, qui, ut sit sensus : Ille Dominus
in eis est, qui olim erat iu sancto Sina, ct abundat
altera przepositio, in. Uuus igitur atque idem Deus
est ille, qui tunc in Sina, et qui modo legem sta
tuit, Sanctum autem Sina appellat, veluti sancti-
ficatum ipsius Dei przsentia, atque ei dicatum.

Vrns. 19. Ascendisti in altum, captivasti captivi-
tatem. Ἶ altum, hoc est, in crucem, vel in cadum.
Ascensus autem hic, libertatem ostendit, dum ait :
Ascendisti, sponte tua nimirum. Tu etiam ipsum
diaboluu, qui tyrannidem iu nos exercebat, crucis
jaculo coufodisti, et gentium captivitatem capti-
vasti, quam ille antea captivaverat, eos sibi in

.. redigens. Propterea ipse Dominus alihi

: Cum autem. exaltatus Ine a lerra, omnia
SES ad me **,

Cepisti dona in hominibus. Verum apostolus (

Paulus hunc referens versiculum **, non Cepisti,
ait, sed Dedisti, eL utrumque factum est. Num ab
iis qui ad se accedunt Deus fidem et gratiarum
actionem capit, et eis contra multiplicia tribuit
charismatum dona.

Etenim non credentes. ut. inhabitares. Accepisti
enim eos homines, qui primum non credebant.
Accepisti autem eos, ut inhabitares in eis, si te
dignum effecti essent habitaculum,

ες. 20, 21. Dominus Deus benedictus, bene-
dictus Dominus de die in diem. Vide sermonetm de
sancta Trinitate : Dominus Deus et Dominus. Sic
enim Moyses dixerat : Audi, Israel : Dominus Deus
(tuus Deus. unus est". Et. cum laudandum eum
esse dixisset de die, hoc est, per totam diem, di-
cetionum obscuritatem declaravit, addens, In diem.
verba hzc, De die in diem, simpliciter intelligunt,
Alii autem pro, Semper, οἱ per dierum succes-
sionem.

Prosperum iter nobis faciat Deus salutarium nos-
trorum, Deus noster, Deus salutis, Hoc etiam in
loco contemplari licet sermonem de Trinitate. Nam
ter hic invocatur Dei nomen. Et quia in Greca le-
ctione dictio salutaritim, et dictio salutum, solo ac-

** Joan. xis, 92... ** Ephes. 1v, 8. ** Deut. vi, 4.

τος ἐμνημόνευσεν. Εἰεν δ᾽ ἂν ἅρμα θεοῦ πάντες οἱ
τὸν καλινὸν τῆς πίστεως ὃ-ξάμενο;, xal ὑποξζυγέντες
τῷ Χριστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιδάτην καὶ
ἡνίοχον, αὐτὴν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα uupto-
πλάσιον εἶναι λέγει, τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν iv
Ἰουδαίοις δικαίων.

Χιλιάδες εὐθηνούγτων. Λείπει τὸ εἰσίν' εὔθη-
νούῦντων δΣ, τῇ χαρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν.

Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινὰ ἦκ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ast-
πει δὲ τὸ Dc, ἵνα ᾗ τοιοῦτον' Νύριος ἐν αὗτοῖς
ἐστιν, ὃς ἓν τῷ Σινὰ fjv πάλαι τῷ ἁγίῳ. Περιττευ-
ούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως; efc γὰρ ὁ xa
ἐγεῖ xal ἐνταῦθα νομοθετῶν ' ἅγιον δξ τὸ Σινᾶ, ὡς
ἁγιασθὲν, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ θεοῦ, xal ὡς θεῷ ἆνα-
κείμενον.

'Avé6nc εἰς ὕψος, ἠχμα.ϊῴτευσας αἰχμα.ῖω-
σίαν. El; τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. ἛἩ εἰς τὸν οὐρανὸν,
iv τῷ καιρῷ τῆς Αναλήψεως * Αγέέης 65, διὰ τὸ
ἐχούσιον τῆς ἀναθάσεως. Tip δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ
χαθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάθολον, ἠχμαλώτευσας
την αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν fv ἐχεῖνος πρότερον
ἠχμαλώτευσεν ἑαυτῷ ταῦτα χαταδουλωσάµενος. ET-
prxs γὰρ ὁ Χριστός ' Οταν ὑψωθῶ, ὁλκύσω πάν-
τα πρὺς ἐμαυτόν.

"Ε.ῑαθες δόµατα ἐν ἀνθρώποις. 'O δὲ Απόστολος,
Δόματα ἔδωκχεν, εἶπεν. 'Augótepa 65 γεγένηνται *
λαμθάνων Ὑὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν xal
εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα.

Κα. yàp ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηγῶσαι. Καὶ
γὰρ αὑτοὺς ἐχείνους ἔλαδες , τοὺς πρότερον ἄπει-
θοῦντας ἀνθρώπους, ἔλαδες δὲ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ
χατασχηνῶσαι ἐν αὐτοῖς (59), γενομένοις ἄξιόν σου
χατοιχητήριον.

Κύριος ὁ θεὸς εὐλογητὸς, sbAorntóc Κύριος
ἡμέραν» καθ ἡμέραν». "Opa τὸν περὶ τῆς ἁγίας
Τριάδος λόγον ' Κύριος, xal ὁ cbe, xoi Κύριος.

Οὕτω γὰρ xa Μωσῆς. εἴρηχεν' ΄Ακουε, Ἰσραή.ἲ *
D Κύριος ὁ θεός σου, Κύριος εἷς ἐστυ'. Εἰπὼν δὲ

ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν», ᾗ συνεξαχούεται, τὸ
Αγὰ πᾶσαν, ἑσαφήνισε τὴν δυσχέρειαν τῶν λέξεων,
προσθεὶς, τὸ Καθ’ ἡμέραν * τινὲς δὲ τὸ Ημέρα»
καθ) ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ 'Ἡμέρος
ἐξ ἡμέρας. "O ἐστιν, ἀεὶ. κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν.
Κατευοδώσαι ἡμῖν ὁ θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν,
ὁ θεὸς ἡμῶ», ὁ θεὸς τοῦ σώζειν. "Opa κἀνταῦθα
τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον. Τρὶς γὰρ τέἐθει-
ται τὸ, 'O θεός. Οὐχ ἀπειχὸς δὲ καὶ σωτηριω»,
περισπωµένως ἀναγινώσκειν. Οὐδετέρως μὲν γὰρ

Varia lectiones.

(39) Grxce factis dignum te hiabitaculum.

613

COMMENT. IN PSALMOS.

6:4

παρὸ ζυτονεῖται * θηλυχῶς δὲ περισπᾶται *. λέγομεν A centu differunt, aliqui etiam Deum salutum.legunt,

yàp χαὶ τὸ σωτήριο»γ, χαὶ ἡ σωτηρία. Τὸ δὲ Ὁ
6sóc τῶν σωτηρίων ἡμῶν, καὶ τὸ, Ὁ Θεὸς τοῦ
σώζει, τὸ αὐτὸ σηµαίνουσιν * ὅτι, Ὁ Κύριος τῶν
σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Κύριος τοῦ σώξειν * 7, 0 θεὸς
ὁ σωτ]ρ ἡμῶν, ὁ θεὸς ὁ σώζων.

Καὶ τοῦ Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου. Τῆς
δυνάµεως τοῦ θεοῦ ἐστι τὸ ἐξάγειν ix. θανάτου εἰς
ξωήν. θάνατον δὲ vóst xal τὸν φυσιχὸν, xal τὴν
ἁμαρτίάν,. 'O μὲν γὰρ vexpol τὸ σῶμα πρὸς τὰς φυ-
σιχὰς ἑνεργείας * ὁ δὲ την φυχὴν, πρὸς τὰς ἑναρέ-
τους. Ef δ' ἂν τοῦτο xai πρόῤῥησις περὶ τῆς ἓχ
νεκρῶν ἀναστάσεως, τοῦ Σωτῆρος ' τοῦ γὰρ αὐτοῦ
γέγονε πρῶτον ἡ διέξοδος τοῦ θανάτου. διεξελθόντος
αὑτοῦ, xal ἀναστάντος capxt.

Πάἡν à 850c συγθΛάσει κεφα.λὰς τῶν ἐχθρῶν
αὐτοῦ. Τὰς χυριωτάτας δυνάµεις τῶν δαιμόνων’
ἐν τῇ χεφαλῇ γὰρ αἱ χυριώταται δυνάµεις τοῦ σώ-
µατος. Περιττεύει δὲ χἀνταῦθα τὸ Πλήν. (40) Σνν-

τόµως δὲ εἰπεῖν, κ ως τὰς νοητὰς αὐτῶν
χεφαλάς.

εἰ sensus idem est. Et quod sequitur : Deus sa-
lutis, ad eumdem sensum pertinet, ac si diceret :
Deus salvator noster, et Deus salvans.

Et Domini exitus mortis. — Ad. potestatem,
inquit, Dei pertinet, ut a morle quis ad vitam edu-
catur. Per morlem vero, et illam intelligere potes,
qua corporis operationes exstinguit : ipsam ni-
mirum naturalem mortem ; et illam, quz virtutum
operationes in anima mortificat, quam appellamus
peccatum. Ab utraque eaim morte potest Deus nos
liberare. Intelligi etiam possunt hec verba, ut
prophetiam corntineant de Salvatoris resurrectione,

B qui primus exiii a morte. Ea etenim superata in

Sua carne, rursus resurrexit.

Vans. 22. Verumtamen Deus con[ringet capita
inimicorum suorum. Principaliores, inquit, atque
efficaciores ddtemonum potentias confringet, quas
capita ideo appellavit, quia in capite potiores, ac
precipue sunt nostri corporis vircs. Abuudat hoc
in loco dictio, trerumtamen. Hujusmodi autem

confractionem capitum, non intelliges corporalem esse, cum corporibus careant dziwones, scd intel.
lectualiter, cum et ipsi intellectuales sint substantiz.

Κορυφὴν τριχὸς διαπορευοµένων ἐν zAnpge-
εξείαις αὐτῶν. Tov διαπορευοµένων, εἴτουν χατα-
πατούντων τὴν κορυφἣν τῆς χόµης (41) τῶν ἆμαρ-
τιῶν τρἰχα γὰρ νῦν τὴν χόµην νοήσεις. Καταπα-
τούντων δὲ αὐτὴν, iv τῷ πλημμελεῖν αὐτούς. "Ὅτε
γὰρ ἁμαρτάνουσιν ἄνθρωπο:, τότε οἱ δαίμονες χατα-
πατοῦσιν αὐτοὺς ὑποτεταγμένους fbr. Ἔστι δὲ
xal ἄλλως εἰπεῖν * τῶν (42) διαπορευοµένων, ὃ ἐστι
διερευνωµένων ἐν ταῖς πλημμελείαις τῶν ἀνθρώπων,
τρίχα χορυφῆς χατ᾽ ἐναλλαγήν * τουτέστι, τὸ λεπτό-
τατον ἁμάρτημα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐξετάξζουσι γὰρ χαὶ
τὰ τοιαῦτα, χατὰ τὸν χαιρὸν τῶν λογοθεσίων τῆς

φυχῆς.

Εἶπε Κύριος * Ἐκ Βασὰν ἐπιστρέψω. Ἡ Ba-
σὰν, αἰσχύνην ἑρμηνεύει’ ἐπέστρεψεν οὖν τοὺς ἐξ
. ἐθνῶν ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν εἰδώλων, xai τῆς αἱ-
σχύνης τῆς ἁμαρτίας.

Επιστρέφω ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Ἐπέστρεφε
δὲ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δηλωθείσης αἰσχύνης, διὰ τοῦ

Verticem capilli perambulantium — in deliciis
eorum. Coníringet, inquit, capita inimicorum
perambulautium verticem capilli, hoc est, concul-
canlium verticem coma, comz dico quorumlibet
delinquentium. Capillum enim hic dixit pro coma.
Conculcare vero delinquentium comam dicuntur
damones, eo quod peccatores quosque veluti sibi
subjectos conculcant. Possumus etiam, immutato
sermone, aliter exponere, quod confringet Do-
minus capita hominum perambulantium, hoc est,
investigantium in delictis humanis capillum verticis,
hoc est, tenuissima quaque hominum peccata. Ex-
quirunt etenim dzeniones etiam hzec minima, quoties
animam viderint rationem Deo esse reddituram.,

εις. 20. Dixit Dominus : Ex Basan convertam.
Basan coufusionem significat, seu sordes. Convertit
igitur Deus eos qui fidelos fuerunt ex gentibus ab
idolorum confusione, atque a sordibus peccatorum.

Couvertam in profundis maris. Convertit autem
eos Deus a sordibus, ut diximus, atque hoc in

ἁγίου βαπτίσματος * τοῦτο yàp καλεῖ βυθοὺς θα- D sacro baptismatis lavacro, quod profunda maris

λάσσης, διὰ τὸ βυθίξειν την ἁλμυρὰν, xal πιχρὰν
ἁμαρτίαν. Φησὶ γὰρ χαὶ Μιχαίας ' Αὐτοὺς ἐπι-
στρέψει, xal ἑ.λεήσει ἡμᾶς, xal καταχ.1ὐσει τὰς
ἁμαρτίας ἡμῶν. Καὶ ἁποῤῥιρθήσονται εἰς τὰ βάθη
τῆς θα.Ἰάσσης. Eicv 9 ἂν βυθοὶ θαλάσσης, xat τὰ
βάθη τῇ; ἁμαοτίας, εἴτουν τὰ χαλεπώτατα πλημμε-
Afjuata* ἀ᾽ ὧν ἐπέστρεφεν αὐτοὺς ὁ θεὸς, ἐξαγα-

^ Mich. νι, 19.

appellavit. In eo etenim Deus amarum ac salsugi-
nosum demersit peccatum, quemadmodum et Mi-
ενας propheta predixit : lpse, inquiens, convertet
nos, el miserebilur nostri, εἰ dissolvet peccata
nostra et projicientur in profunda maris "!. Per
profunda etiam maris, peccatorum profunditatem,
hoc est, gravissima qua»que delicta, possumus in-

Varie lectiones.

(40) Σωντόµως et fidelius εἰπεῖν, vertendum erat :
Con[ringet autem, ut. breviter dicam, intellectualiter,
ásutellectualia ipsorum capita.

(41) Mallem ἁμαστωλῶν, ut vertit interpres.

(42) τό hominum quod interpres addidit de suo,
salis ostendit, eum auctoris sensum minime asse-
cutum esse. Neque enim de hominibus sermo est,
verum de damorvibus, ut legenti patet.

675

EUTHYMII ZIGABENI

65

telligere : 3. uibus delictis convert t. nos. Deus, A γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ "Ev βιθοῖς,

ad virtutis Incem adducens. Et juxta hune sensum
quod dicit In pro[undis, expones, pro Ez profun-
dis, ut sit praepositio pro pra positione.

Vgsas. 94. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc
autem facies, o Doiinc, ut szvos proreus superes
damones, Est enim serino metaphoricus, εἰ tra-
εἰυφ a. strenuorum inilitum certamine, qui cum
fuerint victores, casoruin hostium cadavera con-
scendunt, οἱ in defluenti sanguine pedes intin-
gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, ex
persona Christi dicens : Conculcavi eos in. furore
meo, εἰ dcduxi sanguinem eorum in lerram, et
a»persa sunt vestimenta mea — ín victoría V, Sensus
igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus

ἀντὶ τοῦ "Ex βνθῶν Xfjyrn: πρόθεσιν ἀντὶ προ-
θέσεως.

"Όπως ἂν βαςῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ,
ὦ Kopie, ποιίσεις, ὅπως ἂν τέλεον νιχήστς τοὺς
δαίμονας * μεταφορ:χὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ Υὰρ νιχῶντες
ἐν τῷ ἀριστεύειν ἑκεμδαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν
ἀντρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πίδας, iv τῷ
χαταβῤῥέοντι τούτων αἵματι. Φησὶ γὰρ χαὶ 'Hoatactx
προσώπου τοῦ Χριστοῦ Συγεπάτησω αὐτοὺς ἐν
τῷ θυμῷ µου, καὶ κατήγαγον elc 15v, τὸ αἷμα
αὐτῶν, καὶ κατεῤῥαντίσθη τῷ κατανιχήµατι
αὐτῶν τὰ ἱμάτιά µου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο
βούλονται σηµαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἑνίκησς.

superabit. Vel aliter, inte'ligendo de Christo, per B Καὶ ἄλλως δὲ ποὺς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐχχλησία λέἐγοιτ

Christi pedem ipsam possumus Ecclesiam intel-
ligere, qua ger fidem eum ubique fert. Ipsius
ctenim Ecclesie caput est Christus, et ipsa rursus
Christi pedum vicem przstat. Hzc igitur Ecclesia
intincta est. in Christi sanguine, eo nimirum si-
gata atque. intincta, ut quemadmodum ferrum
tinctura, sic ct ipsa ejus sanguine consolidata
fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine;
tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere.
Lingua canum tuorum ez inimicis ab ipso. À com-
:3nuni sensu rursuin sumendum est. verbum Ut in-
tíngatwr. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui
insidiatores expellunt, et rationales greges cu-
stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua

intineta est, in sanguine nimirum, qui perfluebat C

ex inimicis. Sub»udiendum est enim aliquid ex
precedenti versiculo, íta ut ordo ac sensus per-
fectus sit : Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex
inimicorum sanguine, abipso Deo Patre nimirum
adjuta. Est, autem hic sermo metaphoricus. Czsis
siquidem inimicis, cedentium canes lambere so-
Jent occisorum sanguinem, et illorum cadavera
dilaniare.

Vgns. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in-
cessus hic actiones Cliristi jn carme conver:a-
tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum
omnium spectatores apostolos fuisse legimus,
juxta quod per alium Prophetam dicitur . Post
hec in terra visus esi, et cam homítnibus conter-
satus esi 53.

Incessus Dei mei, Diegis mei, qui est in sancto.
Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea-
tur Deui esse, veluti qui certissimam futurorum
labebat scientiam. Sanctum autem Patrein ipsum
appellat, ia quo Filius ineffabiliter est : Ego enim,
mquit, in. Patre, et Pater in me est **.

Vens. 26, Pravenerumt principes conjuncti psal-
lentibus. Apostolos principes appellat, quemadno-
dun οἱ alibi : Conslitues, inquit, eos principes su-

δὲ [να χι 4. 5 Baruch 1,58.

tametsi inteilectualiter dzmonum sanguinem

àv, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως * ἐπεὶ xai ταύ-
της χεφαλ] αὑτὸς ὁ Χριστός * αὕτη οὖν ἑδάφη τῷ
αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σρραχισθεῖσα τοὐτῷ, xal
τειχισθεῖσα, xal στομωθεῖσα κχαθάπερ τῃ βαφῃ
σίδηρος * f| xai τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ µαρ-
τύρων * Ἡ xal τῶν νσητῶν αἵματι τῶν δαιμόνων,
νοητῶς ἁποσφαττομένων.

in-

Ἡ γλῶσσα rov κυνῶν σου ἐξ ἑἐχθρῶν παρ
αὑτοῦ. ᾽Απὸ χοινοῦ πάλιν, τὸ "Οπως ἄν βαση:
χύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (45) ἁπόστολοι, χαθυλα-
χτοῦντες τῶν νοητῶν λύχων, xal τοὺς ἐπιθούλους
ἀποσοθοῦντες, xai cà λογιχὰ ποίµνια φυλάττοντες *
καὶ τούτων ἂν f; νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ix
τῶν ἐχθρῶν * συνεξακουοµένου χᾶνταῦθα τοῦ αἵμα-
τος. Βαφῇ δὶ ἡ γλὠσσα αὐτῶν, ix τοῦ αἵματος τῶν
ἐχθρῶν παρ) αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ xol
Πατρὸς βοηθουµένη. Καὶ τοῦτο δὲ μµεταφοριχόν.
Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, xal cl. χύνες τῶν
ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, xal τὰ τούτων
ὅ:ασπαράττουσι σώματα.

v. Ἐθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ θεός. AL ὅξοὶ
καὶ ἀναστροφαὶ xaX διατοιθαὶ τῆς ἐνσάρχου ΄πολι-
τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἁπόστολοι ἔχρη.
µάτισαν. Μετἁ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη,
xül τοῖς ἀγθρώποις συγαγεστράφη.

Al πορείαι τοῦ θεοὺ µου τοῦ βασι]έως τοῦ ἐν
τῷ ἁγίῳ. "Opa ὅπως (44) Ὑνησίως ὁ Δαθὶδ τὸν Χρι-
στὸν ὁμολογεῖ θΘεὸν, ὡς Ίδη πεπληροφορηµένος.
"Άγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, iv ᾧ ἣν ἁῤῥήτως,
Ε}ὼ γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ Hatpl, xal ὁ Πατὴρ ἐν
épol.

Προέφθασαν ἄρχοντες, ἑχόμενα qyadJórtor.
"Αρχοντας χαλεῖ τοὺς ἁποστόλου. Καταστήσεις
γὰρ, φησὶν, αὑτεὺς ἄρχογτας ἐπὶ πᾶσαν τὴν

** Joan. xiv, 10.

Varie lectiones.

(40) Grxce apostoli.

(44) Melius quam certe.

51

COMMENT. IN PSALMOS. ;

673

1fv- Ὡς Ev τῷ μδ φαλμῷ παραδεδώχαµεν. Οὗτοι A per omnem terram **; ut diximus in psalmo σεν.

οὖν ποέλαθον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πι-
στεύσαντες. Ἡ)άλλοντας δὲ λέγει, τους προφήτας ὡς
φωνοῦντας τὰ περὶ Χριστοῦ * ὧν ἑχόμενα, τουτέστι
σύνεγγυς ἨὙεγόνασιν οἱ ἁπόστολοι, Ἐξεχόμενοι
αὑτῶν, ὅ ἐστιν, ἀχολουθοῦντες αὐτοῖς, xaX τῷ χρόνῳ
χαὶ τῷ χπηρύγματι.

Ανά µέσον νθανίδω» τυμπανιστεριῶν. Ἐν µέοῳ
τῶν ἸἹουδαϊκῶν συναγωγῶν νεάνιδες μὲν, διὰ τὸ
ἀτελὶς τῆς πολιτείας αὐτῶν 'τυμπανίἰστριαι δὲ, διὰ
τὸ σωματιχὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Ἐκ σώμα-
τος γὰρ, τὸ τύμπανον. "H kv. µέσῳ τῶν κατὰ τό-
πους Ἐχχλησιῶν. Al νεάνιδες μὲν, διὰ τὸ νεα ρὸν καὶ
καθαρὸν τῆς πίστεως, πυμπανίστριαι δὲ διὰ τὸ

Hi igitur principes, omnes alios credentes in fide
prevenerunt. Per Psallentes vero, ipsos prophetas
intelligit, eo quod omnia cecincrint, ac przedixerint,
qu:e ad Cliristum pertinebant. Ilis igitur prophetis
apostoli conjuncti fuerunt, hoc est, proximi ac vi-
cini exstiterunt : quia et temporc et przdicatione
illos consecuti sunt.

In medio juvencularum tympanistriarum, In mc-
dio Judaicarum synagogarum, qua propter vitz
atque conversationis imperfectionem, adoelesccn-
tul adhuc, hoc est, imperfectiores fuisse dicun-
tnr; et tympanistris, quia non tam spirituale
quam corporale obsequium, atque cultum Deo in
religione sua exhibcbant. Ex corporea enim pelle

νεκροῦν τὸ σῶμα χὰτὰ θεόν. Νεκρὺν γὰρ σῶμα τὸ D conficitur tympanum. Vel, in medio ecclesiarum,

τύμπανον.

eiiam dici possunt, ob novam puramque ac sinceram fidem : et

sunt. Qua adelescentule
tympanistrise, quia in Dei obse-

que ubique locorum

quium corpus suum mortificant. Tympana etenim ex mortui corporis pelle confici solent.

Ἓν ἐχκ.λησίαις &bAovetts τὸν 8sóv. Τοῦτο τὸ
ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεί τὴν
παῦλαν τῶν δὲ χατὰ τόπον Ἐχκλησιὼν πρ,θε-
eripe, τὸ πλῖθος ^ εἷς yàp ἂν πάλαι τοῖς πᾶσιν
Ἱουδαίοις ναός.

Κυρίφ ἐκ xnyow Ισραή.. Τὸν Κύριον εὐλογεῖτε
πάλιν Ex τῶν νομιχῶν xal προφητικῶν βίδλων .
αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ ἸἹσραηλιτιχοῦ λαοῦ, πηγά-
ζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοιὲξ ἐχείνων
τῶν βίδλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ θεῷ συν-
έθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες

Ἐκεῖ Βεγιαμὶν γεώτερος ἓν ἑἐκστάσει. 'Exset,
ποῦ; Ἐν ταῖς Ἐχχλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν
ἁπόστολον Παῦλον, ὡς ἐχ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμί-
τιδος * νεώτερος δὰ, ὡς ὕστερον τῶν ἄλλων ἀποστό-
λων πιστεύσας * ἐν ἑχστάσει δὲ διὰ τὴν elc τρίτον
ojpavóy ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν * Elce év
σώμαςι, οὐκ οἶδα * εἴτε ἑκτὸς τοῦ σώματος, οὖκ
οἶδα - ὁ θεὺς οἶδεν. El; τοῦτον γὰρ, καὶ τὰ τῆς
περὶ «o0. Βενιαμὶν προφητείας πεπλήρωται. Βενιω
plv. Αύκος ápaa£t, τὸ apot ἔδεται, xal τὸ ἑσπέρας
διαδίδωσι τροφή». Λύχου γὰρ δίχην ὁ Παῦλος τὴν
Ἐχχλησίαν διήρπαξε * xal πρότερον μὲν, χατή-
σθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ, xal τῷ φόνῳ ' ὕστερον δὲ
τροφὴν τοῖς ἄλλοις ἐδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον
ἄρτον διανέµων αὐτοῖς.

εβρ. 97. In ecclesiis benedicite Deo. Tic sermo,
legalis cultus cessationem przdicit, et Ecclesiarum
multitudinem, qua in variis orbis partibus eri-
gend: erant. Nam olim unicum tantuin erat om-
nibus Jud:is templi.

Domino ex fontibus Israel. Domino rursum bene-
dicite ex legis ac prophetarum libris, ος quibus
veluti qwibusdam fontibus perennibus, Israelitico '
popule, Dei doctrina, atque cognitio perpetuo
scaturiebat : ex qoibus fontibus sancti Patres ac
Deo pleni multa haurientes, lymnos in Dei laudem

C composuerunt.

Vens. 28. Ibi Ben'amin adolescentulus in. mcntis
excesss. lllic, inquit, in Ecefesiis Benjawin aderat ,
apostolus scilicet Pautus, qui de tribu fuit Benja-
min, et adolescentulus [seu, ut magis poscit,
Grzca dictio, junior] dicitur, quia ultimus omnium
apostolorum ad fdem accessit. Kt in mentis ex-
cessu [seu ut preprie est Greca dictio, in ex-
&lasi] propter raptum ejus ad tertium caelum, de
quo ipse ait: Sire in corpore, sive eztra corpse
nescio : Deys scit **. Nam et in beato Paulo ea
impleta sunt quie de Benjamin a Jacob patriarcha
(in Benedictionibus) pradicta fucrant : Benjamin
luyus rapax mane comedet, vespere dividet cibum.
Ipse siquidem Paulus ab initio, lupi instar, Eccle-

D siam vastabat, furore atque cedibus pene eam

devorons, et tandem cenversus (pon tantum his czdibus abstinuit, sed) spiritualem cibum atque

colestem panem Ecclesis fidelibus,
divisit.

Ἄρχοντες Ἰαύδα ἡγεμόνες αὐτῶν * ^ ἄρχοντες
Ζαθου.λὼ», ἄρχοντες INspOuAslu. 'Ἡγεμόνες, φησὶν.
αὐτῶν τῶν ᾿Εκχκλησιῶν ἕσονται οἱ ἁπόστολοι. Οὓς
xai δ.ὰ τῶν φυλάρχων ἑδήλωσεν. ἹἸάχωδος μὲν γὰρ
καὶ οἱ λθιποὶ ἁδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν Ἰούδαν εἶχον
πατριάρχην * Πέτρος δὲ, xal ᾿Ανδρέας, xai Φίλιπ.

55 Psal, Χαν, 17. ** M Cor. xii, 2, 5.

per universum orbem, ul

fidelis ac prudens distributor,

Principes Juda duces eorum, principes Zabulon,
εἰ principes Nephthalim. ipsarum, inquit, Ecclesia-
rum duces erunt apostoli. Apostolos enim intelligit
dum triam harum tribuum principes nominat.
Nam et Jacobus et citeri. fratres Domini e Judae
tribu fuerunt : Petrus, Andreas, Joanncs, et Phi-

Varie lectiones et note.
(45) Grace. Illic, ubi? in Ecclesiis. Benjamin autem vocat Ap. P.

7) EUTHYMII ZIGABENI

630

lippns ex vico erant Beihsaida : Matthzeum, €t A πος, xal Ἰωάννης, ἀπὸ Πηθσαϊδᾶ τῆς χώμης σαν ΄

Jacobum Alphzi degisse legimus in Capharnaum :
Simon autem Zelotes Chananzus fuit. Omnia au-
tem liec loca in. Galilaea erant regione, quz Zabu-
lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat,
Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem
trahebant. Et principes eos appellavit, non quod
civitatibus et locis illis dominarentur, scd quia
excellentiores atque honoratiores erant, animi
nobilitate. Vel subintellige dictionem, ez ; ut sit sen-
sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu
Zabulon, ex tribu Nephthalim.

Vgns. 99, 50. Manda, Deus, viriuti tue. Ἠπο ad
Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quz? ad prz-
dicationem — pertinent. Α me ipso ctenimn, inquit
Christus, nihil loquor, sed quecunque audiero a
Patre V, (uod autein Christus virtus Dei dicatur,
Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus
esl et Dei sapientia ὅδ.

Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a
tempío tuo in Jerusalem. llzc ad Filium dicta sunt, ut
Evangelii przedicationem, quod in nos, vel propter
nos operatus est, validiorem ac potentiorem red-
dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo,
hoc est, quod perfecisti per assumptam humani
tatem, qua templum dicitur, ac tabernaculum di-
vinitatis. Nam quod ait,'A templo tuo, exponi dcbet,
Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod
corpus tuum, habitavit et praedicavit in Jerusalem:

Ego enim, inquit, constitutus sum Tex ab eo super c

Sion montem sanctum ejus, pradícans preceptum
cjus 50.

Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum .

reges. Munera autem, quie obtulerunt hi reges,
templa sunt, et praedia Deo dicata, et varia alia
dona ab eis divino cultui pie oblata. llxzc autem
munera statim offerent, cum primum te immorta-
lem eorum esse Regem, et Deum cognoverint.
Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali-
ter possinius exponere, ut sensus sit: Ab. hoc
terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in
supernam Jerusalem : quia per terrestrium horum
munerum oblationem, accessum et gratiam apud
Deum in coelo consequentur.

Vgns. 51. Increpa feras arundinis. Fac obinute- D

scere, inquit, intellectuales leones : immites ni-
mirum ac sevos daemones, qui veluti quidam leo-
ncs in. arundinibus latent, dum in levitate ac ste-
rilitate instabitium atque inconstantium in fide ho-
minum, latebras ac nidos suos faciunt : juxta quod
de diabolo scriptum legimus apud beatum Job,
quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et
papyrum, et. caricem *?, llujusmodi etenim sermo-
ne , requiescere danonem intelligimus in iis
howinibus, qui plantarum, quas supra commeino-

ravimus proprietates servant : qui. scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes,

Ματθαῖος χαὶ Ἰάχωθος, ὁ τοῦ ᾽Αλφαίου, ἓν Καπερ-
ναοὺμ διάγχειν ἱστοροῦνται ' Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτὴ,
Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία τῆς
Γαλιλαίας σαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαθουλὼν xa
τῷ Νεφθαλεὶμ ἐχληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι 25 πάλιν
ix τῶν τοιούτων ὤὥρμηντο. ΄Αρχοντας δὲ αὐτοὺς
εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ ὡς
ἐξαιρέτους xal τιµιωτέρους, διὰ τὴν φυχιχὴν εὖ-
χένειαν. Ἡ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, xai ἄρχοντας
ix Ζαέουλὼν, xat ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείµ’ ἔξωθεν
λαμθανομένης τῆς προθέσεως.

"Εντειάαι, ὁ θεὸς, τῇ δυνἀἆμει σου. Τοῦτο πρὸς
τὸν Πατέρα, ἵνα ἑντείληται τῷ Yl τὰ περὶ τοῦ
κηρύγματος. 'Aa' ἐμαυτοῦ vàp, qmolv, οὐδὲν
JAaAQ * dAA" ὅσα ἂν ἁκούσω παρὰ τοῦ Πατρός.
Χριστὸς δὲ θεοῦ δύναµις χαὶ θεοῦ σοφία.

Δυγάμωσο», ὁ θεὸς, τοῦτο ὃ κατειργάσω. ἐν
ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ vaoU σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο
πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κἠρυγμα τοῦ Εὺ-
αγγελίου * ὃ χατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, f) 9c ἡμᾶς.
Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀἁπήρτισε τοῦτο, διὰ
τοῦ προσλήµµατος αὐτοῦ. Τοῦτο yàp Δαὸς, xa
σχήνωµα τῆς θεότητος. ᾽Απὸ τοῦ vaov σου yàp,
ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ
ἀναστραφέντος xal χηρύξαντος ᾽ Ἐπὶ Σιὼν vip,
qnot, τὸ ὄρος có ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέ.ῖων τὸ
πρόσταγμα Κυρίου.

Σοὶ οἴσουσι βασι4εῖς δῶρα. Ol βασικεῖς τῶν
ἁπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοὶ, xal τὰ καθιερω-
θέντα τούτοις χωρία, xat τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα.
Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν
ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ χαὶ ἄλλως κατ
ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι 'AmÓ τοῦ χαιὰ χώραν
ναοῦσου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ, οἴσουσί σοι δὗρα,
οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα xo-
µίξοντες, νοητῶς 5v αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι
thv προσαγωγὴν, χαὶ χάριν τῶν δώρων.

ἜἘπιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ xaAdpgov. Φίμω-
σον τοὺς νοητοὺς OÓalpovac* εἴτουν τοὺς ἁγρίους
καὶ ἀπηνεῖς δαίµονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες
χαλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι xal
ἀχαρπίᾳ τῶν ἁστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων.
Φησὶ δὲ xal Ἰὼό περὶ τοῦ διαδόλου οὕτως * ᾿Υπὸ
παν δ6γδρον κοιμᾶται, παρὰ κἀ.ῖαμο», καὶ πάπυ-
Ρο», καὶ Αούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς
ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἱἰρημένων φυτῶν, ξηρό-
τητα «pb; ἀρετὴν, xat ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν '
τοιαῦτα γὰρ Ó πάπυρος xai τὸ βούτομον.
οἱ qui succum atque

humorem multum babent ad. nutriendas voluptates, Hujusmodi etenim preprietatis et nature sunt

Papyrus ei carex.

*' Joan. xiv, 10. 58 IL Cor. i, 94. '? Psal. i, 6.

ο Job xr, 10.

681

COMMENT JN PSALMOS,

682

Ἡ συµαγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς 0Óauddsci A — Congregatio taurorum. in. vaccis populorum, ut

τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκ.εισθηναι τοὺς δεδοκχιµασµέ-
νους τῷ ἁργυρίφ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς
καὶ Τραμματεῖς, xol λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου-
δαίων, ὡς θρασεῖς χαὶ χερατιστὰς, δαµάλεις δὲ τὰ
ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν ἄρχει μὲν
γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάµαλις. Φησὶν οὖν
ὅτι ol προέχοντες kv µέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ
ty ἐγχλεῖσαι, εἴτουν χωλῦσαι τοὺς δεδοχισµασµένους
εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἁποστόλονς, ἐπειγομένον, έὶς
τὸ χηρύττειν. Προσχαλεσάµενοι γὰρ, qno), τοὺς
ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν ph λαλεῖν
ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. T dpyvpkp δὲ, ἀντὶ
τοῦ, ὡς ἀργύριον * ἰδίωμα γὰρ xal τοῦτο 'Εδραϊκόν.
Ἓ λείπει τὸ, παραπλησίως.

exciudantur qui probati sunt argento. Per tauros
poutifices et Scribas el reliquos Judzeorum principcs
intelligit, veluti temerarios ac cornu fcrientes : per
vaceas vero (seu ut potius Graeca dietio signiflcat

per juvencas populorum) plebis multitudinem in-

telligit, qua illis suberat. Presunt enim in armen-
tis tauri, et subsunt juvencz. Et sensus. est, quod
ii qui cseteris dignitate przieminebant faerunt in
medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc
est, ut impedirent eos a praedicatione verbi ; apo-
stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute
probati sunt. Legiinus enim in Actis, quod cum
principes sacerdotum et seniores vocassent apo-
stolos, et verberibus c:ecidissent, jusserunt ne lo-

querentur in nomine Jesu *!. Argento autem probatos dixit, pro, probatos tanquam argentum; est
enim Hebraice linguis proprium idioma. Vel sabintelligendo dictioneu quasi ali& potest reddi lec-

tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argéntum.

A«uicxópxicoy ἔθνη τὰ τοὺς zoAéuovc θά.Ίοντα. Β Dissipa gentes qua bella volunt. Intellectuales

Καὶ τὰ νοητὰ, χαὶ τὰ αἰσθητά.

"ΗἨξυυσι πρέσδεις ἐξ Αἱγύπτου. Αἴγυπτόν µοι
νόει πᾶσαν γἠν τῶν ἐθνῶν, ὅσης ἐχυρίευεν ὁ νοητὸς
Φαραὺ διάδολος, ἀφ' ἧς πάσης fiev πρὺς Χριστὸν
πιστοὺς προφητεύει, πρεσθεύθντας ὑπὶρ ὅλου τοῦ
χόσµου παντός. |

Αἰθιοπία προφθάσει xsipa αὐτῆς τῷ θεῶ. Προ-
φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, à. ἐστιν, ἐχτενεῖ - ὁ γὰρ
φθάνων ἑκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. ᾿Απὸ
τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἠγούμενον ἐσήμανεν. Ἐδέ-
τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ὃν καὶ χεῖρα
αὐτῆς ὁ λόγος ἑἐχάλεσεν dv τῇ χειρὶ γὰρ f) τοῦ
ἀνθρώπου δύναµις ' ἐπεὶ xal τῇ βασιλίσσῃ παρεδυ-
νάστενε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ-

nimirum et sensibiles gentes,

Vas. 32. Venient legati ez Egypto. Per Ayzyptum
omnes gentium regiones intellige, quibus intelle-
ctualis Pharao. denon dominatur. Εκ hac etenim
AEgypto;venturos esse praedicit (ideles ad Christum,
pro toto orbe intercessuros.

4E thiopia preveniet manum suam Deo. Preveniet,
hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, prz-
venire quodamwodo illud videtur quod procul
jacebat. Ab eo igitur quod consequitur, sigriificavit
id quod praecedit. Extendit autem Ethiopia Can-
dacem illum, quem manum nunc propheta appel-
let, veluti. potentem inter /Ethiopes. Vis eteniin
ac robur homínis im manu potissimum dignoscitur.

Ύουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι ' C Potens autem erat ille Candaces, cum post

πάσης Yàp γῆς ὁ νοητὺς Φαραὼ κεκράτηχε ^ διὰ
δὲ τῆς Αἰθιοπίας χαὶ αὐτὰ τὰ τοῦ χόσµου πέρατα"
ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ £v ἀνατολῇ καὶ
δύσει Αἰθίοπεος . Μνησθήσονται Υὰρ, qnoi, xal
ἐπισεραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα
τῆς γῆς ΄ ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χαῖρα, ἁπλῶς
λαμθάνοµεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χείρας àv τῷ
εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, Ίδη πιστεύσασα.

reginam in imperio priinus haberetur ; vacat autem
przpositio. Aliqui per Egyptum universum dicunt
orbem significari, eo quod intellectualis Pharao
totius orbis domiraretur, et per /Ethiopiam ejus-
dei orbis fines denotari. Sunt enim ZEthiopes in
orbe omnium hominum extremi, qui Orientera
incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit,
et converlentur ad Dominum universi fines terre **.

Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait : Preveniet manum — suam, simpliciter ac juxta littera
intellige, quod supplices ad Christum manus extendet fidelis scilicet jam effecta.

Al βασι.είωι τῆς γῆς dearce τῷ θεῷ, yrálats
τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων 500 ῥητῶν Eosp-
μΜηνευτικὸν, χαθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε-
vov ἄδειν χαὶ φάλλειν Χριστῷ.

T ἐπιδεδηχότι ἐπὶ τὸν υὐρανον τοῦ οὐρανοῦ
κατὰ ἁνατολάς. Ti ἀναθεθηχότι εἰς τὸν οὑρανὸν
οὐρανοῦ ἐν ἀνατοκαῖς , εἴτουν φανερῶς * χάτωθεν
ὁρώντων ἁποστόλων , ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσιωμάτων
δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρα.οῦ πρὸς γῆν κατελ-
θὼν, ἐν δύσεσι χατήλθε»ν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς * πάντας

*! Act, 1v, 18. ** Psal. xxi, 28.

ΤΕΑς. $9. Regna terra, cantate Deo, psallite Do-
mino. Hic versiculus ad duorum precedentium de-
clarationem censequiter. Universas etenim gentes
promiscue canere Cbristo jubet, et psallere.

Vgas. 54. Qui ascendet. super celum celi in
Orientem. Qui ascendit in coelum in Orientem, boc
cest, palam ac manifeste, omnibus videntibus
apostolis, qui in terra . erant, et videntibus etiam
omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E ccelo
etenim descendens in terram, descendit in Occi-

Varie lectiones.

(46) Nimirum πρὸ, in verbo προρθάσει : quie
quidem verba non videntur loco suo posita. Re-
clius initio statim post versiculum, aut potius

PATROL. Gn. CXXVIIL.

l;:ec animadversio, ut et aliz hujusmodi, vere πε-
ριττή.

22

083

EUTHYMII ZIGABENI

684

dentem, hoc est, clam. et latenter ab omnibus, A λαθὼν, ἐπικρυπτομενη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος * ix

velataque et obtecta ineffabili quodam mo:lo illius
divinitate. Ascendens vero e terra in. ccelum, pa-
lam ascendit; et hoc est, quod ait asceudisse in
Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien-
tem, quia Christus in Orientali Jerus:lem ora esset,
quando in celum assumptus est. lta eniin jacere
dicunt ad Jerusalem inontem Olivaruin. Coelum
vero celi illud appellat, quod est supra lirma-

mentum, quodque ante omnes alios celos creatum,

est ; illud enim firmamenti celum dicitur. Nam
per irmamentum nostrum celum intelligimus.

Ecce dabit voci sue vocem virlutis. Vox Christi
apostoli eunt, qui Christi loquuntur sermones.
llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri-
Lum, quem hoc loco heatus David virtutis vocem
appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re-
pente. de colo sonus. (απφμαπι advenientis. spiritus
vehementis *3. Sonus autem voci simillimus est.
Viriutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus
virtutem eum appellavit, dicens : Donec induamini
virlutem ex alto δν. Vel aliter, per vocem Dei prz-
cursorem $oannein intellige, de quo dictum est :
Ecce mitto angelum meum ante (aciem tuam ** ; per
vocem vero virtutis, ipsum Christum ; eo quod
post salutares illius sermones divina quzdam vis
ac virlus cousequebatur. Nam simul ac aliquid ab
eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur.

γεμς. 39. Date gloriam Deo. Ad fideles sermo
e$t, mandans ut Deum glorificent, qui tantau: illis
inpertitus est misericordiam.

Super Iwrael magnificentia ejus. Magnalia, inquit,
Dei iis bominibus innotescunt, qui divinz contein-
plaoni vacaverint. lsrael etenim interpretatur
mens videns Deum ; ille vero qui affectibus ac pas-
sionibus fuerit obcaecatus, contemplari non poterit
quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus
saluteiu. Et quod ait : super Israel, dixit pro,
ipsi Israel. Vel aliter : Super fidelium Ecclesia.u,
quae mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira-
bilia Dci, quorum contemplatione digna esse sein-
per reputatur.

Et virtus ejus iu nubibus. Per nubes hit ipsos

etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes D

atque eminentes 4 terrenis negotiis, ac veluti spi -
rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro-
fundis bauseruni, ut animarum arva ac cainpos,
hoc est, ut ipsos credentes irrigarent.

Vg&a, 36. Mirabilis Deus in sanctís suis. Soli,
inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma-

gnilicas atque amplissiuas illius administrauiones -

soll pro animi dignitate concipere ac comprehen »
dere possint. Mirabilis igitur atque adwirandus eis
est.

δὲ τῖς γῆς εἰ; οὐρανὸν ἀνελθὼν, ἓν ἀνατολαῖς ἀνΏηλθε'
τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, xacà ἀνατο.λάς. Τινὲς δέ φασι
τὸ χατὰ ἀνατολὰς εἱρῆσθαι, διὰ τοῦ £x τοῦ ἀνατολ:-
χωτέρου µέρους της Ἱερουσαλὴρ ἀνακηφθῆνα: τὸν
Κύριον. Οὔὕ-ω γὰρ χεῖται τὺ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Qüpa-
νὸν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωµα οὑὐρανὸν, τὺν
πρὸ πάντων παρηγµένον ὠνόμασεν ' kxelvo; μὲν Υὰρ
τοῦ στερεώµατό- ἐστιν οὑρανός * τὸ δὲ στερέωμα
πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν.

Ιδοὺ δώσοι τῇ gurij αὑτοῦ geri óvráysuc.
Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι ' ola τοὺς λόγους
αὐτοῦ λαλοῦντες τοῦτοις οὖν ἔδωχε τὸ Πνεύμα τὸ
ἅγιον Ev τῷ καιρῷ τῆς Πεντηχοστῆς * Ó vuv ἐχἀλεςΣ
φωνὴν δυνάµεως ὁ Δαθίδ. φωνὴν μὲν, διότι φησι
Λουχκᾶς' Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρα»οῦ ἦχος,
ὥσπερ gepopérnc βιαίας ῥωνηῆς * 6 δὲ ἦχος nàv-
τως φωνῇ. δυνάµεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν
αὐτὸ χέκληχεν, εἰπών' "Ecc ἂν ἐνδύσησθε δύνα-
pur ἐξ ὕψους. Ἡ καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Prov
ὁ πρόδροµος Ἱωάννης ' Ιδοὺ γὰρ, qroiv, dxo-
στέλωτὸν ἄγγε.λόν ov πρὸ προσώπου σου. Φω:
vh δὲ δυνάµεως ὁ Χριστός" ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ
παραχολουθείσης θείας δννάµεω;ς. "Apa γὰρ έλεγε,
xat ἅμα ἑγίνοντο τὰ θαύματα (467).

C Δότε δόξαν τῷ θεφ. Πρὸς τοὺς Χριστιανοὺς ὁ

λόγος, προτρεπόµενος δοξάζειν τὸν θεὸν, τοιαύτης
Φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας.

᾿Επὶ τὺν Ἱσραὴ.ἲ ἡ µεγαοπρέπεια αὐτοῦ. TQ
θεωριχωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖχ τοῦ θεοῦ γνωρίνί-
ταν. Ἰσραῇλ γὰρ ἑρμηνεύεται, vovc ὁρῶν θεόν. Ὁ
γὰρ τυφλωθεὶς ἐκ παθῶν οὐ δύναται χατανοῖσαι,
ὅσα καὶ ο-α ὁ θεὺς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἔπρα-
Υματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ισραὴ.ὶ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ
Ἰσραήλ. Ἡ xai ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐχκλησίαν tv
πιστῶν, τις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ
θαυμάσια τοῦ θεοῦ * καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ
παντός.

Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέ-αις. Negt-
AX; νῦν λέγει τοὺς ἁποστόλους, ὡς ὑπερχειμένους
τῶν γεηρῶν πραγμάτων, xal πεπληρωμένους τοῦ
πνευματικοῦ ὕδατος, ὃ τοῦ Βυθοῦ τοῦ llvsüpato;
ἀνελχύσαντες, δι) αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρυύρας Των
πιστευόντων χατήρδευον.

Θαυμαστὺς ὁ Θεὺς ἐν εοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. 0ἱ
ἅγιοι, φησὶ, μόνοι θαυµάζουαι τὸν θεόν * οἷα 6yvà-
µενοι χατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰχονομίαι
αὐτοῦ ' θανυμαστὸς οὖν τούτοις ἑστίν.

8 Acton, 9. * Luc. xxiv, 49. * Malach. it, 4: Μαιν. xi, 40.

Vavie lectiones.
(403) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qum. — Simul enim et dicebat, εἰ miracula adimpleban-,

vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum :

tur.

635

COMMENT. IN PSALMOS.

686

Ὁ θεὸς "IcpasjA. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραϐλ & — Deus Israel. Ubique Cliistum D.uin Israel vo-

xaX! τὸν Χριστόν, δειχνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν
εὑεργετῶν, οὗτος καὶ τὸν παλαιὺν εὐπργέτησε * xal
οὐκ ἄλλος οὗτος παρ’ ἐχεῖνόν ἐστιν.

Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσι’ τῷ «αφ
αὐτοῦ. TQ vé δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς
πλάνης τῶν εἰδώλων, χραταίωσιν δὲ εἰ; τὸ ἐμμεῖναι
τῇ ἁἀμωμήτῳ πίστει.

Εὐ.Ίογητὸς ὁὀ θεός. 'O ταῦτα οἰκονυμήσας οὕτως *
ὁ xil πλάσας χαὶ ἀναπλάσας xai τοανύτων ἀγαθῶν
χαταξιώσας τὸν σὺν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρὼν φαλμὸς
οὕτως ἡρμηνεύθη, χατὰ ἀναγωγὴν, χαὶ οὕτως Ἱρ-
µοσε διόλου Χριστιανοῖς. 'loubalot δὲ πειρῶνται
τοῖς χατὰ αὐτῶν πράγµασιν ἱστοριχῶς xal τοῦτον
ὑποθαλεῖν * οὗ δύνανται δὲ πάντως ἑἐφιχέσθαι.. Xon δὲ
ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν µεθέλκουσι’ qaot γάρ *
ΑἈναστήτω ὁ θεὸς εἰς βοήθεια» τοῦ σωματιχοῦ
Ἱσραίλ * εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους᾽
ὁμοίως δὲ χαὶ μισοῦντας * ἔτι δὲ xal ἁμαρτωλοὺς,
ὡς ἀνόμους * δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς.
1$ δέ. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιθεθηκότι ἐπὶ δυσμῶν,
περὶ ti; χιδωτοῦ ῥηθῆναί φασιν ἐντελλομένου
, τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι’ ἧς
ὁ θεὸς ἐπιθαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικοῦ µέρους
τῆς Ἱερουσαλὴήμ' οὕτω Υὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὺν Ev ᾧ
ὕστερον fj χιθωτὺς χατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ θεὸς δὲ
ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντλ τοῦ, Ἑν τῷ ναῷ' ὃς xal µονο-
τρόπους λεγομένους αὐτοὺς, ὡς EA Θθεῷ πιστεύοντας,
χατοιχίνει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, qaot, χαταλέγει
τὰ κατὰ τὶν àv Αἱγύπτου ἔξοδον γεγενηµένα. Ἑξη-
Υαχε δὲ αὐτοὺς ἓν τῇ ἑαυτοῦ δυνάµει, πεπεδηµένους
ἐχεῖσε τῇ δουλεἰᾳ τυγχάνοντας * τοὺς αὐτοὺς; δὲ λέγει
καὶ παραπιχραϊνοντας, d; προείρηται. Καὶ ὡς iv
τάφοις δὲ ᾧχουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάµενοι ἐνεργεῖν
xa0' ἑαυτούς. Ἐξεπορεύετο δὲ ὁ θεὸς ἐνώπιον τοῦ
λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης χαὶ τοῦ πυρὸς,
χαὶ διέδαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ;' ὅτε xat ἡ
γη ἑσείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σ,νᾶ
γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Bpo-
qyhv δὲ ἐχούσιον «bv εὐάρεστον ὑετὸν ἑρμηνεύουσι
τὴν εὐθηνίαν τῶν χαρκῶν ἐργαζόμενον. ᾿Ησθέντσς
δὲ dj χατ᾽ αὐτοὺς χληρονοµία, συντριθεῖσα ἐν Αἰγύ-
πτῳ χατήρτισε δὲ αὐτὴν, βασιλείᾳ χραταιώσας.
Ζῶα δὲ τοῦ θεοῦ ἑαντοὺς χαλοῦσιν, ὡς τῷ θεῷ
ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασὶ, τὰ ῥηθέντα
ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἑρήμῳ πλανωμένῳ
xal μὴ ἔχοντι γην. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι
τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ-
σθαι σχῦλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα
τοῦ vao)" τοῦτο δὲ Ψψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδὲν τι
σχῦλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηχαν. ᾽Αλλὰ
χατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρίχα-
μεν. Αγαπητὺν δὲ τὸν Δαθὶὸ ὀνομάκουσιν, ἡ τὸν
Ῥηλομῶντα. Περὶ δὲ τοῦ, "Edw κοιμηθῆτε ἀγὰ
µέσο» τῶν xAüpur, οὕτω qaolv* Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε
ὀνὰ μέσον τῶν κεχληρωμµένων ὑμῖν τόπων τῆς γῆς
τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον ti; πλεῦτον ἐπιδώσετε,

cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum
popu!um contulit, eumdem illum esse, qui et auti-
quum populuim beneficiis affecit , neque ullum esse
alium przxier euin.

Ipse dabit. viriutem ei fortitudinem populo suo.
Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab
idolorum errore et seductioue eripiantur, fortitu-
dinein vero ut per cam in sincera (de constanter
possint permanere. ..

Benedicius Deus. Qui rite omnia aduinistravit ;
qui creavit nos, et. denuo iterum reparavit ; qui
tantis populum suum donis diguuim effecit, Et hzc
quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen.
Verum et Judzi juxta historiam rebus suis ac-

B commodare eum conantur, sed exsequi propositum

nou possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius
sensum detorqueant. Aiunt enim : Exsurgat Deus
in auxilium corporalis [s1acl et per inimicos Phi-
listzeos aut alios alienigenas populos intelligunt :
quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et
peccatores insuper et iniquos. Per justos vero
omnes probos ac virtute przeditos viros intelligunt,
quitunc erant inter Judzxos. Et quod ait : Iter
facite ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca
dicium esse, cum sanctus Spiritus parari viam
jJusserit, per quam Deus erat asceusurus, atque
hoc ip occidentali parte Jerusalem. Ita eniu situm
fuisse templun dicunt in quo tandem arca quievit.
Deus in loco sanclo suo, hoc cst, iu templo ; qui
Judaeorum populum, quos unanimes, seu unius
moris homines appellari dicunt, quia in unum
Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir.
templo suo, Deinde cà connumerari dicunt, que
in exitu Egypti contigerunt. Magna enim vi eduxit
Deus Judaeos de Agypto, servitute antea illic alli-
gatos, quos et paulo post exasperantes appellari
dicunt, ratione quam aJibi diximus, et sepulcro-
rum habitatores, eo quod dum in ZEgzypto essent,
tanquam pene mortui reputabantur, et. niliil per se
poterant operari. Egrediebatur autem tunc. Deus
coram populo in columna nubis οἱ ignis, ct simul
cum populo pertrausibat in desertum. Tunc ctiain
terra concussa est, facta nimirum validissima

D quadam tempestate. in monte Sina : οἱ coli de-

stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam,
gratam aquam intélligunt, qux» fructuum przestitit
copiam. Et infirmata ἐδὶ, eorum nimirum hire-
ditas, quando in gy pto variis calamitatibus atque
afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam
Deus muuieus et corroborans eam regno. Per
animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo
dicatos. Praparasti etiam, inquiuat, tu, Deus, ea
bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et
certain adhuc regionem non habenti. Et per evan-
gelizantes, antiquos prophetas intelligunt ,. qui
populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide-
rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum
ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,

687

EUTHYMIL! ZIGABENI

058

cum nulla fuerint spolia, qui illi ad Jecorem A ὥστε τῆς περιστερᾶς, fjv οἱ πάνυ πλουτοῦντες ἐπὶ

templi obtulerint, sed, ut diximus, anagogice li:ec
. omnia intelligenda suut. Per dilectum eliam | ipsus
David intelligunt, a1t Salomonem. Et verba. illa,
Si dormieritis inter medios cleros, ita exponunt : Si
stabiliti fueritis in medio przdiorum terre promis-
sionis, quae predia vobis in cleros, hoc est, in
sortes contigerunt, adeo vestri augcescent divitiz,
ut ale columbarum, quas przdivites viri gypsinas

super tecta in summe felicitatis signum infigere"

solebant, future sint deargentatz, et scapule,
scu posteriora dorsi, pallidissimo ac purissimo sint
auro ornanda. Verum nullibi legimus δάσος hu-
jusmodi ritum aliquando servasse, ut columbas in
domorum tectis infigereut. Dum discernit, hoc est,
dum eligit coelestis Deus reges super Jerusalem,
splendescent et lucebunt illi reges in ea. Montem
etiam Dei Sion, appellat montem pinguem, quia

pascentia illic pecora facile pinguescant, et montem

coagulatum similiter, seu caseatum, quia pascuo-
rum abundantia assidue lac prabeat. Verum quod
dicitur : Etenim Dominus habitabit in finem, ut
jam pradiximus, ab eis recte exponi mon potest.
Per currum etiam Dei seipsos intelligunt, quasi
in ipsis solis Deus requiesceret, quem currum mnl-
tiplicatum esse dicunt in infinitum, hoc est, valde
numerosum, et millia etiam abundantium divitiis
jn eis esse : item quod Dominus ille in eis est, qui
olim fuit in Sina cum eorum progenitoribus. Et
sd Deum deinde sermonem dirigunt, dicentes :
Ascendisti in alium, hoc est, Sublimis atque excel-
sus repulatus es supra omnes. Captivasti captiti-
tatem per populum tuum, qui hostes tuos devicit.
Accepisti dona, hoc est, oblationes Deo dicatas,
et eos homines qui tibi antea non parebant acce-
pisti in servos, ut inhabitare eos faceres simul
cum populo tuo atque ei servire. Que sequuntur
manifesta sunt. A Domino autem sunt exitus ac
vie mortis, qui conteret alienigenarum capita, et
verticem capilli hominum perambulantium in pec -
catis. Decrevisse etiam olim Deum dicunt, et
dixisse : Convertam, hoc est, eripiam populuin
meun, et salvum educam e Bassanitide regione,
in qua Og gigas regnavit, et. convertam eum ex

τοῦ δώµατος γυψίνην ἰστᾷν εἰώθασιν εἰς σύμθολον
ἄκρας εὐδαιμονίας, αἱ πτέρυγες μὲν αὐτῆς ἔσονται
περιηργυρωµέναι», τὰ δὲ µετάφρενα αὑτῆς χοσµη-
θήσονται kv χλωρότητι χρυσίου. Οὐδαμῆ δὲ τοιαύτην
περιστερὰν οὐδενὸς "E6palou δώματι στῆναι µε-
µαθήχαμµεν. Τὰ δὲ ἑξῆς, Ἐν τῷ διαστέλλει»,
εἴτουν ἐχλέγεσθαι τὸν ἑπουράνιον Θεὸν βασιλεῖς
ἐπ᾽ αὐτῆς τῆς Ἱερουσαλὴμ, λαμπρυνθέσονται ἓν
Ἱερουσαλήμ΄ ὄρος δὲ θεοῦ τὺ Σιὼν χαλοῦσι: xat
ὄρος ziov, ὡς πιαῖνον τὰ νεµόμενα Opíp paca *
χαὶ ὄρος τετυρωµένον, ὡς γάλαχτος χορηχὸν, τῇ
εὐθηνίᾳ τῆς νομῆς. Περὶ δὲ τοῦ, Καὶ γὰρ ὁ Κύριος
κατασκηγώσει εἰς τέλος, εἰρήχαμεν, ὅτι οὐχ ἔχο-
μεν (47) ἀσφαλῶς εἰπεῖν. "Άρμα Ck. τοῦ Oeo) ἑαυτοὺς
ὀνομάζουσιν, ὡς ἐπαναπανομένου αὐτοῖς τοῦ ϐΘ-:οῦ.
Μυριοπᾶάσιον δὲ, ἀντὶ τοῦ Πολυπληθές' χιλιάδα:
δέ φασιν ἐν αὐτοῖς τῶν εὐθηνοαύντων kv πλούτῳ. Ὁ -
Κύριο; δὲ ἐν αὐτοῖς ἐστιγ, ὡς οἴονται, ὃς ἣν ἐν
Σινᾶ πάλαι μετὰ τῶν πρυγόνων αὐτῶν. Λέχουσι δὲ
xai πρὸς τὸν θεὸν, ὅτι ' YyrnAóc ἐνομίσθης παρὰ
πᾶσι'. 'HxuaAocsvcac αἰχμαλωσίαν διὰ τοῦ
λαοῦ cov νικήσαντος ἐχθρούς * ἔλαθες ἀναθήματα
χαθιερωθέντα σοι. Καὶ ἔλαδες εἰς δούλους ἆτει-
θοῦντας πρότερον ἀνθρώπους, ἐπὶ τῷ κατασχηνῶσαι
αὑτοὺς μετὰ τοῦ λαοῦ σου, δουλεύοντας : αὐτῷ. Τὰ
δὲ ἑξῆς ῥητὰ σαφῆ παρὰ τοῦ Κυρίου δὲ αἱ ὁδοὶ
τοῦ θανάτου, ὃς συνθλάσει τὰς χεφαλὰς τῶν ἀλλοφύ-
λων συνθλάσει δὲ καὶ χορυφὴν χαίτης ἀνθρώπων,
διαπορευοµένων ἐν ἁμαρτίαις. ᾽Απεφήνατο πάλαι

C Κύριος, ὃτι Ἐπιστρέφῳ, ἤτοι ἐξελοῦμαι τὸν λαόν µου,

σώσων àx τῆς Βασανίτιδος χώρας, ἧς ἐδασίλευσεν ὁ
γίγας "Dy * ἐπιστρέφω αὐτὸν Ex τοῦ βάθους τῆς
θαλάσσης τῶν αἱμάτων. Ῥύαχες δὲ αἱμάτων τότε
ἐπλημμύρησαν, ἀναιρεθέντων τῶν περὶ τὸν "y,
ἵνα βαφῇ ὁ ποῦς σου τοῦ Ἑδραίου ἐν αἵματι τῶν
σφαττοµένων, xal αὐτὴ ἡ γλῶσσα τῶν χννῶν σον,
ἐκ τοῦ αἵματο: τῶν ἐχθρῶν, δι) αὐτοῦ του tov *
θεωρηθῆναι δὲ λέγουσι τὰς πορείας τοῦ θεοῦ, ἤτοι
τὰ ἴχνη πάλαι ἓν τῷ ὕρειΣινᾶ ' ᾿Αγέδη γὰρ, φησὶν,
ἐν τῷ ὄρει Μωσῆς xal ᾿Ααρὼν, καὶ τὰ ἔξης. Εἶτα *
Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ εἰστήχει ὁ θεὸς Ἱσραὴ.ἒν
καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὥσπερ Épror
π.λ1ίγθου σαπφείρον. "Άγιον δὲ νυοοῦσι τὸν οὐρανόν.

profundo maris sanguinum. Rivi enim sanguinum. tunc. inundarunt, iis interfectis qui cum Ug rege
erant, uL pes. tuus, ο Hebrae, intingatur in jugulatorum: hominum sanguine, et ipsa etiam lingua
canum (uorum ex eodem inimicorum sanguine per ipsum Deum inüngatur. [ünera autem esse
dicunt Dei vias, hoc est, Dei vestigia olim in monte Sina. Ascendit enim, ánquit, in monte Moyses. et
Aaron **, et qua sequuntur. Et paulo post : Et viderunt locum ubi steterat Deus. Israel, εἰ quo eub
pedibus ejus opus lapidis sapphiri. Per sanctum vero ipsum intelligunt coelum.

Sequitur: Pravenerunt populum, ipsius populi D — Eiza IIpocéAa6ov τὸν Aaóv ol ἄρχοντες αὗτο»,

principes. Inter canendum etenim Deo, atque in-
ter psallendun,, asüterunt propius psallentium
rhoro, in medio juvencularum tyropanistriarum,
el accidisse liec intelligunt, post uransitum maris

** Exod. xxiv, 9.

ἐν τῷ ὥδειν καὶ ψάλλειν τῷ θεῷ, ἔγγιον ἱστάμενοι
τῶν χοροφαλτῶν, Ev μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν.
Λέγουσι δὲ τὰ μετὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ὅτι
Μαριὰμ, fj τοῦ ᾿Ααρὼν ἀδελφὴ, ἐνῆρχε τῶν νεανίδων.

Varie lectiones.

(47) An non potius ἔχουσιν ?

68)

COMMENT. IN PSALMOS.

620

Τὸ δὲ’ Ἐν ἑκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, ob A hubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias

δύναντα: μεθοδεῦσαι, Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλὴν
τοῦ Βενιαμὶν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ
Βενιαμίν. "Ev ἑχστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε-
μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν φυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ
ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐθασί-
λευσαν τῶν Ἑθραίων. "Apyovseg Ζαδουλὼν xol Ne-
φθαλεὶμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς tv
πολέμῳ ἀνδραγαθίας * εἶτα, Ἔντει.αι, ὁ θεὸς, τὰ
περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις aov δύναμις γὰρ θεοῦ οἱ
ἄγγελοι ᾽ xal χραταίωσον , ὃ εὐτρέπισας iy ἡμῖν
ῥασ[λειον. El xal μὴ 0v ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ-
νυμον λαόν σου * οὕτω γὰρ νοηφῦσι τὸ, Ἀπὸ τοῦ
ναυῦ σου. -- Οἴσουσι δὲ σοι βασιλεῖς δῶρα ' ὁ
Χειρὰμ τὰ χέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ
Σολομῶντος. Θηρίᾳ δὲ τοῦ καλἁμου, τὰ ἄγρια ἔθνη,
τὰ iv ἀποχρύφοις xat δυσδάτοις τόποις οἰχοῦντα ^
fj συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν Ev τοῖς ὑπο-

τεταγµένοις ἔσται λαοῖς, συνεδριαζόντων, xal ἔπα-
νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ
ἐκχλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν ἄεδοχι-
µασμένον ἓν χαθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Τὸ
δέ ΄ Ἡδουσι πρέσδεις ἐξ Αἱγύπτου, λἐγονσι γενέ-
σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αἰὐιοπία ἔπεμφε
την ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει-
pov:at μὲν συµθιθάζειν, ἑλέγχονται δὲ σφαλλόμενο..
Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορίᾳ
την ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς χαιριωτάτοις δὲ
Υυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηχεν, εἰς ἔλεγχον

adolescentulas, coepit canere canticum. Et quod
sequitur : 4n. ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto
$uo possunt accommodare proposito. Et Benjamin
pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, geu
juniorem appellari dicunt, quia czlerorum fratrum
junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu
eum fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in
certamine furere quodammodo, atque extra se rapi
videbantur : verum [rigida admodum hujusmodi
videtur expositio. Principes etiam Juda regnasse
dieunt in populo Hebraeorum. Principes autem
Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse
commemoratos, quia caeteris insigniores barum
tribuum homines videbantur, ob summam quam
in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde,
Manda, inquiunt, Deus, virtuti tu, hoc est, ange-
lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam,
ea qua ad defensionem nostram pertinent, et cQn-
firma regnum quod in nobis jam parasti, si non
propter nos, saltem propter celebre templum tuum,
Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi
etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore
factum est, ab Πίτα rege Tyri, qui ligna ad con-
structionem templi cedriua obtulit. Per feras autem
arundinis immites gentes intelligunt, qui in oc-
cultis atque accessu difficillimis locis habitant.
Congregationem etiam taurorum seipsos esse 85-
serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po-

τῶν ἀντιλεγόντων Ἰουδαίων. C pulos considentes, et eongregationem convocantes,
eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba.
tum in munditia fidei tanquam argentum, Quod sequitur : Venient legati ex — Egypto, impletum
esse dicunt Salomonis tempore, quando JEthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim
ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quse visitatura venit Salomonem ; et. qwe sequun"
tür eodem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam , ut diximus, convincantur Ron
posse, Illad profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum
historico eomplicaverit, οἱ pracipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi-

sloria apposuerit, ad convincendum adversarios Jud:zeos.

Εἰς εὸ t&Aoc ὑπὲρ τῶν ἆ1Λριωθησομένων., Ῥαλμὸς
τῷ ΔαδΙδ.
TAAMOZ EH.

Elc τὸ véloc μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν iv τούτῳ
προῤῥήσεων * "Yxép εῶν ἀ- λοιωθησοµένων δὲ, ὅτι
περὶ μεταθολῆς πραγμάτων διαλαμθάνει * ἐσχημάνι-
σται Υὰρ προσώπῳ τοῦ iv Βαδυλωνίᾳ αἰχμαλώτου
λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι
πάλιν γεγονότες, xaY ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν
οἰχίαν οἰκήσαντες. ΠἩροσήχει δὰ καὶ avt πιστῶν
πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε φυχιχῶς.

Σῶσόν µε, ὁ θεὸς, ὅτι εἰσή.θοσαν ὕδατα ἕως
νυχῆς µου. Ὑδαταλέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίφεων
xal τῶν πειρασμῶν, τῶν ἑπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε
ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος , δίκην
ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόµενον * ταῦτα, φησὶ,

In finem pro iis, qui commutabwntur, Psalmus ipsi
David.

PSALMUS LXVIII.

In finem inscribitur ob prophetias his contentas,
que ad finem tendebant, et pro iis, qui commu-
tabuntur, quia rerum mutationem pertractat.
Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui
captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser-
vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48).
Aecommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi-
sibilium atque ab invisibilium hostium oppressione
fuerit liberatus.

Vgns. 2. Salvun me fac, Deus, quoniam in!rave-
runt aque usque ad animam meam. Per aquas, ten-
tationum ac calamitatum affluentiam intelligit, quze
ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inl-
micis proveniant : quarum calamitatum profundi-

Vario lectiones.

(48) Ad verbum et pro aliena. propriam. domum incolebant.

691

EUTHYMII ZIGABENT

692

tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui A τὰ ὕδατα, περιγενόµενα τοῦ σώματος, fijavto xat

in eain inciderint. Hujusmodi aqux, inquit, totum
me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve-
ncrunt : quo sermone doloris sui vehementiam de-
monstrat. |

Vgns. 5. Infixus sum in limo profundi, et non est
subsistentia. Quzdam exemplaria habent : Infixus
sum ín maleria. | Grece enim dictiones ἰλὺς et ὕλη,
quarum prior limum, altera materiam significat,
modica et litterarum et vocum differentia distin-
guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro-
ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque

legas, f:&&cem illam Propheta metaphorice significare voluit, quz sub profundo aquse esse
$unt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem — nullam

Qui igitur in hujusmodi fzce infixi

αὑτῆς τῆς ψυχῆς µου. Ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν
σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος.

Ἐνεπάγηγ εἰς 4o». βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστειν ὑπό-
στασις. Τινὰ τῶν ἀντ'γράφων ÜAmv Υράφουσιν.
Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο χἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ
βυθῷ ὕδατος. Μεταφοριχὸς δὲ ὁ λόγος οἱ yàp
ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσχου-
σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούσῃ
διὰ τὸ τέλμα.
solet.
inveniunt,

ipsa nimirum face, ob coenosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente.

Veni in profunda maris, εί tempestas demersit B

me. Hiis tribus proximis versiculis eamdem Propheta
ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum
$e esse asserens calamitatibus, quas variis explicare
conatur nominibus: aquas primo eas appellans,
veo quod impetu quodam aqui instar defluunt et
suffocant ; deinde ;limum profundi, propter infini-

"HA0ov. εἷς τὰ βάθη τῆς 0a Adcemc, xal καται”
flc κατεπόντισέ µε. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ
λέγουσιν * ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν,
ἃς διαφόρως ὠνόμασαν * ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεϊῖν
καὶ ἀποπνίγειν lov βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον * βάθη
δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πληθος χαὶ τὴν πιχρίαν. Καται-
γίδα δὲ χαλεῖ «hv τούτων σφοδρότητα. -

ttem ; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem

ob summam liujusmodi calamitatum vehementiain. .

VER:. 4. Laboravi clamans. Clamans scilicet
ad te.

Ruuce facte sunt fauces mec. Assiduo atque in-
tenso clamore effectus sum raucus.

Defecertint oculi mei. Fatigati nimirum ac debi-
]es effecti dum intenti te intuentur.

Duin sper). in. Deum meum. Hoc mihi accidit

'Exozíaca χράζων. Πρὸς c£.

Ἑδραγχίασεν ὁ AdpvmE pov. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς
xai ἐπιτεταμένως χράζειν.

Ἐξέάιπον οἱ óp0aApol µου. ᾽Απέχαμον, ἠτόνησαν
ἀτενῶς εἰς σὶ ἀφορῶντες.

"Azo τοῦ ἑλπίζειν µε ἐπὶ τὸν Θεόν µου. Τοῦτο

quia in te tantum spero. Α te solummodo opem et ϱ δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἑλπίδειν µε ἐπὶ οἳ µόνον, xal

posco et exspecto , atque ideo intentus te intueor.

Vgns. 5. Multiplicati sunt. super capillos capitis
mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei,
qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt
et potentes, qui persequuntur me , et sine causa
oderunt me.

Quae non rapui, tunc. exsolvebam, Metaplioricus
cst sermo , desumptus ab iis qui ea. reddunt quae
nunquam abstulerunt. Et sensus est , quod earum
rerum causa se ponas dare dicit, pro quibus ipse

molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc ezrsolvebam, ad illud

παρὰ σοῦ póvou προσδοκᾷν βοῄήθειαν, χαὶ τούτου.
ἕνεχεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ.

Ἐπ.]ηθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς χεφα.ὶῆς
µου οἱ μισοῦυγτές µε δωρεάν ' ἐκραταιώθησαν οἱ
ἐχθροί µου, οἱ ἑ»διώχοντές µε ἀδίκως. Καὶ πολλοί
εἰσι, xat χραταιοί’ οἱ ἐχδιώχοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, χατα-
διώχοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως.

"A οὐχ ἤρπαζον, córs ἀπετίγνυον. Μεταφορικὸς
μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ Ἑρπασαν, ἀποδ.δύντων.

Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίχησα, τούτων
ἀπεδίδουν δίχας τότε, ὁπότε ἁπαιτούμτην αὑτάς.
lempus rcfe-

rendum est, quando pens» hujusmodi ab eo exigebantur.

VERS, 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D

delicta mea a (e non sunt abscondita. Tu , inquit ,
nosti omnia, tu. insipientiam meam cernis , οἳ si
quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui,
nihil prorsus te latet. |

Vgns. 7. Non erubescant super me , qui sustinent
te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me,
est constructio indifferens, pro, iu me. Non erube-
scant igitur in me, quasi id auxilium non sim
consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam,
13n erubescant in me, qui sustinent , hoc est, qui
cxapectant te sibi adjutorem futuruin.. Dominum

'0 θεὸς, σὺ ἕἔγγως τὴν ἀφροσύνην pov* xal αἱ
π.Ἰημμό.ειαί µου ἀπὸ σοῦ οὑκ ἀπεχρύόησαν. Σὺ,
φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην pov, εἴ
τι κατ αὐτῶν Ἱφρονησάμην * χαὶ et τι πρὸς αὑτοὺς
ἐπλημμέλησα, οὗ διέλαθέ σε.

Mi αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἑμὲ οἱ ὑπομένον-
τές σε, Κύριε τῶν δυγάµεων. Τὸ &x' ἐμὲ ἁδια-
Φόρως, ἀντν τοῦ ἐπ᾽ ἐμοί. ᾽Αποτυγχάνοντες τῆς
προσδοχωµένης àmb σοῦ βοηθείας * ὑπομένοντες δὲ
οἱ περ'µέν)ντές σε, ἐπίχουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν
δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάµενον σώζειν τοὺς
ἐπικαλουμένους αὑτόν.

autem virtutum scu. potentiarum eum appellavit, veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-

Coat,

693

COMMENT. IN PSALMOS.

09

Μιδὲ ἑγτραπείησαν ἐπ᾽ ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, À — Neque confundantur super me, qui querunt te.

ὁ Θεὺς τοῦ Ἱσραή.. Ὅμοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ
αὐτοῦ * ἑητοῦντές σε δὲ οἱ Ev τῷ πάσχειν ἐπιχχλού-
p£vol σε. e

"Οτι Évexd σου ὑπήνεγχα ὀνειδισμόν ' ἑκάλυ-
εν ἐγτροπὴ τὸ πρὀσωπόν µου. Περὶ τοῦ ὀνειδι-
σμοῦ εἴρηται χαὶ ἐντῷ μα’ ψαλμῷ * "Οτι ὠγείδιζόν'
1:86 0L ἐχρθοί µου ἐν τῷ «Ίέγειν αὑτούς μοι καθεκἀ-
στην ἡμέραν * Ποῦ ἐστιν d θεός cov ; τῷ ὀνει-
δισμῷ δὲ xa ἡ ἐντροπὴ ἔπεται.

AanAJorpiuopéroc ἐγενήθην τοῖς ἀδε]φοῖς µου,
xal ξένος τοῖς vloic τῆς μητρός µου. Τὰ ἔντεῦθεν
Ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθἠσεται.
Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαδόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά-
Qovrat , παθαινοµένῳ κατὰ νόµον ἀνθρωπίνης
φύσεως * ἀδελφοὺς δὲ xaJst τοὺς Ἰουδαίους * ὅτι καὶ
οὗτος κἀχεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾽Αόραάμ. ᾿Οµοίως
δὲ χαὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν xotyhy αὖὐ-
τῶν μητέρα τὴν Σάῤῥαν * οἵτινες ἁπηλλοτρίωσαν xoi
ἐξένωσαν αὑτὸν, λέγοντες * Τοῦτον δὲ οὐχ οἵδαμεν
πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν * OD. xadóc «Ἰέγομεν, δει
Σαμαρίτης εἶ xal δαιµόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὔαγγε-
λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια A05, καὶ οἱ ἴδιοι
«ὐτόν οὐκ ἑδέξαντο.

"Ort ὁ ζπ.Ίος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ [u6. Τοῦτο
πεπλίρωται, ὅτε παῤῥησαιασάμενος ἐξήλασε τοῦ
ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας xal τοὺς ἁγοράζοντας *
Ἐμνήσθησα» γὰρ. φησὶν, ol μαθηταὶ ὅτι Ίεγραμ-

Deus Israel. Similis est sententia, quam in pr»ce-
denti babuimus versiculo. Illi vero querere Deu
dicuntur, qui in angustiis atque afffictionibus pro-
priis eum invocant. ,

Vegas. 8. Quoniam propter te sustinui opprobrium,
operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictum
est in psalmo xti, ibi : Quoniam ezprobrabant
mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus? Post
opprobrium vero sequitur confusio.

Vrns. 9. Extraneus factus sum fratribus meis , e
hospes filiis matris mee. Quse sequuntur. manifeste
Clristo cougruunt, Quidam vero et superiora ci
esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu.
mana naturz. Per fratres autem Jud:vos intelligit.
Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha-
bebant, quos simili modo matris suz filios appellat
ob Sarram communem omnium matrem. Hi igitur
fratres sui exiraneum eum reputarunt, cum dice-
reut : Hunc nescimus unde sit *! : eL rursus : Nonne
bene dicimus quia Samaritanus es, εἰ demonium
habes ** ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evsnpgeli-
sta dicebat : 4n propria. venit et. sui eum non.reee-
perunt *?,

VeRs. 10, Quoniam zelus domus tuce- comedit nme.
Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate
ementes et vendentes expulit de templo. Memine-
runt enim , inquit, discipuli, quod scriptum erat :

prox. dv, ὅτι Ὁ ζη.Ίος τοῦ olxov cov κατέσαγέ C Zelus domus tue comedit me "*; zelum appellans

εδ" ζπλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ. τοῦ ἱεροῦ
ᾱ- ανάχτπσιν.

Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον
ἐπ᾽ ἐμά. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν 6
µόγας ἑξεδέξατο Παῦλος, Ῥωμαίαις ἐπιστέλλων :
Φησὶν οὗν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι Olxeia «à cà
ὀνείδη ἑἐ.λο]ισάμην, ὡς Ey ὤν σοι. ἃ. προέφερον
οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν , ὡς ἑνὶ
µόνον τιμώμενον Ὑένει τῶν Ἰουδαίων. Διὸ xai
πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεογνωσίαν ἑξήπλωσα,

Καὶ cvrexdAvya ἓν νηστείᾳ τὴν γὴυχή»ν µου.
Σ»νέστειλα, συνέτηξᾳ, τεσσα ρακονθημέρῳ τε νηστεία,
χαὶ ἔτι πολλάκις.

Kal ἐγενήθη elc ὀνειδωτμοὺς ἐμοι. Καὶ αὕτη uot
γένονεν εἰς ὄνειδος * ἐντεῦθεν γὰρ ἁσθενη τοῦτον
ὑπολαθὼν ὁ διάθολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον :
δὺ χαὶ διαφόζως ἐπείρασε.

Ἱίαὶ «ἐθέμην τὸ ἔνδυμά pov cáxxov. Σάχκου
κ:λεῖ την σάρχα, διὰ τὸ ox)nphv αὐτῆς καὶ ἀντί-
τυπον.

Καὶ ἐγεγόμην αὐτοῖς elc παραθο.]ήν. Κατ ἐμοῦ
ἡλο.έσχουν ol καθήµενοι àv. πύ.αις, xal εἰς ἐμὲ
Eyaor οἱ zivortscolyov. Εἰχὸς γὰρ τὺν Χρισ:ὸν,

5 loan. 1x, 99. ** Joan. vij, 43.

$9 Joan. i, 11.

justam illam indignationem quam conoepecat quia
nullam Dei templo reverentiam exhibebant.

Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me.
Hunc etiam versiculum magnus Paulus Cliristo ac-
commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri-
stus ad Patrem : Opprobria ego (ua reputavi mea
esse, quia scilicet unum sumus "! : ea autem dico
opprobria, qu:xe idololatra homipesjn-te jactabaut ,
infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una. Ju-
deorum gente tantum colereris οἱ pauci le in orbe
homines adorarent. Quocirca ego in universas na-.
tiones tui cognitionem expandi.

Vgns. 41. Et operui in jejunio anima: meam.
Maceravi atque afflixi me, quandoquadraginta dic-
bus jejunavi, et alias saepenumero.

Et factum esi in opprobrium mihi. Et hoc jejunium.
factum est mihi in, opprobrium. Hinc etenim in-
firinum me ac debilem esse d:emon suspicatus est,
et veluti simplicem ac nudum hominem.exptobra-
vit, et multipliciter tentavit.

Vegas. 12, 12. Et posui indumentum meum saccum.
l'er saccum assumptam carnem intelligit. lta enim.
eam appellavit propter illius asperitatem ct tactui
resistentem naturam.

Ει factus sum eis in parabolam. Adversum me nu-
gabantur, qui sedebant íi portis, et in me psalkebaut,
qui bibebant vinum. Verisimile est, q:1o.] Christus

** Joan, 11, 17... 7! From. xv, 3.

695 EUTHYMII ZIGABENI 006
post mortem factus sit in parabolam Judzis, et A μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραδολὴν τοῖς Ἰουδαίοις
quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- γενέσθαι: οἷον Τοιαῦτα πάθοι ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, ola
Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere µχαὶ ὁ ἑσταυρωμένος * vol μἣν καὶ τοὺς συνεδριάζον-
dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis el τας, τὰ κατ αὐτοῦ θρυλλεῖν, xoi διὰ γλώσσης
conventibus eorum intererant apud teupli januas, µφέρειν: πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε-
ubi ejusmodi hominum cetus convenireatque con- — Aéyoyzo * ἀλλὰ xal (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι-
gregari solebant, neque eos etiam Christi fam: at- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ἄσματα μετὰ χωµῳδίας.
que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines
vino vires przestante, facillimo carmina ac cantus soleant cum immodestia ac raordacitate componere.

πας. 44. Ego autem orationem meam ad te. Al- 'Eyéo δὲ τὴν προσευχήν µου πρὸς σέ. Απαρτί-
terum. explicuit Propheta sermonem ex Christi cag τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ
persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς
autem cum hac scirem onte passionem meam, ταῦτα, τῇ προσευχῆ µου πρὸς σέ" συνεξαχούεται τὸ
oratione mea ad te, subintelligitur, orabam (seu Προσηυχόμη». Εἶτα τίθησιν ἑξῆς xal τὰ (fata
elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. p τῆς προσευχῆς.

Tempus beneplaciti, Domine. Simile illod est, Κύριε, καιρὸς εὐδοχίας. "Όμοιον τοῦτό ἔστι τὸ
quod dixisse eum) legimus 'apud evangelistam : εὐαγγελικόν * Πάτερ, ἐλήυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοχίαν
Pater, venit hora '*. Per beneplacitum enim, crucis δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον * εὐδοχία γὰρ
mortem intelligit, Nam beneplacitum idem ὤᾳυθ Ἂµτὸ ἀγαθὸν θέληµα ' ἀγαθὸν δὲ θέληµα τὸ διὰ τού-
significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas — «oy ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νδχρωθέντας τῇ
fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea ἁμαρτίᾳ.
mortui eramus ob peccatum, ad vitam rursus
simus restituti.

Deus, in multitudine misericordie tue exaudí me. '0 θεὸς, iv τῷ π.ἱήθει τοῦ &Aéovc cov ἐπὰ-
Preediximus, quod Christus lege bumanz natur? κουσόν µου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο vó-
orabat, ct liberari optabat a tentationibus, quem- pt φύσεως ἀνθρωπίνης, xat ἁπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν
admodum evangelica docet liistoria. Hoc autem πειρασμῶν * ὡς xal ἡ τῶν Εὐαγγελίων Ἱστορία δι-
dictum videtur esse illi simile : Salva me propter δάσχει * ἔοιχε δὲ xal τὸ παρὺν ῥητὸν τῷ ^ Σῶσόν
miserieordiam tuam 15. µε ἔνεκεν τοῦ ἑλέους σου.

Vgns. 16. In veritate salutis tug salvum me fac C — *Ey. ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν µε ἀπὸ
a luto, ne infigar. Sola enim illa vera est salus, µπηἁοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγὸ. Μόνη ἀληθῆς fj παρὰ σοῦ
quz a te est. Homo etenim hominem juvare non σωτηρία: ἄνθρωπος ykp ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὗ
potest. In. veritate igitur salutis tue, hoc est, in. δύναται. Ἐν ἀ.ηθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας cov, ἀντὶ
vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- τοῦ Ἐν ἀληθινῃ σου σωτηρίᾳ. Ἰδίωμα δὲ τοῦτο τῆς
braicze tinguz idioma. Quod autem superius linum Ἑδραϊΐδος (51): ὅπερ δὲ ἀνωτέρω χέχληχεν Libr,
appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi — zo5«o νῦν εἶπε πηωόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐχεί-
figura nunc utitur, qua illic usum eum videmus. ναις καὶ vov ἐχρῄσατο.

Liberer ab. iis qui oderunt me et de profundis ὑνυσθείη» ἐκ τῶν μισούντων µε, xal ἐκ τῶν
aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν of τε
invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum αἰσθητοὶ xol νοητοὶ ἐχθροί - βαθέα δὲ ὕδατα λέγει
occultas insidias intelligit; nam quod profundum τὰς χεχρυµµένας ἐπιδουλάς» χέχρυπται γὰρ τὸ

est, abditum atque occultum videtur. βάθος.

Vgns. 16. Non me demergat tempestas αφια, Μή µε καταποντισάτω «αταϊιγὶς ὕδατος, μηδὲ
neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod |, καταπιέτω µα βυθός. ϊρηται περὶ τούτων ἄνω,
hzc omnía metaphorice ac figurate dicta suut. ὅτι τροπικὰ πάντα xal μεταφὸρικἀ,

Nec contineat. super me puteus os suum. Νο re- Μηδὲ συσχέτω ἐπ᾽ ἐμὲ φρέαρ τὸ στόµα αὐτοῦ.

linquar in tentationum fovea. [s etenim qui in — Mk ἀποληφθείην Ev τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν * ὁ
puteum cadit, solamen aliquod vel modieum γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσὼν, ἀνεφχότος μὲν τοῦ στόµα- —
habet, quoad putei os apertum est, Nam ubi id Ἅτος, ἔχει μικράν τινα παραφυχἠν ᾿ ἐπιχλεισθέντος
occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν.
lute.

Vgns. 17. Exaudi me, Domine, quoniam bona est Εἰσάκουσόν µου, Κύριε, ὅτι χρηστὀν τὸ ξ1εός
misericordia (πα. Quoniam tua, inquit, miseri- σου. "Οτι χρῄζω τοῦ ἑἐλέου σου.
cordia indigeo.

7? Joan. xvii, 1. 7? Psal. xxx, 17.
Varie lectiones.

(49) Fusius, more suo, interpres quod Grace (50) Ad verbum : Absolulo sermone, revertitur
strictius : Eos etiam qui ad convivia ventitabant — iterum ad superiora, dicens.
rerosimile est in Christum contumeliosa et petulantia (51) Supple γραφῆΏς.

earmina cecinisse.

697

COMMENT. IN PSALMOS. |

698

Κατὰ có π.]ῆθος τῶν οἰκειρμῶν σου, éxi6Asyror A — Secundum. muliitudinem | miserationum. tuarum,

ἐπ᾽ ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πΊηθος τῶν οἰκτιριῶν
σου, ἡρμηνεύθη ἓν τῷ v' φαλμῷ * «b δὲ ἑξῆς, tv
τῷ χδ’.

Mi) ἁποστρέψηῃς τὸ πρόσωπό» σου ἀπὸ τοῦ
παιδός σου, ὅτι θ1ίδοµαι ' ταχὺ ἐπάχουσόν µου.
Περὶ μὲν τοῦ, Mi) ἁποστρέψῃης τὸ πρύσωπόν cov,
εἴρηται bv τῷ xc' φαλμῷ ' Παιδός σου δὲ, τοῦ Mo-
νογενοῦς,

Πρόσχες τῇ φυχῇ nov xal ἐύετρωσαι αὐτήν,
Πρόσχες αὑτῇ θλιβοµένῃ.

"Evsxa τῶν ἐχθρῶν µου, ῥῦσαι µε. "Iva. μὴ
ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ µου.

Σὺ γὰρ γιώσχεις τὸν ὀνειδισμόν µου, xal τὴν
αἰσχύνην µου, xal τὴν ἐντροπήν µου. Οἶδας ὅσα

µε ὀνειδίζουσι, φάγον, χαὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνῶν B

xai ἁμαρτωλῶν φίλον, xal δαιμονῶντα, καὶ ἀντί-
θεον ὀνομάζουσι * xai αἰσχύνοντες, χαὶ ἐντρέποντες,
ὡς αὐτοῖς δοχεῖ.

Ἐγαντίον σου πάντες οἱ 0Ai6ovc£c µε. "Ev-
ὠπιόν σού µε θλίδουσι, αοῦ πάντα βλέποντος. Ἡ
ἑνώπιόν σού εἰσι μ] δυνάµενοί σε διαδρᾶναι: εἰ δέ
τις ἑπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ
ἑξέφυγε τοὺς τοιούτους πειρασμοὺς, ἀχουσάτω, ὅτι
ηὔχέτο μὲν ὡς ἄνθρωπος pd εἰσελθεῖν εἰς πειρᾶ-
cpóv. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδέδωχε.
Διότι Τὸ πνεῦμα πρόθυµον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθεγής.
Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν
σωτηρίαν,
θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον * καὶ γὰρ προσ-
ευξάµενος' Πάτερ µου, εἰ δυγατάν ἐστι, παρε. -
θέτω ἁπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον εοῦτο, ὕστερον ἐπήγαο
Υς Πάτερ µου, sl οὐ δύναται τοῦτο παρεᾶθεῖν
dz' ἐμοῦ ààv. μὴ αὐτὸ πἰω, γονηθήεω có 0£1n-
[d σου.

Ον ειδισμὸν προσεδόκησεν ἡ ψυχή µου, xal
τα.αιπωρίαν. Προξγίνωσχον, φησὶ, ταῦτα. Καὶ yàp
τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν ' Ιδοὺ ὀναθαίνομεν elc. "e-
ῥροσό.1:µα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο-
{αι τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι * καὶ κατα-
κροοῦσυ αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς.

Καὶ ὑπέμεια cvAAvyzo)psror, xal οὐχ ὑπῆρ-
ξε' καὶ παρακα.λοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. — Ὑπά-
μενα, ἀντ) τοῦ Περιέμεινα, 3) ἐζήτησα. Παρακα-
Jobrtac δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμνθουμένους. Καὶ τοῦτο
δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαθὼν τὸν Πέτρον xal τοὺς
νἱοὺς τοῦ Ζεθεδαίου, ἤρξατο λυπαῖσθαι χαὶ ἆδημο-
velv, Tóte, φησὶ, «Ἰάγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς: Περί-
JAvzóc &csur. ἡ γυχή µου ἕως θανάτου ' pelvats
ὧδε καὶ πρηγορεῖτο μετ ἐμοῦ. Εἶτα προεθὼν
μικρὸν xal προρευξάµλενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς

respice in me. Ea verba, Secundum muliitudinem
miserationum tuarum, exposuimus in pesimo L, et
qui sequuntur in psalmo xriv.

V&gns. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tuo,

. quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis,

Ne evertas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi :
per puerum autem bic unigenitum iutelligit
Filium.

Wens. 19. Intende anime mec εἰ libera eam. In-
tende ei in calamitatibus coustitutz.

Propter inimicos meos libera me. Ne morte le-
tentor mea.

Vene. 90. Tu enim cognoscis opprobrium meum,
et ignominiam meam el confusionem meam. Nosti
quanta mihi exprobrent, voratorem 3c vini pota-
torem — appellantes, publicanis ac peccatoribus
amicum, dzemoniacum, et Deo contrarium. Tu etiam
nosti quomodo me confundant, hoc esl, quanta,
ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant.

Vzgns. 91. /n conspectu tuo. sunt omnes qui tribu-
lant me. Me, inquit, affligunt coram te ; te, iaquam,
vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con-
spectu tuo, hoc est, effugere 8 te nequeint. Quod
si quis addubitet quo pacto non potuerit Chriatus
post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac
tentationum molestiam evitare, animadvertat quod
Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta-
tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis

χατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ϱ traderet, quia Spiritus quidem. promptus est, caro

autem infirma **. Sed quoniam ob nostram salutem
illum pati oportebat, passiones nostras libens in se
suscepit, et Dei Patris voluntatem bumanpe suc
proposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater,
si possibile est, transeat ajme caliz iste '* ; οἱ demum
addidit : Pater mi, si non potest transire a me nisi
bibero illum, fiat voluntas tua **.

Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam.
Pravidcbam olim, inquit, hec omnia. Dicebat enim
discipulis : Ecce ascendimus Hierosolymam , et
Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, et
Scribis, et condemnabunt eum ", e& qua ibi se-
quuntur.

Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat ;
qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex-
spectavi posuit, seu pro Quaesivi. Hoc autem acci«
dit, qnando, assumpto Petro etf filiis Zebedei,
coepit contristari et meerere. Tunc enim, inquil, di-
zit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad morlem,
exspectate hic. et vigilate mecum. Et progressus mo-
dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et. invenil
eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una
hora vigilare mecum '* 1

μαθητὰς, καὶ εὑρίσχει αὐτοὺς καθεύδοντας * καὶ .Ίέγει τῷ Πέτρρ ' Οὕτως οὐκ Ισχύσατε μίαν

ὥραν ἀγρνανῆσαι uet! ἐμοῦ ;
Ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά pov xoAh, καὶ εἰς τὴν
δίψαν µου ἑπότισάν µε ὄξος. Φησὶν 6 εὐαγγελι-
" Mattb, xxvi) 41.

" |Lid. 59. "* Ibid. 42.
ub. - ας

?! Matth.

Vkns. 99. Et dederunt in cibum meum fel, εἰ ín
siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes
3$ Mattl:.

xx, 18. xxvi, 97-40,

(9

EUTHYMII ZIGABENIt

T00

Evangelista : Post hec cum sciret Jesus, quod jam. À στὴ; Ἰωάννης * Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ Ἰησοὺς ὅτι

omnia impleta sunt, ut impleretur Scripiwra, dicit :
Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum
implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo,
obtulerunt ejus ori ?. Per Scripturam enim Joannes
presentem versiculum intellexit. Matthaeus etiam,
Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi-
stum **, Ev Marcus rursum : Cum accurrissel unus,
el implessel spongiam aceto, imponens arundini,
potum ei dabat 5. In. cibum autem et in potum,
hoc est, ut manducaret et biberet. Et Judzi qui-
dém simul cum aceto fel in potum dederunt.
Acetum enim, inquit, erat felle mistum ; verum

noster Propheta incibum ea distinxit, etin potum. -

Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator
se Sitlre dixit, Judaeorum illudentium alii acetum
tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad
manducandum : et quod alii insuper fel aceto mi-
Scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum,
amarulentius etiam redderetur. Verisimile cst
etiam quod Judei ad majorem irrisionem Christo
prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis
fortasse fieret potes si jejunus adhuc potum sum.
psisset.

Vens. 25. Fiat mensa eorum in laqueum , et in.
felributionem, et in scandalum.. Per mensam alie»
qui letitiam significari dixerunt, contra vero dolo-
rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu-
tionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum
gaudium in afflictionein et. calamitatem immutetur.
Lzti autem esse solent, qui sunt in mensa, contra
moesti et tristes qui in laqueo aut retributione ρῶ-
narum sunt, aul in scandalo. Possumus et altius
contemplando , per mensam sacras intelligere
Seripturas divinitus inspiratas, quz singulis die-
bus Judzis olim in synagogis prabebantur. Harum
«nim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum
Judzi se illis nutriri existimantes, et gloriantes
ac jactantes se per eas convicturos esse Christia -
nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre-
Uti atque involuti sunt, cum clare atque aperte
Seripturz omnes de Christo loquantur. Atque hae
expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus
procedit; quantum autem ad retributionem, dic
quod Judzi retributionem receperunt, dum poe-
nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere
noluerunt : quodque in scandalum factze sunt, dum
ab illis scandalum Judzis generatur, eo quod juxta
nudum ac litteralem seusum omnia intelligunt,
quie in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt
qua de Christi adventu apud alium prophetam
dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum
ove, et pardus requiescet cum hado, quod leo. et bos
una comedent paleas **, eV alia hujusmodi : qua

ἤδη zxdrca cecé.leccat, tra τε.Ίειωθῃ ἡ P'gag?i.
«λέγει ^. Δι/ῶ. Σχεῦος οὖν ἔχειτο, ὄξους µεστόν”"
οἱ δὲ, π.Ἱήσαντες σπὀγγον ὄξους, xal ὑσσώπεῳ
περιθέντες, προσήγεγκα» αὐτοῦ τῷ στόµατι -
γραφἣν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν, Καὶ ó Ματθαῖας
φησίν. ᾿Ἔδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ xoAnc µε-
μιγµένον. Καὶ ὁ Μάρχος πάλιν "Αραμὼν δὲ slc xai

γεµίσας σπόγγον ὄξους, περιθείς τε xaAdgup ἐπό--
τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ χαὶ εἰς τὸ πόµα, ἀντὶ
τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν µε xa πιεῖν µε. "AXI" οἱ μὲν Ἴου-- ΄
δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸ», καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ
ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γὰρ, φΠσὶ, μετὰ xoAnc µε-
μιγµένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν elg
τὸ βρῶμα, τὸ δὲ cl; τὸ πόµα διεῖλεν. Ἔστιν οὖν

B εἰπεῖν ὅτι, Enel, Ani, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προα-

iveyxav αὑτῷ, οἱ μὲν ὄξος µόνον slg τὸ πιεῖν. ol δὲ
χολῆν µόνον elg τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι-
ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πιχραίνοντες. Εἰχὸς δὲ χαὶ
πρῶτον αὑτῷ τὴν χολην δοθῆναι πρὸς πλείονα
χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀλδ.αθῆναι, νῆστις τὸ πόµα
προσιέµενος.

Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ
εἰς ἀγταπόδοσιν, καὶ elc σκἀνδα.Ίογ. Διὰ μὲν
τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἷ-
mov διὰ δὲ τῆς παγίδος, xal τῆς ἀνταποδύσεως xat
τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην ὅτι Μεταστραφήτω à
χαρὰ τούτων sl; θλίφιν. ὑἴτε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὖ-
Φραίνονται, xai οἱ ἐν παγίδι xo &v ἀποτίσει δίχες,
xai ἓν σκανδἀλῳ, λυποῦνται. "Ecc: δὲ καὶ θεωρητ!-
χότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφὰς,
al παρέχειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ” ἡμέραν, xal ὧν-
ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων χαρδίας. ᾽Αλλὰ
δοχοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, χαὶ ἁπ᾿ αὐτῶν Eel»
τοὺς Χριστιανοὺς σοθαρευόµενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον
παγιδεύονται, προδήλως διαλαμθανουσῶν περὶ τοῦ
Χριστοῦ. ἸΑλλ᾽ οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα ' τὸ δὲ, εἰς
ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι αὐνὰς «τίνουσι δίκας, μὴ
συνιέντες αὐτάς * τὸ δὲ, εἰς σκάνδαΔον, ὃτι, ἓν-
τυγχάνοντες φιλοῖς ταῖς περὶ Χριστοῦ γράµµασι,
σχανδαλίζονται * olov περὶ τῆς ἐπιδημίας αὑτοῦ |
ὅτι Συµδοσκηθήσεται «9ύκος μετὰ ἀρνός ' καὶ

p πάρδαις συναναπαύσεται ἐρίφφ. Καὶ «Ἰέων χκαλ

βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν. .
γὰρ ἀναγωγιχῶς νοούμενα Ἰγεγόνασιν * el δὲ αἴσθη- :
τῶς ταῦτα ζητοῦντες προσπρούουσιν αὗτοῖς, ὡς
µήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, xai
τὸ, σκοτισθήτεωσαν, xai τὰ ἑξῆς προστακτικὰ,
μέλλοντος ἔχουσι σηµασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονταν.
Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα χαταλαθεῖν αὐτοὺς :
ἀνιαρά * εἰκὸς δὲ χαὶ (52) ὡς θεὺν προστάσσειν τὰ
μέλλοντα. .

tamen juxta sublimiorem seusum in Clristo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta

4, joan. xix, 98, 29, ** Matth, xxvii, 49. ** Marc. xv, 56. ** Isa, 1xv, 25.

Varie loctiones.

(52) Subaudi Χοιστόν.

»01 COMMENT. IN PSALMOS, 702

corporís seusum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hsec in
Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hzec nondum fuisse adimpleta. llla autem verba,
fiat, obtenebrentur, et alia, qux sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen
loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et caters. Pradicunt enim' futura

mala, qui illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti

quse futura sunt.

Deum omnia imperare

Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθα.μοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ À —VkRS. 34. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant.

β.έπειν. Οἱ τῆς φυχῆς * ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν
τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά-
αασθαι τὸν Ηλιον τῆς δικαιοσύνης * ὀφθαλμοὺς γὰρ
ἔχοντες, 50x ἔδλεπον, χαὶ va. ἔχοντες, οὐκ fjxovov:
ὃ xoi 'Ἡσαῖας αὐτοῖς ὠνείδισε, xal ὁ Χριστὸς
ὕστερον.

Καὶ τὸν νῶτον διὰ aartóc σύὐγκαμνον. ᾿Απὸ
τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούµενον ἑδήλωσεν. Αἱνίσσεται
δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν ' ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ-
ουσιν ἐπιχεχυφότας βαδίζειν' τοῦτο μὲν ἀχθοφο-
ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνοµένους ταῖς Βλίψεσιν.
"Opa δὲ τὴν ἀχρίδειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι
οὐχ ὡς πολλάχις δουλωθέντες, εἶτα ἀἁπαλλαγήσονται,
ἁλ)᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι
πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν.

De anímz oculis sermo est. Obtenebreutur autem,
quia lucem illam videre noluerunt qus illuminat
omnem hominem ; et quia ipsum etiam justitise

. Solem intueri noluerunt. Oculos etenim babeates

non viderunt, et habentes aures non audierunt,

sicuti et ipse Isaías, et Christus etiam eis expro-

bravit.

Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo qued
consequitur denotavitid quod pracedit. Hoc etenim
sermone servitutem voluit nobis Propheta signif-
care. lllud autem eos omnes ut plurimum conse-
quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris
seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant.
Considera etiam quagta cura sermonem suum ad-
versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper
incurva ; ac si diceret : Eos amplius a seryitute

liberandos non esse, tametsi saepenumero in przteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi
finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros.

"Exxsov ἐπ αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, xal ὁ θυ-
μὸς τῆς ὁργῆς σου κατα.λά6οι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ xal
ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι * πλὴν ὅτι τὸ δεύτε-
pov σφοδρότερον τοῦ προτέρου.

Γεγηθήτω ἡ FxavAic αὐτῶν ἠρημωμένη ’ καὶ
ἐν τοῖς σχηνὠώμασιν αὐτῶν μὴ foco ὁ κατοικῶν.
Ἔπανυλιν μὲν χοινῶς λέχει τὴν πόλιν Ἱερουσα-
^hu, iv f| πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον-
το, σχηνώµατα δὲ ἰδίως τὰς κχατοιχίας αὐτῶν.
Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα Yévovtv, χαὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν
κατῴχησεν ἐν ταὖταις μετὰ τὴν ix Ρωμαίων
πλνωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ
Πέτρος ὁ ἁπόατολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἑξέλα-
6cv, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς µερίδος ὄντα τῶν θεοχτόνων.

"Ori ὃν σὺ ἑπάταξας, αὐτὸν κατθδίωέαν. Τὸ
᾿Επάεαξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ
xai Ζαχαρίας εἶπεν ' Πατάξω τὸν ποιμένα καὶ
διασκοραισθήσονταᾶι τὰ πρύόθατα τῆς ποίµνης *
xai Ἡσαῖας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν
ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ἰδίωμα γὰρ τῆς ᾿Εθραΐδος τὸ
την παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα-
χωροῦντης δυναµένου κωλῦσαι, καὶ μὴ χωλύοντος.
Τὸ δὲ χατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ἑτιμωρήσαντο;
à Υὰρ πρόθεσις ἑαφαντιχή ἐστιν ἐπιτάσεως * fJ,
Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἑφόνευσαν.

Vgas. 25. Effunde super eos iram (uam, et furo?
ire (μα comprehendat eos, Unum atque idem di.
cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus
vehementiori utitur loquendi modo.

Vgns. 26, Fiat habitatio eorum deserta, in taber-
naculis eorum non asit, qui inhabitet. Per babita-
tionem, universam appellat Hierosolymam, in qua
omnes Cliristi occisores habitabant; per taberna-
cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane
jta effectum est. Nemo enim in eis amplius habita-
vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu
illatam. Hxc autem verba apostolus Petrus pro-
ditori Jud: accommodavit tanquam uni ex iis qui
Christum occiderunt.

Ύεες. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per-
seculi sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per-
misisti. Sic ellam Zacharias dixit: Percuiam pa-
storem εἰ dispergeniur oves gregis**. Et Isaias alibi :
Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est
etiam et lec. Hebraice lingus proprietas, ut οἱ
qui permittit factum ascribat, co quod prohibere
potuit, et non probibuit. Quod vero persecuti
sunt, expone, pro, gravibus afflixerunt poenis;
vel, Persecuti sunt, quousque occiderint.

Καὶ ἐπὶ τὸ ἅ Ίγος τῶν τραυμάτων µου προσ- D — Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.

é0nxav. HóEncáv µοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ
τεροσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συχοφαντίᾳ, ὅτι τα-
φεὶς ἐχλάπην, ἀλλ οὐκ ἀνέστην.

Πρόσύες ἀνομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν.

9? Zachar. χι, 7 ; Μαϊ, xxvi, 3t.

Auxerunt mihi vulrerum dolorem, addendo oppro-
bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt
calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli
furto subtraxissent, ei negantes me vere resur.
rexisse.

Vrgns. 98. Appone iniquitatem super iniquitatem

703 EUTHYMU ZIGABENI 70&

eorum. Per in'quitatem hic multi calamitatem A ᾽Ανομίαν ἐνταῦθα τὴν συμφορὰν οἱ ἐξηγηταὶ νε--

intelligi dicunt, quemadmodum etiam in psalmo
Lvi, ibi: Donec transeat. iniquitas ; ubi diximus.
Augebis tu, inquit, eorum calamitates, quia οἱ ipsi
afflictiones mihi etiam augebant.

Et non intrent in justitiam tuam. Non ingredien-
tur, inquit, ut justificentur a te, et consequantur
misericordiam, eo modo quo eam omnes illi con-
secuturi sunt, quibus a te dicetur : Venite, bene-
dieti. Patris mei **. Aliqui vero justitiam bic ac-
cipi dieunt pro Evangelio. Est etenim Evangelium
Justitia, eo quod omnes sque vocat ad salutem,
et omnes suscipit qui ad illud accedunt.

. VEBRs. 29. Deleantur de libro viventium. Bic est
iHe liber de quo legimus, quod cum iratus esset
Deus adversum populum, qui vitulum fecerat, et
dixisset ci Moises : Si quidem dimittis eis peccatum,
dimitie; εἰ minus, dele me de libro, quem ascri-
pséeti ; respondit ei Deus : Si quis peccaverit coram
se, delebo eum de libro meo **. Unus est. itaque
liber in quo omnes scribuntur, qui vita digni sunt,
et quem Propheta. hie viventium librum appel-
lavit, przdicens illos non diu post morituros esse.
Alius etiam liber est, in quo justi omnes scribun-
iur, quem nobis significavit Propheta dicens :

Et cum justie non ceribantur. De hoc autem libro
locutus est Christus, quando ad apostolos dicebat :
Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in colis **.
Ait igitur eos morituros esse, et cum peccatoribus

νοήχασιν, ὡς Ev τῷ vc' φαλμῶ mpostpfixapev, tig
τὸ, Ἔως οὗ zapé40m ἡ ἀνομία. Ἱρολέγει οὖν, ὅτε
Αὐξήσεις αὑτοῖς τὰς συμφορὰς, kms! xai αὐτοὶ
αὐξήσουσι τὰς θλίψεις ἐμο[.

Καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν ày δικαιοσύνῃ σου. Καὶ
οὐκ εἰσελεύσονται εἰς tb δικαιωθῆναι παρὰ σοῦ»
xal τυχεῖν ἑλέους, ὡς οἱ ἀκούσαντες τό * Δεῦτε, οἳ
εὐλογημένοι εοῦ Hatpóc nov. Τινὲς δὲ νουῦσε
διχαιοσύνην τὸ Εὐαγγέλιον “ δικαιοσύνη Υὰρ τὸ
πάντας καλεῖν εἰς σωτηρίαν, καὶ πάντας παραδέ-
χάσθαι τοὺς προσερχοµένους.

Εξαλειφθήτωσαν ἐκ βί6Ίου ζώντων». Too ω-
σέως εἰπόντος πρὸς Θεὺν ὑπὲρ «00 λαοῦ µοσχο-
ποιῄσαντος * El μὲν ἀρῇς αὐτοῖς τὴν ἁμαρείαν,
ἄφες * el δὲ pij, ἐξάλειγψόν µε ἐκ τῆς Bi6Aov, ἧς
ἔγραψας ' αὐτὸς ἀπεχρίνατο ' EDU τις ἡμάρτηκεν
ἐνώπιόν µου, ἐξαλείγω αὐκὸν ἓκ τῆς βίδΊου
µου. Μία μὲν οὖν αὕτη βίθλος fj ἐγγράφονται ol oro
ἀξιούμενοι * ἣν καὶ βίθλον ζώντων ὁ ψφαλμὸς vuv
ἐχάλεσεν, προαγορεύων, ὅτι τεθνῄξονται δι ἀναι-
ρέσεως. Ἑτέρα δὲ πάλιν, fj ἐγγράφονται οἳ δίκαιοι
fjv. καὶ αὑτὴν ἑνέφηνεν οὕτως εἰπών *

Καὶ μετὰ δικαίων μὴ Τραφήτωσα». Περὶ ταύτης
"e βίδλου xal ὁ Χριστὺς sims τοῖς ἀποστόλοις s
Χαίρετε δὲ ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοις
obparoic. Λέγει τοίνυν, ὅει χαὶ τοβνήξονται καὶ

connumerandos. Est et tertius liber, in quo pec- C τοῖς ἁμαρτωλοῖς συνταγήἠσονται. Ἔστι γὰρ xat τρίτη

ομίοτθς scribuntur. J&dicium enim, inquit, sedit,
et libri aperti. sunt . Per libros autem Scriptura
varíam ac mulipliceem Dei cognitionem figurate
intelligit,

Vgns. 91. Pauper et dolens sum ego, De Christi
paupertate diximus in psalmo xvi. Et nunc. etiam
dicemus, quod summus Rex regum Christus de
pauperrima matre natus est, non in domo aliqua,
sed in spelunca; positusque non in lecto, sed in
irrationalium animalium przsepio, vilissimis ac
contemptibilibus pannis induebatur, nulloque co-
mitatus servo circumibat, atque ipso etiam carebat
— tugurio, et ab aliis alimenta ei pr:stabantur. Eru-
bescant igitur quí gloriantur in divitiis. Dolere
vero eum introducit Propheta, ob sacratissimi
corporis passiones, quas propter nos sustinuit.
flactenus autem ex unigeniti FHii persona sermo-
sem fecit. Que sequuntur ex Ecclesi: persona
conscripta sunt.

Salus tua, Deus, adjuvit me. llla, inquit, salus,
que a te proficiscitur, ab errore in quo eram
me liberavit.

' Vgns. 91-55. Laudabo nomen Dei mei cum can-
tico, magnificabo eum in laude, et placebit Deo su -
per vitulum novellum cornua producentem, et ungu-

βίδλος, &v ᾗ Υράφονται ol ἁμαρτωλοί. Κριτήριο»
Y3p, «now, ἐκάθισε, xal Βίδ.οι ἠνεῴχθησαν.
Βίόλους δὲ αἱ ἱ ραφαὶ καλοῦσι, τὰς δισφόρους γνώ-
σεις τοῦ sov.

Πεωχὸς καὶ ἀ 1γῶν εἰμι ἐγὼ. Περὶ τῆς τοῦ Ἆρι-
στοῦ πτωχείας εἴρηται ἓν τῷ χα’ φαλμῷ' ῥηθῆσε»
ται δὲ νῦν, δει ὁ παμδασιλεὺς ὁ παντέλειος ἑτέ-
χθη μὲν ἐκ μητρὸς πενιχρᾶς, xai οὐδὲ ἐν οἰχίᾳ,
ἀλλ) iv σπηλαίῳ 'ἐτέχθη δὲ οὐκ ἐπὶ κλίνης, &X77
ἐπὶ φάτνης ἁλόγων * περιεδέδλητο δὲ λιτὰ καὶ εὖ-
κχταφρόνητα (B5), περιῄει δὲ χωρὶς θεράποντος »
εἶχε δὲ οὐδὲ καλύθην ἑτρέφετο δὲ map ἄλλω».
Λἰσχυνέσθωσαν οὖν ol ἐπὶ πλούτῳ κχοµπάξοντες.
᾽Αλγῶν δὲ ἣν τοῖς δι ἡμᾶς πάθεσι τοῦ παναγίου
αὑτοῦ σώματος’ µέχρι μὲν οὖν ἐνταῦθα τοῦ Movo-
γενοῦς οἱ λόγοι. Τὰ δὲ ἑξῆς προσώπῳ τῆς ΈἘκχλη-
σίας τῶν πιστῶν ἀναγέγραπται.

Ἡ σωτηρία σου, ὁ θεὲς, ἀντεϊάδετὸ µου.
Ἡ σωτηρία, fj ἀπὸ σοῦ, ἠλευθέρωσέ µε τῆς
πλάνης.

Αἰνέσω τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ µου, μετ ᾠδῆς pe-
γαΛυνῶ αὐτὸν dv αἰνέσει. Καὶ ἀρέσει τῷ θεῷ
ὑπὲρ µόσχον véor, κέρατα éxpéporca καὶ ósAdc.

5 Maub. xxv, 54... * Exod. xxxii, 23, 55. * Luc. x, 30. *! Apoc. xx, 12.
Varie lectiones.

(45) Subauji ἱμάτια.

105

COMMENT. IN PSALMOS.

Opa τὴν «bayelixzv θυσίαν προτιμωμένην τῆς A las. Vide evangelicum sacrificium legali prasponi,

νομιχτς, τὴν Aoyuxnv τῆς ἁλόγον. ᾽Αχμῆς δὲ σύμ-
6ολον ἡ ἁρτιφυῖα τῶν χεράιων xal τῶν ὀνύχων.
Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα xai τῆς νομιχῆς λατρείας
1th) νέχρωσιν * νεχρὰ Ὑὰρ τὰ χέρατα xal αἱ
ὁπλαί.

Ιδέτωσαν xtwyol, xal εὐφρανθήτωσαν. Ἠτω-
χοὺς χαὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ-
ειρήχαρεν ἐν τῷ θ’ ψαλμῷ. Ἰδέτωσαν, roiv, ὅσα
ὁ θεὸς πέπονθε δι’ αὐτοὺς, χαὶ ὅσα κατώρθωσεν.

ἸΚκζτήσατε τὸν θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ
ὑμῶν. Ζήσεται τὴν µοχαρίαν ζωήν.
"Οει εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, xal

τοὺς πεπεδηµένους αὑτοῦ οὐὖκ ἑξουδένγωσε». B

Tiva; λέγει πεπεδηµένους, εἰρήχαμεν àv τῷ G7
ψαλμφ.

Αἰγεσάτωσαν αὑτὸν οἱ obparol καὶ ἡ Tij, xal
ᾖἠ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἕρπονταω ἐν αὑτῃ.
"D; οὐχ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων xal τῶν ἀνθρώ-
πων εἰς τὴν προσῄχουσαν εὐχαριστίαν τοῦ θεοῦ, xal
τὰ στοιχεῖα συγχαλεῖ πρὸς alvov, àv ὁ Μωσῆς ἐν
ἀρχῇ τῆς Γενέσεω,; ἐμνημόνευσεν, ᾿Αδιαφόρως (54)
δὲ τὰ ἕρποντα προσέθηχεν' ἡ xal διὰ τὸ πλῖθος
τῶν ἰχθύων.

"Οτι ὁ θεὸς σὠσειτὴν Σιών. Σ.ὼν λέγει νῦν τὴν
νέαν, τοι «hv Ἐκχκλησίαν τῶν πιατῶν. Ἡ καὶ
αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ
τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ θΘεῷ * xalxot
τῶν ἀσεθῶν τῆς χώρας ἑχείνης χυριενόντων.

Kal οἰκοδομηθήσονται al πὀ.εις τῆς Ἰουδαίας.
ΟΙχοδομηθήσονται εἰς ναοὺς παρὰ τῶν Ἆρι-
στιανῶ».

Καὶ κατοιχήσουσιν ἐχεῖ, καὶ κ.ηρογομήσουσυ"
αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί.

Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δού.ῖΊωγ σου καθέξουσυ"
αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι * Παῦ-
λος γάρ φησι Δοῦ.ος 'Ιησοῦ Χριστοῦ στέρµ:
δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοὶ, ὡς áva-
γεννηθέντες αὑτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ-
Υενεσίας. Tou δὲ Καθέξουσι dj πρόθεσις ἐπίτασιν
χαὶ µονιµότητα δηλοῖ. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ Bs-

6ᾳίως αὑτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Ἑδραίων D

ἐξελασθέντων.

Καὶ οἱ ἁγαπῶντες to ὄγομά σου κατασκηνώ-
σουσιν ἐν αὐτῃ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὺν ἐπιραλούμενοι
Κριστιανοί. "µσπερ δὲ καὶ τὰ προοίµια τοῦ ψαλμοῦ
µέχρι τοῦ. 'AxnAAotpioyéroc ἐγεγήθη» τοῖς
ἀδε.φροῖς µου, καὶ ξένος τοῖς vloic εῆς μητρός
µου, τινές πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρµόξειν βιάζον-
ται οὕτω πάλιν Ιουδαῖοι xal τὰ ἐχεῖθεν ἄχρι τέ-
λους τῷ iv Βαδνυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι.
Xph δὲ xav ἐπ,τομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐχλαμ-

8* Ron. 1, 1.

et rationale irrationali. Nova autem cornuum at-
que uagularum productio vigoris seu roboris
indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis
verbis futuram legalis cultus exetinctionem. Cor-
nua siquidem et ungula, emortuz quadam partes
sunt in corpore.

Videamt pauperes, εἰ letentur. Per inopes et
pauperes, lideles intelligit, ut diaimus, in psal-
mo jx: Videant, inquit, quecunque propier ces
Deus passus est, et quaecunque etiam preclara ad-
ministravit.

Qwerite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac
felicem vitam vivet.

Vgns. 54. Quoniam exaudivit pauperes Dominus,
el vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii aint,
quos vinctos vocat, diximus in psalmo Lxvit.

XgRs. 95. Laudent eum cali, et terra, mare, et
omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli
neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam
convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or-
dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin-
cipio. Et improprie ipsos pisces asppellavit το»
pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu-
dinem

VEns. 36. Quoniam Deus salvam [acit Sion. No-
vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel
ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser-

C vabit, sibi ipsi videlicet Christo, cui seli illius

cura commissa est, et non alteri : tametsi modo
impii illius dominentur regionis.

Et edificabuniur. civitates Judee. Mihi templa
nimirum, atque boc a Christianis.

Et inhabitabunt ibi et hereditate acquirent eam.
Christiani videlicet.

VgRs. 57. Et semen servorum tuorum possidebit
eam. Servi quidem Christi apostoli sunt : Paulus
enim, inquit, servus Jesu Christi **. Eorum vero
semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per
baptisma spirituali $emine regenerati. Prapositio
autem verbi χαθέξουσιν intensionem et singulari-
tatem significat. Sol enim Christiani constauter
ipsam inbabitant, Judaeis prorsus expulsis.

Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in
ea. Christiani scilicet. nomen tuum invocantes.
Yerum quemadmodum fidelium multi bujus psaluti.—
principium usque ad versiculum : Extraneus [a-
cius sum (rairibus meis, contendunt referri debere
ad Christum, ita Jud:ei contra. captivo in Babylone
populo omnia applicant quz illinc sequuntur us.
que ad (luem psalmi. Oportetitaque breviter
exponere, quemadinodum ipsi h:ec accipiant. Ελ”

Vario lectiones.

(54) Rectius, indifferenter.

a iim ER. CN a—— a— m EAR 8 UR RR

"TJ0T EUTHYMII ZIGABENI 13

wraneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit A 6&voucty. ᾽Απηλλοτριώθην τῶν ἁδελφῶν µου, pi

Greca dictio ἁπηλλοτριωμένος, alienatus sum a]
fratribus meis, quia mihi concessum non est cuim
eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba-
mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit.
Eadem septentia in proximo illic repetitur versi-
culo. Mecum praterea templi desolationem repu-
tans, noa mediocri consumor dolore, et oppro-
brja tua, Deus, que a Babyloniis sustines, cutn ar-
cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam
amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi
magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem
(et in afflictionis indicium induebar sacco. Quae
sgequuutur apertiora sunt.). Deinde sit : Orabain
eiiam ad te, quoniam tempus est bonz voluntatis,

hoc est, tempus misericordiz. Qus sequuntur ex- B

pone, ut jàm pradiximus, preeterquam quod filium
yon natura intelliges, sed adoptione : Filius enim,
inquit, primogenitus meus Israel **. Vel aliter :
Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit,
et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi
captivus : εἰ ídeo quaesivi aliquem, qui consola-
retur, et non inveni, cum non concederetur mihi,
ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum
ea exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel,
ct. in sili mea polaverunt. me aceto, labuntur non
mediocriter, duum ex populi persona dictum putant,

quod Babylonii amarum populo poculum quasi

servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace-
toso polaverint vino,'et quod ob varias afflictiones
factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur
acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum,
et csxelera, juxta priorem expositionein intelligunt,
οἱ proxima his verba imprecationeim continere di-

. cunt adversus Dabylonios. Per habitationem vero

civitatem | intelligunt Jerusalem. lMlum przterea

συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς * ἅτε διαφόροις
δεσπόταις δουλευόντων (55) * xal ὅτι ὁ νόµος οὐχ
οἵδε δούλων συγγένειαν * τὸ αὐτὸ δὲ xal ὁ ἐφεξῆς
διέξεισι στίχος * ἀναλογιζόμενος δὲ χαὶ την ἐρήμω-
σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ' xai τοὺς coU;
ὀνειδισμοὺυς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαθυλωνίωνν
ὡς μὴ δυνάµεγός pot βοηθεῖν, οἰχείους λελόγισμαι
Δι) xaX μἣ προσιέµενος τροφὴν ἑτάχην. Οἱ δὲ μᾶλλον
ὠνείδιζον ὡς µάτην νηστευόντα (57) xol χαιρὸς
ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἑλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν,
ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει,
ἁλλὰ τὸν θέσ.ι λέγουσιν * Υἱὸς γὰρ, croi, πρωτό-
τοκός µου Ἱσραή. * 1 xaX ἄλλως, (58) τὸν οἰχέτην.
Εἶτα, thv ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόχησα, xai
τὴν ἄλλην χαχηπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτιοθείς δ.ὸ
ἐκήτησα τὸν παραμυθούμενον, xal οὐχ εὗρον, ὡς μὴ
συνομιλεῖν εὐχαίρως τοῖς ὁμογενέσι µου συγχωρού-
µενος. El; δὲ τό: "Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά µου χο-
Alv, καὶ elc τὴν δίψα» µου ἑπότισάν µε ὄξος,
προσχρρούουσι λέχοντες, ὅτι Πικρἀν po: τροφῆν
ἑπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς CoU * xal
διφῶντά µε ἑπότιζον ὀξίνην οἴνον * 1) πικράν pot τὴν
βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσχεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις.
καὶ δριμεῖαν τὴν πόσιν. Τὸ δὲ, Γεγηθήτω ἡτράπεζε
αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην ἐξήγησιν ' τὰ δ' ἐντεῦθεν
κατεύχεσθαι τῶν ῬΒαθυλωνίων * ἔπανλιν δὲ αὐτῶν
τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φηλὴν, ὃν σὺ παι-
δευθῆναι παρεσχεύασας, αὐτοὶ σφόδρα ἑτιμωρήσαντο,
χαὶ πάλιν πρὀσέθηχαν ἐπὶ τὰ προλαθόντα ἄλγη, xal
τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸ, ᾿Αρέσει τῷ θεῷ ὑπὲρ uo xor
yéov, ὁμοίως προσχρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς ci.
λον αὐτοῖς ἑχδέχονται, συνάδοντα τῇ lotopía τῆς
ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριθε-
στἐροις τῶν Πατέρων ἀχολουθήσαντες, ἀσφαλεστάττν
ἑποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν.

populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quein castigari permisisti, gravissimis
Babylonii afflizerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. Jn eo
eiiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et qui
sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac-
curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur

quam superius retulimus.
In fiuem psalmus ipsi David in rememorationem.

PSALMUS LXIX.

liunc psalmum beatus David iisdem pene sen-
tentis ac verbis composuit, quas alibi per euin
dicta esse videmus in psalmo xxxix. Proimptuique
ac prz manibus eum semper habebat, quoties de-
lieti. reminiscebatur quod adversus Üriam couuni-
serat. lllum etenim veluti potens aliquod carmen ad-
versusda mones canebat tanquam adversus eos'hostes,

5 Exod. 1v, 22.

Elc τὸ téAoc τῷ Δαθὶδ εἰς ἀν άμνησι».

ΨΑΛΜΟΣ ἆθ'.

Ἑὸν παρόντα φΦαλμὸν ἀπὸ τῶν εἱρημένων ἐν τῷ
λθ’ ψφαλμῷ συνθεὶς πρὀχειρον εἶχεν ἀεί *. xol ὅτε
ἀνεμιμνῆσχετο τῆς χατὰ τὸν Obpiav ἁμαρτίας, τότε
τοῦτον, οἷαν τινὰ ᾖδεν ἐπιδὴν χατὰ τῶν δαιμόνων,
τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐχείνην ἑχτραχηλισάντω,
αὐτὸν, δεόµενος, µηχέτι χαταχυριευθῆναι. Οἱ δέ
φασιν xt, ὅτε ἀνεμιμγήσχετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν

Varic lectiones.

(55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat
τν αὐτοῖς, aut subaudiendum ἡμῶν, genitivo abso-
lute posito.

(50) Hallucinatus est interpres in minime ob.
scuro loco. Sensus est, Quasi. mihi auziliari non

posses.

(57) Videtur deesse aliquid quod transitioni
inserviat. Puta εἶτα λέγει, ut vertit interpres.

(28) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι.

(99) Hectius pro lubitu acciviunt.

T

10) COMMENT. IN PSALMOS, 710
ἁπλῶς πέἐπονθε, τότε τούτῳ ἐχέχρηϊο. Elc τὸ réloc A4 qui sein illud barathrum conjecerant, lloc igitur
δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέδαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχἠ. — psaluio Deum rogat, ut sui amplius demones nou
dominentur. Alii autem dicunt, quod quoties ei in memoriam veniebant quanta ab inimicis temere
passus fuerat, hunc psalmum tunc canere solebat. Im finem autem idco inscribitur, quia oratio et

preces, qui in eo continentur, ad certum finem tendebant quem etiam consecuta sunt.

Ὁ θεὸς, εἰς τὴν βοήθειά µου πρόσχες. Ἐν
τῷ λθ᾽ φησί * Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρό-
σχες.

Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί µοι σπεῦσον. Ταῦτὸν
ἑρμηνεύει τῷ ' Tázvror τοῦ ἑξεέσθαι pe, bv τῷ
X φαλμῷ.

Αἱσχυνθήτωσαν καὶ ἓν τραπήτωσαν οἱ ζητοῦγ-
τες τὴν ψυχή» µου. Καὶ τοῦτο dv τῷ 20
χεῖτα,.

Vrens. 2. Deus, in adjutorium meum inteude.. 1n
psalmo autem xxxix dixit : Domine, ad adjurandum |
me intende.

Domine, ad adjuvandum me festina. Idem signi-
ficant quod : Accelera, ut eruas e. Qua verba
liabentur in psalmo xxx.

Vgns. 5. Erubescant et confundantur, qui querunt
animam meam. Huc verba lobentur etiam in prz-
dicto psalmo xxxix.

Ἀποστραφήτωσα» εἰς tà ὁπίσω, καὶ καται- B. — Vgns. 4. Convertantur retrorsum, et confundan-

σχυνθήτωσαν οἱ βου.όμεγοί µοι κακά. Καὶ tovto
ἐἑχεῖσε χεῖται, πλὴν ὅτι τὸ ἀποστραφήτωσαν xal
χαταισχυνδήτωσα»ν , ἁποστραφείησαν καὶ κα-
ταισχυγθείησα», £v ἑχείνῳ γέγραπται’ ὡς εἴἵναι
δῆλον, ὅτι εἰ καὶ προσταχτικά «lot τὰ τοιαῦτα, ἁλλά
γε δύναμιν εὐχτικὴν χεχλήρωται.

Ἀποστραφήτωσαν zapavtixa αἱσχνγόμενοι ol
Aérortéc pov. Εὖγε, εὖγε. "Opotóv ἐστι τὸ Κομισά-
σθωσαν παραχρῆμα αἰσχύγη» αὑτῶν οἱ Aéyor-
téc µοι"' Εὖγε, εὖγε * &v. ἐχείνῳ τῷ φαλμῷ.

ἉγαΛιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ col
πάντες οἱ ζητοῦντές σα, ὁ θεός. "Ev. ἐχείνῳ τῷ
ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ, d θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται.

Καὶ «Ἰεγέωσαν * Διὰ παντὸς µεγαλυγθήτω ὁ
θεὸς, οἱ ἁγαπῶντες τὸ σωτήριον σου. Πάλιν ἓν
ἐκείνῳ ἀντὶ τοῦ «εγέτωσαν, εἰπάτωσαν * ἀντὶ δὲ
τοῦ, ὁ θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται.

᾿Εγὼ δὲ ατωχὸς xal πένης' ὁ θεὸς, βοήθη-
σόν µοι. Ἐν ἐχείνῳ τῷ φαλμῷ ἀντὶ τοῦ 'O θεὸς,
βοήἠθησόν µοι, Κύριος φροντιεῖ µου, χεῖται.

Βοηόός µου καὶ ῥύστης el σὺ, Κύριε, μὴ χρονί-
σης. Ἐν ἐχείνῳ δὲ ἀντὶ τοῦ ῥύστης, ὑπερασπιστὴς
χεῖται ' xal ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν ὁ θεός µου.
TQ Δαθὶδ γα]ῖμὸς τῶν υἱῶν 'Iuraóbá6, καὶ τῶν

πρώτως αἰχμα-ωτισθέντων. ᾽Αγεπίγραφος παρ)

Ἑδραίοις.

YAAMOZ 0’.

Ἡροσώπῳ τῶν υἱῶν, φησὶν, Ἰωναδάδ, χαὶ τῶν
ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων ὑπὸ Βαθυλω-
vlov, 6 παρὼν φαλμὸς πεποίηται τῷ Δαθίδ. ταύ-
την δὲ ἐπιγραφὴν οἱ Ἑθδομήχοντα ἐπέγραφαν, εὖ-
ρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Οἱ μέντοι ἔχγονοι
τοῦ Ἰωναδὰθ ἐπίσημοι σαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς
αιχμαλώτοις ΄ σωτηρίαν δὲ ὁ Φφαλμὸς αἰτεῖ, xal
τῶν πολεμούντων ἁπαλλαγήν διὸ xal ἡμῖν προσ-
$xcet χατὰ τῶν νοητῶν xai αἰσθητῶν πολεμίων.

tur, qui volunt mihi mala. Hzc. similiter illic ha-
bentur, eo excepto, quod verba illic optantis sunt,
qua hic imperantis (quod ex Graeca lectione c!a-
rius dignoscitur). Ut optans igitur hoc. poscii 'ro-
pheta, tametsi imperare videtur.

Convertantur statim. erubéscentes, qui | dicunt
mihi, Euge, euge. Simile est : Ferant confestim
confusionem suam qui dicunt mihi, Euge, euge, iu
illo psalino.

Vens. 5. Exsultent et. letentur. in te. omnes qui
querunt te, Deus. ln illo psalino pro, Deus, positum
est, Dominus.

Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui dili-
gunt salutare tuum. Ei in illo rursus pro, Uominus,
dictum est, Deus. ;

VrEns. 6. Ego autem inops sum εἰ pauper. Deus,
adjuva me. ln illa autem pro, Deus, adjuva me, di-i-
tur, Dominus sollicitus est mei.

Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne
tardaveris. 1n illo pro liberator, protector dicitur,
et pro Domine, Deus meus.

Ipsi David psalmus filiorum Jonadab, et aliorum.
qui primo captivi facti sunt. Apud. [Πεὔγαος caret
inscriptione.

PSALMUS LXX.
Ferunt beatum David conscripsisse hunc psal-

D mum ex persona filiorum Jonadab, et aliorum qui

primo a Babyloniis in captivitatem ducti sui,
Hanc autem inscriptionem LXX interpretes piz-
senti psalmo imposuere, cum omni prorsus inscri-
ptione carere eum apud llebreos invenissent.
Posteri autem Jonadab summo tunc in honore
erant apud cateros captivos : ex quorum omnium.
persona, ut diximus, petit α Deo Propheta. de

hostium potestate liberari, et salutem consequi. Possumus et pra:ents psalini verba accou-

wodare adversus visibiles atque invisibiles inimicos.

Ἐπὶ col, Κύριε, ἤ Ίπισα, μὴ xacawazvrOsinv
elc τὸν αἰῶνα, ἐν τῇ δικαιοσύγῃ σου fvcaí µε,
καὶ ἐξελοῦ µε * xAivor πρὸς µε τὸ οὓς cov, xal
σῶσόν µε. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ’ ψφαλμῷ
χεῖνται. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, Σῶσόν µε, φησὶν ἐχεῖ, Ίάχυ-
}ον τοῦ éCeAéc a: pe.

V&Rs. 3. Jn te, Domine, speravi, non conjundar
in dlernum, in justitia tua. libera me, et eripe me :
inclina ad me aurem tuam, et salva me. Hac omnia
verba habenturin psalmo xx, et pro, Salva me, ibi
est : Accelera, ul eruas m«.

711 EUTHYMII ZIGABENI

713

Vas. 5. Esto mihi in Deum protectorem, et in A ἡΓενοῦ µοι €, θεὺν ὑπερασπισεἱῃ’, καὶ slc τόπον

locum munitum, ut salvum me facias. Ibi non muni-
tum locum dixit, sed locum refugii.-

Quoniam firmamentum meum εἰ refugium meum
86 ιν. [bi fortitudinem dixit pro firmamento.

VgRs. 4. Deus meus, libera me, de manu peccato -
ris, et de manu inique agentis et injusti. Tales enim
erant qui eis dominabantur.

Vrns. 5. Quoniam tu es exspectatio mea, Domine.
Dictum est in psalmo xxxvii, ibi : Et nanc, que
exspectatio mea ? nonne tu, Deus ? ltem in psalmo
xxiv, lbi : Et fe exspectavi tota die.

Dominus spes mea a juveniute mea. Hoc per se
claruui est.

Vins. ϐ. [n te firmatus sum ez utero. Neque in
te tantum speravi a juventute, sed ex ipso nmia-
terno utero, hoc est, ex eo tempore quo natus
suin, in te solo stabilitus sum, veluti super quodam.
sustentaculu ac munimine tuihi a parentibus meis
tradito. Ex quo judicare videtur pios se ac religio-
sos parentes habuisse. Vel aliter : Cum octava die
universos infantes circumciderent, ez ipso quasi
wero eos Domino dicabant. Mlud autem scire
oportet, quod verba liec, ex utero, item, de ventre
matris med, ct alia. hujusmodi, per hyperbolen,
hoc e$t, per excessum in veleri Scriptura dici
solent, intelligendique ac cogitandi initium ac
tempus significant, illud nimirum tempus, quo co-
gitare quis ac sapere incipit. Simile quid legimus

ὀχυρὸν τοῦ cócal µε. "Exit 55 àv τοῦ, Εις
τόπον ὀχυρὺν, eic οἶκον καταφυτῆς, εἴρηται.

"Οτι στερέωμά µου καὶ xazagvyi] µου αἶ c9.
"E» ἐχείνῳ δὲ, ὅτι κραταίωµά pov, φησαίν.
'O θεός pov, ῥῦσαί µε ἐν χειρὸς ἁμαρτεω-ῖου,

ἐκ χειρὸς παρανσομοῦντος καὶ ἁδικοῦντος. Ἔ οιοῦτοι
γὰρ σαν οἱ χυριεύοντες αὐτῶν.

"Ot: σὺ el ἡ ὑπομονή µου, Κύριε. Εἴρηται tv

τῷ An φαλμῷ' Kal νῦν εἰς ἡ ὑπομοντἡ gov;
οὐχὶ Κύριος: Καὶ Ev τῷ x! φαλμῷ' Καὶ σὲ ὑπέ.
µεινα óAny τὴν ἡμέραν.

Κύριε ἡ ἐλπίς µου Bk γεὀεητός µου. Ἔοῦτο

δηλον ο

Επὶ σὲ ἐπεστηρίχθη» ἀπὸ γαστρός. Καὶ οὐκ
ἐχ νεότητος µόνον ἐπὶ σοὶ ἤλπισα, ἀλλὰ καὶ ἐξ

αὐτῆς tfc µητρφας Ὑαστρός ΄ εἴτουν εὐθὺς μετὰ

τὸ τεχθῆναι ἐπὶ cb ἐφηδράσθην ὡς ἐπὶ ἔρεισμα

παρὰ τῶν ἐμῶν γονέων. Δηλοῖ δὲ ἐντεῦθεν καὶ X
εὐσεθεῖς ἔσχε τοὺς γεννήτορας. Καὶ ἄλλως Υάρ᾽ Ἐν
«jj ὀγδόῃ ἡμέρᾳ περιτέµνοντες τὰ βρέφη τῷ θεῷ,
ταῦτα χατεπἰστενον * χρῆ δὲ γινώσχειν ὅτι τὸ "Axó
χαστρὸς, καὶ ἐκ κοωλίας μητρὸς, xa τὰ το'αῦέα,
καθ" ὑπερδολὴν ἡ παλαιὰ διάλεχτος λαμθάνειν
εἴωθεν σημαίνοντα τὴν ἀρχὴν τῆς φρονήῄσεως,
ἐξῦτου φρονεῖν τις Ἡρξατο. ὣταὶ γὰρ '1o6 - El
δὲ καὶ εὐν] ψωμόν pov ἔφαγον μόνος, καὶ όρφανφ
οὗ µετέδωκα, sl μὴ ἐκ κοιλίας μητρὸς µβτεόδωχα,
χαὶ τὰ ἑξῆς. ᾿Αδύνατον γὰρ ἐξ αὐτῆς γεννήσεως xa-

apud beatum Job : Si buccellam, inquit, meam ϱ τορθοῦν τοιαῦτα. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἑξῆς φρονεῖν tjp-

comedi solus, et orphanis non tribui, si non ez ventre

matris mee duz illis (ui **, etc. Impossibile est autem, ab ipsa nativitate,

ξάμην τὸ σχΏμα τοῦτο δηλοῖ.
hujusmodi aliquid εῇ-

cere. Restat igitur ut. hie loquendi modus illud tempus significet, ex quo quis sapere incipit.

De venire matris mec tu. es protector meus. Si
enim divina virtus fetum non custodisset, si in-
fantem non servasset, si puerum non protexisset,
perisset sane inter varios casus aliquo infortunio.
Hi vero tres versiculi, paucis mutatis, babentur
etiam in psalmo xxi; verum. illic omuia ad Clui-
stum referuntur.

Vgns. 7. Inte laudatio mea semper. ln te, inquit,
liymnos ac laudes meas semper fero.-

Quasi prodigium [actus sum mulis, et tu adjutor
fortis. Ego, inquit, squallidus, atque efflictus οἱ

Ἐκ κοιλίας µηερός µου σὺ εἶ σκεπαστής. El
γὰρ μὴ ἡ θεία δύναμις ἐφρούρει τὸ ἕμδρυον, χαὶ
ἐφύλαττε τὸ βρέφος, xal ἔσκεπε τὸ νήπιον, διεφθάρη
ἂν πολλαῖς συμπίπτον περιστάσεσι. Ταῦτα δὲ τὰ
«plu ῥητὰ xai bv τῷ κα’ ψαλμῷ τέθειχεν ὁ Δαθὶδ,
μικρὸν παραλλάξας. Πλὴν &xclva. εἰς Χριστὸν àvf-
χθησαν.

Ἐν col ἡ ὕμνησίς µου διὰ παντός. Ἐν 09,
ἀντὶ τοῦ, εἰς ok µόνον, φησί" σὲ ὕμνουν ἀεί.

ὩΏσεὶ tépac ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς, καὶ σὺ
βοηθός µου κραταιός. Συντακεὶς ὑπὸ νηστείας, xai

deformis effectus. sum, pra jejunio saccoque et D σακχοδυτώς, xai εἰδεχθὴς ἐκ λύπης Φφαινόμενος,

tristitia : atque ideo a multis quasi monstrum
quoddam existimatus sum, tametsi revera non
ita essein, sed sic viderer, imprudentibus nimirum
ac viliori multitudini. Per multos enim Scriptura
solet sspe vilissimos quosque intelligere. Paulus
etiain consona Propheta nostri verbis de multorum
opinione loquens dicebat : Nos stulti propter Chri-
stum, vos autem prudentes in Christo *'.

VgRs. 8. Impleatur os meum laude, ut. cantem
gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam. Iimplea-
(wr imperantis verbum est, sed positum pro opta-
tivo, ut diximus. Implebitur autem, si servitute,

* Job xxxi, 47... *'! I Cor. 1v. 10.

ὡσεὶ τέρας ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς. ὩὨαεὶ τέρας
δὲ εἶπε, διὰ τὸ μὴ ἀληθῶς εἶναι τέρας, ἀλλὰ
Boxslv* xo οὐ τοῖς ἔμφροσιν, ἀλλὰ τοῖς χυδαιοτέ-
pote * πολλοὺς yàp ἡ Γραφὴ τοὺς χείρονας λέχει.
Φησὶ δὲ καὶ ὁ Παῦλος ' Ἡμεῖς διὰ Χρισεὸν µωροί *
ὑμεῖς δὲ φρόγιμοι.

ΠΛηρωθήτω có στόµα µου αἰνέσεως, ὅπως
ὑμνήσω τὴν δόξαν cov, ὅλην τὴν ἡμέραν €"
1ιεγα.Ἰοπρέπειάν σου. Τὸ Πηρωθήτω, ἀντὶ τοὺν
πληρωθείη. Πληρωθήσεται δὲ, εἰ τῆς δουλείας ἀπ-

"3 COMMENT. IN PSALMOS. πι
αλλε.γῶ * τότε γὰρ ὅλῳ στόµατι πεπληρωμένῳ τῆς A qua nunc premor, liberatus fuero. Tunc εἱομίοι

σῆς αἰνέσεως ὑμνήσω τὸ σὸν µεγαλοδύναμον xat
παντοδύναμον, χαὶ ὅσα οἱ εὐσεθεῖς δοξάζουσιν, εἴτουν
ὑπολαμθάνευσι περὶ σοῦ. "H δόξαν ἁπλῶς χαλεῖ τὴν
μεναλοσύνην. Καὶ οὐχ ἅπαξ ὑμνήσω, ἀλλὰ καὶ διὰ
παντὸς τὴν µεγαλοπρέπειάν σου’ οὕτωγὰρ τὸ, ὅ την
τὴν ἡμέραν, ἡρμήνευσεν ὁ Σύμμαχο:.

Mh ἁποῤῥίψῃς µε εἰς καιρὸν γήρως. Ὁ ix
νεότητος βοηθῶν µε μὴ ἁπώσῃ µε ἓν τῷ καιρῷ τοῦ
Υήρως. Ἐγήρασα γὰρ fn τῷ μακρῷ χρόνῳ της &v
Βαῤυλῶνι δουλείας. Eixh; δὲ ταῦτα λέγειν τοὺς Υη-
ῥραιοτέρου, τοῦ λσοῦ ' ἀλλὰ τὸ μὲν τοῦ σώματος
γήρας Yv5ptuov, τὸ δὲ «r6 Φυχῆς fj ἁμαρτία, ἑφε-
κτιχήτις οὖσα τῆς ἑνεργείας τῆς ἀρετῆς.

ore divinarum laudationum pleno, cantabo in
hymnis magoam pot ntiam tuam, et quicunque alia
in (ui gloriam a religiosis viris commemorari
soleut, aut cogitari de te. Vel, per gloriam sim-
pliciter maguitudiuem | intelligit. Et non. semel
tantum laudabo, sed perpetuo id faciam. lta enim
Symmachus ea verba reddidit, qux hic habentur *
tota die.

VEns. 9. Ne projicius me in tempore senectutis.
Tu, inquit, Deus, qui a juventute mea a:tjutor mihi
fuisti, non projicies me in tempore senectutis,
Jandiu ctenim consenui tam. diuturuo Dabylonicco
servitutis tempore. Est autem verisimile, quod
hoe verba per Prophetam dicta sint, quasi ex
persona seniorum populi. Cx:terum corporis qui-

dem senectus omnibus nota est, et palam patct, animze autem. senectus est peccatum, co quod non
secus virtulis operationes comprimat, atque corporis actiones senectus,

Ἐν τῷ ἐκϊείπειν τὴν lo xov µου, μὴ éyxaca-
Aíxnc qe. Τοῦτο σαφηνισµός ἐστι τοῦ ῥηθέντος
στίχου, χαὶ ἐπὶ σωμοτικῆς χαὶ ψυχικῆς ἰσχύος νοού-
psvov.

"Oti εἶπο»,οἱ ἐχθροί µου épol. Τὸ ᾿Εμοὶ, ἀντὶ
τοῦ, Ἐπ' àpol* εἴτουν δι) ἐμέ. Εἶπον δὲ πρὸς ἆλ-
λήλους.

Καὶ οἱ gvAdccorcec τὴν Ψὐχήν µου éO0vAev-
σαγτο ἐπὶ τὸ αὑτό. Καὶ τοῦτο ἁἀναδίπλωσίς ἔστι
τοῦ πρὺ αὐτοῦ, xal ἐπεξίγησις τὸ Εδου.εύσαντο,
τοῦ εἶπον. Φυλάσσοντας δὲ λέγει τοὺς ἐπιθουλεύ-
οντας. 'Ezxl τὸ αὐτὸ δὲ, ἀντὶ Ὁμοῦ συνελθόντες;
εἴεν δ᾽ ἂν οὗτοι οὐ µόνον οἱ αἰσθητοὶ πολέµιο!, ἀλλὰ
καὶ οἱ νοητο[.

Cum deficiunt víres mem, ne derelinquas me. [liz
versiculus ad proxime przecedentis declarationem
censequilur, sive de animz,.seu de corporis viri.
bus eum intelligas.

Vgns. 10. Quoniam dizerunt inimici mew mihi, —
Miki dixit, pro iu me, seu propter me. Dixerunt
autem nutuo inter se.

Et qui observabant animam meam. consilium
[ecerunt in unum. Wepetitur hic atque expovitur
sentenlia prioris versiculi. Nam quod ait : Corsi-
lium [ecerurt in unum, ad expositionem positum e:t
veibi, Dixerunt ; pcc observantes autem. hoc in loco
insidiatorcs intelligit, visibiles nimirum atque in-
visibiles inimicos.

Aérortzc* Ὁ θεὸς ἑγκατέλιπεν αὐεὺν, χατα- C Vzns. 11. Dicentes : Deus dereliquit. eum, perse-

διώξατε, xal xacald6ets αὐτόν * ὅτι οὐκ ἔστι ὁ
ῥυόμενος. Οὗτοι τῶν ἐχθρῶν οἱ λόγοι * «b δὲ, Κατα-
διώξατε, ὅτι εἰ quy χρῄσεται 6 λαὸς οὗτος, χατα-
διώξετε, xal χατπλάθετε αὐτόν * τοῦ Θεοῦ γὰρ, ὃν
πέθεται͵, ἐγχαταλιπόντος αὐτὸν, οὐχ ἔστιν ὁ ῥνυόμε-
vos.

Ὁ θεός µου, μὴ μµαχρύγῃς áz' ἐμοῦ. Ei γαὶ
διώχει σε dj δυσωδία τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν, ὃ xai
προφήτης ἄλλος πρὸ; Ἰουδαίους εἴρηχεν * Al ἆμαρ-
τίαι ὑμῶν δισεῶσι' ἀνὰ μέσον Opi καὶ τοῦ
Θεοῦ. Μαχρύνει γὰρ ὁθεὸς, οὗ χατ᾽ οὐσίαν * ἀόριστος
γάρ ἀλλὰ κατὰ πρὀνοιαν.

qur autem Deus non loco, aut essentia sua, est cnim incircumseriptus Deus

sed tantum providentia.

quimini, comprehendite eum, quouiam non est. qvi
cripiat. Hi sunt inimicorum sermones : Persequ:-
mini, inquiunt, quia si populus fugam acceperit,
vos persequemini, et compreliendetis eum. Nam
cum Deus, quem venerantur, eos dercliquerit,
nullus aderit amplius, qui cos liberet.

Vgns. 19. Deus meus, ne elongeris a me. Tametsi
gravis sit peccatorum meorum odor, ac tuolestus,
οἱ te compellat, ul. avertaris 4 me, quod. alius
etiam propheta ad Judxos dicebat : Peccata vestra,
inquiens, dieidunl et. disjungunl vos α Ὀεο ;
qui50 tanien atque oro ne eé'ongeris a me. Elonya-
atque. indefinitus,

᾿Οθεός µου. εἰς τὴν βοήθειά: pov zpócyec. p) — Deus meus, in auxilium meum intende. llic. etiam

Τοῦτο τὸ ῥητὸὺν ἓν ἀρχῇ χεῖται τοῦ πρὸ τοῦ παρόντος
da». μοῦ.

Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἑκ.1ιπέτωσαν οἱ ἐνδιαθά.ἰ-
Jortec τὴν ψυχή» µευ. To, Οκ. Ιιπέτωσίω’, 'Ava-
«ωθήτωσαν εἶπενό Σύμμαχος. Tiv ψυχή» µου 0i,
ἀντὶ τοῦ, "Epé * διαθάλλει δὲ πᾶς ἐχθρὸς, εἴτε αἱἰσθη-
τὸς, εἴτε νοητός.

Περιᾶα.]έσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐνεροπὴν οἱ
€ ιτοῦντες €à καχά qoi. Περὶ μὲν τῆς αἰσχύνης xal
τῆς ἐντροπῆς εἴρητα: ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ, Τὸ

" ]sa. εις, 9.

Βατιοι.. Gn, CXXVIII.

versiculus habetur in praesentis psalmi princi-
pio,

: VeRs. 15. ÉErubescant et deficiant qui calumnian-
(ur animam meam. Pro Deficiant, Symmachus
dixit, Consumantur ; animam autem meam, hoc
est, meipsum ; per calumniantes vero tam invi-
sibiles quam visibiles inimicos intelligit.

Induantur rubore et confusione , qui quer&nt mala
mihi. De rubore et confusione dietum est in pre-
cedenii Psalmo. Ea autem verba : Qui querunt

23

n5 |
wmala milii, exposita [uerunt in Psalmo xxxvi. In-
venies etiam iu psalmo ον :
niantes me con(wstone, εἰ operiantur sicut. diploide
pudore suo.

VERS. 14. Ego autem semper sperabo in te, et
adjiciam super omnem laudem (uam. (Quia quod
volis expetiveram, adeptus Sum, Omnem autem
laudem ideo dixit, quia non sermone tantum aut ver-
his, sed operibus etiam laudetur Dominus. Et ideo
Salvator noster. dicebat : Ut. videant. bona opera
vestra, et glorificent Patrem. vestrum. qui in ca-
lis. ext ?*, |

Vins. 45. Os meum. annuntiabit justitiam. tuam,
tota die salutem tuam, Quando — vid.licet et inimi-
cos condemnaveris, et nes salvaveris.

Vrns. 16. Quoniam non novi litteraturas, introibo
in polentatu Domini. Cum pollicitus sit Propheta se
annuntiaturum esse justitiam Dei, et salutem quam
al eo fuerat consecutus, et postmodum se ad hoc
imiuus ideneum esse perspexerit, serinonem suum
temperat, et inoderatius loquitur, dicens, nun-
quan: didicisse se disciplinas, aut scientias, ut
condigne possit divinas virtutes annuntiare : et
quod ideo, ut pollicita a se adimpleat, ingredietur
in divina potestate, qua fretus hujusmodi pro-
vinciam tentabit. Dictio autem quoniam, abundat,
vel con(irmantis adverbium est pro vere. Aliqui
etiam dicunt, quod dictio quoniam, hoc in loco
retionem reddit, atque ita intelligentes punctum
ponunt post dictionem litteraturas οἱ conjungunt,

EUTHYMII ZIGABEN!

716

δὲ Οἱ ζητοῦντες τα xaxd μοι, ἡρμήνενται ἓν τῷ

Tuduantur. calum- A λε’ φαλμῷ. Εὐρήσεις δὲ καὶ v τῷ ρη’. Ἐνδισά-

σόωσα» οἱ ἐγδιαδά.1ονΥτές µε ἐνεροπήν ' καὶ

we (εριόανέσθωσαν ὡς 0x Aolóa αἰσχύνην αὐτων.

᾿Εγὼ δὲ διὰ παντὸς ὁ.πιῶ ἐπ αὐτόν. Καὶ
προσθήσω ἐπὶ πᾶσαν τὴν αἴγεσίν σου. Της εὐχΏς
µου δηλαδὴ πέρας λαμθανούσης. Πᾶσαν δὲ εἶπεν
ὅτι οὗ διὰ λόγων µόνον, ἀλλὰ xaX δι ἔργων ἐστὶν
αἴνεσις ' φησὶ Υὰρ ὁ Σωτήρ ᾽ "Όπως ἴδωσιτὰ Ep;a
ὑμῶν, xal δοξάζωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν, «ὂὐν év
τοῖς οὐραγοῖς.

Τὸ στόµα µου ἁνγαγγεεῖ tjv δικαιοσύνη» σου,
óAmv τὴν ἡμέραν» τὴν σωτηρίαν µου. ᾿Αναγγελεῖ
ὅπως τε χατεδίχασας τοὺς πολεμίους, xat ὅπως ἡμᾶς
ἔσωσας,

Ὅτι οὐκ ἔγων γραμματείας, εἰσελεύσομαι ev
δυγαστείᾳ Κυρίου. Ὕποσχόμενος ἀναγγεῖλαι τὴν
τοῦ θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ τὴν παρ αὐτοῦ σωττ-
ρίαν , εἶτα συνεὶς ὅτι οὐχ ἔστιν ἱκανὸὺς, µετριοφρο-
γεῖ λέγων O0x ἔμαθον σοφιστείας τεχνιχάς, ἵνα
δυνηθῶ ἀξίως ἀναγγέλλειν. Ὅμως εἰσελεύσομαι εἰς
τὴν ὑπόσχεσιν, Ev τῇ τοῦ θεοῦ δννάμεν, καὶ ταύτῃ
θαῤῥῶν, ἐπιχειρήσω. Τὸ δὲ ὅτι παρέλκον τέθειται;
ἡ βεθαιωτιχὸν, ἀντὶ τοῦ ὄντως. Τινὲς δὲ aittolo-
γιχὲν ἀντὶ τ.Ὀ διότι τοῦτο νοοῦντες, μετὰ τὸ .ραμ-
µατείας, ὑποστίζουσι, καὶ συνάπτουσι τὸ ἑξῆς. "A2-
Aot δὲ Ίραμματείας λέγουσι τὰς παραγγελλίας τῶν
Γραμματέων. οἳ τρὶς τοῦ ἔτους rapti yyexov τῷ λαῷ
εἰσελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα xai εἰς τὺν vaóv* φησὶν
οὖν, ὅτι Οὐχ ἀπὸ παραγ΄{ελίας αὐτῶν, ἁλλ' ix δυνά-

quod sequitur. Alii vero pro litereturas, seu potius C µεως θείας εἰσελεύσομαι.

[juxta aliam Grecs dictionis γραμματείας significationem] per Scribarum scripturas, mandata
intelligunt. Scribe etenim ter in anno populum jubebzant ingredi in templum, quod erat in Jerusa*
lem. Ego, inquit, posthac non ob Scribarum jussa, sed ex divina potentia illuc ingrediar.

Domine, memorabor justitie tue solius. Nunquam
hujusmodi justiti: tue obliviscar, quinimo in
mente eat semper retinebo. Solius autem dixit,
acsi diceret : Tu solus nostram inimicorum cau-
sam judicabis, et nullus alius : atquc ideo non liu-
mame justiti:e, sed tuz solius recordabor.

VgRs. 17. Deus meus, qua docuisti me a juventute
sea, el usque nunc, annuntiabo miralilia (μα. ie
qua sequuntur dicta esse intelliguntur ex persona
beati David; et constructio fit per hyperbaton :

Deus meus, annuntiabo mirabilia tua, qux docuisti D

me a juventute mea et usque nunc. Mirabilia autem
appellavit ownia admiranda opera, quz ob Israe
htiei populi salutem, Deum fecisse legimus, vel
etiam quacunque temporibus suis contigerant.

- Vgas. 19. Et usque ad senectam et senium, Deus
seus, ne derelinquas me. Per senium cxtremam se-
neetutis partem intelligit, unde senior populi. Qui
autem a Deo eousque [fuerit protectus, amplius
non deirelinquetur. Vel indeterminate intelliges
dictionem | usque, quemadinodum szpe apud. Seri-
pturam reperitur, et. conjunctim. ac. sub codem
sensu intelligantur verba qua sequuntur.

** Matth. v, 10.

Κύριε, μι’ ησθήσομαι τῆς δικαιοσύνης σου ιό»
vov. Οὐκ ἐπιλάθωμαί ποτε τῆς τοιαύτηςσου διχα.υσὺο
νης ἀλλ' ἐπὶ µνήµης £o ταύτην ἀε[. Μόνον δὲ εἴπ.ι
ἐμφαίνων, ὅτι Σὺ μόνος διχάσει; ἡμῖν καὶ τοῖς
ἐχθροῖς, χαὶ οὐδεὶς ἕτερος. Διὸ xal οὑχ ἀνθρώπου
διχαιοσύνης, ἀλλὰ τῆς cov µόνου µνησθήσοµαι.

'Ο0 θεός µου, d ἑδίδαξάς µε ἐκ γεότητός pov,
xal μἐχριτοῦ νῦν, ἁπαγγε.ῶ τὰ θαυμάσιά cov.
"An τοῦ Δαθὶὸ δὲ τὰ EET, νοοῦνται. Καθ ὕπερδα-
τὸν δὲ dj σύνταξις. Ὁ θεός µου, ἀπαγγελῶ τὰ θαυ-
µάσιά σου, ἃ ἑδίδαξάς µε kx νεότητός pou, xol
µέχρι τοῦ νῦν. θαυμάσια δὲ λέγει τὰ ἐν τοῖς βίθλοις
ἀναγεγραμμένα, ὅσα ὁ θεὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ λαοῦ
τῶν Ἰουδαίων ἑτερατούργηῆσεν, ἢ χαὶ ὅσα iv ταῖς
ἡμέραις αὐτοῦ γεγόνασι.

Καὶ ἕως γήρως καὶ πρεσδείου, ὁ θεός µου, μὴ
ἐγκατα.]ίπῃς µε. Πρεσθεῖον τὸ ἔσχατόν ἐστι Υῆρας,
ἐξ οὗ χα) πρεοθύτερος τοῦ λαοῦ. Ὁ δὲ μέχρι τούτου
σχεπασθεὶς 0208 εἰς τὸ ἑξῆς ἐγχαταλειφθήσεται.
"H καὶ ἄλλως, ἀόριστον τὸ ἕως, χατὰ ἰδίωμα τῆς
Γραφῆς, ὡς συννοουµένου καὶ τοῦ ἑξῆς.

3117

COMMENT. IN PSALMOS.

:18

"Buc ἂν ἁπαγγε.λῶ τὸν βραχἰογά cov τῇ yevsà A — Donec annuntiem brachium 1. wm gencrationi omni

πάσι τῇ ἐρχομέν]. Περὶ μὲν τοῦ βραχίονος τοῦ
Θευῦ εἴρηται ἐν τῷ pY' φαλμῷ * περὶ δὲ τῆς γενεᾶς
τῆς ἑρχομένης kv τῷ χα’. Τινὰ μὲν οὖν τῶν - ἁντι-
γράφων ὅως οὗ ἁπαγιελῶ Υράφουσι * τινὰ δὲ,
ἕως ἂν ἁπα]τεί.λω.

Τὴν δυναστείαν σου καὶ τὴν Σικαιοσύγην
σου, ὁ θεὺς, ἕως τῶν ὑψίστων. Απὸ κοινού λη-
πτέον τὸ, ἕως οὗ ἁπαγγεί.Ίω. Ἔστι δὲ ἡ δυναστεία
v3y ἐφερμηνευτικὴ τοῦ βραχίογος. T3: δι καιοούνην
σου δὲ τὴν ἕως τῶν ὑψίστων, χατ᾽ ἕλλειψιν ἄρθρου
ἢ καθ) ὑπερθατόν οἷον, τὴν ἕως τῶν ὑψίστων ὃ:-
καιοσύνην σου. "Ἠψιστα γὰρ οἱ οὐρανοί * ἕως γὰρ
τῶν οὐρανῶν ἄνεισιν ofa. καὶ τῶν οὑρανίων δυνά-
µεων μανθανουσῶν περὶ αὐτῆς xal συγχαιρουσῶν.
Τὰ δὲ ἐξίς πάλιν προσώπῳ τοῦ λαοῦ φησιν.

que veniura est. De brachio quidem Dei dictum
est, in psalmo xri, de ventura. autem generatione
in psalrro xxi. Quedam autem cxen plaria. ha.
bent : donec annuntiem , et quedam, donec annun-
liavero.

V&gns. 19. Potestatem tuam. et justitiom tuam,
Deus, usque ad altissima. A communisensu sumenda
sunt verba illa, donec annunttem. Dictio autet
potestas, hoc in loco posita est, ut exponat et de-
claret. dictionem, brachium. Justitiam avtem tuain
usque ad altissima, lioc est, quie ad ipsa usque
attingit altissima, omisso articulo. Vcl or.lo fiat per
hyperbaton : Justitiam tuam, qux est usque sd
aliissima. Per altissima vero ipsos coelos intelligit.

B Divina autem justitia ascendisse dicitur usque ad

«9ος, eo quod coelestes virtutes eam intelligunt, et congaudent super cam. Qua sequuntur. rursum

ex populi persona efferri debent.

"A ἐποίησάς µοι peya sta. Τὸ d àviV τοῦ πόσα *
Ἰθιχῶς γὰρ ἀναγνωστέον, ἀπὸ xapbla;.. Τινὲς δὲ
μετὰ τὸ, xal tix διχαιοσύγην cov, στίξδοντες tz-
λείαν (60), τὸ ἕως τῶν ὑψίσεων, τῷ, d ἑποίησάς
pov µεγα.εῖα, συνάπτουσ.ν, ᾽Ακύλα πειθόµενοι :
Ot. "A; ἐποίησας µεγαλοπρεπείας χαὶ εὑεργεσίας,
ἕως τῶν οὑρανίων δυνάμεων ἀνέδραμον τῷ θαύματι'
: tlxóvt σῃ µε τετίµτχας βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς χα:
Φ-στησας, τρέφεις, σγέπεις, φρουρεῖς, ἐξαρπάτεις
χινδύνω», xat ὅσα τοιαῦτα.

Que fecisti mihi πιαφπαέία. — («t posuit pro
quanta. Cum affecti etenim. atque ex corde hzc
legenda sunt, Aliqui post verba illa, et justitiam
(ham, perfectum ponuut punctum, et qua sequun-
tur huic versiculo conjungunt : Que fecisti mihi
magnalia, Aquilam in hoc seculi, ut sil sensus :
Magna et grandia beneficia, qux in me contulisti,
tam admiranda fuere, ut eorum fama ad ipsas
etiam coelestes potestates pervenerit. Imagine et-
enim me tua honorssti, et Regem me eorum omnium

constituisti, qua in terra sunt: alimenta etiam praestas, protegis, crstolis atque eripis a prricu-
lis, et alia demum mibi hujusmodi multa impertiris.

Ὁ θεὸς, τίς ὅμοιός σοι; Οὐδείς.

"σας ἔδειξάς µοι θ.ίγεις πο..]ὰς xal χακάς.
Καὶ τ), ὅσας ἔδειξάς poc θ.1γεις, ἠθικῶς &va-
Ὑνωστέον, ἀντὶ τοῦ πόσας * εἶτα τὸ ἑξῆς ἐπενεχτέον *
ὅτι πολλὰς ὄντως . xaX βαρείας. Οὐ µόνον γὰρ εὖῃηο-
γετήθην, ἀλλὰ χαὶ ἑχαχώθην * τὸ μὲν τῇ σῇ ἀγαθό-
τητι, τὸ δὲ τῇ Epi] πονηρίᾳ.

Ἐπιστρένας, ἐζωοποίησάς µε. Ἐπιστρέψας
πρός µε, ὃν πρὶν ἀπεστράφης. Ἡ χαὶ, Ἐπιστρέφας
µε πρὸς σὲ, ἑζωοποίησάς µε, ἁπαλλάξας τοῦ προ-
δήλου θανάτου. Ἔθος γὰρ τὰς μὲν σφοδρὰς θλίψεις
θάνατον ὀνομάσειν, τὴν δὲ τούτων ἁπαλλαγὴν,
ζωίν.

6 Deus, quis similis tibi ? Nemo scilicct.

Vgns. 20. Quantas ostendisti mihi tribulationcs
multas et malas. Hxc verba etiam cum — affecti
legenda sunt. Et cum dixerit , quantas, infert
demum , multas et graves. Neque enim beneficils
tantum affectus sum, sed ctiam calamitatibus affl;-
ctus ac malis, alterum quidem bonitate tua, αἰίς-
Tum vero pravitate mea.

Et conversus vivificasti me. Conversus scilicet
ad me, a quo antea averlebaris. Et (quia dictio
ἐπιστρέφας utramque significatione: recepit) d:-
cere possumus, quod dum me converteres ad te,
vivificasti me, ab imminenti scilicet me morte eri-
piens. Per mortem autem omnifariam calamitates

atque 2fflictiones de more intelligit, quemadmodum contra, per vitam, sspenumero intelligi vi-

demus liberationem a malis.

Kal ἐκ t&v ἀθύσσων της γῆς ἀνήγαγές µε. Ὁ ΕΙ de abyssis terra rursum reduxisti me. Abyssos

Αέύσσους τῆς Υῆς xai ἄδην, xa Aáxxov, καὶ τὰ
τοιαῦτα πολλάχις d Γραφὶ καλεῖ τὰ βάθη τῶν πει-
ρασμῶν. Οὕτω δὲ διὰ Ἱεζεχιηλ ὁ 8:5; εἶπε πρὸς
'E6patous * Αγοἰξω τοὺς τάφους ὑμῶν, xal ἂν άξω
ἡμᾶς ἐκ Ba6vAorog.

'ExAsóracac ἐπ ἐμὲ τὴν μεγα λοσύγην σου.
Ἐπεδαψιλεύσω.

** Ezech. xxxvii 12.

.terre, οἱ infernum, et lacum, et sepulturam, ct

hujusmodi nomina, spenuiero apud. Scriptura n
pro vastis atque iminensis calamitatibus poni vide-
mus; unde apud Ezechielem dicit Dominus ad
llekrzos : Aperiam sepulturas vestras, ei educam
vos de Babylone **.

VEns. 21. Multiplicasti in me magnificentiam tuat.
Hoc ο8!, largam atque abundantem fecisti.

Vario lectiones.

(60) Aut lege z:2cíc;, aut supple στιγμήν.

119

ra iterum reduxisii me. Verba live. soli. fidelium
nopulo recte accommodantur, quem τη ignorantize
atque in idolorum tenebris olim errantem. Chri-
sius convertit, et advocavit in salutem, et consola-
tus est eum dicens : Venite ad me omnes qui labo-
ratis, el onerati estis, el ego quiescere vos faciam ο
Quem etiam juxta caruis naturam mortuum eduxit
Dominus e sepultura. Nam dum corpus suum Chri-
stus inortuuin vivificavit, et resurgere fecite sc-
pultura, atque immortalitate donavit, consequenter
etiam omnibus, qui divina gratia digni sunt, hu-
jmsmodi resurrectionem effecit esse communem :
;uod ex verborum eiiam. repetitione perspicuum
esse potest. Neque enim hzc verba superflue re-

EUTHYMII ZIGABENÍ
Et conversus consolatus es. me, et ex abyssis ter- Αλ Καὶ &zictpéyac, xapexáAecde µε, καὶ ἐπ των

330

ἀθύσσων τῆς γης πάν ἀνἡγαγές µε. Ταῦτα τῷ
laQ τῶν Χριστιανῶν ἁρμύζουσι µόνῳ, ὃν ἐπιστρέψφας
πλανώμενον ἓν ἀγνοίᾳ χαὶ εἰδωλολατρείᾳ παρξχά-
λεσεν εἷς σωτηρίαν ' ἔτι δὲ χαὶ παρηγόρησεν, εἰ-
πών' Δεῦτε πρός µε, πάντες οἱ χολιῶντες xul
πεφορεισµέγοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς χαὶ àzo-
θανόντα xatk φύσιν τῆς Ga pxbz; πάλιν ἀνήγαγεν tx
τῶν τάφων * ζωώσας γὰρ τὸ νεχρωθὲν αὐτοῦ σῶμα,
xai ἀναστῆσας, xol ἁπαθανατίσας, Ίδη πᾶσι τοῖς
ἀξίοις αὑτρῦ τὴν τοιαύτην ἀνάστασιν ἐχαρίσατο ”
xat τοῦτο δήλον ἀπὸ τῆς δοχούσης παλιλλογίας, οὐ
περιττῶς, ἀλλὰ διὰ τοῦτο χειµένης, "Άλλως τε xal
τὸ πάλιν, ἑπίῤῥημα προσχείμενον ἐνταῦθα, *iv
παραλλαγὴν ἑνέφηνε τοῦ νοήµατος.

petita videri debent, sed illud denotare, quod diximus, presertim cum dictio, iterum, hoc in loco

immutationem sensus significet. |

Etenim ego confitebor tibi in populis, Domine. Ὦ — Kal γὰρ ἐγὼ ἐξομο.ογήσομαί σοι àv. Aaoic,

Superflua est, boc in loco, dictio enim, quemad-
nedum etiam aliis in locis tradidimus. Ait igitur
beatus David, quod deinceps acturus est gratias
Deo, in populis, non in uno tantum populo, neque
jn solis Judzis, sed in omnibus gentibus, quod
etjam manifestius dicit circa finem psalmi xvin.

Vas. 22. In vasis psalmi veritatem tuam, Deus.
l'er vasa psalmi, varia musicorum instrumentorum
eenera intelligit. Juxta anagogen vero, vasa psalmi,
fideles onines sunt: quorum animas in summam
"arnmonjam ac consonantiam concinnans el in
1num colligens beatus David perpetuas Dco laudes
psallit. A communi autem sensu sumendum est

*

Κύριε. Περιττὸς oov Ó yàp σύνδεσμος, ὣς xal ἐν
ἄλλοις παραδεδώκαµεν. Φησὶν οὖν 6 Δαθὶδ, ὅτι
Λοιπὺν ἐγὼ εὐχαριστήσω ἐν λαοῖς, xal οὐχ Ev λαῷ
µόνον ' οὗ γὰρ ἓν Ἰουδαίοις µόνον, ἁλλ᾽ ἐν πᾶσιν
ἔθνεσι. Τοῦτο δὲ σαφέστερον εἴρηχεν πρὲς τῷ τέλει
τοῦ t4 φαλμοῦ.

Ἓν σχεύεσι γαϊμοῦ εν ἀ.λήθειά σου, ὁ
θεός. Σχεύη Φαλμοῦ, τὰ διάφορα εἴδη τῶν μουσιχῶν
ὀργάνων. ᾿Αναγωγικῶς δὲ οἱ πιστοὶ, ὧν τὰς φυχὰς
ἁρμοσάμενος, xai συνδήσας ὁ Δαθὶδ, φΦάλλει διὰ
παντὸς τῷ θεῷ. "Amb χοινοῦ δὲ τὸ ἐξομολογήσομαι :
xai ἣν μὲν ἀκόλουθον χατὰ δοτικὴν πτῶσιν ποιῆσαι
χἀνταῦθα τὴν σύνταξιν. Ὁ δὲ ἁδιαφόρως αἰτιατιχὴν

verbum Confitebor. E& consequens quidem fuerat, C ἐπήγαχεν. Εὐχαριστήσω, q7ot, τῇ d.1n0slg σου"

ut tertium casum Propheta redderet constructioni,
ubi quartum. apposuit. Dictio siquidem, Confite-

ὅτι ἀληθὴς el θεὸς, οὐ µόνον κατ obslav, ἀλλὰ xc^
κατ ἐπαγγελίαν.

bor, idem significat, quod Gratias agam. Gratias, inquit, agam veritati πω, quoniam tu verax De
es, pon tantum quia verum (e esse asseramus Deuin, sed etiam, quia omnia a le promissa sumi.

cum fide adimples.

Psallam tibi in cithara, sanctus Israel. Hzc verba
ad declarationem dicta sunt przcedentis versiculi,
ubi ait : Confitebor tibi in vasis psalmi. Est etenim
citbara vas seu instrumentum quoddam musicum,
quo psalinos cetíam canebant ; per citharam vero
reliqua. musicorum instrumentorum genera .intel-
ligit. Που autem in loco per citharam regium or-
canum, psalterium videlicet, puto intelligi, ut ex
:|s patet, quae iy procemio operis tradidimus. Hac
cienim de causa solum hoe instrumentum tanquain
eseteris omnibus excellentius commemoravit. Ve-
rum ut nobis etiam liec. psalmi verba accommode-
uius, per vasa psalmi, os, labia et linguam intel-
igeuus, et quaecunque alia sunt vocis organa:
»er citharam vero, animam ipsam. Sanctus autem
'srael ille est, qui lsraclem sanctificat. Dicitur
eiiam Deus sanetus, et homines sancti, ille quidem
ut sauctificans, isti vero ut sanctificati, ille natura,

ὃν Matth. χι, 98.

VaAo σοι ἐν κχιθάρᾳ, ὁ "Αγιος tov Ἱσραή..
Τοῦτο ἐπεξήγησίς ἐστι τοῦ ᾿Εξομοογήσομαί σοι
ἐν σκεύεσι γα ἡμοὺ. Σχεῦος γὰρ εἴτουν ὄργανον
φαλμοῦ fj κιθάρα" ἀπὸ δὲ ταύτης xol τ' ἄλλα εἴδη
ἐσήμανε ' κιθάρα δὲ νῦν τὸ βασιλιχὸν λέγει φαλτή-
piov, ὡς ἓν τῷ πρροιµίῳ τῖῆς βίθλου τῶν Ῥαλμῶν
ἐξηγησάμεθα. Διὰ τοῦτο γὰρ xal τοῦτο µόνον ὡς
ἐξαίρετον τέθειχεν. "Iva. δὲ καὶ ἡμῖν ἁρμόσαιεν,
σχεύη μὲν ψαλμοῦ νοῄσομεν στόµα, χείλη, γλῶσσαν,
xa ὅσα ὄργανα τῆς φινῆς ' χιθάραν δὲ τὴν φυχήν.
"Άγιος δὲ τοῦ Ἰσραἡλ ὁ ἁγιάξων τὸν Ἱσραήλ. Λέ-

ετἀι δὲ xal ὁ θεὸς ἅγιος , xal ὁ ἄνθρωπος: ὁ μὲν
ὡς ἁγιάζων, ὁ δὲ ὡς ἁγιαζόμενος * xal ὁ μὲν χατὰ
φύσιν, ὁ δὲ κατὰ θέσιν, ἤτοι κατὰ µετοχήν. Καὶ ὅτι
τοὔτοάληθὲς, roiv ὁ ἆἁπόστολος Παῦλος περὶ Xptotos*
"Oc ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ cov, δικαιοσύνη,
καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁ τολύζρωσις. Γέγονξ γὰρ σο-
ola τοῖς σοφιζοµένοις, δικαιοσύνη δὲ τοῖς δεδιχα:ω-

αν *
τοι

COMMENT. 1N. PSALMOS.

122

pivou. ἁγιασμὸς δὲ καὶ ἀπολύτρωσις τοῖς ἅγιαξδο- A isti. adoptione seu participatione, Et quod hoc

µένοις χαὶ ἀπολυτρουμένοις.

Qui [actus est nobis sapientia a Deo, justitia, et sanctificatio, οἱ

verum sit, audi Apostolum de Christo dicentem :
redemplio * ; sapientia quidem

Christus fuit, iis qui sapientiores effecti sunt, et justitia justificatis, sanctificatio autem οἱ redem-

ptio iis qui sanctificati sunt et redempti.

'Aya A Audcorcac τὰ χεί.Ίη µου, ὅταν rao σοι.
Χείλη αὐτοῦ εἴεν ἂν xaX οἱ πιατοὶ, οἷς χρώμενος,
Φάλλει τῷ θεῷ 6v αὐτῶν. 1

Καὶ ἡ ψυχή µου ἦν ἑἰυτρώσω. Ἡν ἑλυτρώσω
ἁπό τε ὁρατῶν xaY ἁοράτων t40pov.

"Etc δὲ καὶ ἡ γῶσσά µου δνην τὴν ἡμέραν
με ετήσει τὴν δικαιοσύνη» σου. Περὶ τοῦ ὅλην
τη» ἡμέραν εἱρήχαμεν πο]λάχι; ὅτι ἀεὶ σημαίνει

VEns. 20. Exsuliabunt labia mea , cum psalluero
tibi. Per labia ejus intelligere possumus fideles
omnes quorum linguis psallere cum semper vide-
mus Deo.

Et anima mea quam redemisti. A visibilibus
nimirum atque ab invisibilibus inimicis.

VERS. 24. Sed εἰ lingua mea tola die meditabitur
justitiam tuam. De his verbis, tota die, szepe liximus
idem significare, quod sa:uper ; quod deinccps ob-

καὶ παρατηρητέ»ν τοῦτο τοῦ λοιποῦ. Με ετήσω δὲ D servandum est. Meditabitur autem, hoc est, loque-

ἀντὶ τοῦ λαλήσω f) μνημονξύσω.

"Οταν αἰσχυνθῶσι καὶ ἑντραπῶσιν ol ζητοῦν-
τες τὰ κακά µοιε. Ταῦτα δὲ ἃ ὑπεσχόμην ποιῄσω,
ὅταν ἀπαλλαγῶ τέλεον τῶν ἐχθρῶν. Προείρητα: δὲ
ἀνωτέρω περὶ τῆς θείας δικαιοσύνης, xaX τῶν ζη-
τούντων τὰ xaxá.

' Ele Σοομῶντα yraA4uóc τῷ Δαδίδ.
YTAAMOSZ ΟΛ’.

Αποδέδεικται μὲν ἐν τῷ πρροιµίῳ τῆς βίθλου
τῶν Ταλμῶν, ὅτι οὐχ ἔστι τοῦ Σολομῶντος ὁ φαλμός'
εἱρήσεται δὲ xal vüv, ὅτι οὐχ εἰς Σολομῶντα εἴρη-
ται. Οὖτε γὰρ συµπαρέµεινε τῷ ἡλίῳ, ἁλλ᾽ (61)
ἐπιθίῳ ' οὔτε πρὺ τῆς σελήνης ἣν, οὔτε χατεχυρίευσε

tur scu reminiscetur.

Cum erubuerint et confusi fuerint, qui querunt
mala mihi, Mc, inquit, qu: pollicitus sum, faciam,
quando ab inimicis prorsus fuero lib»ratus. Supe-
rius autem de divina justitia dictum est , et de iis
qui querunt mala, |

In Salomonem psalmus ipsi David.
PSALMUS LXXI.

Docuimus in procemio operis hunc psalmum non
esse Salomonis ; nunc illud etiam dicemus quod
neque ad ipsum pertinet Salonionem. Neque cniai
Salomon is fuit qui permanserit cum sole, quipp:
qui jam diu mortuus est, neque etiam fuit aute

τῶν περάτων τῆς γῆς * οὔτε πρὸ τοῦ ἡλίου τὸ ὄνομα (* Innam, nec dominatus est finibus terrze, neque ante

αὐτοῦ. 'AXX' ἐπεὶ Σολομῶν εἱρηγιχὸς ἑρμηνεύετα:,
πρόδηλον, ὡς εἰς Χριστὸν ὁ ψαλμὸς ἑῤῥέθη, ὃς ἐστιν
«εἰρήνη, χαθώς φησιν ὁ Παῦλος". Αὐτός ἐστι 1
εἰρήγη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἁμφότερα &v* καὶ τὸ
µεσότειχο» τοῦ φραγμοῦ AUcac δείξει δὲ τοῦτο
τὰ κατὰ µέρος ῥητά.

Ὁ θεὸς, τὸ xplua σου τῷ βασιἀεῖ δὺς, καὶ τὴν
δικαιοσύνη» σου τῷ vio τοῦ βασι έως. Ἡροεω-
ραχὼς ὁ Δαθὶδ τὰ κατὰ Χριστὸν, παρακαλεϊ δοθΏναι
ταῦτα χαὶ δυοθῆναι αὐτῷ ὡς ἀνθρώπῳ ἃ εἶχεν ὡς
Θεός. Οὕτω γὰρ xal ὁ Χριστὸς εἴρηχε περὶ τοῦ
Ηατρὸς, ὅτι τὴν χρίσιν πᾶσαν δέδωχκε τῷ Υἱῷ. Καὶ
πάλιν, Εδόθη poi πᾶσα ἑξουσία ἐν obparQ xal
ἐπὶ γῆς. Βασιλέα δὲ xal βασιλέως υἱὸν ἐχάλεσεν
αὐτὸν ὁ Δαθὶδ, ὡς θΕὲὸν χαὶ Θεοῦ Υἱόν. Κρίμα δὲ
ὀνομάζει τὴν χρίσιν, οὗ ἐφερμηνευτιχόν ἐστιν ἡ δι-
χαιοσύνη. 'O γὰρ Χριστὸς ἣν μὲν χριτὴ: δίχαιος ὡς
θεός Ἔλαθε δὲ τοῦτο xal ὡς ἄνθρωπος παρὰ τοῦ
Πατρός’ εἴρηχε Yáp* ᾿Εγὼ δὲκατεστάθην βασι-
Aebc ὑπ᾿ αὐτοῦ. Λέγοιτο δὲ καὶ κατὰ τ) ἀνθρώπινον
βασιλεὺς μὲν ὡς ix βασιλικῆς φυλῆς καταγόμενος
ἐπεὶ xal Χριστός ' βασιλέως δὲ υἱὸς ὡς τοῦ Δαθὶδ
vió; * Βίδ.Ίος γὰρ, qnot, εγέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ
vlov Δαθίδ.

** [ Cor. 1, 30. ?*** Ephes, i, 11.

*/ Matth, xxvii, 185. 05 νο], ii, 6,

solem fuit nomen ejus. Et quia Salomon interpre-
tatur pacificus, manifestum est hunc psalmum in
Christum dictum esse. [ρεε etenim est pax. nostra
qui fecit utraque unu n, quique intermedium macerie
parietem | dissolvi **-*", quemadmodum magis parti -
culatim ipsius psalmi verba demonstrabunt.
Vzns. 2. Deus, judicium tuum Regi da , et. justi.
tiam tuam Filio Regis.Przvidens beatus David summ?
Christi mysteria, optat atque orat ea accelcrari, et
ipsi Christo tanquam homini ca dari , qu:e semper
habebat, ut Deus, Ra etiam Christus dixit de Pa-
tre, «uod oinne judicium sibi dedit, ut Filio, ct
rursum : Data est mihi omnis potestas in colo , et
in terra **. Regem autem. et Regis Filium, Chri.

D stum appellat, tanquam Deum, οἱ Dei Filium. Per

judicium vero ipsam judicandi facultatem intelligit.
Quod ut magis declararct , addidit ς justitiam.
Christus etenim justus judex est, ut. Deus , verum
ut homo id acceperat a Patre : Ego enim , inquit ,
constitutus sum. Rex abeo super Sion montem san-
ctum ejus **. Potest. et Christus secundum huma-
nitatem appellari Rex, veluti qui de tribu erat re-
gia ; Regis autem Filius, tanquam filius David : Liber
enim, inquit, generationis Jesu Christi, filii David !.

! Matth. (d, 6.

Vaio lectiones.

(61) Videbatur syrtaxis poscere ut. nec ad Saic-
monem referrentur , quemadmodum vertit inter-
pres. Auctor ta977en ad So'emr τος quom, si

9

quis forte dubitat, Salomoni supervixisse (ος
Le: Latus.

122

EUTHYMTII ZIGABENI

Τί

Ut judicet populum tuum in justitia. et pauperes A — Kpivew τὸν Aaór σου ἐν δικαιοσύνῃ καὶ τοὺς

(uos in judicio. [ο est causa , cur petat beatus
David Christo tribui judicandi facultatem : ut sci-
licet jud;cet, etc. Per populum autem, (fidelem po-
pu:ua intelligit, qui licet Christi (62), hoc est, Filii
populus appelletur, dicitur etia: et Patris (Omnuia,
juquil, mea (ua sunt *) ; quem ctiam populum alio
uomine appellat, pauperes Dei, quia fideles veri ,
omnes propter Deuin pauperes facti sunt. Per ju-
8iium autem. Dei, futurum judicium intelliges ,
in quo unicuique condigna Deus pro meritis red-
det : quod paulo post magis declarat, dicens : in
judicio ; ut judicet autem eos, cum diabolo nimi-
run, ei cum Judaeis, atque aliis fidei inimicis. Alii
per populum, Judaicum intelligunt , qui olim 'Dei

πστωχούς σου év χρίσει. Τοῦτο αἰτία ἑἐστὶ τῆς εὖ-
Xís Ἵνα xpivn, φησί ' λαὺν δὲ λέγει τοὺς Χρι-
στιανούς. 'O γὰρ τοῦ Υἱοῦ λαὸς χαὶ τοῦ Πατρός
ἐστι. Τοὺς αὑτοὺς δὲ καλεῖ xal πτωχοὺς τοῦ θεοῦ,
ὡς διὰ Ocby πτωχεύσαντας. Διχαιοσύνην δὲ Θεοῦ
νοῄσεις τὴν µέλλουσαν xplatv, Ev ᾗ ἁποδώσει ἑχάστῳ
τὰ πρὸς ἀξίαν. "O, xal προϊὼν, ἑδήλωσεν, ἐπάγων
τὸ, ἐν κρίσεὶ ' χρίνειν δὲ αὐτοὺς µετά τε τοῦ δια-
θόλου xaX τῶν Ἰουδαίων, xal τῶν ἄλλων Σχθρῶν
τῆς πίστεως. "Αλλοι δέ qaot λαὺν μὲν τὸν Ἰουδαῖ-
xbv, τόν ποτε τοῦ θεοῦ bvta * πτωχὸν δὲ, τὸν νέον
λαὸν τὸν ἐξ ἐθνῶν, Περὶ δὲ πτωχείας αὑτοῦ εἰρήχα-
μεν ἐν τῷ 0' χαὶ ια ψαλμῥ. Κρίνειν δὲ αὐτοὺς, xat
τοὺς μὲν διχαίως χαταδιχάσαι, τοὺς 65 διχα:ὥσαι.

populus dicebatur; et per pauperes, novum populum ος gentibus congregatum, de cujus paupertate,
diximus in ix et xi psalmo. Ut judicet cos, alios quidem justo judicio condemnans , alios autem ad

salutem justificans.

Vegas. 5. Suscipiagt montes pacem populo, et colles
justitiam. lu prosopopoeiz speciem , montes jubet
suscipere pacem erga Christi populum , et colles
justitiam, et inontes quidem pacificam eis vitam
prestare, expulsis nimirum seditiosis 8ο malignis
damonum spiritibus, colles vero juste eis deservire,
quasi Creatoris Dei servis. Per montes etiam et
«olles tanquam eminentiores, omnem terram come
prehendit, in qua habitaturi erant anachorete ,
atque eremite, et omnes Christi milites, Vel per
montes quidem archangelos intelligit , tanquam
eminentiores eL superiores potentias; per colles
vero, ipsos angelos , tanquam illis subjectos. Ele-
vati tamen sunt utrique eorum ordines a terrenis,
non secus ac. montes et colles a terra. los igitur
deinceps jubet, ut paciflce se liabeant eum Christi
populo, utque justam illi ac debitam , quasi ipsius
Domini bzreditati , opem ferant. Prius nauque
inimice nobiscum agebant angeli, ob veterem ni-
mirum impietatem. Vel per montes, reges ac duces
excellentiores quesque intellige: per colles vero ,
alios principes illis subjectos. Multi enim eorum
venerunt ad fidem , pacifice agentes, alque erga
Christi populum benignissime se habentes.

Ύεᾶς. 4. Judicabit pauperes populi , et salvas. fa-
ciet filios pauperum. Per pauperes populi, rudiores
quoslibet Judeornm iptelligunt : qui intellectu et
prudentia erant pauperes, dum nudz legis litterze
insistentes, ad occultas sancti Spiritus divitias
prospicere nop valebant; per filios autem paupe-
rum, fideles in Christum intelligit, qu:rum parentes
pietate ac religione pauperes fuere, nullas habentes
divitias νετ cognitionis Dei, vel ipsos etiam apo-
stolorum discipulos. Piscatores etenim erant apo-
atoli, et aspectu. viles. Illos igitur , ut infideles
condemnabhit, hos vero salvabit, ut fileles.

Joan. xvn, 10.

B

D

AraJa6éro τὰ ὄρη εἱρήνγην τῷ JaQ* καὶ οἱ
βουγοἱ δικαιοσύνη». Κατὰ λόγον προαωπαποιίας,
ἐγχελεύεται τοῖς ὄρειι μὲν ἀναλαμθάνειν εἰρήντν
πρὺς τοῦ Χριστοῦ , τοῖς δὲ βουνοῖς δικαιοσύνη»’ xat
τὰ μὲν εἰρηνιχὴν αὐτῷ παρέχειν δίαιταν, ἁπωσά-
μενα τοὺς στασιαστὰς δαίµονας , τοὺς δξ διχαίως
αὐτοῖς δουλεύειν, ὡς δούλοις τοῦ Κ.τίστου * δ.ὰ δὲ τῶν
ὀρέων χαὶ τῶν βουνῶν ὡς ὑπερεχόντων πᾶσαν τὴν
γῆν συµπεριέλαδεν, εἰς ἣν ἔμελλον κχατοιχεῖν οἱ
ἀναχωρηταὶ, xal ἁσκηταὶ, xal στρατιῶται τοῦ
Χριστοῦ: 3| ὄρη μὲν νοήσεις τοὺς ἀρχαγγέλους ὡς
ὑπερέχοντας τῶν ἀγγέλων, βουνοὺς δὲ τοὺς àv τέλους
ὡς ὑποθεθηχότας αὐτοῖς. Ὑπερηρμένοι δέ clot xat
οὗτοι xáxelvot τῶν Yrtvuv ὡς τὰ ὄρη xal οἱ βουνοὶ
τῆς γῆς, οὓς xai προτρέπεται εἰρηνεύειν 720 λοι-
ποῦ πρὺς τὸν λαὰν τοῦ Χριστοῦ, xat διχαίως αὑτῷ
προσφέρεσθαι, ὡς κληρονοµίᾳ τοῦ Δεσπόύτου. Πρά-
τερον γὰρ σαν ἐχπεπολεμωμένοι τῷ λαῷ τούτῳ διὰ
τὴν ἀσέθειαν. Ἡ ὄρη μὲν οἱ βασιλεῖς xai ἡγεμόνεςᾳ
βουνοὶ δὲ οἱ ὑποδεθηχότες ἄρχοντες * πολλοὶ γὰρ
τοιοῦτοι πρὸς τὴν πίστιν ἦλθον εἰρηνεύσαντες, xqi
διχαίως τῷ λαῷ τοῦ Χριστοῦ χρησάµενοι.

Ερινεῖ τοὺς πτωχοὺς τοῦ Aaov, καὶ σώσειτοὺς
υἱοὺς τῶν πεγήτω». Πτωχοὺς τοῦ λαοῦ φησι τοὺς
παχντέρους τῶν Ἰουδαίων, πτωχοὺς ὄντας, εἰς σύντ
ετιν» ola γυμνῷ τῷ γράµµατι παραμένοντας, xat
πρὸς τὸν ἑἐγχεκρυμμένον πλοῦτον τοῦ Πνεύματος
οὐ δυναµένους παρακύπτειν’ υἱοὺς δὲ τῶν πενήτων,
τοὺς πεπιστευχότας εἰς Χριστόν ὧν οἱ πατέρες
πένητες ἦσαν εἰς εὐσέδειαν, τὸν τῆς ἀληθείας πλοῦ -
τον οὐχ ἔχοννες. Ἡ xal τοὺς παθητὰς τῶν ἀποστό-
λων υἱοὺς πενήτων οἱητέον ' ἁλιεῖς γὰρ xal ἀτελεῖς
τὸ φαινόµενον σαν οἱ ἁπόστολοι ' ἐχείνους μὲν οὖν
καταχρινεῖ ὡς ἀπιστῆσαντας, τούτους δὲ σώσει ὡς
πιστεύσαντα-.

Varie lectiones.

(62) Grace simpliciter :

Filii enim populus. est idem. εἰ Patiis.

725

COMMENT. IN PSALMOS.

126

Kal ταπειγώσει συκοφἀντην. Τὸν διάδολον, ὃς A — Et humiliabit calumniatorem. Diabolum ninirum,

αὑτὸν τὸν θεὺν πρῶτον ἑσυχοφάντησε, φήσας, διὰ
Φθόνον αὐτὸν ἀπαγορεῦσαι τοῦ φυτοῦ τὴν µετάλη-
viv * xal πάντας δὲ συκοφαντεῖ xol διαδάλλει, Διὸ
xai διάδοΊος φερωνύμως χκἐχληται.

Kal συμπαραμενεῖ τῷ 14lo καὶ πρὸ τῆς σελή-
γης Tevsàc revsóv. Βουλόμενος ἐμφῆναι τό τε ἄναρ-
xov καὶ τὸ ἀτελεύτητον τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν θεό-
τητα παρέδαλεν αὐτὰ τοῖς µεγάλοις φωστῆρσιν * οὐχ
εὐρίσχων ἐν τῇ ὁρατῇ κτίσει ἑτέρας εἰχόνας ἔπισημο-
τέρας xal διαρχεστἐρας. Συμπαραμενεῖ, quol, τῷ
Ἁλίῳ, τουτέστιν, ἔσται µέχρι; ἔστιν ὁ fuos. Ἰδίω-
pa δὲ τῆς Γραφῆς τὸ µέχρι μέν τινος ὀρίξειν' τὸ

δ ἑξῆς, μὴ ἀναίνεσθαι, ὡς iv. ἑτέροις ἑροῦμεν πλα- P

τύτερον’ ἁλλ οὕτω μὲν τὸ ἀτελεύτητον» εἶτα καὶ
περὶ τοῦ ἀνάρχου φησὶν, ὅτι χαὶ πρὸ τῆς σελήνης
Tv. Τὸ δὲ γενεᾶς γενεῶν, ἀντὶ τοῦ διαστήματα δια-
στηµάτων, Ίγουν, διαστήματα ἄπειρα ' γενεὰν χα-
λῶν διάστηµα χρόνου ὅσον ἂν (jj vévoc, εἴτουν &v-
θρωπος. Ἔστι δὲ x31 ἄλλως εἰπεῖν fiov τὴν θεότη-
,"** ὃ γὰρ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς foc, «οὔτο ἐν τοῖς
γοντοῖς Θεὸς, κατὰ τὸν θεολόγυν Γρηγόριον. Ἠτινι
θεότητι συμπαραμενεῖ ἡ ἀνθρωπότης, ἅπαξ ἑνωθεξ»
cz αὐτῇ ΄ καὶ οὐδέποτε αὐτῆς χωρισθήσεται. Εἶτα
σελήνην νοῄήσεις τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, fie
πρὸ προσώπου xal ἑνώπιον ὁ Χριστὺς ἕστη, εἰς
γενεὰς γενεῶν, τουτέστιν, del* ὥσπερ δὲ σελήνη
ἀπὸ τοῦ ἡλίου λαμβάνει τὸ φῶς, οὕτω καὶ αὕτη τὸ
γοητὸν φῶς ἀπὸ τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης Χρι-
στοῦ, xai χαταυγάζει τοὺς v νυχτὶ τῆς πλάνης, xal
τὴν εὐθεῖαν ὁδὸὺν ὑποδε[χνυσι.

qui Deum ipsum primo calumniatus est , invidiose
illum vetuisse asserens , ne homines de ligno su-
merent : et qui nunc passim. omnes etiam calum-
niaur. Unde, juxta nowinis etymologiam, vere ac
proprie diabolus appellatur. (Idem enim est Gra.
cis diabolus, quod laünis calumniator. )

Vgns. 5. Et permanebit cum sole et ame [unam
generationes generationum, Ostendere volens Pro-
pheta Christi divinitatem sine principio esse , et
sine fine, duobus magnis luminaribus eam compa.
ravit : quandoquidem inter omnes visibiles creatu-
Tas potiora exempla aut diuturniores. similitudines
inveniri nequiverint. Permanebit, inquit, cum sole,
hoc est, erit donec erit sol. Est autem peculiaris
quidam loquendi modus apud Scripturam sacram,
ut tempus usque ad aliquid determinet , ct quod
sequitur, non neget, ut alibi latius diximus , et di-
cemus : et hoc pacto quidem Christi perpetuitatem
explicat ex parte finis. Deinde etiam declarat quo-
modo sit absque principio : el dicit quod. erat ante
lunam. Quod vero ait : generationes generationum,
idem sibi vul ac si dixisset, per spatia spatiorum,
hoc est, per immensa atque infinita temporum in-
tervalla. Per generationem etenim temporis spa-
uum intellexit, verbi gratia, qusntuur una hominnm
generatio, hoc est, quantum unis homo potest su-
pervivere. Vel aliter : Solem accipe pro divinitate,
cum, ut Theologus Gregorius dixit, id sit Deus in-
ter intellectuales creaturas , quo: sol inter sensi-
biles. Cum hac autem divinitate perpetuo permanct
Christi humanitas, ex quo ei semel est conjuncta,
et ab es nunquam separatur : et per lunam ipsam

üdelium Ecclesiam intellige, ante cujus faciem ct coram qua Christus erat in generationes genera-
tionum , hoc est, perpetuo. Nam quemadmodum luna a sole, ita Ecclesia a Christo altero [δι
sole, lucem accipit; unde éos omnes illuminat , qui in erroris sunt nocte, rectum illis videlicet cal:

lem demonstrans. .

Καταδήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόὀκον, καὶ ὡσεὶ
σταγόνες στάξουσαι ἐπὶ τὴν γῆν. Τὸ λεληθὸς tv-
ταῦθα μηγύεται τῇ: τοῦ Λόγου σαρχώσεως καταθ.ν-
τος ἀνεπαισθήτως ἐπὶ τὴν νηδὺν τῆς Παρθένρυ. 0
Υὰρ ὑετὸς ὀψοφητὶ κάτεισιν ἐπὶ τὸν πόχον, ὁμοίως
& καὶ ἡ σταγὼν ἐπὶ τὴν γήν. Σταγὼν δὲ ἐστιν fj xp)
τοῦ νείφειν σποράδην καὶ ix διαλειµµάτων χατερ-
χομένη.

'Arat&.lej ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη,
καὶ zAn0oc εἰρήνης ἕως οὗ ἀνταναιρεθῇ ἡ σθ-
Arn. Γεννηθέντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ, αἱ διάφοροι
τοπαρχίαι τῶν ἐθνῶν εἰς povzpylav τὴν τῶν Ῥω.
µαίων περιέσνησαν. ᾿Εξῆ.Ίθε γὰρ, qnot, δόγμα
παρὰ Καΐσαρος Αὐγούστου, ἀπογράφεσθαι zücar
τὴν οἰκουμάνην. Τότε τοίνυν ἐκέχρηντο δικαιοσύ-
νῃ xai εἰρήνῃ πρὸς ἀλλήλας αἱ πρὶν πολέμιο. πόλει,
ὑπὸ μιᾶς ἰθυνόμεναι Βασιλείας. Ανταναίρεσιν δὲ
τῆς σελήνης, εἴτουν, ἀναίρεσιν χαλεῖ τὴν ἐπὶ συν-

J Luc. ui, £L

D ας gultas, seu potius rores

Vgns. 6. Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut
stilla stillans super terram. Docet quomodo divina
Verbi incarnatio latenter ac clam facta sit : de-
scendente nimirum verbo insensibiliter in Virginis
uterum. Pluvia etenim absque ullo strepitu in lanz
vellera descendit : atque eodem pacto stilla quie
in terram cadit. Verum per stillas , minutissimss.
intelligit, qui
ante pluviam ex intervallo sparsim in terrain. ca-
dunt,

VrBs. 7. Orietur in diebus ejus justitia et multi-
(udo pacis donec auferolur luna. Nato etenim Chri-
$t0 varia yentium regna in unam Romanorum
monarchiam deducto. sunt. Exiit enim, inquit,
edicium a Gasare Augusto, ul describeretur univer-
sus orbis 5. Tunc igitur civitates, quie inter sesa
antea inimicitias exercuerant; uno tantum. impe-
ratore: omnia moderante, mutua justitia ac pace
utebantur. Et. quod ait : donec auferatur (nna, po--
suit pro, donee luna ab officio suo cesset, quod ni-

12; ; EUTIIYMH ZIGABENI 728
mirum accidet-in die consummationis. 'Sol quippe A τελείᾳ τοῦ χόσµου παναιν αὑτᾶς. 'O d.hoe Υὰρ,

tunc. obtenebrabilur , et. [una non. dabit lucem
suam *. Quod si Justitia et pax modo omnibus non
permanent usque ad tempus consummationis, sed
multz adhuc hodie civitates inter se inimice agunt,
non mireris. Neque enim de universali justitia
Propheta loquitur, aut de universali pace, sed de
ca quz inter veros erit fldeles, et Christi servos.
Vel aliter, de justitia et de pace loquitur, quz in
Deum est, quippe cum juste, hoc est, condigne
unius divinitatis sancta Trinitas tunc fuerit adorata,
et pax facta sit coelestium et terrestrium, quie us-
que ad sxculi consummationem permanebit.

Vrns. 8. Et dominabitur a mari usque ad mare.
Mare el mare, propter aquarum multitudinem
orientalem atque occidentalem Oceanum appellat.
Ili etenim fines sunt ac termini, quos quis longitu-
dini orbis terra potest ascribere. Latitudinis au-
tem terminos eadem ratione arcticum atque antar-
cticum Oceanum dicemus. Aiunt etenim Oceanum
in orbem universam terram ambire.

Ei a fluminibus usque ad terminos orbis terra-
rim, Eumdem sensum repetit : et quod ibi maria
appellavit, nunc dicit flumina, veluti partes quas-
dam Oceani fluminis. Fines autem terra ab orien-
tali quidem Oceano, Ilesperíus, ab arctico autem,
antarcticus : et. rursus e contrario, ut ita dicam,
a fluminibus ad flumina. Vel aliter, flumina hic
Jordanem appellat, et pluralem numerum posuit
pro singulari, juxta Hebraicz linguz idioma. Ab
illo etenim flumine cepit Christus in cateris sibi
hominibus dominium parare : quando, sancto Spi-
ritu in columba speciem descendente, Pater. Filio
superne testimonium przstilit. (bapiizabatur enim
nunc a Joanne in Jordane).

γε». 9. Coram illo procident. Athiopes. Duplex
est /Ethiopum genus, nt diximus, in psalmo Lxvit.
Alii enim in extrema Orientis, alii in extrema Oc-
cidentis parte habitant, Quod si extremz omuium
g-utes Christum adorabunt, multo illa magis, quie
in medio orbis sunt. Vel per Aithiopes, ipsos da
mones intellige, qui nigri prorsus ZEthiopum in-
star, apparere solent, ob eorum nimirum caliginem
ct tenebras, et quod ait : Cadent, expoue pro,
Adorabunt, si de veris ZEthiopum populis versi-
culum intelligas : quod si ZEihiopes esse dicas
dz:ermiones, tunc expone, Cadent, pro. Destruentur
atque. huimiliabuntur.

Et inimici ejus terram lingeut. Et Judai, inquit,
Christi occisores jugulabuntur. Solent enim qui
violenta morte pereunt, prz gravi dolore terram
mordicus apprehendere. Vel quia dum Evangelii

* Matth. ixiv, 29.

qnoi, σχοτισθήσεται, xal ἡ ceAívn οὐ δώσει τὸ
φέγγος αὐτῆς. (65) Τῆς ἀντὶ προθέσεως περιττῶς
Χειμένης, ὡς £v τῷ Q' φαλμῷ παραδεδώχαµεν. (64)
Ei δὲ uh µέχρι συντελείας διχαιοσύνη χαὶ εἰρήνη
παραμενεῖ πᾶσιν, ἀλλὰ πολλαῖς τέως πόλεσιν ἆπο-
σωθήσεται’ οὗ γὰρ περὶ χαθόλου δικαιοσύνης 7| cl-
ρήνης εἶπεν. Καὶ ἄλλως δὰ διχαιοσύνην εἴποις ἂν καὶ
εἰρήνην πρὸς τὸν 8sóv* ἐν ταῖς ἡμέραις γὰρ τοῦ
Χριστοῦ διχαίως ἤτουν ἀξίως ἡ µαχαρία Τοιὰς τὰς
μιᾶς θεότητος προσχυνηθήσεται, χαὶ εἰρήνη τῶν οὗ-
ῥρανίων χαὶ ἐπιγείων ἐγένετο αἴτινες xal διατηρη-
θήσονται µέχρι αυντελείας.

Kal καταχυριεύσει ἀπὸ θᾳα.ἱλἀσσιις ἕως 0a ddc-

Β σης. θάλασσαν xal θάλαασαν λέγει διὰ τὰ mf

τῶν ὑδάτων τόν τε ἈὨχεανὸν xai τὸν Ἑσπέριον, ot
εἶσι πέρατα τῆς οἰκουμένης, εἰς μΏχος” xal αὖθι;
εἰς πλάτος τὸν ἀρχτιχὺν xai τὸν µεσημθρινόν. ea
γὰρ τὸν Ὠχεανὸν χύχλῳ περιῤῥέειν τὴν γῆν.

Kal ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων τῆς οἰκοιμᾶ-
γης. Τὸ αὐτὸ δηλοῖ καὶ οὗτος ὁ στίχος ἃ γὰρ ἐν
ἐχείνῷ θαλάσσας ἐχάλεσε, ταῦτα ἓν τούτῳ ποτα-
μοὺς εἶπεν, ὡς µέρη τὸῦ Ὠχεανοῦ ποταμοῦ ΄ πέρατα
δὲ τῆς οἰχουμένης ἀπ) μὲν τοῦ Ὠχεανοῦ, ὁ ᾿Εσπέ-
ριος, ἀπὸ δὲ τοῦ ἀρχτφου, 6 µεσημθρινός * xaX αὖθις
ἑναλλὰδ, ἵνα εἴπω, xal ἀπὸ ποταμῶν ἕως ποταμῶν.
Καὶ ἄλλως δέ. ποταμὸς μὲν νῦν τὸν Ἱορδάνην νοή -
σεις, πληθυντικὸν ἀντὶ ἑἐνιχοῦ χαιὰ τὴν "E6patba
διάλεχτον’ ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ γὰρ τούτου χαταχυ-
ριεύειν ἤρξατο τῶν πιστευόντων ὁ Χριστὸς, ὅτε τοῦ
παναχίου Πνεύματος ἓν εἴδει περιστερᾶς κατιόντος,
ὁ Πατῆρ τῷ Υἱῷ προσεμαρτύρησεν ἄνωθεν.

Ἑνώπιον αὐτοῦ προπεσοῦγται Αἰθίοπες. Διττόν
ἐστι τὸ vog τῶν Αἰθιόπων, ὡς àv τῷ &' φαλμῷ
προείρηται ’ xal οἱ μὲν αὐτῶν ἐν ἄχρῳ τῆς ávato-
λῆς οἰκοῦσιν, οἱ δὲ tv ἄχρῳ τῆς δύσεως. Ei δὲ τὰ
ἀχρότατα ἔθνη προσχυνήσουσι τῷ Χριστῷ, καὶ τὸ
ἐν µέσῳ πάντως * ἢ Λἰθίοπας εἴποι ἄν τις τοὺς δαί-
µονας τοιοῦτοι γὰρ ὡς ἐπίπαν φαίνονται διὰ τὸ
ζοφῶδες xal σκοτεινὸν αὐτῶν: ἀλλ ἐπὶ μὲν τῶν
αἰσθητῶν Λἰδιόπων τ) προπεσοῦνται, ἀντὶ τοῦ προα-
κυνήσουσι. λαμθάνοµεν, περιττευούσης τῆς προ”
θέσεως ' ἐπὶ δὲ τῶν νοητῶν, ἀντὶ τοῦ, Καθαιρεθή-
σονται, χαὶ Ταπεινωθήσογται, xaX Καταπε]αι:
σθήσονται.

Καὶ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ χοῦν «λείξουσιν. Οἱ χριστο:
Χτόνοι Ἰουδαῖοι χατασῳφαγήσονταν. Ol Υὸρ ἀναιρού.
pavor δάχνουσι τὴν γῆν, ὑπὸ τοῦ ἀφορήτου πόνου
καὶ τῆς ἀνάγχης ᾽ J| ὅτι οἱ πολεμοῦντες τῷ χηρύ-

γαγἱ69 lectiones.

(45) Ne quis se fraudatum queratur, hzee quoque
sibi habeat : Prepositione ἀντὶ (in dictione ἂν»

1a092:2:09) vacaute, utin. psalmo v1.

(65) Explanatio baee est magis quam interpreta-
tio, ut sxpe alias. Ad verbum : Quod si usque ad

consummationem smculi non inter omnes paz. el ju-
stitia permanserinl, complures tamen urbes eam inte»
se eousque servabuut. Neque enim de universali ju -
stitia el pace Propleta loquitur.

129

COMMENT. IN PSALMOS.

130

γματι µεταθληθήσονται: xal τὰ ἑδάφη τῶν ἱερῶν Α proedicationem oppugnant, multi eorum converten-

αὑτοῦ ναῶν καταφιλήσουσιν. "H χαὶ αὖθις ἐχθροὺς
αὐτοῦ τοὺς δαίµονας ὑποληπτέον, οἵτινες εἰς γῦν
ὑπὸ τών εὐσεθῶν χαταθληθήσονται xal συµπατη-
θήσονται τοσοῦτον ὡς δοχεῖν λείχειν τὴν γην, ἔξα-
ναστῆγαι μὴ συγχωρούµενοι.

Βασιεῖς 8aposic καὶ νῆσοι δῶρα προσοἱσου-
σι, βασιλεῖς ᾿Αράδων καὶ Za6à δῶρα προσάξου-
σι. Θαρσεῖς τὴν Καρχηδόνα πάντες ὀνομάζουσι,
προχαθηµένην τῆς Λιδύης. Σαθὰ δὲ πόλις ἐστὶν 'Iv-
δίας περιφανεστἑρα. Tov ἐν αὑτῇ τῶν ἐπισημοτέ-
ρων οὖν τότε βασιλειῶν μνημονεύσας, διὰ τούτων
καὶ τὰς ἄλλας ἑνέφηνεν * ὃ χαὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλω-
σε στίχων * συλλἠθΣην πάντας τοὺς βασιλεῖς xo
πάντα τὰ ἔθνη φῄῇσας, ὡς kv τῷ ξθ’ φαλμῷ ἑδηλώ-
σχμεν. Νήσους δὲ τὰς bv τῇ θαλάαση πάσας φησίν.
Ὄντως δὲ πᾶν ἕἔθνος ἑδωροφόρησε τῷ Χριστῷ' τὸ
μὲν ναοὺς xol ἀναθήματα, τὸ δὲ ἀρετάς ' xol τὸ
μὲν αἰσθητὰ δῶρα, τὸ δὲ νοητά.

Kal προσχυγήσουσο αὐτῷ παντες οἱ βασι.λεῖς
τῆς γῆς. Προσεχύνησαν δὲ οὕκω πάντες, ἢ καὶ ix
παντὸς ἔθνους, ὡς ἐν τῷ EL φαλμῷ προείρηται.
Ἔοιχε δὲ τὸ ῥητὸν τοῦτο τῷ τοῦ aunt τῷ Kal
αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶγ.

tur, et sanctorum Christi templorum solum ac
pavimenta exosculabuntut. Vel rursus, per Christi
inimicos, demones intellige, qui a soanclis viris in
terram dejicientur, atque adeo conculeabuntur, ut
ipsam humum lambere videantur, dum illinc ex-
surgere nequeunt. -

Vgns. 10. Reges Tharsis et insule munera. offe-
rent, reges Arabum, et. Saba dona adducent. Per
Tharsis expositores omnes Carthaginis civitatem
intelligunt, quz est Liby:zx caput, et per Saba, ci-
vitatem quamdam Indorum celeberrimam. Insignio-
rum igitur regum memoriam faciens Propheta, alia
pariter regna omnia denotasse videlur; quod ex

p sequentibus etlam manifestius apparet, dum colle-

ctim universos reges atque universas gentes con-
numerat : quemadmodum in Lxix psalmo declara-
vimus. Insulas autem, omnes intellige qu: in mari
sunt. Vere autem qu:zlibet gens Christo dona tu-

Jit, hec quidem templa, illa alias oblationes, et

alias virtutes, et hi quidem sensibilia, alii vera
intellectualia dona obtulerunt.

Vgns. 41. Et adorabunt eum omnes. reges terra,
omnes gentes servient ei, Nondum tamen omnes
adoraverunt, tametsl ex omni gente sit, qui adoret
et serviat, ut in Lxvir. psalmo predictum est. Si-
milis est autem bic versiculus verbis illis, qua a
patriarcha Jacob de Christo predicta sunt: Et
ipse, inquit, erit exspectatio gentium.

"οτι éfpócaro ατωχὸν àx Óvrdovov , καὶ πἐ- α Vns. 19. Quoniam eripuit inopem a potente, et

' ymtca ᾧ οὐχ ὑπῆρχε βοηθός. Πτωχὸν καὶ πένητα
λέχει νῦν τὸν λαὺν τῶν Χριστιανῶν, ὡς ἐν τῷ 16’
ΦαἈμῷ προείρηται, xal πολὺ πρὸ τούτου ἐν τῷ ϐ’.
Δυνάστην δὲ χαλεῖ τὸν διάδολον, ὡς χαταχυριεύσαν-
τα πάλαι τῶν ἀνθρώπων, Καὶ ἄλλως δὲ φόδον ἐπι-
σείει τοῖς δυνάσταις ὁ Προφήτης, ὡς τοῦ Θεοῦ ἀντι-
λαµδανομένου τὸν καταδυναστευόµενον.

Φείσεται πτωχοῦ xal πέγητος, xal 3Jrvxàc πε-
Φήτων σώσει. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησίν ' ?) πτωχὸν μὲν
ὀνομάζει τὸν ἸἹουδαϊχὸν λαὸν, ὡς (65) ἁποπεσόντα
τοῦ πλούτου τῆς θείας βοηθείας πένητα δὲ, τὸν
ἐθνικόν. ᾽Αμϕοτέρους μὲν γὰρ Ἠλέησε, καὶ δι᾽ ἀμφο-
τέρων ἑνηνθρώπησεν. Αλλ᾽ Ἰουδαίους μὲν μὴ 6z-
ξαμένους αὐτὸν εἴασεν ' τὰ ἔθνη δὲ προδραµόντα cl;
αὐτὸν πίστει ἔσωσεν. Καὶ ἄλλως δὲ, ῥύεται καὶ φεί-
δεῖαι, xal σώζει τοὺς δι) αὐτὸν πτωχοὺς καὶ πένη-
κας.

vavit. Vel aliter, eripiet Christus, parcet et salvabit eos, niinirum omnes qui propter

inopes facti fuerint et pauperes.

Ἐκ τόχου xal ἐξ ἁδικίας Avepoocscat τὰς yv-
χὰς αὐτῶν. Διὰ τοῦ τόχου τὴν φιλαργυρίαν ἑσή-
pave, χείρονα τῶν ἄλλων οὖσαν παθῶν; εἶτα τῇ
ἀδιχίᾳ χαὶ πᾶσαν ἁμαρτίαν χαθολιχώτερον συµπε-
ῥιέλαδε’ xd; γὰρ ὁ ἁμαρτάνων ἁδικεῖ" Ἡ ἑαυτὸν

υ

pauperem cui non erat. adjutor. Inopem et paupe-
rem hic Christianum populum appellat, ut in ix
atque in xxxix psalmo diximus. Per potentem vero
ipsum intelligit diabolum, qui diu olim humano
generi aique universo orbi dominatus est. Vel
timorem potentibus Propbeta his verbis incutere
voluit, veluti Christus iis omnibus opem laturus
sit, qui ab eis oppressi fuerint.

Vgns. 13. Parcet pauperi εἰ inopi, el animas
pauperum salvas [aciet. Eamdem repetit senten-
tian, ct inopem quidem Judaicum populum appel-
lat, veluti eum qui [juxta Graeci nominis etymo-
logiam] ab ope atque a divitis ceciderit. divini
auxilii, pauperem vero gentilem populuw ; utrum-
que enim populum miseratus est Deus. Propter
universum etenim humanum genus incarnatus est ;
veruin Judzos, qui eum non receperunt, dimisit ;
gentes vero, qua ad ejus fidem accurrerunt, sal-
ipsuur

Vgns. 14. Ex usuris et injustitia redimet animas
eorum. Per usuras, avaritiz vitium intelligit. quod
inter caera pessimuim cst. Injustitiic. autem no-
mine omne aliud genus peccati in universum
comprehendit. Omnis enim qui peccat, injuste

Varie lectiones.

(66) Sibi placet in etymis interpres : non item fortasse omnibus.

——»—— —-

731 EUTHYMII ZIGABENI 732
agit, atque injuriam facit, sibi ipsi nimirum aut À µόνον, f] καὶ ἕτερον. Τούτων δὲ ἑλυτρώσατο τοὺς

alteri, Ab his autem peccatis redemit omnes Chri-
slus evangelicis praeceptis

Ει honorabile nomen ejus coram illis. Et vere
adeo honoratum est hoc nomen apud fideles, ut
pro summa dignitate eis sit, et ad amplissimam
nobilitatem reputetur, quod ab eo Clfristiani ap-
pellentur.

VEns. 15. Et vivet. Dicunt aliqui his verbis idem
signiüicari, quod alibi dieitur : Et regni ejus uon
erit. finis *. Vivel enim semper ; ego autem puto
illius resurrectionem bic signari, et quod mortuus
denuo vivet.

Et dabitur ei de auro Arabie. Arabia olim auro
abundabat, et felix ideo atque aurea. dicebatur a
Graiis. Per hanc autem provinciam, veluti in Asia
celebriorem, indicare videtur, quod omnis regio

munera offeret Christi templis. Vel aliter : Arabes

primi omnium gentium Christi fidem receperunt,
edocti nimirum a Paulo, quemadmodum ipse ad
Galatas seribens testatur, dicens : Cum autem ei
placuit, qui me segregavit ex ulero matris mec, etc.
Non coutuli carni et sanguini, neque ascendi in
Hierosolymam, sed abii in. Arabiam *.

Et orabunt de ipso semper. Christiani semper
orabunt de ipso, scu pro ipso, lioc est, pro ea quz
ah ipso est, salute, ut scilicet eos adjuvet et salvet.
Aliqui autem hoc dictum ad prophetas referunt,
quod przevidentes adventum Domini rogabunt ac
supplicabunt Patrem ut celerius Filium mittat, et
dzmonis tyrannidem destruat.

Tota die benedicent eum, lloc est, semper eum
fideles laudabunt. |
— Vrns. 16. Erit firmamentum in terra, in summis
montium. Christus erit. firmamentum in terra, hoc
est, iis qui sunt in terra, firmans nimirum eos et
stabiliens, qui antea quasi nutantes circumfere-
bantur a demonc. Et quod ait : in. summis mon-
tium, posuit pro, usque ad summa montium :'quod
propter sanctos eremitas dictum est, et alios Dei
milites, qui illic habitaturi erant, veluti eos quoquo
esset stabiliturus.

Superextolletur super. Libanum fructus ejus. Li-

ἀνθρώπους, διὰ τῶν εὐαγγελιχῶν ἐντολῶν

Καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὑτοῦ ἐνώπιον αὐτου:
Κα ὄντως οὕτως ἐστὶν ἔντιμον, ὣς xal ἀντὶ παντὸς
ἀξιώματος αὐτοῖς ἀρκεῖν εἰς εὐγένειαν,ι τοὺς Xpt-
στιανοὺς ὀνομάζεσθαι.

Kal ζήσεται. Τοῦτό τινες μὲν ταὑτὸ δύνασθαξ
φασι τῷ, Καὶ τῆς βασιᾶέίας αὐτοῦ οὓὖκ ἔσται
τέλος . ζήσεται γὰρ áel * ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὴν ἐκ ve-
xpi) ἀνάστασιν αὐτοῦ προαγορεύειν, ὅτι θανὼν
ἀναθιώτεται.

Καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίἰου τῆς Ἂρα-
Clac. Ἡ 'Aoa6la πολὺν xax κάλλιστον εἶχε πάλαι
ypucóv * ἐπεὶ καὶ Εὐδαίμων ὠνομόζετο xa χρυση
παρὰ τοῖς Ἕλλησιν, Αἰνίττεται δὲ διὰ ταύτης, ὡς Ev
τούτῳ περιρανεστέρας, ὅτι πᾶσα χώρα δωρ/φορῆσει
τοῖς ναοῖς τοῦ Χριστοῦ. "Άλλως τε δὲ, xal πρῶτοι
"Apa6ec ἐδέξαντο τὴν πίστιν. διὰ τοῦ Παύλου" ὡς
αὐτὸς Γαλάταις ἐπιστέλλων ἑδίδαξεν εἰπών' "Ors δὲ
εὐδόκησεν ὁ θεὸς, xai τὰ ἑξῆς, εἶτά φησιν" Οὐ
προανεθέµην σαρχὶ καὶ αἵματι, οὐδὲ ἀν η.1θον £ic

. Ἱεροσόλυμα, à 4Aà ἁπῆὰθον slc ᾿Αραξίων.

Καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ διὰ παντός. Ot
Χριστιανο) προσεύξονται ἐπὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν,
εἴτουν τῆς παρ αὐτοῦ, ὥς τε αὐτῶν ἀντιλαμδάνε-
σθαι, χαὶ σώζειν ἑαυτούς. Τινὲς δὲ εἰς τοὺς προφῇ-
τας ἀνάγουσι τὸ ῥητὸν, ὅτι προεωραχότες τὴν εἰς

C ἀνθρώπους ἐπιδημίαν αὐτοῦ, παραχαλοῦσι τὸν Tla-

τέρα ἀποστεῖλαι αὑτὸν τάχιον, ἵνα χαταλύση "τὴν
τυραννίδα τοῦ διαθόλου.

"ην τὴν ἡμέραν εὐλογήσουσι αὑτόν. "he
ὑμνολογήσουσιν αὐτὸν οἱ πιστοί.

Ἔσται σεήριγµα ày τῇ τῇ dx ἄκρων tcov
ὀρέων. Ἔσται ὁ Χριστὸς ἐν τῇ yf], εἴτουν τοῖς ἐν τῇ
Υῆ στήριγμα, ἑδράζων καὶ στερεῶν αὐτοὺς χλο-
νουµένους ὑπὸ τοῦ διαδόλου, Τὸ δὲ 'Απ᾽ ἄχρων τῶν
ὀρέων, ἀντὶ τοῦ, Μέχρι τῶν ἀχρωρειῶν. Τουτο δὲ
πρόσχειται διὰ τοὺς ἐν τοῖς ἄχροις τῶν ὀρέων οἱ-
κοῖντας ἀγωνιστὰς, ὡς κἀχείνόυς ἑδράναντο».

e

Ὑπαρθήσεται ὑπὲρ τὸν Λίδανον ὁ καρπὸς ab-

nanum dixit propter summam ejus altitudinem, D τοῦ. Τὸν Λίδανον διὰ τὸ ἄγαν "ὄψος vov προσέλαδε..

Fructus, inquit, Christi, mirum in modum augescet.
Per fructum vero Christi, evangelicam doctrinam
intelligit. Vel aliter, Libanum bic pro idolorum
cultu posuit, eo quod hujusmodi mons olim idolis
plenus esset, Sensus es! igitur, quod fructus Chri-
sli, hocest, quod prz dicatio evangelica, ut diximus,
superextolletur super Libanum, id est, superabit
cultum idolorum.

Florebunt de civitate, quasi herba terre. Civita-
tem indefinite, eo quod: de omni civi*ate fideles
florere debebant, atque hoc tanta cum copia, ut
floridissimz ac densissim:xe herbze comparari pos-

5 Psal. cxLiv, 9... * Galat. i, 15, 16.

ὅτι Ὁ χαρτὸς τοῦ Χριστοῦ αὐξήσει µάλα. Kapnhv δὲ
χαλεῖ τὴν.διδασχαλίαν τοῦ Εὐαγγελίὸυ. Καὶ ἄλλως,
Λίδανος μὲν xat εἰδωλολατρεία νοηθείη ἂν, διὰ τὸ

κατείδωλον εἶναι πάλαι τὸν Λίδανον ' χαρπὸς δὲ, τὸ

κήρυγμα τοῦ Εὐχγγελίου: ὃ καὶ ὑπερενίχησεν ixct-

νην καὶ ἀπέκρνψε.

-Καὶ ἐξανθήσουσιν ἐκ πόλεως, ὡσεὶ χόρτος τῆς
γῆς. Πόλεως ἀορίστως. διὰ τὸ ἐξανθεῖν ἓκ πάσης πό-
λεως πιστούς ὡσεὶ χόρτος δὲ, διὰ τὴν ἐπίδοσιν, xal
διὰ τὸ πλῆθος * νοεῖται δὲ καὶ ἡ Ἑκνλησία πόλις"

v

133
τινὲς δὲ πόλιν ἰδιχῶς τὴν Ἱερουσαλὴμ ὑπολαμδάνου-
cw, ἀφ᾽ ὃς ἐξανθῆσαι, καὶ τάχιον μαρανθῆναι δίχην
χόρτου τοὺς Ἰουδαίους, αὐξομένου τοῦ χηρύγµα-

τος.

"Ἔσται το ονομα αὑτοῦ εὐ.ογημένον εἰς τοὺς
αἰῶνας. Τοῦτο δήλον. Εὐφημεῖται yàp ἀεὶ παρὰ
τῶν ἁπανταχοῦ πιστῶν. Ὄνομα δὲ λέγει τὸ, Χρι-
στὺς, τοι τὸ, Ἰησοῦς,

Πρὸ τοῦ ἡλίου διαµόνει τὸ ὄνομα αὐὑτοῦ. (66)
τὸ, 'Ο dv, ὃ τὸ, Αεὶ ἔχει, ὡς αὐτὺς ἑαυτὸν ὀνομάξει
τῷ Μωτῇ χρηµατίζων ἐπὶ τοῦ ὄρους. El δὲ καὶ τὸ
Χριστὸς εἴποις, τὸ, πρὸ τοῦ ἡ ίσου, νοῆτεις ἀντὶ
«90, Ὑπὲρ τὸν Άλιον, πλεῖον τοῦ ἡλίου. 'Ὁ μὲν yàp
ἥλιος Ev τῇ συντελείᾳ πίπτει, καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα ᾿
«5 δὲ τοιοῦτον ὄνομα ἁδιάπτωτον μένει παρὰ πᾶφι
γνωριζόμενον,

Καὶ εὐλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ gvAal
τῆς γῆς. Τὸ μὲν Εὐ,λογηθήσονται, ἀντὶ τοῦ ἁγια»
αθέσονται, χαριτιυθήσονται. "Ev τῷ χαλεῖσθαι γὰρ
Χριστιανοὶ, δοξαζόµεθα. Τοῦτο δὲ xal τῷ ᾿Αθραὰμ
6 θεὸς περὶ σπέρματος αὐτοῦ ἐπηγγείλατο, ὃ ἣν ὁ
Χριστός. Φυλὰς δὲ τὰς γενεὰς ἐκάλεσεν.

Πάντα τὰ ἔθνη μακαριοῦσιν αὐτόν. Εὐφημή-
σουσιν.

Εὐλογητὸς Κύριος ὁ θεὸς "opatA, ὁ ποιῶν

COMMENT IN PSALMOS.

135

A sent. Possumus etiam per civitatem, Ecclesiam

intelligere, tametsi nonnulli ipsam intelligan? Je-
rusalem, ex qua Judei floruerunt : qui, crescente
posunodum Evangelii praedicatione, instar herba
celerrime perierunt.

Vgns. 47. Erit nomen ejus benedictum in secula.
Hoc per se manifestum est. Laudabitur s»utem
ubigue et perpetuo a fidelibus. Per nomen 3u-
tem ejus, nowen Christi intelligit, aut nomen
Jesu.

Ante solem permanet nomen ejus. lllud dico no.
men Dei permanet ante solem, quo ípse se in
monte appellavit, Moysi loquens (quando ait :
Ego sum, qui sum '; item Qui est, mittit. me *).
Quod si de Christi nomine hoc dictum putes,
ante solem expone, pro supra solem, hoc est, am-
plius quam sol. Nam in consummatione sseculi sol
cadet, et cetera astra. Hoc. autem Christi nomett
semper firmum, atque integrum et omnibus notum
permanebit.

Et benedicentur in eo omnes tribus lerra. — Benedi-
centur , hoc est, sanctificabuntur, vel gratias con-
sequentur. Glorificamur etenim, dum Christiani
dicimur. Et hoc est, quod Deus Abrahe pollicitus
est, pro ejus semine, quod est , Christus. Per twi-
bus autem terrz, varias gentium nationes intelligit.

Omnes gentes beatificabunt eum. lloc est, lauda-
bunt.

Vgns. 18. Benedictus Dominus Deus [srael , qui

θαυμάσια µόνος. Ἰδοὺ τὸ κΣκρυμμένον ἐξέφηνεν * C. [acit mirabilia solus. Ecce quod qu:e oceulta erant,

θεὸν αὐτὸν ἀναχηρύξας, καὶ Θεὸν τοῦ Ἰσραῇλ, ἵνα
δείξη ὅτι οὗτός ἐστι xal τοῦ "opa ὁ θεὸς, ὁ τὰ
θσυµάσ.α ixsiva δι’ ἐχεῖνον τερατουργήσας. Τὸ δὲ,
μόνος. 7g; ἀντιδιαστολὴν τέθειχε τῶν ψευδωνύ-
po θξῶν.

Καὶ εὐ.ξογημένον τὸ ὄνομα τῆς δόξης αὐτοῦ
εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰώνος.
Δόξα τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἐνανθρώπηαις xal τὰ χατὰ
ταύτην παθήματα * διὰ τούτων Υὰρ ἑδοξάσθη παρὰ.
τοῖς πιστοῖ-, ὅτι θεὺς ὧν δι’ ἡμᾶς ταῦτα πέπονθεν *
ὄνομα δὲ ταύτης, τὸ Χριστὸς. ὃ καὶ elo τὸν παρόντα
αἰῶνα εὐλογεῖται, χαθὼς ἀνωτέρω Δεδήλωται , xal
πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸν μέλλοντα, ὅτε οὐδεὶς ἔσται Ó
βλασφημῶν , αὐτῷ λοιπὸν πάντων ὑποτεταγμένων.
Δυνάμεθα δὲ xal περιφραστικῶς εἰπεῖν, τῆς δόξης
αὐτοῦ, ἀντὶ ταῦ αὐτοῦ.

Καὶ π.Ἱηρωθήσεται τῆς Δόξης αὐτοῦ πᾶσα ἡ
qj. Γένοιτο, γέγοιτο. Τοῦτο προφητεύει τὴν πίστιν
πάντων τῶν ἑἐθνῶν. Οὕτω δὲ xal πρὸς Μωῦσῆν εἶπεν
à θεός: Zi γὰρ τὸ ὄνομά µου, ὅτι π.Δηρωθήσεται
τῆς δόξης µου πᾶσα ἡ Τῆ. Τοῦτο xat Ἡσαῖας
ἤχουσε, βοώντων τῶν Σεραφίμ᾽ "Άγιος, ἅγιος,
ἅγιος Κύριος Σαδαώθ᾽ zAüpnc πᾶσα ἡ qn τῆς
δόξης αὐτοῦ * δις δὲ τὸ γένοιτο, καθὼς ἓν τῷ τέλει

Ετοά. mi), 14. *Ibid. * Num. xiv, 21.

revelavit : Dominum illum esse praedicans, et Deum
Israel, ut ostenderet. quad Christus idem ille est
Deus, qui olim dicebatur Deus Israel, et qui mirz-
bilia olim propter illum operatus est. Quod vero
ait, solus , ad distinctionem aliorum deorum dictura
est, qui falso dii appellantur.

Vggs. 19. Ei benedicium nomen glorie ejus in
seculum, et in seculum seculi. Per Christi gloriam,
ejus possumus incarnationem intelligere, et omnes
pariter ejus passiones, qua ad eamdem incarnatio-
. mem pertinent, et propter quas glorilicatur a fide-
libus, quod tanta ac tam gravia sustinuerit propter
nos, qui Deus erat. Nomen autem hujus glorie,
Christus est, qui in presenti seculo benedicitur ,
ut superius declaravimus, et multo magis benedi-
ceuur in futuro, quando nullus ei maledicet, omni-
bus nimirum tunc ei subjectis. Possumus etiau
per ejus gloriam, circumloquendo ipsum Christum
intelligere.

Et replebitur gloria ejus omnis terra, Fiat, fiat.
His verbis omnium gentium fldes predicitur. Ita
etiain ad Moysem dixit Deus : Vivit nomen meum ,
quoniam implebitur gloria mea omnis lerra *. Hoc
et laaias. propheta audivit, clamantibus Seraphim :
Sanctus, sanctus, sanctus Dominus, Deus Sabaoth,
plena est omnis terra gloria ejus 19. |llam autem
repetitionem verbi, fiat , intellige prout Jeclaravi-

1 [sa. vi, 9.

Varia lectiones.
/66) Ad verbum, Nimirum, Qui est, quod nomen semper habel, ul ipse se, etc.

139

$,

EU'THYMII ZIGABENI 0

mus in fine psalmi xr. lllud etiam scire oportet , A τοῦ p' φαλμοῦ προείρηται. Xpfj δὲ γινώσχειν, ὡς

q:od Ηουγιοῖ dividunt Davidicos psalmos in quin-
que Irbros, quodque quatuor priinos libros habere
dicunt in fine ultimi psalmi, Fiat, fiat. Et priui
q'iidem libri finem esse dicunt psalmum xL, se-
cundi xxi, tertii Lxxxvin, quarti cv, quinti 3utem
libri finis ultimo clauditur psalmo.

Defecerunt | hymni David filii Jesse.
Psalmus ipsi Asaph.
PSALMUS LXXII.

Docuimus in Procmio operis, omnes psalmos
compositos fuisse a beato David ; quomodo igitur
nunc prasenti psalmo inscribitur, quod defecerint?
Quia scilicet non defecisse psalmos , sed hymnos

dicit. Siquidem psalmorum alius, veluti hymnos ae B

laudes ipse sua Deo canebat cithara, alios vero
cantorum ducibus canendos przbebat , sicuti pre-
sentem psalmun, et undecitn alios sequentes, quos
unius chori cantorum principi Asaph, modulandos
dedit, item aliis alios, quemadmodum ibidem ple-
nius dizimus. Dictio igitur defecerunt , non. negat
sequentes psalmos compositos fuisse a beato David,
5ed ab eo negat fuisse decantatos. lilud autem ad-
miratione dignum est, quomodo sancti Spiritus
gratia multiplicibus hominum affectibus , ac variig
animorum segritudinibus, multiplicia etiam ae varia
per psalmos pharmaca miscuerit, sicuti imprzsen-
liarum facit. Pertinet. enim hic psalinus ad pu-
sillanimes, et ad eos qui in imperscrutabilibus Dei
judiciis facile scandalizantur, dum scilicet cernunt
Deum pravorum hominum quam plurimos non
tantum tolerare, sed scelestissimos quosque feliciter
persepe vivere, contra autem probos in

afflictionibus et calamitatibus ut

"E3paiot τοὺς Δαθ:δ:κοὺς ψαλμοὺς εἰς πέντε βίθλως
διαιροῦντες, τέλος ἑκάστης τῶν τεσσάρων φασὶν
ἕχαστον Φαλμὸ», τέλος ἔκρυτα, τὸ Γένλιτ», Υένοιτο *
καὶ εἶναι μὲν τέλος πρώτης βίθλου τὸν μ’, τῆς
δευτέρας δὲ τὸν οα’, τῆς δὲ τρίτης τὸν τη’, τῆς δὲ
τετάρτης τὸν ρε’ τῆς πέμπτης yàp ὁ τελευταίος
πέρας ἑστίν.

Ἐξέλιπον οἱ ὕμνοι Δαδδ τοῦ υἱοῦ 'Ieccal.

Vaduóc τῷ 'Acádg.
WAAMOZ ODP'.

Καὶ μὴν τοῦ Δαθὶδ εἶναι πάντας τοὺς ψαλμοὺς ἐν
τῷ προοιμίῳ τῆς βίθλου αὐτῶν ἀπεδείξαμεν ' πως
οὖν ἐξέλιπον ; ὥστε οὐχ οἱ φαλμοὶ ἔξέλιπον, ἀλλ'
οἱ ὄμνοι. Τῶν γὰρ φαλμῶν ὧν ἑποίει τοὺς μὲν
αὐτὸς ὑμνῴδει τῷ θεῷ διὰ τῆς ἑαυτοῦ χιθάρας *
τοὺς δὲ τοῖς χοράρχαις ἐδίδου μελῳδεῖν, καθάπερ
τόν τε προκείµενον, xal τοὺς ἐφεξῆς ἔνδεχα τῷ
λσὰφ, xai ἄλλους ἄλλοις, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι
«poop, παραδέδοται ' τὸ γοῦν ᾿Εξέ.ιπον δηλοῖ,
ὅτι οἱ ἑξῆς λοιποὶ Ψαλμοὶ οὐχ ὑμνῳδήθησάν παρὰ
τοῦ Δαθὶδ, el xol παρ) αὐτοῦ ἐποιήβησαν. Xph δὲ
θαυμάδειν ὅπως dj θεία χάρις τοῦ Πνεύματος τοῖς
διαφόροις πάθεσι τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν διά-
φορα φάρμακα διὰ τῶν ψαλμῶν ἑδήλωσε, χαθά-
περ xal νῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος * πρὸς γὰρ τοὺς
μικροφύχους καὶ σχανδαλιζοµένους ἐπὶ τοῖς ἀνεξς-
ρευνῄήτοις χρίµασι τοῦ 8:00, ὅπως ἀνέχεται μὲν εὖη-
μεροῶντας τοὺς πονηραὺς, περιορᾷ δὲ τοὺς χαχοπα-
θοῦντας ἀγαθοὺς, ὁ ψαλμὸς ὁρᾷ ^ χαὶ ἑσχημάτισταε
μὲν προσώπῳ τοῦ ἐν Βαδυλῶνι δορυαλώτου Aa,
xil μάλιστα τοῦ θεοφιλεστέρου * ἆρμ ζει δὲ παντὶ,
παραμυθούµενος (67) τὴν ἑκάστου μ'κρονυχίαν.
plurimum — constitutoS

esse, et pene negligi ab eo. Efferendus est autem hic psalmus, ex lsraelitici populi persona, qui ca-
piivus detinebatur in Babylone, et ex illorum przsertim, qui in toto illo populo magis pii in Deun,
ac magis religiosi fuerunt : tametsi unicuiqueetiam fideli accommodari possit qui proximi sui pusilla-

nimitatem studeat consolari.

Vgns. 4. Quam bonys Deus ipsi Israel. Dictio ,
quam, confirmantis vim habet hoc ip loco. Vere,
inquit , bonus est Deus populo Israel : quippe qui
per afflctiones et calamitates eum erudit et ca-
stigat , quique salutem ei excogitat. Neque enim
ex odio castigat aliquem Deus, aut diriglt, sed prae
amore et dilectione.

lis qui recto sunt corde. Cum Deus adeo bonus
sit, ut docuimus, talis etiam esse judicatur ab iis
qui recte sentiunt. Cordis etenim appellatione hic
jiens οἱ cogitatio ipsa intelligitur. "

Vens. 2. Mei autem pene moti sunt. pedes. Per
pedes hic cogitationes iutelligit, veluti qux anin.:ze
nostre religionem pedum instar regunt ac susti-
nent. Pene, inquit, perversus, ac pene lapsus sum,
ut nullam Deum crederem mundi habere providcn-

Ὡς ἀγαθὸς à θεὺὸς τῷ Ισραή.ἒ. Τὸ Ὡς β:θα:ω-
τικόν ἐστιν. "Όντως, φησὶν, ἀγαθός ἐστιν 6 8:5; τῷ
Ἱσραήλ, οἷα διὰ θλίψεων παιδαγωγῶν, χαὶ σωττρίαν
αὐτῷ πραγµατευόµενος * οὖκ ix μίσους γὰρ, ἀλλ»
ἐξ ἀγάπης αἱ παιδεῖαι, χαὶ πρὸς διόρθωσιν.

D Toic εὐθόσι τῇ καρδ/ῃ. Τοῦτο δὲ Qv xpivezat

παρὰ τοῖς ὀρθά λογιξομένοις * καρδίαν γὰρ ἐνταῦθα
τὸν λογισμ»ὸν ὑποληπτέον.

Ελοῦ δὸ πηρὰ μικρὸν ἐσα.[εύθησαν ol adóec.
Πόδας χαλεῖ τοὺς λογισμοὺς τοὺς ὑπερ:ίδοντας τῆς
φυχῆς τὴν εὐσέδειαν. Μικρὸῦ, φησὶ, παρετράπτν,
xai ὑπεσύρην εἰς ὅλισθον τοῦ μὴ τὸν θεὸν οἴεσθαι
προνοεῖν τοῦ χόσµου.

tiam. (Quod autem Latinus interpres dixit, moti sunt, Grxva dictio ἐσαλεύθησαν aliquanto. significan-
tius exprimit, et nos propius dicere possumus ffuctuarunt.)

Varie lectiones.

(607) Videtur interpres legisse παραμυθουμένῳ
Dro παραμνθούµενος, vertenduin : Potest autem. oin-

nibus accommoaari, et uniuscujusque pusillanimitc-
tem solatur.

231

COMMENT. IN PSALMOS.

138

Παρ) ó.liyoy ἐξεχύθη τὰ διαθήματά µου. Διαθή- A — Pene effusi sunt gressus. mei. Per gressus simiti

pata νῦν, τὰ διανοήµατα. ᾿Εξεχύθη δὲ, ἀντὶ τοῦ
ἐχαυνώθη ' χαῦνον yàp τὸ χεόµενον. Εἶτα ἐπιφέρει
xai τὴν αἰτίαν, δι ἣν ἐχινδύνευε σαλευθῆναι xal
ἐχχυθῆναι.

"Οει ἑζήλΊωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις elprivnr ἆμαρ-
toov θεωρῶν. Ζῆλον λέγουσι τὸν εὔλογον θυμὸν
κατὰ πράγματος ἀνευλόχου. "Οτι, φησὶν, ἔπὶ τοῖς
ἀνόμοις ἐχθροῖς ἐθυμώθην διχα.ως, ὡς ὑπελάμδανον,
οἷα εἰρηνεύοντας αὐτοὺς θεωρῶν, εἴτουν, pij πολε-
poupévoug ὑπὸ δυνατωτέρου ἔθνους , ἀλλά ἀδείας
ἁπολαύοντας, χαίτοι ἁμαρτωλοὺς ὄντας.

modo cogitationes intelligit, seu opiniones et scn-
tentias animi, Effusi autem sunt, pro. evanuerunt.
Evanescit enim, quod effunditur. Deinde causam
eliam infert ob quam in hujusmodi fuerit periculo,
ut fluctuarent. ejus pedes, et effunderentur ejus
gressus.

VERS, 9. Quoniam zelavi propter iniquos, pacem
peccatorum videns. Per zelum, iram illam sape in-
telligimus, qux a recta ratione adversus aliquid
irrationabiliter factum proficiscitur. Quoniam, in-
quit, adversus iniquos hostes hostros iratus sum :
et mea quidem sententia non temere, eo quod
pacem eos agere videbam, eta potentioribus nun-

quam vexari, et quia ut securi ac tuti multa fruebantur quiete, tametsi omnium hominum essent

perditissimi.

. *Qci oix ἔστι ἀγάνενσις iv τῷ θανάτῳ αὐτῶν. B. — Ves. 4. Quoniam non est renuitio. in. morte

Ko) ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπαγόρευσις ἓν τῷ θανάτῳ αὐτῶν,
εἴτουν ἀπευχτὸς ὁ θάνατος αὐτῶν, ἅτε χατὰ φύσιν,
3ai μὴ βιαίως ἀπερχόμενος.

Καὶ στερέωμα ἐν τῇ μάἀστιγι αὐτῶν. Οὐδὲ
ἐπιμονὴ ἐν τῇ π)ηγῆ αὐτῶν. El γὰρ καὶ καχωθεῖέν
πὸτε, ταχὺ τῆς θλίψεως ἁπαλλάττονται.

'Ex κχόποις ἀνθρώπων οὐκ εἰσὶ, καὶ μετὰ dv-
θρώπων οὗ µαστιγωθήσογται. 0066 εἰσιν ἐν χό-
κοις, ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι ᾽ τὸ γὰρ χοπιᾷν, ἴδιον
ἀνθρώπων ἁλλὰ ἀχόπως xtüvtat τὰ ἀγαθά”
οὐδὲ, ὡς ἐμοὶ φαίνονται, ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι
χαχωθήσονται.

Διὰ τοῦτο ἐκράτησεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφαγία εἷς
τέλος. Διὰ «b κατὰ ῥοῦν αὐτοῖς φέρεσθαι τὰ πρᾶἀγ-
µατα, συνέσχεν αὐτοὺς fj ὑπερηφανία εἰς τέλος».

Περιεδά.Ίογτο ἁδικίᾳν καὶ ἀσέδειαν ἑαντοῖς.
Οὕτω δὲ ἁλαξζονευσάμενοι, λοιπὸν δίχην ἱματίου
περιεθἀλλοντοτὴν ἁδιχκίαν χαὶ τὴν ἀσέδειαν ἑαυτῶν.
δμφαίνει Gb περιδολῆ τὸ χύχλωµα xal τὴν παντα-
χύθεν συνοχἠν * πολλαχοῦ δὲ τῶν ψαλμῶν τῷ εἴδει
τούτω κέχρηται * ὡς iv τῷ Περιδαἰἐσθωσαν
αἰσχύνην καὶ ἐγτροπήν καὶ πάλιν: Ἐνδυσά-
σθωσαν cl ἑἐνδιαδά.ἰΊοντές µε ἑἐγτροπήν ' xal
περιδα..1έσθωσαν ὡς 6ixActóa αἰσχύνγην αὑτῶ) ^
καὶ αὖθις * Εγεδύσανγτο κατάραν ὡς ἱμάτιογ, Χαν
ὅσα τοιαῦτα. "Emi δὲ τοῦ προκειµένου ῥητοῦ ὑπο-
δηλοῦται καὶ τὸ ἱἐπιδείχνυσθαι καὶ ἑναμόρύνε-
σθαι.

Ἐξε,εύσεται ὡς ἐχ στέατος ἡ ἁδιχία αὐτῶν.
Λιπαρὰ xal δαγιλἠς. Τοιοῦτον γὰρ τὸ ἀποῤῥέον ix
οτέατος ' i] στἑἐαρ χαλεῖ τῶν εὐπάθειαν xai τρυφὴν,
»έγων, Ott ἐξελεύσεται ἐκ τρυφῆς, fyouv ἀπὸ τῆς
ἄγαν τρυφῖς, παρέλκοντος τοῦ ἑπιῤῥήματος, Άντι-
χρονία δὲ τὸ ἐξεεύσεεαι, ἀντι τοῦ ἐξηλθεν' οὕτω
γὰρ Xóopayog εἶπε. Δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ, OU. µα-

eorum. Q&oniam mors, inqvit, quz eis obvenit,
abnuenda, aut respuenda non cest, veluti quse
et secundum naturam ;advenit, et nulla cum vio-
leutia.

Et firmamentum in plaga eorum. Nec ulla, inquit,
diuturnitas, aut perseverantia estin eorum plaga.
Nan etsi aliquando calamitate aliqua affliguntur,
statim tamen ab afflictione liberantur.

Vgns. 5. In laboribus hominum non sunt, et cum
hominibus non flagellabuntur. Neque sunt, ut ca-
teri hominum, in laboribus. Est etenim proprium
ac peculiare omniu:n. hominum, ut labores susti-
neant : 3t illi absque ullo labore possident bona,
et communi omnium sententia (68), eo modo non
affliguntur, quo alios ut plurimum affligi videmus.

VgRs. 6. Propterea tenuit eos superbia eorum in
finem. Omnia eis, inquit, secunda obveniunt , et
auipliori idcirco superbia detinentur.

Induti sunt injustitia. εἰ impietate sua. Adeo,
inquit, superbi sunt et teimerarii, ut impietate
atque injustítia non secus ac veste aliqua operian-
tur. Et dum indui eos dicit impictate οἱ injusiitia,
summam undique hujusmodi vitiorum amplitudi-
nem videlur significare. Hac autem loquendi
metaphora sa»penurmero alibi Prophetam usum vi-
demus, veluti quando ait : Induantur. confusione,
ei pudore 1; item : Induantur, qui calumniantur
me, confusione, et operiantur, quasi diploide pudore
suo !* 5 et rursus : Induit maledictionem, ut vesti-
mentum !*, et alia hujusmodi. [ος autem in loco
posuit pro ostentare et gloriari.

Vgns. 7, Egredietur quasi ez adipe injustitia eo-
rum. Λο si diceret : Ainpla οἱ abundans erit eoruin
iniquitas. Pinguedo etenim, quz profluit ex adipe,
copiam atque abundautiam quamdam signiflcat.
Vel. per adipem, |. indolentiam ac. delicias corum
intelligit, dicens, quod tauta corum iniquilas ex
multis provenit deliciis, atqueex multa petulantia.

!! Psal. xxxiv, 20. | Psal. cvi, 909 ?* [bid, 18,
Vario lectiones,

(68) Grace. nt mih. quidir? v dentur.

139

EUTHYMILI ZIGABENI

740

Et juxta hunc sensum abundat dictio, quasi. Et A στιγωθήσονται, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἑμαστιγώθησαν,

quod ait, egredietur, dixit pro egressa est, tempus

νοῆσσαι δυνάµεθα.

poneus pro tempore. Et ita reddidit Svmmachus. Unde et verbum flagellabuntur consequenter ex-

pones, pro fllagellati sunt.

Transierunt in. dispositionem cordis. Venerunt,
inquit, in habitum injustitis. Per dispositionem
etenim seu per habitudiuem cordis, habitum intel-
ligit ad malui.

Vgns. 8. Cogitaverunt et. locuti sunt in pravitate.
Prameditati, inquit, e& cum consideratione locuti
sunt prava. Neque enim inconsulto, aut raptim,
sed summo cum studio omnia egerunt,

Injustitiam in-excelsum locuti sunt. Hoc est ad-
versus Deum altissimum, dicentes nimirum eum
Deum nor esse. Injustitiam vero eos locutos esse
dicit, quia injustitia summa est, privare Deum
gloria, et creatis ab illo rebus eam przstare. Ille

autem loquitur injustitiam in altum, seu in excel« B

sum, qui aliquid Deo attribuit, quod divinitate
indignum sit. Appellatur etiam divinitas altitudo,
quia altius ea nihil est, aut sublimius.

Vrns. 9. Posuerunt in celum os suum, et lingua
eorum pertransiit in. terram. Per ccelum quidem
Deum intelligit, qui in ccelis habitat : per terram
vero, homines in eo commorantes, ac si diceret :
Os suum blasphemantes adversus ccelestem Deum
moverunt, et lingua eorum similiter adversus ter-
renos bomines desmviit. li etenim, quibus omnia
secunda erant, et qui incumbebant deliciis, multa
ducti temeritate, et Deum contumeliis, et homines
calumniis insectabantur. Vel propter philosophos
dictus est hic sermo, qui posuerunt in ccelum os
suum, dum ausi sunt de Deo et de divinis rebus
philosophari, et lingua eoruim pertransiit in terram,
dum terrena de Deo nugarentur. Vel aliter, a-
8trologos carpit, qui os suum posuerunt in ccelum,
dum nimis curiose astra ac stellas contemplantur,
qu: in celo sunt : el lingua eorum pertransiit in
terram, duin inanibus nugis universum complent
orbem.

Vgns. 10. ldeoó convertetur populus meus huc.
Hxc verha dieta sunt. per Prophetam ex persona
Dei. Propterea, inquit, boc est, ob praedictam
eorum iniquitatem, populus meus, ille nimirum,
qui in captivitate constitutus est, convertetur in
patriam suam. lta enim significat quod aii, conver -
tetur huc. lbi enim erat beatus David cum psalmuin
hune compoueret : in Jerusalem scilicet.

Et dies pleni invenientur in eis. Pleni, hoe est,
impleti, ad vitz? nimirum mensuram , vel pleni
operibus virtutum, Et sensus est, quod consene-
scent, vel quod placebunt Deo. Intelligi etiam pos-
sunt liac verba, ut adversus inimicos dicta sint,
quod dies eorum in eis invenientur pleni in malis,
ita ut ad eorum pravitatem nibil desit.

X&ns. 14. Et dixerunt : Quomodo novit Deus ?
Quotquot in. populo erant m»gis pusillanimes, aut

Διή.Ίθοσαν εἰς διάθεσιν’ καρδίας. 'H30ov εἰς
ἔξιν τῆς ἁδιχίας. Ἕξις γὰρ fj περί τι διάθεσις, cot
σχέσις τῆς καρδίας.

Διεγοήθησαν καὶ ἐλάίησαν ἐν πονηρίᾳ. Ἐκ
μελέτης χαὶ σχέφεως ἑλάλησαν πονηρᾶ, xai οὗ χατὰ
συναρπαγήν.

Ἀδικίαν elc τὸ ὕψιος &AdAnvar. —Elc τὸ ὄῦψος.
&vil τοῦ, χατὰ τοῦ ὑψίστου θεοῦ, λέγοντες, ὅτι οὐχ
ἔστιν οὗτος θεός. 'Aütxía γὰρ «b ἁποστερεῖν αὖ-
τὸν τῆς δόξης αὐτοῦ, χαὶ ἑτέροις ταύτην π͵.οσάπτειν.
Αδιχίαν δὲ εἰς τὸ ὕψος λαλεῖ xol πᾶς ὁ τῷ Os
προσάπτων ἀνάξια θεότητος. Ὕψος γὰρ ἡ θεότης,
ἧς οὐδὲν ὑψηλότερον.

*E0svto εἰς οὐρανὲν tó σὲόµα αὐτῶν, καὶ 5$
γὰῶσσα αὐτῶν διηΊθεν ἐπὶ τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ
οὐρανοῦ τὸν κατυικοῦντα ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ Θεὸὺν
σηµαίνει, διὰ δὲ της γῆς, τοὺέ ἐπὶ γῆς χατο:χοῦντας
ἀνθρώπους, μονονουχὶ λέγων ὅτι ἐχίνησόν χατὰ τοῦ
ἐπουρανίου θεοῦ τὸ στόµα αὐτῶν, βλασφημοῦντες
αὑτόν. xat ἡ γλῶσσα αὐτῶν ἐκινήθη πάλιν χατὰ
τῶν ἐπιγείων ἀνθρώκων. Εὐπαθοῦντες γὰρ xal σπα-
παλῶντες, ὕθριξον τὸν Θεόν * χατεχωµῴδουν δὲ xai
διέδαλλον πάντας τοὺς ἀνθρώπους ἢ διὰ τοὺς ἐν
αὐτοῖς φιλοσόφους ὁ λόγος ὅτι ἔθεντο si; οὑρανὸν
τὸ στόµα αὐτῶν, φιλοσοφῆσαι περὶ θείων κχαὶ τοῦ
Θείου βουλόμενοι,. Ἡ δὲ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐτλ
τῆς γῆς, Υεώδη καὶ ἀνθρώπινα περὶ θεοῦ φλυαρή-
caca * Ἡ xat διὰ τοὺς ἓν ἐχείνοις ἁστρολόχους τὸ
ῥητόν : ὅτι ἔθεντο εἰς οὑρανὸν τὸ στόµα αὑτῶ»,
περὶ τῶν iv οὐρανοῖς ἁστέρω» μετεωρολογοῦντες,
χαὶ ἡ γλῶσσα αὑτῶν διηλθεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἅμπιμ -
πλῶσα πᾶσαν ες ληρωδίας αὐτῶν.

Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει ὁ Aadc µου ἐνταῦδα.
Τουτὶ τὸ ῥητὸν ὡς ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ τέθει-
xtv ὁ ΗἩοοφήτης * ὅτι διὰ τοῦτο, εἴτουν διὰ τὴν
ῥηθεῖσαν καχίαν τῶν ἐχθρῶν ἐπιστρέφει ὁ ἓν αἰχμα-
λωσίᾳ λαός pou ἐπὶ ctv ἑαντοῦ πατρίδα thv Ἰου-
δαίαν. Ταύτην γὰρ δηλοῖ τὸ, ἐγταῦθα * àv ταύτῃ

D γὰρ àv ὁ Δαθὶδ, ἔγραφε τὸν φαλμόν.

Καὶ ἡμέραι π.λήρεις εὑρεθήσονται ἐν αὐτοῖς
Πεπληρωμέναι ὅσον εἰς µέτρον ζωῆς, f) ὅσον εἰς
ἀρετήν. Λέγει δὲ ὅτι γηράσουσιν, ?] ὅτι εὐαρεστήσουσι
τῷ θεῷ. Νοεῖται δὲ xol κατὰ τῶν ἐχθρῶν, τὸ
ῥητὸν, ὅτι εὑρεθήσονται ἓν αὐτοῖς αἱ ἡμέραι αὐτῶν,
πλήρεις εἰς καχίαν, ὡς μηδὲν el; πονηρίαν ἓν-
δεῖν.

Kal εἶπον ' Πῶς ἔγχω ὁ θεός; Όσοι τοῦ X25»
μιχροφυχότεραι, καὶ ἀξυνετώτεροι βλέποντὲς, 13:7

τε .

LOMMENT. 1N PSALMOS.

742

qov- T'à; Έγνω tavza ὁ Otbs, xai ἠνέσχετο; "Όντως À minus prudentes, tanta cernentes facinora (quania

οὐχ ἔγνω.

Kal sl ἔστι γγῶσις ἐν τῷ Ὑψίστφ. Συνεξαχού-
εται τὸ , ἐζήτησαν. Γνῶσις δὲ, dj τῶν οὕτω γινο-
μόνωνε |

Ἰδοὺ οὗτοι ἁμαρτωλοὶ εὐθηγοῦντες εἰς τὸν
αἰώνα κατέσχον π.]Ώούτου. Οὕτω δὲ λα)ιζόμενοι,
ἔλεγον * Ἱδοὺ ὅτι οἱ Βαθυλώνιοι ἁμαρτωλοί eiat, καὶ
ὅμως εὐθηνοῦντας εἰς τὸν αἰῶνα , ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ
πολὺν χρόνον. "Όμοια δὲ τῷ παρόντι ῥητῷ xai Ἱε-
ῥεµίας ἐφθέγξατο, πρὸς θεὸν εἰπών * Τί ὅτι ὁδὸς
ἀσεδῶν εὑοδοῦται; εὐθήνησαν πάντες οἱ ἀὐε-
τοῦντες ἀθετήματα ; ἐφύτευσας αὐτοὺς, xul
ἑῤῥιζώθησαν.

Καὶ εἶπα ' "Apa µαταίως ἑδικαίωσατὴν καρδίαν
µου; Αλλὰ χαὶ αὖ-ὸς ὁ µεγαλοψυχότερος χαὶ συν-
ετώτερος ἐσα)εύθην τοῖς ἐμαυτοῦ λογισμοῖς ' καὶ
εἶπον iv ἐμαυτῷ' "Apa διακενῆς δικαίαν ἑποίησα
τὴν καρδίαν µου, χαθαρίσας αὐτὴν ἀπὸ πάσης àbi-
xia; ; '

Kal ἑνιγάμην ἐν ἀθώοις τὰς χεῖράς µου. Καὶ
εἶπου πάλιν * "Apa διαχενῆς ἓν ἀθώοις ἑνιψάμην τὰς
χεῖράς µου; Τί δὲ τοῦτο σηµαίνει, προείρηται ἓν
τῷ χε’ φαλμῷ. Απὺ χοινοῦ δὲ ληπτέον ὁμοίως τὸ,
καὶ εἶπον ' Ἆρα διαχενῆης, ἐπὶ τῶν ἕξης δύο ῥη”
τῶν * ἑπαπορητικῶς γὰρ καὶ ταῦτα ἀναγνωστέον.

Καὶ ἐγενόμη» μµεμαστιγωμέγος ÓAny τὴ ἡμέ-
pav. Μεμαστιχωμένος νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ, καὶ
ταῖς τοιαύταις δι ἀρετὴν χαχοπαθείαι; χαθ᾽ ἑχάστην
ἡμέραν.

Kul d ÉAerxóc µου εἰς τὰς πρωΐας. Ὁ ἔλεγχός
µου, ὁ παρ) ἐμοῦ χατὰ πρωῖ mposqepópuvos *
Ίλεγχον γὰρ ἑμαυτὸν ὡς προσχεχρουχύτα θεῷ, xal
ἀναξίως πολιτευόµενον.

El ὅλεγον, Διηγήσομαι οὕτως: Pob τῇ }εγεᾷ
τῶν υἱῶν σου ἠσυγθέτηχα. El ἔλεγον ἐν pavit
ὅτι ἐξείπω xal τοῖς ἄλλοις, οὕτως ὡς αὐτὸς ἑνόησα *
ὅτι "Apa µαταίως ἑδιχαίωσα τὴν καρδίαν µου; xal
τὰ ἑξῆς ΄ Ἰδοὺ λοιπὸν ἀσύνθετα ἑλογιζόμην τῷ λαῷ
εἴτουν ἀσύνθετα καὶ ἁπαράδεχτα * γενεὰ γὰρ νὶῶν
τοῦ θεοὺ ὁ Ἱσραηλίτης λαός * οὕτω γὰρ xai ὁ θεὸς
τοῦτον ὠνόμασεν Υἱὸς πρωτόεοκός µου Ἱσραή- *
xai* Υοὺς ἐγένγησα xal ὕγψωσα. Καὶ ἄλλως
γὰρ νἱοὶ Θεοῦ οἱ δημιουργὸν αὐτὸν ὙΥινώσκχοντες,
χαὶ φυλάσσοντες τὰς ἱντολὰς αὐτοῦ. Τινὰ δὲ τῶν
ἀντιγράφων (69) ἠσυνθέτηκας Ὑράφουσιν. vost-
ται δὲ χαὶ οὕτως ὁ μὲν πρῶτος στίχος, ὡς ἡρμη-
νεύσαμεν, ὁ δεύτερος δὲ ὅτι Λοιπὸ», ὅσον ἐπὶ τῇ
τοιαύτῃ µου διηγήσει, παρέδης τὰς συνθήχας ἐν τῷ

* Jerein. xii, 2. '* Exod. iv, 232. ** 152. 9,

barbari illi committere audebant adversus viros
illos sanctos ) dicebant : Quomodo novit Deus hac?
ct quomodo tolerat? Vere hxc Deus non novit.

Et si esl scientia. in Altissimo, Subaudiendum est
verbum ezquisiverunt. .Scientiam autem eorum
dicit, qu: adversus eos facta fuerant.

VgRs. 12. Ecce hi peccatores εἰ abundantes , in
seculum possederunt divitias, lta enim consideran-
Les intra se dicebant : Ecce quod hi Babylonii pec-
catores sunt, et tamen in praesenti saeculo abundant,
οἱ divitias possident. Vel, Possederunt in sgculum,
pro, diu et longo tempore. llujusmodi etiam verba
a Jjeremia propheta ad Deum dicuntur . Quare,
inquit, via impiorum prosperatur ? abundarunt omues,
qui reprobant reprobationes ? plantasti eos, εἰ radi-
cem miserunt '*.

Vgnas. 15. Et dixi : Numquid in vanum justificavi
cor meum? Ego,inquil, qui aliquanto inajores
auimi ac prudentiae vires me habere confido, flu-
ctuavi cogitationibus meis, et dixi : Nunquid fru-
stra cor meum ab ownni injastitia emundavi , et
justum esse elfeci ?

Et lavi in innocentibus manus meas. Et dixi :
Nunquid incassum lavi manus meas inter innocen-
tes viros ? Quid autem sibi velint hxc verba , disi-
mus in psalmo xxv. À communi autem sensu tam
hic, quam in duobus sequentibus versiculis , sub-
intelligendum est : Nunquid in vanun? Nam et
lizec verba dubitative legenda sunt.

VERS. 14. Et flagellatus fui tota die. Jejunio ni-
mirum , et vigiliis et aliis hujuscemodi afflictio-
nibus, quas assidue sectanda virtutis gratia sus-
tineo, '

Et reprehensio mea. in. matutinis, Reprehensio
mea, quam ego tihi ipsi adveniente mane affero.
Reprehendere etenim soleo me ipsum, quod in prz-
teritum Deo restiterim, quodque vitam ac conuver-
sationem eo dignam non exhibuerim.

Vgns. 15. Si dicebam, Narrabo sic, ecce generatio-
nem filiorum tuorum reprobavi. Si in me ipso , in-
quit, dicebam, quod aliisita essem dicturus, quem-
admodum cogitavi, quod scilicet in vanum justi-
ficavi cor meum, et reliqua, ecce quod reprobavi

D generationem flliorum tuorum, seu (ut propius

poscit Graeca dictio Ἰσυνθέτηκα) ecce quod in-
composita, hoc est, nou utilia, et non grata cogi-
tavi populo tuo: per generationem enim filiorum
Dei, populus intelligitur Israeliticus. Ita enim Deus
ipse eum alibi appellavit, dicens : Filius meus pri-
mogenitus Israel **. ltem alio in loco : Filios genui,
et exaltavi **. Vel aliter filii Dei sunt , qui Creato-
rem euin agnoscunt , et. illius observant mandata,
Quedam autem exemplaria, non ἠσυνθάτηχα , ha-

V^ri& lectiones.

(69) Superius interpres posuit, quod Crv»e in
finem rejicitur. Ad verbum. Potest autem. in;elligi
eliam lioc modo : Primus quidem versiculus, ut expo-

suimus ; aller vero : Éx hac narrattone. mea rupisse
videris, eic. Verbum enim ἀσυνθετὼ significat etiam

pactis non stare.

713 EUTHYMH ZIGADENI 14
bert in prima persona, sed ἠσυνθέτηχας. Et quo- A παρόντι λαῷ σου, τὰς πρὸς τὸν Αθραὰμ xaY τοὺς

niam Greca hzc dictio non tam reprobare sigui-
ficat, aut incomposita scu inutilia cogitare, ut di-
ximus, sed etiam passionibus ac promissis non
stare, consequenter alia fieri potest. hujus versiculi

προγόνους ἡμῶν, περὶ τῆς Yng τῆς ἐπαγγελίας xal
τοῦ γένους ἡμῶν * τὰς περὶ τοῦ βεδαίως ἡμᾶς ταύ-
την οἰχεῖν, Καὶ μεγάλους ἔσεσθαι ' ἀσυνθετῶ γὰρ
λέγεται xal τὸ, Παραθαίνω τὰς συνθήχας.

lectio, videlicet : ecce quod generationi filiorum tuorum pacta rupisti, Et tunc expone: Si in me
05ο dicebam, me ila aliis esse dicturum, quod scilicet frustra justiflcavi cor meuin , etc. , ut — supia
eXposuimus : ecce quod juxta banc narrationem meam huic populo tuo rupisse videris ea f[f«dera
qua» olim cum Abraham, et. primogenitoribus nostris pepigeras, deterra scilicel promissionis, οἱ ce

generatione nostra, et quod perpetuo hanc terram essemus possessuri.

Vgns. 45. Existimavi, quod cognoscerem, Speravi,
inquit, scire me posse , et cognoscere id de quo
dubitabam.

Labor eit coram me. Verum hoc, ut id scili»
cet coznoscam de quo dubitavi , laborem non mo-
dicum secum habere videtur. Difficillimum enim
est, ut coguoscatur.

Vens. 17. Donec intrem in sanctuarium. Dei.
Labor vero iste eousque mihi erit, donec ingressus
fuero in templum Jerusalem, ubi populus sanctifl-
cari solet. Antiqua euim hereditate ac solita felici-
tate recuperata, cognoscam, quod non- frustra ju-
stilicavi cor meum.

Et intelligant in^ novissima eorum. Verba hzc ma-
nifestam continent prophetiam. Przdicit enim se
bujusmodi delinquentium finem perspecturum esse.
De Babylouiis autem sermo est, quorum felicitas
et imperium finem habitura erant : quemadmodum
etiant postea factum est. Nam Cyrus Persarum rex
devictos illos perpetuze tradidit servituti : et Israe-
Iiticum populum, quem captivum reperit in Baby-
lone, ín patriam restituit. Juxta anagogen, per
sanctuarium Dei , futurum intelligimus judicium.
lu quo unicuique Deus condigna retribuet , pro
meritis. Verbum | enim. Graecum , ἁγιάζω, (quo
passiin omnes interpretantur sanctifico , unde

Kal ὑπέλαθον τοῦ γνῶναι. Καὶ Άλτισα γνῶναὶ
τὸ ἀπορούμενόν pot* παρέλχει γὰρ τὸ τοῦ.

Κόπος ἐστὶν ἑγώπιόν µου. Αλλ', ὡς Eos, τοῦτο
δηλαδὴ τὸ γνῶναι τὸ ἀπορούμενον, πόνος πολὺς ἐστι

DB ἐμοὶ, χὰὶ χαλεπὸν εἰς διάγνωαιν.

"Eac οὗ εἰσέ.θω slc τὸ ἁγιασεήριον tob θεοῖ.,
Κόπος μού ἐστιν, ἕως οὗ εἰσέλθω εἰς τὸν ναὸν τῆς
Ἱερουσαλὴμ, ἐν ᾧ ἁγιάζεται ὁ λαός. Τό-ε γὰρ τὴν
προτέραν εὐχληρίαν ἀπολαδὼν, γνώσοµαι ὅτι οὗ
µάτην ἐδικαίωσα thv χαρδίαν µου, xal τὰ ἑξῆς,

Καὶ συνῶ sic τὰ ἔσχατα αὐτῶν. Προφττεία
τοῦτο σαφἠς ᾽ λέγει Υὰρ ὅτι "Όντως αυνῄσω xol
γνώσομαι ἓν τοῖς τέλεσιν αὐτῶν * φημ) δὲ τῶν ἆμαρ.
τωλῶν Βαθυλωνίων, ὅταν τέλος αὐτοῖς ἐπέλθῃ καὶ
τῆς πολιτείας xal τῆς εὐημερίας. Κῦρος yàp χυή-
/σας αὐτοὺς, τὸν μὲν Ἱσραηλίτην λαὸν ἀποχατέστη”
σεν εἰς Ἱεροσόλυμα ' τούτους δὲ δουλεία παντελεῖ
χαθυπἠγαγεν. ᾿Αναγωγικῶς δὲ ἁγιαστήριον τοῦ
θιοῦ ἡ μέλλουσα χρίσις, fj ἀφορίζουσα ἑχάστῳ τὰ
πρὸς ἀξίαν. ᾽Αγιάζω γὰρ τὸ ἀφορίζω. Τότε Tàp
ἀκριθῶς µανθάνουσιν οἱ µικρόψυχοι, ὁποῖον μὲν ἡ
ἀρετὴ, ὁποῖον δὲ ἡ καχία.
ἁγιαστήριον, sancitarium ) persepe etiam idem

significare invenitur, quod determino (non mirum igitur οἱ ἁγιαστήριον pro judicio accipitur , cum i^
e» omnium hominum przmia, aut. supplicia determinanda sint) ; tine igitur vel ipsi etiam pusil'a.
nimes intelligent, quidnam prosit virtus, et obsit vitium.

Vgns. 48. Verumtamen propter. dolos, posuisti eis
mala. (Ob eorum nimirum dolos. ) Mavifestius ex
hoc loco Babyloniorum destructionem przedicit.
Superflua tamen esse videtur dictio illa, verumta-
men, quemadmodum juxta Deoraicum idioma sz-
penumero alibi invenitur. Symmachus pro verum-
tamen , vere dixit, et parasti, pro, posuisti.

Deiecisti eos dum elerarentur. Cum in altum jam
elevati essent, divitiisque et omni felicitatis genere
sublimati, tu eos rursus confregisti.

Quomodo [acti sunt in. desolationem subito 2 Eo-
rum destructionem pravidens Propheta, tam re-
pentinam mutationem admiratur.

Vgns. 19. Defecerunt, perierunt, propter iniqui-
tatem suam. Verbum perierunt, ad majorem decla-
rationem positum est verbi defecerunt, ldem eniin
lic. significant. Hac autem repetitione Propheta
, Summum quoddam gsudium atque — alacritatem
demonstrat,

Π.1ἣν διὰ τὰς δο.ιότητας ἔθου αὐτοῖς κακά
Ἐντεῦθεν φανερώτερον προφητεύει τὸν ὄλεθρον τῶν
Βαδυλωνίων. Περιττὺν δὲ δοχεῖ τὸ xiv, χαθ'
Ἑδραϊχὸν ἰδίωμα. Ὁ δὲ Xóppayog ἀντὶ τοῦ, 2.4",
ὄντως εἶπεν. "Εθου δὲ, àv τοῦ, ἡτοίμασας.

i

Κατέαδες αὐτους ἐν εῷ ἐαπρθῆναι. Ἐπαρθέν-
τας πλούτῳ xal πάσῃ εὐημερίᾳ πάλιν κατέῤῥανα»,

Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα; Προδὼν
τὴν καταστροφὴν αὐτῶν, ἀποθαυμάγει τὸ αἰφνίδ.ον
τῆς µεταθολῆς * ἐξάπινα γὰρ τὸ αἰφνίδιον gr al^
νει.

Ἐξέλιπον, ἁπώλοντο διὰ τὴν droyíar aito.
Τὸ ἐξέλιπον ἐφερμηνευτιχὸν τοῦ ἁπώλυγτο' f] ταν”
τὸν xal ἄμφω σημαίνοντα, χαρᾶς ἐπίτασιν ἐμφαί-
νουσι, τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ὀνόματος.

745

Ὡσεὶ ἐύπγιογΥ ἐξεγειρομένου. Τὰ xax! αὐτοὺς
δηλρνότι. Καθάπερ γὰρ ἐνύπνιόν τις ἰδὼν ἐράσμιον,
ἑξεγειοόμενος ἀθυμεῖ, ὡς διαχενῆς ἀπολαύσας, οὕτω
καὶ Βαθυλώνιοι παραδραμούσης τῆς εὐημερίας αὖ-
τῶν, µάτην εὐπραγῆσαι δύξουσι. Τοιαύτη γὰρ t$) àv-
θρωπίνη τρυφὴ ὀνείροις ἑοιχυῖα, διὰ τὸ ἀθέθαιον xat
τὴν ταχεῖαθ µεταδ)λήν.

COMMENT. IN PSALMOS.

146

Vens. 20. Quasi somnium exsurgentis, Aliquid
subintelligendum est, verbi gratia , Babyloniorum
felicitas. Ac si diceret, quod quemadmo:lum is
qui per somnum gratum quid videt, ac delectabile,
statim contristatur, cum a somno exsurgit, quasi
jnani delectatione detentus sit, ita etiam Dahylonii
decursa eorum felicitate, inanem plorabuni 5e

habuisse forlunam. Hujuscemodi euim sunt humanz omnes delectationes, somniis similes, ob ear:m
nimirum instabilitatem, et frequentissimas mutationes.

Κύριε, ἐν τῇ πὀ.Ίεισου τὴν εἰκόνα αὐτῶν é£ov-
δεγώσεις. Διὰ τὴν πόλιν σου Ἱερουσαλὴμ, τὴν
εὐημερίαν ἁἀτιμάσεις. Eixóva γὰρ τῆν εὐημερίαν
αὐτῶν ἐχάλεσε, διὰ τὸ μὴ χυρίως εἶναι ὅ δοχεῖ, ἀλλὰ
µιμεῖσθα, µόνον’ ἐπεὶ καὶ εἰχὼν παρὰ τὸ ἑοιχέναι.
E:n δ ἂν πόλις xa ἡ πολιτεία τοῦ λαοῦ ' f$ καὶ ἡ
ἄνω Ἱερουσαλήμ.

"Oct ἐξεχαύθη ἡ καρδία µου. Τῷ πυρὶ τοῦ θυ-
μοῦ, εἴτουν τῷ ζήλῳ; ἔφη γὰρ ἐν πρροιμίῳ τοῦ
παρόντος ψφαλμοῦ, Ὅτι ἑζή.Ίωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις,
εἱρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν. Ἐκεϊῖνα γοῦν αὖθις
ἐπαναλαμθάνει.

Καὶ οἱ vegpol µου ἡ»].οιώθησαν. Thy. ἐπιθυ-
μίαν διὰ τῶν νεφρῶν αἰνίττεται' χαθὼς προλαδόν-
τες εἰρῆχαμεν tv ἄλλοις. Πρότερον γὰρ ἐπιθυμιῶν
τῶν ὄντως ἀγαθῶν, ὕστερον καὶ τῶν δοχούντων ἐπε-
θύμησα, φησὶ, ζηλώσας τοὺς ἐχθρούς.

Κὰἀγὼ ἑξουδενώμενος, καὶ οὐκ ἔγγων. Τουτὶ τὸ

ῥητὺν xui τὰ ἐξήν μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἁρμόζουσιν. C

Ἐξουδενωμένος μην, φησὶν, εἴτουν ἀπεῤῥιμαένος
ἀπ) σοῦ τότε διὰ τὰς ἁμαρτίας µου ' xal διὰ τοῦτο
οὐχ ἔγνων τὸ ἀπορούμενόν pot, μὴ ἔχων τὸν ἀπὸ σοῦ
Φφωτισμόν. Ὁ δὲ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ Εξουδενωμέ-
γος, Αγεπιστήµιων ἤμη», εἶπεν.

Κτηκώδης ἐ]ενήθην παρὰ col. Λοιπὸν, &vón-
τος ἐγενόμην σοι, τουτέστιν, οὐχ ἔτι περιεργά-
σοµαι τὰ χρίμµατά σου * ἀλλὰ δίχην χτήνους ἆπολυ-
πραγµόνως ἕψομαι τοῖς σοῖς βουλήμασι. Διέγνων
Υὰρ ὅτι πάντα μετὰ χρίσεως οἰχονομεῖς. Ἐπαινετὴ
fj παρὰ τῷ θεῷ αὕτη κτηνωδία * διαθεθληµένη δὲ f)
παρὰ τοῦ δαίµονος, ὡς τὸ, Παρασυγεδ.1ήθη τοῖς
ατήνεσι τοῖς ἀγοήτοις, καὶ ὡὠμοιώθη αὐτοῖς.

Βοπιϊπε, in civitate (ua imaginem eorum ad nihi -
lum rediges. Propter civitatem tuam Jerusalem
eorum felicitatem reprobabis : quam ideo imagi-
nem appellavit, quia humana felicitas, vera felici-
tas non est, tametsi esse videatur : sed ut imago,
aut umbra, imitatur tantum felicitatem. Per civi-
tatem autem hoec ín loco, intelligere potes populi
civitatem, vel ipsam supernam Jerusalem.

γεῃς. 91. Quia inflammarum esi cor meum. Ar-
denti scilicet quodam zelo : quod etiam in initio
psalmi dixit : Quia zelavi super iniquos, pacem pec-
catorum videns. Eximdem enim hic repetit senten-.
tiam.

ΕΙ renes mei commultati sunt. Per renes concu-
piscentiam intelligit, ut etiam alibi diximus. An-
tea, inquit, ea concupivi qux erant bona, postmo-
dum vero non eadem amplius, qua bona crant
optavi, sed qux esse videbantur bona: quando
scilicet inimicorum pacem zelavi.

Et ego neglectus sum, el non cognoti. Ilic versicu-
lus, et reliqua, qu: sequuntur, tempus respiciunt
post reditum e captivitate. Negleetus exsim, inquit,
projectus sum a te nunc propter peccata mea, at-
que ideo illuminatione tua privatus, id non co-
gnovi, de quo dubitaveram. Symmachus pro, Ne-
glectus, dixit, Indoctus eram.

Vgns. 92. Ut jumentum [actus sum. apud tc.
Ego, inquit, in preteritum insipiems tecum fui,
verum deinceps judicia tua. (70) curiose amplius
non investigabo, sed jumeunti instar, omissa omni
curiositate, tuam sequar voluntatem, cognovi etenim
quod summa cum ratione ac judicio, omnia ad-
ministras. Laudabile est autem, ut apud Deum nos
ipsos existimemus, ut jumenta, tametsi contra,

criminosum sit, ut jumentum haberi, apud dz:monem, ut alibi vidimus (in psalmo xrvmn, ibi s
Homo cum in honore esset) comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis "1.
Κάγὼ διὰ xavtóc μετὰ σοῦ. Συνεξακούεται τὸ, D — Et. ego semper. tecum. Subintelligitur, verbum,

"Ecogut, σὲ ἐννοῶν ἀεὶ, χαὶ τὰ σὰ λαλῶν, χαὶ οὐδέ-
ποτε τῆς 07; µνήµης ἀφιστάμενος.

Ἐχράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς µου. Χει-
ραγωγοῦ δίκην, ἑπβλάδου τῆς χειρός µου, καὶ ἑξή-
Υαγές µε τῆς γῆς τῶν Βαθυλωνίων xai τῆς δουλείας
αὐτῶν. Ἡ xa τῆς δεξιᾶς χειρὺὸς, τὴν δεξιὰν πρᾶξιν
ὑποσημαίνει, ὅτι ταύτης λαθόµενος ἐξήγαγές µε.

Ετο» ἰο nimirum semper cogitans, et loquens, qua
tua sunt, atque a tui memoria nunquam rece-
dens.

VEns. 22. Tenuisti manum dexteram meam. Tv,
inquit, optimi ductoris instar, inanum meam ap-
prehendisti, et de terra, ac servitute Babyloniorum
me eduxisti ; vellper dexteram manum, melicres ac
laudabiliores actiones significat, quibus tu, inquit,

eduxisti me, benigno nimirum animo eas suscipiens,

11 Psal, τιν, 91.

γαγ159 lectiones.

(70) Aut non satis assecutus est, aut non satís
fideliter reddidit auctoris sensum. Grace sic : go

PaATRnOL. GR. CXXVIII.

deinceys insipieus fui (pro 'ero) tecum : hoc est ju-
dicia tua, etc

21.

111 . EUTHYMII ZIGABENI

"AS

Et in consilio tuo. deduzisti me. Et consilium A — Kal ἐν τῇ govAmà cov ἑξήγαγές µε. Καὶ ὑπέθου

mihi subministrasti, quo duce per tot gentium
regiones in patriam deductus sum.

Et cum gloria suscepisti me. Et honoratum mihi
in civilatem tuam introitum donasti; is enim populi
reditus in patriam, celeberrimus apud omnes ef-
fectus εδι. Regia etenim edicta, quai pro populi
reditu a Cyro emanarunt, ad universas orbis na-
tiones dirigebantur.

Vgns, 24. Quid enira «5t mihi in celo, et a te quid
volui super terram? Hc. verba quidam ita intel»
ligunt, ut a Deo ad humanam naturam dicta sint :
Quid mihi, inquit, aliud in ccelo est, ab augelis,
nisi cultus, adoratio, atque obedicn:ia ? Et a te quid-
nam aliud volui in terra quam ut eadem mihi

pot βουλὴν, δι ἧς ὡδηχήθην βαδίζων διὰ τῶν ἐθνῶν.

Καὶ μετὰ δόξης προσε.Ίάδου qa. Καὶ περιφᾳνῆ
pot τὴν εἰς τὴν σἣν πόλιν εἴσοδον Eyaplow * πᾶσε
γὰρ ἀκουστὴ y£yovev fj ἐπάνοδος. Καὶ βασιλικὰ
διατάγματα περὶ ταύτης πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ὁ Κῦρος
ἐξαπέστειλεν.

ΤΙ γάρ nov ὑπάρχει ἐν τῷ οὗρανῷ, καὶ παρὰ
coU cl ἠθέησα ἐπὶ τῆς γῆς; Τοῦτό τινες ὡς ἀπὸ
τοῦ θεοῦ ῥηθὲν νενοήχασι, λέγοντος πρὸς τὸν ἄνθρω-
πον * Τί pot ἕτερον Ev τῷ οὑρανῷ παρὰ τῶν ἁγγέ-
λων 1] µόνον λατρεία xaY ὑπαχοή ; xal παρὰ σοῦ τί
ἕτερον ἠθέλησα ἐπὶ τῆς γῆς * ταῦτα µόνον; Καὶ

prastares, qu: ab angelis mihi sunt in ccelo ? Yel D ἄλλως * Τί ἕτερόν pot περισπούδαστον ἓν τῷ οὐρανῷ

aliter : Quid mihi in eco aliud cure est, quam
tu ipsanatura humana ? Et a te quidnam 2aliud volui
in terra, quam utilitatem, et commodum tuum ? Et
ad hunc sensum Aquila interpretatur. Verum, ut
in universum dicam , sepenumero apud Prophe-
tas defectivos quosdam reperimus sermones. Ob
Mebraica: etenim linguz* angustiam, a qua vetus
testamentum in Grzcam linguam translatum οί.
ac claram siguilicationem reddere.

Vgns. 95. De[ecit cor meum, et caro mea. Con-
sumptum est cor meum. Igne etenim quodam ac
desiderio tui extabuit, et caro mea idem etiam
passa est, dum corpus multis in doloribus, atquc
angustiis versatur.

Deus cordis mei. Circumlocutione utitur, ac si
diceret : O Deus meus. Verba autem h:ec deside-
rio, atque affectu plena sunt.

E: pars mea, Deus meus, in seculum. 0 Deus,
inquit, qui es pars mea, id est, sors, seu lizredi-
tis mea: vel quem divitiarum ac thesauri semper
loco habui.

VERs. 26. Quoniam ecce qui elongant se a. te per-
vant, Peccatores elongari dicuntur a Deo non loco,
sed conversatione : quemadmodum contra ille
appropinquari Deo dicitur, qui virtutes sectatur.
]ta enim peccata. divinum conspectum refugiunt,
ut tenebre. lucem : et quantum quis elongatur a
Deo, tantum perditioni appropinquat. Di^tio au-
iem, Quoniam, hoc in loce confirmat ; idem enim

significat, quod Vere. Perire etiam hie posuit pro D

decidere a salute.

Disperdidisti omnes qui fornicantur a te. Per
fornicationem a Deo hic rebellionem, atque absces-
sum ab eo intelligit, seu idololatriam atque omnem
alium dzemonum cultum, quemadmodum alibi apud
Jeremiam babetur : Profecta es, inquit, in. omnem
montem altugi, et sub quocunque ligno nemoroso, el
fornicvata esillic!* ; et rursus : Ft fornicata es. li-
gnum et lapidem "?, pro eo quod cst : Adorasti

15 Jerem. r 6. !'*hlhbid. 9.

εἰ μὴ 60 ; xa παρὰ σοῦ τί ἕτερον ἐζήτησα ἐπὶ τῆς
γῆς εἰ μὴ σὲ xol τὴν σἣν βοήθειαν; Ταύτην γὰρ
τὴν ἔννοιαν 6 ᾽Αχύλας ἐξέδωχε. Καθόλου δὲ εἰπεῖν,
ἑλλιπῶς πολλάκις ἔχει τὰ ῥητὰ διὰ τὸ στενὸν τῆς
'E6patbo; διαλέκτου, ἀφ' fc ἐξελληνίσθησαν χατὰ
µόνην τὴν σηµασίαν ἑκάστης λέξεως μὴ δεξάµενα
πλατυσμόν.

inpossibile fuit paribus dictionibus amplam zque

Ἐξόαιπεν ἡ καρδία µου. Ἐδαπανήθη f καρδία
pou πάλιν, τὸ αὐτὸ πἐπονθεν (103), ἀποστρεφομένη
τὴν εὐπάθειαν xal πυχνῶς ταλαιπωρουμένη.

'O θεὸς τῆς καρδίας µου. Περιφραστικῶς ἀντὶ
τοῦ Ὁ θεός µου. Ἐμφαντικὸν δὲ πόθου xat διαθέ-
σεως τὸ ῥητόν.

Kal ἡ u&plc µου ὁ θεὸς elc τὸν αἰῶνα. Καὶ αἳ-
θις, "Q θεὸς, ὃς cl ἡ µερίς µου, εἴτουν ὁ χλῆρος
καὶ ὁ πλοῦτός µου πάντοτε.

"Οτι ἰδοὺ οἱ μακρύγογτες ἑαυτοὺς ἀπὸ co)
ἁπολοῦνται. Μαχρύνεταί τις ἀπὸ Θεοῦ οὗ tóm,
ἀλλὰ σχέσει διὰ τῆς ἁμαρτίας ' ὥσπερ τοὺναντίον
ἐγγίξει διὰ τῆς ἀρετῆς. Ἡ γὰρ ἁμαρτία φεύγει ἀπὸ
θεοῦ, ὡς σχότος ἀπὸ φωτός * ὅσον δὲ μακρύνει τις
ἀπὸ θεοῦ, τοσοῦτον ἐγγίζει τῇ ἀπωλείᾳ. Τὸ δὲ "Ort,
βεδαιωτιχὸν, ἀντὶ τοῦ "Όντως * ἀπώλειαν δὲ λέγει
τὴν ἔκπτωσιν τῆς σωτηρίας.

᾿Εξω-άόθρευσας πάντα τὸν ποργεύοντα ἀπὸ
cov. Πορνείαν ἀπὺ Θεοῦ χαλεῖ τὴν àmoatacíav,
xa εἰδωλολατρείαν χαὶ θεραπείαν ἄλλην τοῦ δαί-
μονος, χαθάπερ xai διὰ Ἱερεμίου φησὶν ὁ θεός *
ἙἘπορεύθδη ἐπὶ πᾶν 6poc ὑψη.ὸν, καὶ ὑποκάτω
παντὸς ξύὐ.ου ἁ Ίσώδους καὶ ἐπόρνευσεν ἐκεῖ.
Καὶ πάλιν’ Kal ἐμοίχευσε τὸ ξύ.1ον' καὶ cóv .1θον"
ἀντὶ Ἑλάτρευσεν. Καὶ d Ἐχχλησία γὰρ νύμφη

Varie lectiones.

-

(703) Phrasis manca, ut. videtur, Legerit interpres, xol τὸ αὐτὸ πεπόνθεν ἡ σάρξ µου.

749

COMMENT. IN PSALMOS.

750

6:00 ὀνομάζεται, αυνημμµένη τούτῳ διὰ πίστεως, A lignum, et lapidem. Ecclesia etenim sponsa Cbristi

xai τῆς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ φυλαχῆς.

Εμοὶ δὲ τὸ προσχουλᾶσθαι τῷ 8&9 ἁἀγαθόν
ἐστι. Τὸ συνάπτεσθαι νύμφης δίχην, xaX µηδέποτε
αὐτοῦ χωρίζεσθαι.

Τίθεσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ tty ἑλπίδα µου. Ἔτι δὲ xat
τὸ, Τίθεσθαι ἐπὶ Κύριον τὴν ἑλπίδα µου (71). Ἰδοὺ
γαρ ἐλπίσα; ἐπὶ αὐτὸν, οὐχ ἀἁπέτωχον. Διὸ xal ἀγαθόν
pot τὸ τοιοῦτον, δἴτουν ὠφέλιμον χαὶ χρὴσιμον.

Tov ἐξαγγεῖλαί /ις xádcac τὰς αἰγέσεις σου ἐν
ταῖς πύ.αις τῆς θυγατρὸς Σιών. Ὥστε σχεπα-
σθέντα µε διηγἠήσασθαι τὰς αἰνέσεις σου, εἴτουν τὰ
θαυμάσιά σου, τὰ ἀξιεπαίνετα. "H xal ἄλλως. "oce
ἐχθέσθαι γραφῆ τὰς ὀφειλομένας σοι αἰνέσεις ^. πά-
σας δὲ εἶπε διότι τοσαῦταί εἰσιν, ὅσαι xal αἱ δυνά-
µεις τοῦ θεοῦ * ὀξαιγγεῖ lar δὲ ταύτας ἐν ταῖς πύ-

dicitur, eique per fi:lem et oer mandatorum obser-
vationem est conjuneta.

VgRs. 27. Mihi auem adherere Deo bonum est.
lu sponsz nimirum morem Deo conjungi, et nun.
quain ab eo separari.

Ponere in. Domino spem meam. Nunquam enim

concepta spe frustratus suth, quoties in eo speravi.

Bonum igitur atque utile est, ita facere.

VERS. 28. Ut annuntiem omnes laudationes (Μαξ
in portis filie Sion. Ut tua securus protecticne,
narrem mirabilia omnia , qux fecisti laude digna.
Vel alias : Ut scriptis meis laudes eas exponas,
qua tibi debentur. Omnes autem ideo, dixit, quo-
niam Dei Jaudes tot sunt, quot ejus potentiz ; ut
annuniiem autem eas in portis Sion, id est in

Aaic τῆς Σιὼν, τοι τῆς Ἱερουσαλὴμ. Διώνυμος Yàp B portis Jerusalem. Duplici enim nomine appellata

ἡ πόλις αὕτη, οὐ µόνον Ἱερουσαλὴμ, ἀλλὰ xal Σιὼν
ἀπὸ τοῦ γειτνιάζοντος ὄρους προσονοµαζοµένη. θυγά-
τηρ δὲ Σιὼν αὕτη ἡ Σιὼν λάγεται, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου
ὁ ἄνθρωπος, καθ) ᾿Εθραϊχὸν ἰδίωμα. Εἱἰώθασι δὲ παρὰ
ταῖς πύλαις τῆς πόλεως xal τοῦ ναοῦ συνεδριάζε-
σθαι xai διηγεΐίσθαι. ᾽Αναγωγιχῶς δὲ πύλαι Σιὼν
αἱ κατὰ τόπον Ἐχκλησίαι ' δι αὐτῶν γὰρ εἴσεισί
τις εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ.

est ea civitas , Jerusalem nimirum, et Sion, a
vicino monte. Per filiam autem Sion, ipsa S:on
iutelligitur, quemadmodum per Filium hominis ipse
homo, juxta Hebraicum idioma. Solebant autem
antiqui juxta civitatis aut templi portas, concilia
ac coelus hominum congregare, et illis quzP?cunque
nova contingebant narrare. Juxta anagogen per
portas Sion, particulares Ecclesias intelligimus,

qua in variis sunt orbis partibus. Per easetenim ut per portas quasdam ingredimur in supernam Jerusalem*

Συνέσεως tQ Ἀσάφ.
TAAMOZ OI".

Περὶ μὲν τοῦ ᾿Ασὰφ εἴρηται. Zvréceoc δὲ, ὅτι
δεὶ συνέσεως τοῖς ἑντυγχάνουαι. Περι γὰρ τῆς ἐκ
Ῥωμαίων τελευταίας ἁλώσεως τῶν Ἱεροσολύμων,
δ.έξεισιν. El γὰρ xol πρὸ τῶν Ρωμαίων διαφόρως
ἑάλωτσαν, ἀλλ οὐδὲν τοιοῦτο τέως πεπόνθασιν, olov
ἀποδολὴν διηνεχῆ, ἑμπρησμὸν τοῦ ναοῦ, xal xavá-
λυσιν οἰχιῶν, xat παντελή πὀρθησιν. Καὶ τὸ φανε-
ρὗτερον, οὐδὲ προφήτης ἓν αὐτοῖς εἰς τὸ ἑξῆς ἑπέλει-
Viv. ᾽Απαγγέλλων δὲ ὁ φαλμὸς τὰς τῶν Ἰουδαίων συµ-
ςορὰς εὐαγγελίζεται xaV τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν.

Intelligentie ipsi Asaph.
PSALMUS LXXII.

De Asaph alibi dictum est. Intelligentiee autem
ideo dixit, quia multa lectori opus est intelligentia.
Ea enim in loc psalmo tractantur, qua ad ultimam
Judzorum captivitatem, atque ad illam Jerusalem
destructionem pertinent, qux& a Romanis facta est,
N:mn etsi antea a variis fuerint szepenumero eapti-
vati nationibus, nunquam tamen tanta eis, ut tunc,
accidit calamitas. Nam et in perpetuum abjecti
sunt, et iacensum esl templum, et destructee do-
mus, et omnia depopulata, quodque malorum

omnium illius gentis evidentius signum est, nullus deinceps inter eos Propheta exstitit. Illud autem ani-
x:advertendum est, quod dum hic psalmus Judzorum annuntiat calamitates, fidelium una przedicit salutem.

"Iva ti, ὁ θεὸς, ἁπώσω slc réAoc; Ὥστε ve-
Ἱενημένα μὲν προλέγει τὰ μέλλοντα vópup προφη-
τείας. "Αξιον tb θαυμάσαι τὴν ἀγαθότητα τοῦ
θεοῦ, ὅτι, προειδὼς τὴν Ιουδαίων ἀπείθειαν, ὅμως
τῇ προῤῥήσει τῶν ἑσομένων συμφορῶν ἀποτρέπειν
αὐτοὺς πειρᾶται τῆς ἀσεδείας, xal τῆς χατὰ τοῦ
Σωτηρος µιαιφονίας * εἰ χαὶ διὰ τὸ αὑτεξούσιον τῆς
γνώμης ἀνεπίστροφοι µεµενήχασι. Φθέγγεται δὲ
τοὺς λόγους ὁ προφήτης, ὑπεραλγῶν τοῦ λαοῦ,
οἴχτιστα xat ἐλεεινότατα πεπονθότος. Ἡ χαὶ προσ-
ώπῳ τῶν συνετωτέρων ταῦτα Φφησίν. Οὐκ sims
δὲ ᾽Απώσω µόνον, ἀλλὰ xaX Εἰς τέλος * ὃ τῶν παν-
τελῆ τούτων ἐγχκατάλειφιν δηλοῖ’ πρό-ερον μὲν γὰρ
ἁπωθεῖτη αὐτοὺς, οὐκ εἰς τέλο; δὲ, ἀλλὰ διὰ τῶν
προ,ητῶν χρόνον ῥητὸν ὥριζεν ἑκάστῃ τούτων aly-
µαλωσίᾳ. Τὸ δ', "Iva cl, δοχεῖ μὲν πευστιχὸν εἷ-

Vgns. 4. Utquid, Deus, repulisti in finem ? Pro-
phetarum more, narrat, ut jam facta, quz futura
erant, Dignum est autem ut admiremur bonitatem
Dei, qui calamitatum przdictione a tanta illos nitc-
batur szvitia atque impietate avertere, qua adver-
sus Salvatorem usuri erant, tametsi ob arbitrii
libertatem, quam homini Deus dedit, illi in pravitate
sua immutabiles perstiterint. Hos etiam sermones
summo cum dolore Propheta enuntiat, populi
vicem plorans, qui gravissima quxdam ac misera-
bilia passus erat. Possumus aliter intelligere hasc
verba, ut ex prudentiorum Jud:eorum persona dicta
sint : nec tantum ARepulisti, dicit, sed In finem
repulisti, quod omnimodam prorsus destructionem
significat. Nani etsi prius eos saepe repulerat, non
tamen in fnem. Unicuique enim captivitati certum

Vario lectiones.

(74) Repete ἆ (αθόν ἐστι.

"9 EUTHYMII ZIGABENI

192

tempus per prophetas statuerat. llla autem verba : A ναι xat αἰτιολογιχὸν, ἔστι δὲ παρὰ τοῖς Ἑδραίοις

Ut quid 2 interrogativa quidem csse videntur, et
rationem indagare, sed justa usum Hebraici idio-
malis divinam misericordiam conciliant.

Iratus est furor tuus, super ores pascue two. A
communi sensu rursus sumendum est, Ut quid ?
De ira autem, et furore Dei, in sexti psalmi prin-
cipio dictum est. Per oves etiam, ipsum populum
intellige, et per pascua, sacra Scripturz eloquia,.
quibus animas suas illi omnes nutrire solent, qui
secuudum legem Dei vivunt.

Vrns. 2. Memor esto congregationis (κά, quam
possedisti ab. énitio. Quam, iuquit, congregationem
ab initio, hoc est, olim, ac primo, ut possessionem
quamdam habuisti. Et subsignare videtur quod
aliam ex gentibus Ecclesiam possessurus sit.

liedemisti virgam harreditatis tue. Priora connu-
merat beneficia. Per virgam autem, regia dignitas
significatur, seu ipsum regnum, ut xLiv psalmo
dietum est. Aquila pro virga hereditatis, Sceptrum
dixit sortilionis. llebrzorum autem regnum intel-
ligit; vel etiam populum ipsum, sub rege eonsti-
tutum, qui lzereditas Domini dictus est, quia, ut
ait Moyses , facia est pars Domini populus ejus
Jacob, (uniculum hereditatis ejus, lsrael **. Redo-
iit autem eos Deus szepenumero ex bellis, atque
«aptivitatibus.

Mons Sion, hic esi, tn quo liabitasti in eo. Mons

Sion ille celeberrimus hic est, in quo fecit Deus c

pradictam hereditatis su virgam habitare. Vel,
In quo tu habitasii. (Dictio eniin Graeca , χατεσκή”
νωσας, utramque iuterpretationet recipit.) Et quod
ait, In eo, expone, ut diximus alibi, exponentes
illum versiculum : — Cujus maledietione os ejus
plenum esi, Et praemittit Propheta inter prima verba
montis memoriam, ut dedicati Dco montis comme-
moratione illum sibi magis redderet benevolum.

Vgns. $. Leva manas [μας in superbias eorum in
finem, Destruas prorsus, ait, inimicorum elationes,
qui capta Jerusalem procaciores effecti sunt, ac
magis temerarii, et insipienter adversus te inflati.
Lecta autem manus (ΚΙ, cx metaphora eorum
dictum est, qui nianus in altum tollunt, ut verbe-
ribus inimieum dejiciant.

Quanta malignatus est. inimicus in sancto (uo.
Ρον inimicum, Titum imperatorem intelligit ; el per
sanctum, templum ipsum, quod ab illo tandem
destruetum est, postquam multa alia nefanda sce-
era in eo patrasset. Quania autem dixit, pro Jeu,
quaula !

VgRs, 4. Et gloriati sunt, qui oderunt de in medio
solemnitatis tug. l'asclie festivitstem intelligit. ln
illius euim solemnitatis medio, Titus obsedit Jeru-
salem, εἰ Judaeos festivitatem illam celebrantes
captivos fecit. Considera autem, quo pacto in
Paschatis solemnitate Judaei ponas dedcrint, in
qua Üominum crucifigentes tam immensum scelus
pitravaut. ;

* Deut, xxxii, 9.

δυσωπητικόν τε xai οἰκτρόν.

Ὡργτίσθῃ ὁ θυμός σου ἐπὶ πρόθατα voc
σου. ᾿Απὸ κοινοῦ ληπτέον πάλιν τὸ, "Iva τί. Περὶ
δὲ ὀργῆς καὶ θυμοῦ εἴρηται ἡμῖν tv ἀρχῇ τοῦ ς’
Ψαλμοῦ. ἩΠρόδατα δὲ ὁ λαός: νομ] δὰ θεία τὰ
ἱερὰ λόγια τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς" ol; οἱ xa-à
θεὸν ζῶντες del τρέφονται τὰς φυχάς.

Μνήσθητι τῆς συνα]ωγῆς σου $c ἐχτήσω ἁπ'
ἀρχῆς. ᾿Αντὶ τοῦ, ἦν ἐχτήσω, ὡς κτηµα ' ds
ἀρχῆς δὲ ἀντὶ τοῦ Πρῶτον. Αἰνίττεται ἐξ, ἔτι xai

B ἄλλην ὑστέραν κτήῄσεται ' φημὶ δὲ τὴν ἐξ ἐθνῶν

Ἐκχλησίαν,

'EAvepoc'o ῥάέδο» κ.1ηρογοµίας σου. Καταλέ-
ει τὰς προτέρας εὐεργεσίας, Δηλοϊ δὲ ^? ῥάδδες
τὴν βασιλείαν , ὡς καὶ iy τῷ μδ φαλμῷ προείρη-
ται. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, ῥά6δον χ.Ἰηρονομίας σου, σκῆ-
πτρον xAnpovyíac σον ἐξέδωχεν ὁ ᾽Αλχύλας, Ad-
ει δὲ τὴν βασιλείαν τῶν Ἑδραίων, Πτοι τὸν βασι-
λευόµενον λαόν. Κληρονομία δὲ οὗτοι τοῦ Θεοῦ, ὅτι,
qnot Μωῦσῆ:, ᾿Εγενήθη μερὶς Κυρίου Jacc αὐτοῦ
Jaxà6, σχοίνισµε κ.Ίηρονομίας αὐτοῦ Ἱσραή..
Ἐλυτρώσατο δὲ τούτους διαφόρως ἐκ πολέμων καὶ
αἰχμαλωσίας,

Ορος Σιὼν' τοῦτο ὃ κατεσκήγωσας ἐν αὑτφ.
Τὸ ὄρος Σιὼν τὸ πολυύμνητον τοῦτό ἐστιν, iv ᾧ
κατεσχῄνωσας τὴν δηλωθεῖσαν ῥάδδον τῆς χληρονο-
µίας cou: Ἡ, iv. ᾧ κατεσχήνωσας σύ. Τὸ 6k Ἐν
αὐτῷ περιττὸν, καθ Ἑδθραϊκὸν ἰδίωμα - $ Ev ψ
αὐτῷ, ὡς τὸ, Ob ἀρᾶς τὸ crópa αὑτοῦ γέµει,
Προύάλλεται δὲ ὄρος εἰς δυσωπίαν, ὡς ἀνατεθειικέ-
voy zo.

Eaapor τὰς χεῖρᾶς σου ἐπὶ τὰς ὑπερηαν.-ας
αὐτῶν οἰς τέλος. Κατάδαλε τὰς ἑπάρσεις τῶν by
θρῶν τέλεον. Ἑλόντες γὰρ τὴν Ἱερουσαλὴμ, ἆλα.
ῥονικώτεροι Ὑεγόνασι, xal ἀνοήτως ἐφυσήθισαν
κατὰ σοῦ. "Επαρον δὲ τὰς χεῖράς σου, εἶπεν, ἓν
μεταφορᾶς τὼν χινούντων τὰς χεῖρας αὐτῶν, εἰς «?

D xata622slv τὸν ἐχθρόν.

"Οσα ἐπογηρεύσατο à ἐχθρὸς àx τῷ ἁγίῳ σον,
ἘἜχθρὸν μὲν τὸν Τίτον λέγει, ἅγιον δὲ τὸν viby,
εἰς ὃν πολλὰ παροινῄσας, πολυτρόπως αὐτὸν ἑἐξ-
έτριψε. Τὸ δὲ, "Oca, ἀντὶ τοῦ Φεῦ, πόσα!’

Kal ἐνεχανχήσαντο οἱ μισοῦντές σε àv uécq
τῆς ἑορτῆς σου. 'Ἑορτὴν ἐνταῦθα τὴν τοῦ Πάσχα
λέγει, Ἐν µέσῃ γὰρ ταύτῃ τὸν Ἱξιουσαλὴμ 6 Ti.
τος ἐπολιόρχησεν, ἑορτάζοντας αὐτοὺς ἑλών. Ki!
ὅρα ὅπως ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Πάσχα τὸν Σωτῆρα σταυ-
(ώσαντες ἐν atf] xal αὐτοὶ δίκα; ἁπῃτάθησα».

153

COMMENT. IN PSALMOS.

75i.

"E0svto tà σηµεῖα αὐτῶν» σημµεῖα, «αἱ oix A/— Vgns. 5. Posuerust signa sua, signd, el non co- —

Éyrocar ὡς εἰς τὴν ἔξοδον ὑπεράνω. Ἔκαστον
τάγμα πολεμ.χὸν σηµείῳ χέχρηται ἐπὶ κοντοῦ προ-
π,ρενοµένου, πρὸς τὸ διαγινώσκεσθαι, mola τις ἡ
φάλαγξ * περ ἡμεῖς σηµαἰαν χαλοῦμεν. Ταῦτα οὖν
αὐτὰ τὰ συμεῖα al Ῥωμαϊκαὶ φάλαγγες εἰσιοῦσαι
ἕστησαν ὡς εἰς τὴν ἔξοδον, εἴτουν εἰς τὰς πύλας
τῶν πόλεων, ἑπάνω αὐτῶν. Περιττεύει γὰρ. τὸ Ὡς.
Ἔστησαν δὲ τὰ τοιαῦτα αὐτῶν σηµεῖα, σημεῖα νίχης
ἀντὶ τροπαίων * καὶ οὕπω ἔγνωσαν οἱ ἔνδονυ, ὅτι
περὶ τὴν ἑορτὴν ἀσχολούμενοι. ᾿Ἡ xal Οὐκ ἔγνω-
σαν αὐτοὶ οἱ ἐχθρυὶ πῶς εἶλον τὴν πέλιν ὅτι οὐκ
ig ἀσθενείας τοῦ Θεοῦ τῶν Ἱουδαίων, ἀλλὰ διὰ τὴν
κατὰ τοῦ Χριστοῦ µιανφονίαν αὐτῶν.

gnorerunt, quasi in eritu desuper. Unusquisque
ordo militaris signo suo utitur , quod hastili infi-
xum ante aciem premittitur, ut cohors internasca-
tur a cohorte : id vexillum appellamus. Πας igitur
vexilla, lkomanorum acies ingredientes in Jerusalem
fixerunt in exitu, hoc est, in portis civitatis : quin-
imo et desuper ipsas portas. Abundat autem dictio,
Quasi. Erexerunt autem hzc signa sua ; signa, hoc
est, in signum vietoriz, ac pro tropweis : idque
nondum ab iis cognilum fuerat, qui erant intia
civitatem, eo quod circa solemnitatem occupati.
nullis aliis rebus animum intendebant. Vel, Non
ceqnoverunt, ipsi seilicet inimici, quo pacto cepe.

rint civitatem. ld quippe ca ratione non accidit, quod Judzorum Deus impotensesset, aut. infirmus,
scd ob Christi cedem illos Deus pcenas luere permisit.

Ὡς ἐν δρυιῷ ξύων ἀξίναις, ἐξέχογαν τὰς B

θύρας αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτό. Δρυμός ἔστιν dj kv ὄρεσι
ξυλοφόρος ὕλη. Δίχην ἑρυμοῦ ξύλων, φᾳησὶ, xacé-
χοψαν εἰς τὸ παντελὲς τὰς πύλας αὐτῖς. Τὸ δὲ ᾿Επὶ
τὺ αὐτὸ, 'ὉΟμοὺ πάσας.

Ἐν πε.ἐχεικαὶ «ἰαξευτηρίω κατέῤῥαξαν αὐτὴν.

Ἑν πελέχει μὲν τὰ στέγη καὶ τὰς θύρας τῶν οἱ-
χιῶν τῆς πόλεως, καὶ ὅσα ἐν ξύλοις ' tv λαξευτη-
pip δὲ τοὺς τοίχους χαὶ τὰ τείχη, xaX ὅσα ἐν λί-
θοις * τὸ λαξευτήριον γὰρ λιθουργικόν ἐστιν ὄργα-
νον, χαὶ εἰς τὸ τἐμνειν λίθους χαὶ τοίχους xal τείχη,
xai εἰς καθαιρεῖν ἐπιτήδειον ^. Κατέῤῥαξαν δὲ,
ἀντὶ τοῦ Κατέθαλον.

᾿Εγεπύρισαν ἐν πιρὶ τὸ ἁγιαστήριό» cov.
"Αγιαστήριον τοῦ θεοῦ τὸν vabv ὠνόμασεν, ὡς ἐν
τῷ προλαθόντι dial up εἴρηται.

Elc τὴν γῆν» ἐθεθή.ωσα» τὸ σχήνωµα τοῦ
ὠνώματός σου. ᾿Εθεδή.Ίωσαν, Ἠτοι βιθήλως καὶ
ἀνοσίως χατέῤῥιφψαν εἰς τὴν γῆν τὸν vaóv: ἀχρ.θῶς δὲ
εἶπεν αὐτὸν σχήνωμα τοῦ ὀνγόματος τοῦ θεοῦ’ ἡ γὰρ
οὐσία τοῦ θεοῦ ἀπερίγραπτος. Τινὲς δὲ περ.φραστικῶς
τὸ, Too ὀνόματός σου, νενοήἠκασιν, ἀντὶ τοῦ. Σοῦ.

Vgns. 6. Quasi in silva lignorum securibus ετεὶ-
derunt januas ejus in idipsum. Instar, inquit, silvae
lignorum, illius januas prorsus excidebant, Js
idipsum, id esl, una omnes.

In securi et vecte con[regerunt eam. Securi qui-
dem, tecta, ac domorum , el civitatis januas, οἱ
quacunque alia lignea subvertebant, vecte vcro
murus, n:enia et lapidea quxlibct, Vectis eniin.
(seu, ut in στα σα . lectione liabetur, λαξευτήριον)
quoddam instrumenti genus est quod ct ad inei-
dendos lapides idoneum est, et ad mania diruenda ;
con(regerunt autem, hoc est, dejecerunt.

VEns. 7. Incenderunt in igue sanctuarium tuum.
Per sanctuarium templum intelligit, quemadmodum
in prz::cedenti psalmo diximus.

lu terram profanaverunt -Aabernaculum | nominis
tui. —Profanaverunt, hoc est, profanc atque impie
illud solo :quarunt. Exquisito autem loquend!
modo dicit, Tabernaculum nominis Dei. Nullum
euim divine substantie tabernaculum esse potest,
cum natura illa divina immensa sit εἰ incircum-

seripta (unie eleganter Tabernaculum nominis Dei dixit) : Aliqui vero Proplietam dicunt circumlocu-
tione αἱ], et Tabernaculum nominis Dei , pro Tabernaculo Dei dixisse.

Εἶπον ἓν τῇ χαρδἰᾳ αὐτῶν al συγγένειαι ab-
tor ἐπὶ τὸ αὐτό. Εἶπον πρὸς ἀλλήλας ὁμοῦ πᾶσαι al
συγγένειχι τῶν ἐχθρῶν. Τὸ, 'Ev τῇ χαρδίᾳ αὐτῶν,
ἀντὶ νοῦ, ᾿Απὺ χαρδίας, ὅλῃ χαρδίᾳ χαὶ πάσῃ προ"
θυμίᾳ "τὸ γὰρ Δεῦτε, ἐμποδίζει νοεῖσθαι ἀντὶ τοῦ
Διενοῄάαντο ἐν ἑαυταῖς * εἰ µή τις τοῦτο οὗ συµ-

Vens. 8. Dixerunt in corde suo cognationes eorum
simul. Omnes inimicorum cognationes inutuo inter
se simul dixerunt. In corde autem sto, lioc est, ex
toto corde, atque ex tota animi promptitudine,
Dictio autem, Venite, qux sequitur, vetat ne expo-
nere possimus, Dixerunt, pro Cogitaverunt : nisi

θουλευριχὸν, ἀλλ᾽ ἐπιῤῥηματιχὸν ἐκλάδω, ὡς τὸ, D quis eam mon in vim verbi (72), sed adverbialiter

Αγε δή. Ti δὲ εἶπον, ἄχουσον.

Δεῦτε, καὶ καταπαύσωµεν πάσας τὰς ἑορτὰς
tov θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς. Τὰς νομικὰς λατρείας τοῦ
Θεοῦ τούτου, ὃν Ἰουδαῖωι σέδουσι ΄ τοῦτο δὲ κατορ:
θώσομεν ἀφανίσαντες τοὺς νόμους, καὶ τὴν πολι-
τείαν, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν. "O 55 xai τοῦ θεοῦ
συγχωρήσαντος πεποιήχασι.

Τὰ σηµεῖα αὐτῶν οὖκ εἴδομεγ. Τὰ τεράστια à

esse positam, dicat, pro, Eia age. Quil autem
dixerint audi.

Venite quiescere faciamus omnes festivitates Dei
in terra, Omnes nimirum legales cultus ac cire-
monias illius Dei, quem δι αἱ colunt, hoc autem
perfieiemus, si leges, ac mores, et. rempublicam
corum deleverimus, quemadwoedum permittente
Deo effecerunt.

ενας. 9. Signa eorum mcn videmus. Miracula

Yari& lectiones.

(73) Grace, non ad suadendum.

199

EUTIIYMII ZIGABENI

796

scilicet qux Judai Deum suum olim in parentum Α λέγουσι δι αὐτοὺς θαυματουργῆσαι τὸν Θεὸν ab-

suorum gratiarum operatum esse asscrebant. [ως
enim fniracula Romani milites, qui obsidcbant
Jerusalem, negant usquam 66 vidissc. Nihil bujus-
modi, inquiunt, eorum Deus adversus nos opera-
tus est. É

Non est amplius Propheta. — Amplius pro Dein-
reps. Vere autem lioc 4 Propheta nostro ex illorum
persona predictum est : neque enim tunc ullus inter
Judaeos erat propheta, qui aut adversus Romanos
praedicaret aut Judagos juberet confidere.

Et nos non cognoscet amplius. Cumque nullus
deinceps propheta futurus sit inter eos, conse-
quenter nullus etiam ea amplius cognoscet, qua
ad nos pertinent, aut, quem exitum habitura sint.
Et quod ait, Amplius, idem cst quod In posterum.

VrRs. 10. Usquequo, Deus, improbabit inimicus?
O Deus, usquequo te et nos pariter imprebabit,
quasi infirmos atque imbecilles ?

Irritabit adversarius nomen tuum in finem ? Blas-
phema assidue adversus te verba proferet, atque
ad iram te irritantia, tametsi tu et longanimis sis,
atque illos ob eorum (75) delicta, multa hujusmodi
facere permittas.

VgRs. 14. Ut quid avertis manum tuam et dexteram
tuam de medio sinu tuo in finem ? Observaundum est,
quod h:ec verba, In finem, qu: ssepius in presenti
psalino posita sunt, perpetuam Judzorum abjectio-
nem notaut. Manum autem eamdem appellat quam

et dexteram. Sinus autem Dei est bonorum omnium C

:hesaurus, et manus dextera, illam operationem
significat, quze divina bona dispensat. Et sensus
est : Quare bona tua nobiscum jam non participas,
ut olim agebas ? et est metaphoricus sermo, tractus
nb ils qui sinum habuerunt multiplicibus bonis
plenum, unde certo tempore amicis largiebantur.
Nam si irasci cos contingat, manum a sinu avertent,
nec illuc amplius eam mittent, ut consucta amicis
bona largiantur. M

Ὕκῃρ. 12. Deus autem. Rez noster ante seculum.
— Ante saculum;improprie dixit, pro, À principio.
Quo pacto enim ante seculum Rex esse potuit
creaturg, cum nulla adhuc sensibilis esset creatura?
Vel per sxculum, presentem vitam intellige, ut sit
scns8us : Ante vitam nostram, seu a progenitoribus
nostris Deus Rex fuit generationis nostrz. Libenter
autem illius meminit, eo quod in memoriam
revocet eumdem hunc Deum esse, qui progeuito-
rum suorum tempore niulta in eorum gratiam mi-
racula operatus est.

Operatus est. salutem. in. medio terre. [n medio
terre dixit pro, Palam atque in omnium hominum
conspectu : ct in specie libertatem Judais prazsti-
tam intellgit ab ZEgyptiaca. servitute.

Vins. 15. Tu roborasii in potentia tua mare. Moc
est, Tudivisas maris Rubri partes solidasti. Murus

τῶν, ἡμεῖς τέως ol τούτους πολιορχήσαντες, olx
οἴδαμεν * οὐδὸν Υὰρ τοιοῦτον καθ) ἡμῶν ἑτερατουρ-
0η.

Οὑκ ἔστιν ὅτι προφήτης. Τὸ ὅτι, ὀντὶ τοῦ
ἑξῆς. Καὶ ὄντως τοῦτο ἔλεγον * Οὐκ ἔστιν Ev αὑτοξς,
qnot, προλέγων τι xa0* ἡμῶν, xal παραθαῤῥύνων
αὑτούς.

Καὶ ἡμᾶς οὗ γνώσεται ἔτι. Καὶ μὴ ὢν λοιπὸν,
οὗ Ὑνώσεται τὰ xa0*' ἡμᾶς ὅπως ἔξομεν " τὸ γὰρ
Ἔτι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λοιπόν.

"Εως πότε, ὁ θεὸς, ὀγειδιεῖ ὁ ἐχθρός; *Q θεὺς,
ὀνειδιεῖ δὲ ἡμᾶς xal σὲ, ὡς ἀσθενεῖς, ὁ ἐχθρός.

Παροξυγεῖ ὁ ὑπεναντίος εὸ ὄνομά σου εἰς
téAoc. Ἑλασφημῆσει µέχρι παντὸς, παροξυντικὰ.
ῥήματα κατ αὐτοῦ φθεγγόµενος * εἰ xal σὺ µα-
κροθυμεῖς , παραχωρῶν αὑτοῖς διὰ τὰς ἁμαρτίας
ἡμῶν.

"Iva tl. ἁποσερέφεις chr xeipd σου καὶ τὴν
δεξιά» σου ἐκ µέσου τοῦ κόλπου σου εἰς téloc;
Παρατηρητέον τὸ Εἰς τέλος. ὅπως πολλαχοῦ τοῦ
ΨΦαλμοῦ κείµενον ὑποφαίνει τὴν διηνεχκή τῶν "Tou-
δαίων ἀποθολήν. Τὴν αὐτὴν δὰ χεῖρα λέγει xal
δεξιάν * xal χόλπος μὲν ἂν εἴη θεοῦ ὁ τῶν ἀγαθῶὼν
θησαυρός * χεὶρ δὲ δεξιὰ ἡ τῶν ἁγαθῶν ἑνέργεια
µεταδοτιχἠ. "Eccc δὲ ὁ νοῦς τοῦ ῥητοῦ, ὅτι, Διατί
τῶν ἀγαθῶν οὗ µεταδίδως ἡμῖν, ὡς πρότερον ;
Μεταφοριχὸς δὲ ὁ λόγος ' ὥσπερ εἴ τις πεπληρω-
μένον ἔχων τῶν ἀγαθῶν τὸν χόλπον, χαὶ µέχρι χαι-
ροῦ μεταδιδούς τισιν, εἶτα ὀργισθεὶς, ἀποστρέφει
ἀπὸ τοῦ χόλπου thv μεταδ.δοῦσαν χεῖρα, μηχέτι τῶν
ἀγαθῶν ἁπτόμενος πρὸς µετάδοσιν.

'0 δὲ θεὸς βασιωεὺς ἡμῶν αιὸ αἰῶνος. Τὸ,
Πρὸ αἰῶνος, οὐχ ἔστι χυριολεξία, ἀλλὰ χατάχρησις,
ἀντὶ τοῦ Ἐξαρχῆς. Io; γὰρ πρὺ τῶν αἰώνων, µήπω
ες αἰσθητῖς κτίσεως παραχθείσης, ἣν βασιλεὺς
τοῦ γένους ἡμῶν; Ἡ αἰῶνα νοῄσεις τὴν ἑἐνεστῶ-

D σαν Quhv, tv! εἴη, ὅτι Πρὸ τῆς ἡμετέρας ζωῆς,

εἴτουν ἐκ προγόνων, v βασιλεὺς τοῦ γένους ἡμῶν.
Αναμιμνήσχει δὲ ὥσπερ τὸν 8sby τὸν πάλαι γεγενη-
µένων τεραστίων εἰς τους προγόνους αὐτῶν.

ΕΙργάσωτο σωτηρίαν ἐν μέσῳφ τῆς τῆς. Τὸ,
'Evr µέσῳ τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ "Ev uéot τῶν ἀνθρώ-
πων, ἓν φανερῷ. Λέχει δὲ σωτηρίαν τὴν ix τῆς Ev
Λἰϊγύπτῳ δουλείας ἐλενθερίαν τῶν Ἰουδαίων

Eb ἐχραταίωσας àx τῇ δυνάμει σου τὴν θἆ-
Jaccav. Ἑστερέωσας τὰ διαιρεθέντα µέρη tz;

Varia lectiones.

(15) Grie e nostra.

751

COMMENT. IN PSALMOS.

753

ἘῬρυθρᾶ.. Τεῖχος γὰρ , φησὶν, ἐκ δεξιῶν καὶ τεῖ- A cnim, inquit, a dexiris, εἰ ἨΙΜΥΝΕ a sinistris **,

xoc ἐξ εὐωνύμων, τῇ σῇ δυνάµει τὸ ῥοῶδες αὐτῶν
συνεσχέθη xayév.

Ib συνέτριψας τὰςκεφαἰὰς τῶν δρακόνεων
ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Δράκοντας μὲν ὀνομάζει τοὺς Al-
Ὑυπτίους διὰ τὴν πονηρίαν, κεφαλὰς δὲ αὐτῶν
τοὺς ἀποσταλέντας ὄπισθεν τῶν Ἰσραηλιτῶν, xat
ταξιάρχας , xaX λοχαγοὺς , ὡς ἄρχοντας : ἄρχει
Y&p f; χεφαλὴ τῶν ἄλλων μερῶν * ol πάντες, ἔπι-
χλύσαντος αὐτοὺς τοῦ ὕδατος, συνετρίδησαν, εἴτουν
ἁπώλοντο.

, To cvrí0lacac τὴν xspaAh τοῦ ὁράκοντος.
Δρόχοντα ἐνιχῶς τὸν Φαραῶ φησι, θλάσιν δὲ χεφα-
Mie τὴν αυντριδὴν τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς βασιλείας
αὐτοῦ.

Ἔδωκας abcóv βρῶμα Aaoic τοῖς Αἱθίογι.
Αἰθίοπες Υὰρ, ὅμοροι τοῖς Αἰγυπτίοις. ὄντες, xal
πάλαι τούτοις ἐπιδουλεύοντες, ἐπεὶ τὴν τοιαύτην
αὐτῶν εἶδον συντριδῆν, ἐπιδραμόντες ἑληΐσαντο τὴν
Αἴγυπτον, xal rob; ὑπολοίπους by στόµατι µαχαίρας
χατέφαγον. "Ἔδωκας δὲ, ἀντὶ τοῦ Εξέδωχας. Διὰ
δὲ τοῦ Φαραῶ χαὶ πᾶσαν τὴν ὑπ αὐτὸν χώραν
ὑπησημαίνει.

Σὺ διέῤῥηξας πηγὰς xal χειµάῤῥους, --- Διέῤ-
ῥηξας, ᾿Ανέδωχας. Λέχει δὲ τὸ ἀπὸ τῆς πέτρας iv
ἐρήμῳ ῥυὲν ὕδωρ. Καὶ πηγὰς μὲν εἶπε διὰ τὴν
βλύσιν * χειµάῤῥους δὲ διὰ τὸ σφοδρὺν τῆς φορᾶς.
Πληθυντικῶς δὲ ἄμφω, κατὰ συνήθειαν τῆς "E6pat-
δος διαλέκτου. Ὁ γὰρ Σύμμαχος xal ᾿Αχύλας
ἐνικῶς ἐξέδωχαν.

Σὺ ἐξήρανας ποταμοὺς Ἠθάμ. Τὸ Ἠθὰμ 'Ap-
χαίους ἡρμήνευσεν ὁ Σύμμαχος. Λέγει δὲ xal τοὺς
τῶν Σρδόµων xai Γοµόῤῥων, οὓς 6 Θεὸς ἀπετέφρω-

σε διὰ τὴν τούτων παρανομἰίαν. Ἡ ἁπλῶς Qno,

ὅτι Σὺ ἀνέδωκας μὲν ὕδατα νέα * ἐξήρανας δὲ πα-
λαιὰ, kv οἷς ἠθέλησας τόποις. Ἰσίδωρος δὲ ὁ Πηλου-
σ.ώτης τὸ Ἠθὰμ, ὄνομα τόπου φησὶν, ob πόῤῥω
τῆς Ἱερουσαλὴμ, ὃν ποταμοὶ πρὶν ἁρδεύοντες,
Όσέερον ὑπὸ τῆς ἁλώσεως τῆς ὑπὸ Ῥωμαίων καὶ
αὐτοὶ ἐξηράνθησαν ἐν θεοµηνἰας.

Σή ἐστι ἡμέρα, zal σή ἐστιν ἡ o£. Απὸ
τῶν ἰδικῶν παραδοξοποιῶν ἐπὶ τὰς χοινὰς τὸν λό-
Tov προήγαγεν. Σὸν ποίημα, φησὶν, f ἡμέρα χαὶ ἡ
νὺξ, καὶ τῷ σῷ προστάγµατι δουλεύουσιν.

Σὺ κωτηρείσω φαῦσιν καὶ ἤ.ιον. Φαῦσιν τὴν
ἀνατολὴν τῆς ἡμέρας, ἤτοι τὸν ὄρθρον. Κατηρτίσω
δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἐποίησας * διὰ δὲ τοῦ ἡλίου καὶ τοὺς
ὄλλους ἁστέρας ᾖνίξατο,

Σὺ ἐποίησας πάντα τὰ ὡραῖα τῆς γῆς. Ὡραῖα
τοὺς ἑτησίους χαρπούς * ὥρος Υὰρ τὸ ἔτος. Καὶ τι-
vi; μὲν ἀντὶ τοῦ Τὰ ὡραῖα, Τὰ δρια γράφουσιν,
εἴτουν τοὺς ὄρους ' ἄμεινον δὲ τὸ Τὰ ὡραία, καὶ
τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἑξῆς ῥητοῦ

potentia nimirum tua concretus est, qui aquarum
defluszun: conünuit.

VzRs. 44. Tu contrivisti capita draconum in aquis.
Per dracones, JEgyptios intelligit, ob. summam
eorum pravitatem : οἱ per draconum capita, cos
milites, tribunos, centuriones et duces, qui a
Pharaone missi sunt ad persequendum populum
Israel : qui plebis comparatione, ot diguiores,
capita appellari poterant (74). Hi omnes igitur inun-
dante aqua contriti sunt, et perierunt.

Tu confregisti caput draconis. Per. draconem sin-
gulari sermone, Pharaonem intelligit, et per con-
fractionem capitis, regni atque Imperii ejus immi-
nutionem.

D — Dedisti eum escam populis /Ethiopum, | JEthiopes

finitimi sunt. ZEgyptiis. Ili autem populi inimicitias
olim inter sce exercebant, et mutuo alter alteri
tendebat insidias. JEthiopes igitur, perspecta /£gy-
priorum clade, excursiones fecerunt, Jgyptumque
deprzedati sunt, et reliquos omnes qui superfuerant
in ore gladii comederunt. Per Pharaonem auten,
omnes alias regiones denotat ei subjectas.

Vrns, 15. Tu dirnpisti fontes et torrentes. — Di-
rupisti dicit pro Dedisti. Illam autem aquam intel-
ligit, que de petra fluxit in deserto. Et fontes
quidem ideo appellavit, quia aqua illze fontis instar
scaturirent : torrentes vero ob fluxus vchemeu-
liam : utrumque autem plurali numero dixit, juxta

C Hebraice linguze usum. Aquila autem cet Symna-

chus singularem numerum servarunt,

Tu siccasti fluvios Etham. Symwachus pro Ethamn,
Antiquos reddidit : Sodom:cque, et Gomorrha flu-
vios et fontes intelligit, quos oh eorum peccata
Deus in cinerem redegit. Vel simpliciter : ''u dedi-
sti nobis, inquit, novas aquas, tu antiquas siccasti,
utcunque tibi placitum est. Isidorus vcro Pelusio-
tes, Etham dicit loci nomen esse, non procul a
Jerusalem , qui fluminibus olim irriguus, post
eversionem Jerusalem a Romanis factam, ob Dei
iram illis omnibus prorsus exsiccatus est.

Vgns. 16. Tuus esl dies, et tua est nox. Cum a
particularibus et privatis quibusdam rebus copis-
set Deum laudare, nunc sermonem vertit ad com-

D munia : Dies, inquit, et nox a te sunt creata, atque,

ut famuli, two inserviunt mandato.

Tu per[ecisti auroram et solem. Per auroram diei
ortum $eu diluculum ipsum intelligit. /Perfecisti
autem, id est fecisti : et per solem cxteras omnes
stellas signilicavit.

Vgns. 17. Tu fecisti omnes. fruges terre. Per
fruges juxta Greci nominis etymologiam annuos
fructus intelligit. Quidam vero non Fruges sed

Terminos legendum esse asseverant ( et leetionis

varietas ex dictionum Grscarum vicinitate est.

oria) ; melior tamen lectio videtur quze habet Fruges, ut ex sequentibus demonstrabitur.

*! Exo:l. xiv, 99.

Varia lectiones.
(14) Ad verbum εἰ tiibunos, et centuriones, ut imperantes. Imperat enim caput reliquis membuis.-

799

ΡΟ ΣΗΜ ZIGADENI

160

Astutem et ver tu. plasmasti εα. Harum enim A — Oépoc xal ἔαρ σὺ £x.lacac αὑτά. Τούτων γὰρ

frugum alie vere nascuntur, aliae aestate, alio etiam
jpsa estate perficiuntur. larum autem duarum
anni partium tantum meminit, quasi cum his aliz
simul comprehendantur. Dictio aulem, ea, abundat,
V«l sic legi potest : Tu plasmasti ea, statem
nimirum, et ver. Iudifferenter etian. xstatenm,
priusquam ver commemoravit.

Vrns. 18. Memor esto liujus. In. principio psalini
dixit : Meiiento congregationis t &, quam possedisti
ab initio ; idem igitur nune repctit.

Inimicus exprobravit Dominum. Titus nimirum,
vel Romanorum exercitus,

Et populus insipiens irritavit nomen (uum. De
eisdem :ursus loquitur, qui non recte de Deo
sentiebant. De verbo, rritavit , diximus paulo
superius.

Vgns. 19. Ne tradas. feris animam — confitentem
tibi. Prxvilens Proplieta ea qux Jud:eis eventura
erant, fund:t preces ad Deum, ne Judzorunm popu-
]un in Romanorum potestatem. tradat, quos ob
sumnmam saevitiam feras appellati. Per ani;natn vero
hominem intelligit, veluti totum a parte, ut alibi
diximus. Confitentem autem, hoc est, gratias ageu-
tem.

Et animas pauperum (uorum 1ο obliviscaris in
finem. Indifferenter Propheta quartum atque secun-
dum casum apponit verbo Obliviscaris : et per
animas pauperum circumloquendo ipsos pauperes
jutelligit. Pauperum vero animas dixit, ut hujus-
modi sermone ad majorem Deum misericordiam

excitaret. Eosdem etiam Judaeos pauperes appellat, |

eo quod ob Romanorum obsidionem in summa
erant rerum omnium necessilate consütu:i.

Vrns 20. Respice in testamentum tuum. (Dictio
Grieca διαθήκη et teslamentum siguilicat el pactum
seu fedus.) De paeto igitur loquitur, quod pepigit
Deus cum Abraham, et cum aliis progenitoribus,
«quemadmodum in praecedenti psalmo diximus,

τῶν ὡραίων τὸ μὲν ἔαρ γεννητικὸν, τὸ δὲ θέρος
τελειωτικόν. Διὸ καὶ τῶν δύο μόνον ὡρῶν τοῦ ἐν-
ιαυτοῦ ἐμνημόνευσε, τῶν ἄλλων δύο cupmspuag-
θανομένων τούτοις, ὡς μερῶν αὐτοῦ xal αὐτῶν. Ἑὸ
δὲ Δὐτὰ, παρέλκον "εἴη 6 ἂν dj σύνταξις xal οὕτως -
E) ἔπλασας αὐτὰ, τὸ θέρος xat τὸ Éap. Αδιαφορως
δὲ πρῶτον ἔταξε τὸ θέρος.

Μνήσθητι ταύτης. Ἐν προοιµίοις τοῦ Φαλμοῦ
εἶπων * ἠνήσθητι τῆς συναγωγῆς σου ἧς ἑκτή-
σω dz' ἀρχῆς, τὸ αὐτὸ xai νῦν ἐπανέλαθεν.

'"x0póc ὠνείδισε τὺν Κύριον. 'O Τίτος, fj ὁ
Ῥωμαίων στρατός.

Kai Aaóc ἄφρων παρώξυγε τὸ ὄνομά σου. Τοῖς
αὑτοὺς πάλιν λέγει μὴ φρονοῦντας περὶ θ:οῦ óp-

D θῶς, Περὶ δὲ τοῦ Παρώξυνε μικρὺν ἀνωτέρω προ-

είρηται.

MR παραδῷς τοῖς θηρίοις ψυχἠν ἐξομο.ῖογοι-
µένην σε. Προεωραχὼς τὰ χατὰ τῶν Ἱουδαίων ὁ
Προφήτης, ἱχετεύει μὴ παραδοθῆναι αὐτοὺς τοῖς
Ῥωμαίοις" οὓς θηρία καλεῖ διὰ τὴν ἁγριότητα
καὶ ἁπανθρωπίαν. "Amb τῆς φυχῆς δὲ τὸν ἄνθρωπον
ἑδήλωσεν, ὡς ἀπὸ µέρονς τὸ πᾶν, καθὼς προειρᾶκα-
μεν. Εξομολογουμένη» δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐχαριστουσάν
σοι.

Τὰς Ψυχὰς τῶν πενήτων σου μὴ ἐτιἀθῃ εἰς
τέλος. ᾽Αδιάφορον τὸ ΜΗ ἐπιλάθῃ. Tác δὲ ψυχὰς
τῶν πενήτων, ἀντὶ τοῦ, Τοὺς mévrtá; σον, περ:-
φραστικῶς, fj καὶ ἐλεεινολογικῶς, Πένητας δὲ αὐτοὺς
πάλιν χαλεῖ τοὺς Ἰουδαίους. ὡς τηνικαῦτα εἰς πᾶσαν
ἔνδειαν ὑπὸ τῆς ἔξωθεν πολιορχίας τῶν παραχαθη
µένων ἐχθρῶν χαταστησοµένους.

Ἐπίδ.λεγνον εἰς thv διαθήκη» σου. "Hv διέθον
τῷ ᾿λθραὰμ καὶ τοῖς προγόνοις ἡμῶν * ὡς χατὰ τὸν
προλαθόντα φαλμὸν ἓν τῷ, Ἰδοὺ τῇ Τεγεᾷ τῶν
υἱῶν σου d συντέθηκας, προδ.ελάθοµεν * καὶ μὴ
παρἰδῃς ταύτην.

lbi: Ecce generationi filiorum tuorum federa rupisti. Noli igitur pacta, qux nobiscum babes, despi-

cere.
Quoniam obscurati terre, repleti sunt domibus
iniquitatum. Quoniam terreni bomines Judzi, quos

"Or, ἐπληρώθησαν ol ἐσκοτισμέγοι τῆς 1ης
οἴχων ἀνομιῶν. "Ότι τὰ ἐσχοτισμένα κτήματα

obscuratos terre appellavit, veluti propriis passio- D τῆς γῆς, εἴτουν οἱ Ἰουδαῖοι ἐχοτιαμένοι τοῖς πάθεσι»,

nibus atque affectibus obtenebratos, impleti sunt
domibus iniquitatum, hoc est, multitudine ac copia
delictorum. niquitatum enim domos bic dixit,
quasi amplam quamdam mensuram : ad summam

ἁπληρώθησαν οἴχων ἀνομιῶν * τουτέστι, πλήθους
ἀνομιῶν. Τὸ γὰρ οἴκων, ἀντὶ τοῦ πλήθους ἔλαδςν,
ὡς µέτρον καθάπερ ὅτε δτλῶσαι π)τθος σίτω

θέλοντες λέγοµεν. 0 δεῖνα ἔχει οἴχους σίτου.

videlicet copiam denotandam. Simili euim loquendi modo uti solemus, quaudo aliquem. frugum. aut
alterius rei copiam babere indicamus, verbi gratia : Ille domos frumenti babet (aut domos olei ).

VeRs. 21. Non convertatur. humiliatus confusus.
Tuus, inquit, populus, qui in hoc obsidionis tem-
pore tibi supplicationes porrigit, non avertatur,
quaeao, a te humiliatus, et confusus, dum non ὁχ-
auditur.

lnops et pauper laudabunt nomen iuum. Populus
de quo supra diximus, ibi : Et animas pauperum
tuorum ne obliviscaris in. finem. Judai, inquit,
perpetuo laudabunt tc. si cos salsaveris, non sic
autem inimici.

Mi] ἀποστραφήτω τεζαπεινγωµέγος πατῄῃσχυµμ-
Jtéroc. Ὁ κατὰ τὸν χκαιρὸν τῆς πολιορχίας παραχα-
λῶν Gs λαός ' τεταπεινωµένος Cà. xa) κατησχυμμµένος
ty μὴ εἰσαχούεσθαι.

Πτωχὸς καὶ πένης αἰγέσουσι τὸ ὄγομά cov.
Ὁ δηλωβεὶς ὁ λαός σου, ὡς ἀνωτέρω μιχρὸν ἐν τῷ,
Τὰς νυχὰς τῶν πενγἧτων σου, προειρήχσµεν. Οἱ Ίου-
δαΐοι, φητὶν, αἱνέσουσι σωθέντες, καὶ οὐχ οἱ noA utor

761

γὰρ συνέστη μέσον σοῦ xaY τῶν ἐχθρῶν, fj περὶ
ὕδρεως. Οὐκ Ίρχει γὰρ αὑτοῖς ἡ χατὰ τοῦ λαοῦ
µανία, ἀλλὰ προσέτι xal σὲ διέθαλλον, ὡς ἀσθενῆ.
"H xa ἄλλως 'H τοῦ λαοῦ σου δίχη ar) ἐστιν.

Μνήσθητι τοῦ ὀνειδισμοῦ σου τοῦ dzporoc
ÓAnv τὴν ἡμέραν. "Άφρονα τὺν Τίτον χαὶ πόντα
στρατιώττν αὑτοῦ χαλεῖ. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἴρηχεν,
ὅτι Καὶ Auc dppor παρώξυγε τὸ ὄνομά σου. —
Tov ὀνειδισμοῦ δὲ τοῦ ὅ,ην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ
του λεὶ γινομένου.

Μἡ éxiAd0q τῆς φωνῆς τῶν οἰκετῶν σου. Τῶν
ἱχκετευόντων Gc Χχτὰ τὸν χαιρὸν ἐχεῖνον, ὡς ἔφη-
μεν. Τινὰ 65 τῶν ἀντιγράφων, cor. ἱκετῶν σου,
γράφουσι»,

Ἡ ὑπερηφαγία τῶν μισούντων σε ἀνέδη διὰ
παντός.--- Αγέδη, τουτέστιν ὑψώθη, ἐχορυφώθη ἣ
ἀνέδθη ἑνώπιόν σου. Σκόπει δὲ ὅπως οὐδεμία τις
ἀγαθῶν ἐπαγγελία τοῖς ῥττοῖς τούτοις ἐπισυνηπται,
χαθάπερ ἓφ ἑτέρων φαλμῶν. ἸΑλλ' οὕτω μὲν χατὰ
τὴν Ἑθραίων ἑἐχδοχήν, ᾽Αληθέστερον δὲ τὰ ἀπὸ
τοῦ στίχου τοῦ λέγοντος ' Εἱργάσατο σωτηρία» ἐν
µέσῳ τῆς Ἰῆς. καὶ τὰ ἑξῆς, εἰς τὸν Χριστὸν ává-
γονται, "Όντως γὰρ εἱἰργάσατοσωτηρίαν, ἐνανθρωπή-
σας, χαὶ τῆς πλάνης ἐλευθερώσας ἡμᾶς, χαὶ ὑπο-

εἶξας τὴν τῆς σωτηρίας ὁδόν. Τὸ δὲ Ἐν μέσῳ τῆς (C

γῆς, ἀντὶ τοῦ Ἐν πάση τῇ ΥΠ. Τινὲς δὲ xal τὰ Ἱε-
ροσόλυµα μέσον τῆς γῆς φασι διαχεῖσθαι. "Expa-
ταίωσε δὲ xal τὴν θάλασσαν, ὅ ἐστι κραταιὸν κατὰ
τῶν δαιμόνων ἐποίτσε τὸ ὕδωρ τοῦ ἁγίου βαπτίσµα-
τος. θάλασσαν γὰρ τοῦτο xal Μιχαίας ἐχάλεσεν,
εἰπὼν πρὸς θεόν' Καταδύσεις τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν
εἰς τὰ £dün τῆς θα.]άσσης. θάλασσαν δὲ ὡς ὑπυδε-
χύμενον τοὺς ῥύπους τῆς φυχῆς τῶν βαπτιζοµένων,
xil ὡς ἀποχαθαῖρον' xal ὡς µέγιστον διὰ τὴν
χάριν, χαθὼς ἡ θάλασσα διὰ τὸ πλῆθος τῶν ὑδάτων.
Καὶ δράχοντες μὲν ἂν εἶεν οἱ δαίμονες * δράχων δὲ
ὁ ἄρχων αὐτῶν διάξολος, ὧν τὰς κεφαλὰς συνέτριψε,
xal συνέθλασεν ἐν τῷ ὕδατ. τοῦ βαπτίσµατυς. Κεφα-
λαὶ δὲ τούτων εἰσὶν αἱ ἁμαρτίαι' ἐν ταύταις γὰρ
τὸν φθοροποιὸν ἰὸν ἑναποτεθησαυρισμένον ἔχουσιν.
"Qv διαφθαρεισῶν ὑπὸ τοῦ βαπτίσματος, οὐκ ἔτι
ζῶσιν ἐν ἡμῖν ol τοιοῦτοι δράχοντες. Λαοὶ δὲ Αἱῆιό-
πων oi μεμελανωμένοι πρὶν τὰς φυχὰς τῷ fun
καὶ τῷ καπνῷ τῆς ἁμαρτίας" of; βρῶμα, εἴτουν
παρανάλωμα, Υίνεσθαι δέδωχα τὸν νοητὸν δράχοντα,
μετὰ τὸ βάπτισμα δηλονότι’ διέῤῥηξε δὲ, xoc ἀνέ-
ἕωχε πηγὰς xaX χε,µάῤῥους διδασχαλίας πνευµατι-
χῆς àv τῇ πρὶν ἑρήμῳ οἰκουμένῃ τῶν ἐθνῶν 'πη-
γὰς μὲν διὰ τὸ ἀένναον, xat χαθαρὸν, xaX Ἡδιστον,
χειµάῤῥους δὲ, ὡς ἐν τῷ λε φαλμῷ προείρηται:
ποταμοὶ δὲ Ἠθὰμ αἱ iv Ἰουδαίοις προφητεῖαι αἱ
ἀρχαῖαι, ὅσον πρὸς τὰ, by Χριστιανοῖς νέας ' ἐξτ-

?! Mich, vir, 19.

COMMENT. ΤΝ PSALMOS,
'Avdcta, ὁ θεὸς, δίκασον cijv δίκην σου. Mr Α

102

VEns. 92. Exsurge, Deus, judica causam. tuam.
Causa autein quz. vertebatur inter. Deu 5, οἱ ini-
micos Romanos, de contumelia erat in Deum illata,
Neque enim illis satis fuerat furere adversum po-
pulum, sed Deum insuper infirmum, atque iinbe-
cillem improperabant. Vel aliter : Causam populi
Lui dicere possumus causaui tuam,

Memor esto opprobrii tui, quod ab insipiente fit
loa die. Per insipientera, Titum intelligit, et
queinlibet ex Romanis militibus!, sicuti el superius
dixit : Et populus insipiens. irritavil nomen (unm.
Opprobrii autem tui tota die, hoc est, auod assidue
fit adversus te.

Vkns. 25. Ne obliviscaris voces servorum tuorum.
Qui illo tempore tibi preces porrigent, ut diximus.
Quadam autem exemplaria non sercorum habent,
sed supplicium (orta uimirum lectionis varietate
ob Grzcarum dictionum vicinitatem, quam tum in
prolatione liabent, tum in Scriptura. )

Superbia eorum, qui oderunt te, ascendit semper.
— Ascendit pro Exaltata «st, at ue in sublime cle-
vata. Vel ascendit semper coram te. lllud autem
considera, quomodo his dictis nulla promissio aut
spes bonor:m conjuucta est, et nulla melioris
fortun:e spes eis data, quemadmodum alias semper
fit in aliis psalmis, Et hzc quidem expositio ita a
nobis relata est, prout ab ipsis traditur Judaeis.
Verior tamen expositio est, ut ab illo versiculo :
Operatus est salutem in. medio terre. Ownia, qua
sequuntur, referamus ad Christum, qui Incarna-
tione sua salutem nobis vere operatus est, a pri-
sino nos errore liberans, et salulis viam osten-
dens. In medio autem terra, id est, in omni terra :
tametsi aliqui in ipsa intelligant dici Jerusalem,
quam iu medio terrze sitam esse asserunt. Robo-
ravit autem Christus mare, qui sacri. baptismatis
aquam validam, atque efficacem reddidit, adversus
omnes demonum conatus. Nam et Mich:eas pro-
plieta, mare illud appellavit, ad Deum dicens : Τι
peccata nostra in profunda maris demerges ?*. Mare
autem baptisma appellatur, eo quod animarui
s»rdes, quz iliic baptizantur, recipit, et quia pur-
gat, et quia non secus gratiarum ac charismatum
copia abundat, quam mare undarum ac fluctuum

D |nultitudine. Ει dracones quidem dici possunt

daemones. Draco autem, eorum princeps diabolus.
quorum capita, lioc est, quorum peccata Dominus
contrivit, et confregit in aqua baptismatis. In his
etenim capitibus mortiferum omne repositum est
venenuni. His igitur capitibus, boc est, his pecca-
tis per baptismatis aquam perditis , ac deletis,
nulli amplius in nobis vivent dracoues. Populi vero
AEAbiopum ii sunt, qui caligine ac sordibus peccati
aninas olim nigrantes habebant : ipse nimirum
gentes, quibus draconem illum Deus post baptisma
in cibum, hec est, in consumptionem dedit ; Di-
rupit etiam, hoc est, praebuit Deus fontes, et tor-

103

EUTHYMII ZIGABENI

16í

γοπίος δρα] doetrinz, in gentilis populi A ράνθησαν γὰρ διὰ τὴν καχίαν αὐτῶν, ἐπιλειψάντων

terra, qux prius deserta erat; et fontes quidem
dicit, ob perpetuitatem, puritatem et suavitatem
fluxus ; torrentes vero ea ratione quam diximus
in psalmo xxxv ; flumina autem Etliam, antiquae
Judzorum sunt prophetia, qui aride sunt, si iis
comparentur quz fidelibus Christianis sunt traditze.
Exsiccata autem dicuntur hzc flumina, quoniam,
ut dizimus, defecerunt prophetz: atque hoc ob
summam Judzorum pravitatem a Deo permissum
est, Qui sequuntur. Christum univers creature
faetorem, et Dominum esse demonstrant. Memor
autem esto bujus congregationis, Που scilicet, et
non illins antiqux». Inimicus autem Judwus ct
gentilis, Christum exprobravit, quasi Deus non

τῶν προφητῶν. Τὰ δὲ ἑξῆς δειχνύουσι τὸν Χριστὸν
ποιητὴν χαὶ Κύριον τοῦ παντός. Μνήσθητι δὲ ταύτης
τῆς συναγωγῆς τῆς νέας, καὶ μὴ ἑκείνης τῆς πα-
λαιᾶς. Ἐχθρὸς δὲ ὠνείδισε τὸν Χριστὸν, ὁ Ἰουδαῖος
καὶ Ἕλλην ὡς μὴ ὄντα θεὸν, χαὶ ὡς ἀσθενη, χαὶ ὅσα
ὑδριστά * xal λαὺς ἄφρων, ὁ Ἰουδαῖχὸς καὶ Ἑλληνι-
χός "θηρία δὲ ot τε Ἰαυδαῖοι, xa Ἕλληνες, xai οἱ δαῖ-
µονες πένητες δὲ οἱ Χριστιανοὶ, ὡς χαταλιπόντες πάντα
καὶ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, χαὶ ἁπλῶς ὡς £v τῷ 0’
Φαλμῷ πρλείρηται. Διαθήχη δὲ τοῦ Χριστοῦ, xol
ἄλλα μὲν περὶ βοηθείας, ἔτι δὲ καὶ τὸ, Καὶ ἰδοὺ
ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμὶ πάσας τὰς ἠἡμέρας. Ἐσγχοτ:-
σµένυι δὲ τῆς Yn πάντες χοινῶς οἱ ἄπισται, μὴ
δυνάµενοι ἰδεῖν τὸ φέγγος τῆς ἀληθείας. Καὶ τὰ

sit, quin imo etiam quasi impotens sit : multa B ἔξης ἁρμόσεις ὁμοίως ὀρθῶς ἐξεταζόμενα.

alia etiam contumeliose in eum dixerunt, ct illius nomen irritarunt. Per Feras etiam, Judxos, gen-
169, et d:emoues intellige ; et per Pauperes, ipsos fideles, qui relictis omnibus Christum secuti sunt,
ut in ix psalmo diximus. Testamentum autem seu pactum illud intellige, quod a Christo dispositum
est ad apostolos ; et. illud prze cxteris : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus uique ad consumma -
lionem seculi *', Pcr Obscuratos autem terre, omnes in universum infideles intellige, qui splende-
scentes veritatis radios cernere nequeunt : et quze sequuntur simili modo accominolari poterunt. οἱ

recte dísquiras.
In finem ne corrumpas ipsi David Psalmus Asaph.

PSALMOS LXXIV.

Hoc psalmo futurum prodicitur in mundi consum-
matione justum Dei judicium , delinquentium ni-
mirum supplicia, et justorum przmia. Atque ideo
universos homines, in vite flnem aspicere jubet ,
ne seipsos propriis peccatis perdant. Aliqui, Ne

cvrrump.is, exponunt, pro ne pecces, ne delinquas. C

De Asaph , et de reliqua inscriptione diximus in
prowv:uio operis. Conseriptus vero est hic psalmus
ex eorum persona, qui captivi erant in Dabylone.

Vgns. 9. Confitebimur libi, Deus, confitebimur tibi.
Ubi, inquit, a servitutis jugo, quo premimur fuc-
rimus liberati, tunc summas tibi agemus gratias.
I!la au*em repetitio verbi Confitebimur, intensionem
quamdam aul cerlitudinem significat gratiarum
actionis.

Et invocabimus nomen tuum. ln auxilium nostrum
illud nomen tuum invocabimus , quod ab inimicis
exprobrotum est. Ego autem hzc verba cougruere
magis puto iis qui in Christum credituri erant, a

El; τὸ céAoc ui) διαφθεἰρῃς τῷ Δαθὶδ εἰς (55)
τι. ογραφρία». Wa.tpéc τῷ 'Avádg.
ΨΛΛΜΟΣ 04’.

Πρόῤῥησιν ἔχων 6 φαλμὸς τῆς iv συντελείᾳ τού
χόσµου δικαίας τοῦ θεοῦ κρίσεως, χαὶ τιμωρίας
μὲν τῶν ἁμαρτωλῶν, τιμῆς δὲ τῶν δικαίων, παρεγ-
γυᾶται πάντας εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς ὁρᾷν, xal
μὴ διαφθείρειν ἑαυτὸν ταῖς ἁμαρτίαις * τινὲς δὲ τὸ,
M5 διαφθείρῃς, Mf) ἁμάρτῃς εἴπον. Περὶ δὲ τοῦ
Ασὰφ xai τῆς ἄλλης ἐπιγραφῆς εἰρέχαμεν ἐν τοῖς
προοιµίοις τῆς βίθλου τῶν Ὑαλμῶν. Συντέθειται δὲ
xai οὗτος ὁ Φαλμὸς προσώπῳ τῶν £v Βαθυλῶνι δο-
ρυναλώτων. '

'"E£ouoAo1nc'ópe0d σοι, ὁ 8&0 c, ἐξοιιο.ογησόμε-
θά σοι. Εὐχαριστήσομέν σοι, ἑἐλευθερωθέντες τῖς
δουλείας. Ἡ δὲ ἀναδίπλωσις τοῦ "ECogo omo ópe0a,
ἐπίτασιν. 7| βεθαίωσιν παρίστησι τῆς εὐχαριστίας.

Kal ἐπικαλεσόμεθα τὸ ὄνομά σου. Καὶ εἰς βοή-
θειαν ἐπιχαλεσόμεθα τὸ ἐἑξονειδισθὲν παρὰ τῶν
ἐχθρῶν ὄνομά σου. Ἐγὼ δὲ τοῖς µέλλουσιν εἰς Χρι-
στὸν πιστεῦσαι προσήχειν ἡγοῦμαι τὸν λόγον, οἷς

quibus Cliristi nomen invocatum est, quique Chri- D ἐπεχλήθη τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστιανοῖς προσ-

stiani nomine dicti sunt. |

Vgas. ὅ. Narrabo omnia mirabilia tua. Hujusmodi
verba etiam habentur in psalmo ix.

Cum accepero. tempus , ego reciitudines judicabo.
Quidam simul cum przcedenti versiculo conjun-
gunt. verba ilia : Cum accepero tempus ; ut ordo sit :

?! Matth. xxviri, 20.

αγορευθεῖσιν.

Διηγήσομαι πάντα τὰ θαυμάσιάὰ σου. Οὗτος
χεῖται ὁ στίχος χαὶ ἐν τῷ 0' Φαλμῷ.

"Όταν .Ἰάδω καιρὸν, ἐγὼ εὐθύτητας κρινῶ. TU
"Οταν .1άθω καιρὸν, τινὰς τῷ προλαθόντι στίχῳ συν-
άπτουσι, λέγοντες' Τότε διηγήσοµαι πάντα τὰ

Vario lectiones.

(15) Τιλογραφία quid sit, plaue non. video. Nam
a τέλος quidem, noverint. qui Grece. sciunt. quam
concinnus sensus crui possit. An legendum στηλο-
γραφίαν , quasi hic. Psalmus in cippo incidendus

essct ? Niliil de hoc interpres, prope de ipsa inter-
punctione explicanda. sollicitus. An. quid a'iud?
Disladientur eruditi.

765

COMMENT. IN PSALMOS.

108

θαυμάσ.ἀ σου, ὅτε λάδω χαιρὸν τοῦ διηχεῖσθαι, A Ego narrabo omuia. mirabilia tua , cum accepero

τουτέστιν, ὅταν ἁπαλλαγῶ τῶν πολεµίων. "Apetvoy
δὲ τῷ ἑξῆς στίχῳ συντάττεσθαι' εἰσάγεται γὰρ ὡς
ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ ῥητὸν, Ἰέγοντος * Mi ὁλιγοφυ-
χεῖτε περὶ τῶν ἐθνῶν. "Όταν γὰρ λάδω χαιρὸν τῆς
χρίσεως, δικαίως χρινῷ καὶ τοῖς ἁδιχοῦσι, xa
τοῖς ἁδικουμένοις * τὸ δὲ, Λάέω, ληπτέον εὐσεθῶς,
ὅτι o) παρὰ ἑτέρου, ἀλλὰ παρ) ἑαυτοῦ, ὡς 0:5,
ἡ χαὶ ὡς ἄνθρωπος |παρὰ τῆς θεότητος.

Ετάχη ἡ Tài, xal πάντες οἱ κατοικοῦντες ἓν
αὑτῃ. Τηξίς ἐστιν dj διάλυσις τῆς δυνάµεως. Ἐτάχη
οὖν ἐρχομένης τῆς χρίσεως, εἴτουν τακήσεται' Ὁ
οὐρανὸς Ὑὰρ, «ησὶ, καὶ ἡ yr παρε λεύσογται ᾽
ἀλλὰ χαὶ πάντες oi χατοικοῦντες bv αὑτῃ ' πάντες
γὰρ ἀποθανοῦνται.

"Ey ἑστερέωσα τοὺς στύ.Ίους αὑτῆς. "Epoo
χελεύσαντος, ἑτάκη΄ διότι Ev ἀρχῇ ἐγὼ ταύτην ἕκτι-
σα. Στῦλοι δὲ αὐτῆς τὰ περὶ στερεωθῆναι αὐτὴν
προστάγµατα. Τοῦτο γὰρ ἀνέχει καὶ διαθαστάζει
αὐτὴν, ἐπ᾽ οὐδενὸς ἡδρασμένην. Ἔστι δὲ xal ἄλλως
εἰπεῖν, τῆξιν τὴν φθορὰν, ὅτι Ἐγθάρη μὲν ἡ ym
ταῖς εἰδωλολατρείαις χαὶ vat; ἄλλα:ς ἁμαρτίαις τῶν
ἀνθρώπων ἁλλ᾽ ἐγὼ σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τῇ ἁπω-
λεία τοῦ πλάσματος, ἑστερέωσα τος ἁποστόλους:
τούτους Υὰρ νοήσωμεν στύλους τῆς οἰχουμένης,
ὡς ταῖς ἑαυτῶν διδασχαλίαις ὑπερείδοντας καὶ

tempus , hoc est, cum primum ab inimicis fuero
liberatus. Melius tamen videtur, ut subsequentibus
corjungauntur, et introducatur sermo , veluti cx
Cliristi persona, dicentis : Nolite esse pusillanimes,
quia cum judicii tempus accepero, juste omnes
judicabo, tam eos qui intulerunt, quam eos auibus
illata est injuria, Et quoJ ait, Accepero, sane intcl-
ligendum est, non quod ab alio Christus , ut Deus,
accepturus sit tempus, quam a seipso. Vel, ut homo,
a Deo (76) tempus accipiet.

Vgns. 4. Liquefacta est terra, et omnes , qui
habitant in ea. Liquefieri dicitur omnis virtus, quie
dissolvitur. Adveniente igitur judicio liquefacta est
terra, et habitantes eam, lioc est, liquefient. Celum
enim, inquit, et terra transibunt **. Praterea etian
omnes habitantes in ea , quoniam universi homines
morientur.

Ego firmavi columnas ejus. Me jubeute liquefacta
est, quoniam a principio ego eam creavi. Per terre
autem columnas, illud Propheta mandatum Dei in-
telligit, quo terrx jussum est ut lirma consisteret.
Hoc enim mandato sustinetur, et regitur terra,
nulli alii rei innixa et nulla alia suffulta stabilitate.
Possumus etiam per liquefactionem, corruptionem
intelligere. Corrupta est etenim terra idololatriis
et multiplicibus hominum peccatis. Verum ego,
inquit, creatur: perditionem miseratus , apostolos
confirmavi. Hos etenim columnas orbis esse merito

Pauca wol τοῦ ο ος !
στηρίζοντας τοὺς ἁπανταχῆ πιστούς. Οὕτω YÀp (C qicimus, veluti qui solida sua doctrina omnes ubi-

ατους xal ὁ μέγας Παῦλος ὠνόμασεν εἰπών ’ Οἱ
δοκοῦυτες στῦ.οι εἶναι. Τινὲς δὲ γῆν τῆς Ἱερουσα-
λἠμ Φφασὶν, ὅτι ταχήσεται καὶ πυρποληθήσεται,
πολιορκηθεῖσα ὑπὸ Ῥωμαίων. Καὶ οὕτω δὲ στύ.ῖους
αὐτῆς εἶπε τοὺς ἁποστόλους ' στύ.Ίους μὲν διὰ τὴν
ῥηθεῖσαν αἰτίαν, αὑτῆς δὲ, ὡς ἐξ αὐτῆς ὁρμωμένους
3) καὶ ὅτι μετὰ τὸ ταχΏναι στερεωθήσονται τοῖς
τύλοις τῆς πίστεως.
ad universum terrarum orbem : vel, quia postquam
facti fuissent, erant deinceps fidei columnis rursus
Elzov τοῖς xaparoyoUcuy * Mf). zaparopsits *
καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσιν * Mf) ὑψοῦτε xépac. Κρί-
σεως, ὡς εἴρηται, γενέσθαι μελλούσης, φησὶν ὁ Προ-
φήτης , ὅτι Διαμαρτυρόμενος τοῖς παρανομοῦσιν,
εἶπον αὐτοῖς * Mi]. zaparoyusics * χαὶ αὖθις τοῖς
ἁμαρτάνουσιν΄ ΜΗ ὑψοῦτε κέρας ^ τοι μὴ xav-
χᾶσθε, μηδὲ ἑπαίρεσθε, ὡς ἐπὶ µεγάλοις χατορθώµασι
ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν * τοῦτο γὰρ volac ἑσχάτης.
Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει παρανομοῦντας χαὶ ἁμαρτά-
γοντας ἐκ παραλλήλου. Πολλαχοῦ δὲ τῶν Ὑαλμῶν
τὸ, χέρας, τίθεται, ποτὲ μὲν ἀντὶ δυνάµεως, ποτὲ
8i ἀντὶ χαυχήῄσεως ' τὰ γὰρ χερασφόρα ζῶα ἓν τοῖς
χέρασιν ἀμύνονται, xal γαυριῶσι.

que gentium fideles sustineant et regant, ος no-
mine Paulus illos appellavit, «licens : Petrus et
Jacobus, qui videbantur column esse **. Quidam
terre nomine hic ipsam intelligunt. signilicari Je-
rusalem : quam liquefactam esse dicunt, quia 4
Romanis militibus vastata, ac depopulata est. Ejus
autem Jerusalem columnas apostolos esse dixil,
quia illinc erant oriundi ; vel quia illinc missi sunt

terra illa Jerusalem atque illius habitatorea liquo-
confirmandi.

Vgns. 5. Dizi iniquis * Nolite iniqua agere ; el de -
linquentibus : Nolite exaltare cornu»Cum futurum sit
judicium , ut praediximus (ne ullus peccatoribus
excusationis locus relinquatur ) , Propheta narrat,
quemadmodum ipse iniquos omnes esset. contesta-

D (us dicens : Nolite inique agere ; et rursus ut pec-

catoribus dixisset : Nolite exaltare cornu, hoc est ,
Nolite de propriis peccatis, quasi de przclaris ali-
quibus gestis gloriari. Summ: id namque insipien-
ti: est. Eosdem autem inique agentes appellat,
quos et delinquentes. Diversimode autem accipi
reperimus cornu in Psalmis. Aliquando enim pro
potentia ponitur , aliquando pro gloristione, et

jactantia. Cornuta siquidem animalia et strenue cornibus certare solent, et illorum ornamento glo-

riari.

** Matth. xxiv, δυο. 3 Galat. ii, 9.

Varie leetiones, -

(16) Rectius a divinitate, ut Grace.

161

EUTHYMII ZIGABENI

168

Vgns. 6. Nolite extollere in altum cornu vestrum. A ΜΗ éxalpsce slc ὕψος τὸ κέρας ὑ,ιῶν. Τὸ αὐτὸ

ldem iterum repetit, ad contestationis sux confir-
mationem.

Et nolite loqui adversus Deum injustitiam. Verba
h:c idem zque significant, quod illa : 7njastitiam
in sublime locuti sunt **; de quibus diximus in
psalmo txxi.

Vgns. 7. Quoniam neque ab egressu neque ab oc-
cidente , neque a desertis montibus, Gloria , inquit,
et divitis, item gloria , et paupertas, non est nobis
ab astrorum ortu, neque ab eorum occasu , ut. as-
serunt astrologi : quini no nec a daemonibus ista
hominibus adveniunt. Per desertos. enim montes
jpsos demones intellig't, quia omni virtutum genere
deserti ac steriles sunt, et montium instar superbia

ἔγει πάλιν ol; ἐπίτασιν διὰ papzupía,.

Kal uj. AaAeite κατὰ τοῦ θεοῦ ἁδιχίαν. Τοῦτο
ταὐτὸν δύναται τῷ ᾿Αδικχίαν εἰς τὸ ὄψος &Ad.lqcar,
ὃ χεῖται ἓν τῷ op φαλμῷ.

"Οτι οὔτε ἀπὸ ἑξόδων, οὔτε ἁπὸ δυσμῶν, οὔτε
ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων. Οὔτε kx τῶν ἀνατολῶν τῶν
ἁστέρων, οὔτε ἐχ τῶν δύσεων αὐτῶν κατὰ τοὺς
ἀστρολόγους, οὔτ᾽ αὖθις Ex τῶν δαιμόνων, τῶν»
ἑρήμων μὲν χκαλοῦ παντὸς, ὀρέων δὲ λεγομένων διὰ
τὴν ἔπαρσιν καὶ ἁλαξονίαν' ἡ πλοῦτος, ἡ δόξα χορη-
χεῖται, f] πενία, Ἡ ἁδοξία προσγίνεται, ἀλλὰ χρίσει
Θεοῦ διχαίᾳ. Ἐξόδους γὰρ καλεῖ μὲν τὴν τοῦ ἡλίαυ

elati. Sed justo Di judicio omnia dispensàntur. B ἀνατολήν "Az" ἄχρου yàp, φησὶ, τοῦ οὐρανοῦ ἡ

Per egressum autem, solis ortum intelligit, quem-
admodum et alibi cum ait : A summo celo egressio
ejus *', Per occasum vero occidentem ; et per de-
sertos montes , septentrionis et meridiei climata,
qu: ob nimium frigus, aut calorem , hominibus
deseria sunt, Est autem hic serio defectivus ; unde
aliquid subintelligendum est, verbi gratia : Nihil
latet, Nibil, inquit, in futuri judicii tempore pote-
rit Deum latere, Omnia etenim ei patebunt, in

quacunque ea fuerint regione; atque ideo nolite
latere eum quis poterit, si in eum deliquerit. Et deinde causam ponit, cur nibil Deum lateat.

Quoniam Deus judex est. Quoniam Deus est,
qui judicat quique omnia optime novit, etiam an-
teaquam fierent.

VEns. 8. Hunc humiliat , et hunc exaltat, Hunc
quidem honorat, οἱ alium reprobat, juxta uniuscu-
jusque vitam, acjuxta justissimas quasdam rationes
divini judicii.

Quoniam calix in manu Domini vini meri plenus
mist'one. Totus sermo metaphlioricus est, Et per
manuum quidem Domini illius potentiam intelligit,
per calicem autem vini, mensuras ac modos pe-
narum. Per vinum enim hoc in loco supplicia in-
telliguntur, atque calamitates, qua zeque, ac vinum,
et vires hominum tollunt, et mentis barmoniam
dissolvunt, et aberrare nos faciunt a /via. Merum
vero esse dicitur hoc vinum, quasi austerum atque
efficax ví sua, et nulla mistum misericordia. Et
hie quidem calix est vini meri. Verum in manu
Domini alius etiam est calix, plenus mistionez hoc
cst, misericordia. Missio enim vini, aqua, et mistio
austeritatis, misericordia. Debemus autem ea verba,
plenus mistione, non sequenti versiculo conjungere,
&ed per se soluta legere, subintelligendo conjun
ctionem, et sumendo a communi sensu verba :
Calix in manu Domini, ut sit sensus , quodin manu
Do:nini est calix vini meri, et in cadem manu est
calix. plenus mistione. Nam alioqui, quomodo unus,
tinere? Et quod duo sint calices, patet etiam clarius

Vgns. 9. Et inclinavit ex hoc in hoc. Et de men-
eura meri supplicii, effudit in mensuram miscri-

3 Psal, rxxn, ὃ. Psal, xvin, 7.

D

ἔξοδος αὐτοῦ * δυτμὰς δὲ τὴν otv * Eprua δὲ δρη
τὰ βόρεια καὶ νότια χλίµατα, χατὰ µεσηµθρίαν
καὶ ἄρχτον ᾿ ταῦτα γὰρ ἔρημά elatv ἀνθρώπων, τὸ
μὲν δι᾽ ὑπερβολὴν ψύχους, τὸ δὲ θέρµης. Ἐλλειπτι-
πὺν δὲ τὸ σχΏμα ᾽ λείπει γὰρ τὸ ΑΛό.1ηόέ τι. Ο)ὺ λέ-
λτθέ τι, φησὶν, ἁπ᾿ οὐδενὸς χλίµματος τῆς γῆς ἐν
τῷ xatpip τῆς μελλούσης κρίσεως * διὸ μηδὲν φαῦλον
ποιῆτε, ποιοῦντες δὲ, uh οἴεσθε λανθάνειν. Εἶτα
τίθησι χαὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μηδὲν λανθάνειν.

pravum aliquod scelus committere. Neque enim

"Or, ὃ θΘεὸς κριτής ἐστιν. Ὁ 8:5; χρίνει, 6
πάντα xai ἰδὼν xai εἰδὼς «pb γενέσεως αὐτῶν.

Tovrov ταπεινοῖ, xal τοῦτον ὑψοῖ. Τὸν μὲν
ἀτιμάξει, τὸν δὲ τιμᾷ, κατὰ τὴν οἰχονομίαν τῶν
βεθιωµένων ἑκάστῳ, xal τὸν λόγον τῆς διχαίας
αὑτοῦ χρίσεως.

"Ott ποτήριον éy χειρὶ Κυρίου οἵνου ἀκράτου
zAnpsc περάσματος. Μεταφοριχὸς ὅλος ὁ λόγος"
καὶ χεῖρα μὲν Κυρίου χαλεῖ τὴν δύναμιν αὐτοῦ
ποτήριον δὲ ofvow, τὸ µέτρον τῆς τιμωρίας” οἶνος
γὰρ νῦν fj τιμωρία. Διότι παραπλησίως τῷ olwy
ἀφαιρεῖται τὴν τοῦ ἀνθρώπου δύναμιν, χαὶ ἐχλύει
τὰς ἁρμονίας, xal ποιεῖ σφάλλεσθαι. ΄ΑἈχρατος 65
οὗτος ὁ olvog, ὡς αὐστηρὺς, xal ἀπότομος, xal
ἁμιγῆς φιλανθρωπίας. ᾽Αλλὰ τοῦτο μὲν τὸ ποτήριον
οἵνου ἐστὶν ἀχράτου * ἑστὶ δὲ ἓν τῇ χειρὶ αὑτοῦ xai
ἕτερον ποτήριον, πλῆρες χεράσµατος, εἴτουν φιλαν-
θρωπίας. Κέρασμα γὰρ olvou μὲν ὕδωρ, αὐστηρίας
δὲ φιλανθρωπία. Χρὴ γὰρ τῷ HAnpsc xepácuatoc
μὴ συνάπτειν τὸ ὄπισθεν ῥητόν' ἀλλὰ xa0' ἑαυτὸ
ἀτυνδέτως ἀναγινώσκειν, τοῦ xal συνδέσµου ἑλλεί-
ποντος μὲν, συνεξαχονοµένου δέ * ἕλκοντας καὶ ἐπὶ
τούτῳ τὸ ποτήριον ἐν χειρὶ Κυρίου. πῶς γὰρ ἂν
εἴη τὸ αὐτὸ τὸ ἄχρατον ἔχον xaX χέρασµα; "Ost δὲ
δύο ταῦτα, δηλώσει τὸ ἁπαγόμενον.

atque idem calix poterit et merum, et nüistum 60η”
ex sequentibus. |

Kal ἔκ.ινεν ἐκ τούτου εἰς τοῦτο. Ἐνέχεεν
ἐκ τοῦ µέτρου τῆς ἀκράτου τιμωρίας ἐπὶ τὸ µέτον

169

COMMENT. IN PSALMOS,

TIO

τῆς Φιλανθ(ωπίας, ὥστε ποιῆσαι χρᾶσιν,χαὶ ποτί- A cordiz, ut misturam faceret, utque eam in potum

σαι ταύτην τοὺς ἕλαττον ἁμαρτάνοντας xoi τοὺς
ἰασίμους,

IlAhw ὁ τρυγίας αὐτοῦ οὐκ ἐξεχεγώθη. Τρυχίαν
ὠνόμασε τὸ πάχος τῆς ἀκράτου τιμωρίας, τὴν
ἑσχάτην χόλασιν, ftt; ὑπελείφβη τοῖς τὰ μέγιστα
πλημμελοῦσι, xai τοῖς μὴ μξεταδαλλομένοις ἀπὸ
χαχίας.

Πίονται πάντες οἱ ἁμαρτω.]οὶ τῆς γῆς. Πίοντα:
τὸν τρυχίαν. Αμαρτωλοὺς δὲ λέχει τοὺς Avisos pe
όως ἁμαρτάνοντας.

᾿Εγὼ δὲ ἆγα..1ιάσομια εἰς τὸν αἰῶνα. Yao
τῷ θεῷ 'laxo6. Ἐλευθερωθεὶς τῆς δουλείας τῶν
ἐχθρῶν, χαὶ ἀγαλλιάσομαι μὲν ἐπὶ τῇ εκ τῶν
ἀνιαρῶν , φαλῶ ob εὐχαριστήρια.

Καὶ πάντα τὰ κέρατα τῶν ἁμαρτωλῶν cvv. B VkRs. 11.

ὐ.1άσω. Τῶν αὖθις πολεμησάντων pot δυσμενῶν.

Καὶ ὑψωθήσεται τὸ xépac τοῦ δικαίου. Νιχή-
σαντο». Ot τε γὰρ Ἰσραηλίται μετὰ tX; ἐν Ba6v-
λῶνι δουλείας ἐπάνοδον, προσθαλλόντων αὑτεῖς τῶν
γειτονούντω», ὀνίχησαν, ol τε Χριστιανοὶ ix τῆς
δουλείας τῶν εἰδώλων, ἑπανελθόντες εἰς ἐλευθερίαν,
συνθλῶσι τὰς δυνάµεις τῶν πὲριᾷ διαιτωµένων ὃδαι-
µόνων ἐπιτιθεμένων αὐτοῖς. Δίχαιον δὲ καλεῖ πάντα
εὐσεθῇ. El» δ' ἂν xal ὁ Ζοροθάθελ, ὁ τὸν λαὸν τηνι-
χαῦτα ἐπαναγαγὼν, ἀλλὰ xal ὁ Χριστὸς ὁ χυρίως
δίχαιος, ὡς ἀναμάρτητος, οὗ τύπος ὁ Ζ2ροθάθελ'
τῶν γὰρ iv σώματι τοὺς ἁσωμάτους πολεμίους
νικώντων ὑψοῦται dj δύναμις, xal ὁ ἔπαινος τοῦ
Χριστοῦ, τοῦ δυναμοῦντος αὐτούς.

illis praberet, qui et levius deliquissent , et adhuc
essent medicabiles.

VEns. 10. Verumtamen fex ejus non est exinanita.
Per fecem. calicis, crassitudinem, ut ita dicam , in-
telligit meri supplicii, loc est," exiremas onmium
ponas, qu;e iis reservantur, qui aut maxime deli-
querunt, aut a vitiis iumultari noluerunt.

Bibent omnes peccatores terre. Bibent (ecem. Per
peccatores autem eos nunc intelligit, qui a peccatis
numquam convertuntur.

Ego autem ezxaltabo in seculum, psallam Deo Ja-
cob. Ab inimicorum nimiruin servitute liberatus ,
exsultabo quidem quod calamitates cessaverint, «t
psallam in gratiarum actionem.

Et omnia cornua peccatorum con-
stringam. lnimicorum scilicet rursus me oppugnan-
lium.

Et exaliabitur cornu. justi, Simul ac vicerit, Ju-
da'orum enim populus post reditum e captivitate,
insurgentes in se vicinas gentes devicit, Et Chri-
stiani simili modo ex idolorum servitute , in liber-
tatem restituti, dainonum omnium vires confrin-
gunt, qui interim in circuitu orbis sunt, quzrentes
quem devorent, et variis nos tentatienibus impe-
tentes. Per justum autem, pium quemlibet ac re-
ligiosum virum intelligit, vel ipsum Zorobabel ,
qui populum e captivitate in patriam reduxit. Ve-
rum magis proprie ipse intelligitur Christus, veluti
qui omni caruit peccato ; eujus figuram tenuit Zo-

C robabel. Quoties vero fidelis quispiam aut martyr.

incorporeas demonum potentias sibi adversantes, atque [insultantes devicerit ,^ Christi potentia magis
exaltatur. et Christo major laus tribuitur, qui tantas ei vires prestitit et robur.

Εἰς τὸ c&Aoc VaAuóc τῷ 'Acdg. ᾿Ωδὴ πρὸς τὸν
Ἀσσύριον.
ΨΑΛΜΟΣ ΟΕ.

Εἴρηται ἡμῖν καταρχὰς, ὅτι iv. ταῖς ἐπιγραφαῖς
τῶν ψαλμῶν τὸ Elc τὸ τἑΊος προφητείαν δηλοὶ *
παρεγγυῶν ἀποθλέπειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Λοιπὸν
οὖν χἀνταῦθα προφητείαν (77) κατὰ μὲν 'Εδραίους
τῆς συντριθῆς τῶν ἀμφὶ τὸν Σεναχηρεὶμ, κατὰ δὲ
Χριστιανοὺς τῶν ἀμφὶ νοητὸν Σεναχηρεὶμ, Ἠτοι τὸν
διάθωλον ^ καὶ ἄλλως δὲ Elc τὸ céAcc, ὅτι περὶ τοῦ
τέλους τοῦ χόσμου διαλαμθάνει, εἴτουν τῆς µελλο»-
σης χρίσεως - ἐν ὕμγοις δὲ, ὅτ. εὐχαριστήρ:ιός ἐστιν
ὁ Φαλμὸς ἐπὶ τῇ τῶν xavk πολεμίων νίχῃ. Περὶ εξ
τοῦ: Ασάφ, ἔτι δὲ καὶ τῆς ᾠδῆς, προπαραδεδώχαμεν
ἐν τῷ Προοιμίῳ τῆς βίθλου τῶν Ὑαλμῶν. Πρὸς cór
Ἀσσύριον δὲ, ἀντὶ, Πρὸς τὰ χατὰ τὺν ᾿Ασσόριον
Σεναχηρείἰµ. "Opa δὲ ὅτι τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ "lov-
δαϊχᾗ ἱστορίᾳ Χριστιανιχὰ δόγματα συνέπλεξεν *
ὡς φυχαγωγεῖν μὲν χαὶ τὸν Ἑβραϊῖον ταπεινῶς &x-
δξεχόμενον τὰ ῥητὰ, εὐφραίνειν δὲ μᾶλ)ον τὸν Xpi-
στιανὸν, ὑψηλῶς ταῦτα νοοῦντα.

In finem in hymnis Psalmus ipsi Asaph. Canticum
ad Assyrium.,
PSALMUS LXXV.

Diximus in prommio operis, quod hxc verba
In finem, qua iu psalnorum inscriptionibus
habentur, indicant illic prophetiam contineri : et
lectorem jubent in illius finem aspicere. In hec
igitur psalmo latet prophetia, quie juxta Hebraeos
destruendam esse pradicebat potestatem Senna-
cherib ; οἱ juxta Christianos prefligandum au-
nuntiat damonem, quem nos intellectualem. Sen-
nacherib vere possumus appellare. Vel a!iter : In

D finem ideo inseribitur psalmus, quia hic tractatur

de mundi ac futuri judicii fine. In hymnis vero,
quia gratiarum actiones continet, pro obtenta
victoria. le Asaph et cantico diximus in Procmio
operis. Ad Assyrium vero, quia Sennaclherib
Assvrius erat, Ad illum enim multa pertinent, quae
in presenti psalmo habentur. Tu vero illud con-
sidera, quo pacto sanctus Spiritus simul cum
Judaica historia Christiana dogmata complicaverit,

ut et Judzeis solamen przstet, qui humiles tantum sensus sequuntur, et Christianum etism magis
Iztificet, ad sublimiores tendentem ac peuctranteui contemplationes.

Varie lectiones.

(77) Deest verbum, puta vó:t aut simile.

711

EUTHYMII ZIGABENI

112

Vsns. 9. Notus in Judea Deus. Judwi quidem Α Proccóc ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ θεός. Οἱ μὲν "lov-

cognosci tantum affirmant Deuin a. Judzis, contra
autem Deus ad illos, per prophetam dicit : Juz!a
numerum civitatum tuarum fuerunt dei tui Juda,
et juxia numerum biviorum lsrael, sacrificaverunt
Baal **. Manifestum est igitur, quod de Judza illa
non loquitur, quz est in. Palestina, sed per Ja-
dxam, sacram intelligit Scripturam, in. qua uni-
verea Christus notus est. Nam et Mosaici, οἱ
ceteri omnes libri, de co annuntiaverunt : et ipse
etiam divinus cultus, qui lege constitutus est, figu-
ram et characterem eorum continebat, quiz ad
Christum pertinerent.

ln lsrael. magnum nomen. ejus. Atqui nec in
solo Israel. Ab oriente enim, inquit Propheta,
esque ad occasum, glorificatum est nomen meum
inter gentes ** ; ct alibi ad Judaeos: Vos autem
profanastis eum ** ; item alibi : Nomen meum ma-
gnum inter gentes ?!, Rursus igitur per lsrael,
Israelitarum Scripturam intelligit, datam populo
Isracl, in qua magnum ac glorio$um cani ur Christi
nomen. Maximus autem philosopbus per Judzam
eam pbhilosophiz partem intelligit, quz circa acti-
vas actiones versatur, et per lsrael| eam partem
quie contemplationibus vacat. Judas quippe inter-
pretatur Confessio ; confessio autem initium quod-
dam prestat ad agendi virtutes ; [Israel vero inter-
pretatur Mens videns Deum. Cognoscit igitur Deum,
is, qui per virtutem operatur, sciens illum judi-
οσοι justum esse, et condigna unicuique pro actio-
nibus in judicio redditurum : atque ideo seipsum
ab omnibus maculis mundat, Cognoscit etiam
Deum is qui in. divinorum contemplatione versa-
tur, et considerans Dei magnalia, condigue etiam
illusn. magnificat. Possumus ctiam per δάση,
novam ex gentibus Ecclesiam intelligere, ας οἱ
antiqua peccata confessa est, et qu:e verum Deum
per contemplationem semper intuetur. Et similiter
novum lsrael. Quia, ut ait imagnus Paulus : Non

tera ?*,

Vgms. 9. Factus est in pace locus ejus, et habitatio
ejus in Sion, Ni tam crebro obsessa et capta fuisset
Jerusalem, haberent colorem aliquem Judei, ut
h:ec verba de ea dicta esse viderentur : verum hoc
in loco, per pacem, uon ipsam intelligit Jerusalem,
sed pacificos homines; pacificos, inquam, mutuo
inter se, dum ct proximos diligunt, οἱ ipsi ab cis
invicem diliguiftur : οἱ pacificos ctiam in seipsis,
dum affectus ac passiones insurgere ac pugnare
non sinunt adversus rationem, sed rationi cas

C

spvazto Ἱουδαῖος,

6alol φασιν ὅτι γνώριµός ἐστιν ὁ 8cbc £v. μόνη τῇ
Ἰουδαία * ὁ δὲ θεός φησι πρὸς αὐτοὺς διὰ τοῦ προ-
φήτου: [Κατὰ ἀριθμὸν τῶν ἄδ.εών cov ἤσαν
θεοί σου Ἱούδα *: καὶ κατὰ ἀριθμὸν ἁμφόδων
Ἱσρα]μ ἔθνον τῷ BáaA. Δῆλον οὖν, ὅτι οὗ περὶ
τῆς χατὰ Παλαιστίνην Ἰουδαίας ὁ ψαλμὸς λέχει :
ἀλλ’ Ἰουδαίαν καλεῖ τὴν Ἰουδαϊκην Γραφην, iv f
πἀσῃ γνώριµός ἐστιν ὁ Χριστὸς ^ τά τε γὰρ Mo-
σαϊκὰ xoi τὰ λοιπὰ πάντα περὶ αὐτοῦ προχατηγ-
χειλαν. Καὶ αὐτὴ δὲ jj νομικὴ λατρεία τύπος, xal
σχιὰ, καὶ προχάραγµα fjv τοῦ Χριστοῦ.

Ἐν τῷ Ἱσραὴαᾶ μέγα τὸ ὄγομα αὐτοῦ. Καὶ μὴν

B οὐκ ἓν µόνῳ τῷ Ἱσραήλ. Αὖθις γάρ φησιν ὁ θεὸς διὰ

τοῦ Προφήτου, ὅτι 'Ax' ἀνατοῖῶν ἡλίου μέχρι
δυσμῶν δεδόξασται τὸ ὄνγομά σου év τοῖς ἔθνα-
σιν: καὶ πάλιν ᾿Υμεῖς δὲ Bs6nAoUce αὐτό. Καὶ
αὖθις * Τὸ ὄνομά pov μέγα ἐν τοῖς ἔθνεσιν ' ὥστε
καὶ Ἱσραὴλ πάλιν, τὴν Ἱσραηλιτικὴν Γραφὴν ὀνο-
μάζει, τὴν δυθεῖσαν τῷ Ἰραηλιτιχῷ λαῷ, ἓν fj µέγα
xai ἔνδρξον ἄδεται τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ. Μάδ:μος
δὲ ὁ μέγας φιλόσοφος Ἰουδαίους μὲν λέγει την
πραχτιχὴν φιλοσοφίαν, Ἱσραλλ δὲ τὴν θεωρητικήν"
διότι ἍἸουδαία μὲν Ἐξομοόγησις ἁμαρτιῶν'
ἑρμηνεύεται, τις ἐστν ὀρχὴ τῆς πρακτικῆς
Ἰσραὴλ δὲ Νοῦς ὁρῶν Θεόν ' ὁ μὲν γὰρ πραντικὸς
γινώσχει τὸν θεὸν, ὅτι χριτής ἐστι τῶν ἑκάστῳ
βεθιωµένων , xa διὰ τοῦτο χαθαἰρει ἑαυτόν * ὁ δὲ
θεωρητιχὸς, χατανοῶν τὰ μεγαλεῖα αὐτοῦ, ἀξίως
µεγαλύνει αὐτόν. Efr δ ἂν Ἰουδαία νέα dj ἐξ ἐθνῶν
Ἐχκλησία, ἧτις, ἐξομολογησαμένη τὰ πα)α:ὰ aos fe
ἁμαρτήῆματα, ἑπέγνω τὸν ἀληθινὸν Osóv * ἡ δαὑτὴ
xai Ἱσραὴλ.νέος φησὶ γὰρ ὁ µέγας Παῦλος ' OO
γὰρ ὁ ἐν τῷ φανεΓῷ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ér
τῷ gavrepo év σαρκὶ περιτομή ἆ Ι.]ὰ ὁ ἐν τῷ
xal περιτομὴῆ καρδίας ἓν'
αγεύματι, οὗ vpáppntt.

ille qui in. manifesto Judeus. est, neque que ἐκ
manifesto, carnalis circumcisio, sed qui in occulto Judeeus, εἰ circumcisio cordis in. spiritu, non. lit-

Ἐγενήθη év εἱρήνῃ ὁ τόπες abrobv, xal τὸ
χατοιχητήριον αὐτοῦ ἐν Σιών. Eb μὴ πολλάκις

p ἐπολεμήθη xal ἑάλω τὰ Ἱεροσόλυμα, εἶχεν (78) ἄν

τινα λόγον εἰρῆσθαι περὶ αὐτῶν ταῦτα. Nov δὲ epf-
νην φησὶ τὸν εἰρηνεύοντα ἄνθρωπον, πρὸς μὲν τοὺς
ἀνθρώπους, ἐν τῷ ἀγαπᾷν αὐτούς, πρὸς δὲ τὰ πάβη,
ἐν τῷ ὑποτάττειν αὐτά. Ἐν τῷ τοιούτῳ γὰρ ὀνδρὶ
γίνεται τόπος χωρητιχὸς θεοῦ Σιὼν δὲ ἑρμηνεὺε -
ται, Σκοπευτήριον * εἴη δ ἂν ὁ πόῤῥωθεν xaza-
σχεπτόµενος τὰς ἐπελεύσεις τῶν δυσμενῶν.

subjiciunt. In hujusmudi igilur homine Jocus quidam nobilis fit, ipsi etiam Deo halitabilis, Οσα”
rum cum Sion idem significare dicatur quod Specula, ille merito Sion poterit appellari, qui inimi-

corum adventum de longe fuer:t speculatus.
Vgns, 4. Illic con(regi! ppteutias arcuum, telum,

e

'Ex&i cvrérpnfe cà κράτη τῶν τόξων * óxJAcr,

'5 Jerem, xi, 15. 9? Psal. ον 3; Malach, 1, 141. 1 Μήλο. i, 19. 3'[bid. ?* Rom. n,98.

(78) Supple Ἰουδαῖοι.

Varia lectiones.

713 | COMMENT. IN PSALMOS. T

καὶ ῥομφαίαν, xal zóJAegov. Ἱστορικῶς μὲν περὶ Α gladium, εἰ bellum. Juxta historiam hoc pertinct

τῆς ἁπωλείας τῶν Ασσυρίων ταῦτα. Ἐχκεῖ μὲν ἀν.ὶ
τοῦ, by Σιών ' ΣυνέτριΨε δὲ, ἀντὶ τοῦ Κατήργτσε
τὰς δυνάµεις τῶν τόξων * ὅπλον δὲ χαλεῖ νῦν οὐ τὸ
ἁμυντίριον, ἀλλὰ τὸ φυλαχτήριον, οἷον θώραχα,
καὶ ef τι τοιοῦτον ΄ ἐξ οὗ xal ὁπλίτης, ὁ τεθωρα-
χισµένος, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ ψιλοῦ: ῥομφαία
δὲ ἡ σπάθη ' καὶ πρλέταξε μὲν τὰ τόσα, ὅτι τὸ
πλεῖον ἓν τόξοις ἐκράτουν οἱ Ασσύριοι. Εἶτα διὰ
μὲν τοῦ ὅπλου πᾶν φυλακτήριον ἑνέφηνε, διὰ δὲ τῆς
ῥομφαίας πᾶν ἁμυντήριον. Τελευταῖον δὲ ἐπήγαγε
καὶ τὸν πόλεμον αὐτὸν, δι ὃν ταῦτα, xax οὗ σχεύη
ταῦτα καὶ ὄργανα. ᾽Αναγωγικῶς δὲ τόξα μὲν αἱ
μεθοδεῖαι καὶ μηχαναν τῶν δαιμόνων, ἂἀφ᾿ ὧν
ἀφίενται βέλη παθῶν πεπυρωµένα * ὅπλον δὲ φυ-
λαχτίριον τοῦ διαθόλου ἡ παραχώρησις tou θεοῦ,
xat ἡ καθ’ ἡμῶν ἑξουσία τοῦ ἐχθροῦ. Τότε γὰρ pa3-
λόμενος παρ᾽ ἡμῶν οὐκ αἰσθάνεται * ῥομφαία δὲ αὖ -
τοῦ τμητιχῆ, xal ἀπὸ θεοῦ χωρισμὸς ἡμῶν διὰ τῶν
παθῶν ἐπιγινόμενος πόλεμος δὲ ἡ πάλη, f) xoi
αὑτὸς ὁ διάδολος. Ὥσπερ γὰρ εἰρήνη ὁ θεὸὺς, οὕτω
πόλεμος ὁ ἀντιχείμενος δαίµων * ἃ πάντα χατήργη-
σεν ὁ θεὸς ἐν τῷ εἰρηνεύοντι xal σχοπεύοντι, χαθὼς
εἴρηται.

ad Assyriorum destructionem, illic enim in Sion
Deas arcuum vires contrivit, hoc est, dissolvit, ct
inanes reddidit, Per telum autem (pro quo in
Graca lectione, ὅπλον legimus) non offensiva boc
in loco arma intelligi debent, sed defensiva, veluti
thiuracem, aut aliud quil simile : unde apud
Graecos militem thorace armatum, ὀπλίτην appel-
labant, ad eorum militum distinctionem , qui
hujusmodi carebant armatura, quosque dtous, hoc
est nudos vocabant. Arcuum vero potentias, seu
robur dixit, quia Assyrii arcu plurimum utebantur,
atque im eo armorum genere $uas potissimum
vires collocabant. Per !elum igitur, defensiva
omnia, et per arcum, offensiva omnia arma | ssigni-

D ficavit. Deinde ipsum adeidit bellum propter qvod

uuiversa armorum genera confici solent. Owni£
etenim arma, belli sunt instrumenta. Juxta Ana-
gegen, per arcus, artificiosas demonum machinas
intelligimus : unde ardentes immittunt passionum
sagittas. Telum autem dxnonis, quo se tueri solet,
est divina permissio, qua vires ei adversus nos
subministrat. Ea etenim permanente, ic!us nostros
da:non in se imimissos non sentit. lllius etiam

gladius, quo incidere solet, separatio illa est, qua per affectus ct passiones nostras a Deo disjungi-
mur; bellum vero, pugna illa, et lucta, qua nobiscum certat, vel, per bellum, ipse potest d:zemor.
intelligi, ut quemadmodum Deus pax, ita dzemon bellum appelletur. Hzc omnia ijitur arma Deus
delevit, ac fugavit iu eo homine, quem exhibuisse se pacificum przdiximus, et spece'^tioni ἱπίοι-
tum.

Φωτίζεις σὺ θαυμαστῶς ἀπὸ ὀρέων αἰωγίων. 6 — VkRs. 5. llluminas tu. mirabiliter α montibus

"Ogr αἰώνια καλεῖ τοὺς οὐρανοὺς * ὄρη μὲν δ.ὰ τὸ
ψος , αἰώνια δὲ. διὰ τὸ διαρχέστερον xal µακχρο-
χρονιώτερον τῆς τού-ων οὐσίας * λέγει δὲ ὅτι φωτί-
ζεις φωτὶ χαρᾶς τοὺς Ev σχότει λύπης, χαὶ quil
ἀντιλήψεως τοὺς iv σχότει ἀπογνώσεω».

elernis. Per eeternos montes ο(ρ]ο» intelligit : quos
propter altitudinem montes voczt, et seternos
propter diuturn.m eorum substantiam. llluminas
autem luce Letiti:e ; eos vero hac luce illuminas,
qui in mororis caligine obtenebrati sunt : quem-

admodum contra, splendore auxilii, atque opis tu: eos etiam illustras, qui tetra fuerint despcra-

tionis nube circumdati.

Ἐταράχθησαν πάντες cl ἀσύνετοι τῇ καρδίᾳ.
ἸΑναιρούμενοι ἁδοχήτως, ἑταράττοντο. ᾿Ασύνέτους
65 αὐτοὺς εἶπεν, ὡς θεοµάχους.

"Yarocav ὕπνον αὐτῶν, xal οὐχ εὗρον οὐδέν.
Ἐκοιμήθησαν μὲν μετὰ ἑλπίδων μεγάλων οἱ πολιορ-
κοῦντες , οὐχ εὗρον δέ τι ὧν προσεδόχησαν. Ἔστι δὲ
xai ἄλλως εἰπεῖν * ὅτι χύχλῳ τοὺς ἐχθροὺς βλέ-
πουτες οἱ πολιορχκούµενοι, xal μὴ συνιέντες τοῦ
θεοῦ τὴν δύναμιν, ἑταράχθησαν. Touro yàp xal 1,
ἱστορία ὃ:δάσχει» εἶτα ἐκοιμήθησαν ἓν ἐλπίδι
ἁλώσεως xai τὸ πρωῖ οὐχ εὗρον, ὧν Ίλπισαν, οὐδὲ
πολέμιον , ἑκατὺν ὀγδοήχοντα πέντε χιλιάδων ἀναι-
ρεθεισῶν ἐκείνῃ τῇ νυκτί. (19) Τὸ δὲ, Τῇ καρδίᾳ,
παρέλχει ὡς ἰδίωμα. Ἡ καὶ ἐπιτατικόν ἐστι τῆς
ἀσυνεσία».
occisa (uerint, Dictio autem, corde, Mebraici
jntensionem significat.

Πάντες οἱ ἄνδρες τοῦ zlovtov ταῖς χερσὶν
αὑτῶ»., — Οἱ ἄνδρες τοῦ π.λούτου, ἀντὶ τοῦ, Οἱ

idiomatis more abundat

Turbati sunt omnes insipientes corde, Ob inexpe-
citatum interitum turbati sunt, insipientes auteur
eos appellat, tanquam Deo resistentes.

Vgns. 6. Dormierunt somnum suum, et nihil inve-
nerunt. Assyril milites qui obsidebant, dormierunt
summa cum spe, verum nihil eoruin invenerunt
qui exspectabant. Possumus et aliter dicere, quod

D Judzi qui obsessi erant turbati sunt, dum a:pice-

rent inimicos in circuitu, et divinas vires ignora-
rent, quodque dum captivos se paulo post futuros
esse arbitrarentur, ut ipsa docet historia, somno
correpti dormierunt, et mane expergefacti, ea non
viderunt qus fieri timuerant, Quinimo neque
ipsum etiam invenerunt inimicum, cum unica
nocte ad centum et octoginta millia hostium
: vel inajorem — insipientiae

Omnes viri divitiarum in manibus eorum, Viros
divitiarum dicit, pro viros divites, quemadmodum

Varie lectiones.
(79) Hac non ad praesentem versicu[um, sed ad superiorem pertinent.

τὸ

EUTIIYMIU ZIGADENI

T15

alibi viros sanguinum, pro sanguinolentos. Dicit Α πλούσιοι * ὡς τὸ, "AvOpec alpácov, οἱ αἱμοχαρεῖ..

igitur quod Assyrii putlarant esse se sequenti die
habituros in manibus omnes Judazos divites. Vel
aliter : Omnes viri Assyriorum divites Jud:orum
manibus capti sunt, qui opscssi erant in Jerusa-
Jem. Nam cum iuteremptos invenissent, capiebant
eos ttt. spoliarent. 2

Vgns. 7. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormita-
verunt. qui ascenderunt equos. Per. increpationem
Dei, sententiam intelligit. adversus inimicos, et
per dormitationem, virium remissionem. Dissol-
vere enim vires somnus solet : per equorum vero
ascensores, inimicos ipsos intelligit, qui in. equo-
rum multitudine, quibus in bello precipue ute-
bantur, nimis confidebant, [deo olibi : Hi in cur-
ribus, inquil, et hi in equis 13.

Vgns. 8. Tu ierribilis es. Et quis. resistet tibi?
Ilaec verbà per se satis clara sunt.

Ex tunc ira tua. lloc est, ex eo tempore quo
adversum te dixerunt blasphema verba : tu tamen
dedisti eis panitenti:w loeum, juxta. benignitatis
tuz legem. Vel, ez. tunc, intellige, pro olim, seu
jamdiu.

Vens. 9, 10. De colo auditum fecisti judicium.
Audiri enim fecisti de colo jam dictam senten-
tiam. Ein etenim. in. me quasi in. proplicticum
quoddam organum insonvisti. Possumus etiam
h:ec verba de futuro universali judicio intelligere.
Auditum eniin illud fecit Deus humano generi, ex

Λέγει δὲ ὅτι πάντας τοὺς πλουσίους Ἱσραηλίτας οἱ
Ασσύριοι μονονουχι ταῖς χερσὶν ἔχειν ᾧ-ντο
μεθ) ἡμέραν * 3) xal τοὐναντίον, Πάντες ol. πλούσινι
τῶν Ασσυρίων ταῖς χεραὶ τῶν πολιορχουμένων
ἑάλωσαν, νεκροὶ εὐοεθέντες, χαὶ ἐσχυ)εύθησαν.

᾽Απὸ ἐπιτιμήσεώς σου, ὁ θεὸς Ἰακὼδ, ἑνύστα-
ξαν οἱ ἐπιθεδηκότες τοῖς ἵπποις. Ἐπιτίμησιν μὲν
λέγει τὴν χατὰ τῶν πολεμίων ἀπόφασιν, νυσταγμὸν
δὲ τὴν πάρεσιν τῆς δυνάµεως. Ἐχλύει γὰρ τὸν τόνον
ὁ νυσταγµός. Ἐπιθεθηχότας δὲ τοῖς ἵπτοις cire
τοὺς ἐχθρούς * ὡς ἐπὶ τῷ πολεμικῶς ἱππάτνεσθαι
τεθαῤῥηχότας. Οὗτοι γὰρ, φησὶν, ἐν ἅρμασι, xal
οὗτοι ἐν ἵπποις.

Σὺ «οθερὺς &l, καὶ tic ἁγτιστήσεταί σοι"
Τοῦτο σαφξς.

᾽Απὸ τότε ἡ ὁρ]ῃ σου. "Ex τότε à οὗ χατὰ σοῦ
ἑθλασφῆμησαν * ἑἐδίδους δὲ αὐτοῖς χώραν µετανοίας
κατὰ τὸν νόµον τῆς χρηστότητός σου. ἢ xai τὸ,
Ἀπὸ τότε, ἁπλῶς ἀντὶ τοῦ, πάλαι, πρὸ πολλοῦ.

'Ex τοῦ οὐρανοῦ ἠκούτισας xpicir. Thv ὃτ-
λωθεῖσαν ἁπόφασιν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀκουστήν qot
ἐποίησας ἐνῆχησάς pot αὐτὴν, ὡς προφἡτῃ. Ein 5'
ἂν καὶ περὶ τῆς µελλούσης χρίσεως &vvoslv τὸ ῥη-
τὸν, ὅτι ᾿Αχουστὴν ἐποίησας αὐτὴν πᾶτσιν ἀνθρώποις
διὰ τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν σου * ὡς εἶναι χαὶ τὰ

Scripturis sanctis : atque hoc pacto, qui sequun- C ἑξῆς àxóXov0a.

tur, consequentissime dicta esse videntur.

Terra tremuit, et quievit, dum. exsurgeret in judi-
cio Deus, ut salvos faceret. mansuetos terre, Per
terram, humanam intelligit naturam, ad quam
alibi dictuin. est: Terra es, et in. terram rever-
leris ?*. Precipue tamen eos dicit, qui terrena
sapiunt. Cur exsurgerct igitur Deus in universale
judicium, quieverunt. omnes homines, deletis
atque.;exstinctis in posterum quibuscunque aliis
operibus. Cum exsurgeret autem in judicium, ut
justos homines salvaret, quos mites appellat, seu
mansuetos, quia proprium, ac peculiare est
$uetus.

V&ns 11. Quoniam cogitatio. hominis confitebitur
tibi. Hoc dictum est ad timorem in iis excitaudum,
qui indolentiz vitio laborant. Tunc etenim, inquit,
cogitatio omnis humana, judicanti Deo se ips.un
revelabit : Cogitationibus euim, inquit Paulus,
inter se mutuo accusantibus, et dejendeuUbss, in dic,
qua judicabit Dominus occulta hominum **.

Et reliquie cogitationis, diem festum agent. tibi.
Jpse ctiam minima cujuscunque cogitationis por-
tiuncule, diem festum tibi agent, hoc cst, se ipsas
tibi manifestabunt. Festivitas enim nihil aliud
est, quam declaratio 4ο manifestatio illius solem-
nitaüs, cujus festum celebratur. Agent igitur dicem

? Pgal. xix, 8... ?* Gen, in, 19. 0 Rom. n, 16.

cujuscunque

I3 ἐροθήθη, xal ἠσύχασεν ἓν τῷ ἀναστῆναι
εἰς τὸν Θεὸν, τοῦ σῶσαι πάντας τοὺς πραεῖς τῆς
γῆς. Fr,» καλεῖ πάντα ἄνθρωπον πρὸς ὃν εἴρηται,
ὅτι Γῆ el, καὶ elc γῆν ἀπε.Ιεύσῃ * μάλιστα δὲ τὸν
φρονούντα γἠϊνα * bv τῷ ἀναστῆναι γὰρ, φησὶν, εἰς
την ῥηθεῖσαν πάνδηµον κρίσιν τὸν θεὸν, οἱ ἄνθρω-
ποι πάντες ἠσύχασαν, κατα ργηθέντος λοιπὸν παντὸς
ἔργου * ἀναστῆναι δὲ εἰς χρίσιν, ἐπὶ τῷ σῶσαι πἀν-
τας τοὺς δικαίους᾽ ἴδιον yàp δικαίου παντὸς ἡ
πραότης.

viri justi, ut mi(is sit ac man-

D X"Orv'ér0üvuov ἀνθρώπου ἑξομο.]ογήσεταί σοι.

Τοὔῦτο πρὸς φόθον χεῖται τῶν ἀναλγήτων. Καὶ γὰρ
τότε, φησὶ, πᾶν ἀνθρώπινον ἐνθύμιον ἑαυτὸ ἄνεχα-
λύψει σοι διχάκνοντι. "Áxous τοῦ μεγάλου Παύλου
περὶ τούτου )*fovzoz* Μέταξὺ d.L.lr.tor τῶν .1ο-
ηισμῶν κατηγορούντων, ἢ xal ἁπο.]ογουμιένων'
ἐν ἡμέρᾳ, ὅτε κριγεῖ ὁ θεὸς τὰ κρυατὰ τῶν dr-
θρώπωγν.

Καὶ ἑγκατάειμμα ἐνθυμίου ἑορτάσει σοι.
Ἐγκατάλειμμα νοεῖται τὸ λείφανον βούλεται δὲ
εἰπεῖν ott xal αὑτό τὸ ῥραχύτατον µόριον τοῦ ἑνθυ-
µήµατος ἑορτάσει Got, τουτέστιν, ἐπιδείξει σοι
ἑαυτό * ἑορτὴ yàp ἐπίδειξίς ἐστι τοῦ ἑορταζομένου
πρἀγ,'ατος. "00εν καὶ ἑορτάσει, ἀντὶ τοῦ θεατρἠσει,

T COMMENT

UN PSALMOS. I

T:8

Λένοιτο 0 ἂν xal ἄλλως, ὅτι Οὐ µόνον al Σνθυμήσεις A festum, loc est, spectarulum facient. Possumus

δηλαί σοι ἔσονται, ἀλλὰ xal «U τις βιαζόµενος
ὑπὸ τοῦ δαΐμονος ἐνθυμηθῆναί τι πονηρὸν μὴ
πεισθεὶς, ἐγνατέλιπε τὸ τοιοῦτον ἐνθύμιον, ph ἐν-
θυμηθεὶς αὐτὸ, καὶ αὕτη fj ἐγχατάλειψις τοῦ τοιού-
του ἐνθυμίου, φανερώσει σοι ἑαυτήν * οὕτω. οὐδὲν τὸ
τυχόν σὲ λέλτῆξν.

Ε ὔξασθε, xal ἁπόδοτε Κυρίῳ τῷ θεῷ ὑμῶν.
Τούτων οὕτως ἑχόντων, ὑπόσχεσθε τῷ θεῷ δώρα
µετανοίας, xal ἁπέδοτε αὐτῷ, ὡς χρέως ἀναγ-
χαιότατον.

Πάντες οἱ κύὐκΛΊφ αὐτοῦ οἴσουσι 6opa. Kox)o
τοῦ θεοῦ, οἱ ἀγαπῶντες αὑτόν * ἐν οἷς ἐστιν αὑτός.
"E xsi γὰρ, φησὶν, elu ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οἱ πάντὲς
οἴσουσι δρα, τὰς ἀρετάς.

Ti φοθερῷ καὶ ἁφαιρουμένγῳ απγεύματα ἀρχόν-
tur. Πνεύματα, τὰς Φυχάς.

Φοθερῷ παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς. Παρὰτῷ
Φαραὦ καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσοι τὰς λοιπὰς αὐτοῦ τῆς Λἱ-
Ἰύπτου μάστιγας καὶ τὰς τερατουργίας ἠκηχόεισαν.
Klc τὸ τέ.ῖος ὑπὲρ ᾿Ιδιθοὺμ . γα..μὸς τῷ Ἀσάς.

ΨΛΛΜΟΣ OA.

Elc τὸ téAoc μὲν, ὅτι προφητεύει χαὶ εὖτος ὁ
φαλμὸς, & πείσονται ἓν Βαδυλῶνι οἱ δορνάλωτοι,
χαὶ ἃ εἴποιεν. Ἑαλμὸς δὲ, φγσὶν, ψαλθεὶς τῷ χορ-
épyn ᾿Ασάφ, ὑπὲρ Ἰδιθούμ. Φαίνεται γὰρ zi τῷ
Ἀουδιθοὺυμ μὲν ἐδόθη πρὺς τὸ φαλθῆναι΄ μὴ εὖὐ-
χαιρῄῆπαντος δὲ, ἑφάλθη παρὰ τούτου, τουτέστιν,
ἀντι τοῦ yopápyou ἹἸδιθοὺμ παρὰ τοῦ ᾿Λσάφ.
᾿Ἡσγημάτισται δὲ προσώπῳ τοῦ λαοῦ, τοῦ ἐν
Βαθυλῶνι.

Φωγῇ µου πρὸς Κύριον ἐχέχραξα. Ἐν Βαθυ-
λῶνι δουλεύων, k6ónca πρὺς θεόν.

Φωνῇ µου πρὸς τὸν Θεόν. Απὸ κχοινοῦ κἀν-
ταῦθα, τὸ, ᾿Εκχέκραξα ' ἱστέον δὲ ὅτι τὸ θέµα,
κεχράζω ἐστί * περιττὸν δὲ δοχεῖ, τὸ, Φωνῇ µου
ἀλλ᾽ ἔστιν ἰδίωμα xal τοῦτο. "Ὥσπερ xal τὸ δὶς τῷ
αὐτῷ χρῄσασθαι * δύναται δὲ ἐμφαίνειν καὶ ἐπίτασιν
τῆς χρανγῆς.

Καὶ zpocécxs μοι. θερμῶς βοῶντι xoY ὁλο-
ψύχως.

'Ev ἡμέρᾳ 0 Airsoc µου, τὸν Θεὸν ἐξεζήτησα.
Τὸ ἐξεζήτησα, τὴν σπουδαίαν ζήτησιν δηλοῖ : ἑἐξ-
£o fiet δὲ αὐτὸν εἰς ἀντίλτψιν.

Taic χερσί µου γυκτὸς ἐναντίον αὐτοῦ. ᾿Απὸ
γο.νοῦ ληπτέον, xal ἐπὶ τούτου, τὸ ἘΕςεζήτησα.
Πῶς δέ τις ἐχζητεῖ τὸν Θεόν; Ταῖς χερσὺν, ἑκτείνων
αὐτὰς πρὺς αὐτὸν µετὰ δεήσεως ' νυχτὸς δὲ, ὅτε
πᾶσα πανταχόθεν ἄδεια ' ἑναντίον δὲ αὐτοῦ , τουτ-
ἐστιν ἑνώπιον αὐτοῦ βλέποντος πάντα. Tui; δὲ

ο Matth. xvin, 90.
PaArRoL. Gn. CXXVIII.

eiiim dicere, quod. non solum cogitationes erunt
Deo manifeste, sed ct si quis. tentatus fucrt 4
daumone, ut. pravum quid cogitaret, licet prorsus
persuasus nou sit, ut in incepta cogitatione per-
sisteret, quod tamen illa cogitatio, tametsi rejecta
et relicta, se ipsam Deo manifsstabit : adeo
nihil erit etiam minimum, quod latere Deum
possit.

Vgns. 12. Vovelte, et. reddite Domino Deo ves:ro.
Cum hzc ita se habean!, promittite Deo, inquit,
dona peen'tenti2, atque ea tanquam necessarium
aliquod debitum illi reddite.

Omnes qui sunt in. circuitu ejus afferent mmrera.
In circuitu Dci sunt, qui eum diligunt. In his nam-
que esse Deus dicitur, et manere : Σε enim, in-
quit, sum in medio eorum **. Hi igitur omnes D.o
dona afferent, ipsas nimirum virtutes.

Vgns. 15. Terribili, et auferenti. spiritus princi-
pum. Spiritus, hoc est, animae.

Terribili apud reges terre. Apud Pharaonem
Bimirum, et omnes alios, qui /Egypti plagas, et
reliqua illius miracula audiverunt.

1n finem pro ldithum psalmus iysi Asaph.

PSALMUS LXXVI.

In finem inscribitur hic psalmus, quia prophetia3
con'inet, qu:e ad línem tendebant; priedicit. enim
qu:e passuri erant Judei, in Dabylonica captivitate,
et multa quz illic dicturi erant. verba commemo:
rat. Ordo autem et sensus. iuscriptionis hujusmodi
est : Psalmus qui decantatus est ipsi seu ab ipso
Asaph, clori unius principe, pro Idithum. Nam
cum [dithum huic negotio vacare mon potuisset,
decantatus fuit ab Asaph pro co, hor est, loco
ejus; conscriptus est autem ex persona populi
capiivi olim in Babylone.

VEns. 2. Voce mea ad Dominum clamavi. Azens
ego, inquit, duram in Babylone servitutem, cla-
mavi ad Deum.

Voce mea ad Deum. Α communi sensu sumendum
est verbum, Clamati ; sciendum vero est, quod
verba illa, Voce mea, superflua sunt : verum He-
braicum est idioua, quemadmodum et illud, quod

.bis eamdem repetit sententiam : tametsi possint

repetita verba emphasim quamdam, et majorem
actus intensionem prz se ferre.

Et intendit mihi, Ardenter atque ex tota anima
clamanti.

Vgns. 3. In die tribulationis mee Dew: exquisivi.
Verbum, Ezquisivi, inquisitionem cum sinclo in-
dicat : inquirebat autein eum in sui auxilium.

Manibus meis nocle coram eo. A communi sensu
sumendum etiam hie est verbum, Ezquisivi. Ex-
quirere autem manibus Deum ille videtur, qui, cum
fundit preces, manus ad Deum quodam cum affectu
extendit. Nocte vero, inquit, id facio (quando om-
nia silent et quiescunt), quando maxima adest

25

119

. EUTHYMII ZIGADBENI

180

securitas (οἱ omne abest impedimentum). Coram A χεῖρας ἐνταῦθα τὰς πράξεις voouaty * voxtho δὲ, ó.à

€» autem, lioe est, in illius preseutia, qui omnes
videt. Aliqui per manus, actiones intelligunt, et

τὸ λανθάνειν, ὅτι ἐξεζήτησε τὸν Ozsbv διὰ τῶν ἀγα-
θῶν πράξεων λανθάνων τοὺς ἀνθρώπους.

nocte, pro clam ac latenter, ita ut. exquisisse se Deum afürmet per bonas actiones, bene ac secun--
dum virtutem operando, clam tamen et latenter ab. hominibus.

Et nón. sum deceptus. Et cum adjutorem illum
mihi fore sperassem, concepta spe frustratus nod
sum. Patet igitur psalmi verba populo accommo-
dari, post. reditum e Babylonica captivitate, quem.
' aduiodum et modo cuilibet congruere possunt,
qui a periculis salvatus sit.

Renuit consolari anima mea. Non cst 'passa ut
aliquis consolationem afferret, gravi nimiruin. do-
lere affecta.

Vgns. 4. Memor fui Dei, et lelatus σαι. Uuicum
mibi in tantis malis fuit solamen, Dei scilicet
memoria. Cogitans enim quod posset ille me ex
omnibus periculis liberare, amplissimum inde ca-
pieban solatium.

Et meditalus sum et. defecit. spiritus meus. Quod
hic Latiue legimus Meditatus sum, in Greca
lectione habetur f$0X£syrca ; est autem. ἁδολεσχίχ
proprie, ut alibi diximus, sermo superíluus; hauc
w»os mnugacitatem dicere possumus, juxta illu! ;
Narraverunt. mihi iniqui nugacitales, sed non wl
lex tua" : (est etenim illic in στα ο cadem dictio
ἁδολεσχία,) Accipitur ctiam pro me«itatione— el
sollicitudine, ut hic (et aliqui mitiori vocabulo ar-
gulationem interpretati sunt, quod medium quod-
dam vide:ur essc inter nugacitatem, οἱ medila-
tionem, et utrique significatiopi facillime posse
accommodari). Argutabar, inquit, et meditabar in

lal οὐχ ἠπατήθην. Ἑλπίσας εὑρεῖν βοηθὸν αὖ-
τὸν, οὐχ Ἱπατήθην ταῖς ἐλπίσιν, εἴτουν, οὐκ Ἱστό-
χΊσα. Δῆλον οὖν ὅτι μετά τὴν Ex Βαθυλῶνος ἐπάνο-
δουν ἁρμόσει ταῦτα τῷ λαῷ, xaY μὴν xal παντὶ τῷ
ἐχ χινδύνων περισωθέντι. |

Ἁπηνήνατο zapaxAm0nvat ἡ γυχή µου. ---
Απηγήνατο, ἀπηγόρευσεν, οὐχ ἐδέξατο παρηγο-
ρη0ῆναι ἐξ ἀνθρώπων, λίαν βαρυθνμοῦσα.

Ἐμνήσθην τοῦ θεοῦ, xal sbppárOnv. Μίαν
µόνην εἶχον παράκλησιν, τὴν τοῦ θεοῦ μνήμην iv
τοσούτοις χκαχοῖς. Μνημονεύων γὰρ ὅτι δύναται
ἁπαλλάξαι µε, παρηγορούμµην (80). Ὢ τῆς εὐπορί-
στου παραμυθίας Ἱ

Ἡδο.έσχησα καὶ óAiyoyroznoe có πγεῦμά pov.
λδολεσχία χυρίως μὲν, fj περιττολογία xot eAua-
ρία, ὡς τό. Διηγήσαντό poi παρἆγομοι ἁδο.ε-
σχίας * τάττεται δὲ καὶ ἐπὶ μελέτης xal φροντίδος”
ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐμελέτων γὰρ, φησὶν, ἐν
αὐτῷ, καὶ ἑφρόντισα πῶς ἂν ἁπαλλαγείην τῶν ἆλ-
γεινῶν * xal μὴ εὑρίσχοντός µου λύσιν, ἑστενοχω-
ρήθη f) φυχἠή poo. Τοιοῦτόν ἐστι xat τὸ Ἐν ταῖς
értoAa:c σου ἁδο.εσχήσω * καὶ τὀ 0 δὲ δοῦ.ἲός
σου ἠδο.έσγχει ἐγ τοῖς διχαιώὠμασί cov* x:

C πολλὰ τοιαῦτα ἓν τῷ ριη’ ψαλμῷ. Λέγεται δὲ ἆδο-

λεσχία, xa ἡ προσευχή, ὡς τὸ τῆς Ἂννης ' "Ex
π.1ήθους ἁδο.ϊεσχίας µου, ἐκτέτηκα.

109 ipse, εἰ sotlicitus cogitabam, quonam pacto a tanta moesstitia liberari possem. Cumque solutionem»
aut requiem nullam inveuireim, anima mea angustiis undique detenta est, Ejusmodi ctiam est, quod
alibi legimus : In mandatis tuis — meditabar??. Hem : Servus autem. tuus. meditabatur in — justifi-
calionibus twis** (tametsi Latinus iaterpres persspe Exercebar, reddiderit, seu. Exercitatus sum) ;
imultà etiam alia inveniri possunt in psalmo cxvii.. Invenimus etiam. ἁδολεσχίαν poni pro oratione :
unde ab Anna dictum legimus : Jn multitudine orationis meg contabui 9: (eadem enim dietio i'i

habetur in Gra. pro oratione.)

Vrgns. 5. Prevenerunt. custodias oculi. mei. Qui
exercituum earam babent, solent noctis custodias
in quatuor partes dividere, quatuor constituentes
custodias, quas certo ordine altern»nt. Oculi mei,

IigoxaceAá6orco φυ.]ακὰς ol óg0aApol µου.
Οἱ φυλάσσοντες τὰ στρατόπεδα, ὃδ.αιροῦσιν εἰς
τέσσαρας φυλακὰς τὴν νύκτα” πρώτην, δευτέραν,
καὶ τετάρτην ΄ xal ἁμοιδαδὸν ἀλλήλοις αὐτὸ παρα-

inquit, omnes noctis custodias ϱργγοηθγυηί, hoc p) διδόασι. Φησὶν οὖν, ὅτι Ἡροέφθασαν οἱ ὀφθαλμοί µου

est, viligando omnia custodiarum tempora ΡΓΟΩΥΟ-
nerunt. Cum enim meditarer, ct sollicitus essem,
recessit ab oeulis meis somnus. Vel aliter : Oculi
mei, hoc est, observatores atque inimici mei,
omnes prevenerunt custodias, solliciti nimirum,
ut suis me insidiis comprehenderent.

Turbatus sum, et non sum locutus, A(Blietionibus
Atque angustiis confusus sum, verum hujusmodi
alflictiones inimicis meis non revelavi,'ne majori
extollerentur lztitia.

VEns. 6. Cogitavi dies aniiquos, et annos clernos

9 Psal. cxx n, 85. *^ Ibid. 47. 39 Ibid. 23.

πάσας τὰς τῆς νυχτὺς quXaxÁc* τουτέστιν, ἀγρν"
πνοῦντες προελάρθανον τοὺς καιροὺς τῶν τοιούτων
φυλακῶν : μεριμνοῦντος γὰρ, ἀφίστατό µου ὁ
ὕπνος. Ἡ ὀφθαλμοὺς λέγει, τοὺς ἐπιτηροῦντας αὖ-
τὸν ἐχθρούς ὅτι Προχατελάθοντο xat' ἐμοῦ φυλα-
κὰς οἱ ἐπιτηρηταί µου,

Ἐταράχθη», xal οὐκ &AdAnca. Συνεχύθην ταῖς
θλίψεσ.ν ἀλλ) οὐχ ἑδέρηνα ταύτας πρὸς τοὺς
ἐχθροὺς, ἵνα μὴ χαὶ μᾶλλον ἐπιχαρῶσί µου.

Διεβογισάμην ἡμέρας ἀρχαίας καὶ ἔτη αἰώγια

v ] Reg. 1, 16.

Varie lectiones.
- ,(80) Ad verbum : Animum sumebam : e amplissimum solatium ! "

Ἱδι

COMMENT. IN PSALMOS.

152

ἐμνήσθη», xal ἐμιε]έτησα. Ἡμέρας ἀρχαίας λέγει, A memoria. repetii, et. medita:us sum, Per out'quos

τὰς ἐπὶ Μωῦσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυη ΄’ ὅπως ol
τότε ἠλευθερύθτσαν τῖς bv Αἰγύπτῳ δουλείας, xa!
ξιέόησαν &6p2;0; την Ἐρυθρὰν, xai µυρία εὖερ-
γετηθέντες , εἰστλθον εὐχ)εῶς sig thv γην τῆς
ἐἑπαγγελίας. λώνια 65 καλεῖ, τὰ παλαιά * οὕτω xol
ἀπ αἰῶνος λέγομεν τὰ ἔχπαλαι ἑδιάφορος δὲ f
σύνταξις τοῦ ἘΕμνήσθην' Ἐμελέτησα δὲ, ἀντὶ
τοῦ ᾿Ανεπόλησα ταῦτα bv τῷ νόῳ µου "ἐχείνας δὲ
tic ἀρχαίας ἡμέρας εἶπε, xa* ἕτη αἰώνια. Ἐντεῦθεν
χινούμενοί τε;, τὸ, Προχατε.]άέοττο gvAaxác,
ἄλλως ἠομήνευσαν, ὃτι Οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς ψυχΏς µου,
τουτέστιν ὁ νοῦς uou, προκατεσκέφατο τὰς πολι-
τείας τοῦ βίου. Νὺξ μὲν γὰρ ὁ βίος, διὰ τὴν Ev αὐτῷ
πλάνην ΄ quàaxal δὲ αὐτοῦ, al πολιτεῖαι' fj πρὺ τοῦ
νόμου, dj νομ.κὴη, xax ἡ εὐαγγ-λική : τὰς δύο τοίνυν,
φτσὶν, ἀναθεωρῖσαι, xai μὴ εὐὑρεῖν τοιαύτην ἐΥ-
χατάλε!Φιν. Καὶ τοῖς πατριάρχαις yxp θεὸς ἐδοήθει᾽
Χαὶ τοῖς μετὰ tbv νόμον ἄχοι τοῦ παν, £fay-
ὁραποδισμοῦ. Περὶ τῶν z0:0)tt0v οὖν φυλακῶν xal
ó Κύριος εἴρηχεν, Ev οἷς µακαρίζει τοὺς ΥΟΊΥο-
ῥοῦντας δούλους ΄ φηαὶ γὰρ, ὅτι Kür τῇ δευτέρᾳ,
kür τῇ τρ/τῃ cevdaxg εὕρῃ οὕτως, μαχάριοί εἰσι»'
οἱ δοῦ.Ίοι ἑ.(εἴνοι.

dies, tempora Moysi intelligit, et Jesu Nave. Όορί»
tavi, inquit, quo pacto illi de ZEsyptiaca servitute
fucrint liberati, quomodo siccis pe;'ibus pertraus-
ieruet mare. Rubrum, quomodo innumeris a. Dco
affecti beneficiis in terram tandem promissionis
cum gloría ingressi sunt. ternos autem annos, di-
X-t, pro Antiquos, quemadmodum A sxenlo atque Ab
«terno dicere solemus, aliquan!o pro Antiquitus $
ct. Meditatus sum, hoc. est, vevolei. in. memoria
mea : et quos paulo ant^ dies antiquos
dixerat, postca :zlernos annos appellavit. liuc
quidam moti sunt, et verba illa : Prerenerunt cue
stodias oculi mei, alio modo expostucrunt, dicentes :
Oculi animz mez, hoc est, mens mca, prius eon.
sidcravit omnes vi:: mez conversationes, Praseus
quippe lime vita, nox dici potest, ob multiplices
errores. qui in ea reperiuntur. Custodie autem
liujus vitze, .conversationes vari» sunt, 8ου varie
vivendi regule, verbi gratia, conversatio qui ante
legem fuit, item conversatio legalis, deinde evan-
gelica. Contemplotum igitur sc esse dicit antiquos
dies, hoc est, patrum vítas : et nusquam invenisse
se dicit, quoil patres ac majeres sui adeo destituti

essent divino auxilio. Nam et patriarchis summam Deus opem tulit, et aliis quibuscunque majoribus,
qui post. datam legem in captivitatem inciderunt. De hujusmodi autem custodiis loqui videtur Doe

minus in eo loco, ubi beatos dicit, servos vigilantes : quia si in secunda, aut

venerit, εἰ inveuerit eos sic, beati sunt servi illi.

Nuxtéc μετὰ τῆς xapólac pov ἠδο.έσχουν.---
Nvxtóc, ἀντὶ τοῦ, '"r.y νυχτὶ, Ote tipepia πάντων *
xal αὕτη δὲ fj ἀδολεσχία ὅ,ιοία ἐστὶ τῷ προῤῥτθείσῃ'
Μετὰ ὃξ της καρδίας µου, ἀντὶ τοῦ, Ἑν τῇ duy
μου.

Καὶ £ec«uA Ae τὸ πνεὔμιά (ιου.---Ἔσκαλ.1ε, ἀνώ-
βύυττεν, ἀνηρεύνα * οὕτω γὰρ ἐξέδωχεν ὁ θεοδοτίων'
τί δὲ ἡρεύνα, ἄχουσον ἑξῃς.

Mi] εἰς τοὺς αἰῶνας ἁπώσεται Κύριος, xal οὗ
προσθλὴσει toU. εὐδοκῆσαι ἔτι. Ἑπαπορτματιχὰ
τὰ ῥητὰ, µἐχρ. τοῦ, Kal εἶπα. Nov ἠρξάμην.
Αντρεύνων, φησὶν, μήποτε παντελῶς ἁπώσεται
ἡμᾶς, καὶ οὗ θελήσει. Τοῦτο γὰρ δηλοί τὸ, Οὐ
ἁρεσθήσει εὑὐδοκῆσαι δει, εἴτουν εὐαρξστηθῖναι
ἐν ἡμῖν εἰς τὸ EGO * περιττεύοντος Tov.

Ἡ cic τέος τὸ ἔ.Ίεος αὐτοῦ ἀποχόψει. Ἡ µἐχρι
παντὸς ἀποχόφει ἀφ᾽ ἡμῶν τὸ σύνηθες ἔλεος. Τοῦτο
δὲ xal ταὐτὸν δοχεῖ τῷ. Mi] εἰς τοὺς αἰῶνας áx-
ώσεται; ἀλλ οὖν οἰκτρότερον, xal παθητικώτερόν
ἐστι.

Συγετέλεσε ῥῆμα ἀπὸ γενεᾶς εἰς yeredv. Mf
ποτε Zuvst£)sos τὸ ῥημα τοῦ λόγου, ὃ ἐνετείλατο ei;
χιλίας γενεάς; Περὶ οὗ ζήτει ἓν τῷ ρδ’ φαλμῷ.
Ζυγετό.Ίεσε δὲ, ἀντὶ τοῦ Συνέχλεισε, xal περιώρι-
σεν αὐτὸ, ἀπὸ τῆς γενεᾶς ἐχείνης, ἄχρι xal εἰς τῶν
νῦν, ὡς μὴ περαιτέρω χωρεῖν.

Mh ἐπιλήσεῖαι τοῦ οἰκτειρῆσαι ὁ θεός' ἡἢ
συ»έξει éy εῇ ὁργῇ αὑτοῦ τοὺς οἰκτιρμοὺς ac-

D scindet.

tertia. custodia, — Doi inus

V£as,. 7. Nocte cum corde meditabar — Nocte
quando maxima rerum omnium est qui & De

C lujusmo:ii autem. meditatione cadgm dci possent,

qu» stiperius diximus : Cum corde vero, id est, in
animo 1160.

Et fodiebat spiritus meus. Vestigabat, inquit, et
scrutabatur ; atque hoc pac:o reddidit — Aquila.
Quidnam autem investigaret, audi.

VegRs. 8. Numquid in secula projiciet Dominus,
et non apponet, ut complacitior sit adhuc ? Dubi-
tantis verba hiec. sunt, usque ad. versiculum : Et
dixi, Nunc capi. Vestigabaw, inquit, dicens : Nune
quid Deus nos prorsus abjecturus est, et nus-
quaa awplius recipiet ? Που enim sibi volant illa
verba : Et nom apponet. ut. complacitior sit adhuc,
hoc est, ut beniguior sit erga nos.

κας. Aut in. finem misericordiam suam ab-
Àut in perpetuuu) consnetam a nobis re-
cidet misericordiam. Quas verba tametsi eadem
esse videantur, cum illis : Numquid in secula
projiciet. Dominus? majori tamen affectu. pleua
sunt, et ad majorem movent misericordiatn.

Consummarvit verbum a generatione in gcneratio -
rem, Numquid consumma.it verbum illius scr-
monis, quem wandavit in mille generationes? de
quo in psalmo civ. Consummavit autein, id. ct,
conclusit et pizescripsit, ab illa nimirum genera-
tione, usque ad hanc generationem, ita ut ίσια
ci locus non sit.

Ὕεας. 10. Numquid obliviscetur misereri Deus ?
aut continebit in. ira sua. miserationes suas? dao

83

EUTHYMI! ZIGABENI T&À

verba tametsi precedentibus similia esse videan- A τοῦ. Ταῦτα εἰ καὶ τοῖς z20Xa60031tv ὅμοια φαίνεται

tur, illud tarnen speciatim demonstrant, quod Deus
natura ipsa est misericors , quemadinodum et lux
natura ipsa splendida est, et ignis natura ard.!,
quodque idco Deus nunquam id deponet, quod sibi
naturale est. Ex Loc igitur illud intellexit de quo
dubitabat, et de quo sollicite meditabatur : quod
scilicet Deus in secula eum non projiciet, nec illa
faciet, qux superius dicta sunt : verum quod juxta
delictorum gravitatem adducet supplicia.

Vgns. 10. Et dixi, Nunc capi, Hc verba grati ac
benigni animi sunt. Cogitans, iuquit, qux come
misi peccata, dixi: Nunc initium mihi est con-
digni supplicii. Nam qux hactenus sustinui, prz-
ludium quoddam poenarum tantummodo fuere.

Il«c mutatio dexiere | Altissimi. lc immutatio
est a libertate et. quicte ad servitutis angustias.
Est igitur opus hoc, opus quoddam divinz manus
puuientis ct castigantis nos.

χεις. 12, 15. Memor fui operum Domini. Opera
Domini correctiones appellat, et. castigaliones a
Deo prastit:s, qua ad liominum utilitatem da:tur.

Quia memor ero ab initio mirabilium tuorum, et
meditabor in omiiibus operibus tuis, et in adinven -
lionibus (uis cogitabo. A communi sensu rursus
sumendum est, Et. dizi. In illo, iuquit, tempore
dixi, quod memor ero, et qui sequuntur. Eorum
euim memoria so'ameu mibi afferebat, ut dictum
est. Per adinventioues autem, artes varias intel-
ligit et consilia, quibus Deus ad hominum salutem
usus fuerat (81).

Vgns. 14. Deus, iu sancto via tua, Per sanctum,
celum intelligit, tanquam purum ac mundum, iu
quo commorari dicitur Deus. Vel ipsum montem
Sina, veluti Deo dicatum et .sanctificatum, et ad
quem Deus descendebat. Vel templum veluti. sa-
erum ac venerandum, et in quod descendens Deus
oracula reddebat et responsa. Symuwachus pro
Saucto, dixit, In Sanctitate, Mud. significans quod

τὰ ῥητὰ, ἀλλ᾽ οὖν ἐμ.ραίνονσιν ὅτι φύσει οἰκτίρμων
ἐσ-ὶν ὁ θεός * ὥσπερ καὶ τὸ φῶς φωτιστικὸν, xal τὸ
πυρ χαυστιχόν. Διὸ xaX «ὃ χατὰ φύσιν οὐκ ἀποθαλεῖ,
Ἐντεῦθεν οὖν συνΏκεν ὃ Ἠπόρει, ὅτι οὖκ εἰς τοὺς
αἰῶνας ἁπώσεται αὐτοὺς, χα» τὰ ἕδης * ἀλλ ὅτι πρὺς
τὰ πλήθη καὶ τὰ μεγέθη τῶν ἁμαρτιὼν ἐπάχει
καὶ τὴν τιµωρίαν.

Καὶ εἶπα. Nvv ἠρξάμην. Εὐγνωμοσύνης ὁ λόγος,
λναλογισάμενος, φτσὶν, & ἡμαρτον, εἶπα, ὅτι Νῦν
ἀρχὴ µοι τῆς ἀξίας τιμωρίας. Τὰ γὰρ µέχρι νῦν
προοίµια ταύτης.

B Αὔτη ἡ ἁ.λοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ "Υγστον.

Ἡ ἑναλλαγὴ ἀπὸ τῆς ἐλευθερίας xai ἀνέσεως, εἰς
δουλίαν καὶ στενοχωρίαν, τῆς θείας ἔργον χειρὸς
κολαζούσης ἡμᾶς.

᾿Εμγήσθην τῶν ἔργων Κυρίου. Ἔργα Κυρία
λέγει τὰς ἐπὶ συ μφέροντι παιδείας.

"Oti μγησθήσοµαι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν 0avya-
σίω» σου, xal µε.ετήσω ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις
cov, xal ἓνγ τοῖς ἐπιτηδεύμασίν σου ἁδο.ῖθ-
σχήσω. "Arb χκοινοῦ ληπτέον αὖθις τὸ, Kal εἶπα '
Ἐν τῷ καιρῷ γὰρ, φησὶν, ἐχείνῳ, εἶπα ὅτι μνησθή»
cogat, xal τὰ ἑξης' dj µνίµη αὐτῶν ἔφερέ pot
παράκλησιν, ὡς εἴρηται' ἐπιτηδεύματα δὲ χαλεῖ
τὰς πρὸς σωτηρίαν ἀνθρώπων μηχανάς. Παρατήρει
δὲ τουτὶ τὸ, ᾿Αδο.Ίεσχήσω *. ταὺτὸν γὰρ σημαίνει
τοῖς προῤῥηθεΐσιν.

'0 θεὸς, ἐν τῷ ἁγίῳ ἡ ὁδός σου. "Άγιον f| τὺν
οὐρανόν φησιν ὡς ἁγνὸν, tv ᾧ διατ ρίδειν λέγεται ὁ
θεός ἢ τὸ ὄρος Σινὰ ὡς ἁφωσιωμένον θ:ᾷῷ, ἐν ᾧ
ἐπεδήμησεν ' f τὸν vabv ὡς σεπτόὀν" dv ᾧ χατιὼν
ἐχρημάτιζεν. Ὁ δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ Εν τῷ
ἁγίῳ, Ἐν ἁγιότητι ἑξίδωχε, δοὺς νοεῖν ὅτι πᾶσα
πρᾶξις θ:οῦ ἁγία καὶ ἄμεμπτό; ἐστιν, el xal ἡμῖν
αἱ παιδεῖαι φορτιχαὶ φαίνονται.

omnis Dei actio saucta est, atque irreprehersibilis, tametsi illius correctiones graves nobis, θἳ

durz aliquando videantur.
Quis Deus magnus, ul Deus noster ? Cum pollici-
tus sit se futuru:u memorem mirabilium Dei, nunc

Τίς θὲὸς μέγας ὡς ó θεὸς ἡμῶν; Ὑποσχόμειος
μνησθῆναι τῶν θαυμάτων τοῦ Θεοῦ, πρὸ πάντων

pre ceteris omnibus euro laudat, dicens : Quis p ἀνυμνεῖ αὐτὸν εἰπών Τίς θεὺς τῶν ἀλλοφύλων οὗ:

gentium Deus adeo maguus est, vel tanta est, aut
tam immensa potentie, ut Deus noster?

Tu es Deus, qui facis mirabilia. Tu vere Dcus
es, qui admiranda opera perficis

"Vgns, 15. Notum fecisti in populis virtutem tuam.
Per populos, hoc in loco gentes intelligit, Zgy-
ptios nimirum, aut alios quoscunque populos Deo
olim contrarios, qui tandem a Judaeis superati
sunt, et ipsa. didicerunt experientia, quod Deus
ille, qui Judxis auxiliabatur, magnus ac potens
Deus est.

τως ἐστὶ µέγας, εἴτουν µεγαλοδύναµος xai με”
λουργὸς ὡς ὁ ἡμέτερος;

Σὺ sl ὁ θεὺς ὁ ποιῶν θαυμάσια. Xo et ὁ Kop
Geb; ὁ ποιῶν θαυμαστὰ ἔργα:

᾿Εγνώρισας ἐν τοῖς JAaoic τὴν δύναμίν σου.
λαοὺς ἐνταῦθα τὰ ἔθνη καλεῖ' λέγω δὴ τοὺς Aitv-
πτίους, xal τοὺς ἄλλους ὅσους ἀνθισταμένου: 0'
Ἑθραϊῖοι παραδύξως χατεπολέμησᾳν ΄ πείρᾳ μαθόν;
τας, ὅτι μέγα; ἐστὶν ὁ τούτοις βοηθῶν 8:6;.

Varic lectiones.
(81) Grece. additur animadverte autein hoc loco. verbum ἁδολεσχήσω. Idem enim significat, quod sW-

porius.

735

COMMENT. 1N PSALMOS.

T8386

'EAvzpoc o ἐν τῷ βραχίονἰ cov τὺν Aaécr cov. A. Tiedemisti in brachio (uo. populum tuum. lec

Bp27iova τὴν δύναμιν ὀνομάζει.

Τοὺς υἱοὺς 'laxó6 καὶ 'Iec*jp. Τοὺς υἱοὺς
τὸν λαὸν εἶπε * τοῦ μὲν Ἰαχὼδ, ὡς προγόνου * toU δὲ
"uoto, ὡς τροφέως καὶ εὐεργέτου, χαὶ δόξης αὑτοῦ
αἰτίου 0:X τὴν σορίαν xal δυναστείαν.

brachium Dei, divinas vires, seu Dei potentiam
intelligit.

Filios Jacobet Joseph. psum inquit, populum (82),
quem et Jacob filium dicit, eo quod omnes tribus
progenitorem illum haberent, veluti patriarcharum
omnium pairem, et filium Joseph, eo quod Joseph,

dun omnes patriarchas, et universum populum aluit, patris officium przsiitit. Maxima igitur sunt
liujus patriarchze beneficia in universum populum, cujas etiam vires, et sapientia immortalem populo

gloriam pepererunt,

Εἴδοσάν σε ὕδατα, à θεὸς, εἴξοσάν σε ὕδατα
καὶ ἐφοθήθησαν. Περὶ τοῦ ἐν Ἐρυθρᾷ θαύματος ὁ
λόγος. Εἰδύν σε, φηΣὶν, ἀἁῤῥήτως xal φοθηθέντα
διέστησχν. Προδιώδευε Υὰρ τοῦ λαοῦ ὁ θεὺς, iv
στύλῳ πυρὸς xal νεφέλης.

Ἐταράχθησαν ἄδυσσοι. To ἐμπεσόντι τοῖς Όδα-
σιν ἀνέμῳ ἑταράχθησαν τὰ βάθη τῆς θαλάσσης

IlAn8oc ἤχους ὑδάτων. Πλήθος γέγονε τότε, τοῦ
fiyous τῶν ὑδάτων, τουτέστιν πολὺς Ίχος.

duri ἔδωκαν al γερέλαι. Φωνὴ τῶν νεφελῶν,
1j βροντή.

Καὶ γὰρ τὰ βέΊη σου διαπορεύονται. Φγοὶν ἡ
ἱστορία, ὅτι νότου βιαίου πνεύσαντος δ.ηρέθη ἡ θά-
λασσα. "00εν χαταιγίδος Ὑενομένης, βροντὰς καὶ
ἀστραπὰς εἰχὸς ἐχπεσεῖν εἰς χατάπλτξιν τῶν Αἰ-
Υυπτίων’ καὶ λοιπὸν βέλη τὰς ἀστραπὰς ν.ήσεις
διαπορευοµένας κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Τὸ μέντοι Δια-

Vens. 16. Viderunt te aque, Deus, viderunt te
aque, et timuerunt. Sermo est de his que in mart
Rubro facta sunt. Viderunt te, inquit, aque, et ob
timorem divis sunt. Prazibat enim Deus ante po-

p pilum in columna iguis, et nubis.

Turbaig sunt abyssi. Profunda, inquit, maris
conturbata synt 4 vento qui in aquas impetum
fecerat.

Vens. 17. Muliitudo vocis aquarum. Multitudo et
copia tunc magna fuit vocis aquarum, hoc est,
multus sonitus aquarum.

Vocem dederunt nubes.
irus. :

γεας. 18 19. Etenim sagittee (ug pertranseunt. Le-
gimus in veteri historia, quod valido spirante au-
stro divisum est mare. Procella autem facta veri-
simile est, fulgura etiam, ac tonitrua ad majorem
AEgyptiorum terrorem dccidisse. Per sagittas igitur
fulgura intelligit, quze ad inimicos pertransibamt.

Nubium vox est toni-

πορεύονται, ἀντὶ τοῦ Διεπορεύοντο ἀντιχρονικῶς. G Posuit enim Propheta tempus pro tempore. Illa

1ὸ, Kal γὰρ, περιττό».

Φωνἡ τῆς βροντῆς σου iv τῷ τροχῷ. Καὶ συν-
ἐδήσε, rot, τοὺς ἄξδονας 6 θεὺς τῶν ἁρμάτων a5-
τῶν. Καὶ ἦγεν αὐτοὺς μετὰ βίας. A£yet τοίνυν, ἔτι
Ἡφωνὴ «54 βροντῆς σου κατεῤῥάγη £v ἑκάστῳ ἄρ
ματι’ τροχὸν yàp τὸ ἅρμα χαλεῖ' ὡς ἀπὸ μέρους
τὸ ὅλον. Ὑφ' ἃς ἑκταραχθέντων τῶν ἵππων, συνεδὲ-
θησαν οἱ ἄδονες τῶν τροχῶν ἀλλήλοις. Καὶ ἄλλως:
Ἠ φωνὴ τῆς θεολογίας ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, τοῦ τροχοῦ
δίχην, ὀλίγον ἐφακτομένου τῖς γῆς, ftot τῶν
γεηρῶν ᾽ τῷ δὲ λοιπῷ παντὶ τούτω» ὑπερηρμρένῳ.

"Egarav αἱ ἁστραπαί σου τῇ οἰκουμένῃ. Ἐφά-
νησαν πάλιν αἱ λαμπρότητες τοῦ τοιούτου θαύμα-
τος.

᾿Εσα.εύθη καὶ ἔγτρομος ἐγενήθη ἡ ΥΠ. "Eza-
ράχθησαν, ἐθορυθήθησαν xal ἐφεθήθησαν τάντες
ol ἄνθρωποι, µαθόντες, ofa εἰργάσω διὰ τὸν λαόν
σου.

Ἐν τῇ θα.Ίάσσῃ αἱ ὁδυί ccv. Ἐπ.ιφώντμα τοῦτο
τοῦ θαύματος. Ὅτι ἓν τῇ Οαλάσσῃ ὁδεύεις, ὅτε
βούλει.

Καὶ αἱ τρίδοι σου év ὕδασι xoAAoiq. Τὸ αὐτὸ
λέγει πάλιν, ἐπιτείνων τὸν ὕμνον.

Καὶ τὰ ἵχνη σου οὐ γγωσθήσογνται. Συνήχθη Υὰρ

etiam dictio, Enim, abundat, ut sit sensus: Ef
sagitic tug. pertransibant,.

Vor tonitrui (ui; in rota. Eti conjunxit, in-
quit, Dominus axes curruum. eorum, etduxit eos
cum violentia. Nox, inquit, tui toriitrui in unoquo-
que curru confracta est. Per rotam enim currum
intelligit, veluti a parte totum. Equis igitur hac
ratione perturbatis, curruum axes mutuo compli- *
cati suut, Vel aliter, Vox theologi in nobis esse
dicitur instar rote quz: ex minima quadam sui
parte. terram tangit, reliquis omnibus partibus a
terra sublevatis.

Vens. 90. Jlluxerunt coruscationes iue orbi terre.
Claritas, inquit, hujus miraculi ab omnibus visa
et cognita est qui tunc aderant.

Commola est et contremuit. terra. Turbati sunt
οἱ contcrriti universi homines, postquam didice-
runt quanta pro populo tuo operatus es.

In mari vie tug. Exaggerat miraculum. Tu, in-
quit, per mare ambulas, cum libuerit.

Et semite tue inaquis multis. Eadem rursum
repetit , amplificans Dei laudes.
Et vestigia ta non cognoscentur. Quia scilicet

Varie lectiones.

(89) Gr:ece simplicius unica. Syntaxi. Per filios
populum intelligit, filios autem Jaco5, ut progenito-
tis ; el Joseph, ut alioris ac de eo optime meriti,

ejusque glorie, ob sapientiam et potentiam suam au-
ctoris.

781

EUTHYMII ZIGADENI

788

mare iterum conjunetum atque unitum a/leo in se A xal ἠνώθη πάλιν ἡ θάλασσα, καὶ οὕτως, ὡς μὴ φαί-

cst, ut nulla amplius divisionis vestigia apparerent.

Vgns. 21. Deduaxisti sicut oves. populum tuum in
sianu Moysi, et Aaron. Ovibus populum comparavit
ut custodiam et curam ostenderet quam Deus co-
rum habuit: et quod, ut bonus pastor, ad uberrima
pascua, et ad tutissimum ovile eos deduxit. Unde
. et pascere etiam dicitur Deus populum [αγαςὶ (juxta
i'lud : Qui pascis Israel intende *. Quidam , inter
quos est Gregorius Theologus, hunc psalmum ac-
commodant beato David, dicent.s, verisimile esse,
quod post liberationem consecutam a valido illo ca-
lamitatum exercitu aquo p-rsepe obsessus fuerat, et
anim»etiam captivitatem passus, qo: post. lujus-
moli, inquam, liberationem, hunc psalmum com-
pósuerit et calamitates suas in eo narraverit, de
Christo una prophetias complicans, propter quas,
ut pulo, I» finem inscriptum est. Clamavi, inquit,
cum afflictionibus detinerer : etquax sequuntur facile
omnia accommodantur usque ad versiculum : Reco-
gilarti dies antiquos, quo intellige esse feliciores
dies illos quando Deum protectorem hzbebat. Quz
deinde sequuntur etiam facilia sunt, usque ad ver-
.Siculum : Consummavit verbum α generatione. in
generationem » qui versiculus, non cum dubitatione,
sed definite legendum est. Perfecit enim Deus at-
que adimplevit omnes sententias quas de unoquo-
que homine in przteritum | determinavit. Diclio
enim Verbum, hoc in loco, pro sententia intelligi

νεσθαι ἴχνος διαιρέσεως.

Ὡδήγησας oc πρόέατα τὸν Aaóy σου ἓν' χειρὶ
Μωῦση καὶ Ασρών. Ὡς πρόθατα εἶπεν, ἐμφαίνων
τὴν εἰς αὐτοὺς ἐπιμέλειαν, καὶ φυλανχὴν, xal ἆπι-
γωγην ἐπὶ νομὴν εὐθαλὴ, xal μάνδραν ἀασφαλὴη
ἐπεὶ xal ποιµαίνων τὸν Ἱσραλλ ὀνθμάζεται. "0 μὲν
οὖν φαλμὸς ἤδη περάτωται " τινὲς δὲ, ὧν καὶ ὁ Θεο-
λόγος Γρηγόριος, τοῖς τοῦ Δαθιδ πράγµασιν ἑφαρμό-
(cuo: τὰ τοῦ φαλμοῦ εἰχὸς γὰρ αὐτὸν πολιορχίᾳ
ποτὶ θλίφεων αἰχμαλωτιαθέντα τὴν dughw. μετὰ
τὴν ἁπαλλαγὴν συνθεῖναι τὸν φαλμὸν, ἑχδιηγούμε-
voy ὅσα πἐπονθδ' περιπλέξαντα xol προφητείας
περὶ Χριστοῦ, δι’ ἃς, ot pat, χαὶ τὸ, Elc céAoc ἐν tfi
ἐπ'γραφῇ. Ἐκέχραξα, qnoi, ὅτε συνεχόµην ταῖς
θλίψεσι. Τὰ δὲ ἑξῆς ἀρμάζουσιν εὐχερῶς ἄχρι τοῦ,
Διε.ογισάμη» ἡμέρας ἀρχαίας. Ἐ:εν 8 ἂν αἱ τῖς
εὐημερίας αὐτοῦ, ὅτε τὸν θεὸν εἶχεν ὑπερασπιστῆν '
καὶ τὰ ἔφεξης δὲ, πρόχειρα * μέχρι τοῦ, Συγετέ.εσεα
ῥῆμα" τοῦτο δὲ, οὐχ ἑπαπορητικῶς, ἀλλ’ ἀποφαν-
τικῶς νοῄσεις, ὅτε συνεπέραναν πᾶσαν ἀπόφασιν,
περὶ παντὸς ἀνθρώπου προεξενεχθεῖσαν αὐτῷ. Ῥημα
γὰρ νῦν, tV ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ νουῦμεν * xat λοι-
πὸν ὃ προώρισθ πείαοµαι " τὸ δὲ, ᾿Απὸ Τενεᾶς elc
γενεὰν, ἀντὶ τοῦ, Κατὰ διαδοχην ἑκάστης γενεᾶς,
εἴτουν ἐφ᾽ ἑχάστης γενεᾶς * τὸ δὲ, Αὕτη ἡ d AJolo-
σις, περὶ τῆς εὐαγγε)ιχῆς πολιτείας προφητεύει.
Προϊδὼν Υὰρ αὐτῆν προφητιγοῖς ὀφθαλμοῖς παρτλ-
λαγμένην τὲς νομιχῖς, φησὶν ὅτι αὕτη τοῦ Χριστοῦ

dicitur. Restat. igitur, iuquit, αἱ illa ego etia: C ἐστιν ἔργον. Οὗτος γὰρ δεξιά καὶ βραχίων τοῦ

p*ssurus sim, quas ab eo de me dercreta «unt,
Quod vero ait : Α generatione in. generationem, ex-
pone, lioc est, per successiones uniuscujusque ge-
nerationis, seu in unaquaque generatione, Verba
autem illa : /Jec mutatio deatere Excelsi, evange-
Jicie couver$ationis prop'ietiaa continent, Legalem
enim conversationem mutandam esse in cvangeli-
cam cernens própheticis oculis, dixit: llec esl
mulatio dextere Excelsi, qua verba illud ctiam
nobis indicant, quod hiec mutatio proprium — fuit
€hristi opus. Hunc enim Christum Dei dexteram
appellavit, quia per Filium, quasi per dexteram
manum, Pater omnia creavit. Christus enim rerum
omnium creator est. Qus sequuntur clara sunt,
usque ad versiculum : Deus, in sancto via tua. Per
sanctum etiam, hoc ifi loco Christum intelligit,
veluti mundissimum, atque innocentissimum, qui
peccatum non fecit *5; in hoc inquit, Christo con-
silium tuum operaris, quod de incarnatione deque
huinana salute olim. decrevisti. Per viamenim hic
divinum consilium intelligit. Deinde tamen admi-
ταίυ5 Propheta mystcrium, Deum summa cum laude
magnificat, dicens : Notum (ecisti Filius tuum in
omnibus gentium populis. Christus cnim, inquit,
Dei virtus est** ; hunc etiam brachium Oei esse
d:cit, ín quo redemit Deus populum suum, filios
Jicob, et Joseph : nos nimirum fidelés, qui

*! jenem, xxi, 2, 931 Petr. τι, 22.

Πνεύματος, κατὰ τὴν θεότητα, προσα(ορεύεται *
ὡς ποιγτῆς πάντων xal ὡς δύναμις. Τὰ δὲ ἑντεῦ-
θεν σαφῆ, ἕως τοῦ, Ο θεὸς, ἐν τῷ ἁγίφ ἡ ὁδός σου.
"Av:o) δὲ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν λέγομεν τὸν ἁχιὼ-
τατον, ὃς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν. Ἐν τούτῳ, φπαῖν,
ἐνεργεῖται ἡ βουλή cou * ἡ περὶ τῆς ἑνανθρωπήσεως
xai τὺς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων ' ὁδὺς γὰρ vov d
βουλή. Εἶτα ἀπυθαυμάσας τὸ τοιοῦτον µυστήριον,
Üuvsi καὶ μεγαλύνει αὑτόν ' Ἐγνώρισας δὰ ἐν τοῖς
λαοϊΐς πἁ.των τῶν ἐθνῶν τὸν ὙΥἱόνσου. Χρισος
γὰρ. qnoi, θξεοῦ δύναµις ' τοῦτο δὲ καλεῖ xo βρα-
χίο-α, δι’ οὗ ἑλυτρώθη μὲν ?ab; αὐτοῦ ἀπὸ τῆς
αἰχμαλωσίας τοῦ διαβόλου. καλούµεθα Ók υἱοὶ
Ἰακὼθ ὁ xaX Ἰωσὴφ., ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ λαοῦ υἱο-

D θετηθέντες, χαὶ την ἐχείνου χληρονομίσαντες xol

οικείωσιν καὶ κλῆσιν. Etontat περὶ τούτου, καὶ ἓν
τῷ τέλει τοῦ ιΥ Φαλμοῦ’ Εἰδοσάν» σε ὕδατα xal
ἐφοθήθησαν, ὅτε τοῦ πλοίου βυθιξομένου διΌπνι-
αθεὶς, ἑπετίμησεν τοῖς ἀνέμοις xal τῇ θαλάσση, xal
ἐφοθήθησαν καὶ ἠσύχασαν τότε δὲ καὶ ἑταράχθησαν
χαὶ αἱ &6:acot τῆς θαλάστης, τῷ φόθῳ τῆς Δεσπο-
τιχῖς ἐπιτιμήσεως ᾿ ἔτι 6: xal τὸ πληθος τοῦ Ίγου
τῶν κυμάτων φωνὴν δὲ ἔδωχαν al νεφέλαι ἐπὶ τῆς
μεταμορφώσεως, Kal* Ιδοὺ, φησὶν, φων]Ἡ éx τῆς
νεφέ.Ίης «Ἰέγουσα:. Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου ὁ
dyazmtóc. Εἴπης δὲ νεφέλην καὶ τοὺς προφήτας *
ὡς ἐν τῷ t φαλμῷ προείρηται’ ἔνθα καὶ περὶ τῶι

9 [ Cor. 1, 18.

189

COMMENT. IN PSALMOS,

190

βελών * πρὸς δὲ καὶ τῶν ἀστρατῶν εὑρήσεις. Φωνὴ A olim suh dimonis captivitate detinebamur, qui .

δὲ 3o9v*f; ὁ λόγος τοῦ εὐαγγελικοῦ χηρύγµατος,
ὡς $ οὐρανοῦ fixovtoz, xal ὡς στεῤῥοῦ χαὶ ἑξαχού-
στου πᾶσιν ἀνθρώποις * τροχὸς δὲ ὁ χόσµος διὰ τὸ
ἅστατον αὐτοῦ. ᾿Εσα.Ιεύθη δὲ καὶ ἔντρομος ἐγε-
φήθη ἡ Tí, ὡς £v τῷ αὑτῷ ψαλμῷ πάλιν ἐξηγησά-
µεθα * ὅλος γὰρ οὗτο; ὁ στίχος χαὶ &v ἐχείνῳ χεἶται.
'Ev τῇ θαλάσσῃ δὲ ἡ ὁδός σου, ὅτε ἀπῆλθες πρὸς
τοὺς μαθητὰς, πεκεύων ἑπάνω τῆς θαλάσσης ^ τὸ
αὐτὸ δὲ πάλιν σηµαίνεται, καὶ διὰ τοῦ ἕξης στίχο».
Ὕδατα vàp πολλὰ τὸ βάθος τῶν ὑδάτων. Τὰ ἔχγη
σου δὲ τὰ ἐπὶ τῆς θαλάσσης οὗ γνγωσθήσογται * οὐ
συνίστανται γὰρ ἴχνη χαθ' ὕδατος. Τινὲς δὲ θάλασσαν
τὸν βίον καλοῦντες, διὰ τὴν ἄλμην τῶν θλίψεων,
χαὶ τὸ ἀθέθχιον xal τὸ ἀνώμαλον, φᾳασὶν, ὅτι Ἐν τῷ
βίῳ τούτῳ ἔσται ἡ πολιτεία σου χατὰ τὴν ἑναν-
θρώπησιν» ἀλλὰ τὰ ἴχνη σου, τουτέστιν οἱ τρόποι
τῆς ἑνανθρωπήσεώς σου ἁκατάληπτοι. Λαὸς δὲ τοῦ
Παερὺς ὁ νέος" εἴτουν ὁ Χριστιανιχός. Χεὶρδὲ f χειρ-
αγωγία γαὶ ἡ ὁδήγησις τοῦ Χριστοῦ, 6; ἐστι Μωῦ-
σᾶς μὲν ὡς νομοθέτης τοῦ εὐαγγελιχου νόµου "Aa-
pov δὲ, ὡς µέγας ἀρχιερεὺς, θύσας ἑαυτὸν ὑπὲρ
τοῦ λαοῦ αὑτοῦ.

el populus ejus dicimur, et filii Jacob, et. Jo- -
seph : quoniam in illius veteris populi locum
subrogati atque adoptati sumus : qui non deno-
minationem tamen, sed benevolentiam etiam, ac
familiaritatem, qu'e cum Deo iHis intercedebat,
horeditavimus, ut dictum est. in fine psalmi xin:
Viderunt te aque, Deus, quoniam scilicet navicu'a
fluctuante excitatus a. somno, ventos et mare im-
crepavit, Tui enim timore omnia sedata sunt,
lius etiam increpationis formidine tune abyssi
maris, et multitudo sonitus fluctuum pariter tur-
bata est. Vocem praterea nubes dederunt, quando
in transfiguratione Domini vox de nube veniens
dixit: Hic est Filius meus dilectus δὲ: possunt

D ctiam prophet, nubes dici, ut diximus | in psalmo

xvu, ubi etiam de sagittis Dei traditur, et de ful-
gure seu coruseatione,. Vox vero tonitrui, evange-
lice przdicationis est sermo veniens de colo.
Validus enim ac vehemens est et 4190 resorat ut
ab omnibus exaud:ri possit, Per rotam autem
mundum possumus intelligere, ob ejus nimirum
instabilitatem, Terra cliam commola est, εἰ coutre-

muil, eo modo, quo in predicto psalmo xvi declaravimus. Totus cnim hic versiculus illic etiant
habetur, Jn mari vía (πα. quaudo scilieet Dominus accessit ad discipulos, amhulans supra mare.
Quam deambnulationem — manifestius. exprimens, subiidit ; Et semite tue ἐν aquis muliis, hoc est,
$1 profundis fluctibus : et. Vestigia (κα, quie fient in. mari non. cognoscentur, non perstant. cnim ve-
:tigia in aqua. Aliqui per mare, presentem hanc vitam intelligunt, veluti incertam , iuszqualem
aque amaram, ob varias qux in. ca sunt afflictiones οἱ calamitates, Aiuntque quod in hac vita,
hoc est, in hoc mundo, erunt vie tux, ο Cliriste : actiones nimirum assumptz carnis. Vita enim ae
eonversatio tua a nobis videbitur, verum vestigia tua, hoc est, lujus tux Incarnationis modi non
cognoscentur. Erunt enim — incomprebensibil:s. Popu!/us etiam — Patris, novus est, ev fidelis popu-
1:5, qui per spiritualis ac mystici Moysi, et Aaron, Chr'sti videlicet µια), in terram sanctam. de-
ductus est, Potest. enim Christus et Moyses dici, tanquam evangelicie legis optimus lejislator : et

Aaron, tanquam pontifex, quia seipsum Deo pro populo suo immolavit.

VaAuóc Συνέσεως τῷ Ἀσάφ.
ΨΛΑΜΟΣ 07’.

"Οτι συνέσεως χρεία τοῖς ἑντυγχάνουτιν» ὥς τε
διαγνωσθΏναι. Τίς τε ὁ λέγων, καὶ πρὺς τίνας, xal
τίςὁ νόμος; Λέχει μὲν γὰρ ὁ Δαθὶδ, προσώτῳ δὲ
τοῦ Χριστοῦ xal πρὸς τοὺς αὐτῷ πιστεύοντὰς.

PSALMUS LXXVIT.
]ntelligentie ipsi Asaph.

Inscribitur Intelligentie hic psalmus, quia multa
nobis opus est intelligentia, ut intelligamus, quis-
nam sit qui in eo loquatur, et qninam sint ad
quos sermo dirigatur, et quznam illa sit lex, de

qua hie traditur. Et psalmu:n quidem conscriptum puta:nus a beato David, verum ex Christi per-

&$0n3, sermonem suum ad fideles Christianos dirigentis.

Προσέχετε, Aaóc µου, τὸν Υόμον µου. &vo
Ζαχαρίας ' Καὶ καταφεύξονται ἔθνη πο..1ὰ ἐπὶ
τὸν Κύριον, καὶ ἔσογται αὐτῷ εἷς «Ἰωόν. Nóuovy
δὲ λέγει νῦν τὸν εὐαγγελινὸ», περὶ οὗ φησιν "Hzatag:
Ἑκ Σιὼν ἑξε.1εὐύσεται γόµος, καὶ «Ἰόγος Κυρ/ου
ἐξ Ἱερουσα 1ἡμ, καὶ χριγεἴ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν.
Αδιάφορον δὲ τὸ, Προσέχεῖε. Τινὰ δὲ τῶν àvtt-
γράφων Τῷ γόμῳ µου γράφουσι.

Vgns. 1. Attendite, populus meus , legem. meam.
Legimus apud Zachariam *. Et. confugient. multe
gentes ad Dominum, et erunt. ei in populum. Ad
hunc igitur populum ex gentibus congregatum
Christus loquitur; et legem cos non Mosaicam au-
dire jabet, sed evangelicam, de qua loquens Isaias
dicebat : De Sion exibit lox et verbum Domini de

D Jerusalem, et. judicabit in medio gentinm **. Est

autem indifferens hzec constructio verbi, Attendite: tametsi quedam exemplaria non. Lzgem. πιεανι ha-

heant, sed Legi mec.

Κ.ίνατε τὸ οὓς ὑμῶν εἰς τὰ ῥήματα τοῦ στό-
/ιατός µου. Τὸ, Κ.1ἰνᾶτε, 3) ἁπλῶς ἀντὶ τοῦ Ὑπο-
τίθετς, ἡ ἀντὶ τοῦ, Μετανοῄσατε ἀπὸ τῶν vo? sov
ἀχονσμάτων, ἐπὶ τὰ εὐαγγελιχκὰ χτρύγµατα.

** Matth, 11, 17. 5 Ίσα, i, ὂ.

Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Sup-
ponite, inquit, aures vestras sermoni meo, vel
mutale aures vestras ab inani sermone, ab ineptis
fabulis ad Evang.lia.

711

EUTHYMII ZIGABENI

112

Vgns. 9. Notus in Judea Deus. Judi quilem A — Proctóc év τῇ Ἱουδαίᾳ ὁ Θεός. Οἱ μὲν "lov-

cognosci tantum affirmant Deuin a. Judzis, contra
autem Deus ad illos, per prophetam dicit: Juz!a
numerum. civitatum tuarum fuerunt dei twi Juda,
et juxia. numerum biviorum lsrael, sacrificaverunt
Baal **. Manifestum est igitur, quod de Judza illa
non loquitur, quz est in. Palestina, sed per Ja-
dzam, sacram intelligit Scripturam, in qua uni-
verea Christus notus est. Nam vet Mosaici, et
ceteri omnes libri, de eo annuntiaverunt : et. ipse
etiam divinus cultus, qui lege constitutus est, figu-
ram et characterem eorum continebat, qux ad
Christum pertinerent.

ln lsrael. magnum nomen. ejus. Atqui nec in
solo Israel. Ab oriente enim, inquit Propheta,
esque ad occasum, glorificatum est nomen meum
inter gentes ** ; et alibi ad Judaeos: Vos autem
pro[anastis eum **; item alibi : Nomen meum ma-
gnum inter gentes ?'. Rursus igitur per lsrael,
Israelitarum Scripturam intelligit, datam populo
Israel, in qua magnum ac gloriosum cani ur Christi
uomen. Maximus autem philosopbus per Judzam
eam pbilosophiz partem intelligit, quze cirea acti-
vas actiones versatur, et per lsrael eam partem
que contemplationibus vacat. Judas quippe inter-
pretatur. Confessio ; confessio autem initium quod-
dam prestat ad agendi virtutes ; Israel vero inter-
pretatur Mens videns Deum. Cognoscit igitur Deum,
is, qui per virtutem operatur, sciens illum judi-
cem justum esse, et condigna unicuique pro actio-
nibus in judicio redditurum : atque ideo seipsum
ab omnibus maculis mundat. Cognoscit etiam
Deum is qui in. divinorum contemplatione versa-
tur, et considerans Dei πιαρπα]ία, condigne etiam
illum magnificat, Possumus ctiam per Judzeum,
novam cx gentibus Ecclesiam intelligere, quz et
anliqua peccata coufessa est, et qux: verum Deum
per coutemplationem semper intuetur. Et similiter
novum Israel. Quia, ut ait magnus Paulus : Von

tera ?*,

Vgns. 9. Factus est in pace locus ejus, et habitatio
ejus in Sion, Ni tam crebro obsessa et capta fuisset
Jeru:alem, haberent colorem aliquem Judei, ut
h:ec verba de ea dicta esse viderentur : verum hoc
in loco, per pacem, non ipsam intelligit Jerusalem,
sed pacificos homines; pacificos, inquam, mutuo
inter se, dum οἱ proximos diligunt, οἱ ipsi ab cis
invicem diliguiftur : et. pacificos ctiam in seipsis,
dum affectus ac passiones insurgere ac pugnare
non sinunt adversus rationem, sed rationi cas

C

κρυσπτῷ Ἰουδαῖος,

δαῖοί φασιν ὅτι γνώριµός ἐστιν ὁ θεὸς iv μόνη τῇ
Ἰουδαία * ὁ δὲ θεός φησι πρὸς αὐτοὺς διὰ τοῦ προ-
φήτου: Γατὰ ἀριθμὸν τῶν ἀἄδλεών σου ἦσαν
θεοί σου Ἰούδα * καὶ xatà ἁριθμὲν ἁμφόδων
'IepatA ἔθνον τῷ BáaA. Δῆλον οὖν, ὅτι οὐ περὶ
τῆς κατὰ Παλαιστίνην Ἰουδαίας ὁ ψαἈμὸς λέγει "
àXX Ἰουδαίαν καλεῖ την Ἰουδαϊχὴν Γραφὴν, tv fj
«ác γνώριμός ἐστιν ὁ Χριστὸς ^ sd τε yàp. Mo-
σαϊχὰ xal τὰ λοιπὰ πάντα περὶ αὐτοῦ προχκατήγ-
γειλαν. Καὶ αὐτὴ δὲ jj νομιχὴ λατρεία τύπος, καὶ
σχιὰ, καὶ προχάραγµα ἣν τοῦ Χριστοῦ.

Ἐν τῷ Ἰσραὴ.ὶ µέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ μὴν
οὐκ ἓν µόνῳ τῷ Ἱσραήλ. Αὖθις Υάρ φησιν ὁ θεὸς διὰ
τοῦ Προφήτου, ὅτι 'Ax' ἁγατολῶν ἡλίου μέχρι
δυσμῶν δεδόξασται τὸ ὄνομά σου ἐν τοῖς ἔθνε-
σι». καὶ πάλιν "Ypsic δὲ βεδη.ὶοῦτε αὐτό. Kol
αὖθις - Τὸ ὄνομά pov μέγα ἐν τοῖς ἔθνεσιν * ὥστε
xai Ἱσραὴλ πάλιν, τὴν Ἰσραηλιτικὴν Τραφὴν ὀνο-
μάζει, τὴν δοθεῖσαν τῷ Ἰραηλιτικῷ λαῷ, ἓν ᾗ μέγα
καὶ ἔνδοξον ἄδτται τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ. Μάδ.µης
δὲ ὁ μέγας φιλόσοφος Ἰουδαίους μὲν λέγει την
πραχτιχὴν φιλοσοφίαν, Ἰσραὴλ δὲ τὴν θεωρητικῆν »
διότι Ἰουδαία μὲν Ἐξομο]όγησις ἁμαρειῶν
ἑρμηνεύεται, ftp ἐστιν ὀρχὴ τῆς πραχτικῆς
Ἰσραῇλ δὲ Νοῦς ὁρῶν Θεόν ' 6 μὲν γὰρ πρακτικὸς
γινώσκει τὸν Ocbv, ὅτι χριτής ἐστι τῶν ἑχάστῳ
βεθιωµένων , xal διὰ τοῦτο χαθαίρε. ἑαυτόν * ὁ δὲ
θεωρητιχὸς, κατανοῶν τὰ μεγαλεῖα αὐτοῦ, ἀξίως
µεγαλύνει αὐτόν. Er δ ἂν Ἰουδαία νέα ἡ ἐξ ἐθνῶν
Ἐχχλησία, ἥτις, ἐξομολογησαμένη τὰ παλα.ὰ αὐτῆς
ἁμαρτήματα, ἑπέγνω xbv ἁληθινὸν Gsóv * ἡ δαὑτὴ
καὶ Ἱσραῦλ.νέος ' φησὶ γὰρ ὁ μέγας Παῦλος ' OD
γὰρ ὁ ἐν τῷ φανεΓῷ Ἱουδαῖός ἐστι, οὐδὲ ἡ àx
τῷ φαγερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή" d.L1à ὁ ἓν τῷ
xal περιζομῆ καρδίας àr
αγεύµατι, οὗ γράμµατι.

ille qui iu. manifesto Judeus εεί, neque que in
manifesto, carnalis circumcisio, sed qui in occulto Judeus, εἰ circumcisio cordis in. spirit, non. lit-

Ἐγενήθη ev sipuvn ὁ τόπος αὐτοῦ. καὶ τὸ
χκατοικητήριον αὐτοῦ ἐν Σιών. Eb pi πολλάκις

p ἐπολεμήθη xal ἑάλω τὰ Ἱεροσόλυμα, εἶχεν (78) ἄν

τινα λόγον εἱρῆσθαι περὶ αὐτῶν ταῦτα. Nov δὲ εἰρῆ-
νην φησὶ τὸν εἰρηνεύοντα ἄνθρωπον, πρὸς μὲν τοὺς
ἀνθρώπους, ἓν τῷ ἀγαπᾷν αὐτούς, πρὺς δὲ τὰ πάθη,
ἐν τῷ ὑποτάττειν αὐτά. "Ev τῷ τοιούτῳ γὰρ ἀνδρὶ
γίνεται τόπος χωρητιχὸς θεοῦ * Σιὼν δὲ ἑρμηνεύε:
ται, Σκοπευτήριον * εἴη δ ἂν ὁ πόῤξωθεν χατα-
σχεπτόµενος τὰς ἐπελεύσεις τῶν δυσμενῶν.

subjiciunt. In hujusmodi igitur homine locus quidam nobilis fit, ipsi etiam Deo hablitabilis. Cate
rum cum Sion idem significare dicatur quod Specula, ille merito Sion poterit appellari, qui inimi.

corum adventum de longe fuer.t speculatus.
Vens, 4. ]llic con(regii pptentias arcuum, telum,

'Exei συνέτριψε τὰ κράτη tor τόξων ὅπ.ο»,

15 Jercin, xi, 15. ** Psal, ον $5 Malach, à, 14. 39 Malach, à, 19. M Jbid. ?* Rom. , 28.
Varia lectiones.

(78) Supple Ἰουδαῖοι,

NEN...

113 . COMMENT. IN PSALMOS. TIÀ

xal ῥομφαίαν, καὶ πό.]εµον. "lo:opixos μὲν περὶ λ gladium, et bellum. Juxta. historiam hoc pertinet

τῆς ἁπωλείας τῶν ᾿Ασσυρίων ταῦτα. '"Exsi μὲν àv:
τοῦ, ἐν Σιών ' ΣυγέτριΨε δὲ, ἀντὶ τοῦ Κατήργτσε
τὰς δυνάμεις τῶν τόξων * ὅπλον δὲ χαλεὶ νῦν οὐ τὸ
ἁμυντέριον, ἀλλὰ τὸ φυλαχτήριον, olov θώραχα,
xai el τι τοιοῦτον ΄ ἐξ οὗ xal ὁπλίτης, ὁ τεθωρα-
κισµένος, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φιλοῦ: ῥομφαία
δὲ ἡ απάθη ΄ καὶ πρρέταξε μὲν τὰ τόσα, ὅτι τὸ
πλεῖον ἓν τόξοις ἐκράτουν οἱ ᾿Ασσύριοι. Εἶτα διὰ
μὲν τοῦ ὅπλου «dv φυλακτήριον ἑνέφηνε, διὰ δὲ τῆς
ῥομφαίας πᾶν ἁμυντήριον. Τελευταῖον δὲ ἐπῆγαγε
καὶ τὸν πόλεµον αὐτὸν, δι ὃν ταῦτα, καὶ οὗ σχεύη
ταῦτα xai ὄργανα. Αναγωγιχῶς δὲ τόξα μὲν αἱ
μεθοδεῖαι χαὶ μηχαναὶ τῶν δαιμόνων, àg' ὧν
ἀφίενται βέλη παθῶν πεπνρωµένα * ὅπλον δὲ φυ-
λακτήριον τοῦ διαδόλου dj παραχώρησις τοῦ θεοῦ,
xat ἡ καθ) ἡμῶν ἑξουσία τοῦ ἐχθροῦ. Τότε γὰρ βαλ-
λόμενος παρ ἡμῶν οὐκ αἰσθάνεται * ῥομφαία δὲ αὖ -
τοῦ τμητιχὴ, xal ἀπὺ Θεοῦ χωρισμὸς ἡμῶν διὰ τῶν
παθῶν ἐπιγινόμενος * πόλεμος δὲ ἡ πάλη, f) xoi
αὐτὸς ὁ διάθολος. Ὥσπερ vàp εἰρήνη ὁ θεὺς, οὕτω
πόλεμος ὁ ἀντιχείμενος δαίµων ΄ ἃ πάντα κατήργη-
σεν ὁ θεὸς ἓν τῷ εἱρηνεύοντι χαὶ σχοπεύοντι, καθὼς
εἴρηται.

ad Assyriorum destructionem, illic enim in Sion
Deas arcuum vircs contrivit, hoc est, dissolvit, ct
inanes reddidit, Per telum autem (pro quo in
Graeca lectione, ὅπλον legimus) non offensiva boe
in loco arma intelligi debent, sed defensiva, veluti
tluracem, aut aliud qui.| simile : unde apud
Grecos militem thorace armatum, ὀπλίτην appel-
labant, ad eorum militum distinctionem , qui
hujusmodi carebant armatura, quosque φιλοὺς, hoc
cst nudos vocabant. Arcuum vero potentias, seu
robur dixit, quia Assyrii arcu plurimum utebantur,
atque in eo armorum genere suas potissimum
vires collocabant. Per telum igitur, defensiva
omnia, et per arcum, offensiva omnia arma signi-

D ficavit. Deinde ipsum addidit bellum propter qvod

universa armorum genera confici solent. Omnis
etenim arma, belli sunt instrumenta. Juxta Ana-
gogen, per arcus, artificiosas ddemonum machinas
intelligimus : unde ardentes Immittunt passionum
sagittas. Telum autem d:xinonis, quo se tueri solet,
est divina permissio, qua vires ei adversus nos
subministrat. Ea etenim permanente, ictus nostros
daemon in se imimnissos non sentit. lllius etiam

gladius, quo incidere solet, separatio illa est, qua per s(Tectus ct passiones nostras a Deo disjungi-
mur; bellum vero, pugna illa, et lucta, qua nobiscum certat, vel, per bellum, ipse potest dzemor.
intelligi, ut quemadmodum Deus par, ita dzemon bellu appelletur. Hzc omnia ij;itur arma Deus
delevit, ac fugavit in eo homine, quem exhibuisse se pacificum przdiximus, et specv'ationi inten-
tuin. ;

Φωτίζεις σὺ θαυμαστῶς ἀπὸ ὀρέων αἰωγίων. C — VEns. 5. llluminas iu. mirabiliter α montibus

"Ogn αἰώνια καλεῖ τοὺς οὐρανούς * ὄρη μὲν δ.ὰ τὸ
ψος , αἰώνια δὲ. διὰ τὺ διαρχέστερον χαὶ µακχρο-
χρονιώτερον τῆς τούτων οὐσίας * λέχει δὲ ὅτι φωτί-
ζεις φωτὶ yapdg τοὺς Ev σχότει Ἀύπης, χαὶ quil
ἀντιλήψεως τοὺς iv σχότει ἀπογνώσεως.

eternis. Per eeternos montes ο(ρ]ο» intelligit : quos
propter altitudinem montes voczt, et «ίδιο
propter diuturn.m eorum substantiam. lluminas
autem luce letiti:e ; cos vero hac luce illuininas,
qui in mororis caligine obtenebrati sunt : quemn-

admodum contra, splendore auxilii, atque opis tux eos etiam illustras, qui tetra fuerint despcera-

tionis nube circumdati.

'Ecapáyüncav πάντες οἱ ἀσύγετοι ci] καρδίᾳ.
ἸΑναιρούμενοι ἁδοχήτως, ἑταράττοντο. ᾿Ασύνέτους
6: αὐτοὺς εἶπεν, ὡς θεοµάχους.

"Yavocay ὕπνον αὐτῶν, xal οὑχ εὗρον οὐδέν.
Ἐκοιμήθησαν μὲν μετὰ ἑλπίδων μεγάλων οἱ πολιορ-
κοῦντες , οὐχ εὗρον δέ τι ὧν προσεδόχησαν. Ἔστι δὲ
καὶ ἄλλως εἰπεῖν ὅτι χύχλῳ τοὺς ἐχθροὺς βλέ-
π.οντες οἱ πολιορχούµενοι, καὶ μὴ συνιέντες τοῦ
θεοῦ τὴν δύναμιν, ἑταράχθησαν. Τοῦτο γὰρ xa ἡ
ἱστορία δ.δάσχει εἴτα ἐκοιμήθησαν ἓν ἐλπίδι
ἁλώσεως ' xai τὸ πρωῖ οὐχ εὗρον, ὧν Άλπισαν, οὐδὲ
πολέμιον , ἑκατὺν ὁγδοήχοντα πέντε χιλιάδων ἀναι-
ρεθεισῶν ἐκείνῃ τῇ νυκτί. (19) Τὸ δὲ, Τῇ καρδίᾳ,
παρέλχει ὡς ἰδίωμα. Ἡ καὶ ἐπιτατικόν ἐστι τῆς
ἀσυνεσίας.
occisa (fuerint, Dictio autem, corde, Mebraici
intensioneip significat.

Πάντες οἱ ἄνδρες τοῦ π.]ούτου ταῖς χερσὶν
αὐτῶν». — Οἱ ἄνδρες τοῦ π.λούτευ, ἀντὶ τοῦ, Οἱ

idiomatis more abundat

Turbati sunt omnes insipientes corde, Ob inexpe-
citatum interitum turbati sunt, insipientes autem
eos appellat, tanquam Deo resistentes.

Vgns. 6. Dorinierunt somnum suum, et nihil. inve-
nerunt. Assyrii milites qui obsidebant, dorimierunt
summa cum spe, verum nihil eoruin invenerunt
qux exspectabant. Possumus et aliter dicere, quod

D Judzi qui obsessi erant turbati sunt, dum a:pice-

rent inimicos in circuitu, et divinas vires ignora-
rent, quodque dum captivos se paulo post futuros
esse arbitrarentur, ut ipsa docet historia, somno
correpti dormierunt, et mane expergefacti, ea non
viderunt qus fleri timuerant. Quinimo nequc
ipsum etiam invenerunt inimicum, cum unica
nocte ad centum et octoginta millia hostium
: vel inajoreu — insipientize

Omnes viri divitiarum in manibus eorum, Viros
divitiarum dicit, pro viros divites, quemadmodum

Varie lectiones.
(79) Hac non ad prasentein versicu|um, sed ad superiorem pertinent.

τὸ

alibi viros sanguinum, pro
igitur quod Assyrii putarant esse se sequenti die
habituros in manibus omnes Judzos divites. Vel
aliter : Omnes viri. Assyriorum divites Jud:orum
manibus capti sunt, qui opsessi erant in Jerusa-
Jem. Nam eum iuteremptos invenissent, capiebant
eos ut spoliarent. 2

Vgns. 7. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormita-
verunt. qui ascenderunt equos. Per increpationem
Dei, sententiam intelligit adversus inimicos, el
per dormitatiouem, virium remissionem. Dissol-
vere enim vires somnus solet : per equorum vero
ascensores, inimicos ipsos intelligit, qui in. equo-
rum multitudine, quibus in bello precipue ute-
bantur, nimis confidebant. [deo a3libi : Hi in cur -
rilus, inquit, et hi in equis 33.

VEns. 8. Tu terribilis es. Et quis .resistel tibi?
Il: c verba per se satis clara sunt.

Ex tunc ira tua. lloc est, ex eo tempore quo
adversum te dixerunt blasphema verba : tu tamen
dedisti eis poenitenti:s locum, juxta. benignitatis
tux legem. Vel, ez tunc, intellige, pro olim, seu
jamdiu.

Vgns. 9, 10. De colo auditum fecisti judicium.
Audiri enim fecisti de celo jam dictam senten-
tiam. Eam etenim in me quasi in. propheticum
quoddam organum insonuisti. Possumus etiam
h:ec verha de futuro universali judicio intelligere.
Auditum enim illud fecit Deus humano generi, ex

EUTHYMIU ZIGADENI

sanguinolentos. Dicit A πλούσιοι * ὡς τὸ, Ανδρες αἱμάτων, οἱ αἱμοχαρεῖς.

116

A£ysc δὲ ὅτι πάντας τοὺς πλουσίους Ἱσραηλίτας οἱ
Ασσύριοι μονονουχι ταῖς χεροὶν ἔχειν (vto
μεθ) ἡμέραν * ἢ xo τοὐναντίον, Πάντες οἱ πλούσιοι
τῶν Ασσυρίων ταῖς χεραὶ τῶν πολιορχουμένων
ἑάλωσαν, νεχροὶ εὑρεθέντες, καὶ ἐσχκυλεύθησαν.

᾽Απὸ ἐπιτιμήσεώς σου, ὁ θεὸς Ἰακὼδ, ἑνύστα-
£av οἱ ἐπιβεδηκότες τοῖς Ίπποις. Ἐπιτίμησιν μὲν
λέχει τὴν χατὰ τῶν πολεμίων ἀπόφασιν, νυσταγ μὸν
& τὴν πάρεσιν τῆς δυνάμεως. Ἐχλύει γὰρ τὸν τόνον
ὁ νυσταγµός. Ἐπιθεθηχότας δὲ τοῖς ἵπτοις εἴπε
τοὺς ἐχθρούς * ὡς ἐπὶ τῷ πολεμικῶς ἱππάτεσθαι
τεθαῤῥηχότας. Οὗτοι γὰρ, φΠσὶν, ἐν ἅρμασι, καὶ
οὗτοι ἐν ἵπποις.

Eb φοθερὸς sl, καὶ τὶς ἁγτιστήσεταί σοι”
Τοῦτο σαφές.

Απὸ τότε ἡ pin] σου. Ἐκ τότε ἀφ οὗ χατὰ σοῦ
ἐθλασφήμησαν * ἐδίδους δὲ αὐτοῖς χώραν µετανοίας
χατὰ τὸν νόµον τῆς χρηατότητός coo * 7| καὶ τὸ,
Απὸ τότε, ἁπλὼῶς ἀντὶ τοῦ, πάλαι, πρὸ πολλοῦ.

'Ex τοῦ οὐρανοῦ ἠκούτισας κρίσιν. Την ὃτ-
λωθεῖσαν ἀπόφασιν Ex τοῦ οὑρανοῦ ἀχουστὴν pot
ἐποίησας ἐνήχησάς por αὐτὴν, ὡς προφήτῃ. Et 5'
ἂν καὶ περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως ἐννοεῖν τὸ ῥη-
by, ὅτι ᾽᾿Αχουστὴν ἐποίησας αὐτὴν πᾶσιν ἀνθρώποις
διὰ τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν σου’ ὡς εἶναι καὶ τά

Scripturis sanctis : atque hoc pacto, quae sequun- C ἑξῆς ἀχόλουθα.

tur, conscequentissime dicta esse videntur.

Terra tremuit, et quievit, dum. exsurgerel in judi-
cio Deus, ut salvos [αεθγεί mansuetos terre. Per
terram, humanam intelligit naturam , ad. quam
alibi dictum est: Terra es, et in terram rever-
teris ?*. Praecipue tamen eos dicit, qui terrena
sapiunt. Cum exsurgeret igitur Deus in universale
jidicium, quieverunt omnes homines, deletis
atque.exstinctis in posterum quibuscunque aliis
operibus. Cum exsurgeret autem in judicium, ut
justos homines salvaret, quos mites appellat, seu
mansuetos, quia proprium, ac peculiare est
Suetus.

Vgns 11. Quoniam cogitutio. hominis confitebitur
tibi. Hoc dictum est ad timorem in iis excitandum,
qui indolentiz vitio laborant. Tunc eteuim, inquit,
cogitatio omnis humana, judicanti Deo se ipsun
revelabit : Cogitationibus enim, inquit Paulus,
inter se mutuo accusantibts, el dejendeutibss, in dic,
qua judicabit Dominus occulta hominum 15.

Et reliquie cogitationis, diem festum agent. tibi.
Ipse ctiam minima cujuscunque cogitationis por-
tiuncule, diem festum tibi agent, hoc est, se ipsas
tibi manifestabunt. Festivitas enim nihil aliud
est, quam declaratio 4ο manifestatio illius sulem-
nitas, cujus festum celebratur. Agent igitur diem

? Psal. xix, 8. ** Gen. in, (9. 35 Rom. v, 16.

cujuscunque

ΓΡῆ ἐφοθήθη, xal ἠσύχασεν ἓν τῷ ἁναστηναι
εἰς τὸν Ocóv, τοῦ σῶσαι πάντας τοὺς πραεῖς τῆς
γῆς. FX» καλεῖ πάντα ἄνθρωπον πρὸς ὃν εἴρηται,
ὅτι ΓΗ el, καὶ elg ην ἀπε.εύσῃ * μάλιστα δὲ τὸν
φρονοῦντα γἠϊνα * iv τῷ ἀναστῆναι γὰρ, φησὶν, el;
τὴν ῥηθεῖσαν πάνδηµον χρίσιν τὸν θεὸν, οἱ ἄνθρω-
ποι πάντες ἡσύχασαν, χαταργηθέντος λοιπὸν παντὸς
ἔργου * ἀναστῆναι δὲ εἰς χρίσιν, ἐπὶ τῷ σῶσαι πἀν-
τας τοὺς δικαἰους ἴδιον γὰρ δ.καίου παντὺς ἡ
πραότης.

viri justi, ut mi(is sit ac man-

O w"Ocvér0Ovquor dv0goxov ἐξομο.]ογήσεταί σοι.

Τοῦτο πρὸς φόδον χεῖται τῶν ἀναλγήτων. Καὶ γὰρ
τότε, (rol, πᾶν ἀνθρώπινον ἐνθύμιον ἑαυτὸ άνχχα-
λύψει σοι δικάξοντι. "Áxoue τοῦ μεγάλου Παύλου
περὶ τούτου λέγοντος: Μεταξὺ d.l.l.lor τῶν «ο-
Ηισρῶν κατηγορούντων, ἢ καὶ ἁπο.]ογουμένων
ἐν ἡμέρᾳ, ὅτε χριγεῖ ὁ θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν dr-
θρώπων.

Καὶ ἑἐγκατάνειμμα ἐνθυμίου ἑορτάσει σοι.
Ἐγκατάλειμμα νοεῖται τὸ λείφανον βούλεται δὲ
εἰπεῖν ὅτι χαὶ αὐτὸ τὸ ῥραχύτατον µόριον τοῦ ἐνθυ-
pfjpato; ἑορτάσει σοι, τουτέστιν, ἐπιδείξει σοι
ἑαυτό * ἑορτὴῇ γὰρ ἐπίδειξίς ἐστι τοῦ ἑορταζομένου
πράγ-ατος. "006v καὶ ἑορτάσει, ἀντι τοῦ capras.

M COMMENT [IN PSALMOS. - T8

Λένο:το ὃ ἂν χα) ἄλλως, ὅτι Οὐ µόνων αἱ νθυμήσεις A festum, lioc est, spectaculum facient. Possimus

δηλαί σοι ἔσονται, ἀλλὰ xal εἴ τις βιαζόµενος
ὑπὸ τοῦ δαίµονος ἐνθυμηθήναί τι πονηρὸν μὴ
πεισθεὶς, ἐγ-κατέλιπε τὸ τοιοῦτον ἐνθύμιον, pf ἐν-
θυμηθεὶς αὐτὸ, xaX αὕτη ἡ ἐγχατάλειψις τοῦ τοιού-
του ἐνθυμίου, φανερώσε; σοι ἑαυτήν * οὕτως οὐδὲν τὸ
τυχόν σε λάληθξΣν.

Εὔξασθε, xal ἁπόδυτε Κυρίῳ τῷ θεῷφ ὑμῶν.
Τούτων οὕτως ἑχόντων. ὑπόσχεσθε τῷ θεῷ δῶρα
µετανοίας, xai ἀπέδοτε αὐτῷ, ὡς χρέως ἀναγ-
χαιότατον.

Πάντες οἱ xóxAo αὐτοῦ οἴσουσι δξῶρα. Κὐν)ῳφ
τοῦ θεοῦ, οἱ ἀγαπῶντες αὑτόν ' ἐν ol; ἐστιν αὐτός.

"E x6i γὰρ, φησὶν, εἰμὶ ἐν µέσῳ αὐτῶν. Οἱ πάντες P

οἴσουσι δῦρα, τὰς ἀρετάς.

Tq φ«οδερῷ καὶ ágaipovpérqo πγἐύματα ἀρχόν-
tor. Πνεύματα, τὰς φυχάς.

Φοδερῷ παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς. Παρὰτῷ
Φαριὼ χαὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσοι τὰς λοιπὰς αὐτοῦ τῆς Αἱ-
Τύπτου μάστιγας καὶ τὰς τερατουργἰας Ἀκηκύεισαν.
Klc τὸ τἐ Ίος ὑπὲρ ᾿Ιδιθοὺμ. va Ape τῷ Ἀσάς.

ἙλΛΜΟΣ Οᾳ’.

Εὶς τὸ céAoc μὲν, ὅτι προφητεύει καὶ εὖτος ὁ
φαλμὸς, & πείσονται ἓν Βαθυλῶνι οἱ δορνάλωτοι,
χαὶ ἃ εἴποιεν. Ῥαλμὸς δὲ, φτσὶν, ψαλθεὶς τῷ χορ-
épym ᾿Ασάφ, ὑπὲρ Ἰδιθούμ. Φαίνεται γὰρ ὅτι τῷ
Ἴουδιθοὺμ μὲν ἐδόθη πρὺς τὸ φαλθῆναι’' μὴ εὐ-
χαιρήσαντος δὲ, ἑφάλθη παρά τούτου, τουτέστιν,
ἀντι τοῦ ἸἹοράρχου Ἰδιθοὺμ παρὰ τοῦ ᾿Λσάφ.
Ἡσγημάτισται δὲ προσώπῳ τοῦ λαοῦ, τοῦ ἐν
Βαθυλῶνι.

Φωνῇ µου πρὸς Κύριον éxéxpata. Ἑν Ba6o-
λῶνι δουλεύων, ἑθότσα πρὺς θεόν.

Qux] µου πρὺς τὸν θεόν. Απὸ κοινοῦ χἀν-
ταῦθα, τὸ, ᾿Εχέχραξα" ἱστέον δὲ ὅτι τὸ θέµα,
κεχράζω ἐστί * περιττὸν δὲ δοχεῖ, «b , Φωνῃ µου"
ἀλλ ἔστιν ἰδίωμα καὶ τοῦτο. "Ώσπερ xat xb δὶς τῷ
αὑτῷ χρήσασθαι * δύναται δὲ ἐμφαίνειν καὶ ἐπίτασιν
τῆς χρανγῆς.

Kal προσέσχ6 μοι. θερμῶς βοῶντι χαὶ ὁλο-
Ψύχως.

'Ev ἡμέρᾳ 0.1ψκώς µου, τὸν sv ἐξεζήτησα.
Τὸ ἐξεζήτησα, τὴν σπουδαίαν ζήτησιν δηλοῖ ' ἐξ-
εζέτει δὲ αὐτὸν εἰς ἀντίλτψιν.

Tatc χερσέ µου vvxtóc ἐναντίον αὐτοῦ. "Arb
γο:νοῦ ληπτέον, xal ἐπὶ τούτου, τὸ ἸΕξεζήτησα.
Πῶς δέ τις ἐχζητεῖ τὸν Θεόν; Ταῖς χερσὶν, ἑκτείνων
αὐτὰς πρὸς αὑτὸν μετὰ δεῄσεως' νυχτὸς δὲ, ὅτε
πᾶσα πανταχόθεν ἄδεια *. ἑναντίον δὲ αὐτοῦ , τουτ-
ἐστιν ἐνώπιον αὐτοῦ βλέποντος πάντα. Toi; δὲ

** Matth. xvii, 90.
Patr&OoL. Gn. CXXVIII,

eiiam dicere, quod non solum cogitationes erunt
Deo manifeste, sed οἱ si quis. tentatus fucrt a
d2mone, ut. pravum quid cogitaret, licet prursus
persuasus non sit, ut in incepta cogitatione per-
sisteret, quod tamen illa cogitatio, tametsi rcjecta
el relicta, se ipsam Deo manuifsstabit : aeo
nihil erit etiain minimum, quod latere Deum
possit.

Vgns, 12. Vovete, et reddite Domino Deo ves:ro.
Cum hzc ita se habeant, promittite Deo, inquit,
dona peen'tenti», atque ea tanquam necessarium
aliquod debitum illi reddite.

Omnes qui sunt in. circuitu ejus afferent msrera.
ln circuitu Dci sunt, qui eum diligunt. In his nam-
que esse Deus dicitur, et manere : J/lic enim, in-
quit, sum in medio eorum ?*. Hi igitur omnes D o
dona afferent, ipsas nimirum virtutes.

Vens. 15. Terribili, et auferenti. spiritus princi-
pum. Spiritus, hoc est, animas.

Terribili apud reges terre. Apud Pharaonem
nimirum, et omnes alios, qui /Egypti plagas, et
reliqua illius miracula audiverunt.

In finem pro ldithum psalmus ipsi Asaph.

PSALMUS LXXVI.

In finem inscrilitur hic psaluus, quia prophetiaa
con'inet, qu:e ad líinem tendebant; prerdicit. enim
quz passuri erant Judzi, in Dabylonica captivitate,
et uiulta quz illic dicturi erant verba comumenmo-
rat. Ordo autem et sensus. inscriptionis hujusniodi
est : Psalmus qui decantatus cst ipsi. seu ab ipso
Asaph, chori unius principe, pro Πεμ. Nam
cun Idithum huic negotio vacare non potuisset,
decantatus fuit ab Asaph pro co, hor est, loco
ejus; conscriptus est aulem ex persona populi
captivi olim in Babylone.

VEns. 2. Voce mea ad Dominum clamavi. Azens
ego, inquit, duram in Babylone servitatem, cla-
mavi ad Deum.

Voce mea ad Deum. Α communi sensu sumeudum
est verbum, Clamavi ; sciendum vero est, quod
verba illa, Voce inea, superflua sunt : verum He-
braicum est idiouia, quemadmodum et illud, quod
bis eamdem repetit. sententiam : tametsi possint
repetita verba emphasim quamdam, et majorem
actus intensionem prz se ferre.

Et intendit mihi. Ardenter atque ex tota anima
clamanti.

εμας. 5$. In die tribulationis mec Deu.n exquisivi.
Verbum, Ezquisici, inquisitionem cum stnclo in-
dicat : inquirebat autem eum in sui auxiliuin.

Manibus meis nocte coram eo. A communi sensi
sumendum etiam hic est verbum, £Ezquisivi. Ex-
quirere autem manibus Deum ille videtur, qui, cum
fundit preces, manus ad Deum quodam cum affectu
extendit. Nocte vero, inquit, id facio (quando om-
nia silent et quiescunt), quando maxima adest

25

119

. EUTHYMII ZIGABENI

780.

securitas (ct omne abest impedimentum). Coram A χεῖρας ἐνταῦθα τὰς πράξεις voouaty * νυχτὸς δὲ, ὃ.ὰ

eo antem, lioe est, in fllius prassentia, qui omnes
videt. Aliqui per manus, actiones intelligunt, et

τὸ λανθάνειν, ὅτι ἐξεζήτησε τὸν θ:ὸν διὰ τῶν άγα-
θῶν πράξεων λανθάνων τοὺς ἀνθρώπους.

nocte, pro clam ac latenter, ita ut. exquisisse se Deum afürmet per bonas actiones, bene ac Secun-
dum virtutem operando, clam tauen et {οπίου 3b hominibus.

Ei nón. sum deceptus. Et cum adjutorem illum
mibi fore sperassem, concepta spe frustratus iod
sum. Patet igitur psalmi verba populo accommo-
dari, post. reditum e Babylonica captivitate, quem -
" adwuodum et modo cuilibet congruere possunt,
qui a periculis salvatus sit.

Renuit consolari anima mea. Non cst 'passa ut
aliquis consolationem afferret, gravi nimiruin. do-
lere affecta.

Vgns. 4. Memor fui Dei, εἰ lelatus ssim. Unicum
mibi in tantis malis fuit solamen, Dei scilicet
memoria. Cogiians enim. quod posset ille me ος
omuibus periculis liberare, amplissimum inde ca-
piebani solatium.

Et meditatus sum εἰ defecit. spirilus meus. Quod
hic Latiue legimus AMeditatus sum, ἵπ τος
lectione habetur 1550X£2y70a ; est autem. ἁδολεσχία
proprie, ut alibi diximus, sermo superfluus; hane
wos mugacitatem dicere possumus, juxta illu. :
Narraverunt mihi iniqui nugacitates, sed mon ul
lex tua? : (est etenim illic in Grvco cadem dictio
ἁδολεσχία,) Accipitur cliam pro mevcitatione— el
sollicitudine, ut hic (et aliqui mitiori vocabulo ar-
gutationem interpretati sunt, quod medium quod-
dam vide:ur esse inter nugacitatem, οἱ medita-
tionem, et utrique significatiopni facillime posse
accominodari). Argutabar, inquit, et meditabar in

Kal οὐκ ἠπατήθη». ἘἙλπίσας εὑρεῖν βοηθὸν αὖ-
τὸν, οὐχ ἠἹπατήθην ταῖς ἐλπίσιν, εἴτουν, οὐκ ἢστό-
ynoa. Δηλον οὖν ὅτι μετὰ τὴν Ex Βαθυλῶνος ἐπάνο-
δον ἁρμόσει ταῦτα τῷ λαῷ, χαὶ μὴν καὶ παντὶ τῷ
ἐχ χινδύνων περισωθέντι.

Ἁπηγήνατο παρακΆηθῆναι ἡ ψυχή µου. —
Ἁπῃηγήνατο, ἀπηγόρευσεν, οὑκ ἑδέξατο παρηγο-
ρηθῆνα: ἐξ ἀνθρώπων, λίαν βαρνθνμοῦσα.

Ἐμνήσθην τοῦ θεοῦ, xal εὑρράνθην. Μίαν
µόνην εἶχον παράκλησιν, την τοῦ θεοῦ μνήμην ἐν
τοσούτοις καχοῖς. Μνημονεύων γὰρ ὅτι δύναται
ἀἁπαλλάξαι µε, παρηγορούμην (80). Ὢ τῆς εὐπορί-
στου παραµυθίας !

Ἡδο.ἱέσχησα καὶ ὠιγογ ὐχησετὸ avevpgd pov.
λδολεσχία κυρίως μὲν, dj περιττολοτία xat φλυα-
ρία, ὡς τό. ΔΩ]γήσαντό gov παράνομοι ἁδο-ῖε-
σχίας * τάττεται δὲ χαὶ ἐπὶ μελέτης χαὶ φροντίδος)
ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐμελέτων ὙΥὰρ, φησὶν, ἐν
αὐτῷ, xaX ἑφρόντισα πῶς ἂν ἁπαλλαιγείην τῶν ἃλ-
γεινῶν * xal μὴ εὑρίσχοντός µου λῶσιν, ἔστενοχω”

ρήθη fj φυχἠ µου. Τοιοῦτόν ἐστι xoY τό * Ἐν ταῖς
ἐντο.α]ς σου ἁδο.εσχήσω * καὶ «6*0 δὲ δοῦ.ές

cov ἠδο.έσχει ἐν τοῖς διχαιώμασί cov* xi

C πολλὰ τοιαῦτα ἓν τῷ pu ψαλμῷ. Λέγεται δὲ ἆδο-

λεσχία, xai ἡ προσευχή ὡς τὸ τῆς Αννης: 'Ex
π.Ἰήθους ἁδολεσχίας µου, ἐκτέτηκα.

iye ipse, et sollicitus cogitabam, quonam pacto a tanta moestitialiberari possem. Cumque solutionem*
aut requiem nullam invenirem, anima mea angustiis undique detenta est. Ejusmodi ctiam est, quod

alibi leginus : In mandatis tuis

meditabar*??. Hem : Servus autem. tuus. meditabatur in — justifi-

ealionibus twis** (tametsi Latinus interpres persepe Exzercebar, reddiderit, seu. Exercitatus sum);

inulta etiam alia iuveniri possunt in psalmo cxvii.
]n muliitudine orationis meg contabui ** : (eadem enim dictio i.i

unde ab Anna dictum legimus :
habetur in Graco. pro oratione.)
Vgns. 5. Prewenerunt custodias oculi mei. Qui
exercituum caram habent, solent noctis custodias
in quatuor partes dividere, quatuor eonstituentes
custodias, quas certo ordine altern»nt. Oculi mei,

Invenimus ctiam ἁδολεσχίαν poni pro oratione :

Προκατε.λάδοντο QvJAaxác ol ὀφθα-μοί μου.
Oi φυλάσσοντες τὰ ατρατόπεδαχ, διαιροῦσιν th
τέσσαρας φυλαχὰς τὴν νύχτα. πρώτην, δευτέραν,
καὶ τετάρτην καὶ ἁμοιδαδὸν ἀλλήλοις αὐτὸ παρᾶ:

inquit, omnes noctis custodias pravenerunt, loc p) διδόααι. Φησὶν obv, ὅτ. Προέφθασαν οἱ ὀφθᾳλμοί pov

est, viligando omnia custodiarum Lempora przve-
nerunt. Cum enim meditarer, et sollicitus essem,
recessit ab oculis meis somnus. Vel aliter : Oculi
mei, hoc est, observatores atque jnimici mei,
omnes pravenerunt custodias, solliciti nimirum,
ut suis me insidiis comprehenderent.

Turbalus sum, et non sum locutus, A(flietionibus
atque angustiis confusus sum, verum hujasmodi
alflictiones inimicis meis non revelavi,' ne majori
extollerentur letitia.

Vrns. 6. Cogitavi dies antiquos, et annos e'lernos
? [bid. 35.

9! Psal, cxx, 86. ** lbid. 47.

πάσας τὰς τῆς νυχτὺς φυλακάς ' τουτέατιν, ÁTfU-
πνυοῦντες προελάμδανον τοὺς καιροὺς τῶν τοιούτων
quiaxüv* μεριμνοῦντος γὰρ, ἀφίστατό pov ó
ὕπνος. "H ὀφθαλμοὺς λέγει, τοὺς ἐπιτηροῦντας αὖ-
τὸν ἐχθρούς: ὅτι Προχατελάθοντο κατ᾽ ἐμοῦ φυλα”
χὰς οἱ ἐπιτηρηταί µου.
Ἐταράχθην, καὶ οὐκ &Ad4qca. Συνεχύθην ταῖς

θλίψεσιν. ἁλλ᾽ οὐχ ἑξέφηνα ταύτας Tbe τοὺς
ἐχθροὺς, ἵνα μὴ καὶ μᾶλλον ἐπιχαρῶσί µου.

ΔιεΛογισάμην ἡμέρας ἀρχαίας καὶ Bc αἰώγιθ

*! 1 heg. 1, 16.

Varie lectiones.

(80) Ad verbum : Animum sumeban :

e amplissimum solatium ! x

vul COMMENT. ΤΝ PSALMOS. yt
ἐμνήσθη», καὶ ἐμε.Ἰέτησα. Ἡμέρας ἀρχαίας λέγει, A memoria. repetii, εἰ medita:us sum. Pcr out quos

τὰς ἐπὶ Μωῦσέως, xal Ἰησοῦ τοῦ Navt): ὅπως οἱ
πάτε ἠλευθερώθτσαν τῖς bv Αἰγύπτῳ δουλείας, χα)
ξιέό6ησαν ἀθρέγως τὴν Ἐρυθρᾶν, xal µυρία εὗερ-
γετηθέντες , εἰσῖλθον εὐχλεῶς εἰς τὴν γην τῆς
ἐπαγγελίας. Αἰώνια 65 χαλεῖ, τὰ παλαιά * οὕτω xal
ἀπ αἰῶνος λέγομεν τὰ ἕχπαλαι ' ἑδιάφορος δὲ f)
σύνταξις τοῦ Ἐμνήσθην, Ἐμελέτησα δὲ, àv
τοῦ ᾽Ανεπόλησα ταῦτα by τῷ νόῳ µου * ἐχείνας δὲ
τὰς ἀρχαίας ἡμέρας εἶπε, καὶ ἔτη αἰώνια. Ἐντεῦθεν
χινούμενοί τ.νε:, τὸ, Ilpoxats.ldCorto gvAaxác,
ἅλλως ἠομήνευσαν, ὅτι Οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς ψυχΏς µου,
τουτέστιν ὁ νοὺς µου, προκατεσχέφατο τὰς πολι-
τείας τοῦ Ρίου. Νὺξ μὲν γὰρ 6 Bloc, δ.ὰ τὴν Ev αὐτῷ
πλάνην ΄ φυλαχαὶ δὲ αὐτοῦ, αἱ πολιτεῖαι: fj πρὸ τοῦ
νόμου, ἡ νομικὴ, xax ἡ εὐαγγ:λιχὴ : τὰς δύο τοίνυν,
φῖσὶν, ἀναθεωρῖσαι, xaX μὴ εὑρεῖν τοιαύτην ἐγ-
χατά)ε'Ψιν. Καὶ τοῖς πατριάρχαις γὰρ ὁ θεὸς ἐδοίθει”
xai τοῖς μετὰ τὸν νόμον ἄχρι τοῦ παρόντος ἐξαν -
ὁραποδισμοῦ. Περὶ τῶν το.ούτων οὖν φυλακῶν xal
ὁ Κύριος εἴρηχεν, iv οἷς µακαρίζει τοὺς ΥΘΗΥο-
ροῦντας δούλους ' φησὶ yàp, ὅτι Κἄν τῇ δευτέρᾳ,
kür τῇ τρίτῃ cgvAaxq εὕεῃ οὕτως, µαχάριοί εἶσιν'
οἱ δοῦ.1οι ἑ.εἴγοι.

Β

dies, tempora Moysi intelligit, et Jesu Nave. Όορί-
tavi, inquit, quo pacto illi de ZEsyptiaca servitute
fucrint liberati, quomodo siccis pe:ibus pertraus-
jerurt mare. Rubrum, quomodo innumeris a. Dco
affecti beneficiis in terram tandem promissionis
cum gloría ingressi sunt. Aternos autem annos, di-
X t, pro Antiquos, quemadmodum A sxenlo atque Ab
terno dicere solemus, aliquan:/o pro Antiquitus 5
ct Mediiatus sum, hoc est, vevolei in. memoria
mea : et quos poulo ant* /— dies antiquos
dixerat, postea zlernos annos appellavit. liuc
quidam moti sunt, et verba illa : Prerenerunt cu«-
$todias oculi mei, alio odo exposucrunt, dicentes :
Oculi animz mez, hoc est, mens mca, prius eon.
sidcravit omnes vi: mez conversationes, Prasseus
quippe lizc vita, nox dici potest, oh multiplices
errores qui in ea reperiuntur. Custodie autem
liujus vitz, .conversationes vari» sunt, scu varie
vivendi regulae, verbi gratia, conversatio qux ante
legem fuit, item conversatio legalis, deinde evan-
gelica. Contemplatum igitur sc esse dicit antiquos
dies, hoc est, patrum vítas : et nusquam invenisse
se dicit, quod patres ac majcres sui adeo destitutf

essent divino auxilio. Nom et patriarchis summam Deus opem tulit, et aliis. quibuscunque majoribus,
qui post. datam legem in captivitatem inciderunt. De hujusmodi autem custodiis loqui videtur Doe

miuus in eo loco, ubi beatos dicit, servos vigilantes : quia si in secunda, aut

venerit, et inveueril eos sic, beati sunt servi illi.

Nuxzéc μετὰ τῆς καρδίας µου ἠδο.έσχουγ.---
Nvxtóc, ἀντὶ τοῦ, "iv νυχτὶ, Ove Ἡρεμία πάντων *
καὶ αὕτι δὲ fj ἀδολεσχία 6 50lx ἐστὶ τῇ προῤῥιθείσῃ’
Μετὰ δὲ τὴς καρδίας µου, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῇ dy
μου.

Καὶ ἔσκα.].λε τὸ ἄαγεῦμά pov.—"EcxuAAe, ἀνώ-
Εύττεν, ἀνηρεύνα * οὕτω γὰρ ἐξέδωχεν ὁ θεοδοτίων’
τί δὲ ἡ,εὖνα, ἄκουσον ἑξῆς.

Mi] εἰς tovc αἰῶνας ἁπώσετιι Κύριος, xal οὐ
προσθήσει τοῦ εὐδοκῆσαι ἔτι. Ἐπαπορτματιχά
τὰ ῥητὰ, µέχρι τοῦ, Kal εἶπα. Nov ἠρξάμην.
Ανπρεύνων, φησὶν, μΊποτε παντελῶς ἀπώσεται
ἡμᾶς, xat οὗ θελήσει. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, O^
Δρεσθήσει εὐδοχκῆσαι ἔει, εἴτουν εὐαρεστηθῆναι
ἐν ἡμῖν εἰς 5b ἑξῆς περιττεύοντος Tov.

"H eic céAoc τὸ ÉJleoc αὐτοῦ ἀποχόψει. Ἡ µἐχρι
παντὸς ἀποχόψει ἀφ᾽ ἡμῶν τὸ σύνηθες ἔλεος, Τοῦτο
δὲ xal ταὐτὸν δοχεῖ τῷ. Mi] εἰς τοὺς αἰῶνας ἆκ-
ώσεται; ἀλλ οὖν οἰκτρότερον, xal παθητιχώτερὀν
ἐστι.

Συγετέλεσε ῥῆμα ἀπὸ |εγεᾶς εἰς γεγεάν. Mt
mote Ζυνατέλεσε τὸ ῥῆμα τοῦ λόγου, Ó ἐνετείλατο εἰς
Χιλίας γενεάς; Περὶ οὗ ζήτει bv τῷ ρδ φαλμῷ.
Συγετό.Ίεσε δὲ, ἀντὶ τοῦ Συνέχλεισε, xa περιώρε-
δεν αὐτὸ, ἀπὸ τῆς γενεᾶς ἐχείνης, ἄχρι καὶ εἰς τὴν
vUv, ὡς μὴ] περαιτέρω χωρεῖν.

Mi ἑπι]ήσεται τοῦ οἰκτειρῆσαι ὁ θεός' 3
συρέξει ἐν τῇ ὁργῇ αὑτοῦ εοὺς οἰκτιρμοὺς ac-

υ

tertia. custodia, Βου αι

Τεαπς,. 7. Nocte cum. corde meditabar — Nocte
quaudo maxima rerum omnium est qui s De
liujusino:i autem. meditatioue cadgm d.ci possent,
que superius diximus ς Cum corde vero, id est, in
animo meo,

Et fodiebat? spiritus meus. Vestigabat, inquit, et
scrutabatur ; atque hoc pac:o reddidit Aquila.
Quidnam autem investigaret, audi.

VrEnRs. 8. Numquid in secula. projiciet Dominus,
el non apponei, ut complacitior sit adhuc 2 Dubi-
tantis verba hxc sunt, usque ad. versiculum : Et
dixi, Nunc capi. Vestigabam, inquit, dicens : Nune
quid Deus nos prorsus abjecturus est, et nmus-
qua; amplius recipiet ? lloc enim sibí volunt illa
verba : Et non apponet ut. complacitior sit adhuc,
hoc est, ut benignior sit erga nos.

Vrns^9. Aut in finem misericordiam suam ab-

D ;cindet. Aut in perpetuuu) consuetam a nobis re-

cidet misericordiam. Qs verba tametsi eadem
esse videantur, cum illis : Numquid inm secula
projiciet. Dominus ? majori tamen affectu. plena
sunt, et ad majorem movent misericordiatn.

Consummavit verbum a geueratione in gcneratio -
rem. Numquid consumma.it verbum illius ser-
monis, quem mandavit in mille generationes? de
quo in psalmo civ. Consummavit autein, id. ct,
conclusit et prasscripsit, ab illa nimirum genera-
tione, usque ad hanc generationem, ita ut ulter:us
ci locus non sit.

VgRs. 10. Nwmnquid obliviscetur misereri Deua ?
aut continebit in. ira sua. miserationes suas ? Mao

83

EUTIYMI! ZIGABENI T&À

verba tametsi procedentibus similia esse videan- A τοῦ. Ταῦτα εἰ καὶ τοῖς προλαθοῦσιν ὅμοια φαίνεται

tur, illud taraen speciatim demonstrant, quod Deus
natura ipsa est misericors , quemadmodum et lux
natura ipsa splendida est, et iguis natura ard.!,
quodque idco Deus nunquam id deponet, quod sibi
naturale est. Ex hoc igitur illud intellexit de quo
dubitabat, et de quo sollicite meditabatur : quod
scilicet Deus in s:cula eum non projiciet, nec illa
faciet, qux superius dicta sunt : verum quod juxta
delictorum gravitatem adducet supplicia.

Vzns. 14. Et dixi, Nunc capi. Hzc verba grati ac
benigni animi sunt. Cogitans, inquit, qua come
misi peccata, dixi: Nunc initium mihi est cou-
digni supplicii. Nam qux hactenus sustinui, prze-
ludium quoddam poenarum tant&minodo fuere.

llc mutatio dextiere | Altissimi. llc immutatio
esta libertate οἱ quicte ad servitutis angustias.
Est igitur opus hoc, opus quoddam divinz manus
punientis ct castigantis nos.

γεῃς. 12, 15. Memor fui operum Domini. Opera
Domini correctiones appellat, et castigaliones a
Deo prastitas, qua ad hominum utilitatem daitur.

Quia memor ero ab initio mirabilium tuorum, et
meditabor in omnibus operibus tuis, el in adinven-
tionibus (uis cogitabo. A communi sensu rursus
sumendu:n est, Et. dizi. In illo, inquit, tempore
dixi, quod memor ero, et qui sequuntur. Eorum
euim memoria so'ameu mihi afferebat, ut dictum
est. Per adinventiones autem, artes varias intel-
ligit et consilia, quibus Deus ad hominum salutem
usus fuerat (81).

Vens. 14. Deus, iu sancto via tua. Per sanctum,
colum intelligit, tanquam purum ac mundum, in
quo commovari dicitur Deus. Vel ipsum montem
Sina, veluti Deo dicatum et sanctificatum, οἱ ad
quem Deus descendehat, Vel templum veluti. sa-
crum ac venerandum, οἱ in quod descendens Deus
oracula reddebat et responsa. Syminachus pro
Sancto, dixit, In Sauctitate, illud. significans quod

τὰ ῥητὰ, ἁλλ' οὖν ἐμφιίνουσιν ὅτι φύσει οἰχτίρμων
ἐστὶν ὁ θεός * ὥσπερ καὶ τὸ φῶς φωτιστικὺν, χαὶ τὸ
πυρ χαυστιχύν. Διὸ καὶ «ὃ χατὰ φύσιν οὐκ ἀποθαλεῖ,
9 ^ Y - v , M
Εντεύθεν οὖν συνΏκεν ὃ hzóost, ὅτι οὐκ εἰς τς
αἰώνας ἁπώσεται αὐτοὺς, xaY τὰ ἑξῆς * ἀλλ ὅτι πρὺς
τὰ πλήθη καὶ τὰ μεγέθη τῶν ἁμαρτιῶν ἐπάγει
καὶ τὴν τιµωρίαν,

Καὶ εἶπα. Nor ἠρξάμην. Εὐγνωμοσύνης ὁ λόγος.
᾿λναλογισάμενος, φπσὶν, ἃ "μαρτον, εἶπα, ὅτι Nov
ἀρχή µοι τῆς ἀξίας τιμωρίας. Τὰ γὰρ µέχρι νῦν
προοίµια ταύτης.

B Arq ἡ ἀ.λοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ ΥψΙστου.

Ἡ ἑἐναλλαγὴ ἀπὸ τῆς ἐλευθερίας xat ἀνέσεως, εἰς
δουλίαν χαὶ στενοχωρίαν, τῆς θείας ἔργον χειρὸς
χολαξούσης ἡμᾶς.

ἘΕμνήσθην τῶν ὄργων Κυρίου. Ἔργα Κνρίου
λέγει τὰς ἐπὶ συµφέροντι παιδείας.

"Οτι μγησθήσομαι ἀπὸ τῆς ἆρχτης τῶν 0avpa-
σίων cov, xal με.ετήσω év πᾶσι τοῖς ἔργοις
σου, καὶ &v τοῖς ἐπιτηδεύμασίν σου ἁδοιε-
σχήσω. ᾽Απὸ κοινοῦ ληπτέον αὖθις τὸ, Kal εἶπα '
"E» τῷ χαιρῷ γὰρ, φησὶν, ἐχείνῳ, εἶπα ὅτι µνησθή-
σοµαι, xat τὰ ἑξῆῖς' dj µνίµη αὑτῶν ἔφερέ pot
παράκλησιν, ὡς εἴρηται ' ἐπιτηδεύματα δὲ χαλεῖ,
τὰς πρὸς σωτηρίἰαν ἀνθρώπων µηχανάς. Παρατῆρει
δὲ τουτὶ τὸ, ᾽Αδοεσχήσω"' ταὺτὸν γὰρ σημαίνει
τοῖς προῤῥηθεῖσιν,

Ὁ θεὸς, ἐν τῷ ἁγίῳ ἡ ὁδός σου. "Άγιον fj τὸν
οὐρανόν φησιν ὡς ἁγνὸν, Ev ᾧ δ.ατρίδειν λέγεται ὁ
θεός: f| τὸ ὄρος Σινὰ ὡς ἁφωσιωμένον θεῷ, ἐν ᾧ
ἐπεδήμησεν' f τὸν vaby ὡς σεπτόν: ἐν ᾧ vati
ἐχρημάτιζεν. Ὁ δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ Ἐν τῷ
ἁγίῳ, Ἐν ἁγιότητι ἐξίδωκε, δοὺς vocis ὅτι πᾶσα
πρᾶξις θ:οῦ ἁγία xol ἄμεμπτό, ἔστιν, el καὶ ἡμῖν
αἱ παιδεῖαι φορτικαὶ φαίνονται.

omnis Dei actio saucta est, atque irreprehersibilis, tametsi illius correctiones graves nobis, el

dure aliquando videantur.

Quis Deus magnus, ut Deus noster? Cum pollici-
tus sit se futuru:u memorem mirabilium Dei, nunc
pre ceteris omuibus eum laudat, dicens ; Quis
gentium Deus adeo magnus est, vel tantz est, aut
tam immensa potentiz, ut Deus noster?

Tu es Deus, qui [acis mirabilia. Tu vere Deus
es, qui admiranda opera perficis

"Vgns, 15. Notam fecisti in populis virtutem tuam.
Per populos, hoc in loco gentes intelligit, ZEgy-
ptios nimiruni, aut alios quoscunque populos Deo
olim contrarios, qui tandem a Judaeis superati
sunt, et ipsa. didicerunt experientia, quod Deus
ille, qui Judzis auxiliabatur, magnus ac potens
Deus est.

Τίς 0£0c μέγας ὡς ὁ θεὸς ἡμῶν; Ὑποσχόμειον
μνησθῆναι τῶν θαυμάτων τοῦ θεοῦ, πρὸ πάντων

D ἀνυμνεῖ αὐτὸν εἰπών ' Τίς 6ε)λς τῶν ἀλλοφύλων οὗ:

t0; ἐστὶ μέγας, εἴτουν µεγαλοδύναμος xa* μεγα-
λουργὸς ὡς ὁ ἡμέτερος;

Σὺ εἶ ὁ sc ὁ ποιῶν θαυμάσια. Σὺ ct 6 Kopie
θεὸς ὁ ποιῶν θαυμαστὰ ἔργα;

᾿Εγγώρισας ἐν τοῖς Jaoic τὴν δΣύναμίν σου.
Λαοὺς ἐνταῦθα τὰ ἔθνη καλεῖ΄ λέγω δῆ τοὺς Αἰγν-
πτίους, xal τοὺς ἄλλους ὅσους ἀνθισταμένους οἱ
Ἑδραϊΐοι παραδόξως χατεπολέµησαν ' πείρᾷ µαθόν-
τας, ὅτι μέγας ἐστὶν ὁ τούτοις βοηθῶν 8:6;.

Varic lectiones.
(81) Grece additur animadverte autem. hoc loco verbum ἁδολεσχήσω. Idem enim significat, quod εν”

2rius.

785

COMMENT. 1Ν PSALMOS.

T86

᾿Ευτρώσω ἐν τῷ Bpaylori cov εὐν Aacr cov. A. Tiedemisti in. brachio tuo populum. tuum. Του

Bo24iova τὴν δύναμ.ν ὀνομάζει.

Tobc υἱοὺς 'laxó6 καὶ Ιωσήφ. Toug υἱοὺς
τὸν λαὸν εἶπε * τοῦ μὲν Ἰακὼθδ, ὡς προγόνου * tou δὲ
Ἰωσὴφ, ὡς τροφέως καὶ εὐεργέτου ' χα) δόξης αὐτοῦ
αἰτίου 0:X τὴν σορίαν xai δυναστείαν.
dum omnes patriarcbhas,

brachium Dei, divinas vires, seu Dei potentiam

intelligit.

Filios Jacobet Joseph. psum inquit, populum (82),
quem et Jacob filium dicit, eo quod omnes tribus
progenitorem illum haberent, veluti patriarcharum
omnium pairem, et lilium Joseph, eo quod Joseph,

et universum populum aluit, patris officium praestitit. Maxima igitur sunt

hujus patriarchze beneficia in universum populum, cujus etiam vires, et sapientia immortalem populo

gloriam pepererunt.

Εἴδοσάν σε ὕδατα, ὁ θεὸς, εἴδοσάν σε ὕδατα
καὶ ἐφοδήθησαν. Περὶ τοῦ ἐν Ἐρυθρᾷ θαύματος ὁ
λόγος Εἰδόν σε, φησὶν, ἁῤῥήτως xal φοθηθέντα
διέστησαν. Προδιώδευε γὰρ τοῦ λαοῦ ὁ θεὺς, ἓν
στύλῳ πυρὸς xal νεφέλης.

ἨἘταράχθησα»ν ἄθυσσοι. Τῷ ἐμπεσόντι τοῖς ὕδα-
σιν ἀνέμῳ ἐταράχθησαν τὰ βάθη τῆς θαλάσσης

Π.1ήθος ἤχους ὑδάτων. Πληθος γέἐγονε τότε, τοῦ
ἥχους τῶν ὑδάτων, τουτέστιν πολὺς Ίχος.

duoriv ἔδωκαν al γερέ.αι. Φωνὴ τῶν νεφελῶν,
ἡ βροντή.

Καὶ γὰρ τὰ 8£Jn σου διαπορεύονται. Prol $$
ἱστορία, ὅτι νότου βιαίου πνεύσαντος δ:ηρέθη ἡ θά-
λασσα. Όθεν καταιγίδος Ὑενομένης, βροντὰς καὶ
ἀστραπὰς εἰχὸς ἐχπεσεῖν εἰς χατάπλτξιν τῶν Λ|-
γυπτίων ΄ xal λοιπὸν βέλη τὰς ἀστραπὰς ν,σεις
διαπορευοµένας χατὰ τῶν ἐχθρῶν. Τὸ μέντοι Δια-
πορεύονται, ἀντὶ τοῦ Διεπορεύοντο ἀντιχρονικῶς.
1*, Καὶ γὰρ, περιττό».

Φωνἡ τῆς βροντῆς σου ἐν τῷ τροχῷ. Καὶ συν-
ἐδήσε, φησὶ, τοὺς ἄδονας 6 θεὸὺς τῶν ἁρμάτων a5-
τῶν. Καὶ ἦγεν αὐτοὺς μετὰ Βίας. λέγει τοίνυν, ἔτι
Ἡφωνὴ τῆς βροντῆς oou κατεῤῥάγη £v ἑχάστῳ 3p
patt* τροχὸν γὰρ τὸ ἅρμα καλεῖ' ὡς ἀπὸ µέρους
τὸ ὅλον. Ὑφ) ἧς ἑκταραχθέντων τῶν ἵππων, συνεδὲ-
θησαν o! ἄπονες τῶν τροχῶν ἀλλήλοις. Καὶ ἄλλως"
Ἡ φωνὴ τῆς θεολογίας £v τῷ ἀνθρώπῳ, τοῦ τροχοῦ
δίχην, ὀλίγον ἐφαπτομένου τῆς γῆς, τοι τῶν
γεηρῶν ' τῷ δὲ λοιπῷ παντὶ τούτω» ὑπερηρμένῳ,

"Egarav αἱ ἁστραπαί σου τῇ οἰκουμέγῃ. Ἐφά-
νησαν πάλιν αἱ λαµπρότητες τοῦ τοιούτου θαύμα-
τος.

Εσα.εύθη καὶ ἔγτρομος ἐγενήθη ἡ Tj. "Eza-
ράχθησαν, ἐθορυθήθησαν καὶ ἐφεθήθησαν πάντες
ol ἄνθρωποι, µαθόντες, ofa εἰργάσω διὰ τὸ» λαόν
σου.

Ἐν τῇ θα.άσσῃ αἱ ὁδυίσου. Ἐπιφώντμα τοῦτο
τοῦ θαύματος. "Ὅτι ἐν τῇ θαλάσσῃ ὁδεύεις, ὅτε
βούλει.

Καὶ αἱ τρἰόοι σου ἐν ὕδασι πο..]οῖς. Τὸ αὐτὸ
λέγει πάλιν, ἐπιτείνων τὸν Ὁ μνον.

Καὶ τὰ ἴχνη σου οὐ γγωσθήσονται. Συνήχθη Y3p

Vens. 10. Viderunt te aque, Deus, viderunt te

aque, et timuerunt. Sermo est de his que in mart
Rubro faeta sunt. Viderunt te, inquit, aqua, et οὗ

timorem divise sunt. Przibat enim Deus ante po-

p Plum in columna ignis, et nubis.

Turbate sunt abyssi. Profunda, inquit, maris
conturbata synt a. vento qui in aquas impetum
fecerat.

Vzns. 17. Multitudo vocis aquarum. Multitudo et
copia tunc magna fuit vocis aquarum, hoc est,
multus sonitus aquarum.

Vocem dederunt nubes. Nubium vox est toni-
(rus. ;
Viens. 18 19. Etenim sagittee (ug pertranseunt. Le-
gimus in veteri historia, quod valido spirante au-
stro divisum est mare. Procella autem facta veri-
simile est, fulgura etiam, ac tonitrua ad majorem
A:gyptiorum terrorem dccidisse. Per sagittas igitur
fulgura intelligit, quz? ad inimicos pertransibant.
Posuit enim Propheta tempus pro tempore. Illa
etiam dictio, Enim, abundat, ut sit sensus : Et

δας (0 (ug pertransibant.

Vox tonitrui (ui; in rota. Et conjunxit, in-
quit, Dominus axes curruum. eorum, etduxit eos
cum violentia. Vox, inquit, tui tonitrui in unoquo-
que curru confraeta est. Per rotam enini currum
intelligit, veluti a parte totum. Equis igitur hac
ratione perturbatis, curruum axes mutuo compli- *
cali sunt. Vel] aliter, Vox theologi in nobis esse
dicitur instar rote qus ex minima quadam sui
parte. terram tangit, reliquis omnibus partibus a
terra sublevatis.

γεῃς. 90. Jlluxerunt coruscationes tua orbi terre.
Claritas, inquit, hujus miraculi ab omnibua visa
et cognita est qui tunc aderant,

Commota est et contremuit. terra. Turbati sunt
οἱ conterriti universi liomines, postquam didice-
runt quanta pro populo tuo operatus es.

In mari vie tue. Exaggerat miraculum. Tu, in-
quit, per mare ambulas, cum libuerit.

Et semite tue inaquis multis, Eadem rursum
repetit , amplificans Dei laudes.
Et vestigia tua non cognoscentur. Quia scilicet

Varie lectiones.

(82) Griece simplicius unica Syntaxi. Per filios
populum intelligit, filios autem Jaco5, ut progenito-
tis ; et Joseph, ut alioris ac de eo. optime meriti,

ejusque glorie, ob sapientiam et potentiam suam au-
ctoris.

781

EUTHYMII ZIGADENI

788

mare iterum conjunetum atque unitum aeo in se A καὶ ἠνώθη πάλιν ἡ θάλασσα, xaX οὕτως, ὡς μὴ φαί-

cst, ut nulla amplius divisionis vestigia apparerent.
Vgns. 21. Deduxisti sicut oves populum tuum. in
suani Moysi, et Aaron. Ovibus populum comparavit
ut custodiam et curam ostenderet quam Deus eo-
rum habuit: et quod, ut bonus pastor, ad uberrima
pascua, οἱ ad tutissimum ovile eos deduxit. Unde
- el pascere etiam dicitur Deus populum Israel (juxta
i'lud : Qui pascis Israel intende. Quidam , inter
quos est Gregorius Theologus, hunc psalmum ac-
commodant beato David, dicent.s, verisimile esse,
quod post liberationem consecutam a validoillo ca-
lamitatum exercitu a quo p»rszpe obsessus fuerat, et
anim:e etiam captivitatem passus, q0:1 post. hujus-
moli, inquam, liberatione:n, hunc psalmum com-
posuerit et calamitates suas in co narraverit, de
Christo una prophetias complicaus, propter quas,
ut puto, Ju finem inscriptum est. Clamavi, inquit,
cum afflictionibus detinerer : et qux sequuntur facile
omnia accommodantur usque ad versiculum : Reco-
gitavi dies antiquos, quo intellige esse feliciores
dies illos quando Deum protectorem hzbebat. (158
deinde sequuntur etiam facilia sunt, usque ad ver-
Siculum : Consummavit verbum a generatione. in
generationem : qui versiculus, non cum dubitatione,
sed definite legendum est. Perfecit enim Deus. at-
que adimplevit omnes sententias quas de unoquo-
que howine in przteritum determinavit. Dictio
enim. Verbum, hoc in loco, pro. sententia. intelligi
dicitur. Restat. igitur, inquit, ut illa ego etiain
p*ssurus sim, qus ab eo de me decreta sunt,
Quod vero ait : Α generatione in. generationem, ex-
pone, hoec est, per successiones uniuscujusque ge-
nerationis, seu in unaquaque generatione, Verba
autem illa : ας mutatio dexteree Excelsi, evange-

lieze conversationis prop'ietiau continent, Legalem -

enim conversationem mutandam esse in. cvangeli-
cam eernens própheticis oenlis, dixit: [ας est
mulatio dextere Excelsi, qua: verba illud ctiam
nobis indicant, quod h»c mutatio proprium fuit
€hristi opus. Hunc enim Christum Dei dexteram
appellavit, quia per Filium, quasi per dexteram
manum, Pater omnia creavit. Christus enim rerum
omnium creator est. Quas sequuntur clara sunt,
usque ad versiculum : Deus, in saucto. via tua. Per
sanctum etiam, hoc ifi loco Christum intelligit,
veluti mundissimum , atque innocentissimum, qui
peccatum non fecit ** ; in hoc inquit, Christo con-
silium tuum operaris, quod de incarnatione deque
hurnana salute olim. decrevisti. Per viamenim hic
divinum consilium intelligit. Deinde tamen admi-
ya!us Propheta mysterium, Deum summa cum laude
magnificat, dicens : Notum fecisti. Filium. tuum in
omnibus gentium populis. Christus enim, inquit,
Dei virtus. est** ; hunc etiam brachium Dei esse
dicit, in quo redemit Deus populum suum, filios
Job, οἱ Joseph : nos nimirum fideles, qui

*! Jegein, xxip, 9. D Petr. τι, 92.

νεσθαι ἴχνος διαιρέσεως.

᾿Ωδήγησας ὡς πρόέατα τὸν «Ίαόν σου ἓν χειρὶ
Μωῦση καὶ Ασρών. Ὡς πρόθατα εἶπεν, ἑμφαίνων
την εἰς αὐτοὺς ἐπιμέλειαν, καὶ φυλαχὴν, xal àma-
χωγὴν ἐπὶ νομὴν εὐθαλῆ, καὶ μάνδραν ἀσφαλη "
ἐπεὶ xal ποιµαίΐνων τὸν Ἱσραλλ ὀνομάξεται. "0 μὲν
οὖν φαλμὸς ἤδη περάτωται » τινὰς δε, ὧν καὶ ὁ 8eo-
λόγος Γρηγόριος, τοῖς τοῦ Δαθιδ πράγµασιν ἑφαρμό-
ζουσ. τὰ τοῦ φαλμοῦ ' εἰχὸὺς γὰρ αὐτὸν πολιορχίᾳ
ποτὲ θλίφεων αἰχμαλωτισθέντα τὴν ψυ[κἣν, μετὰ
τὴν ἁπαλλαγὴν συνθεῖναι τὸν ψαλμὸν, ἑχδιηγούμε-
voy ὅσα πἐπονθε΄ περιπλέξαντα χαὶ προφητείας
περὶ Χριστοῦ, δι) ἃς, of pat, χαὶ τὸ, Elc τέλος ἐν τῇ
ἐπ'γραφῃ. Ἐκέχραξα, φησὶν, 0v: αυνεχόµην ταῖς
θλίφεσι. Τὰ δὲ ἕξης ἀρμόκουσιν εὐχερῶς ἄχρι τοῦ,
ΑιεἸυγισάμην ἡμέρας ἀρχαίας. E:ev δ' ἂν al τῆς
εὐημερίας αὐτοῦ, ὅτε τὸν θεὸὺν εἶχεν ὑπερασπιστίν »
καὶ τὰ ἐφεξῃς 05, πρόχειρα * μἐχρι τοῦ, Συνετέεσο
ῥῆμα: τοῦτο δὲ, οὐκ ἑπαπορητιχῶς, ἀλλ’ ἀποφαν-
τικῶς νοῄσεις, ὅτε συνεπἐραναν πᾶσαν ἀπόφασιν,
περὶ παντὸς ἀνθρώπου προεξενεχθεῖσαν αὐτῷ. Ῥημα
γὰρ νῦν, τὶν ἀπόφχσιν τοῦ Θεοῦ νουῦμεν * xal λοι-
πὸν ὃ προώρισε πείαοµαι " sb δὲ, ᾿Απὸ Τεγεᾶς elc
γενεὰν, ἀντι τοῦ, Κατὰ διαδοχΏν ἑκάστης Τενεᾶς,
εἴτουν ἐφ᾽ ἑκάστης γενεᾶς * τὸ δὲ, Λὕτη ἡ ἆ..λοίω-
σις, περὶ τῆς εὐαγγε)ικῆς πολιτείας προφητεύει.
Προϊδὼν Υὰρ αὐτὴν προφητιχοῖς ὀφθαλμοῖς παριλ-
λαγμένην τῆς νομικῖς, φησὶν ὅτι αὕτη τοῦ Χριστοῦ

C ἐστιν Épyov. Οὗτος γὰρ δεξιὰ χαὶ βραχίων τοῦ

Πνεύματος, κατὰ τὴν θεότητα, προσα(ορεύεται *
ὡς ποιγτὴς πάντων καὶ ὡς δύναμις. Τὰ δὲ ivte»-
θευ σαφῇ, ἕως τοῦν Ο θεὸς, ἐν τῷ ἁγίφ ἡ ὁδός σου.
"Av:o) δὲ ἐνταῦθα τὸν Χριστὸν λέγομεν τὸν ἁγιώ-
τατον, ὃς ἁμαρτίαν οὐχ ἐποίησεν. Ἐν τούτῳ, φπαὶν,
ἐνεργεῖται ἡ βουλή aou * fj περὶ τῆς ἑνανθρωπήσεως
xai τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων ' 609; γὰρ νῦν ἡ
βουλή. Εἶτα ἀπυδαυμάσας τὸ τοιοῦτον µυστήριον,
ὑμνεῖ xai μεγαλύνει αὐτόν. Ἐγνώρισας δὰ ἐν τοῖς
λαοῖς πἁ.των τῶν ἐθνῶν τὸν ὙΥἱόν σου. Χρισοὶς
γὰρ. Qna, Θεοῦ δύναµις ' τοῦτο δὲ καλεῖ xal βρα-
χίουα, δι οὗ ἑλυτρώθη μὲν 2ab; αὐτοῦ ἀπὸ τῆς
αἰχμαλωσίας τοῦ διαβόλου" καλούµεθα δὲ υἱοὶ
Ἰαχκὼθ ὁ xal Ἰωσὴφ, ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ λαοῦ vlo-

D θατηθέντες, καὶ τὴν ἐχείνου κληρονομήσαντες xoi

οἱχείωσιν xai κλησιν. Ἑἴρηται περὶ τούτου, χαὶ ἓν
τῷ τέλει τοῦ ιγ΄ Φαλμοῦ. Εἰδοσάν σε ὕδατα καὶ
ἐφοδήθησαν, ὅτε τοῦ πλοίου βυθιζοµένου διῦπνι-
αθεὶς, ἐπετίμησεν τοῖς ἀνέμοις xal τῇ θαλάσσῃ, xal
ἐφοθήθησαν καὶ ἠσύχασαν ' τότε δὲ καὶ ἑταράχθησαν
xaY αἱ ἄθνσσοι τῆς θαλάσσης, τῷ φόδῳ τῆς Δεσπο-
τικῆς ἐπιτιμήσεως ^ ἔτι δὲ καὶ τὸ πλῆθος τοῦ Ίχου
τῶν κυμάτων * φωνὴν δὲ ἔδωχαν αἱ νεφέλαι ἐπὶ τῆς
µεταμορφώσεως, Kal* 'Ιδοὺ, φησὶν, gurt] éx τῆς
γεφέ.Ίης Aéyovca* Οὗτός ἐσειν ὁ Υἱός µου ὁ
ἁγαπητός. Εἴπης δὲ νεφέλην xal τοὺς προφήτας"
ὡς ἐν τῷ tS ψαλμῷ προείρηται: ἔνθα xal περὶ τῶι

* [ Cor. 1, 18.

789 COMMENT. IN PSALMOS. 190
βελών ΄ πρὸς δὲ xal τῶν ἀστρατῶν εὑρήσεις. Φωνὴ A olim suh dimonis captivitate detinebamur, qui .
δὲ βροντῆς ὁ λόγος τοῦ εὐχγγελιχοῦ κηρύγματος, οἱ populus ejus dicimur, et filii Jacob, et. Jo--
ὡς i$ οὐρανοῦ fjxovtog, xal ὡς στεῤῥοῦ καὶ t£axoó- — seph : quoniam in illius veteris populi locum
στου πᾶσιν ἀνθρώποις * τροχὸς δὲ ὁ χόσμος διὰ τὸ — subrogati atque adoptati sumus : qui non deno-
ἅστατον αὐτοῦ. ᾿Κσα.εύθη δὲ καὶ ἔντρομος épy&- — minationem tamen, sed benevolentiam etiam, ac
ήθη ἡ rij, ὡς ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν ἐξηγησά- — familiaritatem, que cum Deo illis intercedebat,
μεθα * ὅλος γὰρ οὗτος ὁ στίχος καὶ ἐν ἐχείνῳ χεῖται. hiereditavimus, ut dictum est. in fine psalmi xim :
Εν τῇ θαλάσσῃ δὲ ἡ ὁδός σου, ὅτα ἀπῆλθες πρὸς — Viderunt te aque, Deus, quoniam scilicet navicn'a
τοὺς μαθητὰς, πεσεύων ἑπάνω τῆς θαλάσσης * τὸ — fluctuante excitatus a. somno, ventos et mare iit-
αὐτὸ δὲ πάλιν σηµαίνεται, καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς στίχου. — crepavit, Tui enim timore omnia sedata sunt,
Ὕδατα yàp πολλὰ τὸ βάῆος τῶν ὑδάτων. Τὰ ἴχνη lius etiam increpationis formidine tune abyssi
σου δὲ τὰ ἐπὶ τῆς θαλάσσης οὗ γνγωσθήσονται * οὐ maris, et multitudo sonitus fluctuum pariter tur-
συνίστανται γὰρ ἴχνη xa0* ὕδατος. Τινὲς δὲ θάλασσαν — pata est, Vocem przterca uubes. dederunt, quando
τὸν βίον χαλοῦντες, διὰ τὴν ἄλμην τῶν θλίψεων, in transfiguratione. Domini vox de nube veniens
καὶ τὸ ἀθέθαιον xal τὸ ἀνώμαλον, φα μὴν, ὅτι Ἐν τῷ — dicit: llic est Filius meus. dilectus ; possunt
Bit) τούτῳ ἔσται Ἡ πολιτεία σου χατὰ «hv ἑναν- D ctiam prophete, nubes dici, ut diximus in psalmo
θρώπησιν ' ἀλλὰ τὰ ἴχνη σου, τουτέστιν οἱ τρόποι — xvu, ubi etiam de sagittis Dei traditur, et de ful-
τῆς ἐνανθρωπήῄσεώς σου ἁχατάληπτοι. Λαὸς δὲ τοῦ — rure seu coruseatione. Vox vero tonitrui, evange-
Παερὺς ὁ νέος’ εἴτουν ὁ Χριστιανικός. Χεὶρδὲ & χειρ- lice predicationis est sermo veniens de coelo.
αγωγίᾳ γαὶ ἡ ὁδήγησις τοῦ Χριστοῦ, 6; ἐστι Μωῦ- — Validus enim ac veliemens est οἱ adeo resonat ut
σής μὲν ὡς νομοθέτης τοῦ εὐαγγελιχοῦ νόµου" "'Àa- — ab omnibus exaudiri possit. Per rotam autem
pov δὲ, ὡς μέγας ἀρχιερεὺς, θύσας ἑαυτὸν ὑπὲρ — mundum possumus intelligere, ob. ejus nimirum
τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. instabilitatem, Terra ctiam commola est, et coutre-
muit, eo modo, quo ín prxdicto psalmo xvi. declaravimus. Totus cnim hie versiculus illic etiam
habetur, Jn mari via tta : quando scilieet Dominus — accessit ad discipulos, amhulans supra nmiare.
Quam deambulationem | manifestius exprimens, subdidit : Et semite tue in. aquis mulis, hoc est,
ia profundis fluctibus : et. Vestigia t«a, qua fient in. mari non. cognosceutur, non perstant. cnim ve-
tigia in aqua. Aliqui per mare, prx»sentem hanc vitam intelligunt, veluti incertam , inzequalem
atque amaram, ob varias qux in ca sunt afflictiones et calamitates, Aiuntque — quod. in hac vita,
hoc est, in hoc mundo, erunt vie tux», o Chri:te : actiones nimirum assumptze carnis. Vita cnim ο
eonversatio tua a nobis videbitur, verum vestigia tua, boc est, bujus tux Incarnationis modi non
Cognoscentur. Erunt enim incomprebensilil:s, Populus etiam — Patris, novus est, et fidelis popu.
18, qui per spiritualis ac mystici Moysi, et Aaron, Chr'sti videlicet manum, iu terram sanctam ἆθ-
ductus est, Potest enim Christus et Moyses dici, tanquam evangelicz:e legis optimus legislator : et
Aaron, tanquam pontifex, quia seipsum Deo pro populo suo immolavit.

wet

ψα]μὸς Συνέσεως τῷ "Acdg. C PSALMUS LXXVIT.
ΨΛΛΜΟΣ 07’. ]ntelligentie ipsi Asaph.
"Οτι συνέσεως χρεία τοῖς ἐντυγχάνουπιν' ὥς τε Inscribitur Intelligentie hic psalmus, quia multa

διαγνωσθᾶναι. Τίς τε 6 λέγων, χαὶ πρὸς τίνας, χαὶ — nobis opus est intelligentia, ut intelligamus, quis-
τίς ὁ νόμος; Ἀέχει μὲν γὰρ 6 Δαθὶὸ, προσώτῳ 6$. nam sit. qui in eo loquatur, et. quinam sint. ad
τοῦ Χριστοῦ xal πρὸς τοὺς αὐτῷ πιστεύοντας, quos sermo dirigatur, et quznam illa sit lex, de
qua bic traditur, Et psalmum quidem conscriptum puta:mus a beato David, verum ex Christi per-
$0nà, sermonem suum ad fideles Christianos dirigentis. .

Προσέχετε, Aaóc (ου, τὸν vópor. (ου. rol Vgns. Ἰ. Attendite, populus meus , legem meam.
Ζαχαρίας ' Kal καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ — Legimus apud Zachariam *. Et. confugient. snultee
τὸν Κύριον, xal ἔσονται αὐτῷ elc «Ἰαύν. Nógovy — gentes ad. Dominum, et erunt. ei in populum. Ad
δὲ λέγει νῦν τὸν εὐαγγελιχὸ», περὶ οὗ φησιν Ησαΐας — hunc igitur populum ex gentibus congregatum
Ἐκ Σιὼν ἑξε.1εύσεται νόμος, καὶ Aóyoc Kvplov — Christus loquitur; et legem cos non Mosaicam au-
ἐξ Ἱερουσα lijp, καὶ xpirei àrà μέσον τῶν ἐθνῶν. — dire j'het, sed evangelicam, de qua loquens Isaias
'Aót&gopov δὲ x», Προσέχετε. Τινὰ δὲ τῶν ἁντι- — dicebat :. De Sion. exibit lex et verbum. Domini de
γράφων TQ vópq µου vp&qova:. D Jerusalem, et. judicabit in medio gentinm *5. Est
autem indifferens hzc constructio verbi, Attendite: tametsi quedam exemplaria non. Lsgem πιέανι ha-
heant, sed Legi mea.

KAivace τὸ οὓς ὑμῶν εἰς τὰ ῥήματα τοῦ στό- Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Sup-
µατός µου. Τὸ, KAlváze, ?| ἁπλῶς ἀντὶ τοῦ "Yxo- ponite, inquit, aures vestras sermoni meo, vel
τίθετε, fj ἀντὶ τοῦ, Mevavofjsaze ἀπὸ τῶν ἀνοίτων — mulaltc aures vestras ab inani sermonc, ab ineptis
ἀχουνσμάτων, ἐπὶ τὰ εὐαγγελικὰ κτρύγµατα. fabulis ad Evangelia.

** Matth, 15, 17. "^ Isa. n, 3.

21 |» EUTHYMIi ZIGARENI 792

Vgns. 2. Aperiam in. parabolis 05 meum, loquar A

propcsitiunes ab initio. lc verba. prophetiam con-
t. nent. Ciiristum etenim iu parabolis ad populum
l.euturum esse prxdicun', juxia quod legimus
apid Maulieum :: []αο omnia. locutus. est. Jesus in
parabolis, ad (turbas, et sine parabolis ad eos non
loquebatur, ut impleretur quod. dictu n «est per Pro-
phetlam : Aperiam in. parabolis os meum, eructabo
abscondita a. constitutione mundi **. Unde yerspi-
cunm fit, quod ex Salvatoris persona censeripius
fuit hic psalinus. Per propositiones aute: (seu, ut
verius in lectione Gr:sca habetir, per. problemata)
ipsas intelligit parabolas. Et Μαιος quidem
locum hunc refereus. Occulta appellavit, qua hic
d:cuntur. Problemata, llebraica nimirum dictione
usus, qux» utramque. habet. significationem. Evan-
gelic& enim omnes parabola occultam in se con-
tinent. veritatem. Aquila /Egnimata transtuli.
Quod autem hic Ab initio lcgimus, Ma!thzeus a
Constitutione mundi dixit, tlebraica pari mo«o
ctabo.

VgRs. 5. Quanta. audivimus et cognovimus ea.

Dictio quanta non. ad problemata refertur, quz

lucuturum se esse dixit, cuum totus hic versiculus
separatim per se admirantis in. morem legendus
sit. O quanta, inquit, a majoribus nostris, atque a
div.nis didicimus Scripturis ! mens enim Prophetae
est commemorare, quam multa, et qu:m grandia
Deus in antiquiores Judi»os contulerit beneficia, et
contra, quam valde ibi Deum irritaverint, ct

Ἁγοίξζω &r zapa6oduic τὸ στόμα µου, φθέγξο-
pac π[οθ.ήιιατα ἀπ ἀρχῆς. Yooso προφττεία
ἐστὶ τῶν εὐαγγελικῶν παραθο)ῶν ' φταὶ γὰρ ὁ Ματ-
θαῖος’ Tavra πάντα ἐ.ά.ησεν ὁ Ἰησους ἐν'
παραθο.λαῖς τοῖς ὅὄχ.οις, *»al χωρὶς aapa6oAnc
cix ἑ]ά.ῑει αὐτοῖς ' ὅπως π.1ηρωθῇ τὸ ῥηθὲν Out
τοῦ πγοφήτου Aéyovtoc * Ἀγοίξω ἐν παραθο.ῖαις
τὸ στόμα µου, ἐρεύξομαι κεχρυμµένα ázó χατα-
Conc χόσµωυ. Δῆλον οὖν ἑντεῦθεν ὅτι προσώπῳ
τοῦ Σωτήρος ὁ Φαλμὸς ἀναγέγραπται. Πμρρθλήματα
δὲ νῦν, τὰς αὐτὰς πάλιν παραθολὰς ὠνόμασεν ΄ ὁ
γὰρ Ματθσῖος, ὀντὶι τοῦ εἰπεῖν Προθλήµατα, Κε-
κρυμμένα εἶπε, τῇ ᾿Εδραϊκῇ λέξει προσχὼν, τις
xai τοῦτο κἀγεῖνο δη)οἳ. Πᾶσαι γὰρ αἱ εὐαγγελικαὶ
παραβολαὶ χεκρυρμμένην etyoy τὴν ἀλήθειαν. Καὶ o

D ᾽Αχύλας δὲ Αἰνίγματα ἐξέδωκε. ᾽Αλλά καὶ τὸ, Ἆπ΄

ἀρχῆς, ὁ Ματθαῖος, ᾿Απὸ καταθο.Ίῆς κόσμου εἴ-
pnxev , ὁμοίω:τῇ ᾿Ἑθραϊδι λέξει προσχών. Ἔτι δὲ
καὶ τὸ, Φθέγξομαι, ἐρεύξομαι.

usus dictione. £t quod hie, Loquar, ipse dixit Eru.

"Oca "nxovcapey xal £yrogusev αὐτά. Τὸ "Όσα
οὑκ ἀναροριχῶς λαμθάνεται νῦν πρὺς τὰ προθλή-
gata, ἀλλὰ χαθ᾽ ἑαυτὸ λέγεται θαυμαστικῶς, ἀντὶ
τοῦ, Ὢ πόσα ἡχούσαμεν, παρά τε τῶν δύο 5:0acxá-
λων παρά v: τῶν θείων Γραφῶν ἱ βού)λεται γὰρ ἁπ-
αριθµῄήσασθαι ὅσα μὲν εὐηργέτησεν ὁ Ocbg τοὺς
παλαιοὺς "E6palouc, ὅσα δὲ οὗτοι παρώργίσαν αὑτὸν,
xai ὅσα διὰ τοῦτο δεινὰ πεπύνθασιν,. "Hxovcar
δὲ εἶπεν διὰ τὸ πρόσληµµα ' χαὶ αὑτὸὺς γὰρ ὡς

quantas idcirco ae quam graves poenas dederint. (; ἄνθρωπος Ίχουσε ταῦτα, χαθάπερ ἡμεῖς, "Εγω."

Ex persoua autein Christi non. incougrue dicitur :
Quanta. «udivin.us, cum. assuvpta. ejus humanitas
ewterorum hominum more doctores audiret. Et

[t£v δὲ αὐτὰ, ἀντὶ, ἐθεθαιώθημεν περὶ αὐτῶν. Οὐχ
ἁπλῶς, φησὶν, ἠχούσαμεν, ἀλλά καὶ ἐπληροφορίθη-
μεν.

quod ait : Cognovimus, expone pro. Certiores facti sumus. Neque enim simplieiler audivimus, in-
quit, sed majorem de his certitudinem | accepimus.

Et patres nostri annuntiaverunt. nobis. Dixit se
sudisse, nunc addit a. quibusnam ca audiverit.
Patres autein nou. natura. dicit, Neque eniin dici
potest, quod fideles, qui sunt ex gentibus, a pro-
priis parentibus edocti fuerint, sed de Patribus
loquitur quos ob obsequium, quod Deo semper
prastiterunt, Christiaui omnes libenter sibi, ut ita
dicam, adoptant in parentes. Hac etenim ratione
et Moysen et multos alios divinos scriptores inter-
pretesque οἱ populi doctores, Patres. nostros ap-

Καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν διηγήσαντο ἡμῖν. El zov
ὅτι Ηκούσαμεν, προσέθηχε χαὶ παρὰ τίνων Ἱχκούσα-
μεν. Πατέρας vàp οὗ τυὺς φύσει λέγει vuv ' οὗ γὰρ
δυνάµεθα εἰπεῖν ὅτι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πισ-οὺς, οἱ φύσει
γονεῖς αὐτῶν ἑδίδαξαν ταῦτα ' ἀλλὰ xai περὶ τῶν
φύσει πατέρων , ὁ λόγος * εἶεν 8' ἂν 6 Μωῦστς καὶ οἱ
λοιποὶ συγγραφεῖς ' ἔτι δὲ xax οἱ τούτων ἐξηγπταὶ
xat διδάσχαλοι τοῦ λαοῦ, χαθὼς εἱρήχαμεν. Ἐκεί-
νων μὲν γὰρ υἱοὶ ὁ Χριστὺς διὰ τῆς μητρὸς xai οἱ
ἁπήύστολοι * τούτων δὲ πᾶς ὁ Χριστιανικὶς λαός.

pellamus : quorum filios Christum, seceuudum carnem, at4ue apostolos, fuisse dicemus. Chri-ti vero

atque apostolorum filios populum Christianum.

VgRs. 4. Non sunt occultata a filiis eorum. in Ὁ — Ox ἐκρύδῃ ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῶν εἰς γε-

generalione altera. Et parentes, inquit, ea filiis
suis tradiderunt, et filii ea. quz dilicerant, ventu-
ram post se generationem non cxlarunt,. Quinimo
filiis ac nepotibus ea omnia exposuerunt, et illi in
posteros sues eadem transtulerunt, Lex etenim
id jubebat, dicens : Docebis ea filios tuos et lilius
filionum tuorum 1,

Narrantes. laudes. Domini et potestates ejus et

^ Mau, xii, 54, 25. V Deut, vi, 7.

v&ày écépav. Οἱ μὲν πατέρες, διηγἰσαντο αὐτὰ
προσεχῶς τέχνοις αὐτῶν ' τὰ 0b τέχνα οὐκ ἔχρυψαν
πρὸς τὴν ἑτέραν μετ ἀντοὺς Υενεὰν ἅπερ ἔμαθον.
Ἁλλ' ὁμοίως xaX αὐτοὶ διην ἠσαντο αὐτὰ τοῖς τέχνο:ς
αὐτῶν , καὶ οὕτω χαθεξῆς " νόμος Υ ρ ἣν λέγων
Διδάξης οὐτὰ τοὺς υἱούς σου χαὶ τοὺς υἱοὺς τῶν
νἱῶν σου.

'AzayyéAdorz&^ τὰς «ἰνέσεις τοῦ Κυρίου xal

Bá

753 COMMENT. IN P3ALMOS. 194

τὰς δυναστείας αὑτοῦ, καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ, d Α mirabilia ejus, que fecit. Verba illa : Patres nostri

ἐποίησεν. T5, Καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν Ómyicarco
ἡμῖν, τῷ 'Azayy£A.lorz£c συνάπτετα:, γαθ ὑπερ-
θατόν. Τὰ αὐτὰ δὲ χαλεῖ , αἱνέσεις μὲ». ὡς alvsci,
δυναστείας δΣ, ὡς θαυμαστά ' 9) δυναστείας μὲν τὰς
Ζατὰ τῶν ἐχθρῶν, θαυμάσ:α δὲ, τὰ Ev τῷ ἰδίῳ λαῷ.
Περὶ ὧν ἐρεῖ » τὰ µέρος.

annuntiaverunt nobis, conjungi debent huic versi-
culo. Usus est cnim Propheta figura hyperbato.
Laudes vero, potestates, et mirabilia Dei, [ιο
esse dixit : quia et laudabilia sunt. et. summam
Dei indicant potentiam, et admiratione digna esse
videntur. Vel, per potestates ea significat, quz

adversus hostes operatus est : per mirabilia vero, ea qus in suo populo administravit , de quibus

singulatim tractabit,

Kal ἀνέστησεν μαρτύριο» £v ᾿Ιακὼθδ, καὶ γόµμον
ἔλετο ἐν Ἱσραή-. Too καὶ ἀνέστησε μαρτύριον ἓν
Ἰανὼδ ἐπεξ[γτησίς ἐστι τὸ, Νόμον ἔθετο v. "Io-
par * τὸ μὲν Υ2ρ ᾿Αγέστησεν, ταὶ τὸ σημαίνει τῷ,
Ἔθετο. Καὶ μαρτύριον ὁ νόμος ὀνομάζεται, ὡς ἓν
τῷ t]. φαλιῷ χατὰ λόγον εἰοέκαμεν. Kal 6 "Tazi6
δὲ Ἰσραῇλ ἐκλἠθή, ὅτε εἶδε την ὁπτασίαν τῆς χλίμα-
χος. Ti; δὲ ὁ νόμος, ἄχουτον.

"Οσα ἓνγετεί.Ίατο τοῖς πατράσι ir, τοῦ }}ω-
ρίσαι αὐτὰ τοῖς υἱοῖς αὐτῶν. Τὸ ToU παρέλκον
ἐνταῦθα κεῖται,. Ἐνομοθέτησε, φητὶν, ὅσα ἑνετεί-
λχτο τοῖς πατράσιν ἡμῶν, γνωρίσαι καὶ ἀναγγεῖ;αι
αὐτὰ πάλιν ἐχείνοις, τοῖς υἱοῖς αὐτῶν.

Ὅπως ἂν vYà yeveà ἑτέρα. Αἴτιον δὲ τοῦ ἆπαγ-
γέλλειν αὐτὰ τοὺς πατέρας τοῖς υἱοῖς , ὅπως γνῷ 1j
xat' αὑτοὺς ἑτέρα ΥγΞνεὰ ἐχεῖνα πάντα. E:ta σαφη-
νίζει, mola ἐστὶν ἑτέρα vevsá,

Yiol τεχθησόµεγοι. Κατὰ διαλογἠν.

Καὶ ἁἀναστήσογται, καὶ ἁπαγι εἰοῖσιν αὐτὰ
τοῖς υἱοῖς αὐτῶν. Οἱ vio τῶν νἱῶν τοῖς υἱοῖς αὖ-
τῶν. Αγαστήσονται 6b. ἀντὶ τοῦ, Γεννηθήσονται.

"Ira θῶνται ἐπὶ τὺν θεὺν τὴν ἑλπίδα αὐτῶν.
Ἀ{ανθάνοντες ὅσα ὁ θεὸς ἑπηγγείλατο τοῖς ἑλπίσου-
σιν ἐπ᾽ αὐτόν.

Kal μὴ ἐπιλάθωνται τῶν ἔργων αὐτοῦ. Ἐμ-
μελετῶντες ταῖς περὶ αὐτῶν διγγήσεσιν" ἔργα δὲ
αὐτοῦ λέγει, ἃ καὶ δυναστείας ἀνωτέρω xaX Üauuá-
sta ἐχάλεσεν.

Kal τὰς ἐντο.]ὰς αὐτοῦ ἐκζητήσωσυ'.--- 'Extn-
ζήσωσιν, ἀντὶ τοῦ, ᾿Ακολουθέσωσιν. Ὁ γὰρ ix75-
τῶν τινα, xat! ἴχνους αὐτῷ ἔπεται. Εἴη δ) ἂν γενεὰ
ἑτέρα xal οἱ Χριστ.ανοί.

Vens. 5. Et statuit. testiinonium in Jacob, et legem

| posuit in. Israel, Ut exponeret quid sit statuisse

testimonium jn Jacob, addidit : Et legem posuit
in Israel. klem enim est hoc in loco statuere, quod
ponere, idem testimonium, quod lex, ut dictum
est in psalmo xvin, et idem est Israel qui et

B Jacob. Positum. enim est ei nomen Israel, quando

scale visionem vidit. (Jux:nam autem esset. fec
lex, audi.

Vgns. 6. Quacunque mandavit patribus nostris,
nola fieri ea filiis eorum. Statuit, inquit, ac decri-
vit, omnia, eorum filiis nota fieri, quiccunque ipse
coruin patribus mandaverat.

Ut cognoscat generatio altera. liec est ratio cur
patres ea debeant filiis annuntiare, ut. generatio,
qua post eos íntura est, ea omnia nota habeat.
Deinde declarat, quxnam sit haec altera. gene-
ratio.

Filii qui nascentur. Per successiones scilicet.

Et exsurgent et annuntiabunt ea. filiis. suis. Filii

filiorum filiis suis narrabunt, Exsurgent autem po-.

suit, pro Geuerabuntur.

Vgns. 7. Ut ponant in Deo spem suam. Addi-
scentes quanta iis Deus polliceatur, qui ín eo 8Ρο-
rant.

Et ne obliviscantur opera ejus. Meditando eas
varrationes. Per opera vcro ejus, ea intelligit,
que superius οἱ potestates appellavit, et mi-
rabilia.

Et mandata ejus exquirant. — Ezrquirant dixit
pro Sequautur. Qui enim aliquem inquirit, illius
sequitur vestigia. Possumus etiam per generatio .
nem alteram, Christianorum generationem intel-
ligere.

"Iva. μὴ rérovcat, ὡς οἱ πατέΓες αὐτῶν, γεγεὰ Ὁ — VERs. 8. Ne fiant, sicut patres eorum, generatio

σκο.λιὰ καὶ ποραπικραίνευσα. Σχολιὰ μὲν, ὡς μὴ
ὁρ' ἣν πίστιν πρὸς τὰς ἐπα”γελίχς τοῦ Θεοῦ ἔγουσα,
ἁλλ᾽ ἐν xatpo περιστάσεως ἀπιστοῦσα ταύταις * πα-
βαπικραΐνουσα δὲ, ὡς Υογγύζουσα ἡνίχα προσοµι-
λήσεἒι τινὶ δυσχερίᾳφ, χαὶ δυσανασχετοῦσα, καὶ ἆπα-
ρεσχωµένη τῇ ἐλειθερίᾳ. Καὶ τὴν iv Αἰγύπτῳ
δου)είαν αἱρετω-έραν λογιζομένη, ὡς Ev πολλοῖς ἡ
βίθλος τᾶς Ἐξόδου καὶ ἡ τῶν Αριθμῶν δ.έξεισ..

Γεγεὰ, ἥτις οὗ κατεύθυνε τὴν καρδίαν ἑαυτῆς
Οὐχ ὤρθωσε τὴν καρδίαν ' ὥστε ἁπλῶς xal βεθαίως
πιστεύειν, ἁλλ᾽ ἑσχολίαζε διστάζρυσ1.

prava, et. exasperans. Perversos eos fuisse dicit,
eo qnod in divinis promissionibus nullam fidem
babebant, nec credebant ei cum essent in pericu-
lis : et exasperantes , quia cum in aliquam inci-
dissent difficultatem, continuo murmurabaut, et
quia prestitam eis liberationem a tam gravi jugo
servitutis zegre tulerunt, Satius eniin putabant in
JKgypto esse, et servire, quemadmodum multis
in locis, tam in Exodo legimus, quam in Nu-
meris. |

Generatio, que non direxit cor suum, Non re-
ctum ei cor fuit, ut simplici ac constanti animo
Deo crederet, sed. amligua, et dubitans olaudi-
cabat,

195

EUTHYMH ZIGABENI

196

Ei fidelis non [nit cum Deo spiritus ejus. Et spi- A Καὶ οὐκ ἐπιστώθη κατὰ τοῦ Θεοῦ τὸ αγεῖμα

ritus ejus generationis, inquit, Deo (idem mon
prestitit, nec illius credidit sermonibus. Per spiri-
tum vero, animos eorum intelligit.

Vegas. 9, Filii Ephraim intendentes et jaculantes
arcu, conversi sunt in die belli. Ephraim fuit filius
Joseph. Tribus autem Ephraim pra caeteris tribu-
bus arcu utebatur : ad gerenda etiam bella magno
usui erat , unde celebre sibi nomen paraverat. Ad
hzc omnia illius etiam famam augebat, tegio ipsa,
qu: ei in sortem obvenerat, Prima enim illa
arcam οἱ testimonii tabernaculum a Moyse confe-
«tum suscepit. Nam Silo ubi arca Domini diu fuit,
et tabernaculum, ad sortem tribus Ephraiin perii-
nebat. Hzc igitur. tribus, quz:? aliquando in bello
ta: celebris fuit, ob idololatrie scelus tandew
pugnando superata, ac devicta est. Vel oliter, per
[απο tribum, qux viribus prsstabat, omnes alias
tribus significat que ob simile idololatrie vitium
in hostium manus deveneruut, ut liber Judicum
docet. Ait igitur Propheta, quod filii Ephraim, qui
arcus suos tendunt unde emittant sagittas. (hic
est, qui arcu potissimum utuntur), conversi sunt
jn bellu : quia fugientes dederunt terga. Aliqui in
his verbis dicunt proplietiam contineri de ultimo
lapsu tribus Ephraim in idololatriam. Nam cum
decem tribus se disjuuxissent a regno Roboam,
tribus Ephraim, qux princeps erat inter eas, po-
pulo persuasit, ut vaccas erigerent, et a vero Dco
deflcerent : atque ideo omnes in hostium potes:a-

αὐτῆς. Καὶ οὐ πιστὸν ἐγένετο πρὸς τὸν θεὸν, xat
πρὸς τοὺς τοῦ Θεοῦ λόγους. Πνεῦμα δὲ νῦν λέγει
τὴν φυχήν.

Υἱοὶ 'Egpatp ἐντείνοντες καὶ 8dAAortec τέξοιςν
ἑστράφησαν ἓν ἡμέρᾳ πολέμον. Ἡ quA, του
Ἐφραϊῖμ υἱοῦ Ἰωσὴφ., τοξιχωτέρα τῶν ἄλλων fv,
καὶ ἓν πο)έμοις χρησιµωτέρα, χαὶ ἐντεῦθεν ἐπίση-
po; οὐχ ἥχιστα δὲ ὃν ἕντιμος, ὡς ἓν τοῖς ὁρίοις
τῆς ἁποχλγρωθείσης αὐτῇ Ὑτς ὑποδεξαμένη πρώτη
τὴν χιθωτὸν, xal τὴν σχηνὴἣν τοῦ µαρτνρίου τὴν
κατασχευασαθεῖσαν ὑπὸ Μωσέως. Ἡ γὰρ Σηλὰὼμ
ἔνθα ἣν fj κ.θωτὸς καὶ fj oxnv τῆς Ἐφραϊμίτιδος
φυλῆς μερὶς Ἶν. Αὕτη τοίνυν fj περιβόητος ἐν pá-
yate, ἠττίθη διὰ την εἰδωλολατρείαν αὐτῆς. "H xal

Β ἄλλως, ἀπὸ τχύτης τῆς φυλῆςι] ὡς τηνιχαντα

πρωτευούσης, xal τὰς ἄλλας δηλοῖ, ócat εἴδωλολα-
τρῄσασχι παρξξόθηααν τοῖς ἐχθροῖς αὐτῶν, χαθὼς
ἢ τῶν Κριτῶν διέξεισι βίθλος. Φτοὶν οὖν ὁ Δαθ 8,
ὅτι Οἱ υἱο τοῦ Ἐφραὶμ., οἱ ἑντείνοντες τόξα xa
θάλλοντες ἐχ τόξων, ἑστράφτσαν, εἴτουν, δελώχσσι
νῶτα φεύγοντες. Τινὲς δὲ προφΏτείαν 10216 φασιν
περὶ τῆς ὑστέρας εἰδωλολατρίας, τῆς φυλῆς του
Ἐφραῖμ. Tov γὰρ δέκα φυλῶν ὀποῤῥαγιιτῶν
ῥασιείας 'Ῥοθοὰμ, ἡ Ἑρραϊμῖτις £v ταύταις πρω-
τεύουσα συνέπεισε τὸν λαὸν στΏσαι τὰς δαµάλεις
καὶ ἀποστῖναι ἀπὸ θεοῦ. Διὸ xaX παρελύθησαν
ὁμοίως τοῖς πολεµίοις, ὡς εὑρήσεις bv τῇ τρίτῃ τῶν
Βασιλειῶν. Καὶ ἄλλοι δὲ προφῆται καταθοῶσιν αὖ-
τῆς ὡς αἰτίας τῷ λαῷ τῆς εἰδωλολατρίας.

της

tem tradite sunt, quemadmodum in tertio Παεραια libro iuvenies. Alii etiam prophete multa adversus
] anc tribum exelamant, quasi origo, et causa ipsa idololatriz fuerit in populo.
VEns. 10. Non custodierunt testamentum Dei, et 6 Oox ἐρύμαξαν τὴν διαθήκην τοῦ θεοῦ, καὶ v

in lege ejus noluerunt ambulare. Sermonem dirigit
séversus universas tribus, causam proferens ob
quam dejectaz siut. Per testamentum vero, pacta
intell git, qux€ Deus Φάρο cum Ilebreorum populo
pepigit, cum in promissionis eos terram adduce-
ret. Per legem vero, ipsa Dei mandata.

VEns, {1. Et. obliti sunt. beneficiorum ejus, et
mirabilium ejus, que ostendit eis. Beneficiorum quie
contulit in populum Isracl, veluti, quod duxerit
eos per mare Rubrum immadidos, οἱ cztera. qua
longa serie in sequentibus commemorat. Mirabi-
lis autem. dicit, quia ZEgyptiorum flumina in
sanguinem mutaverat, et alia hujusmodi qux simili
modo in sequent/bus percurrit, eaque postea sigua
rt portenla vocat ; quod vero ait, Deum eis hxc
nstendisse, (non) ideo dicit (quasi ipsi ea propriis
viderint oculis, sed) quia ita a suis acceperunt
majoribus.

Vens. 12. Coram patribus eorum, qua fecit mi-
rabilia. Qux» miracula, inquit, fecit, coram corum
paribus : et deinde locum etiam adiit, ubi hic
gesta sunt,

In terra JEgypti in. campo Taneos, Tanis cst
Zgypii civitus, ubi regiam habebat Pharao, de
qua ait Isaias : Defecerunt. principes Taneos 5, εἰ

*5 pa. xix, 15.

τῷ νόμῳ αὐτοῦ οὐκ ἠθου.ήθησαν «πορεύεσθαι.
Ἐνταῦθα χατὰ πάντων ὁ λόγος διδάσχων τὸ τῖις
ὕττης αἴτιον * διαθέκην δὲ λέγει τὰς συνθήχας, ἃς
διαφόρως ἑποιήσατο χατὰ τῶν ᾿ΕΒθραίων ὁ θεὺς,
ἄγων αὐτοὺς εἰς τὴν γην τῆς ἐπαγγελίας * νόµον δὲ
κὰς ἐντολάς.,

Kal ἐπε.άθοντο τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ, xal
τῶν θαυμασίων αὐτοῦ, ὧν ἔδειξεν αὐτοῖς. Eoso-
γεσίαι μὲν, αἱ πρὸς τὸν λαὺν Ἰσραήλ ' οἷον τὸ δια-
γαγεῖν αὐτοὺς ἀθρόχως διὰ τῖς θαλάσσις, xai τὰ
ἑξῆς, ἃ χαταλέχει. θαυμάσια δὲ, τὰ χατὰ τῶν
Αἰγυπτίων τερατουργήµατα, ἃ xal σημεῖα xot τέρα-
τα προϊὼν ἐχάλεσεν * olov τὸ µεταστρέψαι εἰς αἷμα
τοὺς ποταμοὺς αὐτῶν, xal τὰ ἑξῆς, ἃ xol αὐτὰ
δ:έξεισιν » ἔδειξε δὲ αὐτοῖς ταῦτα , διὰ τῆς πρὸς αὖ-
τοὺς διδασκαλίας τῶν πατέρων αὐτῶν.

Ἑναγτίον τῶν πατέρων αὐτῶν d ἐποίησεν θων-
µάσια. "Ατινα θαυμάσια ἐποίησεν ἐνώπιον των
πατέρων αὐτῶν. Elsa τίθησι xoi τὸν τόπον, ἐν ᾧ
ταῦτα ἑτερατούργησεν.

Ἐν yi Αἰγύατῳ ἐν πεδίῳ Τάνεως. Ἡ Τάνις πό-
ἒις ἣν Λἰγυπτιαχὴ, ἓν fj τοῦ Φαραὼ τὰ βασίλεια *
περὶ ἧς φησιν 'Hoatag* Εξέλιπον οἱ ἄρχοντες

791

COMMENT, IN PSALMOS.

198

Τάνεως. 'O μὲν οὖν Μωῦσῆς ἐν τῇ 'Ejó60 οὐχ Α lieet hujus loei Moyses ron meminerit, verisimile

&pvnpóveuct τοῦ ὀνόματος τῆς Τάνεως * τὸν 6i
Δαδιδ εἰχῶς εἰδέναι τοῦτο ἀπὸ τῖς βίθλον ἐν T] Υέ-
{ραπται οὕτως. "Il δὲ Χεθρὼν ᾠχοδομήθη mob τοῦ
Τάνιν &v Αἰγύπτῳ οἰκοδομηθῆναι ' ἡ xal ἐξ ἑτέρων
ἁτοχρύφων: ἢ xai ἴσως Αἰγυπτιαχῶν.

Διέῤῥηξεν θάλασσαν, καὶ διήγαγεν αὐτούς.
Γὴν Ἐρυθρὰν, ὡς ἡ βίδλος τῆς Ἑξόδου παρἰστησιν
ἐπιτομώτερον Ob διηγεῖται * καὶ οὔτε πάντα, οὔτε
ἐν τάξει. ἀλλὰ παρατηρἠτως ὅσα, xal ὅπως ἐπὶ
νοῦν ἦλθεν αὐτῷ " οὗ γὰρ ἱστορεῖν αὐτῷ προῦχειτο,
ἀλλὰ σττλιτεῦσαι την ἀχαριατίαν τῶν Ἰουδαίων.
Πρῶτον δὲ τέθειχα τὸ παραδοξότερον τῶν ἄλλων.

Παρέστησε» ὕδατα ὡσεὶ ἀσκόν. Καὶ τὺ ὕδωρ. Ld

973, αὐτοῖς τεῖχος ix δεξιῶν, xai τεῖχος ἐξ εὐὼ-
νύµων. Παρέστησεν οὖν, εἴτουν ἀνέστησεν ἔνθεν
κἀχεῖθεν τὰ τµήµατα. Τὸ δὲ, ᾿Ωσεὶ ἀσκὸν, δίχην
ἀσχοῦ ἑξωγχούμενα.

Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς Bv vegéAn ἡμέρας, xal
&.Inv civ νύχτα ἓν φωτισμῷ πυρός. ΦηΣὶ Μωῦσῆης'
'U δὲ θεὲς ἡγεῖεο αὐτῶν, ἡμέρας μὲν àx ccó Ao
vezéAnc, δεῖξαι αὑτοῖς τὴν ὁδὸν, τὴν δὲ νύκτα
ἐν cto Ap πυρός. Ὁ αὐτὸς οὖν ατύλος ἐν ἡμέρᾳ
μὲν ὡδήγει xat ἔσχεπεν ἀπὺ τοῦ χαύσωνος τῶν
ἡλιακῶν ἀκτίνων, ἐν τῇ νυκτὶ δὲ ὡδήγει xal ἐθέρ-
μανεν * ὑγρὰ γὰρ οὖσα ἡ νὺς ἕγυγεν.

Διέῤῥηξεν πέτρα» ἐν ἑἐρήμῳ καὶ ἐπότισεν αὖ-

τοὺς ἃς ἑν' ἀθύσσῳ zoAAg. Ἐν τῇ pf τοῦ ὄρους €

Χωρὴδ, ὡς ἡ αὐτὴ βίθλας τῆς Ἐξόδου διδάσχει * διὰ
εἩς ἀθύσσου δὲ, τὸ πλῖθος τῶν ὑδάτων ἑνέ-
φτνεν.

ial ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας xal κατήγαγεν
ὡς ποταιιοὺς ὕδατα. Τοῦτα ἕτερον θαῦμα γεγονὼς
ἐν τῇ ἑρήμῳ Κάδδης, ὡς ἡ τῶν ᾿Αριθμῶν βίθλος
ἱστορεῖ. Δὶς yàp ἐκ πέτρας ὕδωρ ἀνέδωκεν, κατὰ
ξιαφόρους γρόνους καὶ τόπους. "Ο0εν £v Χωρ]θ μὲν
ὁ τόπος τοῦ ἀναδοθέντος ὕδατος, ἐχλήθη Πειρασμὺς
x4X Λοιδόρησις. ᾿Επείραζον γὰρ τὸν θεὸν. δηχ.µά-
ζοντες ἐπὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, χαὶ οὐ πιστεύοντες,
οἷς εἴδον πολλάχις θαύμασι' καὶ ἑλοιδοροῦντο τῷ
Μωῦσῇ, ὡς ἑξαγαγόντι αὐτοὺς 5. Αἰγύπτου εἰς τὰς

ἑρήμους. Ἑν δὲ Κάδδης ὠνομάσθη "Ύδωρ órriAo- ϱ

Tíac, ὅτι ἀντέλεγον τῷ Oeo ἐν τῷ Υογγύξειν. Ὁ μὲν
γὰρ ἑκέλευε πείθεαθαι µόνον τοῖς αὐτοῦ προστάγ-
pacte, καὶ θαῤῥεϊν αὐτῷ * οἱ δὲ ἀπρόθυμοί τε σαν
εἰς τὸ πειθαρχεῖν. καὶ οὐδὲ εἶχον θαῤῥεϊῖν, Τὴν μὲν
διάῤῥηξιν τῆς θαλάσσης xat τῶν πετρῶν ὁ θὲὺς διὰ
Μωσέως ἐπετέλεσεν.

Kal προσέθεντο ἔτι τοῦ ἁμαρτάνει' αὐτῷ.
Περιττεύει τὸ Tov. Ὡς δὲ ἑγνωτμένων ἤδη τῶν προ-
λαθβουσῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν ἀπὸ τῆς Μωσαϊκῆς συγ»
γραφΏς, ἁπαρατηρήτως εἶπε, τὸ, Ἔτι' ὁποῖα 05
ἔει f uaotos, ἄχουσον.

9 Num. xin, 25.

est tamen beatuin David. id rescivisse ex co lihro,
ubi scriptum est : Cliebron autem edificata est in
4Egypio, ante. Ταπῖπι ο. Vel. ex alis. apoeryplis.
libris, aut ex /Egyptiorum historiis.

' Vrgms. 435. Interrupit mare, ét. eduxit eos. De
mari Rubro loquitur, ut babetur in Exodo, et
omnia suecincte narrat : quinhino nec omnia, nec
suo ordine, sed passim quaveunque ei εἰ quomo-
docunque in mentem veniebant, ila apposuit. Ne-
que enim historiam contexere proposuerat, scd
adversus Judiorum invehi ingratitudinem. Et
primo quidem illud posuit, quod prz cxteris vide-
batur admirabilius.

Siatuit aquas qucai utrem. Et aqua, inquit, quasi
murus illis erat a dexiris, et α sinistris. Statit
igitur aquas, loc est, aquarum moles linc atque
illinc fecit exsurgere Quasi utrem. vero dixit, hoc
est timidos, instar. utris.

Vgns. 14. Et deduxit eos in nube diei εἰ tota
nocle in illuminatione ignis. Et Deus, inquit, dedu-
cebat eos, die quidem in columna nubis, 3! osten-
deret eis viam, nocte autem in columna ignis. Ea-
dem igitur columna die preibat et protegebat eos
ab sstu solis, quz nocte eis illucebat, ut foveret
nimirum 2c tueretur eos a frigiditate atque ab
humiditate noctis.

Vrns. 15. Duterrupit petram in eremo, εἰ potavit
eos, quasi in abysso mulla. lloc factum est in
deserto montis Choreb, ut habetur in Exodo. Per
abyssum autem, aquarum copiam intelligit.

Vrns. 16. Et eduxi! aquam de petra, εἰ eduzit
tanquam [Πιυπίπα aquas. Voc cst aliud miraculum
factum in Choreb, ut traditur in libro Numerorum,
Dis etenim illis Deus aquam eduxit e petra, diver-
sisque temporibus οἱ locis. Et locus quidem ille
in Choreb, ubi data est aqua, appellatus est, Ten-
tatio, et Objurgatio. Tentaxerunt enim illic Deum
Judzi, probantes nimirum illius potentiam, et
miraculis nondum credentes, qus in przterituin
sepius fecerat : εἰ objurgaverunt Moysen, quod
ex JEgypto in tam deserta cos Joca deduxisset.
Locus vero ille in Cades, ubi aqua ctiam populo
data est, appellatus est. Aqua contradictionis : eo
quod contradicerent Deo llebrzi et murmurarent,
Et Deus quidem eos jubebat, ut suis tantum. pra-
ceptis parerent, utque ia eo confidereut, illi vero
et parere negligebant, ct. nullam in eo habebant
fidem. Hanc autem maris et aquarum interruptio-
nem per Moysen Deus operatus cst.

Vas. 17. Et apposuerunt adhuc peccare ei. Qua-
8i eorum vitia ex libris Moysi, satis omnibus nola
sint, dieit, Et apposuerunt. adhuc. Qualia autem
peccaverint, audi.

199

EUTHYMII 2Ι6ΑΡΕΝΙ

80)

Exacerbaverunt Altissimum in inaquoso. In loco À Παρεπίκραναν τὸν "}ψιστον ἐν ἀνύδρῳ. Τόπῳ,

scilicet inaquoso. Quomodo autem exacerbaverint,
paulo superius diximus , ibi : Generatio perversa
εί exasperans 19.

Vgns. 18. Et tentaverunt Deum ín cordibus suis,
ut peterent escas animabus suis. De his et aliis,
qu: sequuntur usque ad verba illa, Et ignis incen-
sus est, Moyses nihil scribit, sed ipse tantum
David, quemadmodum et alia hujusmodi multa:
seu quod cx apocryphis, ut diximus, libris ea col-
leger t, seu ex antiquorum traditionibus; seu quod a
sancto Spiritu edoctus sit. Ait igitur, quod tentave-
runt Deum in cogitationibus suis, dubitantes, nuin-
quid posset eis Dens dare, qua petebant ; tentave-
runt autem petendo cibum animabus suis ; hoc est
siliipsis. .

Vrns. 19. Et oblocuti sunt de Deo. Hoc est mur-
muraverunt, qvasi fame eos. necasset, et. delecta-
liles ac gratos cibos omnes ab eis abstulisset,

Et dixerunt : Numquid (85) poterit Deus parare
mensam in deserto ? Verba πο a:mbigentis sunt (οἱ
ideo quasi cum addubitatione legenda sunt.).

Vgns. 20. Quoniam percussit petram, et fluxe-
runt aque, εἰ lorrenies inundaverunt, numquid et
yanem poterit dare , et parare mensam populo suo ?
Quoniam, inquiunt, ea Dens fecit, qux przdicta
sunt, numquid poterit etiam hoc facere? O sum-
"am hominum amentiam! si ea fecit, quo pacto

impotens est judicandus, ne ista efficiat? et quod -
C ταμοὺς ὕδατα. Τράπεζαν δὲ «nv χρεῶν λέγει. Eo

ait : Inundaverunt , expone, id. est, fluyerunt cum
velementia. Eduxit enim, inquit, tanquam f'umina
aquas. Per mensam vero carnes przstitas intelli-
gi. Tu illud considera, quomodo beatus David
ante panem et carnes datas, fluxisse dicat aquam
e petra, cum in Exodo Moyses contrarium tradat,
Ibi enim primo legimus pluisse illis Deum panem
manns, ct coturnicum carnes, et deinde aquam
dedisse e petra. Non est igitur alia hujus addu-
bitationis solutio nisi dicas de alio pane, et de
aliis carnibus Prophetam hic loqui, de quibus in
libro Numeri. scriptum est. Bis etenim eis Deus
et coturnices pluit, et panem : unde. etiam per
petram, hoc in loco aquam cam intelligit, quze

5 γῇ. Πῶς δὲ παρεπίκραναν, εἴρηται ptxphv &vto-

τέρω ἐν τῷ ' Γεγεὰ σκο.λιὰ xal παραπικραίνουσα.

Καὶ ἐξεπείρασαν» τὸν θεὺν ἐν ταῖς χαρδίαις

αὐτῶν τοῦ αἰτῆσαι βρώμητα ταῖς γυχαῖς αὐτῶν.

Περὶ τούτων xal τῶν ἑξῆς ἄχγρ:.τοῦ, Καὶ πῦρ ἀνήςθη,
Μωῦσῆς μὲν οὐχ ἱστόρησεν * Δαθὶδ δὲ ἀνέγραφεν, ὡς
xaX περὶ ἄλλων πολλῶν τοιούτων * εἴτε ἐξ ἀποχρί-
Φων βιθλίων ἀναξάμενος, ὡς προειρήχαμεν, εἴτε
διαδεξάµενος ἐξ ἀγράφων παραδόσεων τῶν παλαιο-
τέρων, εἴτε xal ὑπὸ .τοῦ θείου Πνεύματος ταῦτα
διδαχθεἰίς. λέγει δὲ ὅτι ἐξεπείρασαν τὸν θΘεὸν, ἓν
ταῖς διανοίαις αὐτῶν, εἰ δύναται δοῦναι ἃ ζητοῦσιν *
ἐξεπείρασαν δὲ αὑτὸν, iv τῷ αἱτῆσα. βρῶμα ταῖς
ψυγαῖς αὐτῶν, εἴτουν ἑαυτοῖς, κατὰ περίφρασιν.

Καὶ xateAdAmcav τοῦ θεοῦ. — Κατε]ἀ-ησαν
ἀντὶ τοῦ Κατεγόγγυσαν * ὡς ἀποχτενοῦντος αὐτοὺς
ἓν λιμῷ τῶν πρὸς ἡδονήν.

Καὶ εἶπον * Mh. δυνήσεται ὁ θεὸς ἑτοιμάσαι
τράπεζαν ἐν ἑἐρήμῳ; Τὸ Mh, ἑπαπορηματικόν
ἐστιν, ἀντὶ τοῦ "Αρα.

Ἐπεὶ ἑπάταξε πέτραν καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα xal
χείμαῤῥοι κατεχ.1ύσθησαν * μὴ καὶ ἄρτον δύνα-
ται δοῦναι, ἢ ἑτοιμάσαι τρἀπεζαν τῷ Aag αὑτοῦ ;
Ἐπεὶ τόδε πεποίηχεν, μὴ δύναται ποιῆσαι xal τόδε ;
"D τῆς ἀνοίας ! El Exelvo Σποίησε, πῶς ἀδυνατίήσει
ποιῆσαι xal τόδε ; Κατεχ.1ύσθησαν δὲ, ἀντὶ τοῦ
Σφοδρῶς ἑῤῥύησαν. Κατήγαγε γὰρ, φησὶν, ὡς πο-

δὲ ἐπίσχεφαι, πῶς πρὸ τοῦ ἄρτου xol τῶν χρεῶν,
ῥυῆναι τὰ ὕδατα τῆς χαταγείστς πέτρας, φησὶν ὁ
Δαθίδ * τοῦ Μωσέως ἓν τῇ Εξόδῳ τοὺναντίον ἱστορή-
σαντος ΄ εὑρήσεις γὰρ ἐκχεῖ, ὅτι πρῶτον ἔδρεξεν
αὐτοῖς ὁ chc τὸν ἄρτον τοῦ μάννα, καὶ τὸ χρέας
τῆς ὀρτυγομήτρας * εἶτα ἀνέδωχε 1) πέτρα τὸ Ὀδωρ.
Οὐκ ἔστιν οὖν ἑτέραν λύσιν τῆς ἁπορίας εἰπεῖν, fi
ὅτι οὗ περὶ ἐχείνου τοῦ ἄρτου xal χρεάτων νῦν φη-
σιν, ἁλλά περὶ τοῦ μετέπειτα ἀναγεγραμμένου ἓν
τοῖς Αριθμοῖς * ὃς γὰρ αὐτοῖς τὸν ἄρτον xal thv
ὁρτυγομήτραν ἕθρεξεν. "Ὥστε πέτραν ἐνταῦθα, τὴν
ἐν Xwpr6 παταχθεῖσαν λέγει, χαὶ οὗ τὴν tv Κάδης :
αὕτη γὰρ οὕπω ἐἑπατάχθη ' εἰ δὲ τις εἴπῃ ὅτι xal

ο ηθα est in Choreb, et non eam quz in. Cades. p μὴν Χρέας tv sol; ᾿Αριθμοῖς ἐκήτησεν, καὶ οὐκ ἄρτον,

Petra enim in Cades tunc nondum fuerat percussa.
Et si quis dicat, quod in Numeris carnes posce-
bant, et non panem, adverte quia per panem hic
carnis cibum intelligit, Tunc etenim, ut apud LXX
interpretes legimus, dicebant, Tí; &uà; Ψωιμεῖ
χρέα, (qua verha tametsi Latinus interpres, aut
simplicem sensum secutus, aut ob. Latina lingue

ἀχρυσάτω ὅτι ἄρτον μὸν τὴν βρῶσιν τοῦ χρέατος
καλεῖ. Καὶ γὰρ xat οὕτως εἴπον ' Τίς ἡμᾶς ψωμιςῇ
κρέας; 6 δὲ Δαθὶδ clpnxuoc* Mi xal ἄρτον δύνατα:,
δοῦναι, ἐσαφῆνισε τὸ ῥητὸν διὰ τῶν EST c * ἐπήγαγς
γάρ" "H ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ αφ αὐτοῦ.
"I 3 ὁ "H σύνδεσμος οὐ διαζευκτικὸς , ἀλλὰ
σαφηνιστιχός.

auzustiam, reddiderit : Quis nobis dabit carnes ad vescendum *! , tamen aliquid. amplius etiam possunt

nobis indicare, quod

ad presentem locum atque illius intellectum conferat. Nam cum Gr:ca dictio

Ψωμός, unde φωμίζω verbum deducitar, massam seu lucellam panis significet : dum — murmurarent
dicentes. Tí; ἡμᾶς φωμ.εῖ *pfa; petisse mibi videntur, quis nam cos pane pariter nutritrus esset

9 Psal. Ίχνη, 7.. 9! Nam. xi, 4.

Varia lectiones,

(85) Gricce : Mf; anbigentis est pro num,

[ meu

801 COMMENT. IN PSALMOS. 802
et carne). Unde Ecatus. David qui nonc dixit : Numquid panem pol;rit dare? videtur mihi να
Moysi verba dexlarasse, maxime cx / sequentibus. Addit enim, Et mensam preparare populo suo? Ula
etenim conjunctio Et, posita mibi esse videtur, non ut disjungat, sed ut. declaret.

Διὰ τοῦτο ἦκουσε Kópioc καὶ dvs6dAero, xal Α

πῖρ ἀνήφθη ἐν "Iaxó6, καὶ ὁργὴ ἀνέδη ἐπὶ τὸν
Ἱσραή.]. Ei καὶ ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐξεπείρα-
σαν τὸν θεὸν, ὅμως ὥσπερ φωνῇ χρησαµένων, Έχου-
σὲν ὁ χαρδιογνώστης θεός ' τὸ δὲ Α»εόθά.Ιετο,
'ExoAo0n ἐξέδωχεν ὁ Σύμμαχος * εἰώθασι γὰρ οἱ
χολούμενοι, ἀναδάλλεσθαι τὴν στολΏν, εἴτουν àva-
σύρειν, εὐτρεπιζόμενοι πρὸς ἄμυναν. Καὶ ὁ Μωῦ-
e^; δέ φησι’ Καὶ ἐθυμώθη ἀργῇ Κύριες, xal
ἐξεχαύθη iv αὐτοῖς πῦρ παρὰ Κυρίου, καὶ κατέ-
Φαγε µέρος τι τῆς παρεμθο.ῆς. Ἰακὺδ δὲ xai
Ἰσραὴλ τὸν λαὸν καλεῖ, ὡς ἑξ ἐχείνου χαταγό-
μενον.

"Ott οὐκ ἑπίστευσαν ἐν τῷ θεῷ. "Oc: οὐκ ἐπί- Β

στευσαν τῇ δυνάµει τοῦ θεοῦ, xal:ot τοσαῦτα
ἰδόντες. Περιττὴ ὃξ ἡ Ἐν πρόθεσις.

Οὐδὲ ἠάπισαν ἐπὶ τὸ σωτήρων αὑτοῦ. 0ὐδὲ
ἐθάῤῥησαν ὅτι σώσει αὐτοὺς, ὁ τοσαῦτα διὰ αὐτοῦ
ποιῄσας.

Καὶ ἐνετεί.Ίατο vezéAaic ὑπὲρ ἄνωθεν xal θύρας
οὔρα»οῦ ἀνέφξεν, καὶ ἔδρεξεν αὐτοῖς μάννα φα-
Υ6ΙΥ. "Evi τὰ πρῶτα πάλιν ἀνέστρεψεν τὸν λόγον,
τὰ ἐν τῇ 'E£/6tp ἀναγεγραμμένα. Νεφέλας δὲ ὑπὲρ
διυ)0εν τὰς ἐν Oder λέγει’ εἰσὶ γὰρ xal πρόσγειοι *
τὰς αὐτὰς δὲ καλεῖ xai θύρας οὐρανοῦ * ὡς προθε-
θληµένας αὐτοῦ. ᾿Ενετείλατο δὲ ὗσαι, δηλονότι τὸ

μάννα. Τὸ δὲ µάννα ἣν ὡσεὶ σπέρµα χορίου, xal c

τὸ εἶδος αὐτοῦ ὡς εἶδος χρυστάἀλλου. Kal διεπορεύ-
ετο, φητὶν, ὁ .Ἰαὸς, καὶ συν ἑΊεγον καὶ EAioy. ἐν'
t9 μύ-]ῳ, καὶ ἔτριδον ἐν τῇ θυῖΐᾳ, καὶ ἤψουν
αὐτὸ ἐν τῇ χύτρᾳ, καὶ ἐποίουν αὐτὸν ἐγκρυφίας
xul ἦν ἡδονὴ αὐτοῦ ὡσεὶ γεῦμα àyxpiboc ἐξ
£laiov. Ταῦτα μὲν ἐν τοῖς ᾿Αριθμοῖς. àv δὲ τῇ
Ἔδλῳ, Τὸ δὲ γεῦμα αὐτοῦ ὡς ἐγκρὶς àv μόλιτι.

Kal ἄρτο» οὑραγοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς. Οὐρανὸν
ἐνταῦθα, τὸν ἀέρα καλεῖ, ὡς τό Τὰ πετευὰ τοῦ
οὐρανοῦ, f καὶ διὰ τὸ δοχεῖν ἀπ᾿ οὐρανοῦ κατά-
γεσθαι.

΄Αρτον ἀγγέΊων ἕἔφαγεν ἄνθρωπος. Oby ὅτι
ἀγγέλων fv τὸ μάννα τροφῆ, ἀλλ’ ὅτι ἄγγελοι διη-
Χόνουν τῇ καθόδῳ αὐτοῦ. Μέμφεται δὲ xoi à Χρι-
στὸς τοῖς νοµίτουσιν οὑράνιον κυρίως τὸν τοιοῦτον
ἄρτον * εἴρηχε Υάρ᾽ ᾽Αμὴν Aéyo ὑμῖν, οὗ Moto nc
ξέδωκε ὑμῖν τὸν ὅρτον τὺν ἐξ οὐρανοῦ, 1.1)
ὁ Πατήρ µου δίδωσι ὑμῖν τὸν ἅἄρτον ἑξ
οὐρανοῦ τὸν ἀ.η6ινόν * εἴτουν, τὸν ἀληθῶς Ex τοῦ
οὐρανοῦ. Ὅτι δὲ οὐ τροφῇ ἀγγέλων ἣν ὁ ἄρτος

VrRs. 21. Jceo audivit Dominus οἱ rejecit, et
tgnis accensus est in Jacob , εἰ iva ascendit. in
Israel. Licet corde et non lingua Deum tentave-
rint, ille tamen, qui corda hominum serutatur, non.
secus cos audivit ac si palam id locuti essent.
Quod vero LXX dixerunt, Rejecit, Symmachus
reddidit, Iratus est. Solent euim ii qui ira perciti
sunt, vestem rejicere, hoc est, pertraliere, dum ad
vindictam paranttr. Et huic sensui ac litter:
Symmachi astipulantar Moysi verba , diccntis
quo.!, Dominus ira commotus δεί, et. incensus est
ignis in eis α Domino, quo castrorum bona pars
consumpta est 5. Per Jacob autem. οἱ Israel,
ipsum populum ab eis descendentem intelligit, ut
alibi diximus.

Vens. 22. (Qui non crediderunt in Deo. In. Dei
viribus non crediderunt , tametsi tanta jam vidis.
seut miracula. Pra»positio vero, in, superflua est

Nec speraverunt. iun. salutari ejus. Nec ullam,
inquit, habuerunt fiduciam, ut qui (οἱ jam, a^
tanta eorum causa perfecerat, eos esset imposte.
rum saturaturus (84).

Vrns. 25, 24. Et. mandavit nubibus desuper : et
porias cali aperuit, et pluit eis manna ad mandu-
caudum. Αά priora rursus sermonem convertit,
qui habentur in. Exodo. Per nubes vero desuper,
eas intelligit quie excelsiores sunt. Aliquie enim
sunt terre. viciniores. Easdem ctiam superiores
nubes, portas coli appellavit, quasi coelo proxi-
miores. Mandavit autem eis ut pluerent manna.
Manna vero erat quasi semen coriandri, et. spe-
cies ejus quasi species crystalli : Et circuibat, in-
quit, populus et colligens illud mola frangebat, et
in mortariolo terebat, coquens in olla, et (faciebant
ex eo subcinericios panes, eralque suavitas ejus
quasi sapor dulcoris cujusdam oleo confecti 5, Et
hec quidem in Numeris ita habentur**. Nam in
Exodo dicitur, quod sapor ejus erat, quasi dulcor
quidam ex melle.

Et panem coli dedit eis. Per colum hic aerem
intelligit juxia illud : Volucres cali. Vel, quia
manna e celo videbatur descendere.

Vgns. 95. Panem angelorum manducavit homo.

D Non hoc dicit, quasi angeli manna vescantur, sed

quia angeli illud ministrabant. Accusat nanque et
Christus eos, qui panem bunc, caelestem vere pa-
nem putabant, dicens : Amen amen dico tobis,
non Moyses dedit vobis panem de calo: sed Pater
meus dat vobis panem de celo verum δὲ, hoc est,
de colo vere descendentem. Quod autein illud
manna non esset. angelorum cibus, ibidem asserit

9 Num. x.vi, 11... Exod. xi, 29. δν Num, xi, 7, 8, 9. 99 Joan. vi, 32.
Varia lectiones.

(84; Grace servaturus.,

802

EUTHYMII ZIGABENI

801

Cüristus dicens : Patres vestri. manducacerunt iu A ἐκεῖνος, πάλιν φησίν * Ol πατέρες ὑμῶν Égaror iv

deserio manna , ei mortui sunt. [lic est panis de
εαἰο descendens , ui quisquis ex eo manducet, non
mortatur **. Postquam, inquit, ji qui manua iilnd
wanducabant mortui sunt, restat ut coelestis pro-
prie panis non sit, nec angelorum cibus. Ft deiu-
ceps ibidem consequitur : Ego sum panis vi-
(e "*, etc. i

Cibaria misit eis ἐπ abundantiam. Coufecta ni-
mirum ex mani, hoc est, panem.

Vrns. 20-51. Transtulit Notum. de calo. ct in-
duzit in virtute sua Africum : et pluit. super. eos,
quasi pulverem carnes, et. quasi arenam maris vo-
laiilia alata : et cecidit in medium castrorum eorum
in circuitu Labernaculorum eorum, et. comederunt,
εἰ impleti sunt valde, et. desiderium eorum attulit
eis : non sunt privati a desiderio suo. Moyses qui-
dem in Numceris ait : Ecce spiritus a Domino. Ei
inmisit cotur.ices a mari, et impulit in castra 5,
οἱ qux sequuntur. Beatus vero David Deum disi-
$.sse dicit spiritum, hoc. est, ventum, iu. Notu:n
nimirum atque in Africum : qui venti calida per-
flant loca, ubi coturnicum genus moratur. Transtulit
autem Notum, hoc est, commovit atque immisit
eum. Pluisse vero dicit, quia coturnices superne
e ccelo atque condensc, instar pluvie cujusdam,
ferebantur. Et quia maxima erat. earum copia,
pulveri eas et arenze. itiaris etiain comparavit, Tot
quippe imuiiss:e sunt, ut sexcenta millia houinum,
el quingenti quinquaginta ad saturitaiem ex cis
diu nutriti siut, Usque ad. mensem euim, inquit,
dierum manducate, donec exeal ex naribus vestris 5.
Toiidem quippe erant in eo pop:ilo homines ad
bellum idonei, a viginti annis et supra, absque
minori cetate, et mulieribus, et tota tribu Levi. In
medio autem castrorum et. in circuitu tabernacu-
lorum, pluebat Deus illud manna, ne fatigarentur
colligendo. Et per castra. quidem, universum er-
ercitum intelligit, per fabernacula vero, privata
cujuslibet tentoria, Et quod ait, attulisse eis Deum
desiderium corum, sane intellige, quod ea a Deo
receperint, ob quas desiderium, et concupiscen-
tiam suam adinmpleverunt. Attulit. enim eis Deus,
quod optabant : desiderium igitur posuit pro re

τῇ ἑρήμῳ τὺ µάνγα, καὶ ἀπέθαγον. Οὗτός ἐστιν
ó ἄρτος ὁ éx τοῦ οὐρανοῦ καταθαίνων, ἵνα τὶς
ἐξ αὐτοῦ φἀγῃη, xal μὴ ἁποθᾶνῃ. Ἐπεὶ γὰρ,
φησὶν, φαγόντες ἐχεῖνον ἀπέθανον, οὖχ ἣν χυρίυς
οὐράνιος, οὐδὲ ἀγγέλων τροφή. Elsa λέγει πάλι "
Ἐ]ώ εἰμι ὁ ἄρτιος τῆς ζωῆς, xai τὰ ἑξης.

Ἐπισιτισμὸν ἀπέστει]εν αὐτοὶ slc xdm-
σµονἩή». ᾿Ἐπισιτισμὸν, τὸν ἐκ τοῦ μάννα, fio
ἄρτον.

Απῃρε γότον ἐξ οὐρανοῦ xal ἐπήγαγεν àr τῇ
δυράµει αὐτοῦ Ai6a, καὶ ἕθρεξεν éx' αὐτοὺς ὡσεὶ
yxovv σάρκας, καὶ ὡσεὶ ἄμμον θα. ασσῶν πε"
τεινὰ πτερωτά. καὶ ἐπέπεσεν εἰς μέσον τῆς

B zapeu6oAnc αὐτῶν κύκῖῳ τῶν σχηγωµάτων

αὐτῶν. Kal ἔφαγον καὶ ἐγεπ.λἠσθησαν σφόδρα,
χαὶ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν ἢνεγκεν αὐτοῖς. θὺκ
ἑστερήθησαν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν. Ὁ
μὲν Μωῦσῆς ἐν ᾿Αριθμοῖς φησι. Kal ανγεῖμα παρὰ
Κυρίου, καὶ ἐξεπέρασεν ὀρτυγομήτραν ἀπὸ τῆς
θα.Ίάσσης, καὶ ἐπέδα λεν ἐπὶ τὴν παρεμέοἵ
καὶ τὰ ἑξης. Aa6:6 6b διηλεν τὸ 'πνεῦμα slg νότο)
καὶ λίδα "οὗτοι γὰρ τοὺς θερμοὺς χαταπνέουσιν
τόπους: &v οἷς διαιτᾶται τὸ γένος τῆς ὁ τυγοµήτρα:.
Τὸ µέντοι Ἐπῆρεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐχίνησεν. "Έδρες:
δὲ εἶπε, διὰ τὸ δίχην βροχῆς ἄνωθεν πυχνῶς x
συναχῶς χαταφέρεσθαι. Ὡσεὶ χνοῦν δὲ xai às:
ἄμμον διὰ την δαψίλειαν χαὶ τὸ ἀλλ Em ἄλληλον

C ἑξαχοσίας Τὰρ χιλιάδας xal πενταχοσίους xai εν»

τήχοντα ἔθρεψεν εἰς χόρον ἐπὶ πολύ * ὣταὶ γόρ'
Ἔως μην ὸς ἡμερῶν φάἀγεσθε, ἕως ἂν ἐξέίδῃ ἐν
τῶν μυχτήρων ἡμῶν». Τοσοῦτοι δὲ σαν οἱ πολεµἰ-
val, ἀπὸ εἴκοσι ἔτους xol ἀνωτέρω, χωρὶς τις
χατωτέρας Ἁλιχίας, καὶ τῶν γυναικῶν, xci ὅλις
τῆς φυλῆς τοῦ Λευῖ : iv µέσῳ δὲ τῆς παρεμθολῆ:,
καὶ κύχλῳ τῶν σκηνωµάτων, ἵνα μὴ xápvotsy avi
λέγοντες * xa παρεμδολὴν μὲν ὅλον τὸ στρατόπεδον’
σχηνώµατα δὲ, αἱ χαταγωγα)ὶ ἰδίου ἑχάστου. "Ert-
θυμίαν δὲ λέγει νῦν, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιθυμίας,
τουτέστιν͵ τὸ ἐπιθυμητιχόν * ὡς xol ὁ ἁ πόστολο;
Παῦλός φησιν’ Ἡ δὲ ἑἐλπὶς οὐ xata yrs. T
ἀποτέλεσμα λέγων τῆς ἑλπίδος. "O ἐστι τὸ Dont
στόν.
desiderata, queniadmodud δι Paulus spem, pr?

sperat rei fruitione ponit, quando ait : Spes autem. non pude[acit.

Adhuc esce erant in ore ipsorum,etira Dei ascen- D

dit in eos, et occidit plures corum, et electos Jeruel
coimpedivit. Nain elsi viderant coturnices, divinzeta-
men proimissioni non crediderunt, qued. scilicct
ud mensem usque ad satietatem his avibus nuiriendi
essent, sed timuerunt ne abvolarent ; vel ne cito
oinnes consumerentur cotarnices. Atque ideo ez-
siccaverunl! eos per gyrum casirorum ; el. carnes
adhuc, inquit, erant sub dentibus eorum, priusquam
deficerent, εἰ Dominus íratus est in populum, et
percussit Dominus populum plaga magna walde *?,

** Joan. v1, 49,

" bid. 59,48. τὸ wr, xi οἱ.

"Ets τῆς βρώσεως obo nc ἐν τῷ στόµατι αὐτωγ,
xalópy τοῦ θεοῦ ἀγέδη ἐπ αὐτοὺς, καὶ da-
ἐχτεινεν ἐν τοῖς π.Ίείοσιν αὐτῶν, καὶ τοὺς ὀν-1δ'
κτοὺς τοῦ 'lopahA συνεπόδισεν. Ἰδόντε s
ὁρτυγομήτραν οὐκ ἐπίστευσαν τῇ ἑπαγγελίᾷ d;
Θεοῦ ὑποσχομένου µέχρι μηνὸς διαθρέγαι 025283
ἐν αὐτῇ εἰς πληαµονήν * ἀλλὰ φοθηθέντες pios
ἀποπτῇ f| ἀναλωθῇ πᾶσα, Εψυξαν, φηδὶν, ἑαυτοις
Ψυγμοὺς xÜxAq τῆς παρεμξο.ῖῆς, xal τὰ «ρέα
éti qv ἐν τοῖς ὁδοῦσιν' αὐτῶν, aplY 1 du inst.
Kal ὁ Κύριος ἑθυμώθη εἰς τὸν «αγ, καὶ ἐπα-

^ Jpid. 20. ** IbiJ. 35.

d

805

COMMENT. IN PSALMOS,

£08

ta£e Κύριος τὸν .laóv zAnpyi j6yddAg σφόδρα. Α Vide quo pacto antequam carnes consumerenturs

"Opa πῶς πρὶν ἡ δαπανηθῖναι τὰ ἓν τοῖς ὁδοῦσιν
αὐτῶν κρέα, Ἱπίστησαν, ἐπιλαθόμενοι τῆς τοῦ Θεοῦ
δυνάµεως. Διὸ xal τῖς ἐπιθυμίας αὐτῶν ἐνεπλήσθη-
σαν elg ἔνδειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάµεως καὶ πρ;-
vola; τῆς περὶ αὐτοὺς. ᾽Απέθη δὲ αὐτὸς, εἰς νόσων
χολέρας, ὡς εἴρηκε Μωῦσῆς, διὰ «hv ἀπιστίαν xat
ἁπλιστίαν αὑτῶν, ὑφ fi; πολλοὶ ἐφθάρησαν. Τὸ
δὲ Ἐν τοῖς zAgloctr, ὁ μὲν Σύμμαχος, Ἐν τοῖς
πίοσιν &&ibuxsy * 605 ᾿Αχύλας, 'Er τοῖς Actapotc.
εὔτως ὀνομάσαντες τοὺς πλοντιωτέρους τοῦ λαοῦ,
xai ἰσχυροτέρους * εἰχὸς yàp αὐτοὺς διὰ τοῦτο,
πλεῖον τῶν ἄλλων συλλέγοντας, ἁπληστότερον ἐμ-
φορεῖσθαι. Ὑ πήχθησαν δὲ πρὸς τὸν τοιοῦτον λόγον,
ἀπὸ τοῦ ἑφεξῆς ῥητοῦ τοῦ, Kal τοὺς ἑχ.ὶεχτοὺς
τοῦ Ἱσραὴ., συγεπόδισε». Ἡ δὲ τῶν
µήχοντᾳ ἑξήγησι:, τὸ Ἐν τοῖς π.]είοσιν, εἶπεν,
ὡς ἀξιολογώτερον * ἔστι γὰρ, οὗ συγνριτ'ικὸὺν, ἁλλ
ἀπόλυτον * xai δηλοῖ,τὸ Ἐν πο. οῖς, «ἴτουν πολ-
λούς ' ὅπερ συνᾷδει μᾶλλον τῷ Μωσαϊκῷ λόγῳ * γαλ
γὰρ ἑπάταξε Κύριος τὸν λαὸν πληγῇ µεγάλῃ σφόδρι’
μεγάλη δὲ πληγἡ ἐστιν, ὁ πολλῶν θάνατος. Ἐκλς-
χτοὺς δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ὡς πολεμιστά» * ol Y2p
ἀπαριθμηθέντες ἀνωτέρω, πάντες πολεμισταὶ σαν,
ἐπ. λεγέντες εἰς τὸ παρατάττεσθαι.

Ἐν πᾶσι τούτοις ἤμιαρτον ἔτι. E» πᾶσιν οἷς
τε εὐηργετοῦντο, καὶ οἷς ἑκολάζοντο ἤμαρτον ἔτι
ἄλλα τε πολλὰ, xal ὅτι ἐδειλίασαν τοὺς ἐνοικοῦντας
τῇ Υῇ τῆς ἐπαγγελίας, pi θαῤῥήσαντες τῷ ων
γελλομένῳ θεῷ.

Καὶ οὐκ ἐπίστευσαν ἓν τοῖς θαυμιασίοις αὐτοῦ.
'Anb ταυτοµάτου ταῦτα συμπίπτειν ὑπολαμθάνον-
τες. Πανταχοῦ δὲ την ἀπιστίαν αὑτῶν στηλιτεύει ὁ
Δαθιδ ἀπ f; ἐχινδύνευον, περὶ fj; καὶ ὁ θεὺς
εἴρηχεν * "Eoc πότε παροξύγει µε ὁ Aaóc οὗτος ;
Καὶ ἕως τἰγος οὗ πιστεὐουσί µοι ἐν πᾶσι
τοῖς σηµείἰοις οἷς ἐποίησα ἐν αὐτοῖς ; Καὶ ὁ Χρι.
στὸς δὲ ὕστερον γενεὰν ἄπιστον, τοὺς ἐξ Ιουδαίων
ὠνόμασεν.

Καὶ ἐξέλιπον ἐν µαταιότητι αἱ ἡμέραι αὐτῶν.
Ἐν ἁπραξίᾷ χαλοῦ, ἐν ἐπιθυμίαις σαρχικαϊῖς. Μόνα
γὰρ ταῦτα διώχοντες, ἑν τῇ ἑρήμῳ πάντες ἁπώλοντο.
Εἶπε γὰρ ὀθεός ^ ^H μὴν, οὐκ ὄψονται τὴν ΤΗ»,
Ji» ὤμοσα τοῖς πατράσι αὐτῶν. "AAA 4 τὰ
τέχγα αὐτῶν ἅ ἐστι μετ ἐμοῦ ὧδε * ὅσοι οὐκ οἵ-
δασι ἀγαθὸν ἡ κακόν. Καὶ πάλιν φῃσίν ' Ἐν τῇ
ἑρήμῳ ταύτῃ πεσεῖται τὰ xoJa ὑμῶν. Καὶ αὖθις"
Ε}ὼ Κύριος éAdAnca * ἢ μὴν οὕτως ποιἠήσω τῇ
συναγωτῇ ταύτῃ τῇ πονηρᾷ τῇ ἐπισυγισταμέν]ῃ
ἐπ᾽ ἐμέ ' ἐν τῇ ἑρήμῳ ταύτῃ ἑξανα.Ἰωθήσεται, καὶ
éxei ἀποθιιγεἴται.

*! Num. xiv, 11. ** Ματ], xvii, 10.

*E68o. U

*! Num. xiv, 25, 24 ; Deut. 1, 55,506.

quas in ore liabebant, fide defecerint, εἰ divinse
virtutis obliti sint : unde desiderio quidem suo
satiati sunt, ut divina erga eos Providentia et
virtus conspiccretur ; οὗ eorum tamen infldclh:ta-
tem. et ventris ingluviem, effectus est ille cibus
tandem eis in nauseam : cb quod multi eorum
periere, ut apud Moysem legimus. Quod vero
LXX hic Plures eorum dixerunt, Symmachus,
Pingwes reddidit : ct Aquila ad eumdern sensum,
Abundantes, periisse intelligentes, ditiores quos-
libet, acfortiores in populo. Verisimile est autem
illos ing'uriem suam ceteris magis explesse, quod
plura aliis coligerent. Puto ctiam Aquilam et
Symmachum, in hujusmodi sensum adductos,
ob alia verbs, qux hic proxime habentur : Ft
electos Israel compedicit. UXX etiam (85) non Plures
dixerunt, ut. mortuos superstitibus compararert,
sed Plures, pro Multis dixerunt. lta enim conso-
nant verba Moysi : Percussit enim, inquit, Doninus
populum plaga magna. valde. Magna autem playa
in multorum verificatur interitu. Electos vero
dixit veluti. strenuos in. bello. Erant enim oranes
hi, quos superius commemoravi, summopere ad
bellum idonei : atque jdco ad hoc selecti ut. in
acte pr: czteris dimicarent.

V&ns. 92. In omnibus his peccaverunt edhuc. Ad
hxc omnia, inquit, hoc est, post tot et. beneficio-
rum ct suppliciorum exempla, adhuc in multis

C Deum offendebant, atque inter. cztera. quod. ha-

bitatores illos terre premissionis adeo formida-
rent, non credentes. divinze promissioni.

VrEns. 23. El non credideruut. in mirabilibus ejus.
Putabantenim ea omnia fortuito, ac casu ccn-
tigissc. Ubique autem Proplieta eorum infdelita-
tem carpit, ob quam periclitabantur, et de qua ipse
etiam Deus disit : Quousque irritabit me populus
isie ? Et quousque. mihi ποπ credent. in. omnibus
signis, que feci inter eos **. Unde ctiam Domi-
nus noster incredulam generationem Judaos ap-
pellavit, dicens : Generaiio incredula et perversa. **,

Vins. 55. Et defecerunt in vanitatem dies eorum.
Praoclarum virtutis opus nu'lum agebant, sed carnis
concupiscentias sequebantur. Unde omnes in
descrito mortui sunt, sicut eis dixit Deus : Terram
enim, inquit, quam juravi patribus eorum, nu.
alii videbunt, quam eorum filii, qui mecum hie
sunt, quicunque non noverunt bonum, aut malum **.
]tein alibi : In hac, inquit, eremo cadent corpo:a
vestra. Et rursus : Ego Dominus locutus sum, s.c
profecto faciam huic congregationi prava, qua in-
surrexit in me in deserto hoc : consu, etur. quippe,
el illic morietur **.

** Num. xiv, 98, 20).

Varie lectiones,

(85) Ad verbum : Septuaginta vero interpretati sunt
in pluribus, quasi dictu nobilius. Est enim hec. di-
ctio. non comparative, sed absolute posita, valetque

in multis, seu multos, quoa. magis. consonat. ver-
bis, eic.

807

EUTHYMII ZIGABENI

&u3

Et anu eorum cum [estinatione. Cum festinatione, A Καὶ τὰ ἕτη αὐτῶν µετα σπουδής. Tr; εἰς τὰ

inquit, defecerunt ad vana. vel ideo dicit cum fexti-
na Lione, quia ob levitatem, quam secum affert volu-
ptas, anui celeriter iis omnibus pertransire videntur,
qui otiose ac. negligenter vivunt, Nam iis qui per
virtutem operantur, ob laloris intensionem, tardior
videtur annorum decursus. Vel ideo dicit defe.
cisse cum festicatione, quia cito mortui sunt.

VEns. 34, 95. Cum occideret eos, quaerebant eum.
Quando contulit in eos Deus beneficia, divinum mu-
nus non agnoscelant ; quando autem cos malis affli-
xi!, castigatiores pariter ac prudentiores effecti sunt,

Ei revertebantur, εἰ diluculo veniebant ad. euim
el rememorati sunt, quod Deus. adjutor eorum est,
et Deus altissimus redemptor eorum est, In hujus-
modi etiam sententiam a Moyse dictum est quod
summo mane flebant.

VEnR 50. Et dilexerunt eum in ore suo.Dilcxerunt
autem, non affectu cordis, sed nudis verbis. Hu-
jusmodi vitio Isaias etiam ex persona Domini eos
accusat, dicens : Populus hic labis me diligit,
cor autem eorum longe est a me **,

Ei lingua. sua mentiti sunt. ei, Verbis quidem
se ei credere alfirmabant, re autem ipsa increduli
erant, adversabanturque sibi invicem cogitationes
el sermones eorum , juxta quod in simili Aposto-
jus dicebat : Deum se scire confitentur, factis autem
negant **.

Vkns. 97. Cor autem eorum non erat. rectum
cum eo. Non erat rectum eorum cor crga Deum.
Simile cst quod alibi ait : Generatio, qua non dire-
xit cor suum *',

Nec fideles habiti sunt. in testamento ejus, Hoc
etiam simile ei est, quod vidimus in przcedenti-
bus : Et. non fuit fidelis cum Deo spiritus. ejus.
Neque enim fidem ullam habebant in iis, qua: Deus
illis pollicebatur.

σε». 58. 7pse autem misericors et propitius erit
peccatis eorum, et non. perdet. Proyitius. erit. et ncn
perdet, pro Propitius fuit. εἰ non perdidit , tempus
nimirum pouens pro tempore; neque enim €os
tunc statim. perdidit, sed longaniiis fuit. Dixisse
enim eum legimus ad Moysem: Placatus sum
eis juxia verbum (11195. Nel, Non prorsus eos
perdidit.

Et abundabit ut averlat furorem suum, et non accen-
det omnem iram suam, Hxc verba etiam, Abundabit :
el Accendet, posita sunt, pro Abundavit, et Accendit,
Abundavit, inquit, Deusin misericordia, ut furorem
suum averteret. Est autem hic sermo defectivus,
quemadmodum et verha illa, qux habenturin psalmo
Lxiv: Multiplicasti locupletare eam. Nonaccendit au-
tem Deus omnem iram suam ; universi etenim pror-
sus periissent, si omnem iram suam accendisset.
Summa etenim usus cst misericordia, dum ex
parte tantum iratus est. Dixit enim ad Moysem:

*5 |sa. xxix, 15. ** Tit, .1, 10.

9 Psal. tx vir, 8.

μάταια. "H xol ὄλλως' μετὰ σπονδΏς ἑξέγπον.
Toi; μὲν γὰρ &v ἀμελεία βιοῦσι ταχυδρομεῖν boxet
Tig ἐνιαυτὸς, διὰ τὸ λεῖον τῆς ἡδονῆς ' τοῖς ἔργαζο-
µένοις δὲ τὴν ἀρετῆν, βραδυπερεῖν μᾶλλον διὰ «hv
τοῦ πόνου παράτασιν. Ἡ τὰ ἔτη αὐτῶν μετὰ σπου-
On; ἐξέλιπον, ὡς ταχέως ἀποθανοῦντες.

"Οταν ἀπέκτεινεν αἰτοὺς, τότε ἐξεζήτουν αὖ-
τόν. Εὐεργετούρενοι οὖκ ἠσθάνοντο * χολαζόμενοι δὲ
ἐσιωφρόνουν.

kal ἐπέστεεφον, xal ὥρθριζον πρὸς τὸ θεὸν,
x«l ἐμνήσθησαν ὅτι ὁ θεὺς βοηθὲς αὐτῶν ἐστιν,
xal ὁ θεὺς ὁ ὄψιστος ἀυτρωτῆς αὐτῶν ἐστυ».
Φησὶ xal περὶ τούτου Μωσῆς ὅτι ὥρθριξον χλαί-
οντεςο

Καὶ ἠγάπησαν αὐτὲν ἐν τῷ στόµατι αὐτῶν.
Οὐκ ἀπὸ διαθέσεως Χαρδίας, ἀλλὰ λόγοις µόνον εὑ-
φήμοις. "Όμοια δὲ xai ᾿Ἡσαῖας ἐγχαλεῖ τοῖς "lov-
δαίοις, λέγων * 'O Jat οὗτος τοῖς xsiAecl µε τι-
μᾷ, ἡ δὲ καρδία αἱ τῶν πόῤῥω ἀπέχει da! ἐμοῦ.

Kal τῇ γάώσσῃ αὐτῶν ἐψεύσαντο αὐτῷ. Λόγῳ
μὲν, πιστεύειν αὐτῷ καὶ πείθεσθαι ἑταγγξδλλόμε-
vot* ἔργῳ δὲ ἀπιστοῦντες xal ἁτειθοῦντες aic.
Αντεφθέγγοντο γὰρ τοῖς λόγοις οἱ λονισμοί. Φτοὶ
δὲ xal ὁ ἁπόστολος Παῦλος * θεὸ» ὁμο.ο}οῦσιν εἰ-
δέναι, τοῖς δὲ ἔρ]οις dprovrcai.

Ἡ Σὲ χαρδία αὐτῶν οὐκ εὐθεῖα μετ αὐτοῦ.

C Οὐκ óp)h πρὸς αὐτόν. "Όμοιον δὲ τοῦτο,τῳ Γ8-

v£à, ficuc οὗ κατεύθυγε τὴν καρδίαν ἑαυτῆς.

0ὐδὲ ἐπιστώθησαν &v τῇ διαθήκῃ αὐτῶν. Καὶ
τοῦτο παρατ)ἠσ.ον τῷ * Obx ἐπιστώθη μειὰ τοῦ
θεοῦ τὸ πνγεῦμια αὐτῆς. O0 γὰρ ἐπίστευσαν, οἷς
ἐπηγγείλατο αὐτοῖς.

Αὐτὸς δέ ἐσειν οἰχτίρμων, καὶ ἱλάσεται ταῖς
ἁμαρτίαις αὐτῶν, καὶ οὐ διαφθερεῖ. Τὸ Πάσεται,
ἀντὶ τοῦ ᾿Ιλάσατο, ἀντιχρονιχῶς. Ομοίως καὶ τὸ,
Ob διαςθερεῖ ' οὗ διέφθειρε γὰρ αὐτοὺς εὐθύς.
'AJÀ' ἑμακροθύμει, Ἑΐρηκε γὰρ πρὺς Μωῦσην ’
"IAeoc αὐὑτοῖς εἰμι κατὰ τὸ ῥῆμά cov. Ἡ οὐ τέ-

D λεον ἔφθειρεν αὐτούς.

Καὶ π.Ίηθυνεῖ τοῦ ἁποστρέναι ccv. θυμὸν αὐ-
τοῦ, xal οὐχὶ ἐκχαύσει πᾶσαν τὴν ὀργὴν αὐτοῦ.
Ἔτι xai τὸ, Π.1η6υγ εἴ, χαὶ τὸ, Οὐχὶ ἐχκαύσει, κατὰ
ἀντιχρονίαν χεῖνται. Καὶ ἐπλήθυνε, φησὶ, του οἱ-
χτεἰρειν. Εἴτουν λίαν αὐτοὺς ᾧκτειρεν, ὥστε ἆπο-
στρέψαι τὸν θυμὸν αὑτοῦ. Οὕτως οὖν κατ ἔλλειγιν,
xaX ἐν τῷ 69 φαλμῷ, τό ' Επ.Ιήῦυνας τοῦ sJAov-
τίσαι αὐτήν. Καὶ οὐκ ἐξέχαυσε πᾶσαν τὴν ἑογὴν
αὐτοῦ * f) γὰρ ἂν αὐτίχα τούτους πανολεθρία δ.έ-
φθειρὲν * ἁλλ᾽ Ex µέρους ὀργιζόμενος ἐφιλανθρω-
πεύετο * εἶπεν γὰρ mph, Μωῦσην * "Eaccr µε,

* Exod. xxxii), 14.

80)

COMMENT. IN PSALMOS.

810

xul θυμιωθεὶς ὀργῇ ἑκτρίψω αὐτσύς. "H ix μέτρου A Dimitte, el accensus. ira. in. eos, conteram eos **

ὀργιζόμενος, xai ἐχ µέρους ἑκόλαζε.

Καὶ ἐμνήσθη ὅτι cdpE slot, τὸ πνεύμα πορευ-
ὀμενυν, καὶ οὐχ ἀποστρέφον. Ἔτι καὶ διὰ τοῦτο
ἐμακροθύμησεν, ὅτι σὰρξ ἶσαν, ἀσθενεῖς xal ὁλι-
γοχρόνιοε, xal πνεῦμα οὗ παᾳραμένον τῷ βίῳ, ἀλλ'
ἐντεῦθεν πορευόµενον, xaY οὐκ ἔτι πρὸς αὐτὸν ἐπι-
στρέφον. Τὸ δὲ Ἐμγήσθη πολλαχοῦ τῆς Ἑθραῖδος
γραφῖς εὑρήσεις ἐπὶ τοῦ Θεοῦ λεγόμενον µετα-
φοριχῶς. "Ωσπερ γὰρ την τῆς σὐνῄθους προστασίας
ἀναθολὴν λήθην ὀνομάξθι, οὕτω δὴ xal τὴν τη-
νιχαῦτα ἀντίληψιν μνήμην ἀνθρωποπρεπέστερον xa-
λεῖν εἴωβε, διὰ τὴν τῶν ἐντυγχανόντων παχύτητα.
morem eum appellamus, quando iisdem praesto
utitur, ut lectoris hebetudini se accommodet.

Ποσάκις παρεπίκραναν αὑτὸν ἐν τῇ ἐρήμφ,
αρώργησαν αὐτὸν ἐν Ti ἀνύδρῳφ; Πολλάχις ὡς
ἔξεστιν εὑρεῖν ἐχ τῆς ἱστορίας. "Opa δὲ πονηρίαν.
Οὐ µόνον γὰρ πολλάχις παρεπίχραναν αὐτὸν, xol
παρώργησαν, ἀλλὰ xal ἓν τῇ ἑρήμῳ ἔνθα μᾶλλον
ἐχρῆν θεραπεύειν αὐτὸν διὰ τὴν ἀπορίαν. Καὶ àv vf
ἀνύδρῳ, ἔνθα ἔδει ταπεινοῦσθαι xal ἰχετεύειν διὰ
τὴν ἀνάγγην.

Καὶ ἑπτέστρεγα», καὶ ἐπείρασαν τὸν θεὸν, καὶ
tcv ἅγιον τοῦ "IopatA παρώξνγαν. Ἐνταῦθα τὸ,
Ἑπέστρεψαν, ἐπὶ xaxoo εἴληπται ' ἐπέστρεφαν
γὰρ ἀπὸ ταύτης χαχίας εἰς ἄλλην. Τινὲς δὲ τὸ
᾿Επείρασαν ἀντὶ τοῦ Ἐλύπησαν ἐξεδέξαντο. "Άγιον
δξ τοῦ "opa χαλεῖ τὸν θεόν * ὃ δηλοῖ τὸν αἰνε-
τὸν χαὶ διδοξασµένον.

Οὐχ ἐμνήσθησαν τῆς κχειρὸς αὐτοῦ. Χεῖρα
thv δύναμιν χαλεῖ. τὴν εὐεργετοῦσαν μὲν τοὺς
Ἑδθραίους, χακοῦσαν δὲ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν.

Ἡμέρας ἧς ἑλυτρώσατο αὐτοὺς ἐκ χειρὸς
ϐίόοντος. 'A*b χοινοῦ χἀνταῦθα τὸ, Οὐκ ἐμνήσθη-
σαν. Θ.1ίδοντος δὲ τὸν Φαραὼ xa)«t.

Ὡς ἔθετο ἐν Αἱγύπτῳ τὰ σηµεῖα αὐτοῦ, καὶ
τὰ τέρατα αὐτοῦ ày πεδίῳ Τάνεως. Οὐδὲ ἐμνήσθη-
σαν ὅπως ἔθετο τὰ σημεῖα αὐτοῦ, xal τὰ ἑξῆ-. Ση-
petia μὲν οὖν xal τέρατα πολλοὶ τὰ αὖτά φασι χατὰ
ἀναδίπλωσιν τοῦ ῥητοῦ. Τινὲς δὲ σημεῖα μὲν ἐχάλε-
σαν ὅσα χατὰ φύσιν ἑλυμαίνοντο, ὡς τὴν νόσον τῶν
κτηνῶν ' φύσις γὰρ αὐτῇ θανατοῦν * καὶ τὴν (86)
φθορὰν τῆς ἀχρίδος * quat; γὰρ xol ταύτῃ φθεί-
pev τοὺς χαρπούς. Ἱέρατα δὲ, ὅσα παρὰ φύσιν,
ὡς τὴν τοῦ ὕδατος εἰς αἷμα μεταθδολὴν, καὶ τὴν τῶν
ἐνύδρων βατράχων ἐπὶ Gnpd; διατριδὴν, xal τὰ
το:αὔτα.

est. Hoc autem

vel, ex parte iratus est, et ex parte eos pu-
nivit.

Vens. $9. Et recotdatus es!, quia caro sunt, spi-
ritus vadens ei non revertens. Hac etiam de causa
majori longanimitate usus est, quia caro erant
infirma scilicet et parum diuturna, et spiritus qoi
cum vita non permanet. Ubi enim ex hac vila
semel profectus est, ad eamdem rursus non redit.
Illud observandum est, quod metaphorice scri-
piura Deum dicit reminisci. Nam quemadmodum
oblivisci eum aliquorum dicimus, quando differ
ut laborantibus atque afflictis opem atque auxilium
suum impertiat, sic contra, humano more me
loquendi modo Propheta sspe

B Vens. 40. Quoties exacerbaverunt eum in deserto,

irritaverunt eum in terra inaquosa ? Sepe nimirum,
ut ex ipsalicet perspicere historia. Verum illo-
rum considera pravitatem, neque enim tantum-
modo eum sape exacerbaverunt, sed in deserto
etiam, atque in inaquoso id fecerunt, . quando ob
summam indigentiam inservire eos magis Deo at-
que humiliari et supplicare oportebat.

Vgns. 44. Et conversi sunt, et ventaveruni Deum,
et sanctum. Israel. irritaverunt. Verbum | Conversi
sunt, hoc in loco, in malum accipitur. Conversi
enim sunt a vitio ad aliud vitium. Et quod ait,
Tentaverunt, aliqdi. exponunt, pro Contristaverunt.
Per Sanctum autem. Jerael, Deuin ipsum intelligit,
ac ài diceret : Deum illum adeo celebrem, adeo

C laudatum et gloriosum.

VzgRs. 42. Non sunt recordati manus. ejus. Per
manum Dei divinam intelligit potentiam, qua Ju-
deis quidem bona, hostibus vero mala sunt
preestita.

Diei qua redemit eos de manu tribulationis. Α
communi sensu etiam hic, sumendum est verbum :
Non sunt recordati. Per iribulantem vero, Pharao-
nem intelligit.

Vens. 45, Sicul posuit in Egypto signa. sua. et
prodigia sua in campo Taneos. Nec recordati sunt,
inquit, quod posuerit signa sua, et quae sequuntur,
etc. Signa autem et prodigia, multi dicunt idem
eque significare, et sententiam hic repeti. Aliqui
vero signa, ea omnia esse intelligunt per quas
Deus a naturali rerum ordine non recedens,
AEgyptiorum gentem afflixit, veluti. pecornm szgri-
tudines, qua suapte natura mortem afferunt, et
locustarum lationem. Hujusmodi enim animalia
maturaliter terre fructus perdunt. Per prodigia
vero, miracula illa dicunt significari qua naturali

rerum cursu repugnante facta sunt. Veluti aquae mutationem in sanguinem, εἰ quod rang quarum
natura est υἱ in aquis versentur, in sicca terra habitaveriut, et. alia hujusmodi.

ο Exod. XXXII, 10.

(86) Videtur interpres legisse φορὰν, quod tamen
non recte vertit, cuni hoc loco significet copiam,
wim. Graece. habetur φθορὰν quem; quod. proclive

PATROL. GR. CXXVII,

Varie lectiones.

erat animadvertere ex verbo φθείρειν quod statim
subditur.

26

8)1
Vgns.
eorum, llec prima fuit JEgyptiorum plaga. Per
flumina autem, Nilum ipsum intelligit. Unicus
eenim. fluvius per universam Egyptum fluit.
Alibi etiam dixinus llebrzorum peculiare esse,
ut plurali numero utantur pro singulari. Aliqui
fumina in plurali numcro, dictum esse dicunt,
ob multiplices rivos, qui c Nilo exeunt, quos Pro-
pheta ob aquarum copiam fluminum dignitate do-
navit. Dictione:. vero, | Eorum, ad JEgyptios

referes, ut τοπίο ad homines illius providentiae

posuit signa sua in /Egypto. :

Et imbres eorum, ne biberent. Per imbres loca
illa intelligit, in quibus aquas ex imbribus colle-
ctas condebant. Aliqui vero improprie imbres po-
sitos essc dicunt, pro fontibus.

Vans. 45. Mi.il in eos cynomyam, et comedit &os.
Ile est quarta plaga. Secunda enim fuit ranarum
et tertia calicum. Et quemadmodum superius be-
Dneücia in Hebraeos collata commemorans , ordinem
non servavit, ita etiam in praesenti, /Egyptioruin
plagas narrans, nullum ordinem servat. Sulliciant
autem qua illic diximus de hujusmodi ordinis per-
versione, Intentio enim Prophetz hic tantum. fuit,
ut demonstraret, quomodo omnia elementa man-
dato Dei adversus Pharaonem inilitarunt. lpsaruiw
enim gestarum rerum ordinem jam diu Moyses
seriatiin descripserat. Cynomyia autem silvestris
muscae genus est, quod inter eztera muscarum
geuera est impudentissimum. Verbum etiam Come-
dit, improprie posuit pro Momordit.

Et ranam, ei perdidit eos, Vastarunt etiam rand
JEgyptios. Nau et eos mordebant, et eorum ra-
picbapt aut inquinabaut cibos, et summa insuavi»
tate ac fastidio emgpia replebaut.

Ves. 46. Et dedit erugini [ructus eorum, et la-
bores eorum locusce. Tametsi inter plagas qus a
Moyse commemorate sunt, nulla eruginis mentio
expresse facta esse videatur, puto tamen Moysen
etiam hanc commeimorasse, Est. eicnim zerugo no-
vum quoddam germen, seu nova proles lucust:e,
quai illic etiam Moyses describit, et dicitur bru.
clus, atque ita eam Aquila appellavit. Per fructum
3utem, omnes terr; fruges intelligit, quas laboris

EUTHYMMI ZIGADBENI

Af. E: convertit in. sanguinem. flumina A Καὶ µετέστρενε» εἰς αἷμα τοὺς ποταμοὺς αὐι-

813

t&v. Τουτο fj πρὠτη t&v Αἰγυπτίων πληγἠ. Ποτα-
μοὺς ὃξ τὸν ποταμὸν Νεῖλον λέγομεν ΄ póvo; γὰρ
υὗτος δ.αῤῥέει τὴν Αἴγυπτον. Εἴρηται yàp xal d
τῶν Ἑδραίων διάλεκτος, ἔστιν ὅτε πληθυντικῶς
ἐχφέρει τὰ ἑνιχά. Τινὰς δέ φασι, διὰ τὰ ἐχ τοῦ Νεί-
λου µετοχευθέντα ῥεῖθρα * xal αὐτὰ ποταμοὺς χλτ-
θΏναι διά τὸ πλῆθος τῶν ὑδάτων, τὸ δὲ Αὐτῶν xp^c
τοὺς Αἰγυπτίους ἀνοίσεις' εἰπὼν γὰρ ὅτι ἐν Alyo-
T, τοὺς Αἱγυπτίους ἑδήλωσε,

flat, quam paulo ante nominavit, dicens: Sicat

Kal τὰ ὀμόρήματα αὐτῶν, ὅπως μὴ πίωσυ».
Ὀμθρήματα λέχει τὰς δεξαμενᾶς, ἐν αἷς ἐθησαύρι-
ζον τὰ ἐς ὄμθρων ὕδατα. Τινὲς δὲ ὀμδρήματα κχα-
λοῦσι καταχρηστικῶς καὶ τὰς πηγάς.

ἘΕξαπέστει]εν εἰς αὐτοὺς κυνόμυιαν , xal
κατέφαγεν αὐτούς. Τοῦτο τετάρτη πληγή. Δευ-
τέρᾳ yàp ἣν ἡ τῶν βατράχων * καὶ τρίτη fj τῶν

σχνιπῶν. Ὥσπερ γὰρ ἀνωτέρω τὰς εὐεργεσίας εἰς

τοὺς ᾿Ἑδραίους ἐχδιηγούμενος, οὐχ ἐτήρησε τὴν
τάξιν αὐτῶν, οὕτως οὐδὶ νῦν ἐπὶ τῶν πληγῶν τῶν
κατὰ τῶν Αἰγυπτίων. Καὶ ἀρχέσει, ἃ ἐχεῖσε elpá-
χαμεν ' σχοπὸς γὰρ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἣν αὐτῷ 6:-
ξαι µόνον ὅλα τὰ στοιχεῖα προστάγµατι θεοῦ χατὰ
τοῦ Φαραὼ στρατευσάµενα. Ἐπεὶ πάλαι τὴν τάξιν
αὐτῶν € Μωῦσῆς ἀνεγράφατο. Κυνόμυια δέ ἐστι
pola ἀγρία xai ἀναιδής. Κατέφαγα δὲ, χαταχρι-
στιχῶς, ἀντὶ Κατέδακε.

Καὶ βάτραχο», καὶ διέρθειρεν αὑτούς. Ἐλυ-
µήνατο ὅάχνων xal αὑτός. Καὶ τὰς τροφὰς αὐτῶν
δάκνων xal µιαίνων, xol πάσης ἐμπιμπλῶν ἁη-
δίας.

Καὶ ἔδωκε τῇ ἑρυσίδῃ τοὺς καρποὺς αὐτῶν καὶ
τοὺς πόνους αὐτῶν τῇ ἀκρίδι. El xai δοχκεῖ ph iy-
χεῖσθαι ταῖς περὶ Μωσέως ἀπηριθμημέναις πληγαϊς
fj ἐρυσίδη, ἀλλ’ ἔγχειται xal αὐτή. "East γὰρ τῆς
ἀναγραφομένης ἀχρίδος τὸ vsapyv γέννημα * ὃ xai
βροῦχος ὀνομάζεται ' οὕτω γὰρ ὁ ᾽Αχύλας τοῦτο
χατωνόµασε. Καρπὸὺν δὲ λέγει τὸν τῆς vrc ἅπαντα :
τὸν αὐτὸν δὲ xal πόνον, ὡς πόνῳ γεωργούμενον.
Ὀγδόη δὲ πληγὴ ἣν ἡ τῆς ἀχρίδος. Ἰωὴλ δὲ ἔτε-

eiiam nomine expressit eo quod suuimno parentur D oov λέγει τὸν βροῦχον, xal ἕτερον τὴν ἑρυσίδην.
labore. Locustz autem plaga in ordine octava fuit; ex. Joelo tamen. propheta aliud locusta esse. videtur,

et aliud bruchus.

Vg&à. 47. Et occidit in grandime vineas eorum.
Yastavit enim eas, ne fructum facerent, Atque haec
septima fuit plaga.

Et moros eorum in pruina. llc plaga tametsi a
Moyse omissa esse videatur, continetur tamen sub
grandinis plaga. Conlicitur etenim , et concrescit
pruina ex grandine. Multse autem mori in. Egypto
sunt, quod id genus arboris calidis in locis valde
crescat. Et quemadmodum vineis grando, sic et
moris pruina inimicissima est.

Vgns. 48. Et tradidit grandini pecora eorum , el

Kal ἀπέκτεινεν ἐν χα.λάζῃ thv duxelor αἷ-
τῶν. ᾽Απενέχρωσεν εἰς χαρπογο»ίαν. 'EG p» δὲ
αὕτη ἡ πληγή.

Kal τὰς συχαµίνους αὐτῶν àr τῇ πάγνῃ. Καὶ
αὕτη ἡ Λληγη, εἰ καὶ ἀνιστόρητος παρὰ Μωσέω-
δοχεῖ, ἀλλά ve τῇ χαλάζῃ συµπαραλαμδάνεται "Aq
Υὰρ ταύτης ἔσχεν dj πάχνη τὴν σύστασιν. [ολλαὶ
δὲ συχάµινοι χατὰ τὴν Αἴγυπτον” ταυτὶ γὰρ ἐν
τοῖς θερµοτέροις τόποις μάλιστα πληθύνονται,
Ὥσπερ γὰρ dj χάλανα τῇ ἁμπέλῳ ἐστὶ πολεμιωτά-
τη, οὕτω xal ἡ πάχνη ταῖς συχαµίνοις.

Παρέδωκεν εἰς xàAatov τὴ κτήνη αὐτῶν, sul

E

811

COMMENT. IN PSALMOS.

διά

τὴ» ὕπαρξιν αὐτῶν τῷ πυρ. Ἡ χάλαζα μετὰ A substantia eorum igni. Grando una cum igne mira-

fup^e χαταφεροµένη, πρὺ πάντων μὲν τὴν ἅμπε-
Ἂον ἀπενέχρου, xal συκαµίνους' ὡς ph δυναµένας
ὅλως ἀντισχεῖν τῇ προσδολῇ * εἶτα δὴ τὰ κτήνη, ὅσα
ἐν τοῖς πεδίοις ἐνέμοντο, ὡς ἐπὶ μιάρὺν ἀντέχοντα *
ἔπειτα xa πᾶσαν βοτάνην xol πᾶν φυτὸν τὸ bv
ταύτῃ πῦρ ἐπεδόσχετο. καὶ fv τὸ πρᾶγμα τερά-
στιον, πυρὸς iv Ὁδατι τρέχοντος. Ὕπαρξιν δὲ, εἴ-
«ουν πλοῦτον χαλεῖ, τὸν χαρπὺν τῶν βοτανῶν xal
τῶν φυτῶν. Xph δὲ γινώσκειν ὅτι el καὶ πᾶσαν βο-
τάνην xai πᾶν ξύλον αὕτη ἡ πληγἡ διαφθεῖραι ἱστό-
ρηται, ἀλλ οὖν ὑπελειπετό τινα, ἃ κατέφαγεν ἡ
ἀχρὶς μετὰ τὴν πυρίπλοχον χάλαζαν ἐπελθοῦσα, περὶ
ἃς εἴρηται, ὅτι Καὶ κἀτέδεται πᾶσαν βοτάν η»
t^c γῆς, καὶ πάντα τὸν καρπὺν τῶν ξύνων, ὧν

biliter delata, primum ipsas vineas occidit et mo-
TOS , qu: ad primum impetum resistere ininime
valuerunt : deinde et pecora, quz in campis pa-
scebantur. []zc autem aliquanto amplius restite-
runt : et ignis postremo quí simul cum grandine
immissus fuerat, herbas ac plantas universas de-
pastus est. Illud autem non mediocri admiratione di-
gnum est, ut ignis cum aqua pariter concurreret. -
Per substantiam autem, divitias herbarum ac
plantarum fructum intelligit. Scire etiam illud
eportet, quod licet scríptum hie sit, quod herbs ac
planta2 omnes perdit: sint , tamen aliqu:e locustis
relicte sunt , qua post grandinem igoi mistam
immisse sunt, et de quibus seriptum est , quod

ὑπελείπετο ἡ ydJda(a. Καθολικῶς οὖν ἀνωτέρω B Comederunt herbam terre et omnes fructus lignorum

εἶπε, διὰ τὸ μικροῦ πάντα διαφθαρῆναι

— Εξαπέστειᾶεν εἷς αὐτοὺς ὀργὴν» θυμοὺ αὐ-
τοῦ. Ὀργὴν ὑποληπτέον ἐνταῦθα τὴν σφοδρότητα
τοῦ θυμοῦ.

θυμὸν, xal ὀργὴν, καὶ 0A. Τὰς τιμωρίας
οὕτως ὠνόμασεν. 'Ο γὰρ θεὸς οὗ θυμοῦται ' 7) Ov-
pv νοήσεις τὰς ἧττον χολαζούσας * ὀργὴν δὲ τὰς
μᾶλλον * θλίφεις δὲ τὰς ἔτι.

quos reliquit ΦΓαπάο 19 : verum Propheta universali
usus est sermone, cum fere omnia fuissent vastata.

Vgns. 49. Misit in eos iram indignationis sue.
Per iram indignationis, seu (ut potius in Grsco
habetur) excandescentis, vehemeutem excandes-
centiam intelligit.

. .[ndignationem eti iram et tribulationem. Supplieia,

ac poenas in eos inflictas hujusmodi nominibus ap-
pellat. Deus quippe affectu ac passione omni pror-

$us caret , et per indignationem quidem (seu ut

verius significat Graeca dictio θυμὸς, per escandescentiam ) poenas minores intelligit; per iram vero,
majora supplicia : et. per tribulationem , alia insuper mala.

'AzoctoAqy δι ἀγγέλων πογηρῶν. Ἀπόσταλμα
οὔσας xaX χόµισµα OU ἀγγέλων πονηρῶν * οὗ φύ-
ett, οὐδὲ προαιρέσει, ἀλλὰ πόνον ὑπαγόντων, ὡς
ὑπουργούντων ταῖς τιµωρίαις. Πονηροὺς γὰρ νῦν
τοὺς χολαστιχοὺς xac.

Ὡδοποίῃησε τρίδον ἐν τῇ ὁργῇ αὐτοῦ. Ἑποίησε
τρίδον ἐν τῇ ὀργὴ αὐτοῦ βαδίζειν κατὰ τῶν σχλη-
ρυνοµένων Αἰγυπτίων, πρότερον Ἱρεμούσῃ διά φι-
λανθρωπίαν. Τὸ γὰρ Ὡδοποίησεν, εἰ χαὶ σὐνθετόν
ἐστιν, ἀλλ οὖν ἁπλῆν ἔχει τὴν σηµασίαν. "H καὶ
ἄλλως (87) Ἐποίησε τρίδον τῷ ὁλοθρεύοντι τὰ πρω-
τότοχα ἀγγέλφ, μὴ ἐκχ)ίένειν ἐπὶ τὰς ἑσφραγισμέ-
νας φλιὰς, ἀλλὰ βαδίξειν χατὰ τῶν ἀσφραγίστων *
τοῦτο γὰρ ὀργὴν νοῄσεις, ὡς ὑπηρέτην τῆς ὀργῆς.

Οὐκ ἐφείσατο ἁπὸ θανάτου τῶν γὴ υχῶν αὐτῶν.
Τοῦτο δεχάτη πληγή. OUx ἐφείσατο τῶν ὴυχῶν αὖ-
τῶν ἁπὸ θανάτου, εἶτουν ἀπὸ θανατοῦν ὃ ἐστιν,
ἐν τῷ θανατοῦν, Ιαὐτῶν δὲ δηλονότι τῶν πρωτοτό-
χων. "H καὶ ἄλλως, Φυχὰς τὰ πρωτύτοκα νοῄσεις,
ὡς ἰσόψνχα διὰ τὴν ἄγαν στοργἠν. Οὐκ ἐφείσατο
δὲ εἶπε, διότι ΤεΛευτήσει, φησὶ, πᾶν πρωςὀτοκον
iv γῇ Αἰγύπτῳ ἀπὸ πρωτοτόκου Φαραὼ, ὃς xá-
θηται ἐπὶ θρόνου, καὶ ἕως εοῦ πρωτοτόχου τῆς
θεραπαίνης τῆς παρὰ τὸν μύ.ον, καὶ ἕως πρω-
totóxov παντὸς κτήνους.

Καὶ τὰ κτήνη αὐτῶν clc θάνατο» συγέκ.Ίει-

πο Exod. x, 15. ** Exod. xii, 29, 50,

Immissionem per angelos malos. Qux» omnia sci-
licet iinmissa ae delata sunt per malos angelos.
Malos autem non natura dico aut electione, sed
quia mala afferunt, laborem niwirum et dolorem,
et quia poenarum sunt ministri. Malos enim ideo
appellat, hoc in loco, quia poenas inferunt οἱ
supplicia.

Vrns. 50. Viam fecit, et semitam ire suc. Se-
mitam , inquit, fecit ire sus, ita ut hec ira que
divina misericordia antea quiescebat, via hac ad-
versus obstinatos AEgyptios incederet, Vel aliter :
Semitam Deus angelo fecit, qui A gyptiorum pri-
mogenita erat occisurus, ne ad obsignata limina
declinaret. Hunc enim angelum Propheta iram Dei
appellat, tanquam ire& ministrum.

Et non pepercit a morte animabus eorum. Hacc est
decina plaga, Non pepercit , inquit , a morte, hoc
est, non abstinuit quominus occideret ; seu Non

D pepercit, dum eos occideret. Et quod ait : Animabus

eorum, de primogenitis loquitur. Non perpercisse
autem Deum dicit primogenitis , quia a Deo ad
Moysem dictum est : Peribit omne primogenitum in
AEgypto, a primogenito Pharaonis qui sedet in throno
usque ad primogenitum ancille, que est apud molam
εἰ usque ad primogenitum omnium pecorum "*.

Et pecora. eorum in morle conclusit. Hec cst

Variee lectiones.
(87) Grace subditur. Verbum enim ὡδοποίησε licet compositum sil, simplicem tamen habet significationem.

,
*

ος

EUTHYMII ZIGABENI

816

quinta plaga. Per:erunt enim, inquit, pecora omnia À σεν. Τοῦτο πέμπτη πληγή. ᾿Ετελεύτηοε Yàp,

/Eguptiorum, ea scilicel quz erant in. agris. Con.
clusit autem, hoc est , Comprehendit , ita ut {αρ
nullus fuerit locus. Vel, Compreheudit, id est, Oc-
cidit.

VgRs, 51. Et percussit omne primogenitum in terra
AEgypti. Repetit sermonem de primogenitis. Ceete-
ris quippe omnibus plagis live acerbior fuit.

Primitias omnis laboris eorum in tabernaculis
Cham. Primitias hoc in loco, pro precipua re dixit,
ac magis pretioss. Perdidit. enim , inquit, omme
primogenitum , hoc est, Omnes primitias. laboris
eorum. Per laborem autem, bonorum ac substantize
possessionem intelligit : eo quod cum labore pos-

φησὶ, πάντα τὰ κτήνη τῶν Αἱγυατίων * 6n3abh εὰ
ἐν τοῖς πεδίοις. Τὸ δὲ Συγἐχ.Ίεισεν, ἀντὶ τοῦ, Σννέ-
σχεν ἀφύχτως, εἴτουν ἐθανάτωσε.

Καὶ ἑπάτζαξε πᾶν πρωτότοκον ἐν γῇ Αἱγύαπιφ.
ἙἩπαναλαμθάνει τὸν λόγον, τὸν περὶ τῶ» πρωτοτό-
xov. Διότι xal δριμυτέρα τῶν ἄλλων d τοιαύτη
πληγή.

Απαρχὴν παγτὸς πόνου αὐτῶν ἐν τοῖς σκη-
γὠμασι Xáp. Απαρχὴν ἐνταῦθα τὸ ἑξαίρετον καὶ
τιμιώτερόν φησιν. Ανεῖλε, qnot, πᾶν πρωτότρκον,
ἦτοι ἀπαρχὴν παντὸς πόνου αὐτῶν * πόνον ck αὐτῶν
τὴν κτῆσιν ὀνομάδει, ὡς πόνῳ χτωμένην * χτῆσιν δὲ
καὶ τὰ τέχνα. ᾿Εκτησάμην vip, Φφησὶν, υἱόν.

sideantur, Possessionis vero nomine ipsi etiam filii B Σχηνώµατα δὲ Χὰμ fj Λἴγυπτος, Ὁ γὰρ Αἴγυπτος,

continentur. Possedi enim , inquit , filium "*. Per
tabernacula autem Cham, ipsam /Egyptum intelli-
git, ab ZEgypto rege ita appellatam, qui 4 Cham
lil.o No: traliebat originem. Utrumque enim nomen
regio illa habuit, Et quia Cham omnium primus ,
eam habitavit, et quia, ut diximus , /Eygyptus rex
in ea regnavit. Illud etiam observandum est, quod
cx decem ZEgypti plagis, Propheta hic septem tan-

&Q' οὗπερ ἡ Αἴγυπτος ὠνομάσθη, πρόπαππον εἶχε
τὸν Xip, ἕνα τῶν Nos υἱῶν. ὥστε dj αὑτὴ χώρα
λέγεται γη Χὰμ, καὶ γη Αἰγύπτου, xal Αἴγυπτος.
Πρῶτος γὰρ ὁ Χὰμ ταύτην ὤχησε. Παρατηρητέον
δὲ ὅτι, τῶν πληγῶν δέχα οὑσῶν, τῶν ἑπτὰ µόννν Ó
Δαθ)δ νῦν ἐΣμνημόνευσε, παρεὶς τὸν σχνίπα, xal
τὰς φλυχτίδας, xal τὸ φηλαφητὸν σκότος * ὧν πάλιν
τὰ δύο ἐν τῷ £5 ψαλμῷ ἐξέθετο.

tum connumerat, Nani et eulicem omisit, et tremores, et palpabiles tenebras : quorum tamen memie

nit in psalmo centesimo quarto.

Vgas. 52. Et abstulit. sicut oves. populum. suum,
Eduxt enim eos (vi quadam) ex /£gypto, duxque
eis itineris fuit. Curavit item, et fovit, non secus,
ac pastor oves proprías.

Et eduxit eos tanquam. gregem in. deserto. Idem
rursus repetit quod. dixerat.

VgR$, 55. Et eduxit eos in spe , et non timuerunt.
Exeuntes Judzeos prima nocte in. illius promissio-
nis spe deduxit, qua facta fuerat à Deo Abraham,
quando ei dixit: Cognoscens, cognosces : quod incola
erit semen (tuum. in terra. /£gypti , et in servitutem
eos redigent , affligentque, et humiliabunt eos annis
quadringentis, Gentem autem illam, cui servient
judicabo ego, et exibunt illinc cum multo apparatu Τὸ.
Ea autem nocte exeuntes non timuerunt, Nam po-
Siea s:epenumero in sumiaa fuerunt formidine.

Kt inimicos eorum operuit mare. Per inimicos ,
eos intelligit, qui populum persecuti sunt, de qui-
bus jam diximus.

Vgns. 54. Et induxit eos in montem sanctificationis.
Omissis jis qu:xe in eremo contigerunt, cum in pra-
cedentibus narrationis locum prazeoccupaverit, loqui-
tur nunc de terra promissionis, De monte etenim
loquitur Sion, veluti in universa regione celeherrimo;
et sanctificationis montem appellat, eo quod inter
ccteros praseleetus sit, ut in eo feederis arca habi-
taret, Arcam autem foederis sanctificationem ap-
pellabant. Dicitur etiam mons sanctus , veluti ab
arca Domini sanctificatus.

1! Gen. iv, 1. ?* Gen. xv. 12, 14.

Kal ἁπῆρεν ὡς πρόδατα τὸν «Ἰαὸν αὐτοῦ. 'A-
πἠγαγεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς Αἰγύπτον, ὁδηγῶν xal περι-
έπων, ὡς ποιμὴν πρόθατα

Kal ἀν ήγαγεν αὐτοὺς ὡς ποίµγιον ày ἑρήμφ.
Τὸ αὑτὸ πάλιν φησίν.,

Καὶ ὡδήγησε» αὑτοὺς ἐπ) ἐλπίδι, καὶ oox
ἐδειλίασαν. ἸΩδήγησεν αὐτοὺς ἐξερχομένους ἐν τῇ
πρώτῃ vuxzi * ἐπ᾽ ἐλπίδι δὲ, τῇ τῆς ἑπαγγελίας, τῖς
πρὸς τὸν 'A6paáp. Εἴρηχε γὰρ πρὸς αὐτὸν ὁ 0:6; -
Γιώσχων }γὠώσῃ, ὅτι zápoixov ἔσται τὸ σπέριια
σου ἐν vj (88) οὐκ ἰδίᾳ᾽ καὶ δου.λώσουσιν αὐ-
τοὺς, xul ταπειγώσουσι, καὶ χαχώσουσιν αὐτοὺς
ἔτη τετρακόσια * τὸ δὲ ἔθνος ᾧ ἂν δου.1εύσωσι,
κρινῶ ἐγὼ, xal ἑἐξεεύσονται ὧδε μετὰ dao-
σκευῆς zxoAAmc. Oóx ἑδειλίασαν δὲ àv τῇ νυχτὶ
ἐχείνῃ: ὕστερον γὰρ χαὶ πάνυ ἑδειλίασαν.

Kal τοὺς ἐχθροὺς αὑτῶν éxdAvya θάασσα.
Καταδιώχοντας ὀπίσω αὐτῶν" εἴρηται δὲ περὶ τού-

D των.

Καὶ εἰσήγαγαν αὐτοὺς εἰς ὄρος ἁγιάσματος
αὐτοῦ. Τὰ κατὰ τὴν ἔρημον ἀποσιωπήσας διὰ «b
προειληφέναι τὴν διήγησιν αὐτῶν, vov περὶ τῆς γῆς
τῆς ἑπαγγελίας διέξεισιν. Ὄρος γὰρ λέγει τὸ Σιὼν,
ὡς Υνωριμώτερον τῆς γῆς ἐχείνης ὅλης. Ὄρος δὲ
ἁγιάσματος, ὡς ἀπονενεμημένον τῇ χιδωτῷ᾽ ταύτην
γὰρ ἑχάλουν ἁγίασμα * λέγεται δὲ καὶ ἅγιον ὄρος,
ὡς ἁγιασθὲν ὑπ' αὐτῆς.

Vario lectiones.

(58) Grwce in terra nen prorria.

817

COMMENT. IN PSALMÓS.

818

"Opoc totvo ὃ ἐκτήσατο ἡ δεξιὰ αὐτοῦ. Τοῦτο, A. Montem hunc, quem acquisivit dextera ejus. lunc,

δεικ-ιχκῶς, παρ᾽ ὃ νῦν ὁ λαός" ὃ ἑκτήσατο ἡ δύναμις
αὐτοῦ, xal οὐχ f| ἀνδρία τοῦ λαοῦ. Αὐτὸς γὰρ ἑξ-
ώθησε τοὺς ἑνοικοῦντας αὐτὸ πρότερον.

Καὶ ἐξέδα.Ίεν ἁπὸ προσώπου αὐτῶν ἔθνη. Τὰ
ἑπτὰ τὰ χατοιχοῦντα τὴν τοιαύτην γῆν Ίγουν τὸν
Xavavatov, χαὶ τὸν Χετταῖον, καὶ τὸν Φερεζαῖον, καὶ
τὸν Εὐαῖον, χαὶ τὸν ᾽Αμοῤῥαϊον, καὶ τὸν Χερσαῖον,
καὶ τὸν ᾿]εθουσαῖον.

καὶ ἐκ.ηροδότησεν αὐτοὺς iv σχοινίῳ κλη-
ῥοδοσίας. Ἐχλτροδότησεν αὐτοὺς εἰς ὅλην τὴν γΏν
ἐχείνην * λείπει δὲ τὸ ὡς, (v' efr, Ὡς ἐν σχου/ῳ
χ.Ἰηροδοσίας ' Ἔστι γάρ τι xal τοιοῦτον ἑλλειπτι-
xbv lega παρὰ τῇ Ἑδραϊῖδι γραρῇ. Οὕτως γὰρ
ἀναλόγως ταῖς φυλαῖς xal ἀκωλύτως thv γῆν διεῖ-
)ev* (og τε εἴ τις πατ]ρ χλήρους γῆς iv σχοινίῳ
ἴεωμετριχῷ. ᾿Αδιάγορος δὲ f) σύνταξις τοῦ, "Ex.1n-
ροδότησε.

Καὶ καιεσκήνωσεν àv τοῖς σκηγὠώμασιν αὐτῶν
τὰς ου.]ὰς τοῦ Ἱσραή.. Ἑν ταῖς κατοιχίαις τῶν
εἰρημένων ἐθνῶν.

Καὶ zapsalxpavav τὸν θεὸν τὸν ὕψιστον. Καὶ
τὰ μαρεύρ.α αὑτοῦ οὐκ ἐφυ.]ἀξαντο, καὶ ἁπέστρε-
Var, xal ἠττήθησαν, καθὼς καὶ οἱ πατέρες αὐ-
τῶν. 01 εἰσαχθέντες εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας
παῖδες σαν, ὡς προείρηται, ἐχείνων, ὧν τὰ χῶλα
ἔπεαον 1v τῇ ἑρήμῳ. Τούτων δὲ οἱ ἀπόγονοι ἑπείρα-
σαν, εἴτουν, ἑλύπησαν τὸν Κύριον» γέγραπται γὰρ
ἐν τῇ Ρίδλῳ τῶν Κριτῶν, ὅτι ᾽Ανέστη γενεὰ ἑτέρα
μετ αὐτοὺς, ol οὐκ ἔγγωσαν τὸν Κύριον, xal τὸ
ἔργον ὃ ἐποίησε τῷ Ἰσραήά. καὶ ἐποίησα» οἱ
υἱοὶ "IopaA τὸ πογηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ
&Aárpsvcar τῷ Βαα.ὶμ, καὶ τὰ ἑξῆς. Μαρτύρια δὲ
λέγει τὰς διαμαρτυρίας. ᾿Απέστρεψαν δὲ ἀπὸ τοῦ
Θ οὗ, καὶ ἠθέτησαν τὸν θεὸν, μιμησάµενοι τοὺς
ἰδίους πατέρας τοὺς µοσχοποιῄσαντας ἐν τῇ ἐρήμῳ.

Μετεστράφησαν slc τόξο» στρεθ.όν. Μετε-
στράφησαν &nb τῆς εὐσεθείας εἰς δυσσέδειαν, δίχην
τόξου στρεθλοὺ. Τὸ yàp, Elc, ἀντὶ τοῦ, Ὡς. Κα-
θάπερ τόξον στρεθλὸν οὐχ ὀρθῶς ἀφίησιν, οὕτω xal ὁ
vou; αὐτῶν, διαστραφεὶς, οὐχ ὀρθῶς ἀφίει τὰς περὶ
Θεοῦ ἐννοίας.

i D
Kal &apápywar abcóv ἐν τοῖς fBovroic αὐτῶν,

xal ἐν τοῖς γ.λυπτοῖς αὐτῶν xapsifiAocar αὐτόν.
Ἐμίχθησαν, φῆσὶ, τοῖς ἕθνεσε, xal ἔμαθον τὰ ἔργα
αὐτῶν. Τὰ γὰρ E0v ἐν τοῖς βουνοῖς ἔθυον, γλυπτὰ
δὲ σαν τὰ εἴδωλα αὐτῶν. Παρεζήωσαν δὲ αὐτὸν,
ἀντὶ τοῦ, Παραζηλῶσαι πεποιήχασιν * ὅ ἐστι διχαίως
ὀργισθῆναι διὰ τὰ γλυπτά.

"IIxovcsr ὁ θεὺς καὶ ὑπερείδεν. Ἠχουσε
βηώσης τῆς φωνῆς αὐτῶν, ἤτοι τῆς ἀδεθείας αὐτῶν,
ὡς Άχουσε τῆς φωνῆς ΄ΑΡελ, xal τῆς φωνῆς Σοδό-
ων xat Γοµόῤῥας * αὐταὶ γὰρ ἁμαρτίαι χεκράγα-
σιν ἑνώπιον θεοῦ μηνύουσαι τοὺς ἑἐργάτας αὐτῶν.

** Judic. 1, 10-12.

inquit, montem, demons:rative, apud quem nunc
adsumus. Quem non populi robur, sed tua nobis
paravit potentia, Tu enim cos primo expulisti , qui
illic habitabant.

Et ejecit a facie eorum gentes. Vlos. septem popu-
los, qui terram promissionis possidebant. Chaua-
neum, scilicet , Chettzeum , Pherezznm , Eveum ,
Amorrhl»um, Chers:eum et Jebus:zum.

Et sorte divisit eis terramin funiculo distributionis.
Sorle universam illam eis terram divlsit. Subin-
telligenda est autem dictio, quasi, ut sit sensus:
qui quasi in funiculo divisit. Est et hie defectivus
loquendi modus Iebraico idiomati familiaris. Iia
enim terram illam Deus inter tribus divisit, quem-
admodum ài pater aliquis illo fune inter filios eau
divideret, quo agros solemus metiri.

Vrns. 55. Et habitare fecit in tabernaculis eorum
tribus Israel. In. habitationibus predictarum geu-
Μη.

εμας. 56, 51. Et tentaverunt , et exacerbaverunt
Deum altissimum, εί lestimonia ejus non servave-
runt, et aversi sunt , et spreverunt ,. quemadiodum
patres eorum. li, quiin terram promissionis in-
troducti sunt, illorum erant filii, quorum membra,
u' prediximus, ceciderunt in deserto. llorum igi-
tur posteri tentaverunt etiam , et contristaverunt

€ Dominum, ut in libro Judicum scriptum est : Sur-

rezit enim, inquit, generatio altera post eos , qui
non cognoverunt. Dominum , meque oyus quod [ecit
in Israel, et fecerunt filii {2γαεί prava coram Domino,
el coluerunt deos Daalim, et qu:e sequuntur ?*.. Pec
testjmonia autem, divinas contestationes. intelligit.
Averterunt autem 66 a Deo, ct spreverunt eum ,
majores nimirum suos imitati, qui vitulum fecerant
in deserto. -

Conversi aunt in arcum. obliquum. Α pietate ad
impietatem instar obliqui arcus mutati sunt. Nam
quemadmodum obtortus arcus recta iclum non
mittit, sic et perversa eorum mens , divinos sensue
recte non assequitur.

Vgns. 58. Et irritaverunt. eune. in.collibus suis, et
in aculptilibus suis, ad zelum eum provocaverunt.
Eo quod et gentilibus eommisti sunt, el. eorum
opera didicerunt. Gentes quippe in collibus sacri-
ficabant, et sculpta habebant idola. Provoearunt
autem Deum ad zelum, hoc est, fecerunt, ut ob
liujusmodi eorum vita juste irasceretur.

Vegns. 59. Audivit Dominus, et despexit, Audivit
clamantes voces, hoc est, ca omnia quee impie ope-
rati sunt. Eo sutem modo audivit, quo, cl vocera
sanguinis Abel clamantem olim audierat, et Sodo-
morum atque Gomorrheorum voces. 198 siquidein.

819

EUTHYMII ZIGABENI

825

peccata clamant coram Deo, atque auctores suos A Ἰδίωμα δὲ xal ἄλλως τοῦτο τῆς Παλαιᾶς (89) ἐπὶ

indicant, et propalant omnes qui talia committunt.
Est etiam hie loquendi modus apud veterem Scri-
pturam frequens, ut auditum Deo ascribat, quando
commotum illum esse signiflcat ad vindictam.
Despexit autem eos, hoc est, aversus est.

Et neglexit valde Israel. Inhonoravit et con-
temptibiles reddidit. Variis enim gentibus et di-
versis temporibus eos in captivitatem tradidit, ut
in libro Judicum legimus '*.

εκ». 60. Et repulit tabernaculum Silo. Qus.
sequuntur in primo Regum scripta sunt : quem- |

3dmodum scilicet arca ab alienis, lioc est, a
Philistzis sit capta; et quomodo Israelit» occisi
sint, eorum civitates in hostinm potestatem de-

venerint. Et repulit, inquit tabernaculum quod B

erat in Silo ubi habitabat tunc Deus. Erat. enim
illic, ut diximus, arca Domini. Nam si tabernacu-
lum illud in Silo non repulisset, non permisisset, ut
arcam caperent,

— Tabernaculum , quod habitabat in hominibus.
Tropter arcam enim sic dicit. Primo enim ut szpe
diximus, arca habitavit in Silo, postea vero in
-rusalem.,

Vgns. 61. Et tradidit in captivitatem potentiam

eorum, et. pulchritudinem eorum in manus íinimi-
eorum. Per potentiam οἱ pulchritudinem, quidam
intelligi dixerunt strenuos quolisbet ac fortes Ju-
dzorum in bello : verum melius est, ut intelliga-
mus ipsam arcam ita appellari : quia eousque
vires ae robur populo prastiterat, atque orna-
inentum,
: WeRS. 62. Et conclusit in gladio populum suum,
et haereditatem suam despexit. Moyses quippe Dei
hereditatem eos appellavit, quasi soli Deo dicatos :
Facta est enlm, inquit, pars Domini populus ejus,
Jacob, funiculus hereditatis ejus, Israel **.

Vens. 65. Juvenes eorum comedit ignis, et. virgi -
Wes eorum non sunt lamentcte. Hac autem in hi-
&toria nominatim scripta non sunt, verum ex quo,
'et civitates, et domus eorum vastata sunt, verisi-
mile est, ut et adolescentuli qui nondum militabant,

Θεοῦ λέγειν, τὸ "Hxovosr * ἐμφαῖνον, ὅτι ἐχινήθη
εἰς ἐχδίχησιν. Ὑπερεῖδο δὲ, ἀντὶ τοῦ, Παρεῖδεν,
ἀπεστράφη αὑτούς.

Καὶ ἑξονδένωσε σφόδρα τὸν Ἱσραή.. Ἠτίμα-
σεν, εὐχαταφρόνητον ἑποίησε. Διαφόροις γὰρ ἔθνεσ.
διαφόρως παρέδωχεν αὐτὸν εἰς αἰχμαλωσίαν, ὡς ἡ
τῶν Κριτῶν βίδλος ἱστορεῖ.

Καὶ ἁπώσατο τὴν σκηνἡν ZnAóp. Τὰ ἐντεῦθεν
ἐν τἡ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται ' ὅπως ἑάλω
παρὰ τοῖς ἀλλοφύλοις f) χιδωτὸς, xal ὅπως οἱ Ἴσ-
pania. κατεσφάγησαν, καὶ αἱ πόλεις κατεσχέθη-
σαν. Καὶ ἁπώσατο, qno, τὴν σκηνἩν τὴν ἐν Ση:
λὼμ, ἐν fj ἐσχήνου διὰ τῆς χιδωτοῦ. El γὰρ ph
ἁπώσατο ταύτην, οὐκ ἂν εἴασε τὴν κιδωτὸν ληφθη-
ναι παρὰ τῶν πολεµίων. |

Σχήνωµα ὃ κατεσχήνωσεν ἐν ἀνθρώποις. Thy
σχήνωαιν ἣν κατεσχήνωσεν ἓν ἀνθρώποις διὰ τῆς
κιδωτοῦ. Πρῶτον γὰρ, ὡς προειρήχαμεν, tv τῇ Ση-
λὼμ κατῴχησεν d χιδωτός * ὕστερον δὲ τὴν Ἱερου.
σαλὴημ ἐξελέξατο.

Καὶ παρέδωκε» εἰς αἰχμαΛωσίαν τὴν ἰσχὺν ab-
τῶν, xal τὴν κα Λονἡν αὐτῶν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν.
Ἰσχὺν καὶ καλλονὴν τινὲς μὲν τοὺς µαχίμους xat
ἀρίστους αὐτῶν ἐχάλεσαν ' ἄμεινον δὲ τὴν χιδωτὸν
οὕτως ὀνομάζειν, ὡς ῥωννύουσαν αὐτοὺς ἄχρι τότε
xaX χοσμοῦσαν.

DE

Καὶ cvvéxAsway elc ῥομφαίαν tóv «Ἰαὸν αὐτοῦ,
xal τὴν x Anporoplav αὐτοῦ ὑπερεῖδθ. Καὶ ὁ µέ-
γας Μωῦσῆς Χληρονομίαν θεοῦ τούτους ὠνόμασεν,
ὡς µόνῳ θεῷ ἀναχειμένους. Εγενήβη γὰρ, φπαὶ,
μερὶς Κυρίου, «αὸς αὐτοῦ 'laxó£, σχοίνισµα
κ.ηρογομίας αὐτοῦ Ἱσραή..

Τοὺς »εανίσκους αὐτῶν κατέφαγε πὸρ, καὶ al
παρθένοι αὐτῶν οὐκ ἐπεγθήθησαν. Περὶ τούτων
ῥητῶς μὲν οὐχ ἱστόρηται ΄ πιμπραμένων δὲ τῶν πό-
λεων χαὶ τῶν οἰχιῶν, εἰχὸς ἑναπολειφθῆναι ταύταις
νεανίσχους, οὕπω στρατευσαµένους, χαὶ συνδιαφθα-

una cum domibus exusti fuerint, et quod virgi- D ρῆναι ’ xat αἱ παρθένοι δὲ αὐτῶν, εἰς δουλείαν ἁπτα-

Res eorum in. captivitatem duct»? non habuerint
aliquos, qui earum calamitatem aut mortem lu-
gerent : cum parentes et cognati omnes occisi
essent, aut pariter in captivitatem acti. ή

Ύελο. 64. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt.
Orphni enim et Phinees filii Heli, qui una cum
arca Domini exierant, ab hostibus interempti
sunt. "5

ΕΙ vidue eorum non. plorabuntur. Tempus im-
metavit, pro plorate nox sunt. Nam et. ipse una

15 [b:d. 44.

χθεῖσαι, οὐχ ἔσχον ὀπίσω τοὺς πενθοῦντας αὑτὰς,
ofa x21 πατέρων καὶ µητέρων xal συγγενῶν' τῶν
μὲν ἀνηρημένων, νῶν δὲ ἐξηνδραποδισμένων.

Οἱ ἱερεῖς αὐτῶν ἐν ῥομφαίᾳ ἔπεσον. Ὀρφνὶ καὶ
Φινεὲς, viol Ἠλεὶ, οἱ συνεξελθόντες «fj κιδωτῷ,
ὁμοὺ ἀνῃρέθησαν.

. Kal al χήραι αὐτῶν οὗ καυθήσονεω. Οὺκ
ἐπενθήθησαν * ἀντιχρονία γὰρ χἀνταῦθα ᾿ ἀναιρεθεῖ-

Vario lectiones.

(89) Subauditur Γραφῆς, ut sepe alias,

-

921 | COMMENT. IN PSALMOS. 829
σαι γὰρ, !| xai ἐξανδραποδισθεῖσα:, οὐχ ἔσχον οἱ δ A aut oceiss, aut acte in captivitatem, nullum ha-

αὐταὶ θρηνοῦντας, iv ταῖς ἑβυτῶν πύλεσιν ἄρλην
ἐξολοθρευθείσαις.

Καὶ ἐξηγέρθη ὡς ὑπγῶν Κύριο. Ὥσπερ ὁ
ὑπνῶν ἐξεγειρόμενος ἀἁποτινάσσεται τὸν ὕπνον, οὕτω
καὶ ὁ Κύριος ἐγερθεὶς ὀψέ ποτε εἰς ἀντίληφιν τῆς
χιδωτόῦ καὶ τοῦ λαοῦ, δεδωχότος ἤδη τὴν δίχην,
ἀπετινάξατο τὴν ἐφ᾽ ol; τοσαῦτα ἕδρων οἱ ἐχθροὶ
μαχροθυμµίαν.

Ὡς Óvratóc καὶ κραιπα.Ιικὸς ἐξ olrov.Tóy προ-
λαθόντα στίχον ἔτι σαφηνίζει. Οὕτως ἐξηγέρθη, φη-
σὶν, ὥσπερ τις δυνατὸς ἄνθρωπος χραιπαλήσας ἐξ
ovo * περιττεύει γὰρ ὁ Kal σύνδεσμος * ὁ γὰρ ὃν-
νατὸς καραδαρήῄσας ἓξ οἴνου, ὅτε ἀναστῇ, αφοδρότε-

pov xweitat, xal ὁρμητιχώτερον.

buerunt qui eas ploraret : civitatibus scilicet pror-
sug deletis.

Vgms. 65. Et excitatus. est. tanqnam. dormiens
Dominis. Quemadmodum dormiens qui tandcm
somnum excutit cum excitatur, ita et Dominus,
sero licet, in arcs ac populi auxilium excitatus cst.
Satis enim punas dederant. Longsnimitatemque
illam ac patientiam excussisse visus est, ob quam

anta hostes eousque perficere potuerant,

Tanquam potens, et. crapulgtus a vino. Ad supe-
rioris versiculi declarationem h:ee. consequuntur,
Non secus, inquit, Deus excitatus est, hoe est, non
minori cum robore ac vehementia, atque excitari
solet homo quispiam summis przditus viribus :
quod si ad proprias vires illud etiam addiderit, ut

,Vino repletus, ac crapulatus sit, tametsi aliquo tempore ob vini potentiam sopore, aut capitis gra-
Vedinc oceupari eum contingat, ubi a somno hujusmoli consurrexerit, vehementius, atque impe-
Luosus, quam antea moveri solet. Coujunctio autem illa et, abundat.

Καὶ ἑπάταξε τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ εἰς τὰ ὀπίσω.
T5 Ἐπάταξε, μάλιστα phe τὰ "AvsDa σηµαίνει:
ἔστι 0 ὅτε xal ἁπλῶς ἔπληξε ' ὡς xal νῦν. "Ἔπληξε
γὰρ τοὺς ἀλλοφύλους εἰς τὰς ἔδρας ὀπίσω, ὡς καὶ
ἡ ἱστορία διδάσκει: εὐφήμως δὲ Εἰς τὰ ὀπίσω εἶτα,
δηλῶν τὰς ἔδρας.

"Oreiboc αἰώνιον ἔδωκεν αὐτοῖς. Ὄνειδος λέγει
ττῆν τῶν ἑδρῶν πληγήν Év0a γὰρ εἰσῆγον τὴν χιδω-
τὸν, ἐκεῖσε τὸ πάθος τοῦτο χατὰ πάντων ἐγένετο.

Kal ἁπώσατο τὸ σχκήνωµα Ἰωσήφ". τὴν oxf-
ωσιν, τὴν ἓν Ἰωσὴφ, εἴτουν τὴν ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς
“Χληροδοσίας τοῦ Ἰωσήφ. Τὸν Ἐφραῖμ νῦν Ἱωσὴφ
ἐχάλεσεν, ὡς υἱὸν τοῦ Ἰωσήφ. Ταυτὸ γὰρ λέγει καὶ
νῦν, τῷ» Καὶ ἁπώσατο τὴν σκηνὴν Ση.1ὠμ. Ἡ
Y&p Σηλὼμ μερὶς ἦν τῆς φυλῆς Ἔφραῖμ, ὡς προεί-
ρηται.

Καὶ τὴν gvAly ᾿Εοραῖϊμ οὐκ δξε.έξατο. Ele
κατοιχίαν τῆς χιδωτοῦ, διὰ τὰς παρανοµίας αὐτῆς.

Καὶ ἐξε]έξατο τὴν φυλὴν Ἱούδα. Eig; βασι-
λείαν * τοῦτό φησι δι) ἑαυτὸν ὁ Δαθίδ. Παρεσιώπησε

εμας. 66. Et percussit inimicos suos in posteriora.
Verbum, Percussit, apud Scripturam, ut plurimum

accipitur, pro Occidit. Aliquando tamen simpli-

citer accipitur pro Verberavit, ut nunc. Percussit
autem eos retro in natibus, ut Scriptura docet.
llonestioris autem sertonis gratia dixit, Retro,
seu In posteriora.

Opprobrium eternum dedit cis. Per opprobrium
vulnus ildud intelligit, quod lbabuerunt in poste-
riori corporis parte. Quocunque enün arcam du-
cerent, ab illius vulneris dolore occupabantur.

γεας. 67. Et repulit. tabernaculum Joseph. ου
est habitare Deus noluit, in flnibus hzreditatis
Joseph. Per Joseph autem ipsam intelligit tribum
Ephraim, qui filius fuit Joseph. Similem autem
seutentiam superius dixit Propheta, quando ait :
Et repulit tabernaculum Silo. Erat enim Silo in.
sorte tribus Ephraim, ut przdiximus.

Et tribum Ephraim non elegit. In arc. scilicet
habitationem. Atque hoc ob scelera. et iniquitates.
eorum.

Vens. 68. Et elegit tribum Juda. Ad regüum ni-
mirum. Hoc autem propter seipsum dicit beatus.

Ob τὰ κατὰ τὸν Σαοὺλ, ἵνα μὴ δόξῃ διασύρειν αὐ- p David. Reticuit autem que ad. Saulem pertinebant,

τόν.

Τὸ ὄρος τὸ Σιὼν ὃ ἠγάπησεν. "Av μὲν τῆς
Φφυλῆς Ηενιαμὶν, 8$; fv ὁ Σαοὺλ, ἐξελέξατο τὴν φυ-
λὴν Ἰούδα, fi; ἣν ὁ Δαθίδ. Αντι δὲ τοῦ ὄρους
ἘἜφραῖϊμ παρ’ ᾧ ἣν 6 Σηλὼμ, ἐξελέξατο τὸ ὄρος

᾿Σιὼν, παρ᾽ ᾧ ἣν d Ἱερουσαλήμ. ᾿Αγαπηθῆναι δὲ

αὐτὸ λέγει, διὰ τὸ μεγαλυνθῆναι τοῦτο, xal όνομα-
στὸν Ὑενέσθαι ἀφ᾿ οὗ χρόνου τὴν χιδωτὸν ὑπεδέ-
ξατο.

Καὶ ᾠκοδόμησεν ὡς µοχοκέρωτος τὸ ἀγίασμα
αὑτοῦ. — Ὠκοδόμησεν , ἀντὶ τοῦ, Οἰχεδομήσει,
X41à ἁἀντιχρονίαν. Προφητεύει γὰρ νῦν περὶ τοῦ
ἐν Ἱεροσολύμοις ὕστερον οἰχοδομηθέντος ναοῦ παρὰ
Σολομῶντος. "Ett δὲ xai περὶ τῆς εἰς τὸ ἑξῆς βασι-
λείαν τῆς φυλῆς Ἰωύδα. Ἑδγλωσε γὰρ αὐτῷ ὁ

ne ilii detrahere videretur.

Montem Sion, quem dilesit. Pro tribu enim Ben-
jamin, de qua fuit Saut, elegit tribum Juda, dequa
erat David : et pro monte Ephraim, ubi erat civi-
tas Silo, elegit. montem Sion, in quo Jerusalem.
Dilexisse autem dicit Dominum montem Sion, quia.
eum lonoravit, et eelebrem apud omnes reddidit,
ab eo tempore, quo arca foederis illuc perducta
est.

εκ». 69. Et edificavit quasi unicornis «ancti-
fcationem suam. — — AEdificavit pro /Ediflcabit..
Tempus enim posuit pro tempore. Prophetiam 9ᾱ-
tem tradit de templo, quod a Salomone construen-
dum erat in Jerusalem, et de regno, quod futu-
rum erat in tribu Juda. Rcvelatum enim οἱ fuerat

$23

EUTHYMH ZIGABENI

ο

a Deo, quandoait ;: Suscilabo semen tuum. post & 8cb;, ὅτι Αναστήσω τὸ σπέρµα σου μετὰ σέ:

te, qui est de ventre (uo, et prapatabo regnum
ejus, hic edificabit templum nomini meo, εί erigam
ihromum ejus. usque. in. seculum "*. lllud enim
templum hoc in loco sanctificationem appellavit.
Et quod ait : Quasi unicornis defectivus est sermo,
et subintelligi debet dictio, Cornu (quod ut clarius
dignosci possil animadvertendum est, quod dictio,
Unicornis, cst secundi casus, quod ex Greca
lectione aperte dignoscitur). Sensus autem est,
quod lioc templum a Salomone construendum,

ὃς ἐστιν Bx τῆς χοιἰίας σου, xal ἑτοιμάσω τὴν
Βασιε/ανγ αὐτοῦ. οὗτος οἱκοδομήσει οἶκον τῷ
ὀνόματί µου, xal ἀγορθώσω τὸν θρόνον αὐτοῦ
ἕως τὸν αἰῶνα” ὄντ.να ναὺν ἀἁγίααμα ἐχάλεσε. Τὸ
δὲ Ὡς µονοχόρωτος, ἑλλείπει τὸ χέρας, ἵν) efr, Mo-
νοχέρωτος χέρας. Ὥσπερ γὰρ τοῦ µονοχέρωτος τὸ
χέρας Ev στι xal µέγιστον , xal χάλλιστον, xal
ἰσχυρὸν, οὕτω xal ὁ ναὺς τοῦ Θεοῦ εἷς ᾠχοδομήθη
ἐν ὅλῃ τῇ yf), χαὶ μέγιστος, καὶ χάλλιστος, xai
ἰσχυρὸς τῇ χατασχευῇ xai μόνος μόνου Θεοῦ. --

zdilicabitur quasi cornu quoddam snicornis, Nam quemadmodum cornu illud unicum est, et maximum,
pulcherrimumque pariter ac fortissimum, sic ct unicum Deo templum et maximum pulcherrimumque
structura pariter ac fortissimum in tota Judza constructam est, veluti unicum atque uni Deo dicatum.

In terra (nndavit eam in seculum. Eam tribum f

Juda. Stabilivit enim eam, inquit, in ea terra, ubi
habitat, ita ut ab hostibus illinc expelli non pos-
set. Quod vero ait In seculum, idem est quod,
Semper; verum improprie haec de ipsa tribu
dieta sunt ; siquidem illinc expulsos fuisse vide-
mus. 3

Ven8. 70. Et elegit David servum suum, et assym-
psit eum de gregibus ovium, retro fetantes | accepit
eum. Vide quomodo vere ac simpliciter beatus Da-
vid narrat, quz ad se pertinent, quomodo fateri
nom erubescit, quod pastoris nomine nondum
dignus erat. Nam ut minus idoneus fetantes oves
sequebatur. Quin imo minora quzque de se asse-
rere non puduit, et quz majora erant, omisit.

Ἐν τῇ Ti é0speAlocerv αὐτὴν elc τὸν αἰῶνα.
Tv ῥηθεῖσαν φυλὴν Ἰούδα ἑδραίωσε, φησὶν, kv τῇ
11, ἐφ᾽ Tj οἰχεῖ, ὡς μὴ ἐξωθεῖσθαι παρὰ πολεμίων.
Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, ἸΑεί" χαταχρη-
στικῶς δὲ, καὶ γὰρ ὕστερον ἑξώσθησαν.

Kal ἑξελέξατο Δαθὶδ τὸν δοῦ.Ίον αὑτοῦ, καὶ
ἀνέλαδεν αὐτὸν ἐκ τῶν ποιµγίων τῶν προδάτων,
ἑξόπισθεν τῶν .Ίοχευομάνων ἔ-αδεν αὐτόν. "Opa
ὅπως φιλαληθῶς ἀπαγγέλλει τὰ xa0' ἑαυτόν οὐχ
ἑπαισχυνόμενος εἰπεῖν, ὅτι οὐδὲ τέλειος ἣν ποιμὴν,
ἀλλ ὡς ἐνδεὶς ἔτι τοῖς τίχτουσι τῶν προδάτων,
Ἰχολούθει μᾶλλον μὲν οὖν, τὰ μὲν ἑλαττοῦντα εἶπε,
τὰ δὲ ὑψοῦντα παρΏχεν * olov τὸ χατὰ τῶν θηρίων

Neque enim vires suas commemoravit, quas aut C χράτος, xal τὸ πρὸς τὸν Γολιὰθ µονοµάχιον.!

adversus feras spe ostendit, aut adversus Go-
fiath.

Ut pasceret Jacob. servum. suum. Generationem
seilicet et prolem Jacob. Verbo autem Pascendi
metaphorice usus est.

Et Israel hereditatem suam. Repetitio est ejus-
iem sententiz, qui loquendi modus apud Hebrzos
est frequentissimus. De hareditate autem paulo
superius diximus.

Τεβθ. 79. Et pavit eos. in innocentia cordis sui.
.]n. simplicitate, rectitudine et mansuetudine.

Ei in intelligenitis mauuum suarum deduait illos.
Per manuum intelligentias, ipsas actiones intelligit
ratione dispositas, quibus summa cum prudentia
populum dirigebat. lllud autem sciendum est,
quod elegit. tribum Juda, ad regnum propter
Christum, qui ex ea tribu originem dueturus erat.
'Et aliter : Per Judam quidem Christum intelliges,
qui de ea tribu natus est, et per tribum Juda,
ipsum Christianorum genus, quorum Doctor, ac
Pater est Christus. Hanc enim tribum Christus
n universa terra fundavit in seculum, hoc est,
Jn sternum. Porte enim, inquit, inferi non pre-

Ποιμαίνειν Iaxé6 τὸν 8900Aor αὐτοῦ. Τὸ γένος
τοῦ Ἰακώδ. Μεταφοριχὸν δὲ τὸ Ποιμαίνειν.

Καὶ Ἱσραὴ ἲ τὴν x Anporoglay αὐτοῦ. Παλιλλογία
συνήθης τῇ Ἑδραῖδι γραφῇ. Περὶ δὲ τῆς χληρονο-
plac εἴρηται μικρὸν ἀνωτέρω.

Καὶ ἑποίμαγεν αὐτοὺς ἐν cq áxaxig ec καρδίας
αὐτοῦ. Ἐν τῇ ἁπλότητι, ἓν τῷ ἀπανίέρῳ, ἐν τῇ
πραότητι.

Καὶ ἐν ταῖς συν ἐσεσιτῶν χειρῶν αὐτοῦ ὡδήγη-

D σεν αὐτούς. Σννέσεις χειρῶν τὰς λελογισµένας κρά-

ξεις χαλεῖ, δι) ὧν ἐπιστημονικῶς ἴθυνε τὸν λαόν
yph δὲ εἰπεῖν ὅτι ἐξελέξατο τὴν φυλὴν Ἰούδα εἰς
βασιλείαν, διὰ τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνατεῖλαι μέλλοντα
Χριστόν. Καὶ ἄλλως 6£* Ἰούδα μὲν νοῄσεις «iv Χρι-
στὸν, ὡς ἐχ τῆς Ἰούδα φυλῆς βλαστήσαντα” φυλὴν
δὲ αὐτοῦ τὸ γένος τῶν Χριστιανῶν, ὧν ἐστι πατὴρ
xai διδάσκαλος ' ἤντινα xal ἐθεμελίωαεν ἓν τῇ vil
πάσῃ εἰς τὸν αἰῶνα * Πύ.Ίαι γὰρ ᾖδου 00 κατισχύ-
σουσι’ αὐτῆς * ὡς λέχεσθαι εἰς τὸν αἰῶνχα χυρίως
ἐπὶ ταύτης.

-salebust | adversus. eam 7* ; ita. ut quod perpetuitatemn indicat, ad Christianorum tribum refe.

:yaur.

"7 Deut, xxxi, 9.

7] Reg. vi, 12, 15; Hl Reg. v, 5, 4.

i Matth. xvi, 18.

825
. YaJyc τῷ Ασάφ.
ΨΛΛΜΟΣ 08Η’.
Περὶ τοῦ ᾿Ασὰφ εἴρηται, 'O δὲ παρὼν ψαλμὸς
«L9 Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς χατὰ τῶν Ἱουδαίων
ἀπήνειαν προαναφωνεῖ' σχηματισθεὶς εἰς mpóau-
Tov τῶν bv αὐτοῖς τότε θεοσεθεστέρων.

'O θεὸς, ἤ.1θοσαν ἔθνη elc τὴν κ.Ίηρονομίαν
cov. Περὶ τῆς «αχληρονομίας προείρηται ἐν
«ip πρὸ τούτου φαλμῷ. Ἔθνη δὲ λέγει αὐτούς τε
τοὺς Μακεδόνας, χαὶ τὰ τούτων συμμαχικά. Τὸ δὲ,
“0 θεὸς, χλητικόν ἐστιν.

ἸΕμίαναγ τὸν vaór τὸν ἅγιόν cov. Ἠοσὶ μιαροῖς
τοῦτον πατήῄσαντες, χαὶ χοίρους ἐχεῖ χαταθύσαντες,
xa εἴδωλα χαὶ βδελύγματα εἰσαγαγόντες, xal ἄλλως
χοινώσαντες.

"Εθεντο 'lepovca4hy, ὣς ὁπωροφυ.ἰἀκιον. Τὸ
ὁπωροφυλάκιόν ἐστι χαλύδη £v T] µένων τις, φυλάσ-
σει τὰς ἀχμαζούσας ὀπώρας. Ἔθεντο αὐτὴνὲ ρείπιον,
σχῆμα' µόνον πόλεως ἔχουσαν, ὡς xal τὸ ὁπωροφυ-
λάκιον οἰχίας.

COMMENT. IN PSALMOS.

826
Psalmus ipsi Asaph.
PSALMUS LXXVI.

De Asaph superius dictum est. In hoc autem
psalmo s:evitia pradicitur Antiochi, qui adversus
Judzorum gentem immitissimus fuit. Efferri autem
dicitur ex eorum persona qui ir. Jud:&eorum populo
magis pii erant et magis religiosi.

VEns. 14. Deus, venerunt. gentes. in hereditatem
tuam. De hzreditate, in superiori psalmo diximus.
Per gentes autem, ipsos Macedones, ct illo-
rum adjutores intelligit. Dictio vero, ει, vo-
cantis est.

Polluerunt templum sanctum tuum. Et profauis
illud pedibus calcantes, et porcos ibidem immo-
lantes, et idola illuc introducentes, et variis illud

B modis feedantes.

Vgns. 9. Posuerunt Jerusalem, ut. pomorum cu-
stodiam. Per pomorum custodiam, tugurium quod-
piam intelligit, in quo pomarii custos maturescen-
tes solet fructus a furibus observare. Posuerunt
etenim ipsam Jerusalem, veluti ruinam quamdam

οἱ rudera, civitatis tantum flguram habentem, exteriori quadam specie, et non re ipsa: quemad-
modum, et tugurium illud, quod Greci unica dictione ὁπωροφυλάκιον dicunt (et nos Latinz lingue

" jnepia, pomorum custodiam appellamus,

domus quidem speciem przsefert, tametsi vere doinus

non est, sed casula, et tuguriolum, ex paucis quibusdam lapidibus tumultuario opere constru-

ctum).

"E0evco τὰ θνησιμαῖα τῶν δού.Ίων σου βρὀ-
pata τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, τὰς σάρκας
τῶν ὁσίων σου τοῖς θηρίοις τῆς γῆς. θνησιμαῖα
τὰ τεθνηχότα σώματα. Δούλους δὲ θεοῦ xal ὁσίους
τοὺς ἀναιρεθέντας ὀνομάζει, ὡς ἀφορισθέντος θεῷ
πάλαι μόνου τοῦ γένους αὐτῶν ' τὴν γὰρ προσηγο-
ρίαν εἶχον, εἰ καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτῆς οὐχ εἶχον
οὕτω γὰρ xol προρήτας τοὺς ψευδοπροφήτας ἑχά -
λουν. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει ἁγίους τοὺς δι ἁἀσέ-
θειαν ἀποχεχλασμένους κλάδους, διότι ῥίζης σαν
ἁγίας * ἄλλως τε δὲ οἱ Maxxa6atot καὶ ἄλλοι τινὲς
τῶν δικαίων, συνανῃρέθησαν αὐτοῖς. ὅπερ ἐν
ἁλώσεσι πόλεων Ὑίνεται πολλάχις. duoi γὰρ διὰ
τοῦ Ἐζεκιῆλόθεός * "Iob ἐγὼ πρὸς σὲ, καὶ àxxs-
τάσω τὸ ἐγχειριδιόν µου ἐκ τοῦ κο.εοῦ αὐτοῦ, καὶ
ἐχχόγω 6x coU δίχαιον καὶ ἀἁσεδῆ. Καὶ αὖθις:
δοὺ ἐγὼ ἀνάπτω ἐν col πῦρ, καὶ καταφάγεται
ἐν σοὶ πᾶν CUJor ὑγρὸν, καὶ πᾶν ξύὐ.ον ξηρό».
"YpoU μὲν τοῦ δικαίου νοουµένου, διὰ τὴν ἱκμάδα

Posuerunt morticina servorum suorum escas vo-
lucribus celi, carnes sanctorum tuorum feris terre.
Per morticina, mortua »ppellat corpora, hoc est,
ipsa cadavera: per servos vcro, ac sanctos Dei,
eos intelligit, qui ex Judzorum gente occisi fue-
rant. Sanctos enim appellat Judzos, eo quod gens
illa pre czeteris omnibus Deo dicata ac sanctificata
erat ; et quanquam a sanctificatis operibus jam diu
abstinerent, sanctitatis tamen denominationem
retinebant. Hoc pacto Scriptura alibi eos, qui pseu-
doprophetz erant, prophetas appellavit, et Apos-
tolus sanctos dixit ramos, qui ob impietatem erant
confracti ?, quia nimirum a sancta erant radice.
Illud przterea dici potest quod Macbabzi, et com»
plures alii justorum, cum eis tune occisi sunt, ut
in civitatum direptionibus fleri solet, quos sancto-
rum nomine appellat. Legimus enim apud Ezechie-
lem dictum ex persona Domini : Ecce ego ad te, et
επίεπάαπι gladiolum. meum ez vagina sua, et exci-

τῆς ἀρετῆς' ξηροῦ δὲ τοῦ ἀδίκου, διὰ τὴν νέχρω- D dam ex te justum. ei injustum **. Et rursum :. Ecce
σιν, ὅσον εἰς ἑργασίαν ἀρετῆς. ego accendoin te ignem, et άευογαθὶ! in te omne lignum
humidum, et omne lignum aridum *', Per humidum etenim, justum quelibet intelligit, ob virtutis. ni-
mium bumorem; per aridwm vero injustum, ob sterilitatem illam videlicet atque infructuositateme

quam ostendunt in operibus virtutum.

ἘΕξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν ὡσεὶ ὕδωρ xóxAo
JspovcaAQu, καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων. Οὕτω πολὺ,
ὡς δίχην ὕδατος φέρεσθαι xpouvrbbv, f) μᾶλλον πο-
ταμηδὀν. Ἐξέχεαν δὲ αὐτὸ χύχλῳ Ἱερουσαλήμ"
κύχλῳ δὲ νὺν ἁπλῶς τὸ πανταχοῦ δηλοῖ. οὐκ ἣν δὲ
ὁ θάπτων, τῶν μὲν φευγόντων, τῶν δὲ αἰχμαλωτι-
σθέντων,

Vgns. 5. Effuderunt sanguinem eorum quasi aquam
in circuitu Jerusalem, et;noh erat qui sepeliret. Tan-
tum , inquit, sanguinis effuderunt, ut instar aque,
ac rivuli, seu potius fluminis in modum dilabere-
tur, Effuderunt autem illum in circuitu Jerusalem,
pro ubique per totam Jerusalem ; et non erat qui
sepeliret , aliis nimirum fugientibus, aliis in capti-
vitatem actis.

^ Hom. x,16 seqq. — ** Ezech, xxi, 9. ! Ézcch. x1, 47.

. 821

EUTHYMI!I ZIGABENI

828

Vyns. 4. Facti su:xnus opprobrium vicinis nostris, A ἸἘγεγήθημεν ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, µυ-

subsannatio et derisio iis qui in circuitu nostro sunt.
Finitimis videlicet gentibus, qua jamdiu nobis
invident, et adversum nos texuat insidias, Ejus-
demque est sententie secundus versiculus cum
primo, et figura quaedam est qua dicitur,sermonis
iteratio, Exprobrabant autem Jud:eis vicini tantam
desolationem et tain grandem eorum infirmitatem,
subsannabantque quasi insipienter Deo credidis-

κτηρισμὸς καὶ χ.1ευασμὺς τοῖς xóxA 9 ἡμῶν. Τοῖς
γειτνιῶσιν ἔθνεσι πάλαι φθονοῦσιν αὐτοῖς. xal Ent-
θουλεύουσιν. Παλιλλογία δὲ ὁ δεύτερος ατίχος, Ὠνεί-
διζον δὲ αὐτοῖς τὴν οὕτως ἑρήμωσιν xol ἀσθένειαν.
Καὶ ἐμυκτήριζον, εἴτουν διεγέλων, ὡς ἀνοήτως (90)
ἑνὶ Θεῷ πιστεύοντες. Χλευασμὸν δὲ τὴν χωμῳδίαν
ὑποληπτέον. Γείτονες δὲ αὐτῶν Μωαθῖται, xat
᾽Αμανῖται, xat Ἰδουμαῖοι, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι.

sent, Deridebant eos etiam, hoc est, carpebant. Judieorum vero vicini Amanitgs erant, et Moabitz»

IHumazique, et alix: hujusmodi gentes.
Vrns. 5. Usquequo, Domine, irasceris in. finem?
Iu finem hoe in loco, posuit, pro Vehementer.
Exardescet velut ignis zelus tuus Α communi
. sensu. etiam hoc in loco sumenda est dictio, Us-

"Εως πότε, Κύριε, ἑργισθήσῃ εἷς t&JAoc; Τὸ Elc
τέλος, ἐνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Σφοδρῶς, εἴληπται.

᾿Εχκαυθήσεται ὡς £p ὁ (i Aóc σου: Απὸ χοι-
νοῦ κἀνταῦθα, τὸ Εως πὀεε; ζῆλον δὲ πολλάχις

quequo ? per zeluzn vero 9Ώρο diximus, justam Dei p εἰρήχαμεν τὴν δικαίαν ópyfjv. Kal vopotacuv δὲ

i'am. intelligi: Nam et ipse Deus leges statuens de
seipso dixit: Ego Deus zelator, ignis consumens *!,
ductusque est hic loquendi modus metaphorice
ab iis qui uvoribus suis irascuntur, quoties in
adulterii eas suspicione deprehendunt. Eamdem
. etenim analogiam, hoc est, camdem proportionem,
'seu rationem retinebat olim Deus cum synagoga,
quam habet maritus cum uxore, veluti qui prz
c:eteris gentibus eam diligebat, et vicissim ab ea
sola diligebatur. IHujuswodi translationem servat
, Osee propheta, qui Deum repudiantem introducit
Synagogzam, el dicentem : H«c non est^uzor mea,
" meque ego vir ejus **. Ibidem etiam idola amatores
iMius omnes dicit, forpicationemque et adulterium

εἶπεν ὁ θεὺς, ὅτι ᾿Εγὼ θεὸς (nAotf)c, πῦρ xaca-
να.]ίσχον. Εἴρηται δὲ ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν ὀργιζο-
µένων ταῖς γαμεταῖς αὐτῶν, ὅταν μµοιχεύωνται.
Πάλαι ἀναλογίαν ἀνδρὸς πρὺς γυναῖκα εἶχεν ὁ θεὸς,
πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν, oia µόνην αὐτὴν
ix παντὸς ἔθνους ἀγαπῶν, xai ὑπὸ µόνης αὑτης
ἀνταγαπώμενος. Ἐκδηλότερον δὲ τοῦτο παρίστησιν
Ὠσηέ ' ἁπωσάμενος yàp αὐτὴν ὁ θεός φησι δι
αὑτοῦ, ὅτι Αὕτη οὗ γννή µου, καὶ ἑγὼ ox ἂν hp
αὐτῆς ἕνθα xal ἐραστὰς μὲν αὐτῆς καλεῖ τὰ εἷ-
δωλα, πορνείαν δὲ xaX povyelav, τὴν εἰδωλολατρείαν.
Ὕστερον δὲ, τὴν Ἐχχλησίαν τῶν εὐσεθεστάτων
Χριστιανῶν ἐμνηστεύσατο, ὡς iv τῷ pU φαλμῷ
παραδέδοται.

eam commisisse dicit quoties in idolo'atriam inciderit. Nune igitur synagogam amplius uxorem non
, habet, eum unica ei sit sponsa, Ecclesia nimirum, de qua in psalmo xriv dictuin est.

Vrns. 6, Effunde iram iuam super geutes, que (

»on cogneverunt fe, et super regna, qua nomen
tuum nou invocaverunt, Molestissimi, inquit, nobis
. unt. gentium populi. Nam et armis bella gerunt
adversum nos, et te Factorem suum ignorant.
Itegui autem nomine omnifariam potestates intel-
ligit.

Vgns. 7. Quoniam comederunt Jacob, ei locum
ejus desolaveruut. Effunde, inquit, iram tuam in
eo$, quoniam comederunt nos in ore gladii.

Vgns. 8,9. Ne memineris iniquitatum nostrarun
antiquarum. Quas eousque commiserant. Per an-
tiquas enim iniquitates, delicta omnia ín preter-
itum perpetrata intelligi vult.

Cito anticipent nos misericordie tue, Domine,
quia pauperes (actis sumus nimis, adjuva nos, Deus
. Salvator noster. Pauperes, inquit, facti sumus, et
ab omnibus bonis dejecti, et si ullas aliquando
, possedimus virtutes, eis omnibus hoe tempore
, caremus. Salvatorem autem Deum appellat, quía
, &epenumero eis salutem prastiterat.

Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos,

€ propitius esto. peccatis nostris, propter nomen

"Deut, iv, 24. ** Osee 11, 2.

(90) Gr;ece additur: uni. :
(91) Aberrat interpres ab auctoris sensu, Ver-

"Exxsov τὴν ὀργήν σου, ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ yrvd-
σκοντά ce, καὶ ἐπὶ βασιλείας, al τὸ ὄνομά σου
οὐκ ἐπεχα.Ιέσαντο. (91) Π)εῖον ἡμῶν πάροργί-
ζουσί σε τὰ ἔθνη, τὰ χαθ᾽ ἡμῶν στρατευσάµενα, ἆγνο-
οῦντά σε τὸν ποιητὴν αὐτῶν, xal ἁπανθρώπως ἡμῖν
χρησάµενα. Βασιλείας δὲ λέγει τὰς τοπαρχίας.

"Οτι κατέφαγον τὸν ᾿]ακὼδ, xal τὸν τόπον αὖ-
τοῦ ἠρήμωσαν. Ἔκχεον δὲ àz' αὐτοὺς τὴν ὀργὴν
σου, ὅτι χατἐφαγον ἡμᾶς iv στόµατι ῥομφαίας.

M) µνησθῇς ἡμῶν ἀνομιῶν ἀρχαίων. Τῶν ἄχρι
τότε * ἀρχαίας yàp νῦν ἁπλῶς τὸς προλαθούσας
φησἰ.

Ταχὺ προκατα.1αθέτωσαν ἡμᾶς οἱ οἱκτιρμοίσου,
Κύριε, ὅει ἑπτωχεύσαμε» σφόδρα, βοήθησον'
ἡμῖν, Ge0c ὁ Σωτὴρ ἡμῶν. Ἐπτωχεύσαμεν ἔχπε-
σόντες ἐκ πάντων ὧν εἴχομεν, xal ἐχ τῶν ἀρετῶν.

. Σωτήρα δὲ αὐτῶν τὸν θεὸν καλοῦσι, xal πολλάκις

αὐτοὺς σωτηρίας ἀξιώσαντα.

"Evexa τῆς δόξης τοῦ ὀκόματός cov, Κύριε,
ῥῦσαι ἡμᾶς, καὶ {λάσθηει ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν,

Varie lectiones.

tendum potius, Multo magis quam nos (e ad iram
excitare debent ΦεΝίέὰ que adsérsum nos, 6..g. etc.

- 829 "

COMMENT. IN PSALMOS.

830

ireusv τοῦ ὀνόματός cov. El χαὶ ἀνάξιοι ἑλέους A (uum. Tametsi nos indigni sumus misericordia tua, -

ἡμεῖς, ἀλλά γε ῥῦσαι ἡμᾶς, ἵνα μὴ ἁδοξῇ τὸ ὄνομά
σου ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὀνειδιζόμενον, ὡς ἁσθενὲς, καὶ
ὡς μὴ δυνάµενον ἐξελέσθαι τὸν οἰχεῖον λαόν. Παλιλ»
λογία δὲ νῦν ὁ δεύτερος στίχος ' ταὐτὸ γὰρ τὸ, ᾿Ρῦ-
σαι, τῷ, 'lAdcÓnti* Ἰλεωθεὶς γὰρ ῥύεται.

Μήποτε εἴπωσι τὰ ἔθγη ' Ποῦ ἐστιν ὁ θεὸς ab-
τῶν; Τοῦτο δῆλον.

Καὶ γγωσθήτω í&r τοῖς ἔθγεσιν ἑνώπιον τῶν
ὀφθαΊμῶν ἡμῶν ἡ ἑχδίχησις τοῦ αἵματος τῶν δού-
. Aor σουτοῦ ἐκκεχυμένον. Ἐν τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν,
ἔτι ζώντων ἡμῶν.

ElceAQézo ἑγώπιόν σου ὁ στεγαγμὸς τῶν πε-
πεδηµένω». Tov εἰς αἰχμαλωσίαν ἁπαγομένων.

Κατὰ τὴν μεγα-οσύγην τοῦ βραχίονός σου
ἱπεριποίησαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωµέγωγ. Διά-
σωσον τὰ διαδράντα τέχνα τῶν ἀναιρεθέντων, f)
"xal τὰ εἰς δουλείαν ληφθέντα. Βῤαχίονα δὲ λέγει
τὴν ἰσχύν.

Ἀπόδυς τοῖς γείτοσι ἡμῶν ἑπταπ.]άσιον εἷς
τὸν κὀλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν
ὠγείδισάν σε, Κύριξ. Ἑπταπλάσιον τὸ πολυ-
πλάσιον ἡ Ἑθραϊκὴ γραρὴ καλεῖ, ὥσπερ καὶ ἑπτὰ
τὰ πολλά. Ὀνειδισμὸν δὲ λέγει τὴν ἐξαυδένωσιν.
Elc τὺν xóAzor δὲ αὐτῶν, ἀντὶ τοῦ, Περιφόρητον,
ἀναπόθλητον,

Ἡμεῖς δὲ Aaóc σου, xal πρόδατα νοµῆς σον.

Ei καὶ ἐπιαίσαμεν ' (92) νομὴ δὲ Θεοῦ αἱ ἐντολαὶ
αὐτοῦ.

ΑΥθομο.1ογησόμεθά σοι, ὁ θεὸς, εἰς τὸν alóva.
Ei χαὶ ἐἑπαχούσεις ἡμῖν, ἀντὶ τῆς σωτηρίας ταύτης,
εὐχαριστήσομέν σοι ἀεί. Ἡ ἁπλῶς, Εὐχαριστήσομεν,
περιττευούσης τῆς dvcl προθέσεως.

Εἰς γονεὰν xal γενεὰν ἐξαγγελοῦμε τὴν
alrec(v σου. Eig πᾶσαν γενεάν. Αἴνεσιν δὲ, τὴν
ἐπὶ ταῖς εὐεργεσίαις χαὶ ἀντιλήψεσιν. Αλλ' οὕτω
μὲν χαθ) ἱστορίαν ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται, "Hopoos
δὲ χαὶ τοῖς διωχαµένοις ὑπὸ τυράννων Χριστιανοῖς,
ἐφ᾽ ὦν ἔθνη μὲν οἱ τύραννοι, καὶ ἁπλῶς πάντες οἱ
πολεμοῦντος Χριστιανοῖς * κληρονόμοι δὲ τοῦ Xpi-

ju tamen quaeso eripe nos, ne inglorium sit apvd
gentes nomen Luum, neve exprobretur ab eis quisi
infürmum sit, et quas! nequeas populum taum li-
berare. Secundus autem versiculus repetitam con-
tinet sententiam, Idem enim est Libera, quod,
Eropitius esto. Nam qui ad liberationem est para-
tus, is etiam est propitius.

Vrns. 10, 11. Nequando dicant. genes : Ubi est
Deus eorum? Hoc per sc clarum est.

Et cognoscatur in. gentibus coram oculis eorum
ultio sanguinis servorum tworum, qui effusus. est.
Ut in aliis gentibus hoc cognoscatur, et nobis ad-
huc superstitibus.

]ntret. in. conspectu tuo. gemitus compeditorum.
Eorum scilicet qui in captivitatem acti sunt.

Secundum maguitudinem brachii tui serva filios
interemptorum. Salva, inquit, occisoruro filios, qui
czdem effugerunt, vel salva eos, qui in servitutem
ducti sunt, Per brachium vero, fortitudinem ac
potentiam intelligit.

. Vns. 19. Jledde vicinis nostris septuplum, in sinu
eoruin, opprobrium suum, quod exprabaverunt. tibi,
Domine. Septuplum flebrzorum more posuit pro
Multiplici, quemadmodum el Septem perszpe poni
videmus pro Multis. Per opprobrium vero con-
temptum intelligit. ln sinu etiam eorum reddi
optat supplicia, quia quod in sinu est, de facili
non rejicitur, et semper circumfertur.

Vgns. 43. Nos autem populus (tuus, εἰ oves pa-
scum (μα. Tametsi peceaverimus (tui tamen sem-
per sumus), divina autem mandata ebundantissl-

. mum prabent pabulum.

Confitebimur tibi, Deus, in s&culum. Si nos exau-
dieris, gratias tibi semper pro consecula agemus
salute. Vel simpliciter se acturos gratias polli-
centur.

In generationem εἰ generationem. annuntiabimus
laudem iuam. in omnes, inquit," generationes,
laudes tuas annuntiabimus, hoc est laudatiounes
illas, 'qu& pro tantis beneficiis tibi debentur. Et

. hoc pacto quidem hic psalmus fuit juxta bistorise
.sensum expositus. Áccommodari tamen possunt

prasentis psalmi verba sanctis fldelibus Christia-

στοῦ οἱ Χριστιανοί: ὡς tv τῷ πρὠτῳ ψαλμῷ mpo- D nis. qui a tyrannis persecutionem passi sunt :

εἰρηται» ναὺς δὲ αὑτοῦ ὁ χατὰ τόπον Exacvov:
Ἱερουσαλὴμ δὲ, πᾶσα πόλις Χριστιανῶν * θνησιμαῖα
δὲ τὰ σώματα τῶν μαρτύρων, xal τὰ ἑςῆς ἀναλόγως,
Ἰαχὼδ δὲ οἱ Χριστιανοὶ, ὡς πολλάχις ἔφαμεν ' γεί-
τονες δὲ ἡμῶν οἱ Ἑθραῖοι, ὡς τῆς Γραφῆς αὐτῶν xo
hylv ὑποχειμένης εἰς νομὴν, χαὶ ὡς μᾶλλον τῶν ἐθνῶν
τῶν ἄλλων ἡμῖν εἰς πίστιν ἐγγίζοντες ἀλλά xal αἱ-
ρετιχοὶ, ὡς ἑἐγγίζουτες ἡμῖν τῷ πλείονι μέρει τῶν
δογμάτων. Ἐξουδένωσαν δὲ τὸν Χριστὸν, ὅσοι τῶν
aipstuxQv ἡ χατὰ τῆς θεότητος αὐτοῦ ἑθλασφήμη”
σαν, ὡξ ὁ Σαθέλλιος xal ὁ "Αρειος * 7) χατὰ τῆς

juxta quem sensum per gentes, tyrannos intelliges,
et 3lios omnes Christiani nominis hostes : et per
Christi haredes, ipsos fideles, quemsdmodum in
primo psalmo declaravimus : et. per templum Dei,
unumquodque templum Deo dicatum. Ρος Jerusa-
lem etiam, ipsam Cliristianorum civitatem, εἰ per
morticina, sancta martyrum corpora. Quee sequun-
tur juxta eamdem rationem intelliges. Jacob etiam

. pro Christiano accipitur populo, ut saepe diximus.
Et per vicinos nostros, ipsos intelliges Hebraeos :
eo quod illorum Scriptura nobis etiam in legem

Varie lectiones.
(93) Verbum. | Pabulum autem. Dei, jus. mandata.

831

sn, jram relique nationes : quanquam οἱ ipsos
h:ereticos possumns vicinos nostros appellare, cum
pserunt autem Christum hzretici,

EUTHYMII ZIGADENI
est, et quia Judzi nobis ad fidem magis proximi A ἀνθρωπότητος οσὐταῦ, ὡς 6

832
Ἀπολινάρ:ος xaX Neacó-
ριος.

in multis dogmatis nobiscum sentiant. Contem-
dum valde * blasphema adversus

ilius divinitatem loquuntur,

quemadmodum Sabellius et Arius. Vcl adversus illius humanitatem, qnemadmodum Apollinarius, et

Nestorius,
lu fine", pro iis qui commutandi sunt, testimonium
irsi Asaph, Psalmus pro Assyrio.
PSALMUS LXXIX.

In finem dictum est, non. solum ob prophetias
quie in psalmo continentur, ut sepe diximus, sed
quia finem, boc est, consumptionem continet
Judaicz felicitatis. Predicit enim obsidionem et
captivitatem eorum et quzcunque alia a Babylo-
niis passi sunt, qui primz eorum felicitati finem

imposuerunt. Quod vero ait pro iis qui commu- B

fandi sunt, ut alibi jam declaravimus, immutatio-
gem reram indicat. Testimonium autem dixit, quia
contestatur Propheta in lioc psalno, et annuntiat
futuras calamitates, studens nimirum, ut aliquo
pacto ob timorem saltem Judei sapientiores fie-
rent. De Asaph etiam alibi predictum est. Per
Assyrium vero, ipsum intelligit, Nabuchodonosor
Baly'onium, qui de Assyriis genus trahebat. Pro
Assyrio igitur, dixit, pro, de Assyrio, hoc est de iis
que Assyrius Nabuchodonosor gessit adversus
Judzos.

Vins. 2. Qui pascis Israel, intende. Per Israelem,
vel ipsum Jacob patriarcham intelligit, cui Deus
pollicitus est, se ei semper adfuturum et serra-
turum se eum in periculis; vel ipsum populum,
qui ab eo originem traxit. Dictum est enim in
priccedenti psalmo, quod duxit Deug hunc popu-
Ίὔπι. quasi gregem in deserto, Qui pasci« autem,
y osuit, pro, Qui pavisti ; et similiter, Qui deducis,
pro, Qui deduxisti, Efferendus est autem hic
psalmus ex eorum persona, qui tunc. ab hostium
gladio evaserunt.

Qui deducis quasi ovem. Joseph. Vel ipsum patri-
archam intelligit Joseph, cui Deus in periculis, ut
dux optimus, presto fuit, Scriptum enim legimus
quod erat Dominus. cum Joseph; vel ipsum popu-
lum. Tanta enim universo populo beneflcia prz-
sita sunt ab hoc patriarcha, et tantam omnium

Eic τὸ téloc ὑπὲρ τῶν ἁ-1.λοιωθησομένων μαρτύ-

piov τῷ "Acág, ψαἍμὸς ὑπὲρ τοῦ Ἀσσυρίου.

TAAMOZ 08’, E

Τὸ Elc τὸ τέως οὗ µόνον διὰ τὰς ἐμφερομένας
προφητείας, ὡς πολλάκις εἰρήχαμεν, ἀλλὰ xal διὰ
τὸ ἀπητείνεσθαι τὸν ψαλμὸν el; τὸ «£o; τῆς εὖχλη-
plac τῶν Ἰουδαίων. Προφητεύει γὰρ τὴν πολιορκία»,
καὶ τὸν ἀνδραποδισμὸν, xal ὅσα πεπόνθασιν ὑπὸ
Βαθυλωνίων, τέλος ἐπιθέντα αὑτοῖς τῆς προτέρας
εὐδαιμονίας, εἴτουν, ἑχχοπήν. Τὸ δὲ, Ὑπὲρ τῶν
ἁ.1.Ἰοιωθησομένγων, xaX ἓν ἄλλοις τῶν προλαθόντων
Ψψαλμῶν, πανταχοῦ δὲ µεταδολὴν πραγμάτων σηµα(-
vet. Μαρτύριον δὲ, ὅτι διαμαρτύρεται, εἴτουν άναγ-
Υέλλει τὰς ἑσομένας συμφοράς * eC πως σωφρονέστε-
pot τῷ φόδθῳ Ὑένωνται οἱ Ἰουδαῖοι. Περὶ δὲ τοῦ
"Asie προείρηται * τὸ δὲ, Ὑπὲρ τοῦ Ἀσσνυρίου,
ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ᾿Ασσυρίου * λέγει δὲ τὸν Ba6o-
λώνιον Ναδουχοδονόσωρ, ὡς ἐξ Ασσνυρίου ἕλχοντα
τὸ Ὑένος, Περὶ τοῦ 'Accuplou δὲ, ἤγουν περὶ ὧν

ἐποίησεν Ἰουδαίοις.

'Ο ποιµαίνων τὸν Ἱσραὴ., πρόσχες. "legat,
Ἡ tbv πατριάρχην Ἰακὼδ λέγει «διότι ὑπέσχετο
αὐτῷ ὁ Θεὺς συνεῖναι xal φυλάττειν αὐτὸν, ἢ τὸν
ἐς ἐκείνου χαταγόµενον λαόν. Εἴρηται yàp dv. τῷ
πρὸ τούτου φαλμῷ, ὅτι xal ἀνήγαγεν αὐτοὺς doct
ποίµνιον, £v. ἐρὴμῳ. Τὸ δὲ 'υ ποιμαίνων, ἀντὶ
τοῦ Ὁ ποιµάνας. Ὁμοίως δὲ xai τὸ ἑξῆς, Ὁ όδη-
γήσας. Ἑσχημάτισται γὰρ ὁ ψαλμὸς εἰς πρόσω-
πον τῶν τηνικαῦτα διαδράντων τὸν θάνατον.

'O ὁδηγῶν ὡσεὶ πρόδατον τὸν Ιωσήφ. Ἰωσὴφ
πάλιν J| τὸν αὐτὸν ἐχεῖνον τὸν Ἰωσὴφ ὀνομάζει,
διότι ὁ θεὸς αὐτὸν bv πᾶσιν ἐχειραγώχει χινδυνεύοντα-
έγραπται Ὑάρ Καὶ ἦν Κύριος μετὰ Toce :ἣ
τὸν δηλωθέντα λαόν πατέρα vàp ὅλου τοῦ λαοῦ
καὶ τὸν Ἰωσὴφ καλεῖ, à; xai iv τῷ ος’ Ψαλμῷ φησι;

curam habuit, ut pater omnium tribuum esse visus D Τοὺς υἱοὺς Ἰακὼδ καὶ Ἰωσήφ :ὅπου xa τὴν ἐξήγη-

δι. Unda ssepenumero Propheta illum, veluti

omnium tribuum patrem appellat (tametsi Ephraim, et Manasses tantum. ab eo

σιν εὑρήσεις.
descenderint), unde in

psalmo Lxxvi dixit : Filios Jacob εἰ Joseph. Ubi etiam diximus.

Vens. $. Qui sedes super Cherubim manifestare
«oram Ephraim, Benjamin et. Manasse. Cum man-
dasset Moysi Dominus, ut Cherubim duo aurea
conficeret, utque ex utraque propitiatorii parte ea
poneret, subjungit : Et. cognoscar illic a te, οἱ lo-
quar tibi desuper propitiatorium **. Munifestare
autem coram Ephraim, etc,, ac si diceret : Opto,
ut cognoscaris venisse coram iis qui derelicti sunt,
quos Ephraim, Benjamin οἱ Manassem appellavit.

5 Exod. xxv, 93.

'O καθήµενος ἐπὶ τῶν Χερουθὶμ, ἐμφάνηθι
ἑναντίον ᾿Εφραῖμ, καὶ Βενιαμὶν, xil Μανασσῆ.
Ἐντειλάμενος ὁ θεὸς τῷ Μωῦσῇ ποιῖῆσαι 600 Χε.
ῥουδὶµ χρυσᾶ τορευτὰ, καὶ ἐπιθεῖναι ἐξ ἀμφοτέρων
τῶν μερῶν τοῦ ἱλαστηρίου, εἴρῃηγεν ὅτι Γνωσθήσο.
pal σοι ἐκεῖθεν. Καὶ «Ἰαλήσω σοι ἄνωθεν τοῦ ἐ1α-
στηρίου' ἀνὰ μέσον τῶν δύο Xspou6ly iv τῷ ὁμι-
λεῖν. ᾿Εμφάνηθι δὲ, εἴτουν Γνώσθητι, ὅτι fp:
Bonü5; ἐνώπιον τῶν ὑπολελειμμένων: οὓς ὠνόμασεν

813 COMMENT. IN PSALMOS. 831
Ἐωραῖμ, xoi Βενιαμὶν, xal Μανασση. Ἐπεὶ vóp A Nam ex quo meminerat patriarehse Joseph, mer t»

toU Ἰωσὴφ ἐμνήσθη, si^; ἐπεμνήσθη καὶ
τῶν φιλτάτων δύο νὶῶν αντοῦ "Egpata καὶ Ma-
νασσὴ, xai τοῦ Ἠγιπημένου αὑτῷ ἁδιλφοῦ Βε-
νιαμὶν, 6; µόνου ὁμομητρίου. Καὶ ἀπὸ τούτων
τὸν λαὸν ὠνόμασεν, ἵνα διὰ τὴν ἀρετὴν τοῦ Ἰω-
ehe ἐπιχαμφθῇ ὁ θεὸς τῷ γένει τῶν τέχνων, καὶ
τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Xph δὲ γινώσχειν ὅτι εἰ xal
πρεσθύτερος υἱὸς ὁ Μανασσῆς ἦν, ἀλλ᾽ οὖν ὁ Μωῦ -
σῆς πανταχοῦ τὸν Ἔφραῖμ προτίθηῃαιν, ὡς παρὰ τοῦ
Ἰαχὼθ προτιµηθέντα, μᾶλλον εὐλογηθέντα' καὶ
συζεύγνυσιν ἀεὶ τοῖς υἱοῖς τοῦ Ἰωσὴφ τὸν Βενια-
piv, ὡς οἰχεῖον xai αὐτὸν τῷ Ἰωσὴφ, διὰ τὸ ópo-
µήτριον, xal ὡς εὐθὺς μετὰ τὸν Ἰωσὴφ γεννηθέντα *
τῷ Μωῦσῇ δὲ νῦν xal ὁ Δαδθὶδ χατηκολούθησεν. Ἐπεὶ
δὲ, τῆς τοῦ Λευῖ φυλῆς τῆς λατρείας τοῦ θεοῦ ἀφο-
ρισθείσης, ἀντὶ ταύτης παρελήφθη ἡ τοῦ Mavaacr,
εἰς τὸ στρατεύεσθαι, εἰκότως νῦν τελευταία τέτα-
χται, ὡς ἐξ ἡμισείας οὖσα φνλὴ xal ἀσθενεστέρα τῆς
Βενιαμίτιδος, ὥσπερ δὴ κἀκείνη τῆς Ἑφραϊμίτιδοςυ
Ἕλλως τε καὶ αἱ φυλαὶ αὗται τολµηβότεραι τῶν
ἄλλων σαν εἰς τιμὴν δὲ τοῦ Ἰωσὴφ οἱ δύο υἱοὶ
αὐτοῦ φύλαρχοι γεγόνασιν.

duorum etiam maxime dilectorum ei filiorum me-
minit, Ephraim nimirum et Manassc, et pre
cseteris oinnibus charissimi etiam fratris Benjauin,
quem unicum ex eadem matre fratrem habebat.
Ab his autem tribus patriarcbis universum popu-
lum nominavit : 3tque hoc, ut ob egregias virtu-
tes patriarchz hujus Joseph flecteretur οἱ placabi-
lior fieret Deus erga illius posteros. lllud euam
sciendum est, quod Manssses erat major natu, et
tamcn Moyses ipsum Ephraim οἱ passim prz-
ponit : quia prehonoratus fuerat ab avo Jacob, ct
inajores fuerat benedictiones consecutus : quodque
p»ssim Denjamin a Moyse conjungitur cum (iliis
Joseph, veluti qui ob predictam rationem illi esset
magis devincius, et quia statiu natus fuerat post
ipsum Joseph, ideo beatus David Moysem secutus
eumdem ordinem in eorum commemoratione ser-
vavit; et quoniam loco tribus Levi, qux diviuc
cultui fuerat dicata, assumpta est tribus Manasse
ad militandum, nou temere omnium nunc extrema
ponitur, veluti qua ex dimidio, ut ita dicam, crat
tribus, e! quia etiam imbecillior erat trihu Reuja-

min, quemadmodum et ipsa tribus Benjamin inferior erat tribu Ephraim. Vel aliter: M tribus
celeris omnibus erant audaciores, et in honorem patriarche Joseph ambo ejus fllii tribuum princi.

pes fuere.
'ECérewor. τὴν δυγαστείαν cov, καὶ A08 slc
τὸ σῶσαι ἡμᾶς. Ἑξανάστησον τὴν ὑπερφερῇ δύ-
ναμίν σου, εἰς ἀντίληψιν ἡμῶν, καθεύδουσαν τῇ
µακχροθυµίᾳ * εἴρηται δὲ ἡμῖν διαφόρως ὅτι τὰς
ἀνθρωπίνας ῥἑνεργείας xal τὰ πάθη ἡ Ἑθραῖς
Γραφὴ τῷ θεῷ περιτίθησιν’' παχύτερον διαλεγοµένη,
διὰ την τῶν Ἑδθραίων παχύτητα. Καὶ περιττὸν ἐφ᾽
ἑχάστης λέξεως τοιαύτης τὰ αὐτὰ λέγειν. Διὸ χρῆ
τῷ κανόνι τούτῳ χρῆσθαι δι’ ὅλων τῶν ὁμοιατρόπων,

Ὁ θεὸς, éxictpeyor ἡμᾶς. ᾿Απὸ θλίψεως εἰς
χαρὰν, ἢ ἀπὸ φυγῆς εἰς ἀντίστασιν, ἢ ἀπὸ δουλείας
εἰς ἐλευθερίαν, f ἀπὸ τῆς ξένης ἐπὶ τὴν πατρίδα.
"H ἐπίστρεφον ἡμᾶς πρὸς σὲ, συνεργῶν εἰς τὰ cà
θελήµατα. Ἐπισεράφητε γὰρ, φποὶ, πρὸς μὲ, xal
ἐπισεραφήσομαι αρὸς ἡμᾶς.

Ἐπίςανον τὸ πρόσωπό» σου, xal σωθήσοµαι.

Excita potentiam twam, et veni, ut salvos facias
40s. Supremam quaso potentiam tuam, qua ob
diuturnam longanimitatem tuam quodammodo
dormitare videtur, suscita in auxilium nostrum.
lllud a nobis jam saepenumero dietum est, quod
sacra Seriptura Deo passim actiones et passiones
ascribit humanas, crassiori admodum more locuta,
ut Hebreorum babetudini inserviret. Super(luum
est autem eadem sepius repetere. Atque ideo hu-
jusmodi regulam, in similibus loquendi modis op-
portunum est observare.

VERS. 4. Deus, converte nos. À tribulatione in
gaudium, a fuga ad pugna, a servitute ad liber-
tatem, ab aliena regione in patriam. Vel, Converte
nos ad te, et nobis cooperare, ut voluntatem
tuam valeamus perlicere, juxta illud : Convertimim
ad we, et ego couvertar ad vos **.

Ostende. (aciem tuam, εἰ salvi erimus. Indica

Ἑμφάνισον µόνον τὸ πρόσωπόν σου, xal ἀρχεῖ τοῦτο p nobis, inquit, et. demonstra faciem tuam : et hoc

πρὸς σωτηρίαν ἡμῖν, μεταφοριχὸς δὲ ὁ λόγος. Ἂρι-
στέος γὰρ ἐπιφανέντος, οἱ μὲν οἰχεῖοι ἀναθαῤῥεύ»
ουσιν, οἱ δὲ πολέμιοι τρέπονται.

Κύριε, ὁ Θεὸς τῶν δυγἀάµεων, ἕως πότε ὁὀργίζῃ
ἑλὶ τὴν προσευχὴν toy δού.Ίων σου; Τὸ, Ὀργίζῃ,
εἰπεν, ἀντὶ, Οὐχ ἐπιθλέπεις ' ἀπὸ τοῦ προηγουµέ-
νου τὸ ἑπόμενον * ἔπεται γὰρ τοῖς ὀργιζομένοις τὸ
μὴ βλέπειν ἐπὶ τὰς δεήσει; τῶν παροργισάντων.

Ῥωμιεῖς ἡμᾶς dpror δαχρύων καὶ ποτιεῖς

*» Zachar. 1, 9.

erit nobis satis ad salutem, Sermo est metapho-
ricus. Ubi enim aliquis dux, aut imperator certan-
tibus militibus supervenerit, continuo suis qui-
dem animum et vires prestat, hostibus vero
timorem.

Vans. 5. Domine, Deus virtutum, wsquequo irasce-
ris ad orationem servorum tuorum? »— Irasceris
dixit, pro Non respicis, a precedentibus »iguifi-
cans id quod consequitur. Solent enim qui ira-
scuntur, ad illorum petitiones non respicere, qui
cos 3d irain provocarunt.

Vtns, 6. Cibabis nos pane lacrymarum et potabis

835

EUTHYMII ZIGADENI

£26

wos lacrymis in mensura? Α communi sensu Α ἡμᾶς ἐν δἀάχκρυσιν ἐν µέτρῳ; Απὸ χοινοῦ, τὸ Ἔως

sumenda est dictio Usquequo! — Cibabis ?autem,
hoc est, Dabis ad manducandum. Usquequo, in-
quit, voles, ut manducemus panem, :et bibamus
vinum η lacrymis? ludicat autem his verbis,
quod simul cum lacrymis panem et vinum sume-
bart. Vel, Usquequo pro cibo et potu prebebis
nobis lacrymas? In mensura autetu dixit, pro Ad
mensuram, hoc est, ad delietoruim nostrorum pro:
portionem et modum. Aquila autein et Symmachus:
Cibasti nos, dixerunt et Potasti.

Vgns. 7. Posuisti nos in. contradictionem vicinis
nostris, εἰ inimici nostri subsannaverunt nos. [n
contradictionem, hoc est, in opprobrium. E»dem
autem repetit qua in superiori psalmo dicta sunt,
ibi : Facti sumus opprobrium — vicinis nostris ,
subsannalio et derisio iis qui in circuitu nostro
sunt 56.

Vgns. 8. Domine, Deus virtutum, converte nos,
ostende [aciem tuam, et. salvi erimus. llec etiam
Superius dicta sunt. Repetitione autem sermonis
intensionem precum suarum demonstrat.

Vens. 9. Vineam ex /Egypto transtulisti. Antiqua
commemorat beneficia, narrans unde Hebrzorum
genus evenerit. Ex Agvpto autem, translata est in
Palestinamn. Deinde etiam prosequitur, multa nar-
rans beneficia, que Deus Judworum gratia operatus
est, ut hujusmodi commemoratione illum flecteret,
utque impetraret, illos ne prorsus despiceret, ob
quos tanta. olim effecisset. Docet etiam hoe psalmo
Propheta quo pacto oporteat nos Deum placare, et

πότε; Ψωμιεῖς δὲ, ἀντὶ τοῦ Φαγεῖν δώσεις. χουν
ἕως πότε φαγεῖν δώσεις ἄρτον ἓν δάχρυσι, xol ποτί-
σεις οἵνον, ὁμοίως ἓν δάκρυσι; Δηλοϊ δὲ ὅτι χαὶ τὴν
βρῶσιν, χαὶ τὴν πόσιν, δαχρύοντες προσεφέροντο.
"H xai ἄλλως, Ψωμιεῖς ἡμᾶς ἄρτον δακρύων xal
ποτιεῖς ἐν δάχρυσι, τουτέστιν ἀντὶ βρώματος xat
πόµατος δάκρυα φαγεῖν ἡμᾶς καὶ πιεῖν δώσεις. TÀ
δὲ Ἐν μέτρῳ ἀντὶ τοῦ Πρὸς µέτρον ὅ ἐστιν &va-
λόγως ἁμαρτίαις ἡμῶν. ᾽Αχύλας δὲ xal Σύμμαχος,
᾿Εγώμισας xaX Επόεισας, εἶπον.

"E0ov ἡμᾶς εἰς ἀντιελογίαν toic γείτοσιν ἡμῶν»,
xal οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν ἐμυκεήρισαν ἡμᾶς. Αντιλογίαν
ἐνταῦθα τὸ ὄνειδος ἑχάλεσε ' τὰ αὐτὰ λέγων τοῖς
ῥηθεῖσιν ἓν τῷ πρὸ τούτου Ψψαλμῷ. Εἴρηται γάρ
Εγενήθημεν» ὄγειδος τοῖς γείτοσο ἡμῶν, κµυ-
κτηνισμὲς xal χευασμὸς τοῖς xóxAq ἡμῶν.

Κύριε, ὁ θεὸς τῶν ὃνν ἀμεων, ἑπίσερεψον ἡμᾶς,
ἐπίφανον τὸ πρόσωᾶόν cov, καὶ σωθήσομεθα.
Ταῦτα ἀνωτέρω efpnxe* δὶς δὲ τούτόις ἐχρήσατο,
δε:χνύων ἑπίτασιν τῆς παραχλήσεως.

᾽Αμπε.ον ἐξ ΔΑἰγύπτον µετῆρας. Ἱὰς παλαιὰς
εὐεργεσίας χαταλέγει, διηγούµενος, πόθεν «b Υένος

'τῶν Ἑδραίων μετήγαγεν εἰς Παλαιστίνην, xai ὅσα

δι αὐτοὺς ἐποίησεν. ὅπως ἐντεῦθεν ἐπιχάμφῃ τὸν
θεὸν, εἰς τὸ μὴ πάντη περιιδεῖν αὐτοὺς, δι’ οὓς
τοσαῦτα πάλαι αἱργάσατο. Διὰ τοῦ da). icu 6k ὁ Προ-
φήτης ὑποτυποῖ, πῶς δεῖ τὸν θεὺν ἐξιλεοῦσθαι "

C low χρωµένους ῥήμασιν. ΄Άμπελον δὲ χαλεῖ νρο"

πικῶς τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων διὰ τὸ εὐθαλές.

quibus verbis. Per vineam autem figurate Judzorum gentem intelligit, qu:e olim — vinez inster flo-

Feintissiua erat.

Ejecisti gentes, et plantasti eam. De his gentibus
tradidimus in psalmo vxxvit. Persistit autem Pro-
pheta in jam cepta. metaphora. Plantasti enim ,
inquit, cam, hoc est, stabilisti : tametsi postmodum
Judzi ob multa eorum scelera in Deum comniissa,
illinc prorsus expulsi sint.

Vgns. 10. Viam fecisti ante eam. Omnibus aliis
jnpedimentis, spinarum instar , evulsis , viam pa-
pulo latam fecisti. Vel, Iter ei fecisti, legem scilicet
praestans per quam ambularent.

Et plantasti radices ejas. Hec verba etiam magis

'Eté6aAsc ἔθνη, καὶ κατεφύτευσας αὐτήν. Περὶ
φούτων τῶν ἐθνῶν εἱἰρήχαμεν ἓν τῷ ος daXpq.
Av ὅλου 6k τοῦ νοήματος τηρεῖ τῶν λέξεων τὴν
τροπήν. Κατεφύτενσας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἵδρυσας. Ei
xai παροργίσαντες, ἐξώσ΄ησαν ὕστερον.

Ὡδοποίησας ἔμαροσθεν αὐτῆς. Οδὸν ἑποίησας,
ἐξελὼν, δίχην ἀχανθῶν xat σχώλων ἄλλων, τὰ ἔθνη᾽
1j xaX νόµον δοὺς, δι οὗ βαδιεῖται.

Καὶ κατεφύτευσας τὰς ῥίξίας αὑτῆς. Τούτο

declarant prestitam populo stabilitatem. Per radi- Ὦ ἐμφαντιχόν ἔστιν βεδαίας ἱδρύσεως. Ῥίζας δὲ νόει

ces autem , tribuum principes ;intellige, vel, in
universum ipsum regnum Judaorum.

' Et implevit terram. Non universam terram sed
terram promissionis, quam possederunt.

Vegas. 11. Et operuit montes umbra ejus , et ar-
busta ejus cedros Dei. Per montes quidem finitimas
intelligit gentes, et per umbram e;us, auctoritatem
et potentiam Judzis przstitam ; per cedros vero ,
illos principes, qui inter gentium nationes subli-
iniores et clariores erant; et per arbusta ejus, illos

iros, qui super Judzorum populum duces constituti
fucraut. Dei autem cedros essc dixit, veluti ab eo

** Psal. Lxxvii, 4.

τοὺς ἐξάρχους τῶν φυλῶν, f| καθόλου τὴν βασιλείαν
Ἑδραίων.

Καὶ ἑπλήρωσε τὴν γῆν. Οὐ τῆς οἰκουμένης,
ἀλλὰ τὴν «T4 ἐπαγγελίας, xal ὅσης ἐχράτησαν.

'ExdAvyrev. ὄρη σχιὰ αὐτῆς, καὶ αἱ ἀν αδενδρά-
δες αὐτῆς τὰς κέδρους τοῦ Θεοῦ. Ὄρη μὲν τὰ
ὅμορα ἔθνη ἡ σχιὰ δὲ αὐτῆς fj ἑξουσία xai δυνα-
στεία, ἡ ἐπιτεθεῖσα αὑτοῖς. Καὶ κέδροι μὲν οἱ ἐν
τοῖς ἔθνεσιν ὑφηλοὶ χαὶ ὑπερέχοντες ἄρχοντςς ^ ἀνα»
δενδράδες δὲ αὐτῆς οἱ ἡγεμόνες οἱ ἕπάνω καταστάν»
εις αὐτῶν. To9 θεοῦ δὲ εἶπε τὰς χέδρους, ὡς xal
αὐτῶν ὑπὸ Θεοῦ ὑψωθέντων. Ἐπὶ τοῦ Δαθὶὸ yàp,

851
ἔτι δὲ xal τοῦ
σµοφόρουν τοῖς Ἰουδαίοις.

᾿Εξέτειγε τὰ κ.ήματα αὐτῆς ἕως 0aAace ne,
καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παραφυάδας αὐτῆς. Κλἠ-
pata μὲν τὰ Ὑενόμενα χατὰ χαιρὸν, καὶ αὕξδον-α
πλήθη τοῦ λαοῦ * θάλασσα δὲ, ἡ Ἰνδικὴ * xat παρα-
φυάδες μὲν, οἱ προαήλυτοι, οἱ ἐξ ἐθνῶν πρρσελθόν-
τες, καὶ τὸν θεογνωσίαν δεξάµενοι, xat οὕτω παρα-
φυέντες αὗτοῖς. Ποταμοὺς δὲ λέγει τὸν Εὐφράτην,
χατὰ τὸ 'E6potxbv ἰδίωμα * ὡς xal ἐν τῷ ο ψαλμῷ
προείρηται. Ἡ δὲ τρίτη βίδλος τῶν Βασιλειῶν πο-
ταμὸν ἐνιχῶς ἀναγράφει.

"Iva εί χαθεῖλες τὸν ωραγμὸν αὐτῆς, Φραγμὸν
λέγει τὴν φρονροῦσαν αὐτοὺς θείαν ἐπισχοπήν.

Καὶ τρνγῶσι αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευό-
iro τὴν ὁδόν. Καὶ λυµαίνονται αὐτὴν πάντα τὰ
ἔθνη τὰ παρ) αὑτῆς πορευόµενα τὴν ὁδόν' dj πρό-
θεσις γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐγγύτητα σηµαίνει. "Ocot,
φησὶ, πλησίον αὐτῆς ποιοῦνται τὴν ἐδὸν, τοι τὴν
δί»δον, ἑπτρεάζουσιν αὑτῇῃ. Πρὸς τούτους δὲ τοὺς
λόγους ἀποχρίνεται διὰ 'Heatou ὁ ἑπουράνιος
γεωργὸς, λέγων’ Διότι ὄμειγα τοῦ ποιῆσαι στα-
φυ1ἡ», ἐποίησε δὲ ἀχάνθας.

Ἑαυμήνατο αὐτὴν coc ἐκ δρυμοῦ. Ὁ Βαθυλό-
νιος Ναδουχοδονόσωρ bc λεγόμενος διὰ τὸ χαίρειν

πῷ βορδόρῳ τῶν ἡδονῶν xat διὰ τὴν ἄλλην ἀχαθαρ- C

σίαν. Δρυμὸς δὲ ἡ Βαβυλὼν, ὡς δασεῖα τῷ πλήθει
τῶν ἑνοικούντων * ἄχαρπος δὲ πρὸς ἀρετὴν xal ὡς
ἑνδιαίτημα τῶν νοητῶν θηρίων,

Καὶ μογιὸς ἅγριος κατεγεµήσατο αὐτή». Τοὺς
αὐτοὺς λέγει πάλιν, μονιὸν μὲν ὡς µόνον αὐτοῖς
ἐπιστρατεύσαντα, δίχα συμμάχων ' ἄγριον δὲ, ὡς
θπριωδῶς xal ὠμῶς Ἑθραίοις χρησάµενον. Μονιὺς
δέ ἐστιν Oz µόνος ὁδεύων, xal ἑτέροις οὐκ ἔπιμι-
γνύμενος. δι) ὑπερδολὴν ἀγριότητος. Τινὲς δὲ Ov ἐκ
ἐερυμοῦ τὸν ᾿Ασσύριον Σαλμανάσαρ φασὶν, ὃς πρὸ
τοῦ Ναθουχοδονόσωρ ἐἑπόρθηας τὴν Σαµάρειαν. A:
xci οὗτος μὲν ἑλυμήνατο μεριχῶς Ἑδραίους ' ὁ δὲ
ἹΝαθουχοδονόσωρ χαθόλου χατενεμήσατο.

COMMENT. IN PSALMOS.
Σολομῶντος, πολλὰ τῶν ἐθνῶν ἐδα- A exaliatas. Teuporibus autem iam beati David quain

933

Salomonis multe gentes servierunt Judsis.

Vgns. 12. Exiendit palmites suos vsque ad mare,
et usque ad flumina propagines suas, Per palmites,
augescentem popali multitudinem , et per iare,
Indicum mare intelligit : per propagines vero, ipsos *
proselytos, qui ex gentibus Judsorum se religioni
adjungebant, οἱ cognitionem Dei assequebantur.
Hi etenim antiqua Judaeorum radici quodammodo
adnascebantur. Per fluuina eliam ipsum Euphratem
significat, plurali usus numero pro singulari, He-
breorum more , ut diximus in psalmo rxxvi. In
terio tamen Regum libro, flumen singulari sermoue
scriptum est.

VERS. 15. Quasi desiruzisti sepem ejus ! Pcr sepem,
divinam protectionem intelligit, quie illos olim cu-
stodiehat.

Et vindemiant eam omnes , qui pretergrediuntur
tiam ? Et vastant eam omnes gentes, qua juxta
illam ambulant, per viam. Przpositio enim, preter,
hoc in loco, vicinitatem siguifieat. Quicunque , in-
quit, juxta eam iter faciunt, vel, quicunque illinc
transeunt, leduut eam , et damnum οἱ inferunt.
Verum ad hujusmodi Judaorum serznones, per
lsaiam prophetam respondet ccelestis &gricola ,.
dicens : Exspectavi ut faceret uvas , [ecit autem
spincs 3].

Vrns. 14. Vasiavii eam sus de silva. Dahylonius
nimirum Nabuchodonosor, sus ideo dictus quod
in voluptatum luto volutaretur, et quia ounifariam
spurcitiz genere foedus atque immundus erat, Per
silvam vero, ipsa [utelligitur Babylon , quia habi-
tantiun multitudine instar silvae denea erat, ct
infruetuosa germine virtutum, et quia locus atque
habitatio est intellectualium ferarum.

Ei singularis ferus depastus est eam. Eumdem
rursus Nabuchodonosor singularem appellat, veluti
qui absque auxiliaribus copiis solus adversus Ju-
deos militasset : et ferum quasi saevum, atque
immitem, et fera alicui similem. Crudelissimus
enim fuerat in Hebreos. Singularis autem seu so-
litarius sus ille dicitur, qui solus incedit, et ob:
summam feritatem a'iis non miscetur, Quidam vero
per suem de silva, Assyrium intelligunt Salmana-:

D sar, qui ante Nabuchodonosor depopulatus est Sa-

mariam, quippe ex aliqua parte Jud»is damna intulit. Nam Nabuchodonosor eos prorsus perdidit.

'0 θεὸς τῶν δυγἆμεων, éxlocpsyror δὴ, ἐἑπί-
6Acyrov ἐξ οὔραν οῦ, xal ἵδε, xal ἐπίσκεψαι civ
áuasAorv ταύτην», xal κατάἀρτισαι αὐτὴν, dv à-
φύτευσεν ἡ δεξιά σου.---Επίστρεψο»ν, sov Διόρ-
θωσον ἡμᾶς. "H καὶ, χαθὼς ἀνωτέρω. εἴρηται, ἐπί-

σχεφαι δὲ, ἀντὶ τοῦ [acat συντριθεῖσαν. Κατάρτισαι *

δὲ, ἀντὶ τοῦ Ανάκχτησαι, εἰς τὴν προτέραν εὐχληρίαν
ἆ ποχατάστησον (90) Ίντινα ἄμπελον χατῴχησεν
ἐνταῦθα ἡ σὴ δύναμι».

57 δα, v, 2.

VnBs. 15, 16. Deus virtutum converte. et . respice
de calo , ei vide , el visita vineam istam , el perfice
eam quam plantavit dextera (ua. Converte , hoc:
est, Dirige nos ; vel, ut superius diximus ( Converte
nos ad te ; aut a tribulatione ad gaudium , etc.) ,
et Visita vineam, boc est, Medere eam, qua con-
trita est,Jet Respice, hoc est, Refove, et in priorem
Slatum eam restitue, eam, inquam, vineam, quam
dextera tua plantavit. Divina eniin potestate factum,
est, uL in hac regione babitaremus.

| Yarie lectiones.
(95) Grece quam vincam exstruxit potentia (μα. Caetera de quo addidit interpres, explanatiene usus,

ut ferc semper.

839

EUTHYMII ZiGABENT

810

kt super filium hominis, quem voborasti tibi. A A — Kal ἐπὶ υἱὸν ἀγθρώπου ἑκραταίωσας ἑαυτῷ.

communi sensu sumendum est. του”, Respice.
Per Filium autem hominis , Judei quidem rege:u
intelligunt Zorobabel, cui robur prastitum est a
Deo, quique apud regem Darium duos illos a-ole-
*ceutes superavit, docens quod mulieres vino et
rege fortiores essent, el tamen quod veritas omnia
vinceret ; unde omnibus admirationi fuit, et conces-
sum ei est uL ascenderet in Jerusalem, utque exustum
templum , et dirutam civitatem instauraret. Nos
autem per Filium hominis , assumptum a Deo ho-
minem intelligimus, Christum nimirum : quia Deus
Verbum, sibi ipsi , hoc est, in seipso assumptum
hominem roboravit, tradens atque impertiens ei

'Amb χοινοῦ δὲ ἐνταῦθα, τὸ 'Ezxi6Asyror (94) * vl.v
δὲ ἀνθρώπου ἑἐνταῦθά Ἰουδαῖοι μὲν Ἀλέγουσι tbv
Ζορ.δθάδελ * ὃς ἐχραταιώθη ὑπὸ Θεοῦ, xal παρὰ τῷ
βασιλεῖ Δαρείῳ µνενίκηχεν τοὺς δύο νεανίσχους *
ἀποδείξας (95) ὅτι πάντων χρατοῦσιν αἱ γυναῖχες,
καὶ ἡ ἀλήθεια, xoi θαυμαστωθεὶς ἀνθῆλθε' xal
ᾠχοδόμησεν τὸν ἐμπρισθέντα ναὺν καὶ τὴν πόλιν *
ἡμεῖς δὲ φαμὲν υἱὸν ἀνθρώπου tbv προσληφθέντα
ἄνθρωπον. Ὁ γὰρ θεὺς Λόγος ἑχραταίωσεν ἑαυτῷ,
τουτέστιν, ἑφ᾽ αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάµεως
μεταδοὺς αὐτῷ, «αἱ δυναμώσας κατὰ τοῦ πολεµίου.
Πρὸς τὸν προσλαθόντα γὰρ vov εὐχὴ περὶ τοῦ προσ-
ληφθέντος, ἵνα θᾶττον αὑτὸν προσλάθῃ.

omnem virtutem suam , et polentem eum efficiens adversus inimicum. Hzc autem verba ad assumen-
tem divinitatem de assumpta humanitate a Propheta dicta sunt, utadfuturam, atque a se optatam

Dei incarnationem eum magis incitaret.

Vgns. 17. Incensa igni et su[fossa. Subintelligitur B

verbum, est, vel (uit (ut sit sensus : Vinea haec
uta igni fuit incensa, et amplius etiam suffossa, hoc
esl, ab ipsis radicibus eversa ) ; per vineam autem
illius vine: agrum , vel ipsam civitatem intelligit
Jerusalem, quam non tantum igni incenderunt ,

Ἐμπεπυρισμένη πυρὶ xal ἀγεσχαμμέγη. Λείπει
τὸ, ἑστίν. Αἰνίττεται δὲ διὰ τῆς ἀμπέλου τὴν vüv
αὐτῆς, εἴτουν τὴν πόλιν τῶν Ἱεροσολύμων, οὐ µό-
vov γὰρ αὐτὴν ἐνεπύρισαν, ἀλλὰ xai ἀνέσχαφαν *
ταῦτα δὲ οἱ Βαθυλώνιοι πεποιἠχασιν, ὡς fj τετάρτη
τῶν Βασιλειῶν βίθλος ἱστορεῖ.

sed etiam suffoderunt, atquea fundamentis everterunt. Hxc autem omnia. a Babyloniia gesta sunt,

quemadmodum in Regum libris traditur.

Ab increpatione vultus twi peribunt. Per increpa-
tionem hoc loco divinam iram intelligit. Ira tua ,
inquit, Ilebrzos perdet, te scilicet permittente, Ba-
bylonios sic facere. Neque enim Judaeos Babylonii
superassent , nisi iu vinez sepem destruxisses , ut
diximus.

Vkns. 18. Fíat manus tua supervirum deztere tua.
Atque hoc simili modo dicta esse intelligunt de
Zorobabel. Veniat, inquiunt , in eum potentia tua.
Virum autem dexterze Scriptura eum appellare so-
let, cui dextera familiaris est, Nos vero hoc in
loco assumptum hominem intelligimus, quasi optet
Propheta, ut signa et miracula, qux manus Dei et
Dci digitus dicuntur, fiant super virum dexter,
lioc est, super illum Virum, cui destera Patris fa-
miliaris est. Dextera autem Patris est Filius, veluti
rerum omnium creator, et opifex.

Et super Filium hominis, quem roborasti tibi. De
eodem Christo lequitut, eumdem repetens ser-
monem. Filium autem hominis seipsum Christus
assidue appellabat propter carnem assumptam e
Virgine.

V&gas. 19. Et non discedamus a te. Hebrei qui-
deu à duce Zorobabel, nos autem a Christo, ex
nostra enim persona versiculum hunc Propheta con-
scripsit.

Vivificabis nos el nomen tuum. invocabimus. Ju-
daos vivificabis renovando eorum civitatem ; nos
autem fideles, reuovando animarum dignitatem
per salutare baptismatis lavacrum. His enim ainis-

᾽Απὸ ἐπιτιμήσεως τοῦ προσώπου cov ázo-
ἑοῦνται. Ἐπιτίμησις νῦν ἡ ὀργή. Λέχει δὲ ὅτι Ἡ
ὀργὴ σου ἀπολέσει τοὺς Ἑδραίους , παραχωροῦντος
τοῖς Βαθυλωνίοις οὐ γὰρ ἂν αὑτῶν ὑπερίσχυσαν,
εἰ μὴ σὺ χαθεῖλες τὸν φραγμὸν, ὡς εἴρηται. d

Γεγηθήτω ἡ xelp cov ἐπ᾽ ἄνδρα δεξιᾶς σου.
Καὶ τοῦτο περὶ τοῦ Ζοροθάθελ νοοῦσιε»,, "Οτι Ἑλθέτω
ἡ δύναμίς σου ἐπὶ τούτῳ. ΄Ανδρα δὲ δεξιᾶς τὸν οἱ-
χεῖον τῇ δεξιᾷ φησιν fj Γραφή. Ἡμεῖς δὲ xoi τοῦτο
περὶ τοῦ προσληφθέντος (96) φαμέν᾽ τοῦ Προφήτου
παρακαλοῦντος ἐἑλθεῖν τὰ σημεῖα, ἃ λέγονται χεῖρ
θεοῦ, xal δάχτυλος θεοῦ, ἐπὶ τὸν ἄνδρα τῆς δεξιᾶς
τοῦ Ιατρός * δεξιὰ δὲ τοῦ Πατρὸς Υἱὸς, ὡς πάντων
δημ.ουργός.

8

Καὶ ἐπὶ vióv ἀγθρώπου, ὃν ἑκραταίωσας σε-
αυτῷ. Tóy αὐτὸν φησὶ παλιλλογῶν, xal ὁ Χριστὸς
δὲ YUvy ἀνθρώπου ὠνόμαξεν ἑαυτὸν, διὰ τὴν
φαινοµένην σάρχα, fjv ἐκ τῆς Παρθένου προσ-

D ἐλαθεν.

Καὶ οὐ uij ἁποσιῶμεν ἀπὸ coU. Ἑδραϊοι μὲν
ὁδηγούμενοι παρὰ τοῦ Ζοροθάδελ, ἡμεῖς δὲ παρὰ
τοῦ Χριστοῦ. Προσώπῳ γὰρ ἡμῶν τὸ ῥητὸν ὁ Προ:
φήτης τέθειχεν.

Ζωώσεις ἡμᾶς xal τὸ ὄγοιιάἁ σου ἐπικα.λεσόμεθα.
Ζωώσεις Ἰουδαίους μὲν τῇ ἀνανεώσει τῆς πόλεως;
ἡμᾶς δὲ «fj ἀνανεώσει τοῦ ἀξιώματος τῆς φυχῆς διὰ
τοῦ βαπέίσματος. , Ἐνεχρώθημεν γὰρ τῇ ἁπωλείᾳ

- Varie lectiones.

(91) Supple ληπτέον,
(95) Ad verbuin simpliciter quod rilieres ei ceri-

las omnia vincerent.
(96) Deest ἀνθοώπουν.

ua οτι

841 | COMMENT. IN PSALMOS. T
τούτων κἀκεῖνοι καὶ ἡμεῖς * Τὸ ὄγομά σου δὲ àxi- A sis bonis, utrique mortui videbamur. Nomen au-

καλεσόµεθε, ἀντὶ τοῦ, Οὐχ ἕτερον θεὸν ὀνομάσομεν,
ἀλλὰ σὲ ἐπιχαλεσόμεθα εἰς ἀντίληψιν καὶ βοῄθειαν.
Ἱδιαίτατα δὲ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, 0; ἐξώωσεν
ἡμᾶς : εἴρηχε γάρ Εγώ εἰμι ἡ ζωὴ, οὗ xat τῷ
ὀνόματι ἐπεκλήθημεν, Χριστιανοὶ ἐπονομασθέντες,

Κύριε ἑ θεὺς τῶν δυνάμεων, ἐπίστρεγον ἡμᾶς,
καὶ éx(gayoyv τὸ πρόσωπό» σου, καὶ σωθησόµεβα.
Ταῦτα xal ἀνωτέρω εἱρήχαμεν * ἀλλ' ἐχεῖ piv
πρὸς τοὺς Ἑδραίους ἀνηγάγομεν τὸν λόγον, ἐνταῦθα
δὲ ἡμῖν τοῦτον ἁρμοσόμεθα. Κύριε ὁ Οεὸς τῶν δυνά-
prov τῶν ἀγγελικῶν ἡ ἁπλῶς, πασῶν ἢ ἀντὶ τοῦ, Ὁ
χορηγὸς τῶν δυνάµεων f] ἀντὶ τοῦ, Ὁ δυνατὸς, ὡς
xai àv ἄλλοις εἰρήχαμεν. Ἐπίστρεψον ἡ μᾶς ἀπὸ τῆς
πλάνης, xat ἐμφάνισον ἡμῖν τὸν Ylóv σον, ὃς ἐστι
πρόσωπόὀν σου’ 'O ἑωραχὼς γὰρ, φησὶν, ἐμὲ, ἑώραχε
tcv Πατέρα * Καὶ αὐτίκα , σωθησόµεθα, π.στεύὺ-
σαντες. Τὸ δὲ, Ἐπίφανον t0 πρὀσωπόν σου, σα-
φηνισμός ἐστι τοῦ ᾿Εχίστρεψο» ἡμᾶς. ᾽λλλά ταῦτα
μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. ᾽Αρμόζει δὲ xal ὅμως ὁ Φαλμὸς
τοῖς Χριστιανοῖς, ὧν τὰς πόλεις xol τοὺς ἑκασταχῆ
ναοὺς οἱ ἄπιστοι ἐπυρπόλησαν καὶ ἑδῄωσαν, παρα-
χωρήσαντος τοῦ Θεοῦ, διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν.
Δυνάμεθα γὰρ τὸν Χριστιανικὸν λαὺν εἰπεῖν Ἑφραῖμ
μὲν, ὡς Χχαρποφόρον ἀρετῆς ' Ἐφραῖμ γὰρ Καρ-
ποφορίαν σηµαίνει Εενιαμὶν δὲ πάλιν, ὡς δε-
ξιὸν ἐν τῇ πίστει ^ Βενιαμὶν γὰρ Δεξιᾶς υἱὸς
ἑρμηνεύεται ' Μανασσην δὲ, ὡς λήθην λαθόντα τῆς
προτέρας πλάνης ΄ Μανασσῖς γὰρ Λήθη» δηλοῖ. Τὰ
δὲ ἑξῆς εὐχερῶς * "Άμπελον δὲ νοῄσεις τὸ γένος τῶν
Χριστιανῶν μετενεχθὲν ám) τοῦ σχότους, xal τῆς
πλάνης, xai τῆς ἀγνοίας ' ταῦτα γὰρ σηµαίνει d)
Αἴγυπτος ΄ ἐπὶ τὲν ἀγαθὴν ΥΏν, τῆς εὑσεθείας.
"E0v δὲ ἐχθεθλημένα οἱ δαίμονες καὶ τὰ εἴδωλα,
καὶ οἱ ἁπολωλότες τύραννοι τῶν Χριστιανῶν * ὁδο-
ποίησις δὲ αὑτῃῆς al εὐαγχελιχαὶ ἐντολαὶ, πᾶσαν
ἀλλοτρίαν ὕλην ἑκτέμνουνσαι * ῥίναι δὲ αὐτῆς τὰ περὶ
Χριστοῦ δόγµατα. Ἐπλήρωσε δὲ πᾶσαν τὴ» iv^
Elc aücax γὰρτὴν γῆν ἐξη.109ν d. φθόγγος τῶν
ἁποστόλων, καὶσχιὰ μὲν αὑτῆς d$ δόξα. Ἑχάλνής δὲ
ὄρη, ἀντὶ τοῦ ὑπερυψώθη. "ll σχιὰ μὲν αὑτῆς dj ἆἀπο-
πεμποµένη (97) χάρις ' ὄρη δὲ οἱ ὑψηλοὶ τῇ πρακτικῇ

tem tuum invocabimus, hoc est, alium nobis Deum
non assumemus, Deum alium nullum appellabi-
mus, te unum jn defensionem, atque in auziliuin
expetemus. Et proprie sermo est ad Christum, qui
vivilicavit nos, et dixit: Ego sum tita **, et cujus
nomine insigniti appellamur omnes, qui illius &dem
suscepimus.

Vxns. 20. Domine Deus. virtutum, comrerte nos et
ostende (aciem luam, οἱ salvi erimus. Hujusmodi
verba habentur etiam in superioribus : verum illic
sermonem in Hebrzos retulimus ; hoc autem in
loco, ea nobis accommodabimus. Domino, qui vir-
tutum omnium angelicarum es Deus : vel simpli-
citer, qui virtutum ac potentiarum omnium es
Deus; vel, Domine Deus virtutum dator ac mini-
ster; vel etiam Domine virtutum, pro. Domine
viribus potens, nt alibi diximus, converte nos ab
errore, et ostende nobis Filium twum, qui est
vultus, seu faciestua. Qui vidit enim, inquit, me, vidit
el Patrem meun 5. Nam si eam faciem tantum
nobis ostenderis, statim salvabimur, ellecti nimi-
rum veri fideles. Dicta autem sunt hac verba :
Ostende faciem t&am , ad declarationem ver-
borum : Concerte nos. Et hec quidem quantum ad
liujusmodi expositionem sufliciant : verum non bzc
pauca tantum verba, sed totus psalmus Christia-
wis congruit, quorum civitates et templa, quz
ubique locorum sunt, iufideles incenderunt, et
depopulati sunt, ita ob nostra scelera Deo per-
mittente. Possumus enim ipsum Christianum po-
pulum appellare Ephraim, siquidem abundantiam
fructuum significat ; et simili modo appellare eum
Benjamin, tanquam dexterum in fide. Denjamin
quippe interpretatur Filius dextere. Et Manassem
pari modo, veluti qui primi erroris oblivionem
significat. Qua sequuntur clara sunt. Per vineam,
Christianorum genus intelliges, quod ex /Egypto,
hoc est, à tenebris, ab errore atque ab igno-
rantia translatum est in terram bonam et religio-
san, unde ejecte sunt gentes, hoc est, damoues,
idola, et tyranni, qui Christiano nomini erant
infesti. Viam autem eis fecit Deus per evangelica
mandata qux materiam omnem alienam et vepres

ἀρετῇ. Καὶ πάλιν ἀναδενδράδες μὲν τὰ δόγματα" (38) y omnes. callem. rectum occupantes resecant. Per

χέδροι δὲ Θεοῦ οἱ ὑφηλοὶ τῇ θεωρητικῇ: καὶ
κλήματα μὲν xal παραφυάδε:, ὡς ἀνωτέρω δ.είλη-
π:αι θάλασσαν δὲ νόει poc πᾶσαν, xal ποταμοὺς
πάντας, δι ὧν δηλοῦται πᾶσα ἡ γη. "Yo δὲ ὁ ἑνηδό-
µενος ταῖς ἁχαθαρσίαις, ὁ διάδολος * δρυμὸς 6t αἱ
λάσιοι τοῖς πάθεσι ψφυχαὶ, xat ἄκαρποι, αἷς οὗτος
συνδια.τᾶται. Καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν καὶ μονιὸς, ὡς
ἰδιάζων τῇ xaxlg, ἄγριως δὲ, ὡς ἀπηνής ' ἀλλ᾽ οὗτος
μὲν προηγουμένως, ἑπομένως δὲ xal πᾶς τύραννος, καὶ

*! Joan. Σιν, 6. ** Ihil, 9. —** Psal. xvin, 5.

vinee autem radices sana de Chrisio dogmata in-
tellige. lmplevit autem vinea omnem terram, quia
in omnem (erram. exivit sonus eorum ", etc. Uin-
bra etiam ejus vinez, lioc est, gloria ejus, operuit,
hoc est, superavit montes, et supra eos fuit exai-
tata. Per montes autem. ii intelligendi sunt, qui a
virtute duce, in altum 3c. sublime evecti suut.
Rursus per arbusta, dogmata intelliges; ct per
cedros Dei, eos homines qui iu philosophia et

Yarie lectiones.

(97) Grace gratia.
(98) Fidelius juxtà mentem auctoris qvi. virtute

ParROL. Gn. CXNVIIL,

aciiva in subl. ev. s..... et per cedros ii qui contem.
plationis viriute claruerunt.

21

833 EUTHYMI!I ZIGABENI 86414

rerum contemplatione claruerunt. Palimites vero A τῷ ἀμπελῶνι τοῦ Χριστοῦ πολέμιος, ὃς ἂν χληθείη
et propagines, expones ut jam superius diximus. — xal μονιὸς, διὰ τὰς ἀναλόγους αἰτίας. Τὰ δὲ ἑτῆς
Per mare etiam et per flumina, universum pelagus ἁρχούντως ἀνήχθησαν

et universa flumina intelliges, quo sern;one universus orbis significatur. Per suem, vero ipsum
d:emonem expone, eo quod iminunditiis delectatur. Per silvam etiam (qua, juxta vim Grzcz , dictionis
δρυμὸς, condensum significat) animze illa possunt intelligi, quz passionibus, atque affectibus adeo
abundant, ut dense quodammodo ae nimie in hujusmodi affectibus dicend» sint, et nihilominiuS
steriles sunt, atque infructuose. lu his autem animabus ille demon commoratur, qui vitio ac
pravitate unicus et singularis, immanitate autem οἱ szvitia ferus appellatur: verum licet ipse da -
mon principaliter ita appelletur, secundario tamen eo singularis ac ferz nomime quilibet irtel-
ligitar tyrannus, qui vinez.Christi hostis sit. Quz sequuntur juxta sensum anagogicum ex superius

dictis satis sufficienter exposita sunt.
Ín finem pro torcularibus psalmus ipsi Asaph.
PSALMUS ΕΣΧΧ.

Oetavus psalmus similem habet inscriptionem,
pro torcularibus , ubi expositionem c'are tradidi-
mus. [ία igitur torcularia a Propheta nostro
mutuo jubere atque exhortari sese introducuntur
ad ea peragenda quie in przsentis psalmi haben-
iur principio, Redorguunitur etiam in hoc psalmo
Jud:ii de summa eorum in Deum ingratitudine,
atque infidelitate, ob quam consequenter cis μγᾶ-
dicitur, quod abjiciendi erant. Ex qua redargu-

Εἰς τὺ τέ.ος ὑπὲρ τῶν Anror yaJAyuóc τῷ 'Acd;-.
'PAAMOZ Π’.

Καὶ τῷ ὀγδόφ φαλμῷ 'Eic τὸ céloc ὑπὲρ rcr
Anvóv ἐπιγέγραπται, xal τὴν ἐξήγησιν ἐν exeívop
σαφῶς παραδεδώχαμεν. Ἐχεῖναι τοίνυν αἱ ληνοὶ
παραχελεύονται ἀλλήλοις, ὅσα τὸ προρίµιον του
προχειµένου ψαλμοῦ φησι. Διασύρει δὲ ὁ φαλμὸς
τὴν ᾿ΕἙδραίων ἀποχαριστίαν, xat ἀπείθειαν, xal δι-
δάσχει τὴν ἀποθολὴν αὐτῶν, ἐξασφαλιζόμενος τὸν
νέον λαὸν, ἵνα μὴ, ὡς ὁ παλαιὸς, ἀποθληθῇ xal οὗτος,
ἡ τὴν ἐχείνου µιμήσεται xaxlav.

tione et prophetia, prudentior ac cautior redditur novus populus, ne et ipsum aliquando abjici

coutingeret, si antiqui illius vitia fuerit imitatus.

Vgns. 2. Exsultate Deo adjutori nostro. Videntur
prima facie hzc verba prolata esse ex Judaoruin
persona, qui e Babylonica redierunt captivitate,
veluti exsultantium de suo in patriam reditu, at-
que lioe pacto exponitur hic psalmus a Judiis.

᾽Αγα.1ιᾷσθε τῷ Θεῷ τῷ βοηθῷ ἡμῶν. oxi
μὲν ὁ λόγος εἶναι τῶν ἑπανιόντων ἐκ Βαθυλῶνος αἰχ-
µαλώτων, ὡς 'E6paiol φασ.ν, ἀγαλλιωμένω, τῇ
ἐπανόδῳ Ἐλέγχεται δὲ, pj Gv τούτων, ἀπὺ ttov
ἑξῆς λυπηρῶν ῥητῶν. Αἱ μέντοι ληνοὶ προτρέπον-

Verum si sequentia omnia consideres, ubi multa C ται ἀλλήλας ἀγαλλιᾶσθα. ἐπὶ τῷ Χριστῷ τῷ ἐμ-

maorore referta. sunt, conviucemus hunc eorum

φανῶς αὑταῖς βοηθοῦντι.

sensum rectum non esse. "Torcularia illa figitur mutuo sese exhortantur, ad exsultandum in

Christo, qui eis auxliaturus mauifeste advenerat.

Jubilate Deo Jacob. De jubilatione seepius dixi-
mus, et nunc. brevius repetemus, idem esse jubi-
lare quod vociferari, οἱ victorix€ cantum canere.
Deo autem Jacob ideo dixit, ut in memoriam re-
vocaret, quod Deus iste, qui incarnandus crat,
idem ille esset, qui olim patriarchze Jacob in figura
hominis apparuerat, futuram incarnationem suam
prenuntians.

VgRs. 9. Sumite psalmum , et date tympanum,
Amplectimini disciplinas Dei. Est autem hic psal-
inus inoralibus refertus documentis. Et pulsate ac
percutite corpus vestrum plectro temperautize.

Psalterium jucundum cum cithara. Per psalterium,
ipsam mentem aut intellectum intelligit, et per
citharam, corpus, ut iu xxxu psalmo tradidimus :
Movete, inquit , intellectum et corpus vestrum , ut
laetitia Deum alficiatis. Utrobique autem a communi
sensu sumendum est , verbum , Date. Neque enim
de materialibus organis loquitur, tainetsi aliter
sentiant Judaei, Jucundum autem dixit, ut indicaret,
quod Deus liujusmodi psalterii genere quam maximae
delectatur.

VEns. 4. Buccinate in neomenia, tuba , in. insigni
die solemnitatis vestra. Lex erat Judaeis »t prima
die mensis septimi, qua die erat ueomenja, id est

᾽Α.α.1άξατε τῷ θεῷ ᾽Ιαχκώό6 Περὶ τοῦ ἆλσλαχγ-
μοῦ διαφόρως εἰρῆχαμεν ' viv δὲ ἁπλῶς εἰπεῖν τὸ,
Ἁ λα 1άξατε ἀντὶ τοῦ, Ἐπινίχκον ὥσατε * To θεῳῷ
δὲ Ιαχὼδ εἴρηται πρὸς ἀνάμνησιν, ὅτι οὗτος ὁ
ἐνανθρωπήσας θεὸς, οὗτος ὤφθη πάλαι τῷ Ἰακὼςδ
£v ἆ.Ὀρώπου σχήµαει. ἩΠρομηνύων τὴν ὕστερον
ὀνανθῥώπησιν αὐτοῦ.

Λάθδετε γα-ἲμὸν xal δότα τύμπανον. Λάθετε
διδασκαλίας θείας ' δ.δασχαλικὸς δὲ md; Ψαλμός -
xai τύφατε τὸ σῶμα τῷ πλήτχρῳ τῆς ἐγχρατείας.

VaAcüpuor cepzróv μετὰ χιθάρας. Ὑαλτήριον
μὲν λέγει τὸν νούν , Χιθάραν δὲ πάλιν τὸ οώμα,
ὡς ἐν τῷ λβ’ Ψαλμῷ κάλλιστα δ.ηρμηνεύται. Λέγει
δὲ νῦν ὅτι, Κινήσατε χαὶ τὸν νοῦν xal τὸ copa, εἰς
τὸ εὐφρᾶναι τὸν 8sóv ' ἀπὸ χοινοῦ γὰρ En! ἁμ ὁ-
τερα τὸ, Δότδ" οὐ γὰρ περὶ αἰσθητῶν ὀργάνων ὁ
λόγος, εἰ χαὶ Ἰουδαίοις τοῦτο δοχεῖ, Τὸ δὲ, Τερ-
&vór, πρόὀσκειται ἐμφαῖνον, ὅτι τοῦτο τὸ ψαλτήριον
εὐφραίνει μᾶλλον τὸν Θεόν.

Σαλπίσατε àv »εοµηΣίᾳ σἀ.ἰπιγγι ἐν εἰσήμφῳ
ἡμέρᾳῃ ἑορτῆς ὑμῶν. Nópogz ἣν Εδθραίοις τῇ μιᾶ τοῦ
ἑβδόμου μηνὸς, fito τῇ πρώτῃ, Ἶτις ἐστὶ νεομλνία,

B4b COMMENT. IN PSALMOS. 818

αλπίζειν τοὺςἹερεῖς ἐν σάλπιγι εἰς μνημόσυνον A nova luna, sacerdotes tubis canerent, in memoriam

fe ἐπὶ τοῦ Σινᾶ σαλπισάσης ἐἑπουρανίου σάλπιγγος.

"Ex μεταφορᾶς οὖν ἐχείνου τοῦ νόµου ἐντέλλεται ὁ
προφήτης Δαθὶὸ νῦν τοῖς ἁποστόλοις σαλπίσαι σἀλ-
πιγγι γλώττης χηρυττούσης ὅτι ἀνέστη ὁ Χριστός :
τοῦτο δὲ πὀιῆσαι ἓν τῇ νεοµηνίᾳ, fizos τῇ ἡμέρᾳ τῆς
ἀναστάσεως αὑτοῦ, xa0' ἣν ἡ χΧτίσις ἀνεχαινίσθη.

:Ταύτην γὰρ ἐπωνόμασεν Ext εὔσημον ἡμέραν ἔορ-

τῆς ὄντως γὰρ ἐπιδημοτέρα ἔορτῆς ἑἐότιν, ὡς
ἑρρτῶν ἑορτὴ, xal πανήγυβις πανηγύρεων, καθ) &
Φησιν ὃ θεολόγος Γρηγόριος. Καὶ Μωσῆς δὲ περὶ
τῆς νεοµηνίας ἐκείνης εἶπεν, ὃτι Ημέρα σημασίας
ἐστιν.

"Ott πρόσταγμα τῷ Ἱσραάὴ.1, καὶ xpiyga θεῷ τῷ
Ἰαχώδ. "Opa τὴν τ.ῦ ἁγίου Πνεύματος μµέθὸδον"
συνυφάνας γὰρ τῇ νὸμιχῇ παραγγελίᾳ τὸ Εὐαγγέλιον
τῆς τοῦ Σωτῆρος ἀναστάσεως, περὶ τοῦ νόµου διέ-
ξεισιν ἔτι, χαὶ οὕτως ἐπὶ τοὺς Ἓδραίους xatáyet
τὸν λόγον. Οὕτω, φησὶν, ἐντέλομαι, ὅτι τοῦτο
προτεταγμένοΥ &ctl τῷ Ἱσραηιτικῷ «αῷ παρὰ
Θεοῦ" καὶ Χρίσις τοὔξο τῷ θεῷ, τουτέστιν ἀπόφασις.

Μαρτύριον τῷ Ἰωσὴφ ἔθετο αὐτό. Ἰωσὴφ τὸν
λαὺν ὠνόμασεν, ὡς v τῷ ος’ φαλμῷ προείρηται *
Ἀὐτὸ, qnot, τὸ σαλπίζειν ἐν τῇ νεοµηνίᾳ μαρτύ-
pov, Ἆτοι διαµαρτυρίαν, καὶ παρὰγγελίαν ἑποιῄσαίο
ἐν τῷ Aa * εἶτα λἐγεὶ τὸ πότε.

"Ev τῷ ftel0siv αὐτὺν àx γῆς Αἰγύδτου.
Αὐτὸν, δηλονότι τὸν λαόν.

DlAoccav, ἣν οὖκ ἔγνω, ἤκουσεν. Ὁ λαός.
Γλῶσσαν δὲ λέγει νῦν την φωνὴν τοῦ Θεοῦ, διατατ-
Ἰομένην αὐτῷ τὴν Δεχάλογον, εἰσεξάχουστον. "Ore,
φησὶν, ἐφοθήθῆσαν πᾶς ὁ λαὸς, xal ἀπέστησαν μα-
Χρόθεν, καὶ εἶπον τῷ Μωῦσῇ λέγοντες" Ade: σὺ
πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ «ἑαάείτω πρὺς ἡμᾶς ὃ Θὲὸς,
ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν. Τὸ 65, "Hy οὐ» ἔγνω, ἀντὶ
τοῦ ᾿Ασυνήθη χαὶ ξένην.

Απέστησεν ἀπὸ ἄρσεων tóv νῶτον αὐτοῦ.

Διδάξας biac χάριτος Ἠξιώθη ὁ λαὺς, ἀχούσας θείας
Ψωνῆς, ἐπιφέρει xal τὴν πρ;λαθοῦσαν χάριν, φημὶ
65 τὴν ἁπαλλαγὴν τῆς ἐν Αἰγύπτῳ χαχοπαθείας.
"Apstt; δὲ λέγει τὰ φορτία τοῦ πηλοῦ Ααἱ τῆς
Ὑλίνθου καὶ τῶν τοιούτων, ὧν πάντων ὑπεξήγαγε
τὸν νῶτον τοῦ λαοῦ ὁ θεός,

Αὲ χείρες αὐτοῦ ἐν τῷ ποφίνῳ ἐδούλενσα». TÓ
Asipsc προσυπαχούεται τὸ Páp. Kógwogz δὲ ὁ
Κάλαθος, ἐν ip ἔφερον τὸν πηλὸν καὶ την πλίνβον :
Ἐνωτοφόρει γὰρ ὁ λαδς, xai ᾠχοδόμει πόλεις τῷ
Φαραῷ.

Ἐν θ.1ἱψει àxezaAÉco µε, καὶ ἑῤῥυσάμη» σε.
Ἐντεῦθεν τὸν Χριστὸν ὁ Δαθὶδ εἰσάγει διαλεγόµενον
Ἰρυδαίοις, καὶ διδάσκοντα, ὅτι αὐτὸς ἣν ὁ πάλαι τὸν
Àabv εὐεργετήσας * θλίψιν δὲ λέγει την ἐν Αἰγύπτῳ,
thv ἀπὸ τῶν ἑργοδιωκτῶν, εἴτουν τῶν ἐπισπευδόν-

*! Deut. iv, 5. ** Exod. xx, 49.

ccelestis illius tubze, quz audita eis fuerat in monte
Sina. Metaphorice igitur atque exemplo liujusmodi
legis, Propheta sanctos jubet apostolos tuba ca-
nere, tuba nimirum lingue ac vocis , indefesso
spiritu Christum resurrexisse przdicantis. Atque
hoc ih. neomenia fieri jubet, hocest, in die resur-
rectionis ejus in qua die creatura renovata est.
Hanc etenim diem, insignem solemnitatis diem
appellavit, eo quod festivitatum omnium clarissima
sit et celeberrima. Quocirca non immerito Gre-
gorius Theologus solemnitatum solemnitatem eam
appellavit. Moyses etiam. neomenis diem laudans,
Significationis diem eam esse tradidit.

ΥΕΑΦ. 5. (Quoniam prateptum ín. Israel. est , et
judicium Dei Jacob. Considera sancti Spiritus ar-
tem, qui cum legali precepto. resurrectionis E«xan-
gelium conjunxerit, iterum quae legis pertractat ,
et ad Hebrzos sermonem refert : Jta, inquit , fa
cere jubeo , quia sic vobis a. Deo preceptum est, et
quia hoc judiciàm est Déo Jaéob *! , hoc. est » Quia
ista est determinatio, et sententia divina ita est.

VERS. 6. Testimonium in Joseph posuit illud. Per
Joseph uhiversum populum intelligit , ut diximus,
in psalmo Lxxvi : lloc priceptüm , inquit, ut tuba
cauant in neomeniis , Deus posuit testimonium ,
hoc est, in cóntestationem , et mandatum , in po-
pulo. Deinde tradit, quando hoc mandaverit.

Cum exiret ipse de terra Agypti. Cum ipse po-
pulus exiret.

Linjuam quam non noverat audivii; Populus ni. :
mirum. Per linguam autem, vocem | illam Dei in.
telligit, qua Decalogum eum mandantem audivc-
ruht: quoniam omnis populus timore affectus
procu! secessit, Moysi dicens : Τι loquere ad nos ,
el non loquatur nobis Deus ne moriamur S. Vocem
auleui dicit, quam nou noverant, pro , novam , οἱ
eorum auribus nou cousuctain.

& Ves. 7. Divertit ab oneribus dorsum ejus. Do-
ceus Propheta suunna fuisse ea benelicia, et dona,
qui a Deo populus ille cohsecutus est, postqua'u
áudisse eos dixit Dei vocem, addit et priora beueti-
cia : liberationem dieo ab /Egyptiaca ei dura illa
servitute. Per onera. aulem, luti ct laterum opus

D dicit, atque aliorum hujusmodi, a quibus omnibus

Judzorum humeros Deus liberaverat,

Manus éjus in cophino. servierunt. Subintelligenda
est dictio enim ut slt sensus : Manuseuitmn ejus, etc,
Cophinus canistri genus est, in quo lutum, et lateres
ferebant. Cum enim Pharaoni civitatis :ediflcarent,
lutum ac Jateres oportebat eos proprlis humeris de-
ferre,

εις. 8. ]n tribulatione invocasti me, et liberavi te.
Fx hoc loco beatus David Christum introducit lo.
qucntem ad δάσος, et docentem quod ipse ille
Sit Deus, qul cos olim affecit bencflciis, per tribu.
lationem autem afflictionem ZEgyptiacam intelligit,

841

EUTHYMII ZIGABENI

-

8:8

quoniam ab operum przefectis 5ssiduc ad opus ur- A των τὰ ἔργα τῆς οἰκοδομίας, οὓς xal ἐπιστάτα:

gebantur ; unde Domiuus ad Moysem : Videns, in-
quit, vidi afflictionem populi mei in "Egypto , et
clamorem eorum audivi adversus operum compulsores.
Novi enim dolorem eorum , et descendi , ut eriperem
eos ?*, Et rursus : Ego vidi pressuram , qua J£gg-
ptii eos premunt δν. [nvocasti vero me, et liberavi te,
et alia hujusmodi, propter eorum progenitorcs sunt
dicta. Progenitores quippe et posteri unum genus
efficiunt. Ipsam enim Judzorum gentem alloquitur.

Exaudivi te in. abscondito tempestatis. Tuas , in-
quit , pelitiones adimplevi, cum in occulta parte
illius tempestatis laterem, qua /Egyptiortm castra
perturbaverat, quzeque curruum axes conjunxerat,
el ZEzyptios magna vi in perditionem abduxerat.
Tempestas autem, valida est ac vehemens ventoruin
procella.

Probavi te apud aquam contradictionis. De hac
aqua diximus in psalino Lxxvi. Probavi te, per-
mittens ut paululum sitires, et continuo immemorem
te reperi, atque ingratum : quod prius quidem no-
veram, verum tunc tuum vitium prorsus omnibus
patuit.

Vgns. 9. Audi, populus meus, et contestabor tibi.
Per populum suuin Hebraeos intelligit, sicuti in
AZEgypti exitu ad eorum progenitores dixerat : Eri-
tis mihi populus peculiaris *', hoc cst, familiaris
el benevolus : vel, populum suum ideo Christus
eum appellat, quia secundum carnem illorum erat
coguatus : In propria, inquit, venit, (et sui eum non
receperunt **).

γεας. 10. Israel si audieris me, non erit in te Deus
novus, neque adorabis Deum alienum. 0 popule Israel,
sicredideris mibi, qui novum condidi testamentum,
si credideris, inquam, mihi ut Dco, esto securus,
quod legem tuam non transgredieris. Nai etsi in
lege scriptum sit : Non erunt tibi alii dei prater
me **, tibi tamen ideo dubitaudum non est, ego
etenim alius Deus non sum. Nam quod hic dicitur :
Deus novus, dictum est pro Deus alius, sicuti con-
tinuo exponit, eum ait : Neque adorabis Deum aliíe-
num. Si quid enim aliud fuerit ab eo, quod olim
est, id novum dicitur, tanquam postea ac de
num.

VEns. 14. Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui
eduxi te de terra Egypti. llle ipse ego sum et non
alius, Hujus autem versiculi verba apud Moysem
ad unguem scripta sunt in libro Exodi.

Dilata os tuum, et implebo illud. Aperi, inquit,
os tuum, os dico non corporis sed intellectuale
anima tux es. Nam si os tuum ad spiritualeim
cibum, et ad divinos sensus percipiendos parasti,
ego illud implebo sapientia, et a terrena hac legalis
literae humilitate, te abducam ad alam atque
excelsam occulti ac latentis in littera spiritus su
bliunitatem, et speculam. Potest, et ipsum os

B

D

φησίν. E!xz γὰρ, φησὶ, Kóp:o; πρὸς Meibat,v. Ἰδῶν,
εἶδον τὴν κἀχωσιν τοῦ .Ίποῦ µου ἐν Αἰγύατῳ,
καὶ τῆς κραυγῆς αὐτῶν ἀκήχυά ἀπὸ τῶν épro-
διωκτῶν. ἶδιι γὰρ τὴν ὁδύγη» αὐτῶν, xal κατέ-
βη» τοῦ ἐξε]έσθαι αὑτούς . Καὶ αὖθις» Καὶ ἐγὼ
ἑώρακα τὺν θ.1ιμὸν», ὃν οἱ ΑΙ]ύπτιοιθ.Ιδουσι
αὐτούς. Τὸ δὲ, Ἐ τεκα.Ίέσω j(6, xal ἑῤῥυσάμην σε,
χαὶ τὰ τοιαῦτα, διὰ τοὺς προγόνους αὑτῶν εἴρηται'
ἓν γὰρ γένος ἐχεῖνοι xal οὗτοι.

'Exíxoved σου ἐν ἁποκρύφφ καταιγἰδυς.
Ἑπήχουσά σου, τουτέστιν Ἐπλήρωσα τὴν δέησί»
σου, ὧν ἀφανὶς, Ev ἀποχρύφῳ τόπῳ τῆς xazacyl-
δος, τῆς συνταραξάστης τὴν παρεμθολὴν t» Αἰγ»-
πτίων, καὶ συνδησάσης τοὺς ἄξονας τῶν ἁρμάτων
αὐτῶν * xal ἀγαγούσης αὐτοὺς μετὰ βίας ἐπὶ τὸν
ὄλεθρον. Καταιγὶς γὰρ ἢἡ ix βίας ἀνέμων συ-
στροφή.

Ἑδοχίμασά σε ἐπὶ ὕδατος ἀντιλογίας. Περὶ
τοῦ ὕδατος εἴρηται ἐν τῷ οὗ φαλμῷ. Ἐδοχίμασά
σε, συγχωρῄσας διψῆσαι μιχρὀν ' xal εὐθὺς εὗρον
ἀχάριστον xat ἀμνῆμονα, καὶ πρότερον μὲν, μάλιστα
δὲ τότε.

"Axovcov, «ναός gov, xal διαμαρτύρομαί σοι.
Aabv αὐτοῦ τοὺς Ἑδραίους ὠνόμασεν, ὃς xai χατὰ
τὴν ἐξ Αἱγύπτου ἔξοδον εἰρηχὼς πρὸς τοὺς πατέρας
αὐτῶν, ὅτι ᾿Εσεσθέ µοι Aaóc περιούσιος. εἴτουν
οἰχεῖος. "H καὶ ὡς κατὰ σάρχα συγγενὴς v
αὐτῶν * Elc tà ἴδια γὰρ, φησὶν, ᾖ.1θεν.

Ἱσραὴ.ὶ, ἑὰν áxovbo gc μου, οὐκ ἔσται σοὶ θεὲς
πρόσφατος, οὐδὲ προσκυγήσεις θεῷ ἀ.Ι.Ίοτρίῳ.
Ὢ λαὸς Ἱαραὴλ, t&v πεισθῆς pot τὴν χαινὴν διαθή-
χην διατιθεµένῳψ, xal πιστεύσεις pot ὡς; θεῷ, οὗ
παρανοµήσεις * εἰ γὰρ καὶ Ev. τῷ νόµῳ γέγρατται
Ovx ἔσονταίσοι θεουὶ ἕτεροι zd ἐμοῦ, ἁλλ᾽ οὐχ
ἕτερος θεὸς ἐγώ. Αντὶ τοῦ, "Ecspoc δὲ, «b, Πρόσ-
φατος, εἴληπται, οὗπερ αὖθις ἑρμηνευτιχὸν τὸ
Αα 1οτρίφ’ τὸ γὰρ, "Ετερον, παρὰ τὸ, "Ov πάλαι,
πάντως πρόσφατον, à, ὕστερον ἐπιγεγονὸς , χαὶ διὰ
τοῦτο ἁλλότριον.

novo adveniens : atque deo etiam appellatur alie-

"ET γάρ εἶμι Κύριος ὁ θεός cov, ὁ ἀναγαγών'
σε ἐκ γῆς Αἱγύπτεου. Αὐτὸς ἐχεῖνός εἰμι, xai οὐχ
ἕτερο.. Καὶ τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν ἐν τῷ ῥηθέντι νόμν
γέγραπται χείµενον ἓν τῇ βίδλῳ τῆς ἘἙξόδον.

Π.1άτυν ον ζὺ στύµα σου, xal π.Ἔηρώσω αὑτό.
Παάτυνον, ἀντὶ τοῦ, "Ανοιξον τὸ στόµα δὲ λέγει
τὸ τῆς φυχῆς * El co, φησὶν, ἑτοιμάσεις αὐτὺ πρὸς
ὑποδοχὴῆν τροφῆς ππευματικῆς, εἴτουν θείων νοηµά-
των, ἐγὼ πληρώσω αὐτὸ σοφίας, καὶ ἀναγάγω σε
ἀπὸ τῆς χαμαιζηλίας τοῦ νωητοῦ γράµμµατο; εἰς τὸ
ῦψος τοῦ ἐγχεχρυμμένου 7 Ypáppatt πνεύματις.
Νοεῖται δὲ στόµα καὶ tb. αἰσθητόν. El γὰρ πειθαρ-

? Exod, in, 1. 9 lbid. 9. **Deut. vii, 6. ?* Joan. 1, 141. *' Exod. xx, 3.

$19

COMMENT. IN PSALMOS.

850

χησεις ἐμοὶ, φησὶν, ἐμπλήσω ot xal σωματικῆς A corporis intelligi, ut sit sensus : Si parueris mihi,

τροφῆ».

Kal oix ἤχουσεν ὁ «Ίαός µου τῆς φωνῆς µου.
Ἐγὼ μὲν οὕτω διεμαρτυράμην xal τοιαῦτα ὑπεσχό-
μην ᾿ὁ δὲ λαός µου οὐκ ἐπείσθη µοι. Φηαὶ δὲ ὁ
εὐαγγελιστῆς Ἰωάννης ὅτι Καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ
zapéAa6ov.

Kal '"lcpaiAA οὐ προσέσχε pow Παλιλλογία
τοῦτο καὶ ἐπεξήγησις. Καὶ τὸ, 'Axoóu, σηµαίνει μὲν
καὶ τὸ Αἰἱσθάνομαι, xal Πείθοµαι, ὡς ἐπὶ τοῦ προ-
κειμένου ΄ ἔτι δὲ καὶ τὸ Νοῶ, ὡς τό: Ὁ ἔχων dica
ἀκούειν, ἁκουέτω.

Καὶ ἐξαπέστειᾶεν αὐτοὺς κατὰ τὰ ἐπιτηδεύ-
paca τῶν παρδιῶν αὐτῶν. ᾽Αφῆκα αὐτοὺς φέρε-
σθαι χατὰ τὰ θελήµατα τῶν χκαρδιῶν αὐτῶν, ὡς
ἀπειθεῖς * xal λοιπὸν µετέθην ἐπὶ τὰ ἔθνη * ἔπιτη-
δεύµατα δὲ οἱ ἑξηγηταὶ τὰ θελήµατα νῦν χεχλί-
χασι.

Πορεύσονται ἐν. τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν,
᾿Ανεπισχόπητοι xal ἀδοήθητοι, γυµνωθέντες τῆς
ἄνωθεν χάριτος, ὡς ἁνίατοι. Πορεύσονται δὲ às
μετὰ τὸ ἀπώσασθαι τὸν Σωτῖρα.

El ὁ Jaóc µου ἠκουσέ µου, "IogatA εἰ ταῖς
ὁδοῖς µου ἐπορεύθη, ἐν τῷ μηδενὶ ἂν τοὺς ἑ γθροὺς
αὐτῶν ἑταπείνωσα, καὶ ἐπὶ τοὺς 0.1ἱόοντας αὑτοὺς
ἐπέδα.Ίον ἂν τὴν χεῖρά pov. Τὸ μὲν, Icpaid ταῖς
ὁδοῖς µου εἰ ἑπορεύθη, ἐπεδήγησίς ἐστι τοῦ πρὸ
αὑτοῦ στίχου * τὸ δὲ, Καὶ ἐπὶ τοὺς 0.1 έοντως ab»
τοὺς àxéCa.loy ἂν τὴν χεῖρἀ µου, ὁμοίως σαφγνι-
σμὸς xal παλιλλογία τοῦ πρὸ τούτου. "Er τῷ μηδ.νὶ
ὁξ, &vti τοῦ ᾽Απόνως , εὐχερῶς, ὡς υὐδὲν : ἡ ἀντὶ
τοῦ, Ἐν φαύλφ. Καὶ γὰρ τοὺς Αἰγυπτίου: iv Ba-
t (áyt xat ἀχρίσι,καὶ τοιούτοις εὐτελέσιν E µάστιζεν,
εἰν ἔνδειξιν τῆς αὐτοῦ δυνάμεως.

Οἱ ἐχθροὶ Κυρίου ἐψεύσαντο αὐτῷ. ᾿Εχθροὶ τοῦ
σταυροῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν µέγαν Παῦλον οἱ "lou-
δᾳῖοι. Ἑφεύταντο δὲ αὐτῷ, Ῥαέδὶ μὲν χαλοῦντες,
xal ἁπαλύνοντες τοὺς λόγους αὐτῶν, ὡς iv τῷ 'ὃ
Ψαλμῷ προέφηµεν , ὑποχρινόμενοι δέ. "H xa! ἄλλως.
T$, Ἐγψεύσαντο αὐτῷ, τέθειχεν ὁ Δαθὶδ, ὃ.δάσχων
ὅτι προγονικἣν ἔχουσι τὴν ἀπείθειαν. Νομοθετοῦντος
γὰρ τοῦ Θεοῦ πάλαι, ἐπηγγείλαντο μὲν διὰ τῶν
προγόνων πείθεσθαι ol; εἶπεν, εἰπόντες: Πάντα
ὅσα εἶπε Κύριος ὁ θεὸς, ποιήσοµε» xal ἀχουσό-
µεῦα * ἐφεύσαντο δὲ µνριάκις, ἀθετήσαντες τοὺς
λόγους αὐτοῦ. Ἔστι δὲ xal ἑτέρως εἰπεῖν ὅτι cuyye-
v&l; τοῦ Χριστοῦ ὄντες, πολέμιοι αὐτοῦ γεἹόνασι,
φευσάµενοι τὴν συγγένειαν..

Kal ἔσται ὁ xaipóc αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καιρὸν
Ἑδραῖοι xal Σύροι τὰς συμφορὰς εἰώθασιν ὀνομά-
$e. Προφητεύει δὲ ὅτι οὐδέποτε συμφορῶν ἁπαλλα-
Υήτονται. "H καιρὸν μὲν νόει µοι τὸν τῆς χαταδίχης
αὐτῶν αἰῶνα δὲ τὸν μέλλοντα.

Kal ἑψώμισεν αὐτοὺς àx στέατος πυροῦ καὶ

9*5 FExol. xxiv, 7.

nceessarios tibi corporis cibos prastabo.

Vgns. 12. Et non audivit populus meus vocem
meam. Ego quidem ita eis contestatus sum, el talia
pollicitus, verum populus meus mihi non credidit :
quod Joannes evangelista significavit, dicens : Et
sui eum non receperunt. :

Et lsrael non attendit mihi. Repetitio est, atque
expositio prioris dicti; verbum autem Attendo,
sive Audio, sspe idem significat quod Credo, ut
hic. Alibi autem accipitur pre Intelligo, juxta illud :
Qui habet aures audiendi, audiat.

Vens. 15. Et dimisi eos secundum studia cordium
suorum. Dimisi, inquit, eos veluti incredulos ferri
justa "voluntatem suorum cordium : et deinceps
ad gentium populos pertransivi. Per studia autem
4lii interpretes voluntates intelligunt.

]bunt in studiis suis. Protectone scilicet divina
destituti, atque omni superna gratia spoliati, veluti
immedicabiles. lbunt autem hoc pacto destituti, si-
nul ac Salvatorem repulerint.

Vgns. 14, 15. Si populus ireus audisset me, Israel
£1 in viis meis ambulasset, in. nihil sane inimicos
eorum humiliassem, et. super (ribulantes eos misis-
sem mannm meam. Verba illa : Israel si in viis meis
ambulasset, ad superioris versiculi declarationem
d'cta sunt. Similiter verba illa : Super tribulantes
eos misissem manum meam, exponunt praecedentia,
el sententie repetitionem continent. Zn uihil)
aulem. expone, pro, De facili ac sine labore ; vel,
]u nihilo, pro, 1n re vili et nullius momenti. Nam
et olim Deus, in ranis in locustis, et in hujuscemodi
aliis minimis rebus hostes eorum flagellaverat, ut
suarum virium magnitudinem demonstraret.

VERs. 16. Inimici Domini mentiti sunt εἰ, Inimici
crucis Christi, teste Paulo, Juda sunt : menti!i
autem sunt Cliristo Judai, dum sermonibus ei
blandiebantur, appellantes eum Rabbi, ut diximus
in psalmo Liv, que omnia tamen simulantes dice-
bant. Vel aliter : Volens beatus David docere quod
Judaeorum infidelitas de progenitorum radice dc-
scendebat, eos dicit Domino nientitos esse. Nam
cum olim Deus legem eis statueret, polliciti sunt

D per. progenitores suos, observaturos se esse omnia

qua iandaverat, dicentes : « Omnia qua dixit
Dominus Deus [uciemus, et audiemus ** ; » et tamen
sz penumero mentili sunt, el illius contempserunt
seru;ones. Possumus οἱ illud dicere, quod cum
Judzi cognati Christi essent, inlmici ei facti sunt,
et illius cognationem mentiti.

Ει erit tempus eorum in seculum. ler tempus,
tam Syri, quam flebrzi calamitates solent signili-
care. Eos igitur a calamitatibus nunquam esse
liberandos przedicit. Vel, condemnationis eorum
tempus intellige, futurum nimirum szculum.

Vgns. 17. Et cibavit eos ex adipe (rumenti, et de

ET

ΕΙΤΗΥΜΙΙ ZIGABENI

853

petra melle saturavit eos, llic Deus, inquit, cul Judaei A àx πέτρας µέ.ι ἐχόρτασεν αὐτούς. Οὗτος 6 cba

non crediderunt, manna olim eos cibavit, quasi
pinguissimo quodam frumento. Subintelligitur enim
dictio, Quasi, ut sit ordo, et sensus : Cibavit
eos quasi ex adipe frumenti. Per adipem vero
frumenti, tenuissimam ac purissimam triticez fa-
rin: partem intellige, quam similam appellant : et
per mel, aquam illam intellige, qu:e ex petra nianavit,
non quod natura esset imel, sed opinione, et sapore.
Illis enim tunc fatigatiset sitientibus adeo fuit suavis,
ut mel prorsus esse videretur; atque ideo ipse etiam
Moyses hoc pacto etiam in Cantico Deuteronomii
appellavit dicens : Expressit mel de petra **. Hu-
jusmodi autem cibi et potus, ac satielatis comme:
oratione, bonorum omnium eis przstitorum
abundantiam significavit. Et aliter : Cibavit Chri»
stus quatuor millia hominum septem panibus, et
potavit eos mellita ejus doctrina usque ad saturi-
tatem ? Quam dalcia enim, inquit,

Psalmus ipsi Asaph.

PSALMUS LXXXI.
Qu:edam exemplaria inscriptionem habent quam
posuimus : Psalmus ipsi Asaph; quxdam vero :
Intelligentie ipsi Asaph, vel quia hic psalmus

prudentiores atque intelligentiores reddit onmes '

judices, vel quia intelligentia opus est, ad perci-
piendam prophetiam, qua in eo continetur. Re-

faucibus meis eloquia tua ! super mel ori meo *.
unde fluebat aqua, ut Apostolus docuit, erat. Christus *.

ὁ μὴ εἰσαχουσθεὶς, οὗτος πάλαι τοὺς Εδραίους ἑψώμι-
σεν μάννα, ὧς ix ατέατος πυροῦ. Λείπει γὰρ αλ.

Ὡς * πυρὸς μὲν γὰρ ὁ οἵτος στέαρ δὲ αὑτοῦ τὸ
λεπτότατον καὶ χαθαρώτατον ἄλευρον μέλι δὲ τὸ
ix πέτρας ὠνύμασεν, οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ χατὰ «tv
δ/χησιν. Διφῶσι γὸρ αὑτοῖς xal ἐκτετηχκόσι μέλι
διὰ τὴν ἡδονὴν ἔδοξαν. Οὕτω δὲ xal Μωῦσης αὐτὸ
χόχληχεν ἐν τῇ ᾠδῇ τοῦ Δευτερονομίου, εἰρηχώς *
Ἐθή Ίασαν μέλι ἐκ πέτρας * διὰ δὲ τῆς παραδόξου
ταύτης Φωμίσεως καὶ χορτασίας πἃσαν τῆν ἄφθο -
νίαν τῶν δωρηθέντων αὐτοῖς ἀγαθῶν ἑνέφηνε. Καὶ
ἄλλως δὲ ἐψώμισε τοὺς τετραχισχιλίους ἑπτὰ ἄρτοι:,
χαὶ ἑπότισιν αὐτοὺς ἄχρι χορτασίας μέλι, τοοτέστι
τὴν παρ) ἑαυτοῦ διδασχαλἰαν. Ὡς yAvxéa Υὰρ, qno*.
τῷ Aápuyyl µου τὰ Aóqid σου ! ὑπὲρ μἐ.ι τῷ στό-
pati µου — Ἡ δὲ πέτρα, qnot ὃ ἸἈπόστελος,
ἦν ὁ Χριστός.
Ρειγη enim illa,

πα Λμὸς τῷ 'Acág.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ΄
Τινὰ μὲν τῶν ἀντιγράφων, Φα.μὲς τῷ Ἀσὰφ,

ἔχουσι , τινὰ δὲ, Συγέσεως τῷ 'Acdg. Διότι ὁ
Ψαλμὸς οὗτος συνετίζει τοὺς διχαστάς * 3) ὅτι αυνιέ-
ναι τὴν ἓν τούτῳ προφητείαν δεῖ. Προαγορεύει γὰρ
τὸν παρὰ τοῦ Χριατοῦ χατὰ τῶν Γραμματέων xci
Φαρισαίων ἔλεγχον.

dargutionem etenim illam przdicit, qua in Seribas, atque ip Phariszos Dominus noster in Evangelio

usus est.

γεν. |.
suis stetit in inedie synagoge Scribarum, Pha-
ris:zeorum, el seniorum populi, quos Propheta hic
deos appellat, quia aliis przerant, οἱ iuter inferio-
res judicabant, quemadmodum in primo qua-
dragesimi noni psalmi versiculo latius tradidimus.
Gregorius autem Theologus in secundo sermone
de baptismate aliter hoc declarat, ubi poteris vi-
dere.

In medio autem Deos dijudicabit. Stans in medio
eorum dijudicabit, hoc est, redarguet, principes
scilicet et judices. populi, ut jam dictum est. Vel,
in medio, dixil, pro, coram multis. Magna etenim
cum libertate Christus eos reprelendebat, dicens :
Ve vobis Scribe, et Pharisei hypocrite, quod μῶς,
atque illa facitis. Hebrzei vero expositores dicunt :
Deus etetit in medio principum. invisibilis conspe-
ctui eorum exsistens; et in medio multorum eos
redarguet per prophetas, si principatum atque im-
perium indigne exercuerint.

Vrns. 2. Usquequo judicatis injustitiam, et facies
peccatorum accipitis ? Stetit. Deus οἱ judicabit,
dicens nimirum verba hzc, quz sequuntur : Us-
quequo, etc. Injustitiam autem hoc in loco posuit
pro Iujuste. Vel : Usquequa. judicatis injustiti um ?
pro : Usquequo justi(icatis peccatores ? Per pecca-
tores autem, injustos omnes intelligit, Quousque,

ο» Deut, xxxi, 10.

! Psal. cxviut, 100.

Beus stetit in synagoga deorum. Chri- C

'O θεὸς ὅστη ἐν συνγαγωγῃ θεῶγ. 'O Ἀριστὸς
ἕστη iv µέσῳ τῆς συναγωγῆς τῶν Σραμμµατέων, xal
Φαρισαίων, χαὶ τῶν πρεσθυτέρων τοῦ λαοῦ. Τούτους
γὰρ θεοὺς ὁ Προφήτης ἐχάλεσε νῦν διὰ τὸ ἀρχιχὸν
xa δικαατιχὸν ἀξίωμα, ὡς ἐν τῷ στίχῳ τοῦ μθ’
Ψαλμοῦ πλατύτερόν τε xal ἀχριδέστερὸν ἐξτγησά-
µεθα. Ὅ 8k Θεολγος Ev τῷ δευτἐρφ λόγῳ τοῦ
βαπτίσματος ἑτέρως ἐξελάδετο τοῦτο, xal ποῖον
τοῦτο ζήτει.

'Ev µέσῳ δὲ 0sobc διακρινεῖ. Ἐν µέσῳ δὲ στὰς
διαχρινεῖ, τουτέστι, διελέγξει τοὺς ἄρχοντας χαὶ
χριτὰς, ὡς εἴρηται, τοῦ λαοῦ. Ἡ τὸ, 'Ev µέσῳ,
ἀντὶ τοῦ, Ἑνώπιον πολλῶν. Καὶ yàp ὁ Χριστὸς
παῤῥησίᾳ τούτους Ἠλεγξε χαθαφάµενος xal εἰπών *
Oval ὑμῖν, Εραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί !
ol ποιοῦντας τάδε xal τάδς. Ἑδραῖοι δὲ φασιν, ὅτι
ὁ θὲὸς ἕστη àv. µέσῳ τῶν ᾿ἀρχόντων, ὡς παρὼν αὖ- :
τοῖς ἁοράτως * διὸ xal Ev μµέσῳ πολλῶν ἑλέγξει αὐ-
τοὺς διὰ τῶν προφητῶν, εἰ ἀδίχως ἄρξουσιν.

'"δἜως πότε κρίνετε ἀδικίαν, καὶ πρόσωπᾳ dyap-
τω1λῶν Aap6drece ; Τῷ ἕστη xa τῷ διαχρινεῖ συνεξ-
αχούεται τὸ, Λέγων. "H τοίνυν τὸ, ᾿Αδιχίαν , ἀντὶ
τοῦ, ᾿Αδίχως, νοῄσωμεν * ἢ τὸ, Κρίνεζε, ἀντὶ τοῦ,
Διχαιοῦτε. ᾽Αμαρτωλοὺς δὲ ἐνταῦθα λέγει τοὺς
ἀδίκου». Τὸ δὲ, Λαμδάνετε, ἀντὶ τοῦ, Εὐλαδεῖσθς *
qno δὲ xot ὁ νόμος’ OD diy πρόσωπον àv κρἰ-

100 x. i.

853

COMMENT. IN P3ALMOS.

854

σει, δει τοῦ Κυρίου ἡ κρἰσις ἐστί. Προσωπολήπτης A inquit, accipis injstos ? hoc est, quousque cos

δὲ, ὁ εὐλαθούμενος τῶν ἀδίχων τὴν ὑπεροχήν.

ptura utitur, quando ait in lege: Non accipietis faciem in judicio, quoniam judicium Domini

lll- attem. personarum acceptor dicitur,
gnitedinem veretur.

Κρίνατε ὀρφανῷ xal πτωχῷ. Διαιτήσατε τούτοις
ἀλικουμένοις, xai uh παρίδητε.

Tazxewir xal πένητα δικαιώσατε. Αδιχουμέ-
νους δηλονότι * f| τοίνυν τὸ αὐτὸ πάλιν φησίν: 1|
προείρηται dj διαφορὰ τοῦ πτωχοῦ xal τοῦ πένητος
ἓν τῷ τα’ ψαλμῥ.

᾿Εξἐ.Ίεσθε πἐνητα xal πτωχὸν, x χειρὸς dpap-
τω1οῦ ῥύσασθε αὑτόν. "Opa ὅσον µέλει τῷ θεῷ
περὶ τῶν πτωχῶν χα) πενῄτων * πολλάκις γὰρ τὸν

περὶ αὐτῶν λόγον ávaxuxAot. Ἐξέλεσθε οὖν αὐτὸν, B

καὶ ῥύσασθε αὐτὸν καταδυναστενόµενον. ᾽Αμαρτωλὸς
δὲ κχἀνταῦθα ὁ ἄδιχος.

Obx ἔγνωσαν οὐδὲ cvraxar * ἐν σκότει διαπο-
Γεύονται. (99) Ἐθελοχωφήσαντες οὐκ ἔγνωσαν τοὺς
θείους λόγους, εἴτουν, οὐ συνῆκαν * σαφηνισμὸς γὰρ
τοῦ, Ovx ἔγνγωσα»ν, τὸ, 0Οὐδὲ συνῆκα». Ἐν σκότει
δὲ, ἀντὶ τοῦ, "Ev πλάνῃ πολιτεύονται. Ἡ xot ἄλλως:

Οὐκ ἔγνωσαν οὐδὲ συνῆχαν τὸ xaXóy* Bub ἓν ἀνοία
τοῦ διχαίου πορξύονται.

Σα.λευθήτωσαν πάντα τὰ θεμέλια τῆς 1ης.

Τοῦτο ὁ Xópgpayog οὕτως ἑξέδωχε' Ταράξω τὴν
Tür διὰ τοὺς ἑνοιχοῦντας ἐν αὐτῇ. Κατὰ δὲ τὸ,

Σαευθήτωσαν, κελεύει ὁ Θεὸς χλονηθῆναι τὴν γῆν, ϱ

εἰς φόδον τῶν ἀδίχων ἀρχόντων xal παρανόμων
ριτῶν. "II Σαευθήτωσαν, μὴ φέροντα τὴν παρα-
voplav αὐτῶν. θεμέλια δὲ τῆς γῆς τὸν πυθµένα
ταύτης καλεῖ. Ἐχπληχτιχὸς δὲ xal φοδερὸς ὁ λόγος
οὗτης καὶ ἐμφαντιχὸς τῆς θείας κατὰ τῶν παρανό-
pov ἀρχόντων xal κριτῶν ἀγανακτήσεως.

᾿Εγὠ εἶπα * θεοί ἐστε, xal viol Ὑγίστου πάἀν-
τες. Kal ποῦ εἶπεν, Θεοί ἔστε καὶ τὰ τοιαῦτα ,
Τινὲς µέν φασιν ἓν τῷ εἰπεῖν, Ποιήσωμεν ἄνθρω-
πον κατ εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ ὁμοίωσω” ἐγώ
δὲ προσεξεῦρον , ὅτι θεοὺς μὲν εἶπε τοὺς ἄρχοντας
xai δικαστὰς ἓν τῇ βίθλῳ τῆς Ἑξόδου, λέγων πρὸς

veremini ? Hujusmodi loquendi modo alibi Scri-
est ?.

qui injustorum ac pravorum hominum potentiam, et maá-

Vens. 9. Judicate orphano, et inopi. llorum, in-
quit, causam judicate, et nolite despicere eos aut
negligere.

Humilem et pauperem justificate, Si injurfa affe-
cti. fuerint : et rursus idem repetit quod in prz-
cedenti dixit versiculo. Vel, inopis et pouperis
differentiam quare in psalmo xi.

VeRs. 4. Eripite pauperem οἱ inopem, de manu
peccatoris liberate eum. Vide quantze curse sint Deo
inopes et pauperes, cum ssepius Propheta sermo-
nem de eis repetat. Eripite igitur, οἱ liberate cos.
quoties opprimuntur. Peccatorem autem hic quoque
dicit injustum.

VEns. 5. Non cognoverunt neque intellexerunt, in.
tenebris ambulant. Sponte sua czci effecti sunt, et
divinos sermones non cognoverunt, hoc est, no^
intellexerunt. Ad majorem cnim declarationem ád-
ditum est, id verbum a Propheta : In. tenebris
ambulant ; hoc est in errore perseverant. Vel ali-
er : Non cognoverunt neque intellexerunt, quid
nam bonum atque honestum sit, atque ideo am-
bulant in ignorantia justitiz.

Commoveantur. omnia fundamenta terre. Hzc
verba Symmachus ita reddidit : Contwrbabo ter-
ram, propler habitantes in ea. Et juxta primam le-
ctionem, jubet Deus terram commoveri et flu-
ctuare, ut injustis principibusatque iniquis judicibus
terrorem incutiat, Vel, Commoveantur fundamenta
terre, et illorum iniquitates non sustineant. Per
fundamenta vero terrz, illius profunditatem intcl-
ligit. Sunt autem hac verba summo plena terrore.
Divinam enim indiguationem adversus iniquos
judices ac principes, maximam esse demon-
sirant.

VEns. 6. Ego dixi : Dii estis, et filii Altissimi om-
nes. Verum ubinam in veteri Scriptura hoc dictum
esse legimus? Quidam dicunt sententiam hanc
contineri in illis verbis a Deo prolatis : Faciamus
hominem ad imaginem, et similitudinem nostram *.
Mihi autem videtur, quod judices, et principes Dei

τὸν laóv* Θεοὺς οὖκ ἀἁλογήσεις, xal ἄρχοντας D appellati sint in libro Exodi, quoniam populo Deus

τοῦ .1αοῦ σου οὐκ ἑἐρεῖς κακῶς. θεοὺς δὲ ἐχεῖ τοὺς
ἄρχοντας εἴρηχεν, ὡς ἐν τῷ μδ’ ψαλμῷ προεξηγη-
σάµεθα * υἱοὺς δὲ "ψίστου τοὺς Ἰσραηλίτας
ὠνόμασεν Ev τῷ εἰπεῖν Υἱὸς πρωτότοκός µου
Ἱσραή.1.

᾿Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθγήσχετε. Ὡς ἄν.
θρωποι ἁπλῶς. Καΐτοι coU εἰκόνι τετιμηµένοι, fj
, Θεοῦ προσηγορίας ἀξιωθέντες, xal ὑπερέχοντες τῶν
* Deut, 1, 17.

* Gen. 1,90. * Exod, xxii, 98.

mandavit dicens : Diis non maledices, et principibus
populi tui non dices male *. Per deos etenim illic
principes intellexit, quemadmodum in psalmo xtv;
jam exposuimus. Per filios autem Altissini, ipsos
Israelitas intelligit, De eis enim a Deo dictum esl :
Filius meus primogenitus Israel *.

VgRs. Ἱ. Vos autem sicut homines moriemini. Si-
cut homines simplices : Tametsi, inquit, imagine
Dei honorati estis, et tanto donati nomine, ut Dei

* Exod. iv, 22.

Varie lectiones.

(99) Imo vero Suri.

855

EUTHYMII ZIGABENI

ξ6

appellemini, licet etiam plerisque ob principatum A πολλῦιν tv τῷ ὀξιώματι τῆς ἀρχῆς. ᾽Ανθρώπους δὲ

honoratiores sitis, moriemini tamen, ut simplices.
llomines enim hic vulgares quoslibet homines in-
telligit, quod nec divinam noverunt legem, nec
prudentiam ullam habent, cujusmodi gentes sunt.
Et dicens : Moriemini, illud etiam significavit qued
hujusmodi vivendi normam usque ad mortem
cto vivetis, usque ad mortem.

Et quasi unus ex principalibus cadetis. Idem rur-
sus repelit. Per principes autem gentium duces
intelligit, Et Cadetis, dixit, pro Moriemini. Quidam
vero per unum ex principibus, ipsum damonem
intelligunt, veluti angelici olim ordinis principem ;
juxta quem sensum, Cadetis, expone, pro Decide-
tis, a dignitate nimirum pristina, atque hoc pro-
pter existimationem ac superbiam vestram. Nain
οἱ demon &uo principatu male usus, ab lionore illo
decidit divino.

Vgns. 8. Exsurge, Deus, judica terram. Hoc de
Christi resurrectione absque ulla contradictione
dictum est. Optat enim Propheta, et supplicat, ut
resurgat Christus, et judicet terram, per apostolos
nimirum, quos principes misit super omnem ter-
ram.

Quoniam iu hareditabis in omnibus gentibus. Tu,
inquit, bsereditatem consequeris in omnibus gen-
tibus, Hireditas autem Christi, omnes sunt qui
eredunt in eum,

Canticum psalmi ipsi Asaph.
PSALMUS LXXXII.

λέγει νῦν τοὺς χοινοὺς , xal µήτε θεοῦ vópov εἰδό-
τας, μήτε σύνεσιν ἔχοντας, ὁποῖοί ciat τὰ ἔθνη. Ad
6b τοῦ, ᾽Αποθνήσχετε, την ἄχρι θανάτου τοιαύτην
βιοτὴν αὐτῶν ἠνίξατο, otov, ὅτι ἄχρι θανάτου οὕτω
βιοῦνται.

ipsam, perpetuo retinebunt. Ac si diceret : Hoc pa

Καὶ ὡς εἷς vov dpyórrov «πίπτετα. Τὸ αὐτὸ
πάλιν qrnolv* ἀρχόντων γὰρ τῶν ἐθνικῶν λέγει.
Καὶ Πίπεεςε, ἀντὶ 100, ᾽Αποθηνῄσχετε. Tib; δὲ ἕνα
τῶν ἀρχόντων τὸν διάθολον λέγουσιν, ἄρχοντά ποτε
xai αὑτὸν τοῦ ἀγγελιχοῦ τάγματος. Ἐνταῦθα τὸ,
Πίπτετε, ἀντὶ τοῦ, ᾽Αποπίπτετε τοῦ ἀξιώματος διὰ
τὴν οἵησιν * χἀχεῖνος Ύὰρ μὴ χρησάµενας εἰς δέον

ῃ τῇ ἀρχῇ ἐξέπεσε τῆς θείας cuiii.

'Avdcta, ὁ θεὸς, κρῖνον τὴν Tijv. Τοῦτο περὶ
τῆς ix νεχρῶν ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ ἀναντιῤῥη;
tte. Ἰχετεύει γὰρ ὁ Προφήτης τὸν Χριστὸν àve-
στῆναι, καὶ χρῖναι τὴν γῆν διὰ τῶν ἁποστόλων, ol;
κατάστησεν ἄρχοντας ἐπὶ πᾶααν τὴν γῆν.

"Οει σὺ κατακ.Ίηρονομήσεις ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνε-
σι. Καὶ γὰρ, qnot, σὺ χληρονοµίαν ἕξεις ἐν πᾶτι
τοῖς ἔθνεσι. Κληρονοµία δὲ Χριστοῦ ol πιστεύσαντες
εἰς αὐτόν.

65 φαλμοῦ τῷ 'Acdg.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΒ’.

Quid sit Canticum psalmi, diximus in proemio C T( ἐστιν Ωδὴ να ἀμοῦ, προειῤήκαμεν ἐν τῷ προ:

operis. Compeeitus est autem bic psalmus ex
eorum persona qui e Babylonia captivitate reversi
sunt. Nam cum Judszorum finitimi vidissent post
hujusmodi reditum resdiflcari templum, et civita-
tem restitui, convenerunt in unum, et barbaricis
gentibus collectis, impetum fecerunt in Judaeos,
tametai ab eis victi, et superati fuerint, duce Ju-
daorum Zorabahel. Hujuscemodi igitur materiam
pertractat hic psalmus, in orationis speciem for-
matus.

VEns. 9. Damine, quis similis erit tibi? Νου in-
terrogantis sed laudantis est sermo, et divinam, ut
ita dicam, incomparabilitatem 3dmirantis. Dictio
enim, Quis, Ώου in loco non raritatem, sed impos-
sibilitatem significat ; ac si diceret : Nullug tibi
similis reperiri potes!, ex quo divine constituitur
virtutis iminensitas.

Ne sileas, neque. mitescas, Deus. Noli adeo esse |

longanimis, aut patiens. Ita enim caeteri interpretes
reddidere. Quare autem sic dicat audi :

Vrns. 9. Quoniam ecce inimici tui aonuerunt, et
qui oderunt te, extulerunt. caput. — Inimici tui,
qui tuum populu::! oppugnant, vel qui propter te
nobis infensi sunt ; Sonwerunt autem, hoc est,
inauditum dedere clamorem, quemadmodum in
exercitibus fieri solet, quando magna adest nili«
tum multitado. Vel aliter : li qui olim suas in uos
inimicitias susurro penc tantum significabant,

οιµίῳ τῆς βίθλου. Πεποίηται δὲ ὁ φαλμὸς εἰς vpio-
ωπον τῶν ἑπανελθόντων àx Βαθνυλῶνος. Μετὰ Ἱὰρ
τὴν ἐχεῖθεν ἐπάνοδον thv νεουργίαν τοῦ θείου ναοῦ,
καὶ τὴν τῆς πόλεως ἀποχατάστασιν οἱ γείτονες θεᾶ”
σάµενοι, κατὰ ταὺτὸν συνεγείρονται, καὶ 6άρδαρα
συναθροίσαντες ἔθνη, τοῖς Ἰουδαίοις ἐπέθεντο * καὶ
τεπολεμήθησαν δὲ, τοῦ Ζοροθάδελ στρατηγοῦντος.
Περὶ τούτων οὖν ὁ φαλμὸς συντέθειται, σχηματισθεὶς
εἰς εὐχήν.

'O θεὸς, τίς ὁμοιωθήσεταί σοι; Οὐχ ἑρωτῶντος
ὁ λόγος, ἀλλ᾽ ἐχθειάζοντος τὸ ἀσύγχριτον. Τὸ Υὰρ.
Τίς, οὗ τὸ σπάνιον, ἀλλὰ τὸ ἀσύγκριτον ἐνταῦθα
δηλοῖ, καὶ ἔστιν ἀντὶ τοῦ, θὐδεὶς, δι’ οὗ εἰσάγεται 9

" ἀπειροδύναμον.

M^ σιγήσῃς μηδὲ καεαπραθνῃς, ὁ Θεός. Ml
µαχροθυµήσῃς, μηδ ἀνεξιχαχήσῃς, Οὕτω Υὰρ ο”
ἄλλοι ἑρμηνεῖς ἐχδεδώχασι * τίνος δὲ ἕνεχεν ἄχουσον.

"Ox ἰδοὺ οἱ ἐχθροί σου ἤχησαν, xal ol μισοῦγ-
τές σε ἧραν κεφαλήν. Ἐχθροί σου, d; τῷ σῷ λαφ
πο)δμοῦντες, ἢ, ὡς διὰ σὲ ἡμῖν πολεμοῦντες. ᾿Ηχη-
σαν bk, ἀντὶ τοῦ. Θροῦν ἄσημον ἀπετέλεσαν, X
εἴωθεν ὑπὸ πολυπληθείας ἓν τοῖς στρατοπέδοις 1
νεσθαι, "H xai &Xu; * Οἱ πρὶν ὑποφιθυρίζουτες τὴν
xa0' ἡμῶν ἔχθραν νῦν εἰς ἐξάκουστον ταύτην fjver-
xav , θρασυνόμενοί τε, xal ἁλαζονενόμενοι, Hpar

£351 COMMENT. IN PSALMOS.

853

6b xsega ty, ἀντὶ τοῦ, Ἐπήρθησαν, ἀνεθάῤῥησαν, A aperto nunc marte, 2c palam hostiles animos fa-

θαῤῥήσαντες τοῖς cuppáyoc;.

tentur, et temere omnia in nos agentes, gloriantur.

Extulerunt autem caput, hoc est, animos ceperunt, et multis secum adjunctis coadjutoribus, audaciores

effecti sunt.

"Exi τὸν λαόν cov κατεπανουργεύσαντο yróm.
Τὸ D»oópp, ἀντὶ τοῦ Mid γνώμµῃ συμφώνως. Τινὰ δὲ
τῶν ἀντιγράφων μετὰ τοῦ νῦ γνώµην γράφουσιν’
ὅπερ δηλοῖ, ὅτι ἑπανουργεύσαντο xowhv γνώµην. (1)
Ἡ δὶ Κατὰ πρόθεσις ἐπίτασιν τῆς πανουργίας
ἐμφαίνει. "Άλλως τὸ τῆς γνώμης ὄνομα ποτὲ μὲν
δηλοῖ τὲν παραΐνεσιν ὡς ὁ Απόστολος - Περὶ δὲ τῶν
παρθένων ἐπιταγὴν Κυρίου οὐκ ἔχω, (2) yvo-
µην Σὲ δίδωµι" ποτὲὶ δὲ τὴν Bou) tv, ὡς καὶ νῦν ὁ
A16i6 * Ἐπὶ τὸν JAaór. σου κατεπανουρ]γεύσαντο

VERS. &. Super populum tuum malignaverunt con-
silio. Consilio, hoc est, concordi ac communi om-
nium sententia. Qu:edam exemplaria habent, Con-
silium, in quarto casu, et tunc sensus esse videtur,
quod commune consilium nialigno ac perverso
animo inierunt. Sciendum est autem quod Grzca
dictio, γνώµη. que hic in Grico habetur, et pro
qua interpres consiliun reddidit, aliquando admo-
nitionem signiflcat. juxta illud Apostoli : De virgini-
bus «utem preceptum Domini, non habeo, consilium

qrójmr, τουτέστιν, πανούργως μελέτησαν βουλήν΄ p autem do *. Aliquando, consilium, ut hoc in loco :

ποτὲ δὲ τὴν φῆφον, ὥς τὸ τοῦ Δανιήλ * Περὶ τίνος
ἐξη.θε» ἡ γγώμη ἡ ἁγαιδής; Λλαμθάνεται δὲ xol
ἐπὶ πίστεως, xai δόγµατος, xai φρονήµατος' ὡς xal
παρὰ τῷ θεολόγῳφ * Τὸ δὲ ἀντεισαγαγεῖν τὴν ἑαυ-
τοῦ γγώµην ἀνδρὸς εὐσεθοῦὺς καὶ νοῦν ὄχοντος.
tem : Sed suam. ex adverso opinionem adducere
locis in Greco habetur, ut diximus dictio γνώμη.)

Καὶ ἐθουεύσανγτο κατὰ τῶν ἁγίων cov. Παλιλ-
λογία τοῦτο καὶ σαφηνισμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ. Περὶ
δὲ τῶν ἁγίων τοιαῦτα νοῄσεις, ofa χ1ὶ περὶ τῶν
ὁσίων, ὡς kv τῷ or/ φαλμῷ προείρηται.

Elxax* Aevts, καὶ ἐξολοθρεύσωμεν αὐτοὺς
ἐξ ἔθνους, xal οὗ μὴ μ»ησθῇῃ τὸ ὄνομα τοῦ 'lc-
ραἡά ἔτι. Τοῦτο fj γνώµη, τοῦτο fj βουλή» τὸ δὲ
Εξ ἔθνους, ἀντὶ, E!vac ἕθνος, ἑλάσαντες αὐτοὺς
εἰς τὸ μὴ εἶναι Éüvoz* τὸ δὲ, OD μὴ pneu.

viri pii est et sapientis.

Super populum tuum malignaverunt consilium. Ali-
quando autem sententiam, ut illud Danielis : Quam
ob causam exivit tam impudens. sententia *? Ali-
quando etiam opinionem de fide, aut. de quopiam
dogmate, quale illud est apud Theologum dicen-
(ln omnibus enim his

Et consuluerunt. adversus sanctos. (uos. Tteratio
sermonis est ad majorem pradictorum declaratio-
nem. De sanctis autem, videquas in psalmo rxxvit
dicla sunt.

ελα. 5. Dixerunt : Venite, exterminemus eos ez
gente, et non memoretur nomen [srael amplius. Που
est consilium quod inierunt. Exterminemus avtem
ex gente, hoc est, privemus eos hac qualitate ut
gentes sint, deducendo eos nimirum ad nihilum : et

ἀντὶ, Οὐ μνημονευθῇ, οὐχ ἔτι ὀνομασθῇ ὅμως * ofa C amplius non memoretur, hoc est, in futurum pror-

µηχέτι ὄντος τοῦ τοιούτου ἔθνους.

"Οτι &60ov.lsUcarco ἐν ὁμονοίᾳ ἐπὶ τὸ αὐτό.
Ἐὔτουν πανούργως ἐμελέτησαν βουλήν, Ἐπαναλαμ-
6άνει δὲ τὸν λόγον τῆς βουλῆς xal ὁμογνωμοσύνης
αὐτῶν ' ἐντεῦθεν εἰς ἄμυναν xwüv τὸν διασχεδά-
ζοντα βουλὰς ἐθνῶν. Διηγηματικὸν δὲ, τὸ "Οτι '
xai τὸ μὲν, Ἐν dporolg, ἐπὶ τῆς γνώμης λαμθδά-
νεται, τὸ δὲ, ᾿Εαπὶ τὸ αὑτὸ, ἐπὶ τοῦ τόπου, τουτέστιν
εἰς µίαν γνώµην συνελθόντες, xal εἰς ἕνα τόπον,

Κατὰ σοῦ διαθήκην διδθεγτο. Διαθήχην τὴν
συνθήχην λέγει ’ εἶτα λοιπὸν ἁπαριθμεῖται xal τοὺς
οὕτω συνθεµένους.

sus non nominetur, perdita, videlicet ac penitus
dissipata illa gente.

Vrns. 6. Quoniam consultaverunt. unanimiter si-
mul. lloc est, sceleste ac maligne medi!ati sunt
consilium. Reassumit enim sermonem de consilio,
et communi eorum conspiratione, Deum hoc pacto
excitans ad vindiclam, qui gentium solel dissipare
consilia. Dictio autem Quoniam, narrantis est ;
dictio Unanimiter, ad consilia eorum refertur ; di-
ctio vero, In unum, ad locum : et sensus est, quod
in unam convenerunt sententiam, atque in eodem
loco.

Adversus te testamentum disposuerunt. — Tesla-
mentum posuit pro federe, seu pacto (quod enim
Grecs dictiones, διαθήκη et cuvÜ0fjxe tam voce

quam derivatione, et significatione cognate quodammodo sunt, hinc factum est, ut altera alterius szpe
ioeo ponatur.) Deinde eos connumerat, qui in unum simul convenerunt.

Τὰ exnrópaca τῶν ᾿Ιδουμαίων xal οἱ 'Icuan-
ἶται. — Τὰ σκηνώµατα τῶν ]δουμαίων, ἀντὶ
τοῦ, Ἡ πόλις τῶν Ἰδουμαιων, f] ἀντὶ τοῦ, Οἱ Ἰδου-
µαΐοι, χατὰ περἰφρασιν. Ἰδορυμαῖοι δὲ ἔθνος ἀπὸ

? ] Cor. vii, 35. ὃ Dan. ui, 15.

V&ns. 7. Tabernacula Idumeorum, et l1smaelita.
ler Idumzorum tabernacula, vel ipsos simpliciter
ldumzos intelligit, vel eorum civitates, Idunxei
autem descendunt ab Esau, qui alio nomine dictug

Varie lectiones.

(1) Grace additur : Prepositio autem κατά intensionem malitie significat.

(3) Vertendum igitur . AMoritum autem do.

.—— —

859

EUTHYMII ZIGABENI

866

est etiam Edom. Ismaelitze vero genus suum de- À Ἡσαῦ χαταγόµενον * Ἐδὼμ γὰρ ὁ σαν ἐκλήθη ^

ducunt ab Ismaele filio Abraha.

Vens,. 8. Moab et Agareni. Moabit:e populi sunt,
qui originem trahunt a Moab filio Lot ; Agareni
vero ab Agar matre Ismaelis, quae postquam expulsa

est e domo Abralize, alteri se viro conjunxit. unde,

isti descenderunt,

Gebal εἰ Ammon, et Amalech. Gebaleni populi
erant, qui prope Idumazam babitabant. Ammonitz
autein ita denominati sunt ab Ammon filio Lot. Ft
Amaiecitze ab Amalec, qui el ipse originem ducebat
ab Esau, qui sane aliam ab ldumza regionem se-
paratim habitabant. |

Alienigeng cum iis qui habitabant Tyrum. Per
alienigenas Philisteos intellige, quos nunc Palz-
stinos dicimus. Hi etenim viciniorem Judzis regio-
nem habitabant : atque ideo alienigenz in specie
appellati sunt. Per habitantes autem Tyrum, Tyrios
intelligit.

Vgns. 9. Etenim et. Assur venit. cum illis, Assur
proprie Assyrii sunt : verum hoc in loco, Samari-
tanos ita appellat, veluti Assyriorum colonos. Nam
post duarum tribuum captivitatem, illuc missi sunt
Samaritani ab Assyriis, ut regionem illam incole-
rent. Abundat autem hoc in loco conjunctio,
Etenim.

Facti sunt in. adjutorium filiis Lot. Filios Lot,
eos esse intellige, quos superius Moabitas appella-
vii, et Ammonitas, Hx etenim nationes Judis
przcipue invidebant, et ideg in eos alias gentes in
unum collegerunt.

Vens. 10. Fac eis sicut. Madian, εἰ Sisare, sicut
Jabin in torrente Cison. Imprecatur Propheta ad-
versus gentes superius connumeratas, quz civitatis
Jerusalem instaurationem ferre non poterant, atque
in memoriam illorum hominum ruinam revocat, qui
Judzorum populo olim infesti fuerant, el prater
omnium opinionem perierant, optatque ut eodem
pacto nunc predicti omnes pereant, ob malignam
eorum mentem in Judzos, quo illi superiores. Et
per Madian quidem Madianitarum exercitum intel-
ligit, quem multitadine ac copia militum terram
obtexisse legimus, et tamen a trecentis viris, Ge-
deone duce, superatum, atque his quidem inermi-
bus omnibus, lampades tantum, et tubas ferentibus,
ul iu lihro Judicum legimus. Sisara dux fuit exer-
citus Jabin regis Chanaan potentissimi. Noningen-
tos etenini ferreos currus babebat : hos autem
omnes superavit Barach adversus eos jussu Deborz
profectus, quz illis temporibus judicabat populum
Israel. Et Sisaram quidem fugientem Jacl uxor
Chaber hospitio acceptum somno sopivit, ac dcinde
malleo et clavo illius tempora penetravit, atque
hoe pacto interemit ; ipse autem Jabin occisus

Ἰσμαηλῖται δὲ Éüvog ἕἅτερον ἀπὸ Ἱσμαὴλ υἱοῦ
'A6paáp.

Μωὰδ xal οἱ 'Arapnvol. Μωὰθ λέγει τοὺς Μωα-
6ίτας * ἕθνος δὲ χαὶ οὗτοι, ἀπὸ Μωάθ, υἱοῦ τοῦ Act.
Αγαρηνοὶ δὲ ἔθνος ἀπὺ τῆς "Αγαρ τῆς μητρὸς
Ἰσιιαὴλ, συναφθείσης ἑτέρῳ μετὰ τὸ ἀπελαθῆναι της
οἰχίας ᾿Αδραάμ.

Γεθὰϊ xal Ἀμμὼν, xol Αμα.ἡἠκ. Γεθαληνοὶ
ἔθνος περίοικον τῆς Ἰδουμαίας * ᾽Αμμανῖται ἔθνος
ἀπὸ τοῦ ᾽Αμμὼν τοῦ υἱοῦ Λώτ΄ ᾽Αμαληκσῖται δὲ ἔθνος
ἀπὸ ᾽Αμαλὴκχ, ὃς ἣν καὶ abso ἔκγονος Ἡσαῦ, xa-
τῴκει δὲ χώραν ἑτέραν παρὰ τοὺς Ἰδουμαίους.

Α.1Ίόφυλοι μετὰ τῶν κατοιχούγτων Τύρον.
Ἰλλλόφυλοι οἱ Φιλισταῖοι, οἱ vov Παλαιστινοὶ καλον-
µενοι οὗτοι γὰρ παροιχοῦντες τοῖς Ἰουδαίοις ἐγγὺς,
ἀλλόφυλοι διαφερόντως ἐχλήθησαν * χατοικοῦντες Ck
Τόρον λέγει τοὺς Τυρίους.

Καὶ γὰρ καὶ ᾿Ασσοῦρ συμπαρεγέγετο uet! ab-
τῶν. Ασσοὺρ οἱ ᾿Ασσύριο,. Καλεῖ δὲ οὕτως τοὺς
Σαµαρείτας, ὡς ἀποίκους ᾿Ασσυρίων, μετὰ τὴν αἶχμα”
λωσίαν τῶν δώδεκα φυλῶν ἑχεῖσε µετοικισθέντας,
Περιττεύει δὲ ὁ l'àp σύνδεσμος.

ἘΕγενήθησαν elc ἀντίάηψιν τοῖς υἱοῖς Λώτ. Εἰς
συμμµαχίαν * υἱοὺς δὲ Λὼτ λέγει τοὺς Μωαθίτας xal
Αμμανίτας, ὡς moostpfjxapev* οὗτοι γὰρ μάλιστα
τοῖς Ἰουδαίοις ἐφθόνουν, xaX τὰ ἄλλα ἔθνη σννήγει-,
ρα.

Ποίησον αὐτοῖς ὡς c Μαδιὰμ καὶ τῷ Σισάρᾳ,
ὡς τῷ Ι]αδεὶμ ἐν τῷ χειμάῤῥῳ Κισῶν. Κατεύχεται
τῶν ἀνωτέρω ἀπηριθμημένων ἑἐθνῶν, τῶν φθονησάν-
των τῇ ἀνανεώσει τῆς πόλεως µέμνηται δὲ «T;
ἁπωλείας τῶν πάλαι πολεμησάντων τοῖς Ἱσραγλί-
ταις xal παραδόξως ἀπολωλότων ΄ xal τοιούτῳ τρύ-
πῳ ἁπολω)έναι xal τούτους βούλεται. Μαδιὰμ μὲν
γὰρ ἡ στρατιὰ τῶν Μαδιηνέων ἀπὸ τοῦ Μαδιὰμ οὔ-
τως ὀνομασθεῖσα, ἣν τῷ πλήθει thv γῆν καλύπτου-
σαν 6 Γεδεὼν ἓν ἀνδράσι τριαχοσίοις ἐξωλόθρευαε,
xai τούτοις ἁόπλοις * λαμπάδας µόνας xaY σἀάλπιγ-
γας ἐπιφερομένοις, ὡς ἡ τῶν Κριτῶν βίδλος ἱστορεῖ.
Ὁ Σισάρα δὲ στρατηγὸς ἣν τῆς δυνάµεως Ἰαθεὶμ,
βασιλέως Χαναὰν, ἔχων ἅρματα σιδηρᾶ ἐννεαχόσια :
οὓς xal ἄμφω κατεπολέμησε Bapiy, χελευσθεὶς ὑπὸ
Δεθώρας τῆς χρ.ινούσης &v τοῖς χαιροῖς ἑχείνοις τὸν
Ἱσραῇλ. Καὶ τὸν μὲν Σισάρα φεύγοντα ὑποδεξαμένη
ἡ Ἰχκὴηλ f γυνὴ Χάδερ ἐχοίμησε΄ χαὶ: σφύραν xoi
πάσσα)ον λαθοῦσα διῄλασς τὸν χρόταφον αὐτοῦ, xal
οὕτως ἀνεῖλε. Τὸν δὲ Ἰαθεὶμ ὁ Βαρὰχ διέφθειρε, xoi
τὴν στρατιὰν αὐτοῦ πᾶσαν χατέχοψεν. Ὁ δὲ χείµαῥ:
foc Κιτῶν τόπος ἦν tv ᾧ ὁ πόλεμος γέγονε' xal
ταῦτα δὲ fj δηλωθεῖσα βίθλος διδάσκει.

fuit a Barach, qui universum cuin rege exercitui dissipavit. Torrens autem Cison proximus est et
continguus loco, ubi prelium illud commissum est, Πο autem omnia distincte habentur in libro

Judicum.
VeRs. 11. Exterminati sunt. in. Aeudor.. Acndor

^

Ἐξω.οθρεύθησαν ἐν ᾿Αεγδώρ. Καὶ οὗτος τύπος

61

COMMENT. IN PSALMOS.

803

fv. tv ω ὁ κατὰ τὸν Σισάραν πόλεμος ἀνέστη. Τινὲς A locus est ubi bellum cum Sisara commissum est.

δὲ τὸ προειρημένον τόπον τοῦ χειμάῤῥου Κισῶν xal
Αενδὼρ ἐκάλεσαν, ὡς διώνυµον.

Ἐενήθησαν ὡσεὶ xózpoc τῇ ΥΠ. ΄Άταφοι χεί-
µενοι, σαπέντες xat διαλυθέντες.

Θοῦ τοὺς ἄρχοντας αὐτῶν ὡς τὸν Ὡρὴθδ, xal
Zh6, καὶ Ζεδεὲ, xal Σα.μανά. "Αρχοντας λέγει
τοὺς ἡγεμόνας τῶν προμνημµονευθέντων ἐθνῶν. Ώρὴδ
μὲν οὖν xal Zh6, ἄρχοντες τῶν Μαδιηναίων, οὓς
ἀνεῖλεν ὁ δηλωθεὶς Γεδεών. Ze6sk δὲ xat Σαλμανὰ,
βασιλ:ῖς αὐτῶν, οὓς xaY αὐτοὺς ἀπέχτεινε.

Πάντας τοὺς ἄρχοντας αὐτῶν. Ὥστε µηδένα
ὑπολειφθῆναι. Διὰ δὲ τῶν ἀρχόντων xat τῶν διαρ-
χοµένων χατηύξατο.

Ofrwec εἶπον» Κ.ηρογοµήσωμεν» ἑανυτοῖς εὸ
ἁγιαστήριον τοῦ θεοῦ. — Κηρογομήσωμεν, àv
τοῦ Κυριεύσωμεν, ἑἐξουσιάσωμεν, οὗ τιμῆς χάριν,
ἀλλ ἁρπαγῆς τῶν ἱερῶν σχευῶν xal ἀναθημάτων *
ἁγιαστήριον τὸν vabv χαλοῦντες, tv ᾧ ὁ θεὸς ἡγίαζε
τὸν λαόν.

'O θεός µου, θοῦ αὐτοὺς ὡς τεροχόν. "'Acta-
τοῦντας ἁξὶ xal χυλιοµένους ταῖς ἐπαλλήλων µετα-
θολαῖς. Τοῦτο γὰρ τροχοῦ ἴδιον.

Ως κα.]άμην κατὰ πρόσωπογ ἀνέμου. Εὐχερῶς
διασχεδαννυµένους χαὶ μηδαμοῦὺ στάσιν εὑρίσχοντας.

Ὡσεὶ zUp ὃ διαφ.1έξει δρυµμὸν, ὡσεὶ oJAÓE f
χπτακαύσει 6pn, οὕτως κχαταδιώξεις αὐτοὺς ἐν τῇ
«αταιγίδι σου καὶ ἐν τῇ ὁργῇ cov συνταράξεις
αὐτοὺς. Οὕτω χαταδίωξον αὐτοὺς ἀναλίσχων, (osi
πρ ὃ διαφλέξει δρυµόν - ὀξέως γὰρ τοῦτο xal ἂφει:
δῶς φέρεται χατὰ τῆς ὕλης ^ τοῦ δὲ, ᾿Ωσεὶ πὺὸρ ὃ
διαφ.ἰέξει δρυµὸν, ἑφερμηνευτιχὸν τὸ, ὩὨσε) 940€
f| κατακαύσει ópn, vaX μὴν χαὶ τοῦ, Οὕτως xaca-
διώξεις αὑτοὺς ἐν τῇ κωταιγέδι σου, τὸ Καὶ ἐν τῇ
ὁργῇ σου συνταράξεις αὐτούς. Καταιγίδα δὲ νῦν
τὴν ὀξεῖαν χίνησιν τῆς ὀργῆς ἐχάλεσεν. Καταιγίδος
γὰρ ἴδιον τὸ συνταράττειν. Καταδιώξεις δὲ xal
Συγταράξεις 1 προφητικῶς εἴρηνταιε, ἢ εὐχτιχῶς,
ἀντὶ τοῦ, Κωταδίωξο»ν χαὶ Συγτἀραδο».

Aliqui locum torrentis Cison eumdem esse dieunt
et Aendor, οἱ geminum habere nomen.

Facti suut quasi stercus terre. Insepulti, dissoluti
et putrefacti.

Vrns. 19. Pone principes eorum sicut Oreb, et
Zeb, et Zebee, et Salmanan. Per principes duces
gentium intelligit, quas superius commemoravimus.
Oreb et Zeb, Madianitarum erant duces, quos Ge-
deon, ut diximus, interemit. Zebee autem. et Sal-
mana, eorumdem erant reges, qui simili modo a
Gedeone occisi sunt.

εις. 15. Omnes principes eorum. αλ ut nemo
relinquatur. Verum dum adversus principes im-
precatur, subditos etiam eis populos cempre-

5 nendit.

Qui dixerunt : Hereditemus nobis sanctuarium Dei.
— Hereditemus, pro Dominemur, vcl in potestate
nostra habeamus, non ut honoremus illud, sed ut
saera vasa, et reliquas oblationes diripiamus. ler
Sanctuarium. autem templum ipsum intelligit, in
quo Deus populum sanctiflcabat.

V£gRs. 14. Deus meus, pone eos ut. rotam. Con-
tinue instabiles, et crebris mutationibus cir-
cumactos. lloc pacto enim rote poterunt compa-
rari.

Ut arundinem ante faciem venti. [ία ut. fa-
cile dissipentur, et nullam inveniant stabilita:
tem.

Vgns. 15, 16. (Quasi ignis qui comburet silvam,
et quasi flamma comburens montes, ita persequeris
illos in procella tua, et in ira tua conturbabis tos.
Non secus illos persequaris, quiso, et consumas,
atque ignis solet silvam populari. Summa etenim
vi fertur ignis in silvam, et omnia corripit. Hzc
autem verba a sequentibus exponuntur, qu:e di-
cunt : £t sicut flamma comburens montes. Et simili
modo verba illa : Σία persequeris eos in procella tua,
4 sequentibus verbis declarantur : Et in. ira tua
conturbabis eos. Procellam enim hoc in loco cele-
rem atque impetuosum ire motum metaphorice
appellavit, Procelle enim proprium est omnia
conturbare. Quod vero ait, Persequeris, et Contur-

babis, vel prophetice dicta sunt, veluti futura pradicantur, vcl optantis modum continent pro Perse-

quaris, et Conturbes.

Π1ήρωσον τὰ πρύσωπα αὐτῶν áriac. Ἔτ- D — VEns. 17. Imple facies eorum ignominia. Eis ui-

τηθέντων.

Εχζητήσουσι τὸ ὄνομά σου, Κύριε. Ἑρωτῶώντες
μετὰ ἐχπλήξεως. Τίς οὗτος ὁ θεὺς ὁ παραδύξως τοὺς
οἰχείους ῥυσάμενος, xai ἀπολέσας ἡμᾶς:

Αἰσχυ»θήτωσακ xal ταραχθήτωσαν sic τὸν
αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, καὶ ἐγτραπήτωσαν, καὶ dso-
Aécüccar. Κατευξάµενος αὐτῶν τὴν iv τῷ προσχαί-
ρῳ αἰῶνι ἀπώλειαν, χατεύχεται xal τὴν ἓν τῷ μέλ-
λοντι. "Exsivo γὰρ αἰῶνα αἰῶνος ὀνομάζει, ὡς παρα-
δεδώχαµεν. ᾽Απώλειαν δὲ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνης
ϱὗ τὴν ἀνυπαρξίαν, ἀλλὰ τὶν χόλασιν εἰρήχαμεν». "Ev
ἑχείνῳ γὰρ αἰσχύνονται, εἴτουν ἐντρέπονται οἱ πο"

mirum profligatis.

Et querent nomen tuum, Domine. Interrogautes
cum timore ac tremore, quisnam sit is Dcus qui
tam admirande nos populum suum liberavit, et eos
perdidit.

Vgns. 18. Erubescan., et conturbentur in seculum
seculi, et confundantur, ei pereant. Cum adversus
eos iinprecatus fuerit, ut in prssenti pereant sz-
culo, imprecatur etiam ut pereant in futuro, quod
szculum ezculi appellavit, ut alibi etiam diximus.
Perire autem in futuro ssculo ille dicitur, non
qui ita perit, ut amplius non sit, sed qui eas per-
solvit pcenas, quas qui sustinent, perire omnes di-

903

EUTHYMII ZIGABENI

8i

cuntur. n illo enim szeculo, pravi omues erube- Α νηροὶ, ó5uosteuouévov αὑτοῖς τῶν ÉEpyov: καὶ

scent, et confundentur, publicatis, ac divulgatis
eorum operibus ; etl turbabuntur, ubi judicis
constantiam, ac severitatem viderint, et deinde
etiam punientur.

Vgns. 19. Et cognoscant, quod nomen tibi Domi-
nus, liviti igitur id cugnoscant, post quam sponte
noluerunt.

Tu solus altissimus in omnem terram. Α communi
sensu sumendum est verbum, Cognoscant. Addi-
$2ant, inquit, quod tu solus Deus es totius terrz.
Altiss'mum autem Deum vocavit, veluti supereac-
lestem. Potest etiam hic psalmus iis omnibus
accommodari, qui pro Christo persecutionem su-
stinent.

ταράσσονται βλέποντες τοῦ διχαστοῦ τὴν ἀποτομίαν'
εἶτα χολάξδονται. '

Kal γ)ώεωσαν ὅτι ὄνομά σοι Κύριος. Γνώτωσαν
ἐξ ἀνάγκης, ἐπείπερ ἐκ προαιρέσεως οὐκ ἠθέλη-
σαν.

Eb µόνος ὕψιστος ἐπ. πᾶσαν τὴν γῆν. Απὸ
χοινοῦ τὸ xat Γγώτωσαν, ὅτι σὺ μόνος ὁ θεὸς πάσης
τῆς γῆς. Ὕψιστον γὰρ τὸν θεὸν ἐκάλουν, ὡς ἔπου-
ῥάνιο 'Appóter δὲ ὁ φαλμὸς xai τοῖς διωχοµένοις
ὑπὲρ Χριστοῦ.

In finem pro torcularibus filiis Core, psalmus. B Elc τὸ téJAoc ὑπὲρ τῶν Anvow τοῖς υἱοῖς Κορέ.

PSALMUS LXXXill.

Octogesimus etiam psalmus hujusmodi inscri-
ptionem sortitus est. Ibi vide expositionem. De
esdem enim torcularibus Propheta noster nuuc
loquitur.

Vgns, 9. Quam dilecta tabernacula tua, Domine
virtutum ! Dictio, quam, hoc in loco idem significat
quod alibi diximus, in psalmo Lxxi, ibi ; Quam
bonus Deus ipsi lsrael! Per tabernacula autem
eccl»sias intelligit, quae variis in locis constructa
sunt, οἱ in quibus divina habitant charismata.
Has etenim ecclesias, mentis oculo previdens
Propheta noster, dilexit eas. De his autem ver-

VYAAMOZ III*.
Καὶ ὁ ὁγδοηχοστὸς Φαλμὸς τοιαύτην ἔλαχε τὴν
ἐπιγραφὴν . καὶ ζήτει ἐχεῖ, περὶ τούτων οὖν τῶν
ληνῶν ὁ Δαθὶδ νῦν διέξεισιν.

Ὡς ἁγαπητὰ τὰ σχηνὠώματά cov, Κύριε τῶν
δυνάμεων ! Τὸ Ὡς ἐνταῦθα τοιοῦτόν ἐστιν, olov xal
τὸ, Ὡς ἀγαθὸς d θεὸς τῷ Ἱσραή. ! Καὶ ζήτει ψαλ-
μὸν of'. Σχηνώµατα δὲ λέχει τὰς χατὰ τόπον "Ex-
χλησίας, iv al; ἡ θεία κατοικεῖ χάρις ᾿ ἃς πρὀεωρι-
γὼς 6 Προφήτης ἠγάπησε. Περὶ δὲ τοῦ. Κύριε tor
δυνάμεων, εἴρηται Ev. τῷ ο’ ψαλμῷ.

bis : Domine virtutum, dictum est, in psalmoLxxix. C

Concupiscit, et deficit. anima mea in aulas Do-
mini. Anima mea de(icit, eupiens ad hujusmodi
ecclesias pervenire : quas aulas. Dci etiam. appel-
lavit, quia ia eis moratur, ac conversatur Chri-
stus. Vel, deficit, hoc est, dissolvitur ac debilita-

tur, nimio scilicet fatigata desiderio. Dicuntur
enim ardentes amatores deficere, qui amata rei
disjunctionem ferre nequeunt, Quisquis etiam co-
lestem appetit Regem, dicere potest, quam amabi-
lia sunt tabernacula illa tua intellectualia, αυ in
colis sunt { ille, inquam, aule celestes. Coneu-
piscere autem posuit, pro Festinare.

Gor meum et caro, mca exsultaverunt in Deum οἱ»
vum, Non hoc tantum, inquit, accidit animx mez,
sed et corpus meum in Christo latatum est. Vivum
autem (seu, ut in Graeco habetur, viventem) Deum
appellavit, propter idola αι mortua esse dicun-
tur : vel quia a mortuis Christus resurrexit.
Primo autem cor ipsum [θεα afficitur, et deinde
goudium in universum corpus diffunditur.

Ύεβδ. Φ. Etenim passer invenit sibi domum, et
turtur nidum sibi, ubi ponat pullos suos, altaria tua,
Domine virtutum. Passerem animam appellat, ve-
luti que ab intellectuali aucupe, laqueis, atque
Aliis multiplicibus insidiis impetitur. Anima enim,
inquit, mea sicul passer erepta est de laqueo venan-
Jjum *. Per turturem aimili modo castam omnem

? sal. cxxin 7.

Επιποθεῖ xal ἐκ.είχει ἡ ψυχή µου εἰς τὰς αὑ-
JAác τοῦ Κυρίου. Ἐκλείπει, ἀποδημῆσαι Υλισχομένῃ
πρὸς ταύτας * ἃς xal αὐλὰς ὁμοίως ὠνόμασεν, ὡς
ἑνδιαιτήματα τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ᾿Εκείπει, ἀντὶ τοῦ,
Ἐχλύεται, ἀτονεῖ τῷ περιττῷ πόθῳ ταλαιπωρουμέ-
vn. Λέγεται δὲ τὸ ἐκλείπειν ἐπὶ τῶν θερμῶν ἐρα”
στῶν, ph δυναµένων ὑπομεῖναι τῷ χωρισμῷ τῶν
ποθουµένων. Καὶ nd; δὲ ὁ τῆς οὐρανίου καταπαύ;
Giu ὀρεγόμενος εἶποι ἂν ἀγαπητὰ σχηνώµατα τὰ
νοητὰ, τὰ iv οὐρανοῖς. Τὰ δὲ αὐτὰ καὶ αὑλάς. Est
ποθεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπείγεται.

'H χαρδία µου xal ἡ σἀρξ µου ἡγα-ιάσαγτο
ἐπὶ θεὸν (ovra. Καὶ οὐχ ἡ ψυχή µου µόνη τοῦτο
D πἐπονθεν, ἀλλὰ xai τὸ σῶμα ἑχάρη ἐπὶ τῷ Χρισιφ'
ἸΑδιάφορος δὲ ἡ αύνταξις. Ζῶντα δὲ αὐτὸν εἶτεν
διὰ τὰ νεκρὰ εἴδωλα * Ἡ xal ὡς ἀναστάντα ix V€
χρῶν. Πρώτη δὲ ἡ χαβδία χαίρει’ εἶτα διαχεῖται

ἡ χαρὰ καὶ ἐπὶ τὸ ἄλλο σῶμα.

Kol γὰρ στρουθἰον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ
τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ roccia £av*
τῆς, τὰ θυσιαστήριἁ σου, Κύριε τῶν δυγόμοων.
Στρουθίον καλεῖ τὴν ἐπιδουλευομένην Voy im
τῶν νοητῶν θηρευτῶν *'H γυχἠ γὰρ. q19*» ἡμωθν
ὡς στρουθἰον ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς πατίδος τῶν θηρευ’
τῶν * Τρυγόνα δὲ, τὴν σώφρονα ψυχὴν, καὶ gà?

665

COMMENT. IN PSALMOS.

866

Xov, xal γοεράν ' ἧς νοσσία, τουτέστιν Éxyova, al A animam intelligit, αι et maesta sit, et quietem

ἀρεταί. Ἐν ταῖς ᾿Εχκλησίαις γὰρ ἔχουσι τὴν σχέ-
πην αἱ τοιαῦται φνχαί. OO δὲ θήσει, ἀντὶ τοῦ,
"Όπου διαθήσει χαὶ ἑνεργήσει. Καὶ ἄλλως δὲ, στρου»
θίον μὲν 6 Χριστιανιχὸς λαδς, ἐπιθ,υλευόμενος ὑπό
τε τῶν αἰσθητῶν xoi νοητῶν θηρευτῶν, δαιμόνων,
φημὶ, xat ἀνθρώπων ἀαεθῶν * τρνγὼν δὲ πᾶς ἑπί-
σχοπως xat διδάσχαλος εὐσεθείας ' oi iv ταῖς "Ex-
κλησίαις τιθέασιν οὓς ἀναγεννῶσι πνευματικῶς.
Εὖὗρε yàp, qnot, τὸ μὲν οἰχίαν, fj δὲ νοσσιὰν τὰ θυ-
σιαστήριά σου, εἴτουν τὰς ἐχκληαίας σου, tv αἷς
χαθεχάστην θύεται ὁ πνενματικὸς ᾽Αμνός. |
inquit, passer domum, et turtur nidum, altaria
singulis diebus spiritualis Agnus immolatur.

'O βασιλεύς µου xal ὁ Θεός µου. Οὗτος 6 στί-
χος χεῖται χαὶ &y τῷ &' ψαλμῷ.

Μαχάριοι οἱ κατοικοῦντες ὃν τῷ οἵκῳ σου.
Ἐπεὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Δαθὶδ ἐπεθύμησε μὲν εἰς τὰς
δηλωθείσας αὐλὰς εἰσελθεῖνι πόῤῥω δὲ fjv, λοιπὸν
µαχαρίζει τοὺς χατοικοῦντας ἐν αὐταῖς. Οἶκον γὰρ
τοῦ Χριστοῦ ταύτας ὑποληπτόον ' ἁδιαφόρως δὲ οἵ-
xov καὶ οἴχους εἴρηχε ᾽ ταῖς μὲν Υὰρ τηπιχαῖς θέ-
σεσι πολλοί εἶσιν olxot τῇ εὐσεδείᾳ ιδὲ καὶ χοινω.
vía τῖς πίστεως εἷς οἱ ἁπανταχῃ τυγχάνουσ!:ν.

nimirum tua, hoc est, ecclesias tuas,

sectetur : cujus pulli, hoc est, cujus filii, virtutes
sunt. Habent autem hujusmodi animz in Ecclesiis,
quasi in quibusdam tutissimis nidis, protectionem,
atque refugium. Ubi ponet, autem dixit, pro, Ubi
disponet, atque ubi operabitur, hujusmodi scilicet
virtutes. Et aliter : passer est populus Christianus,
cui tam intellectuales, quam mundi bujus venato-
res, dzemones nimirum atque impii bomines, iosi-
diantur. Turtur aute:n est episcopus quilibet, aut
doctor Christianz religionis, qui in Ecclesiis filios
ponit, quos per Spiritum regenerat. Invenit cnin
in quibus

Rex meus et Deus meus. Versiculus iste liabetu?
etiam in quinto psalmo.
Vgns. 5. Beati, qui habitant in domo tua, Con-

B cupivit quidem beatus David introire in aulas Do-

mini, quas diximus, et tamen procul ab eis €on-
Blilit (mentis ocelis tantum cernens), quod reliquum ,
est igitur illos appellat beatos qui illic babitaturi
erant. Per domum enim Dei, has ipsas aulas, Christi
nimirum ecclesias intelligere debemus. Indifferen-
ter autem singulari numero, et plurali usus est ;

quoniam si loca respicias, ecclesia numero plures sunt : si religionem et fidel communicationem,
omnia que ubique locorum sunt templa, unam coastítaunt fideliem Ecclesiam.

Εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν οἰώνων aivécovoi. Mà
παντὸς ἁκατάπαυστον ἔξονσι τὴν otv ὑμνφδίαν.

Μακάριος ἀνἡρ ᾧ ἐστιν ádvtiAnyuc αὐτῷ παρὰ
σοῦ. Μακάριος ἀχεῖνο;, ᾧτινι αὐτῷ ἐστι βοήθεια
ἀπὸ σοῦ. Περὶ δὲ τοῦ σχήµατος τούτου εἴρηται ἐν
τῷ qo) pip 0, εἰς τό. OO ἀρᾶς τὸ στόμα αὐτοῦ γόμει.

᾽Αγαδὰς ἐν τῇ χαρδίᾳ αὐτοῦ διέθετο. Ὁ τοιοῦ»

In secula seculorum laudabunt te, Semper ac pet-
petuo laudes tuas in ore habebant.

VEns. 6. Beatus vir, cui est auzilium ei abs te. In
hoc versículo idioma quoddam Hebraicum est, iili
simile, quod vidimus in psalmo ix, ibi : Cujus ma-
ledictione 98 ejus plenum est ; ubi vide.

Ascensiones in corde suo disposuit. Talis, inquam,

τος ἄνθρωπος ἀναθάσεις ἀπὸ τῶν Υηΐῖνων ἐπὶ τὰ C homo excogitavit intra se gradus, atqué ascensus

οὐράν.-α, xal ἀπὺ τῶν αἰσθητῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ, xal
ἀπὸ τῶν χειρόνων ἐπὶ τὰ χρείττονα, ἓν ἑαυτῷ διε-
µηχανήσατο, διενοῄσατο, Χατεσχεύασεν. Εἶεν ὃ ἂν
αὐτὰ οἱ ἀγαθοὶ λογισμοὶ, δι ὧν ἄνεισί τις, ὡς διὰ
χλίµιχχος, ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ καὶ θεῖα. Μαχάριος, φη-
σὶν, ὁ τὴν σὴν ἔχων ἀνείληψιν. Ἔχει δὲ ταύτην πᾶς
ὁ ἀναδάσεις ἐν τῇ xapbla διατιθέµενος.

Εἰς thv κοιλάδα τοῦ xAavüporvoc. Αιέθετο
ταύτας iv ἑαυτῷ τὰς ἀναδάσεις, ὧν ἓν τῷ τόπῳ τοῦ
χλαυῦμῶνος " εἴρηται δὲ χοιλὰς χλαυθμῶνος ἀπὸ
μεταφορᾶς τοῦ τόπου, ἐν iy πάλαι τὴν παρανομίαν
τῶν Ἑδραίων ἑλέγξας ὁ θεὸς, εἰς χλαυθμὸν τὺν
λαὸν ἐχίνησε * διὸ xal Κοιλὰς κ.αυθμῶνος ὁ τό-
πος ἐχεῖνος ἐχλήθη. Κοιλὰς δὲ τὸ χοῖλον xat ταπει-
νόν * àv ταπεινώσει δὰ Ὑίνεται dj μετάνοια, ἣν
ὀναγωγιχῶς δηλοῖ. Καὶ γὰρ τόπος χλαυθμῶνος,
ἀναγωγιχῶς f) µετάνοια., μαι

quosdam a sensibilibus ad intellectualia, a pejo-
ribus ad meliora. Suut autem ist» ascensioucs,
bons qusedam cogitationes, per quas veluti per
scalam gradatim ad alta et divins dona conscendi-
mus. Beatus itaque, inquit, ille est, qui auxilio tuo
se potest juvare. lili autem suxilium tnum pre-
Sto fuerit, qui ascensiones istas in suo corde dis-
posuerit.

In valle lacrymarum. Disposuit autem in seipso -
hujusmodi ascensiones, exsistens in loco lacry-
marum. Vallis autem lacrymarum, seu vallis fletus,
metaphorice dicta est ab illo loco, ubi olim Deus
Hebrzorum iniquitates redarguens, populum com-
movit ad fletum : unde Vallis fletus appellatas egt
locus ille. Et quia cujuscungue vallis situs humt-
litatem prz se fert, docemur quod eam lumilitate
agenda est omnis ponitentia. De poenitentibus
enim loquitur Propheta «eos beatificans qui in

valle lacrymarum ascensiones disposuerint in corde. Nam juxta anagogen idem nobis significat.

villis fletus, quod poenitentiz locus.

Εἰς τόπον, ὃν ἔθετο. "Qv ἐν τῇ χοιλάδι τοῦ
χλαυθμῶνος * δηλαδὴ ἓν τόπῳ, ὃν ἔθετο ἑαυτῷ, 7) ὃν
εἴλετο.

Καὶ yàp εὐλογίας δώσει ὁ γομοθετῶνγ. Μακά-
βιοι, φηαὶν, οἱ ῥηθέντες * xal γὰρ χαὶ 6 Χριστὸς ὁ

Επ loco, que posuit. Exsistens in valle fletus,
atque in loco quem sibi ipsi posuit, boc est, in
loco quem »lvegit.

VgRs. 8. Etenim benedictiones dabit [ejislator.
Beati illi, inquit, sunt. quos prediximus. Nam et

867

EUTHYMI!I ZIGABENI

863

Christus, qui hanc nobis legem dedit, evangelicis A νομοθετῶν τὰ τοιαῦτα διὰ τῶν εὐαγγελιχῶν Bvto-

etiam mandatis suis benedictiones eis dabit, quem-
admodum apud Mattheum. et Lucam legimus.

lbunt de viriute in υἰγίδίεπε. Ex humilitate ad
luctum, ex luctu ad compuuctionem, atque hoc
pacto ex una in aliam virtutem, summo cum pro-
fectu, ad sublime virtutum culmen ascendent.
Virtus autem ideo dicta est, quia viribus poten-
tiorem illum hominem. reddit, qui eam amplecti-
tur. (Vires autem cum dico, non corporis tantum,
sed animi etiam facultates intelligo.) Possumus et
aliter dicere, quod ibunt ab oratione ad lectionem
sacrarum Literarum, et ab hujusmondi lectione,
ad ,imperfectorum quorumlibet admonitionem ,
etque exhortationem ;: item ab exhortatione, ad
gratiarum actiones, atque ad laudem Dei. Et aliter,
a virtute donorum Dei, qu hic in terra nobis
regno tribuentur.

Videbitur Deus deorum in Sion. Prophetia hic
continetur de Incarnatione Salvatoris, qui in Sion
ortus est, juxta illud : Ego autem constitutus sum rex
ab eo super Sion montem sanctum ejus, annuntiane
preceptum ejus !'?. Deum autem deorum ea raüone
appellavit, quam diximus in principio psalmi xLiux.

VgBs. 9. Domine Deus, exaudi orationem meam,
auribus percipe, Deus Jacob. ldem est dicere, Deum
virtutum, quod Dominum virtutum, de quo in prin-
cipio diximus presentis psalmi. Per orationem
aulem eas preces intelligit, quas in. progressu di-
cturus est. Deus, etiam Jacob pro Deus, qui olim
luctans, in figura hominis apparuisti Jacob.

Vas. 10. Protector noster aspice, Deus, et respice
in. (aciem. Christi tui. Hac est illa oratio, quam
exaudiri postulavit. Per Christum autem hoc in
Joco quemcunque Christianum intelligit, qui in
Christo baptizatus sit, et Christum induerit : de
quo in (ine Proosnii praesentis operis dictuni est.

Vgns. 11. Quia melior est dies una in aulis super
millia. De divinis aulis paulo superius dictum est.
Melior est autem una hujusmodi dies super millia
aliorum dierum, qui alibi quam in tua aula agan-
tur, diclio autem, (Quia, confirmanüs est hoc in
Joco, pro Vere.

Elegi abjecius esse in domo Dei mei magis, quam
habitare in. tabernaculis peccatorum. ldem rursus
repetit, sed imanifestius. Tu vero mecum considera
quanto divinse domus amore. ac desiderio. tene-
retur, is qui abjectus esse ipalebat in domo Dei,
ob eam nimirum sanclificationem, quz illic perpe-
(uo adest, quam deliciose cum peccatoribus habi-
lare.

VEns. 12. Quoniam misericordiam, et veritatem
diligit Dominus Deus. Admiscet Propheta iu. boc
psalmo admonitiones, atque ad activam nos, et
contemplativam vitam hortatur, dicens, quod

! Psal. n, ϐ,

λῶν εὐλογίας αὐτοῖς δώσει. Eltv δ ἂν αὗται οἱ
διάφοροι uaxaptspot.

Πορεύσονται ἐκ δυγάµεως εἰς δύναμιν. "ES
ἀρετῆς εἰς ἀρετήν ' οἷον ix ταπεινοφρραύνης εἰ;
πένθος, bx δὲ πένθους elg χατάνυξιν, καὶ Ὀὗτιος ἐχ
ταύτης εἰς ἐἑκείνην προχόπτοντες, ἀναθῄβσονται πρὸ,
τὴν ἀκρώρεισιν. Δύναμιν δὲ τὴν ἀρετῆν ἐχάλεσεν,
ὡς ἰσχυροποιοῦσαν τὸν µετιόντα αὐτὴν ' ἔστι δὲ χαὶ
ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅτι πορεόσονται ἀπὸ προσευχής ti;
ἀνάγνωσιν τῶν θείων λογίων, καὶ ἀπὸ ἀναγνώσεώς
εἰς παραίνεσιν τῶν ἀσθενεστέρων, xal ἀπὸ παραι-
νέσεως εἰς εὐχαριστίαν τῶν θείων λογίων καὶ
ὑμνῳδίαν θεοῦ. Καὶ ἄλλως πάλιν ἀπὸ δυνάμεως τῶν
ἐντάῦθα χαρισμάτων εἰς τὴν δύναμιν τῆς βασιλείας

B τῶν οὐρανῶν.
prsestantur, ad eorum virtutem, que io celorüm

᾿ΟΟφθήσεται ὁ θεὸς ἑῶν θεῶν ἐν Σιών. Τοῦτο
πρόῤῥησις τῆς τοῦ Σωτῆρος ἑνανθρωκήσεως ' ἐν
Σιὼν γὰρ ἀνέτειλε, κατὰ «6 * "Ey κατεστάθην βα-
σιεὺς ὑπ αὐτῷ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ,
διαγγέ.1λων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. θεὺν δὲ τῶν
θεῶν ἐχάλεσεν αὐτὸν, à; ἐν τῇ ἀρχὴ τοῦ μθ’ φαλμ.ὸ
προεξηγησάµεθα.

Κύριε ὁ θεὸς τῶν δυνάμεων», εἰσάχουσον της
προσευχῆς µου, ἐγώτισαι, ὁ θεὸς Ἰαχώδ. Ταὐτὸν
εἰπεῖν, Ὁ θεὸς τῶν δυνάμεων xoi Κύρια τῶν
δυνάµεων, περὶ οὗ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ παρόντος εἴρη-
ται ψαλμοῦ. Προσευχὴν δὲ λέχει τὴν παράκλησιν,
fjv μέλλει προσαγαγεῖν προϊὠν. 'O δὲ Θεὸς "la
κὼδ, ἀντὶ τοῦ, Ὁ xat τῷ ἸΙαχὼδ πάλαι ὀφθεὶς, ἓν
ἀνθρώπου σχήµατι, ἐπὶ τῇ πόλῃ.

Ὑπερασπιστὰ ἡμῶν, l6s, ὁ Θεός ' éxi6Aeyror
εἰς τὸ πρόσωπον εοῦ Χριστοῦ σου. Τοῦτο 1j προσ-
ευχή. Χριατὸν δὲ λέγει πάντα Χριστιανόν ' ὅσο:
γὰρ εἰς Χριστὸν ἑδαπτίσθησαν, Χριστὸν ἑνεδύθη-
σαν. Εἴρηται δὲ περὶ τούτου x«i bv τῷ προοιμίν
τῆς βίόλου τῶν Ῥαλμῶν.

"Οτι κρείσσων ἡμέρα ula ἐν τας αὐάαῖς σου
ὑπὲρ χιωἰιάδας. Περὶ τῶν θείων αὐλῶν ἐλέχθη µι-
xpbv ἀνωτέρω. Ὑπὲρ χιλιάδας δὲ ἡμερῶν τὰς iv
ἑτέροις τόποις ἀνιέροις. Τὸ δὲ, "Ori, βεδαιωτιχὀν.

Εξεεξάμην 5αραῤῥιατεῖσθαι v τῷ olxo too
θεοῦ μᾶ.ἱ.Ίο» ἢ οἰκεῖν' µε ἐν σκηνὠμάσιν ágap-
τωλῶν. Τὸ αὑτὸ πάλιν φησὶ, πλὴν φανερώτερον.
"Opa δὲ ócov ἠγάπα τὸν θεῖον olxov, ὃ τὸ παραῤ-
ῥιπτεῖσθαι ὡς ἔτυχε, τοῦ οἰχεῖν ἀθρῶς àv ἁμαρτω-
λοῖς αἱρετώτερον ἔχρινε διὰ τὸν ἐχεῖθεν ἁγι.-
σμό».

"Ot, ὅλΊεος καὶ ἀ.ήθεια ἁγαπᾷ Κύριος. Ἐγ-
καταμίγνυσι τῷ ψαλμῷ xai νονθεσίαν προτρεπτι-
xh» εἰς πραχκτικὴν ἀρετὴν καὶ θεωρητιχἠν * λέγων
ὅτι ὁ Ochc; ἀγαπᾷ τὴν ἑλεημοαύνην καὶ τὴν ἁλή-

-

801

COMMENT. IN PSALMOS.

870

0:av* ἔστι δὲ τῆς μὲν πραχτιχῆς dj ἑλεημοσύνη, A Deus diligit misericordiam et veritatem. Miseri-

τῆς δὲ θεωρητικῆς ἡ ἀλήθεια: εἰ δὲ ταύτας ἀγαπᾷ,
διλον ὅτι πάντως xal τοὺς µετιόντας αὐτὰς, ἐτεὶ
xal αὐτὸς αὑτοέλεός ἐστι, xal αὑτοαλήθεια. Τὸ δὲ
*Qri, διηγηµατικόν ἐστι χαὶ παρέλχον, χαὶ ἱδ.ωμα-
τικόν. "Eott δὲ xai ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι ὁ Χοιστὸς,
ἑλεῶν ἡμᾶς, ἑνηνθρώπησε, καὶ ἀληθὲς ἐκήρνξεν
Εὐαγγέλιον.

Χάρι» xal δόξαν δώσει. Χάριν ἀφέσεως ἁἆμαρ-
τιῶν, ὡς τῇ πόρνῃ, καὶ πολλοῖς ἄλλοις. Ἡ θανμά-
των, ὡς tol; ἁἀποστόλοις xai τοῖς λοιποῖς ἁγίοις.
Δόσαν δὲ, xaX την παρ᾽ ἀνρώπω», xai τὴν iv. οεὖ-
ῥᾳχνοῖς. "ll χάριν μὲν τὴν τῆς θεώσεως, δύξαν δὲ
τὴν τῆς βασιλείας αὐτοῦ.

Κύριος οὐ στερήσει τὰ ἀγαθὰ τοῖς πορευομέ-
νοις ἐν ἀχαχίᾳ. Τ.νὰς xa0' ὑπερδατὸν τὸ ῥητὸν
συ»τάσσονσιν, oloy* χάριν καὶ δόςαν ζώστι τοῖς
π)ρενοµένοις ἐν ἀχαχίᾳ. Elsa Κύριος οὐ στερίσει
αὐτοὺς τὸν ἀγαθῶν τῶν iv οὐρανοῖς. ᾿Αδιάφυρος
δὲ χαὶ ἡ σύνταξις, τοῦ Στερήσει. Ὁ σηµαίνει τὸ
Κωλύσει. Τινὲς δὲ σύνταξιν ἀντὶ συντάξεως asl:
Κύριος οὗ στερήσει τῶν ἀἁγαθῶν τοῖς πορενο,.έ-
γοις év dxaxí(g, εἴτουν ἐν ἀποχῇ τῶν χαχῶν.

cordia autem ad activam, et veritas ad contem-
plativam vitam pertinet. Quod si istas Deus diligit
viruites ,. necessario eos. amabit, qui hujusmodi
virtutes amplectuutur : quia Deus est ipsa misc-
ricordia, et ipsa veritas. Dictio autem, Quoniam,
narrantis in morem posita est, et abundat, :t
sepe diximus, more Hebraici idiomatis, Possumus
et aliter dicere, quod Christus nostri misertus cst,
et verum nobis Evangelium praedicavit.

Gratiam. ei gloriam dabit. Gratiam. remissionis
peccatorum, veluti dedit meretrici, et aliis multis.
Vel, gratiam miraculorum dabit, qualem apostolis
prestitit, el caeteris sanctis. Gloriain vero, et ean
qua est ab hominibus, et eam qux in cao vest,
vel deificationis gloriam, ut Dei scilicet efficiamur,
et gloriam coelestis regni adipiscamur.

Vrns. 15. Dominus non privabit bonis eos qui
ambulant in innocentia. Quilam per figuram hyyer-
baton construunt hunc versiculum, videlicet :
Dominus dabit gratiam et gloriam, iis qui ambu-
lant in innocentia; deinde Dominus non privabit
cos coles ibus bouis. Et quia Graeca lectio iudiffe-
rentem contiret constructionem. (Habetur. enim
in Graeco : Κύριος οὗ oxepfjoec τὰ ἀγαθὰ τοῖς πο-
ῥενοµένοις iv ἀχαχίᾳ, quod ad litteram dicere

possumus : Dominus non pricabit bona iis qui ambulant in. innocentia.) Dic quod dictio, Prirabit,
sic posita, accipitur pro Prohibebit. Quidam vero dicunt casus in constructiones fuisse immutatos,
et positum : Non privabit bona, iis qui ambulant in innocentia; pro Non privabit eos bonis. Innocen-
tiam autem hoc in loco pro abstinentia vitiorum posuit. (Considera etiam ne fortassis verbum
ἁποστρεῶ, hoc est, verbum Privo, eodem modo construatur, quo verbum Amfero; quod aliquando
cum dativo jungitur et accusativo, veluti : Aufero tibicam rem, siculi reperimus apud. Aristidem :
Abstulit ei gritudinem. Item apud Pbilostratum : Cum fortuna ei magnum przmium abstulisset.)
Κύριε ὁ θεὺς τῶν δυνάμεων, paxdpioc ὁ dv- C. Domine Deus virtutum, beatus homo, qui. speral

θρωπος ὁ &Axl(ur ἀπὶ σέ. Ἐν τῷ 2y' φαλμῷ εἴ-
ρηται ^ Μακάριος ἀγὴρ ὃς ἑ.πίζει ἐπ᾽ αὐτόν.
Ελπίςει δὲ ὁ πάντων χαταφρονῄσας τῶν β.ωτικῶν,
xai τῷ Θεῷ µόνι προσανέσχων. Ἑδραῖοι δὲ xal
τὸν παρόντα ψαλμὸν τῷ ἓν βΒβαθυλῶνι δορναλώτῳ
«λαῷ ἀνατιθέασιν, ἐπιθυμοῦντι τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις
ναοῦ, xal µακαρίζοντι τοὺς χατοικοῦντας ἐν αὐτῷ,
xaY προτιμῶντι µίαν ἡμέραν τῆς àv. αὐτῷ διατρι”
65; ὑπὲρ χιλιάδας ἡμερῶν τὰς àv. Gorg. Οὐ δύ-
νανται δὲ διόλου συµθιδάσαι τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ.
T5 γὰρ, Εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων alvécovci
σε, προαίσταται. Κατελύθη δὲ καὶ ὁ ναὺς καὶ ὁ àv
αὐτῷ αἵνος * xai τὸ, Εἰς την χοιλάδα τοῦ κ.αυθ-
μῶνος , ἀνακόλουθον αὑτοῖς, xai ἄλλα τινά. Καὶ
γὰρ xaX ἡ ἐπιγραφὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἑμποδίζει,
Ληνῶν πληθυντικῶς μνημονεύρυσα * πανταχοῦ δὲ
ληνὸν fj Παλαιὰ τὸν iv Ἱεροσολύμοις λέγει vabv,
xa σχκήἠνωµα ’ xal οὗ σχηνώµατα.

rali numero appellat, cum

in te. In psalmo etiam Ltn legimus : Beatus vir,
qui sperat in eo. llle autem sperare dicitur in Dco,
qui mundana omnia despicit, et ab eo solo uepen-
det. Hebrzi vero hunc psalmum dicunt ad. capii-
vun: in Babylone populum pertinere, qui ad Hie-
rosolymitanum templum accedere optabat, et
beatos eos omnes dicebat, qui illic degerent. Qui
etiam populus in illo teinplo, vel unica tantum die
commorari maluisset, quam alibi vel longissimo
temporis intervallo. Verum non possunt per omnia
hujusmodi expositionem suo accommodare pro-
posito, cum illa eis verba adversentur : In secula
seculorum laudabunt te. Nam et templum, et lau-
des, qu& in. eo templo Deo dicebantur, abierunt

D omnia. Et verba fila : In valle lacrymarum, nullam

juxta eorum expositionem haberent consequentiam.
Et wulta alia praterea erunt dissona. Nam et ipsa
in primis inscriptio adversatur, qu:e Torcularia plu-

passin in Veteri Testamento, templum Hierosolymitanum, Torcular,

singulari numero, aut Tabernacelum appellatum sit, et non torcularia, aut tabernacula.

Εἰς τὸ τἐλος τοῖς υἱοῖς Κορὲ, YraAuóc τῷ Δαδίδ.
YAAMOZ Πα’.

Eic τὸ téAoc καὶ οὗτος διὰ τὸ τέλος τῶν ἐν

ςούτῳ προφητειῶν. Προαγορξύει γὰρ τυπικῶς μὲν

τὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἓν Βαδυλῶνι αἰχμαλώτων,

In finem filiis Core, psalmus David.
PSALMUS LXXXIV.
In. finem etiam inscribitur hic psalmus, ob pro.
pletias in eo contentas, quiz ad finem tendebant,
Et in figura. quidem ea praedicit, quie ad. populi

811

EUTHYMII ZIGA4BENI

872

captivi in Babylone libertatem pertinebant, revera A ἀληθινῶς δὲ τὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἓν εἰδωλολα-

autem de gentibus pertraetat, qua sub idolorüm
servitute captivz tenebantur, et quas ab hujus-
modi jugo liberandas pr:edicit.

Vins. 2. Benedizisti, Domine, terram tuam. Hzc
que diximus mentis oculis pravidens Propheta
Deum ipsum alloquitur dicens : Benedizisii, Domine,
terram (uum, seu ( ut verius in Grzca lectione ha-
betur) : Bona voluisti, Domine, terre tuv, Habetur
cnim in Greco verbum, εὐδόχησας, unde εὐδοχία
qua beneplacitum dicitur, seu bona voluntas. In
Graeca tamen lectione constructio indifferens est.
Terre autem tuc dicit, quia Domini est terra *!, etc.
Bona igitur nunc voluisti terre tuze. Nam olim ob
primi parentis transgressum, bona ei non volebos,
sed mala: Maledicia, inquiens, terra in operibus
$uis !* ; at nunc ob novi nostri Adam obedientiam,
in gratiam tuam restituta est: quinimo olim tua

τρείᾳ αἰχμαλώτων, xal τὴν ἐντεῦθεν ἁπαλλαγίν,

Εὐδόκησας, Κύριε, τὴν γῆν σου. Ταῦτα προ-
εωραχὼς ὁ Προφήτης, προαναφωνεῖ τῷ θεῷ, ὅτι
Αγαθὰ Ἠθέλησας τῇ Υῇ cov * εὐδοχία γὰρ ἡ ἀγα-
θοθέλεια. ᾿Αδιάφορος δὲ fj ούνταξις τοῦ, Ἠδέλη-
σας. Thy γῆν σου δὲ, ὅτι Tov Κυρίου, φησὶν, ἡ r3.
Πρώην μὲν γὰρ, διὰ τὴν τοῦ πρὠτόυ ᾿Αδὰμ παρα-
xohv, πονηρὰ αὐτῇ /0έλησεν * ᾿Επικατάρατος yàp.
φησὶν, ἡ 77] ἐν τοῖς ἔργοις σου * Ny δὲ τοὐναντίον,
διὰ τὴν τοῦ νέου ᾿Αδὰμ ὑπακοῆν. Καὶ πρότερον
μὲν χτίσµα θεοῦ fjv , ὕστερον δὲ xa χτῆμα αὐτοῦ
ἐγένετο. ᾽Αλλ' οὕτω μὲν xa0' ἡμᾶς. Καθ) "Εδραίου:
6t γῆν θεοῦ νοῄσεις ἰδ.χῶς τὴν Ἰονδαίαν, ὡς àqu-
ρισµένην τῷ λαῷ αὐτοῦ, ἧς εὐδοχίαν qas τὸν (s-
αὖθις ἑνοιχισμόν.

lantum eral creatura, nunc eliam possessio tua facta est. Et hunc quidem sensum] fideles omne:
sequuntur. Judai vero per terram Dei, ipsam tantum intelligunt Judeam, veluti quz populo Dei
fuit. destinata: cui ideo bene voluisse Deum dicunt, quía post. captivitatem rursum esm habitari
concessit.

Avertist. captivitatem Jacob. Qux futura crant
ponit, ut facta, prophetiz lege : Avertisti, inquit,
captivum populum Jacob a tyrannide qua preme-
batur. Per Jacob vero, ut jam szpe diximus, Chri-
stianum populum intelligit.

᾽Απέστρεγας τὴν αἰχμα.]ωσία» '"faxá6. Ὡς tis
γεγονότα ἑχτίθεται τὰ μέλλοντα vópup προφητείας.
Απέστρεψας, orat, τὺν αἰχμάλωτον Aabv τοῦ Ἰα-
κὼδ ἀπὸ τῆς χατεχούσης αὐτὸν τυραννίλος * ᾿Ἰαχὼδ
δὲ ὁ Χριστιανικὸς εἴρηται λαὺς, καθὼς διαφόρω;
εἴρηται.

'Agijxac τὰς ἀνομίας τῷ AaQ σου :ἑκάλυψας
πάσας các ἁμαρτείας αὐτῶν. Τοῦτον τὸν Aaby xol
ἐν τῷ λβ’ ψαλμῷ ἑμακάρισεν, εἰπών - Μακάριοι ὧν
ἀφέύησαν al ἀνομίαι, καὶ ὧν ἁπεκαλύφθησα"
αἱ ἁμαρτίαι. Αφῆκε γὰρ ἡμῖν τὰς ἀνομίας αὐτῶν
διὰ τὴν µετάνοιαν, καὶ ἐκάλυψε τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν
τοῖς ἱεροῖς ὕδασι τοῦ θείου βαπτίσματος. Καθ
Ἑδραίουςξδὲ παρεῖδε τὰς ἀνομίας, δι ἃς Ίχμαλω-
τίσθησαν, χαὶ ἑχάλυψε τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν τῷ βυθῷ
τῆς λήθης. λαὸς δὲ αὐτοῦ ὁ μὲν πελαιὸς, κατὰ τὴν
χρῆσιν ἣν παρηγάγοµεν iv τῷ mw φαλβῷῃ ὁᾶ
νέος, καθὼς ἀποδεδώχαμεν ἓν τῷ α’ στίχῳ τοῦ οἱ
ψαλμοῦ.

Vgns. 9. Remisisti iniquitatem populo two : ope-
ruisti omnia peccata eorum, Hunc populum Pro-
plieta alibi in psalmo L1 beatuin appellavit dicens :
Beati quorum remiss sunt. iniquitates, el quorum
tecia sunt peccata. Remisit enim nobis per poeui-
tentiam nostras iniquitates, el sacris baptismi
aquis peccata nostra contexit. Hebrai vero di-
cunt quod remisit Deus iniquitates, ob quas acti
fuerant. in captivitatem, et quod operuit eorum
peccata in profundo veritatis. Populus autem Do-
mini non solum antiquus ille Israeliticus populus
appellatur, juxta rationem redditam in psalmo
LXXX, Sed etiam novus Christianorum, ut diximus
in primo versiculo psalmi Lxxvi.

Vgns. &. Sedasti onem. iram. tuam. Quam an-
tea habebas propter bujusmedi nostras iniquitates,
οἱ peccata.

Acertisti ab ira. indignationis tue. Quid sit ira p ἍΑπεστρεψας ἀπὸ ὁργῆς θυμοῦ σου. Τί μὲ
indignationis (seu potius, vt in Graco habetur,ira ἐστιν ὀργῇ θυμοῦ, εἰρήχαμεν ἓν τῷ οὗ ψαλμῷ '
ezcendescentig) vidimus in psaluo Lxxvi. Aver- ἀπέστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Μετεχλήθης: àveqoptots

sli. autem pro Declinasti, ab indignatione ni- ἀπὸ θυμοῦ ἐπὶ ἱλαρότητα, xat εὐμένειαν.
mirum, atque ita ad hilaritatem et benevolentiam

periransisti.

Vgns. 5. Converie nos, Deus salutarium nostro-
ram, εί averie iram iuam α nobis. Deinceps ex
populi persona sermonem facit, vel etiam seipsum
Proplieta cuim eis annumerat supplicans, ut pc-
tita superius consequantur. Quid autem signifi-
cent illa verba : Deus salutarium mosirorum, di-

Κατεπαυσας πᾶσαν ti ὀργὴν σου. Τὴν ἐπὶ
ταῖς τοιαύταις ἀνομίαις καὶ ἁμαρτίαις.

Ἐπίστρεψον» ἡμᾶς, ὁ θΘεὺς τῶν σωτηρίω
ἡμῶν, καὶ ἁπόστρεγψον τὸν θυµόν σοῦ dg! ἡμῶν.
Λοιπὸν προσώπῳ τοῦ λαοῦ ποιεῖται τοὺς λόγους. Ἡ
καὶ ἐγκαταλέγων ἑαυτὸν αὐτοῖς, ἰκετεύει τυχεῖν
αὐτοὺς ὧν εἴρηχε. Περὶ δὲ τοῦ, 'O θεὸς τῶν σω"
τηρίων ἡμῶν, εἴρηται ἓν τῷ ξζ’ ψαλμῷ. Ἐπίστρε

'" Psal. xxu 1. !* Gen, ain, 47.

313.

COMMENT. IN PSALMOS.

874

vov δὲ ἡμᾶς ἀπὸ της αἰχμαλωσίας πρὸς τὴν xpoté- A ctum est in psalmo Lxvir. Converte autem nos. a

ραν εὐγένειαν.

Mi) εἰς τοὺς alórvac ὁργισθῇς ἡμῖν. Ἐνταῦθα
«b, Elcg τοὺς αἰῶνας, ἀντὶ τοῦ, Mt] αἰώνια, μὴ
μακρά. Τινὲς δὲ οὐ κατ ἑρώτησιν ταῦτα ἀναγινώ-

7χηυσιν, ἁλλ᾽ ἠθιχῶς ' Màj εἰς τοὺς αἰῶνας ὀργισθῇς ᾿

μῖν.
?xponunl, ut recte etiam exponi polest, pro ne,
ris.

Ἡ διατενεῖς τὴν ὀργήν cov ἀπὸ γεγεᾶς εἰς
γεγεάν; Τὸ αὐτὸ πάλιν φησίν. Elc γενεὰν δὲ, ἀντὶ
τοῦ, Ἔως Ὑγενεᾶς ἄλλης. Ἐΐρηται δὲ περὶ τούτου
ry τῷ ϐ’ φαλμῷ. Αιατεγεῖς δὲ, ἀντὶ τοῦ, Παρατε-
"ele.

Ὁ θεὺς, σὺ ἑἐπιστρέγας ζωώσεις ἡμᾶς. Ἐπι-
ὑτρέφας ἡμᾶς οὗ µόνον ἀπὺ τῆς αἰχμαλωσίας ἀλλὰ
καὶ ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων. Ἡ xai, Ἐπιστρέφας
σὺ πρὸς ἡμᾶς, οὓς ἀπεστράφης. Ζωώσεις δὲ, ἀντὶ
τοῦ, Ζωώσαις πρὸς ἀρετῆν, νενεκρωµένους ἤδη πρὸς
j ἐργασίαν αὐτῆς.

eras a nobis, Vivificabis, hoc est, vivos nos reddes asd opera virtutum.

mortui eramus.

Kal ὁ Aaóc µου εὐφρανθήσεται ἐπὶ col. Τνχὼν
ἐπιστροφῆς τοιαύτης.

Δείξον ἡμῖν, Κύριε, τὸ Σ.εός cov, xal τὸ σω-
τήριόν cov δφης ἡμῖν. Τὰ ἐντεῦθεν περὶ τοῦ
Χρ:στοῦ ὅ,αλαμθάνουσι. Παρακαλεῖ γὰρ ὁ Προφήτης
τὸν Πατέρα post mt τοῦ λαοῦ, τοῦ μέλλοντος πι.

τεῦσαι, φανῆναι τὸν Χριστόν ' τοῦτον γὰρ xal
ἕλεος Θεοῦ, καὶ σιυτῄριον 8:00 » ὅτι, ἑλεῆσας ἡμᾶς,

αἱ sit sensus: Ne in perpetuum nobis

captivitate in pristinam dignitatem.

Vgns. 6. Numquid in secula irasceris ? — ln
sccula lic posui!, pro Perpetuo, seu pro: Num-
quid diu irasceris? Quidam autem non per in-
terrogationem hoc dictum esse intelligunt, οι
dictionem μὴ, qua habetur in Greca lectione
irasca--

Aul extendes iram tuam a generatione in gene-
rationem ? Idem rursus repetit. In generationem
autem dixit, pro usque ad aliam generationem U^
de quo in ix psalmo dictum cst, et Extendes, pro
Protendes.

VEns. 7. Deus, tu convertens vivificabis nos. Con-'

p Yertens nos nimirum a captivitate ad libertatem,

atque a vitiis ad virtutes ; vel ( quia Greca dictio
ἐπιστρέφας in utroque potest sensu accipi, et
legi etiam potcst : Deus (t conversus) dicamus,
Deus tu conversus ad nos ; antea enim aversus
Nam antea ad ea pene

Et populus tuus letabitur in te. Hujusmodi scili -
cet conversionem consecutus.

Vgns. 8. Ostende nobis, Domine, misericordiam
(uam, et salutare luum da nobis. Hxc οἱ quz se-
quuntur de Christo intelligenda sunt. Rogat enim
Propheta Deum Patrem ex fidelis populi persona,
ut Christus, quem et misericordiam Dei, et Dei
salutare appellat, sibi ostendatur. Misericordiam

ἑνηνθρώπησεν, ἵνα σώσῃ ἡμᾶς, xal ὅτι ἑλεήμων C autem et salutare ideo eum appellavit, quia mi-

ἐστὶ, xal Zu:fp* ἔλεος 66 σου καὶ σωτἠήριόν σου;
olov ὅτι τὸ ἔλεος τὸ παρὰ σοῦ» καὶ τὸ σωτήριον τὸ
παρὰ σοῦ τοῦ Πατρός. Δώσεις δὲ ἡμῖν, ὅτι Παιδίογ,
φησὶν, ἐγεγγήθη ἡμῖν, xal υἱὸς ἐδόθη "yr.

sericordia motus cst, ut carnem assumeret, et
nos salvaret. Unde et misericors, et Salvator
merito appellatur, Misericordiam vero tuam, Deus, -
et salutare tuum hunc dicimus, quia misericor-

diam illam, et salutare illud petimus, quod » te est. Ad Patrem enim loquitur Propheta. Tu vere
illud nobis dabis, quod petimus, ita ut aliquando canere possimus cum Propheta : Puer natus est no-

bis, et filius datusest nobis. !*.

Ἁκούσομαι cl «Ἰα.ἱήσει ἐν ἐμοὶ Κύριος ὁ θεός.
Αἰσθόμενος ἐπιπνοίας θείας ὁ Προφήτης, παρα-
σχευνάζει ἑαυτὸν εἰς τὸ ἀκοῦσαι. "Ev ἐμοὶ δὲ εἶπε,
δειχνὺς ὅτι οὐχ ἔξω λαλήσει, ἀλλ᾽ ἔνδον, εἰς τὰ xa

τῆς Qux.

"Οτι «1α.ήσει εἰρήνην ἐπὶ τὺν «αὸν αὐτοῦ,
καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐπι-
στρέφοντας κχαρξίαν ἐπ᾽ αὐτύν. ᾿Ακούσομαι δὲ,
φησὶν , 6 τι λαλήσει. Διότι λαλήσει πάντως εἴἶτουν
εὐαγγελίσεται εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν αὑτοῦ , xaX ὄν-
φως ὁ λαὸς αὐτοῦ εἰρήνην ἔχει; πάντοτε πρὀς τε τὸν
θιὸν xai πρὸς ἑαυτὸν , ὥσπερ αὖθις µάχην πρὸς
τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, τόν τε δαίμονα χα) τοὺς τοῦ
δαίµονος. Τοὺς αὐτοὺς δὲ ἐχάλεσε λαὺν θεοῦ, xal
ὁσίους, τουτέστιν, ἀφωσιωμένους αὐτῷ xat ἐπιστρέ-
φοντας ἐπ᾽ αὐτὸν τὴν ἑαυτῶν καρδίαν, Ίχουν τὴν

13 [s3. ix, 6.
Ῥλτποι, Gn. CXXVIIIL.

Vgns. 9. Audiam quid loquatur in me Dominus
Deus. Divinam Propheta spirationem atque au-
fam in se adventaturam sentiens, ad audiendum
praeparatur. Quod ait : Quid loquatur. in me , di-
clum est ut ostenderet, quod Deus non in exte-
riores corporis, sed in interiores anim:e aures lo-
cuturus erat.

Quoniam loqueiur pacem super populum suum,
et super sanctos suos, el in eos, qui convertunt
corda ssa ad eum. Audiam, inquit, quid loquetur.
Omnino enim loquetur Deus, atque evangeliza-
bit pacem populo suo. Et vere quidem populus
Dei et secum ipse, et cum Deo semper pscem
habet, sicuti contra, idem populus semper pu-
gnam ac bellum babet cum demone, et cum
universis qui damonis amici, aut Deo inimici
sunt. Eosdem autem fideles εἰ populum Dei
appellavit, et sanctos, lioc cst, sanctificatos, ac

28

$5

EUTHYMII ZIGABENI

816 '

dicates Deo, et convertentes corda sua, hoc est, A Φυχέν ἢ ἀπὸ «cq; καρδίας ὅλους ἐσήμανεν, ὡς ἀπὸ

enimas &uas ad cum; vel a corde totum liominem
signifleavit, veluti a parte totum.

Vgns. 10. Verumtamen prope timentes eum sa-
lutare ipsius. loc illud est, quod in se Propheta
Deum loqui audivit. Dictio autem, Verumtamen,
superflua est in hoc loco, vel accipitur pro Vere.
Erit, inquit, salutare ipsius Dei prope eos qui
Deum timent; et sensus est, quod simul ac fue-
yint. aliqui timentes euni, qui fideles nimirum fu-
turi erant, tuhc prope eos erit Christus, hoc est,
statim tunc adveniet.

Ut inhabitet gloria in terra nostra. (Quod in Grze-
co legimus, τοῦ χατασχηνῶσαι, cxponi potest, ut
exposuit Laünus interpres. Vel etiam : Ut inAa-
bitare faciat gloriam qux lectiones tamen eodem
tendunt.) Prope Igitur erit. Christus, ut iubabi-
tare faciat gloriam, gratiam οἱ hónorem, in
terra. Jerusalem, vel quia ipse ille erat gloria,

μέρους τὸ πᾶν.

Παὴν ἓ)γὺς τῶν φοθουμένων αὐτὸν, τὸ σωτή-
piov αὐτοῦ. Τοῦτό ἐστιν ὃ ἤχουσεν, Ev ἑαυτῷ χαλη-
0£v. Τὸ δὲ, liv, Ἱπεριττὸν, ?| ἀντὶ τοῦ "ὂντω..
ἘΕγγὺς, φησὶ, τῶν» φοθουµένων αὐτὸν ἔσται τὸ σω-
τῆριον αὐτοῦ. Ἔστι δὲ 6 νους τοῦ ῥητοῦ τοιοῦτος *
ὅτι ὅταν (sl τινες φοθούμενοι αὐτὸν, xai µέλλωσε
πιστεῦσαι, τότε ἐγγὺς αὐτῶν ἔστω ὁ Χριστὺς, xol
εὐθὺς φανῄσεται,

Tov πατασκηγῶσαι δόξαν ἕν τῇ γῇ ἡμῶν.
Ἐγγὺς ἔσται ἐπὶ τῷ χατασκηνῶσαι δόξαν εἰς χάριν
καὶ τιμὴν ἐν τῇ vf τῶν Ἱεροσολύμων, Ἡ ὅτι αὐ-

p τὸς ἣν ἡ δόξα, ὃς σὰρξ ἐγένετο, χαὶ ἑσχήνωσεν ἓν

ἡμῖν. "ll ὅτι μετὰ τὴν ἑνανθρώπησιν τοῦ 'Σωτῆρος
ἔνδοσος xal τιµία xal ἐπιθυ μητικὴ γέγονε µέχρι καὶ
τήµερον fj Tfj ἑἐχείνη. |

qui caro factus est, el habitavit in nobis !**, vel quia post Salvatoris incarnationem, usque in ho-
diernum diem, terra. illa Jerusalem nobilis, honorata et omnibus desiderabilis facta cst.

VgRs. 14. Mieericordia et veritas obviaverunt,
justitia εἰ pax osculate sunt, Quidam his versi-
culis connumerari dicunt eas virtutes, qua in
Christo convenerant: veluti misericordiam et ve-
rüatem, BEA misericordiam quidem demonstravit
Christus sanando aegrotos, veritatem vero do-
cende ct. praedicando. Convenerant etiam in Chri-
sto justitia, et pax. ]ta enim sigoificatur nobis

"EAsoc xal ἀλήθεια συνήντησαν, xal Cixato-
σύνη καὶ εἰρήνη xaceg(4ncear. Τινὲς ἀπαρίθμη-
σ.ν τῶν ἓν Χριστῷ φαινομένων ἀρετῶν εἶπον ἐμφαί-
νειν ταυτὶ τὰ ῥητά * ὅτι συνέδραµον ἓν αὐτῷ ἔλεος
χαὶ ἀλίθεια * ὁ μὲν ἔλεος ἐν τῷ ἱᾶσθαι τοὺς πά-
σχοντας, ἡ δὲ ἀλήθεια Ey τῇ ἁπταίστῳ ὃ:δασχαλίᾳ
vai μὲν ἠνώθησαν ἓν αὐτῷ xal δικαιοσύνη, xal
élpfvn* τοῦτο γὰρ δπλοῦ «b χατεφίλησαν * dj δι-

jllis verbis : Osculate sunt. Justitia autem Chri- C *atozóvr, μὲν, bv τῷ κρίνειν ὀρθῶς, καὶ ἑλέγχειν

sti apparuit, in recte judicando, cum et pravos
redargueret, et. virtute przditos liomines lauda-
yet ; pax vero in mansuetuaipne ac modestia. Ve-
rum, ut altius expoaamus, misericordia quidem,
divina dici potest Christi natura, quz? potestatem
babet dimittendi peccata, et sanandi inürmitales ;
veritas autem, humana ejusdem natura, quia non
inventus est dolus in ore ejus, ct quia ipse solus
ilam hominis dignitatem ac similitudinem vere
servavit quà a:l imaginem Dei factus fuerat : ct
quia verus houo ογοί, et non phántasma, ut hz-
retici quidam dixerunt. Quod igitur ait, Obvia-
verunt, idem cst quod Convenerunt in. unum, lioc

est, in unam personam unitz sunt. Justitia item pro divina

μὲν τοὺς Ππονηροὺς, ἐπαινεῖν δὲ τοὺς ἀγαθούς: ἡ δὲ
εἰρήνη ἓν τῇ πραότητι,. Γλαφυρώτερον δὲ εἰπεῖν,
ἔλεος μέν ἐστιν fj θεία φύσις, ὡς ἑξουσίαν ἔχουσα
ἀφιέναι ἁμαρτίας, καὶ λύειν νόσους * ἀλβθεια δὲ ἡ
ἀνθρωπίνη, ὅτι Ob, εὑρέθη δόΊες, φησὶν, dv. €
στόµατι αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἀληθῶς οὗτος µόνος ἐφύλα-
ξε τὸ ἀξίωμα τῆς ἀνθρωπύτητος, καὶ ὅτι ἀλιθῶς ἣν
1j φύσις ἀνθρωπίνη xal o0 xatk φαντασίαν. Συνὴν-
τησαν οὖν, εἴτουν ἠνώθησαν εἰς μίαν ὑπόσταδιν,
Ἀὖθις δὲ δικαιοσύνη μὲν fj θεία φύδις' µόνος yàp
δίχαιος δικαστὴς ὁ θεός * εἰρίνη δὲ d) ἀνθρωπκίνη,
διὰ τὴν ἔμφυτον πραύτητα, at. κατεφίλήδαν. ὃ ἐμ-
φαίΐνει τὴν ἄγαν ἕνωσ.ν καὶ σχέσιν ἀλλήλων,

accipitur natura. Solus enim — Deus

justus. judex est. Pax vero pro matura humana ob ingenuam nimirum ac nalivain ejus mansue-
tudinem, Hae. igitur virtutes mutuo se exosculatz sunt, eo quod. summam (inter se unionem atque

convenientiam habebant in Christo,

VEns. 32. Ver.tas de terra orta. est, et justitia de D

celo prospexit. Quando homines veram per Filium
fidem amplexati sunt, tuuc Pater jure 3ο meríto
corum providentiam ainpliorem suscepit, destructo
nimirum daemoue eorum tyrauno., Vel aliter, per
veritatem ipsum Christum intellige. Ait enim :
Ego sum veritas !*. Orto igitur Christo de terra,
juxta. generationem hanc inferiorem, et dissoluto
deinceps omni errore ac mendacio, Pater, qui
summa est, ut diximus, justítia, de coelo in terrain

** Juan. 1, 14, !* Joan. xiv, 0.

᾽Α.λήθεια ἐκ τῆς γῆς drétecle, xal δικαιοσύνη
&x τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν. ᾿Λάπασαμένων τῶν
ἀνθρώπων δ:ὰ τοῦ Ylou «hv ἀληθῃ πίστ:ν, ὁ Πατὴρ
ἓξ οὐρανοῦ δικαίαν πρόνοιαν αὐτῶν ἑἐπο.ῄσατο ,
χαθελὼν τὸν τύραννον αὐτῶν διάδολον. Καὶ ἄλλως
6i ἀλήθειαν νοῄσεις τὸν Χριστόν, εἴρηχε γάρ Ἐγώ
εἰμι ἡ ἀ.ήθεια" οἳ ἀνατείλαντος bx. τῆς γῆς κατὰ
τὴν χάτω Ὑέννησιν, λυομένον λοιπὸν τοῦ ψεύδους
τῆς π)άνης, ὁ lla:ko ὃς ἐστι δεχαιοσύνη. ix τοῦ
οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπέθλεψεν ' πρότερον ἀπε-

|

$71

COMMENT. IN PSALMOS.

878

στραμμµένος διὰ τὸ κατανεχυµένον. ττς γῆς ψεῦδος. A prospexit, eum antea οὗ mendacium quod in uni-

καὶ κατγλλάγη τὰ ἄνω τοῖς χάτυ.

Καὶ γὰρ ὁ Κύριος δώσει χρηστόεητα, xal ἡ Tii
ἡμῶν δώσει τὸν καρπὺν αὐτῆς. "Opa πῶς ὁ Δαθὶδ
bv βεθαίῳ προαγορεύει, ὅτι ὁ μὲν Πατὴρ δώσει
τοῖς ἀνθρώποις τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ὃς ἐστι χρηστότης *
Οὐδεὶς γὰρ ἀἁγαθὸς εἰ μὴ elc d θεός. Καὶ γὰρ ὁ
Σύμµαχος Τὸν ἀγαθὸν εἶπεν. 'H δὲ γή δώσει τὸ»
καρπὺν αὑτῆς, τοὺς ἀποστόλους δηλονότι, καὶ τοὺς
ἄλλους πιστοὺς, ἀπὸ τῆς Ἱρυδαίας βλαστήσαντας.
Απλούστερον δὲ εἰπεῖν, τοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος,
Κύριος δώσει ἔλεος τοῖς ἀνθρώποις * xai λοιπὸν fj
γη πᾶσι χαρποῖς εὐθυνήσει,

Δικαιοσύνη ἐνώπιον αὐτοῦ προπυρεύσεται.
Δικαιοσύνην ἐνταῦθα λέγει τὴν πᾶσαν ἀρετὴν, fic
τὸ φῶς, προπηορενόµενον val ἁπαστράπτον αὐτοῦ,
δίκην λαμπάδος ἀπεδείχνυεν αὐτὸν τοῖς ἀνθρώποις.

Καὶ θήσει εἰς ὁδὲν τὰ διαδήµατα αὐτοῦ. Καὶ
λοιπὸν ὁ Χριστὸς τὰ διαθήµατα αὐτοῦ, τουτέστι τὴν
ἑνάρετον ὁδὺν ἣν αὐτὸς ἔτεμε καὶ ἑδάδισε, θήσει
εἰς τὸ εἶναι ὁδὺν τοῖς Χριστιανοῖς, δι ἧς βαδίζοντες
ἀνέλθωσιν tl; τὸν αὐτόν. Ἔστι δὲ χαὶ ἄλλως εἰπεῖν"
"Uu ὁ πρόδροµος Ἰωάννης, ὃν ἐκάλεσεν 6 Δαθὶδ νῦν

versam erat terram diffusum, a nobis omnibus es-
sel aversus. Superna igitur tune atque coelestia
inferieribus ac mundanis sunt conciliata.

Vgns. 15. Etenim Dominus dabit bonitatem, et
terra nostra dabit fructum suum. Vide quam con-
stanter. predicat. nobis beatus David, quod Pater
daturus esset Filium suum hominibus. Per bonita-
tem enim nihil aliud intelligere possumus, quam
ipsum Deum. Nullus enim, inquit, 6onus, nisl solus
Deus !*. Et littera Symmachi habet :. Etenim. Do-
minus dabit bonum. — Terra etiam debit fructum
suum, ΔΡΟδΙΟΙΟΒ nimirum ct alios fideles, qui e
Judaea regione germinarunt. Apertius vero ac ma-
nifestius est, ut dicamus, quod nato Ghristo, Deus
dabit misericordiam liominibus, et quod terra fru-
ctibus ahundabit.

ΎΕΛΦ. 4. Justitia coram eo pracedet. Per justi-
tiam hic universas complectitur virtutes. Harum
igitur virtuum lux, instar lampadis, a Christo
coruscans, tài *um ante illum emittet splendorem,
ut celebrem ac preclarum apud emnes illum red-
ditura sit.

Et ponet in. viam gressus suos. Deinceps autem
Christus ponet gressus suos, boc est, illam virtu-
tutum semitam per quam ipse ambulabat, ponet,
inquam, eam in lioc, ut sit via ceteris Christianis,
per quam illi incedentes ad eum tandem perwenient.
Vel aliter : Joannes Domini precursor, quem

ξικαιοσύνην, ὡς τὴν νομικὴν δικαιοσύνην φυλάττον- C beatus David hoc in loco justitiam appellat, veluti

τα, xai ὡς δικαίως πολιτευόµενον, οὕτως ἑνώπιον,
εἴτουν ἔμπροσθεν, τοῦ Χριστοῦ προπορεύσεται.
"v γὰρ, φησὶν, ἐγὼ ἁποστε.ῶ τὸν ἄγγε.ἰόν
µου πρὸ προσώπου σον, ὃς κατασχευάσει τὴν
ὁδόν σου ἔμπροσθεγ. Ἔδόα γάρ" 'Ετοιμάσατε
τὰς ὁδοὺς Κυρίου * εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίδους
αὑτοῦ. Σὺ δὲ καὶ ἕτερον νοῄῇσεις, ὅτι f) θεότης, 1
αὑτοδιχαιοσύνη, ἑνώπιον τοῦ προτλήµµατος Ίγε-
µόνευε χαὶ ἑκίθει εἰς εὐθεῖαν τὰς πορείας αὐτοῦ.
Προεωρώμη» γὰρ, tot, τὸν Κύριον ἐγώπιόν µου
διὰ παντός.

Προσευχὴ τῷ Δαθίδ.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΕ’.

Δήλη μὲν ἡ ἐπιγραφή"

προσευχῆς iv τῷ προοιµίῳ τῆς βίόλου, Π[οδευχό-

pivog δὲ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ Δαθὶδ, διδάσχει πῶς χρὴ

προσεύχεσθαι τὸν by. ἀνάγχαις ὄντα. Προαγορεύει δὲ

ἐνταῦθα xal χλῆσιν ἐθνῶν. Τινὲς δὲ προσώπῳ τοῦ

Ἐξεχίου γεγράφθαι xoi ταύτην τὴν προσευχὴν
ε{ρήχασιν.

gentium vocatio. Non desunt tamen qui orationem hanc ex Ezechie regis persoma scriptam

rant.

KAivov, Κύριε, τὸ οὓς σου, καὶ ἑπάκουσόν µου.
Περὶ τῆς χλίσεως τοῦ θείου ὠτὸς εἴρηται xal ἓν τῷ
te^ φαλμῷ.

"Οτι πτωχὸς καὶ zérnc εἰμὶ ἐγώ. Πτωχὸς xai

5 Matth. xix, 7. !* Malach. 1,1;

εἴρηται δὲ ὅμως περὶ »

Matth, σι, 10.

qui omnem legis justitiam servavit, przcedet co-
ram Christo, hoc est, aute Christum. |. Ecce enim
ego, inquit, mitto angelum meum ante faciem tuam,
qui parabit viam (uam ante te !', Clamabit enim :
Parate vias Domini, rectas facite semitas ejus '*. Et
(quia Greca dictio, αὐτοῦ, ita referri potest, ut non
solum legamus, Gressus suos, sed etiam, Gressus
ejus) alio modo expone, quod justitia Christi, vel
ejus divinitas, precedet coram eo, hoc est, ante
assumptam carnem, veluti optimus quidam dux.
Et ponet in viam gressus ejus, juxta illud : Provi-
debam Dominum in conspéciu meo semper '*.
Orailo ipsi David.
PSALMUS LXXXV.

Clara quidem atque aperta est hzc inscriptio, ut
in procemio operis dietum est. Illud tamen ad in-
stitutionem nostri pertinet, quod dum Propbetze
nostri preces videmus, quas ad Deum" fundebat, nos
illinc pariter docemur, quonam pacto quando im
angustiis ac calamitatibus constituti sumus, orare
ad Deum debemus. Przxdicitar etiam in hoc psalmo
asse-

Vgns. 1. Inclina, Domine, aurem tuam, ét exaudi
me. Quomodo autem Deus dicatur HEURE díxi-
mus in psalmo xvi.

Quoniam inops εἰ pauper sum ego. Velut qui

" Ίσα, xr, 9 ; Math. ni, 9, !? Psal; xv, 8.

8:9 EUTIIYMIL ZIGADENI £8)

adversus visibiles aut invisibiles inimicos ido- A πένης, ἐν τῷ μὴῆ ἔχειν ἀξιόλογον δύναμιν κατὰ τῷ»
neas vires non liabeo, et eis resistere non pos- Ἠπολεμίων ὁρατῶν τε xal ἀοράτων, μηδὲ εἶναι πρς
sui. αὐτοὺς ἀξιόμαχος.

Vgns. 9. Custodi animam meam, quoniam sanctus $óAa6Cov τὴν yvylv µου, ὅτι ὅσιός εἷμι. "Ότι
sum. Tunc enim sanctificatus sum, quando tibi ἀφωσιωμένος xaX ἀνατεθειμένος εἰμὶ, ὡς εἴρηται
o»latus seu dedicatus fui. llla quippe sancta effi- καὶ £v τῷ ιε’ ψα)μῷ ἡ ὅσιον ἑχυτόν φησιν, ὡς
ciuntur quz in Dei ministerium dedicantur, ut in Ἅεὐσεδὴ «X εἰς θεὸν, οἷα τῶν ἐχθρῶν ἀνοσίων ὄντων,
psalino xv dictum est. Vel sauetum seipsum appellat quasi pium, ac religiosum erga. Deum, Inimico-
1um scilicet comparatioue, qui impii erant.

Salvum fac servum. tuum, Deus meus, speran- Σῷσον τὸν 6cvAór σου, ὁ θεός µου, τὸν éAx(-
tem in. te. Salva eum, inquit, ab imminenti pe- Corca ἐπὶ o6. Σῶσον ἀπὸ τοῦ προσδοκωµένου xtv-
riculo, qui nulla alia in re, sed in te solo con- δύνου τὸν ἐπὶ |μηδενὶ τῶν ἁπάντων f] ἐπὶ ool μόνῳ
fidit. θαῤῥοῦντα.

VEns. 3. Miserere mei, Domine, quo»iam ad te 'EAéncór µε, Κύριε, ὅτι πρὸς σὲ χεχράξοµαι
clumabo teta die. Pro Tota die, Symmachus, Sem- p &Anv ety ἡμέραν. Τὸ ὅ ἔην tiiv ἡμέραν, del, ὁ
per, interpretatur. Zóppgayo; ἑρμηνεύειν λέγει.

Letifica animam servi tui : quoniam ad te levavi Εὔφρανον τὴν υχὴν τοῦ δού.ου σου, ὅτι
animam mcam. Mororem, quo detineor, dissolve. «πρὸς σὲ ἡρατὴν ψυχήν µου. Λῦσον τὴν κατἐχουσάν
De verbis : Levavi animam meam, dictum estin µμελύπην. Περὶ δὲ τοῦ, ἧἥρα τὴν yrvysiv µου, εἴρηται
prinio versiculo psalmi xxiv. ἐν τῇ ἀρχὴ τοῦ x$' φαλμοῦ.

Vrns. 4. Quoniam tu, Domine, bonus, et mitis, et "Ott σὺ, Kopie, χρηστὸς, xal ἐπιεικὴς, xal xo-
mulum. misericors omnibus invocantibus te. Pro. AvéAsoc πᾶσι τοῖς éxixaAovpéroic σε. Th ἐπιει-
Mitis, Aquila, ct Symmachus dixerunt, Propitius, — xjc, ἴλεως ἐξέδωκεν ὁ ᾽Αχύλας ' ὁμοίως δὲ xol ὁ
Mitis autem idem est quod mansuetus. /nvocantibus — Eoppayoz. Καὶ ἡ ἐπιείχεια μέντοι «hv. ἡμερότητα
autein te, non simpliciter, sed ex toto corde invo- σηµαίνει. Τοῖς ἐπιχαλουμένοις σε δὲ, οὐχ ἁπλῶς,
cantibus. Naim et in psalino cxLiv, cum dixisset, ἀλλ ἐξ ὅλης xapblac. Καὶ yàp iv τῷ ρμδ φαλμῷ
Prope est Dominus cmnibus invocantibus eum, ad- εἰπὼν, ᾿Εγγὺς Κύριος πᾶσι τοῖς ἐπιχα.ουμέγνοις
didit : Omuibus invocantibus eum in veritate, hoc αὐτὸν, ἐπήγαχε' πᾶσι τοῖς éxixadovpéroic αὖ-
est, tota anifna, - τὸν ἐν ἀληθείᾳ, εἴτουν ὀλοψύχως.

Vras. b. Auribus percipe, Domine, orationem C ᾿ἸἘΕγώτισαι, Kópis, τὴν προσευχή» µου, xal
we n», εἰ intende. voci deprecationis mee. lac πρόσχες τῇ gor tuc δεἠήσεώς µου. Περὶ τούτων
verba exposita invenies jin primo versiculo εὑρήσεις ἓν τῷ ες’ ψαλμῷ ἐν τῇ ἀρχῇ.
psalini xvi.

Vana. 6. In die tribulationis clamavi ad te, Ἐν ἡμέρᾳ θ.1ψεώς µου ἐκέκραξα πρὸς σὲ ὅτι
quoniam exaudisti πιο. Diem tribulationis appellat ἐπήχουσάς µου. Ἡμέραν θλίγεως ἑνεστῶσάν φη-
cam, qua jam imminebat. De verbis autem ; Quo-.— otv αὐτίχα * περὶ δὲ τοῦ, ὅτι ἐπήχουσέ µου, εἴρηται
niam exaudisti me diximus in eodem psalmo Χνι. dv τῷ δηλωθέντι ις’ φαλμῷ.

Vins. 7. Non est. similis tibi in diis, Domine, Οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἓν θεοῖς, Küpuw, καὶ obx
non csl secundum opera (ua. Omnes enim dii ἔστι κατὰ τὰ ἔργα σου. Ὅτι πάντες, φησὶν, Οἱ
gentium da monia, Dominus autem. colos fecit **. Et — 0sol τῶν ἐθνῶν δαιμόνια ὁ δὲ Κύριος τοὺς οὗ-
tu verus quidem Deus es, illi autem falsi. Videtur — pavobc ἐποίησε. Καὶ σὺ μὲν Geb; ἀλτθινὸς, οἱ
autem mili hic versiculus assumptus fuisse ex δὲ δαιµήνια. Ἔοιχε δὲ εἱλῆφθαι τὸ ῥητὸν ἀπὸ τοῦ
verbis Moysi, dicentis : Quis similis tibi glorifi- ἹΜωσέως λέγοντος * Τίς ὅμοιός σοι ἐν ἁγίοις, θαυ-
cnius in. sanctis, admirabilis, gloriose, faciens — jtactóc, ἔνδοξος, zoww τέρατα; "Epya δὲ τοῦ
prodigia *!? Christi vero opera sunt non creatio Χριστοῦ οὐ µόνον fj δηµιουργία καὶ «πρόνοια τῆς
tantu:n, aut providentia tam visibilis, quam invi« ἁοράτου καὶ ὁρατῆς κτίσεως, ἀλλά xal fj τοῦ πλὰ-
sibilis creatura, sed ipsius eliam creatura refor- σµατος ἀνόρθωσις, xal ἡ τοῦ τυράννου χατάλναις,
malio, tyrannique destructio, illa insuper mortis — xai fj διὰ θανάτου τοῦ θανάτου θανάτωσις, χαὶ ἡ
occislo, quam propria operatus est morte. ltem δι ὀλίγων καὶ εὐτελῶν ἁλιέων ὅλου τοῦ χόσµου
illa totius orbis expiscatio, quam per paucos ac σαγήνευσις " εἶποι δ᾽ ἄν xt; xal tiv τῶν θαυμάτων
viles quosdam piscatores perfecit : quibus omni- δύναμιν * εἰ «γὰρ καὶ ἄλλοι τοιαῦτα θαύματα πι-
bus addi eliam poteat miraculorum vis. Nam etsi — *otf;xa3tv, ἁλλ' οὗτος μὲν κατ ἑξουσίαν, ἐχεῖνοι δὲ
multi alii similia operati sint miracula, nullus — «by θεὸν ἐπιχαλούμενοι.
tamen propria auctoritate id poterat, ut Christus ;
invocatione quippe divini nominis operabantur.

Ύμας. 8. 9. Omnes gentes, quascunque fecisti , Πάντα τὰ ἔθ)η ὅσα ἑἐποίησας, ἤξουσι xal
venient, et adorabunt coram te, glorificabuni nomen προσχυνήσυυσι ἐγώπιόνσου, Κύριε, xal δοξά»

** Psal. xcv, 5. *'! Exod. xv, 11.

851

COMMENT. IN PSALMOS. NS:

σουσι có ὄνομά σου, ὅτι péyac εἶ σὺ, καὶ ποιῶν À tuum, quoniam magnis 65 Qu, el faciens mirabilia,

θαυ[ιάσια * σὺ εἶ ὁ θεὸς µόνος. ᾿ἘΕνταῦθα προ-
φητεύει περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν. Ἴϊξουσι,
φησὶ, πρὺς σὲ διὰ πίστεως * προσκυνεῖ δὲ ἑνώπιον
τοῦ Θεοῦ ὁ ἐπιγινώσκων, ὅτι ἐφορᾶται πορ᾽ αὐτοῦ.
Ἑνώπιον δὲ τοῦ θεοῦ, xal πᾶς τόπος τῆς δεσποτείας
αὑτοῦ. Δοξάσουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὑμνήσουσι, µεγα-
λυνοῦσι’ διότι μέγας ὄντως σὺ, xal σὺ cL ὁ θεὸς
μόνος, ποιῶν θαυμάσια.

'Οδήγησόν µε, Κύριε, ἐν τῇ ὁδῷ σου, xal πο-
ρεύσομαι ἓν cg dAn0s(g. ᾿Οδὺὸς piv τοῦ Θεοῦ ἡ
πραχτικἡὴ ἀρετὴῆ, ἀλήθεια δὲ d θξεωρητιχἠ. Ὁ
γοῦν ὁδηγηθεὶ; θεόθεν ἐπ᾽ ἐχείνην ἔρχεται ἐπὶ ταύ-
την. Εὐρήσεις δὲ χαὶ ἓν τῷ κδ’ περὶ ὁδοῦ xal ἁἆλη-
θείας, εἰς τό ' Tác ὁδοίς σου, Κύριε, γΡώρισον *
xai αὖθις * Ὀξήγησόν µε ἐπὶ τὴν ἀ.1ἠθειάν σου.

Εὐφρανθήτω ἡ καρδία µου, τῷ φοθεῖσθαι τὸ
Óroud σου. Βὐφρανθήτω ph ἐν εὐφροσύνῃ τινὶ
χοσμιχῇ, ἀλλ᾽ ἐν τῷ φοδεῖσθαί σε. "Upa δὲ ξένην
εὑφροσύνην. "Ecto pot εὐφροσύνη ^ ab; Φφόθος,
Εὐφραγθήτω vip, qno*, xapóla ζητούντων τὸν'
Κύριον. Ζητεῖ δὲ τὸν θεὸν 6 φοθούµενος αὐτόν. Καὶ
Υὰρ οὐ µόνον ὁ θεῖος φόδος, ἀλλὰ καὶ fj ἁπλῶς μνήμη
τοῦ Θεοῦ εὐφραίνει τοὺς θεοσεθεῖς' Ἐμνήσθη γὰρ,
φιοὶ, τοῦ θεοῦ xal ηὑφράνθη.

Ἑξομολογήσομαί σοι, Κύριε ὁ θεός µου, ἐν
ὅ1ῃ καρδίᾳ µου. Εὐχαριστήσω.

iu es Deuo solus. Mc cst prophetia de gentium
fide. Venient, inquit, ad te ipse etiam gentes.
Adorare autem dicitur coram Deo is, qui se a Deo
videri cognoscit, Esse autem dicitur coram Deo
omnis locus imperii cjus. Glorilicabunt te igitur,
hoc est, laudabunt te omnes gentes et. magnilica-
bunt te, dicentes, quod wagnus vere es et quod tu
solus Deus es, qui facis mirabilia.

Vgns. 10. Deduc me, Domine, in via (ua, et am-
bulabo in veritate tua. l'er viam Dei, virtutem il'aan
intellige, quie ad actiones pertinet ; per veritatem
vero, illam qu:e ad contemplationem. llle autem qui
divinitus ad primam ductus fuerit virtutem, per-
venire de facili poterit ad alteram, De hae via et
veritate invenies etiam in psalmo xxiv, ibi : Vias
(uas, Domine, indica mihi **5 οἱ paulo post: Deduc
me in teritate tua?*?*,

Lateiur cor meum in timore nominis tui. l.xte-
tur non in mundana Ltitia, sed in tui timorc. Vide
quiso novum gcnus letitism, Timor, inquit, tuus
sit mihi letitia. Alibi vero dicitur: Letetur cor
quarentium Dominum. llle autem qu:erít Dominum,
qui timet eum. Cxcterum uon tautum. Dei. timor,
sed simplex etiam illius memoria pios ac fideles
omnes lztificat, juxta illud : Memor fui Dei, et le-
tatus sum**,

Vgns. 11. Confitebor tibi, Domine, Deus meus, in
toto corde meo. Hoc est gratias agam.

Καὶ δοξάσω τὸ ὄνομά cov εἰς τὸν αἰῶνα. C Et glorificabo nomen tuum in saeculum. lloc est

"Aet.
"Οτι τὸ Σ1εός σου µέγα ἐπ àp&. Πολύ.

Καὶ ἑῤῥῥύσω tfiv ψυχή» µου ἐξ ᾖδου κατωτά-
τον. Ἐπὶ μὲν τοῦ Δαθὶδ ἅδην νοήσεις τὴν ἆμαρ-
τίαν, καὶ τὴν µοιχείαν, καὶ τὸν φόνον τοῦ Οὑρίου *
ἐπὶ δὲ τοῦ Ἐξεχίου, τὸν ἐγγίσαντα αὐτῷ σωµατι-
: xbv θάνατον, ἀφ᾽ οὗ παραδόξως ἑῤῥύσθη, Εἴη δ' ἂν
“καὶ πᾶς χίνδυνος, εἴτε παρὰ ὁρατῶν ἐχθρῶν, εἴτε
ἀπὺ ἁοράτων ἑπαγόμενος.

“Ο θεὸς, παράνομοι ἐπαγέστησαν àx' épé. Καὶ
οἱ τῷ Δαθὶδ ἐπιδουλεύοντες παρανοµίᾳ συνέζων,
xai οἱ τὸν Ἐξεχίαν δὲ πολιορχοῦντες ᾿Αασύριοι *
λέγοιντο δ' ἂν xal πάντες αἰσθητοὶ xal νοητοὶ πο-
λέμιοι.

Kal cvrayorh κραταιῶν ἐζήτησαν τὴν γυχήν
µου, xal οὐ προέθεντὀ σε ἐνώπιον αὐτῶν. Οἱ
αὑτοί. Ταυτὶ δὲ τὰ ῥητὰ κχεῖνται xal ἓν τῷ vy'
qa). up.

Καὶ σὺ, Κύριε ὁ Θεός pov, οἰκτίρμων καὶ àAs-
Ίμω», µαχρόθυµος, xal zoAvéAsoc, xal ἀ-ηθδινός.
Ὡς μὲν οἰχτίρμων xal ἑλεήμων, συμπαθεῖς τοῖς
χαταδυναστευοµένοις * ὡς δὲ µαχρόθυµος, οὐ παρας
δίδως εὐθὺς εἰς χεῖρας ἐχθρῶν τοὺς ἁμαρτάνοντας *

15 Ρος]. xxiv, 4, ὐ. ?* Psal. civ, 3.

semper.
Vins, 19. Quia misericordia tua magna est super
me. Magrvam dixit pro multa.

Et eruisti animam meam ez inferno inferiori. Si
psalmum pertinere intelligas ad beatum David,
per infernum profundam peccati foveam intellige ,
adulterii nimirum atque homicidii. Si vero ad
regem Ezechiam, infernum accipe pro morte, cui
proximus fuit, et a qua admirande admodum libe-
ratus est. Potest etiam infernus accipi pro quo-
libet periculo, quod a visibilibus, scu ab invisi-
bilibus immineat inimicis.

Vgns. 13. Deus, iniqui insurrexerunt in me. Et

D hostes beati David, qui insidias in eum molieban-

tur iniqui erant, οἱ Assyrii, qui Ezechiam regem
obsidebant, et omnes denique tam visibiles quam
invisibiles hostes nostri, iniqui appellari possunt.

Ei congregatio potentium quasiverunt. animam
seam, et non proposuerunt {6 in conspectu suo. tli
ipsi qn»s iniquos diximus. lIec autem verba ha-
beutur ctiam in psalmo rin.

VEns. 14. Et tu, Domine Deus meus, miserator, et
misericors, patiens, el mu'lum misericors, el verax.
Quia miserator es, et müsericors, omnibus iis
semper compateris qui oppressi sunl : εἰ quia
patiens es, et longanimis, non statim peccoalores

?** ο], raxci, d

88)

EUTHYMII ZIGABENI

δέ

ju hostium manus tr«dis : quia multum es mise- A ὡς δὲ πολυέλεος, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάχις ἐλεεὶς

ricors, non semel tantum, sed szpius misereris :
el quia verax es, omnes eos salvas qui sperant
in le.

VEns. 15. Respice in me, el miserere mei. Hic
versiculus babetur etiam in psalmo xxiv.

D« robur twum puero tuo. Robur, quod a te
odversus inimicos liaberi potest. Puero autem
tuo, hoc est, servo tuo.

Et salvum fac. filium ancille (μα. Voc est servie
tux. His autem verbis indicare videtur Propheta
se ex piis ac religiosis parentibus ortum esse.

Vgns. 16. Fac mecum signum in bonum. Impone,
imquit, mihi signum, seu judicium in bonum,
hoc est, signum bonum, quale Judzorum limina-
ribus olim apposuisti, quando AEgyptiorum pri-
mogenitos perdidisti. Est etenim aliquando signum
in malum, quale illud erat, quod posuerat Dcus

ὡς δὲ ἀληθινὸς, σώσεις τοὺς ἑλπίζοντας ἐπὶ σέ.

Επίδ1εψον ἐπ᾽ ἐμὲ, καὶ ἐλέησόν µε. Οὗτος ὁ
στίχος κεῖται χαὶ ἓν τῷ χδ' φαλμῷ.

Aóc τὸ κρἀτος σου τῷ παιδί σου. Τὸ παρὰ
coU κράτος χατὰ τῶν ἐχθρῶν. Παιδὶ δὲ, τῷ δούλῳ
σου.

Καὶ σῶσον τὸν υἱὸν τῆς παιδίσκης σου. Τῆς
δούλης σου, Ἐμγφαίνει δὲ ὅτι ἓχ προγόνων ἐστὶν εὖ-
σεέῆς.

Ποίησον μετ ἐμοῦ σηµεῖον slc ἀγαθόν. Ἐτί-
θες pot γνώρισμα elg ἀγαθὸν, εἴτουν ἀγαθὸν, xa0á-
περ ταῖς οἰχίαις τῶν Ἑδραίων, ὅτε ὠὡλοθρεύοντο
τὰ πρωτότοχα. Ἔστι γὰρ σημεῖον καὶ εἰς πονηρὸν,
ὡς ἐπιτεθὲν τῷ Kdlv* xa γὰρ τὸ μὲν τῶν Ἑθραίων
ἐδήλου φυλαχὴν, τὸ δὲ τοῦ Κάῑν ὀργὴν θεοῦ.

in Cain. Nam Ilebreorum signum custodiam ac protectionem divinam indicabat, illud autem in

€ain, iram Dei.

Et videant, qui oderunt me, el confundantur, quo-
niam tu, Domine, adjuvisti me, el consolatus es me.
Ordo fit per hyperbaton : Et videant qui oderunt
me, quod tu, Domine, adjuvisti me, et consolatus es
me; et erubescant illi atque confuadantur , veluti
devicli ac superati. (Et secundum hunc sensum
legendum est : Quod tu, Domine, non quoniam.

Dictio enim Graeca, ὅτε, utramque potest lectionem

recipere.)
Filiis Core psalmus cantici.
PSALMUS LXXX VI.

De filiis Core in prooemio operis dictum est. In
hoc autem psalmo ct Christi nativitas, et gentium
salus aperte przdicitur.

Vgns. 2. Fundamenta ejus. in. montibus sanctis.
Cujusnam ejus? Christi nimirum : atque hoc πια.
nifestius fit ex verbis illis , qux paulo post se-
quuntur : Mater Sion , dicet homo , et homo natus
est in ea, et ipse [undavit eam in. seculum. Funda-
menta autem Christi , dogmata illa sunt, quie de
Christo traduntur. Hzc etenim dogmata bases quz-
dam sunt, seu radices fidei Christian: Hec igitur
Christian fidei fundamenta jacta sunt in aposto-
lis, quos Propheta hoc loco sauctos iontes appel-

Kal ἱδέτωσαν ol μισοῦντές µε, xal αἱσχυγθή-
τωσα», ὅτι σὺ, Κύριε, ἐθοήθησάς µοι, καὶ xa-
ρέκα.εσάς µε. Καθ ὑπερθατὸν fj σύνταξις. Καὶ
ἰδέτωσαν ol μισοῦντές µε, ὅτι σὺ, Κύριε, ἐθοήθη-
cá; pot xal παρεχάλεσάς pe *. xat αἰσχυνθήτωσαν,
ὡς ἠττώμενοι, Παράχλησιν δὲ ἐνταῦθα λέχει τὴν

Ψνχαγωγίαν.

Τοῖς υἱοῖς Kopà, ὴα.’μὸς ᾠδῆς.
ΨΑΛΜΟΣ IIG'.

Εἴρηται περὶ τούτων iv τῷ προοιµίῳ τῆς βί-
6Xov. Προαγορεύει δὲ ὁ φαλμὸς τὴν πρὸ αὑτοῦ
γέννησιν xal τὴν τῶν ἐθνῶν όωτηρίαν.

Οἱ θεµέ.ιοι αὐτοῦ ἑν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις.
Αὐτοῦ, τίνος ; Δηλθνότι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τοῦτο
γνώριµον ἀπὸ τῆς ἐφεξῆς ἀχολουθίας τοῦ: Μήτηρ
Σιὼν, ἐρεῖ ἄνθρωπος, καὶ ἄγθρωπος ἐγεννήθη
ἐν αὐτῇ. καὶ αὐτὸς ἐθεμε.έωσεν αὐτὴν εἰς τὸν
αἰῶνα. Θεμέλιοι δὲ τοῦ Χριστοῦ, τὰ περὶ αὐτοῦ
δόγματα " ταῦτα γὰρ ὑπόθαθρα χαὶ ῥίζα τῆς εἰς
Χριστὸν πίστεως. Οὗτοι οὖν θεμέλιοί εἶσιν, ἓν τοῖς
ἀποστόλοις χκαταθεθληµένοι * τούτους γὰρ ἅγια
bpn νῦν ἐκάλεσεν ὄρη μὲν, ὡς ατεῤῥοὺς εἰς πί-

lat. Montes quidem veluti forles ac constantes in B στιν, καὶ ὡς ὁπηρμένους πάσης Ὑεηρᾶς καὶ χθα-

fide, οἱ tanquam ab omni terreno atque bumili
slatu elevatos ; vel etiain, quia sicut terreni mou-
tes densissimis pleni sunt nemorum arboribus , ita
et illi multiplicibus referti sunt virtutum germiui-
bus. Sanctos vero apostolos appellat , ut sepe di-
ximus, veluti sanctificatos ac dicatos Deo, seu
tanquam sancto Spiritu plenos. Possumus et alio
modc, per fundamenta Christi, apestolos intelligere :
fundawenta quidem veluti. principia zdificationis
Ecclesiz fidelium : et Christi fundamenta, quoniam
ab ipso jacti quodammodo atque in opus submissi
sunt. Fuerunt autem hi apostoli iu montibus san-
ctis, in Sion nimirum atque in Tüabor, et in. aliis

montibus, qui pra ccteris Christi conversatione

i]

μαλῆς πίστεως, xal ὡς πεπωχνωµένους ταῖς ἀρε-
ταῖς ἁγίους 6b, ὡς ἀφωσιωμένους τῷ Gti, xa
ὡς Πνεύματος ἁγίου πεπληρωµένους. Ἔστι δὲ καὶ
ἄλλως εἰπεῖν θεµελίους τοῦ Χριστοῦ αὐτοὺς τοὺς
ἁποστόλους ' θεµελίους μὲν, ὡς ἀρχὰς xal πρώ-
τους τῆς οἰχοδομῆς τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστὼν
τοῦ Χριστοῦ δὲ, ὡς παρ᾽ αὐτοῦ ὑποδεθλημένους'
οἵτινες σαν ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, fiot. τῷ
Σιὼν χαὶ θαθὼρ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅτινα ἡγιάσθησαν
μάλιστα τῇ ἐν αὑτοῖς ἀναστροφῇ τοῦ Χριστοῦ.
Φασὶ δέ τινες θεµελίους νοεῖσθαι τοῦ Χριστοῦ τὰς
περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις τῶν πιστῶν, ὡς ἀρχὰς
τῆς κατὰ Χριστὸν πίστεως. ὍὌρη yxp ἅγια xo οἱ
προφῆται, διὰ τὸ ὕψος τῆς προφητείας xal τὸν

885

COMMENT. IN PSALMOS.

ARE

ἁγιασμὸν τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, δηλοῦντος A sancliores effecti cssc videntur. Aliqui fuadamenta

τοῦ νοήματος, ὅτι ἀρχαὶ τῆς χατὰ Χριστὸν πίστεως
ἐν τοῖς προφήταις σαν.

Christi prophetas de Christo intelfigunt, tanquam
Christiane fldei principia. Mentes etenim sancti

non immerito: prophetz dici possunt, propter propberie sublimitatem, οἱ propter sanctificationem
saneti Spiritus , ita wt sensus sit, quod principia fidei Christianz sint in prophetis.

᾽Αγαπᾷ Κύριος τὰς πύ.ῖας Σιὼν ὑπὲρ πάντα
τὰ σχηνγώµατα Ἱσπκώδ. Ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ μέγας
Παῦλος εἶναί τινα Σιὼν ἐπουράνιον, vai ἛἜρου-
σαλὴμ ἑπουράνιον, τὴν ἓν οὐρανῷ πολιτείαν οὕτω
παλέσας. Ταύὐτης οὖν τῆς Σιὼν πύλας νοῄᾗσεις τὰς
xz1à τόπον Ἐκκλησίας, ὡς clpfixauev ἐν τῷ τέλει
τοῦ οβ φαλμοῦ ' ἃς ἀγαπᾷ Κύριος, προτιµήσας πα:
σῶν τῶν πόλεων τοῦ Ἱσραηλιτικοῦ Ὑένους. Σχηνώ-
ἅατα γὰρ αἱ πόλεις, 7) καὶ σκηνώµατα ἰδίως καλεῖ
τήν τε Σηλὼμ xai τὴν αἰσθητὴν Ἱερουσαλὴμ, ἓν
αἷς ἑσχήνωσεν dj κχιδωτὺς, ὡς ἓν τῷ ος’ Φαλμῷ
προείρηται. |

Δεδοξασμένα ἐ.αλήθη περὶ cov, ἡ πὀ.ις τοῦ
Θεοῦ. ᾽Αχκούσας ὁ προφήτης παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ-
µατος, ὅτι ὁ θεὺς ἐπὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ ὀφθήσεται,
xai τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφήσεται, xal ὑπερ-
εχπλαγεὶς, ἀνεδόησε πρὸς αὐτὸν, ὅτι Μεγάλα καὶ
θαυμαστά ἐλαλήθη pot περὶ σοῦ, ὦ πόλις τοῦ Θεοῦ.
Πόλις δὲ τοῦ θεοῦ αὕτη, καὶ ὡς πάλαι τῷ θεῷ áva-
τεθεῖσα, καὶ ὡς ὕστερον τῷ Χριατῷ ἀφοριαθεῖσα,
διὰ τὰ ἐν αὐτῃ πάθη καὶ τὸν τἀρον αὐτοῦ.

Diligit Dominus portas Sion. super omnia taber-
nacula Jacob. Magnus Paulus nos docuit 35 coelc-
stem quamdam esse Sion, et quamdam esse ϱ0)-
lestem Jerusalem, hoc pacto conversationem illam
exprimens, qua 1n coelo est. Hac ratione per por-
tas Sion , Ecclesias omnes fidelium intelliges quae
in variis sunt orbis partibus, ut. diximus in fine
psalmi Lxxu. Has etenim portas Dominus diligit ,.
et universis Jud»orum civitatibus eas prxposuit.
Per tabernacula enim ipsas Jud:eorum civitates

B intelligimus : vel ipsam particulariter Silo, aut

terrestrem Jerusalem, in quibus tabernaculum cum
arca commorabatur, quemadmodum in septuagc-
simo septimo psalmo tradidimus.

γεᾶς, 9. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.
Cum jam audissct Propheta a saneto Spiritu, quod
Deus in Jerusa!em videndus erat, ei quod conver-
saturus esset cum hominibus, stupere quodam cor-
reptus conversusque ad ipsam Jerusalem clamavit,
dicens : Magna atque adiiranda& quadam mibi,
ο Dei civitas, de te dicta sunt. Civitatem autem Dei
eam appellat, quia jamdiu Deo fuerat dicata, et quia
denuo ipsi Christo, Loc cst, illius passioni et
sepulture erat dicanda.

Μνησθήσομαι 'PaàG xal Ba6vAovoc τοῖς γι (1. VERS. 4. Memor ero Rhaab, εἰ Babylonis cogno-

vocxovci µε. Προσώπῳ μὲν τοῦ Σωτῆρος ἔχπε-
φώνηται οὗτος ὁ Aóyog* προφητεύει δὲ ὅτι ἐκ πολ-
λῶν ἐθνῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν δήπου τῶν δυσσεδεστέ-
pov, t Ἐκκλησία συστήσεται διὰ μὲν Υὰρ τῆς
Ῥαὰ6 τοὺς Χαναναίους ᾖνίξατο. Χαναναία γὰρ
αὕτη» δυσσεθέστατοι δὲ xal οἱ Χαναναῖοι xal ol
Βαθνλώνιοι. Εἶτα χαταλέγει xat ἄλλα ἔθνη τοι-
:αὖτα. Καὶ γινώσκοντας μὲν γὰρ λέγει τοὺς πιστεύ-
«σαντας' ἔστι ὃν ὁ νοῦς τοιοῦτο;, ὅτι Tip cuctf-
. past τῶν πιστευσάντων, µνήµης ἀξιώσω χαὶ τούα-
δε, xal τούσδε, τουτάστι, φροντίσω καὶ αὐτῶν, ὡς
πιστῶν. Τινὲς δὲ 'Paà6 τὴν ᾿Αραδίαν aal.

scentibus me. Efferendus est hic sermo ες Christt
persona, et pradicit, quod Ecslesia «ex multiplici-
bus erat gentium nationibus congreganda, atque
illis quidem olim impiis. Per Rhaab etenim Cha-
manzos significat. Chananza enim fuerat. Rhaab.
Chananei vero omnium fuerunt. impiissimi. Simill
modo et Dabylonii , et alie gentes, qu^s statim
eonnumerat. Per cognoscentes autem se, fideles
atque in se Christum credentes omnes intelligit.
In ea igitur fidelium congregatione, qui in me cre-
dideriat, ego memor ero Rliaab , et Babylonis , et
aliorum, qui connumerantur, hoc est, ego cos

wemoria dignos faciam , praelaraque eorum faeta fidelibus commemorabo. Vel, curam eorum babebo,
&ullicite cogitans de iis tanguam pro dilectis fülelibus. Aliqui per Rhaab Arabiam intelligunt.

Kal Mob dAAópvlo, καὶ Tópoc, καὶ .Ίαὸς p — Ecce alienigena, et Tyrus, et populus ZEthiopum,

τῶν Αἰθιόπων. Οὗτοι ἐγεγνήθησαν ἑκχεῖ. Καὶ
ἀλλόφυλοι, xal Τύριοι, xai Αἰθίοπες, ἐτάχθησαν
ἐχεῖ, εχουν Ev τῇ Σιὼν, f| iv ταῖς πύλαις τῆς Σιὼν,
Gg εἴρηται, ἢ kv τοῖς γινώσχουσι τὸν Θεόν * τὸ δὲ,
᾿ΕΓεγγήθησαν, ᾿Ετάχθησαν ἑξέδωχεν 6 ᾽Ακύλα:.
Ὁμοίως δὲ xai ὁ Σύμμαχος. Ἐτάχθησαν δὲ διὰ
Υεννῄσεως τοῦ θείου βαπτίσματος. Περιττεύει δὲ
τὸ, Ιδοῦ, χατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς ᾿Εθραΐδος γραφῆς
xai τὸ οὗτοι δὲ παρέλχον δοχεῖ. Συντάσσεται δὲ xal
οὕτως * Καὶ ἰδοὺ, ἀντὶ τοῦ, Καὶ λοιπὺν, οὗτοι ἔγεν.
νήθησαν ἐκεῖ. Τΐνες οὗτοι; ᾽Αλλόρυλοι, καὶ Τύριοι,

95 Hebr. xii, 22.

hi gene-ati sunt illic. Alienigene Tyri , et Zthio-
pes, nati sunt in Sion, vel in portis Sion, ut di-
ctum est , vel in cognoscentibus Deum. Naw quod
LXX dixerunt Generati sunt, Symmachus, et Aquila
reddiderunt, Nati sunt. Nati autem sunt, per sacri
baptismatis regenerationem. Abundat autem dictio,
ecce, juxta idioma [Iebraicum. Dictio etiam, hi ,
abundare pari moo videtur. Ordo tamen hic. esse
potest : Ecce hi generati sunt illic; et si queris
quinam sint hi : Ecce, inquit, alienigene et Tyrus,
ei qu» sequuntur. De alienigenis dictum est iu

883

EUTHYMII ZIGABENI

δέ

in hostium manus tr«di3 : quia multum es mise- A ὡς δὲ πολυέλτος, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάχις ἑλεεὶς».

ricors, non semel tantum, sed szpius misereris :
el quia verax es, omnes eos salvas qui sperant
in te.

Vgns. 15. Respice in me, et miserere mei. Hic
versiculus habetur etiam in psalmo xxiv.

D« robur twum puero tuo. Robur, quod a te
adversus inimicos haberi potest. Puero autem
tuo, hoc est, servo tuo.

Et salvum fac. filium ancille (μα. Voc est serve
tux. His autem verbis indicare videtur Propheta
se ex piis ac religiosis parentibus ortum esse.

Vgns. 16. Fac mecum signum in bonum. Impone,
imquit, mihi signum, seu judicium in bonum,
hoc est, signum bonum, quale Judzorum limina-
ribus olim apposuisti, quando AEgyptiorum pri-
mogenitos perdidisti. Est etenim aliquando signum
in malum, quale illud erat, quod posuerat Deus

ὡς δὲ ἁληθινὸς, σώσεις τοὺς ἑἐλπίζοντας ἐπὶ σὲ.

Επίδ1εψον ἐπ᾽ ἐμὲ, καὶ ἐλέησόν µε. Οὗτος 6
στίχος χεῖται χα) iv τῷ χδ Φαλμῷ.

Δὸς τὸ κρἀτος σου] τῷ παιδί σου. Τὸ παρὰ
coU κράτος xatà τῶν ἐχθρῶν. Παιδὶ δὲ, τῷ δούλῳ
σου.

Kal σῶσον τὸν υἱὸν τῆς παιδίσχης σου. Τῆς
δούλης σου. Ἐμγφαίνει δὲ ὅτι £x προγόνων ἑἐστὶν εὖ-
σεθής.

Ποίησο» μετ ἐμοῦ σημεῖον elc ἆγαθόν. Ἑτί-
θες pot γνώρισμα εἰς ἀγαθὸν, εἴτουν ἀγαθὸν, χαθά -
περ ταῖς οἰκίαις τῶν Ἑδραίων, ὅτε ὠὡλοθρεύοντο
τὰ πρωτότοχα. Ἔστι γὰρ σημεῖον καὶ εἰς πονηρὸν,
ὡς ἐπιτεθὲν τῷ Kdlv* χαὶ γὰρ τὸ μὲν τῶν Ἑθραίων
ἐδήλου φυλαχὴν, τὸ δὲ τοῦ Κάῑν ὀργὴν θεοῦ.

in Cain. Nam Ilebreorum signum custodiam ac protectionem divinam indicabat, illud autem in

€ain, iram Dei.

Et videant, qui oderunt me, et confundantur, quo-
niam (u, Domine, adjuvisli me, et consolatus es me.
Ordo fit per hyperbaton : Et videant qui oderunt
me, quod tu, Domine, adjuvisti me, et consolatus es
me; et erubescant illi atque confundantur , veluti
devicti ac superati. (Et secundum hunc sensum
legendum est : Quod tu, Domine, nen quoniam.
Dictio enim Grzca, ὅτι, utramque potest lectionem
recipere.)

Filiis Core psalmus cantici.
PSALMUS LXXX VI.

De filiis Core in prooemio operis dictum est. In
hoc autem psalmo ct Christi nativitas, et gentium
salus aperte przdicitur.

Vgns. 2. Fundamenta ejus in. montibus sanctis.
Cujuenam ejus? Cliristi nimirum : atque hoc ma-
nifestius fit ex verbis illis , qux paulo post se-
quuntur : Mater Sion, dicet homo , et. homo natus
est in ea, et ipse [undavit eam in. smculum. Funda-
menta autem Christi , dogmata illa sunt, quie de
Christo traduntur. Hzc etenim dogmata bases quz-
dam sunt, seu radices fidei Christianz. Hec igitur
Christianz fidei fundamenta jacta sunt in aposto-
lis, quos Propheta hoc loco sauctos montes appel-

Kal ἱδέτωσαν ol μισοῦγτές µε, καὶ αἰσχυνθή-
tocar, ὅτι σὺ, Κύριε, ἐδοήθησάς got, καὶ πα-
ρἐκαεσάς µε. Καθ ὑπερθατὸν fj σὗνταξις. Καὶ
ἰδέτωσαν οἱ μισοῦντές µε, ὅτι σὺ, Κύριε, ἐθοήθη-
cá; pot καὶ παρεκάλεσάς µε χαὶ αἰσχυνθήτωσαν,
ὡς ἠττώμενοι,. Παράκλησιν δὲ ἐνταῦθα λέχει τὴν

Φυχαγωγίαν.

Τοῖς υἱοῖς Kopé, ya-Auóc ᾠδῆς.
ΨΑΛΜΟΣ πς'.

Εἴρηται περὶ τούτων ἓν τῷ προοιµίῳ τῆς βί-
6Xov. Προαγορεύει δὲ ὁ φαλμὸς τὴν πρὸ αὑτοῦ
γέννησιν καὶ τὴν τῶν ἐθνῶν όωτηρίαν.

Οἱ θεµέ-ιοι αὐτοῦ ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις.
Αὐτοῦ, τίνος ; Δηλονότι τοῦ Χριατοῦ. Καὶ τοῦτο
γνώριµον ἀπὸ τῆς ἑφεξῆς ἀχολουθίας τοῦ. Μήτηρ
Σιὼν, ὁἐρεῖ ἄνθρωπος, wal ἄγθρωπος ἐγε}γήθη
ἐν αὐτῇ. καὶ αὐτὸς ἐθεμεωσεν αὐτὴν εἰς τὸν
αἰῶνα. θεμέλιοι δὲ τοῦ Χριστοῦ, τὰ περὶ αὗτου
δόγµατα ΄ ταῦτα yàp ὑπόθαθρα χαὶ ῥίζα τῆς εἰς
Χριστὸν πἰστεως. Οὗτοι οὖν θεµέλιοί εἶσιν, ἐν τοῖς
ἁἀποστόλοις χαταθεθληµένοι * τούτους γὰρ ἅγια
ὄρη νῦν ἐχάλεσεν ὄρη μὲν, ὡς στεῤῥοὺς εἰς πί-

lat. Montes quidem veluti fortes ac constantes in B. στιν, xal ὡς ἑπηρμένους πάσης Ὑεηρᾶς xal χθα-

fide, et tanquam ab omni terreno atque humili
slatu elevatos ; vel etiam, quia sicut terreni mou-
tes densissimis pleni sunt nemorum arboribus , ita
et illi multiplicibus referti sunt virtutum germini-
bus. Sanctos veto apostolos appellat , ut sape di-
ximus, veluti sanctificatos ae dicatos Deo, seu
tauquam sancto Spiritu plenos. Possumus et alio
modc, per fundamenta Christi, apostolos intelligere :
fundawenta quidem veluti. principia sdificationis
Ecclesi: fidelium : et Christi fundamenta, quoniam
ab ipso jacti quodammodo atque in opus submissi
sunt. Fuerunt autem hi apostoli iu montibus san-
ctis, in Sion nimirum atque in "Thabor, et in aliis

montibus, qui pre ccwteris Christi conversatione

L]

μαλῆς πίστεως, xal ὡς πεπωχνῳµένους ταῖς áps-
ταῖς ' ἁγίους δὲ, ὡς ἀφωσιωμένους τῷ θιῷ, xai
ὡς Πνεύματος ἁγίου πεπληρωµένους. Ἔστι δὲ xai
ἄλλως εἰπεῖν θεµελίους τοῦ Χριστοῦ αὐτοὺς τοὺς
ἀποστόλους ' θεµελίους μὲν, ὡς ἀρχὰς xat πρώ-
τους τῆς οἰχοδομῆς τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν
τοῦ Χριστοῦ δὲ, ὡς παρ᾽ αὐτοῦ ὑποδεθλημένους,
οἵτινες ἦσαν ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, τοι τῷ
Σιὼν καὶ θαθὼρ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἄτινα ἡγιάσθησαν
μάλιστα τῇ iv αὑτοῖ ἀναστροφῇ τοῦ Χριστοῦ.
Φασὶ δέ τινες θεµελίους νοεῖσθαι τοῦ Χριστοῦ τὰς
περὶ Χριστοῦ προῤῥήσεις τῶν πιστῶν, ὡς ἀρχὰς
τῆς χατὰ Χριστὸν πίστεως. Ὄρη Υὰρ ἅχια καὶ οἱ
προφῆτα:, διὰ τὸ ὕψος τῆς προφητείας xal τὸν

885

COMMENT. IN PSALMOS.

"RR

ἁγιασμὸν τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, δηλοῦντος A sanctiores effecti cssc videntur. Aliqui fundamenta

τοῦ νοήματος, ὅτι ἀρχαὶ τῆς χατὰ Χριστὸν πίστεως
kv τοῖς προφήταις σαν.

Christi prophetas de Christo intelfigunt, tanquam
Christianz fldei principia. Montes etenim sancii

non immerito prophetz dici possunt, propter prophetie sublimitatem, et propter sanclificationem
saneti Spiritus , ita wt sensus sit, quod principia fidei Christianze sint in prophetis.

᾽ἉΑγαπᾷ Κύριος τὰς πύ.ας Σιὼν ὑπὲρ πάντα
τὰ σχηνώµατα Ἱακώδ. Ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ μέγας
Παῦλος εἶναί τινα Σιὼν ἑπουράνιον, xai Ἓρου-
σαλὴμ ἑπουράνιον, thv ἓν οὐρανῷ πολιτείαν οὕτω
παλέσας. Ταύτης οὖν τῆς Σιὼν πύλας νούσεις τὸς
χατὰ τόπον Ἐκκλησίας, ὡς εἰρῆχαμεν ἐν τῷ τέλει
τοῦ οβ φαλμοῦ ' ἃς ἀγαπᾷ Κύριος, προτιµήσας παᾳ.
ὧν τῶν πόλεων τοῦ Ἱσραηλιτικοῦ γένους. Σχηνώ-
ἅατα γὰρ αἱ πόλεις, 7) καὶ σκηνώµατα ἱδίως καλεῖ
τὴν τε Σηλὼμ xai τὴν αἱσθητὴν ἸἹερουσαλὴμ, ἐν

Diligit Dominus portas Sion. super. omnia taber-
nacula Jacob. Magnus Paulus nos docuit ** ccele-
stem quamdam esse Sion, et quamdam esse ο0)-
lestem Jerusalem, hoc pacto conversationem illam
exprimens, qux in celo est. πο ratione per por-
tas Sion , Ecclesias omnes fidelium intelliges quae
in variis sunt orbis partibus, ut. diximus in fine
psalmi xxu. Has etenim portas Dominus diligit ,.
et universis Juds»orum civitatibus eas proposuit.
Per tabernacula enim ipsas Jud;eorum civitates

αἷς ἑσχήνωσεν ἡ χιδωτὺς, ὡς ἓν τῷ ος’ φαλμῷ B intelligimus : vel ipsam particulariter Silo, aut

mposipntat.,

Δεδοξασμένα ἐνα.ήθη περὶ cov, ἡ πὀλις τοῦ
Θεοῦ. ᾿Αχούσας ὁ προφήτης παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ-
µατος, ὅτι ὁ θεὸς ἐπὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ ὀφθήσεται,
xai τοῖς ἀνθρώπνις συναναστραφήσεται, xal ὑπερ-
εχπλαγεὶς, ἀνεδόησε πρὸς αὐτὸν, ὅτι Μεγάλα καὶ
θαυμαστὰ ἐλαλήθη pot περὶ σοῦ, ὦ πόλις τοῦ Θεοῦ.
Πόλις δὲ τοῦ θεοῦ αὕτη, χαὶ ὡς πάλαι τῷ θεῷ ἀνα-
τεθεῖσα, καὶ ὡς ὕστερον τῷ Χριστῷ ἀφορισθεῖσα,
διὰ τὰ ἐν αὐτῇ πάθη καὶ τὸν τάρον αὐτοῦ.

lerrestrem Jerusalem, in quibus tabernaculum cum
arcs commorabatur, quemadmodum in septuagc-
simo septimo psalmo tradidimus.

Vus. 9. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.
Cum jam audissct Propheta a saneto Spiritu, quod
Deus in Jerusa!eim videndus erat, et quod conver-
saturus esset cum hominibus, stupere quodàm cor-
reptus conversusque ad ipsam Jerusalem clamavit,
dicens : Magna atque adiniranda: quadam — mibi,
0 Dei civitas, de te dicta suut. Civitatem autem Dei,
eam appellat, quia jamdiu Deo fuerat dicata, et quia
denuo ipsi Christo, loc cst, illius passioni et
sepulture erat dicanda.

Μγησθήσοµαι '"Paà6 xal Ba6vJoroc toic γι- (1. VERS. 4. Memor ero Rhaab, et Babylonis cogno-

vocxovci µε. Προσώπῳ μὲν τοῦ Σωτῆρος ixme-
φώνηται οὗτος ὁ Aóyog* προφητεύει δὲ ὅτι ἐκ πολ-
λῶν ἐθνῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν δήπου τῶν δυστεδεστά-
pov, t Ἐκκλησία συστήσεται ) διὰ μὲν vip τῆς
'Paà46 τοὺς Χαναναίους ἠνίξατο, Χαναναία γὰρ
αὕτη΄ δυσσεθἐστατοι δὲ xal οἱ Χαναναῖοι χαὶ οἱ
Βαθυλώνιοι. Εἶτα χαταλέγει χαὶ ἄλλα ἕθνη τοι-
, «91a. Καὶ γιώσκοντας μὲν γὰρ λέγει τοὺς πιστεύ-
«σαντας΄ ἔστι Gà ὁ νοῦς τοιοῦτο;, ὅτι Tip Guctf-
. Matt τῶν πιστευσάντων, µνήµης ἀξιώσω xai τούα-
δε, xal τούσδε, τουτόστι, φβοντίσω xal αὐτῶν, ὡς
πιστῶν. Τινὲν δὲ '"Paà6 τὴν 'Apafiav cast.

scentibus me. Efferendus est hic sermo ος Christ
persona, et pradicit, quod Ecalesia «ex multiplici-
bus erat gentium nationibus congreganda, atque
illis quidem olim impiis, Per Rhaab etenim Cha-
mansos significat. Chananza enim fuerat. Raab.
Chanau:zi vero omnium fuerunt impiissimi. Simili
modo et Babylonii , et alie gentes, qu^$ statim
eonnumerat. Per cognoscentes autem se, fideles
atque in se Christum credentes omnes intelligit.
In ea igitur fidelium congregatione, q.i in me cre-
diderint, ego memor ero Rliaab , et Babylonis , et
aliorum, qui connumerantur, hoc est, ego 608

weroria dignos faciam , praelaraque eorum facta fidolibus commemorabo. Vel, curam. eorum habebo,
sollicite cogitans de iis tanquam pro dilectis filelibus, Aliqui per Rhaab Arabiam intelligunt.

Kal Hob diAépvio, xal Τύρος, καὶ Aaóc p — Ecce alienigenee, εἰ Tyrus, et populus ZEthiopum,

τῶν Αἰθιόπων. Οὗτοι ἐγεγγήθησαν ἑχεῖ. Καὶ
ἀλλόφυλοι, καὶ Tüptot, xa Αἰθίοπες, ἐτάχθησαν
ἐχεῖ, εἴτουν ἓν τῇ Σιὼν, ἢ iv ταῖς πύλαις τῆς Σιὼν,
ὣς εἴρηται, f| Ev τοῖς γινώσχουσι τὸν Θεόν * τὸ δὲ,
᾿Εγεγγήθησα», ᾿Ετάχθησαν ἑξέδωχεν ὁ ἸΑχύλας.
Ὁμοίως δὲ χαὶ ὁ Σύμμαχος. Ἐτάχθησαν δὲ διὰ
ΥΣννήσεως τοῦ θείου βαπτίσματος. Περιττεύει δὲ
τὸ, Ιδοὺ, χατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς Ἑθραΐδος γραφῆς;
xai τὸ οὗτοι δὲ παρέλχον δοχεῖ. Συντάσσέται δὲ καὶ
οὕτως Καὶ ἰδοὺ, ἀντὶ τοῦ, Καὶ λοιπὺν, οὗτοι kysv-
νήθησαν &xel. Τίνες οὗτοι; ᾿Αλλόρυλοι, καὶ Τόριοι,

" [lebr. xii, 22.

hi gene'ati sunl illic. Alienigene Tyri, et AZEthio-
pes, nati sunt in Sion, vel in portis Sion, ut di-
ctum est, vel in cognoscentibus Deum. Nam quod
LXX dixerunt Generati sunt, Symmachus, et Aquila
reddiderunt, Nati sunt. Nati autem sunt, per sacri
baptismatis regenerationem. Abundat autem dictio,
ecce, juxta idioma [Iebraicum. Dictio etiam, Πὲ,
abundare pari modo videtur. Ordo tamen hic esse
potest : Ecce hi generati sunt illic; et si quaris
quinam sint hi : Ecce, inquit, alienigene εἰ Tyrus,
et que sequuntur. De alienigenis dictum est in

687

EUTHYMII ZIGABENI

R88

psalmo Lxxxii ; has autem gentes, qua hie connu- A xal τὰ ἑξῆς. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἀλλοφρύλων εἴρηται

merantur, ceterarum omnium , ut diximus, im-
piissimz erant. Si igitur tam impiz gentes Christo
ercditurze sunt , quanto magis omnes alie minus
impize ctia:n ei credent ?

Vens. 5. Mater Sion, dicet homo. Manifeste ac
palam przdicit, quod ex quacunque gente quis
ingressus fuerit in Sion, dicet, quod Sion maler
est. Subintelligi enim debet dictio est. Mater autem
tdeo appellatur Sion, quia regenerat, ut diximus :
vel quia Christianorum ac sp'ritualium. dogmatum
cibo fideles omnes veluti pia mater alit. Vel mater
appellatur , tanquam amabilis. Ea etenim nihil
suavius , aut amabilius est. Vere quippe amabilis
est Ecclesia iis qui in eam ingrediuntur, eo quod
ibi conversatus est seeundum carnem Christus Do-
minus, qui locum conversationis sux sanctificavit.

Et homo natus est in ea. Προ ad Christi genera-
tionem pertinent, qui intra Ecclesie terminos natus
est : Christus, inquam, qui verus lomo fuit, οἱ qui
integram humanitatis dignitatem servavit : verum
ne nudum hominem putares, sed Deum pariter οἱ
hominem cognosceres, addidit :

Ei ipse fundavit eam Altissimus. Et. ille, inquit ,
qui in ea natus est, ut homo, idem ille ab initio
eam fundavit, veluti terr ac cceli creator, qui al-
tissimus est, tanquam Deus. :

Vgns. 6. Dominus narrabit in scriptura populorum,
el principum horum, qui generati sunt in ea. A pro.
pletarum Seripturis Christus omnia docebit , qua
ad se pertinet. Ait enim Lucas : Et traditus. est. ei
liber Isaie prophete , εί explicato libro , invenit lo-
cum, ubi scriplum eral : Spiritus Domini super me,
cujus gratia unsit. me, evangelizare pauperibus misit
me '*, et que sequuntur. Hujusmodi igitur pro-
pletarum scripturam, populorum seripturam ap-
pellat, et scripturam principum?eoruim, veluti qua:
οἱ Judaeorum populis et eorum principibus data
erat, et illorum propria erat possessio , qui in ea
generati sunt, hoc cst, qui nati sunt in Sion.

Vgas. 7. Quam letantium omnium habitatio est
in te. Dictio quam in modum con(irmantis est po-
sita. Verc, inquit, o Sion, in teest habitatio omnium
spiritualiter ltantium. Dietio autem omnium,
tametsi universalem sermonem reddit, apud He.
brzos tamen frequentissime ita ponitur, ut non
tam universos quam multos signilicet.

Canticum psalmi filiis Core , in finem pro Maeleth,
ad respondendum, intelligentie ipsi /Eman Israe-
litw.

PSALMUS LXXX VII.

Quid sit canticum psalmi, et de filis Core dixi-
mus in Procmio operis. In finem vero ideo inscri-
prum est, quia ad finem tendebat prophetia , qua
lic continetur. Et psalmus quidem proxime pra-
cedens Christi nativitatem predixit, hic autem Chri-
sti mortem, Quod autem inscribitur pro Maeleih ,

1 Luc. iv, 16, 17.

ἐν τῷ πβ’ φαλμῷ. Πάντα δὲ τὰ ἀπαριθμηθέντα ἔθνη
ἀσεθέστερα xal παρανομώτερα τῶν ἄλλων σαν.
Εἱ δὲ τὰ τοιαῦτα ἔθνη πιστεύσουσιν, πολλῷ μᾶλλον
τ ἄλλα. '

Μήτηρ Σιὼν, ἐρεῖ ἄνθρωπος. Ilpopnteó«s: σα-
φῶς, ὅτι ἄνθρωπος ἐκ παντὸς ἔθνους, εἰς την Σιὼν
ἐλθὼν, ἐρεῖ, ὅτι µήτηρ ἐστὶν ἡ Σιών. Λείπει γὰρ
τὸ Εστί µήτηρ δέ ἐστιν, ὡς ἀναγεννῶσα, χαθὼς
ἀνωτέρω διελάθοµεν, καὶ ὡς ἐχτρέφουσα τοῖς περὶ
Χριστοῦ δόγµασιν᾽ 1| µήτηρ πάλιν, ὡς ποθεινἠ "
μητρὸς γὰρ οὐδὲν πυθεινότερον ΄ moüewh γὰρ ὄν-
τως τοῖς εἰς αὐτὴν ἐρχομένοις ἐστὶ, διὰ τὸ iy αὐτῇ
πολιτευθῆναι χατὰ σάρχα τὸν Δεσπότην Χριατὸν,
xai ἁγιάσαι τοὺς τόπους τῆς ἀναστροφῆς αὐτοῦ.

Καὶ ἄνθρωπος ἐγενγήθη ἐν αὑτῃ. Τοῦτο περὶ
τῆς τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως, ὅτι ἓν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς
ἐγεννήθη ἄνθρωπος ὄντως, ὡς φυλάξας τὸ ἀξίωμα
τῆς ἀνθρωπότητος. "Iva δὲ δείξῃ ὅτι οὐκ fjv φιλὸς
ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος ὁμοῦ καὶ θεὸς, ἐπήγαγε"

Καὶ αὑτὸς ἐθεμελίωσε» αὐτὴν ὁ "γψιστος.
Καὶ αὐτὸς ὁ ἐν αὐτῇ γεννηθεὶς ὡς ἄνθρωπος, αὐτὸς,
φησὶν, ἐθεμελίωσεν αὐτὴν κατ) ἀρχὰς, ὡς ποιητῆς
οὐρανοῦ xal γῆς, ὁ Gv Όψιστος, ὡς θεός.

Κύριος διηγήσεται ἓν γραφῇ Aaóv καὶ ἁρχόντων
veyevrnpérov ἐν αὐτῃ. 'O Χριστὸς διδάξει τὰ

C περὶ ἑαυτοῦ, ἀπὸ τῆς Γραφῆς, δηλαδὴ τῆς προφη-

τιχῆς. Φησὶ γὰρ λουχᾶς ὁ εὐαγγελιστής ' Καὶ ἐπε-
δόθη αὐτῷ βιθΛίον Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, καὶ
ἀναπτύξας βιδ.ίον, εὗρε τόπον οὗ ἦν γεγβαµ-
µένον' Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾽ ἐμὲ, οὗ ἔνεχεν ἔχρισἁ
με’ εὐαγγελίσασθαι ατωχοῖς ἀπέσταλκέ µε, καὶ
τὰ ἑξῆς. Την δὲ τοιαύτην προφητιχὴν γραφὴν ἐχά-
λεσε γραφὴν τῶν λαῶν καὶ τῶν ἀρχόντων αὐτῶν,
ὡς τοῖς 'λαοῖς τῶν Ἰουδαίων καὶ τοῖς ἄρχουσιν
αὐτῶν δεδοµένην, καὶ χτῆμα τούτων ὑπαρχούσης
τῶν Ὑεγεννηµένων, εἴτουν τῶν τεχθέντων Ev Σιών.

Ὡς εὐφραιυομένων πάντων ἡ κατοικία ἐν eol, —
Τὸ ὡς, βεθαιωτικόν. "Όντως, ὦ Σιὼν, ἓν σοὶ ἔσται
1j κατοιχἰα πάντων τῶν εὐφραινομένων πνευµατι-
χῶς * σὲ χατοιχήσουσι. Τὸ δὲ, Πάντων, sl xai καθο-
λιχὸν σχηματίζει τύπον, ἀλλ᾽ οὖν ἰδίωμα xal τοῦτό
ἐστιν, ἐμφαῖνον πληθός τινων.

Ὠδὴ γαμοῦ τοῖς υἱοῖς Κορὲ, εἰς τὸ τόέ.ος ὑπὲρ
MasAé0, τοῦ ἁποχριθῆναι, συνέσεως Αἱμὰν
τῷ Ἱσραη.ἒέτῃ.

ΨΛΛΜΟΣ IZ.

Tt μέν ἐστιν "QUI; ψα1μοῦ, καὶ περὶ τῶν vlov
Κορὲ, διελάδθοµεν ἐν τῷ προοιµίῳ τῆς βίἰθλου. Εἰς
τέλος δὲ, διὰ τὸ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τὴν ἐν τούτῳ
προφητεία». Ὁ μὲν γὰρ πρ,λαδὼν Ψψαλμὸς περὶ
τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως προεφήτευσεν, οὗτος δὲ περὶ
τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Too δὲ, Ὑπὲρ Μαε.ὸθ, ἀντὶ τοῦ

839 COMMENT. IN PSALMOS. 890
διὰ χορεύσεως. Ἡδον γὰρ καὶ ἅμα ἐχόρενον. ToU Á exponitur, hoc est, pro chorea. Canere enim sole-

JAzoxpi0nvat δὲ, ἀντὶ τοῦ. "Ev. τῷ ἀποχριθῆναι;
ἐχόρευον γὰρ ἓν τῷ ἀποχριθῆναι xphz την δι ὀργό-
vw») µουσικἠν. Συνέσεως δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως
tolg ἀναγινώσχουσιν, διὰ τὸ ἐγχεχρυμμένον τῷ
ψαλμῷ περὶ τοῦ Δεσποτικοῦ θανάτου µνστέριον.
Αἱμὰν δὲ τῷ Ἱσραη.]ίτῃ. διότι οὗ µόνον τοῖς υἱοῖς
Κορὲ, ἀλλὰ χαὶ Αἱμὰν τῷ ἀρχῳδῷ παραδέδοται ὁ
Φαλμὸς ὑπὸ Δαθίδ * xal ὑπ ἁμφοτέρων τῶν χορῶν
ᾖσθη συνᾳδόντων, f| καὶ ἀνὰ µέρος ἁδόντων. Τινὰ
μὲν ὀὖν τῶν ἀντιγράφων Alpgàv γράφουσ:, τινὰ δὲ
Αἰθάμ * ἄμευον δὲ ἓν τῷ παρόντι Αἰμὰν γράφει»,
àv δὲ τῷ μετὰ τοῦτον, Λἰθάψ. "Ev yàp τῇ πρὠτῃ
τῶν Παραλειπομένων καὶ Αἱμὰν χαὶ Αἰθὰμ ὀναγρά-
Φονται χοράρχαι. T Ἱσραη.ίτη δὲ, οὐχ ὡς τῶν

bant, atque una choreas ducere, quando hunc
psalmum recitabant. Ad respondendum autem , hoe
est, cum responderent. Tripudiabant enim dum ad
organorum musicen responderent. [ntelligentiee
vero, quia intelligentia lectori opus est, ob occul-
tum ac przsignatum hic de Christi morte myste-
rium. Ipsi vero Aman Israelite , quia non solis
Core filiis, sed etiam ZEman principi alterius chori
traditus fuit hic psalmus a beato David , et ab
utroque choro una fuit, aut fortasse alternatim
decantatus, Quadam exemplaria non ZEman ha-
bent, sed Aithan, verum placet ut in praesenti psalmo
legamus /£man , et in sequenti ZEthan. Nam in
Parslipomenon libro uterque eorum chori prin-

ἄλλων ph ὄντων Ἰσραηλιτῶν, ἀλλ ὡς καὶ ἄλλων B ceps fuisse traditur. Jsraelite etiam dixit, non quod

ὄντων Alg&y καὶ Αἰθὰμ, ἀλλοφύλων, ὧν πρὸς διαστο-
λὴν ἡ τοῦ Ἱσραηλίτου προσηγορίἰα (5j.

alii cantores non. essent [sraelit: , sed quia ali!
fortassis erant homines hujusmodi nomine /Eman,

et than, qui erant alienigens, ad quorum distinctionem sic diclum est; vel forte quia tale illis erat

cognomen.

Κύριε ὁ θεὸς τῆς σωτηρίας µου, ἡμέρας ἐκέ-
xpata καὶ ἐν vvxzl ἐναγτίον σου. Περὶ μὲν τοῦ,
'O θεὸς τῆς σωτηρίας µου, εἴρηται ἓν τῷ EC
ψαλμῷ' Κύριον δὲ χαὶ 8eby ὁ Χριστὸς τὸν Πατέρα
χαλεῖ, ὡς ἄνθρωπος * πολλὰ γὰρ τοιχῦτα χαὶ iv
τῷ χα ψαλμῷ. Ἡμέρας δὲ καὶ ἐν νυκτὶ, ἀντὶ τοῦ,
Διὰ παντός. Ἐμφαντικὸν δὲ τοῦτο τῆς πρὸς θεὸν
πίστεως * ὃς γὰρ εἱλικρινῶς τὸν Gebv ἀγαπᾷ, Bod
ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦτο μὲν στόµατι, τοῦτο δὲ καρδίφ'
ἀεὶ γὰρ χρῄξει τῆς παρὰ θεοῦ ἀντιλήφεως * $ ἡμέ-
pav xat νύχτα λέγει τὴν τῆς προδοσίας.

ΕΙσεθέτω ἐγώπιόν cov ἡ προσευχή µου * xAi-
vor tó οὓς σου εἰς tv δἐησίν pov. Προσευχὴν
xai δέησιν ἐνταῦθα νοῆσεις f] τὴν περὶ τῶν μαθητῶν
αὐτοῦ, ἢἡ τὴν περὶ τοῦ παρελθαεῖν τὸ τοῦ θανάτου
ποτῄήριον, ὡς i» τοῖς Εὐαγγελίοις εὑρήσεις. Ὡς
ἄνθρωπος 65 τὰ save ταυτὶ φθέγγεται, χαθὼς bv
τῷ χα’ φαλμῷ προείρηται. Περὶ δὲ τῆς χλίσεως τοῦ
θείου ὠτὸς lv. τῷ ic" ψαλμῷ παραδεδώχαµεν.

"Oti ἐπαήσθη καχῶν ἡ γυχή µου, xal ἡ ζωή
pov τῷ ᾖδη ἤγγισεν. — Κακῶν, ἀντὶ τοῦ, θλίφεων.
Περίᾶυπος Υὰρ, φησὶν, ἡ γνχή µου ἕως θανάτου.
"Abnv γὰρ νῦν τὸν θάνατον ὑποληπτέον.

ΠροσεΛογίσθη»ν μετὰ τῶν καταδαινόγτων slc
λάχκον.--Προσε.λογίσθην, ἀντὶ τοῦ, Συνηριθµή-
θην, συνετάγην μετὰ τῶν θαπτοµένων’ τούτους γὰρ
λέγει Χαταθαίνοντας εἰς λάχχον. Ἑΐρηται γὰρ ὅτι
λάχχος λέγεται χαὶ ὁ τάφος. Τὰ μὲν γὰρ οὖν πρὸ
τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τῷ πρὸ τοῦ θανάτου χαιρῷ
ἁρμόζουσι , τοῦτο δὲ τῷ μετά τὴν ταφήν.

Ἐγενήθην» ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀθοήθητος. Οὐχ
ὡσεὶ ἄνθρωπος µόνον, ἣν γὰρ τέλειος ἄνθρωπος’

6

Vzns. 9. Domine Deus salutis mec, in die clamavi»
et in nocte coram te. De his verbis : Deus salutis mee,
dictum est in psalmo ΓΣΠ. Dominum ,autem et
Deum Christus Patrem appellat, 'ut homo; et
multa hujuscemodi dicta reperies in psalmo xxr.
Die autem et nocte dixit pro Perpetuo. Summam
enim hzc verba in Deum fidem attestantur ; quia
qui sincera mente Deum amat, assidue aut ore aut
corde coram eo clamat, quoniam et assidue illius
ope indiget. Vel diem et noctem particulatim illam
intelligit, qua proditus est Dominus. |

Vens. 5. Intret in conspectu tuo oratio mea , in-
clina aurem tuam ad preces meas. Orationem etl
preces, vel eas intellige, quas habuit pro discipulis,
vel eas quas protulit, quando petiit transire 4 se
calicem mortis. Huinilia autem hujusmodi verba
proferre introducitur, ut homo, quemadmodum di-
ximus in psalmo xxi. Quid autem in Deo sit in-'
clinare aurem, diximus in psalmo xvi.

ει». 4. Quia repleta est malis anima mea, et
vita mea inferno appropinquavit. Malis, hoc est,
calamitatibus et affectionibus. Tristis enim, inquit,
est. anima. mea usque ad. mortem. Per infernum
etiam hoc loco: mortem ipsam intelligere debe-
mus.

Ύεης. 5. Reputatus sum eum descendentibus in
lacum. — Repuiatus sum pro Connumeratus sum.
Collocatus sum, inquit, cum sepultis, quos in la-
cum descen:lentes appellavit, Diximus enim alibi
quod sepultura etiam lacus dicitur. Quz igitur
superius dicta sunt, tempori congruunt ante mor-
tem ; hzec autem, et quie sequuntur, tempori post
sepulturam.

Fui sicut homo sine adjutorio. Non dixit : Sicut
homo simpliciter, sed : Sicut homo sine adjutorio.

Varie lectiones.
(3) Perperam interpres unicam sententiam in duas solv.t. Vertendum : Ad querum —distinctienem Is-

raelig cognomen additum est.

-

831

EUTHYMTII ZIGABENT

£02

Omnes enim, ut inquit Evangelista, dimittentes A ἁλλ' ὡς ἄνθρωπος ἀθοήθητος * Πάντες γὰρ, φησὶν,

eum fugerunt *'. Humauo igitur judicio, visus est
omni esse auxilio destitutus, tametsi secus fuerit.
Dixisse enim eum legimus ad Petrum : Án putas,
quod non possim nunc rogare Patrem meum, et pra-
stabit mihi plusquam duodecim legiones angelo-
rum **?

]n mortuis liber. Liber a corruptione, vel etiam
liber, quia non ab angelis in infernum deductus
sum, sed solus descendi subaudiri enim debet
verbum, Fuit. Accessi, inquit, ad mortuos liber,
hoc est, insons atque innocens, abest enim (4
culpa). Omnes enim alii peccatum secum habent
ut causam mortis. Pana enim ac multa peccati,
mors; solus autem Christus insons, et sine pec-
cato ad mortem accessit. Vel Liber, quia alii inviti
moriuntur, et ideo mortis servi sunt : at Christus
sponte sua 46 volens inortuus est. Potestatem enim
inquit, habeo ponendi animam meam **. Vel aliter,
Liber, veluti qui inferni vinculis non est detentus,
sed cum autoritate atque cum dignitate jlluc de-
scendit, atque ibidem etiam conversatus est, et alio-
rum vincula dissolvit. Praterea illa rationa liber
dicitur Christus, quia tanquam Deus murti sub-
ditus non fuit, :

Vens. 6. Sicut vulnerati dormientes in. sepulcro.
Subaudiri etiam debet hoc in loco verbum Fui,
Symmachus vero ita reddidit : Quasi vulnerati ja—
centes in sepulcris.

Quorum non es memor amplius. Cum jam cor- c

rupti sint arque in pulverem resoluti.

Et ipsi de manu tua repulsi sunt. llli nimirum
qui ob propria peccata ab auxilio tuo deciderunt.
Similis enim, inquit, factus sum hujusmodi homi-
nibus, multorum scilicet opinione, tametsi laud
ita esset, Licet, inquit, clavis confossus sim et
lancea, ac positus etiam in sepulcro, a te tamen
non sum derelictus, Neque enim tu mei unquam
oblitus es, qui olim pollicitus fueras non daturum
fe esse sanctum (uum videre corruptionem *?, Neque
ejia:n de nianu tua repulsus sum. Me enim, inquit
alibi, propter innocentiam suscepisti.

VEns. 7. Posuerunt me in lacu inferiori. Per la-
cum inferiorem sepulturam intelligit, cujus pro-

ἀφέντες abtóv, ἔφυγον. Ἔδοξε μὲν οὖν ἀδοήθητος
τοῖς ἀνθρώποις , οὐκ ἣν 6$* εἴρηχε γὰρ πρὸς Πέ-
τρον * Ἡ δοχεῖς ὅτι οὗ δύναμαι ἄρτι zapaxaAécat
τὸν Πατέρα µου, xal παραστήσει µοι π.δίους 7)
δώδεκα «εγεῶνας ἀγγέ-ων;

'Ev v&xpoic ἐλεύθερος. Ἐλεύθερος διαφθσρᾶς *
ᾗ, ph ὑπ' ἄλλων καταγόμενος εἷς τὸν aro, ἀλλά
μόνος κατιών. Προσυπαχουστέον δὲ τὸ, Ἑ γεΥ ήθη».
Αφιχόμην slg τοὺς νεχροὺς ἐλεύθερος, ὅ ἐστιν,
ἀναίτιος, ἑλλείποντος τοῦ ἄρθρου. Οἱ μὲν yàp ἄλλοε
πάντες αἰτίαν ἔχουσι θανάτου τὴν ἁμαρτίαν. ἐπιτί-
tov γὰρ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνατος" μόνος δὲ ἀναίτιος,
ὡς ἀναμάρτητος, ὁ Χριστός. "H ἐλεύθερος, ὡς τῶν
ἄλλων μὲν ἀκόντων ἀποθνησχόντων, χαὶ διὰ τοῦτο
δεδου)λωµένων τῷ θανάτῳ , τοῦ δὲ Ἁριστοῦ ἑχόντος.
Ἑξουσίαν γὰρ, φησὶνι, ἔχω θεῖναι τὴν γυχήν'
µου. Ἡ xa ἄλλως ’ ἐλεύθερος, ὡς μὴ συσχεθεὶς
τοῖς δεσμοῖς τοῦ bou, ἀλλὰ κατ’. ἐξουσίαν ἓν τῷ
ἅδῃ ἀναστραφεὶς, καὶ λύσας μᾶλλον τοὺς τῶν ἄλλων
δεσμούς. "Εστι δὲ ἐλεύθερος νεχρότητος xal θανά-
του, ὡς θεός.

ἸὩσεὶ τραυματ[ίαικαθεύδοντες ἐν tázq. Προσν-
παχουστέον κἀνταῦθα τὸ Ἐγαγήθην. Ὁ δὲ Σύµμμα]γος
ἐξέδωχκεν, ᾿Ωσεὶ τραυµατισµέγοι κεἰµεγοι ἐν τά-
φοις.

των obx ἐμνήσθης ἔτι. Σηποµένων καὶ εἰς
χοῦν διαλυοµένων.

Καὶ αὑτοὶ àx τῆς χειρὀς σον ἁπώσθησαν. Οἵτι-
νες Ex τῆς ἀντιλήφεώς σου ἐξέπεσον διὰ τὰς ἅμαρ-
τίας αὐτῶν. Ὡμοιώθην, φασὶ, τοιούτοις, ὅσον ἐπὶ
τῇ ὑπολήψει τῶν ἀνθρωπίνων * οὐκ ἥμην 6b τοιοῦ-
τος. El γὰρ xal ἑτρώθην Άλοις xaX λόγχῃ, xal ἑτέ-
θην iv τάρῳ, ἀλλ' οὐκ ἐπελῆσθην παρὰ col: OO
γὰρ δώσεις, qna, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν"
οὐδ' ἁπώσθην ἐκ τῆς χειρός σου. Ἐμοῦ γὰρ, qnot,
διὰ τὴν áxaxlav ἀντελάξου.

᾿Κθεντό µε ἐν Adxxq χατωτάτῳ. Λάχχον χατώ-
πατον τὺν τάφον φησὶν, οὗ τὺ βάθος χαρδίαν γῆς ct-

funditatem Christus in Evangelio, Cor terre ap- Ὦ pnxe xai ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Χριστός ' ἔθεντο δέ

pellavit dicens : Sic erit Filius hominis in corde

terre, tribus diebus et. tribus noctibus '. llli autem in ea me posuerunt, qui

curarunt.

In tenebrosis et in. umbra mortis. In locis, in-
quam, tenebrosis. Superposito enim sepulturx
lapide, tenebrae in ea efficiuntur. Per umbram
etiam mortis, tenebrosa sepulturz loca significa-
vit, varietate usus sermonis. Siquidem umbrosa
loca tenebrosa etiam appellamus.

VgRs. 8. Super me confirmatus est. furor tuus,
Symmachus pro Confirmatus reddidit, Aggravatus
est. In me, inquit, irruit ira tua quam delicta hio-

.*! Matth. xxvi, 56, ** Ibid. 55.

0 Joan. x, 19.

µε οἱ περὶ τὴν ταφὴν διαχονήσαντες.
sepulluram | meam

Ἐν σκοτεινοἷς καὶ ἓν σχιᾷ θανάτου. Ἐν σχο-
τεινοῖς τόποις ᾿ ἐπιτεθέντος γὰρ τοῦ λίθου, σχότος ἐν
τοῖς τοῦ μνημείου γέχονε τόποις * σχιὰν δὲ θανάτου
πάλιν τοὺς ἓν τῷ τἆφῳ σχοτεινοὺς λέγει τόπους ’ δι
ἑτέρων λέξεων τὸ αὐτὸ σηµαίνει. Σχιὰ γὰρ λέγεται
καὶ τὸ σχότος.

Ἐπ᾽ ἐμὲ ἐπεστηρίχθη ὁ θυμός σου. Τὸ, Ἔπε-
στηρἰχθη, ὁ Σύμμαχος, ᾿Επεδάρησεν ἑξέδωχεν.
Ἐμὲ, qnoi, κατέσγηψεν ὁ χατὰ τῶν ἀνθρώπων

9» Pial. xv, 10. ?! Matth, xii, 40.

e

823

COMMENT, IN PSALMOS.

894

θυμός σου, ὃν αἱ ἁμαρτίαι αὐτῶν ἐξέχαυσαν ἔχου. À minum in se eancitaverent, ego tamen libens eam

σίως ὑποστάντα αὐτὸν, xal παύσοντα * παθὼν γὰρ
ὑπὲρ αὐτῶν xal ἀποθανὼν, ἔστησα τὸν θυμόν aov,
καθάπερ ὁ τὴν χατὰ τοῦ παιδὸς φερομένην πληγὴν
εἰς ἑαυτὸν ἀντιπερισπάσας. Tq pe dua yàp, φησὶν,
aitov ἡμεῖς ldónusr, καὶ Κύριος παρέδωκεν
αὐτὸν ταῖς ἁμαρείαις ἡμῶν, εἶτουν διὰ τὰς ἆμαρ-
είας ἡμῶν.

Καὶ πάντας τοὺς μετεωρισμούς σου ἐπήγαγες
ἐπ᾽ ἐμέ. Μετεωρισμοὺς λέγει τὰς ἑπαναστάσεις τῶν
πειρασμῶν, οὓς ὑπέμεινε * τοῦ θεοῦ δὲ αὐτοὺς Exá-
λεσεν, ὡς ψήφῳ αὐτοῦ διὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων σω-
τηρίαν ἐπεονεχθέντας. Πάντας δὲ, δηλονότι, Ὅσους
ἠθέλησας.

Εμάκρυγας τοὺς γνωστούς cov da' ἐμοῦ.
Φησὶ χαὶ Λουχᾶς ὁ εὐαγγελιστής Εἰστήχεισαν
δὲ πάντες οἱ γγωστοὶ αὐτοῦ µαχρόθεν. Ἑμάκρυ-
vac δὲ εἶπεν, ὅτι θελήαει τοῦ Πατρὸς ταῦτα γεχό-
νασιν.

"Εθεντό µε βδάΊυγμα ἑφᾳυτοῖς. Oi Ἰουδαῖοι,
παρ᾽ of; ἄχρι xal σήμερον βδελυχτόν ἐστι τὸ ὄνομα
«τοῦ Χριστοῦ.

Παρεδόθην, xal οὖν ἐξεπορευόμην». Παρεδύθην
τοῖς Ἰουδαίοις παρὰ τοῦ Ἱσκαριώτου, καὶ δυνάµε-
νος ἐχπορευθῆναι ἀπὶ αὐτῶν, oüx ἑποίουν τοῦτο,
ἀλλ’ ἑχαρτέρουν ἑχὼν el.

Οἱ ἀφθαλμοί µου οὐκ ἠσθένησαν ἀπὸ ste-
χείας. Τῆς ἐχ τοῦ ἐχχενωθῆναι τὴν v αὐτοῖς πιότητα
τῶν δαχρύων. ὍὭσπερ yàp τὴν ἹἹερουσαλὴμ ἆπε-

sustinui, el te placavi. Passione quippe ac morte
meo, indignationem tuam omnem sedavi, veluti
cum quis plagam in puerum delatam in se suscipit.
Livore enim, inquit, ejus sanati sumus ?*, et Domi-
nus tradidit eum peccatis nostris **, hoe est, propter
peccata nostra.

Et. omnes fluctus. tuos induzisti tuper me. Per
fluctus ealamitatum ac tentationum insurrcctiones
intelligit; et Dei fluctus eas appellat, quia Del
sententia ob nostram immittuntur salutem. Omnes
vero dixit pro Multos ; quoscunque scilicet tu
veluisti.

Vgns. 9. Elongasti omnes notos meos a me. Le-
gimus apud Lucam, quod omwes noti ejus steterunt
a longe **, Deum vero elongssse eos dicit, quia
Pairig. voluntate omnia haec gesta sunt.

Posnerunt me abominatiónem sibi. Judei nimi-
rum, apud quos nunc etiam abeminabile est Chri-
sii nomen.

VkBs. 10. Traditus qum, et non egrediebar. Tra-
ditus sum Judzis ab Iscariote, et cum egredi ah
eis atque effugere possem, non aufugi tamen, sed
sporte npea etiam perstiti.

Oculi mei languerunt pre inopla. Pra inopia vi-
delicet lacrymarum. Nam cum antea copiosissime
eflluxissent, evacuati tandem ejus sunt oculi. Vo-

χλαύσατο, οὕτως εἶχὸς αὐτὸν θρηνεῖν xal τοῦ προ- G risimile est autem quod Dominus ob summam

δότου τὴν ἁπόπτωσιν, xal τὴν τῶν Ἰουδαίων ἁποθο-
λὴν, xal ἁπλῶς, τῶν ἀπολλυμένων τὸν ὄλεθρον διὰ
Φιλανθρωπίαν. Τινὲς δὲ πτωχείαν χἀνταῦθα νοοῦσι
τὴν ἔχτηδιν τοῦ σώματος, τὴν ἀπὸ καχοπαθείας.

Εκέκραξα πρὸς σὰ, Κύριε, δἳης τὴν ἡμέραν.
Εἴρηται καὶ κατ ἀρχάς * Küpis ὁ θεὺς τῆς σωτη-
ρίας µου, ἡμέρας ἐκέκραξα. Ἐκέχραξα δὲ οὐχ ὑπὲρ

ἑαυτοῦ µόνον, ὡς ἄνθρωπος, ἀλλὰ xal ὑπὲρ τῶν.

μαθητῶν xat ὑπὲρ τοῦ λαοῦ.

Διακέτασα xpóc σὲ τὰς χεὶράς µου. Ὑπὲρ τῶν
αὐτῶν.

Mh τοῖς νεχροῖς ποιήσεις θαυµασία, 1 lacpol
ὁχαστήσουσι, καὶ ἐξομοογήσονταί σοι; Νόμῳ
φύσεως ἀνθρωπίνης δειλιᾷ τὸν θάνατον, χαὶ παρα-
χαλεῖ ζ]ν ἔτι. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις φησί’
Πάτερ µου, οἱ ὀννατόν ὁστι, παρε.θέζω ἁπ'
ἐμρῦ tà κοτήριαν τοῦτο. "θμοια δὲ ταυτὶ τὰ ῥητὰ
xai τὰ ἑξῆς τοῖς ἓν τῷ x0 φαλμῷ., ὃν ᾧ εἴρηται ΄
M? ἐξομολογήσεταί σοι χοῦς; ἢ ἀναγγε-λεῖ etw
ἀ.λἠθειάν σου ; χαὶ ζήτει ἐκεῖ. Mh) τοῖς ἀναισθήτοις
νεχροῖς ποιῄσεις θαυμαστὰ ἔργα, οἷα ποιεῖς πολλά-
χις τοῖς ζῶσιν. Ἡ ἰατροὶ ἀναστήσουσι, xat εὖχαρι-
στήσουσί σοι; Οὐχί. 'AXX' οἱ ζώντες ἐπιγινώσχουσι
tÀ φοιαῦτα, xal εὐχαριατοῦσι. Διὸ ἕασόν µε ζῇν, ei
δυνατάν.

ο. [η ri, δ. ^ Pid. 6. "Luc. xxii, 49.

i!

suam misericordiam ita Judae casum, et Judzorum
omnium abjectionem atque interitum deplorave-
ril, quemadmodum plorasse eum novimus super
Jerusalem. Quidam boe in loco, per inopiam, de-
macerationem corporis intelligunt. prae afflictionc.
Clamavi ad: te, Domine, tota die. Dixit etiam in
principio psalmi ; Domine Deus salutis, in die cla-
mavi. Clamavit autem non (tabtum pro se ipso, ut
homo, sed pro discipulis etiars, et pro populo.

Exiendi od (e manus maas. Pre eisdem scilicet
supplicans.

Vgns. 11. Numq-id wuortuis facies mirabilia ? aud
medici suscitabuul, et confitebuntur tiit Lege hu-
mane naturx formidat Christus mortem, et rogat
se diutius vivere. Nam et in Evangeliis dicebat:
Pater meus, si possibile esl, lrauseat a me calix iste **.
Similia autem sunt hac verba et qua sequuntur,
iis qua habentur in psalmo xxix, ibi ; Nunquid
confitebitur tibi pulvis? aut. annuntiubit veritatem
tuam? Numquid tu mirabilia facies in insensibili-
bus mortuis , qualia sepenumero in viventibus fa-
cis? Vel, numquid medici eos morluos suscitabuni?
ei deinde gratias. tibi agent? Minime, inquit, sed
vivi hzc cognoscunt beneficia, οἱ gratias tibi
agunt; atque ideo quaeso, ut diutius me vivere per-
mittas, si possibile est.

9 Matth, xxvi, $9.

895

EUTHYMII ZIGARENI

895

Vas, 12. Numquidznarrabit aliquis in, sepulcro mi- A Μὴ διηγήἠσεταίἰ τις ἐν τάφῳ τὸ EJAecc σου xal

sericordiam tuam ? aul veritatem (uam in perditione ?
Ad eamdem hiec verba sententiam pertinent. Et
per perditionem, rursus sepulcrum intelligit, vei-
uti quod cadavera illic jacentia corrumpit ac per-
dit. Diximus autem alibi quod eamdem Propheta

. sententiam sxpenumero variis repetit. modis, at-

que hoc przcipue quoties affectum quemdam ani-
mi vult explicare. Non mortous quispiam, inquit,
sed vivens quis tuam sentiet misericordiam, et
hominibus eam annuntiübit. De veritate autem
Dei, dictum est in psalmo xxix.

Vens. 13. Numquid coquoscentur in tenebris mira-
bilia tua , et justitia tua in terra oblita? Per tene-
nebras sepulturam intelligi diximus, eamdem
etiam terram oblitam ,appellavit. Ab hominibus
quidem oblita videtur, ob corruptionem, et a Deo,
quia amplius non vivunt, qui illic jacent. Vivere
enim illi dicuntur, quorum Deus reminiscitur, Om -
nia autem hzc verba ejusdem sententie sunt, et
per interrogationem et cuim affectu legenda sunt.

ΥΕΡΒ. 14. Et ego ad te, Domine, clamavi. Et ego
simul cum aliis bominibus, veluti qui verus etiam
sum homo.

Et mane oratio mea preveniet te. Mane dixit pro
cito. Cito enim, inquit, oratio mea ad te veniet.
Abundat autem praepositio pre. Ideo autem cito
venit ad te mea oralio, quia impedimento ei esse
non possunt peccata.

τὴν ἀ.1ἠθειάν σου ἐν τῇ ἁπω.είᾳ; Τής αὐτῆς ἐστιν
ἐννοίας xaX ταῦτα. ᾽Απώλειαν δὲ τὸν τάφον πάλιν
ὠνόμασεν, ὡς διαφθείροντα τὸν ἐγχείμενον νεχρήν.
Εἱρήχαμεν δὲ, ὅτι τὰ αὐτὰ δι’ ἑτέρων πολλάκις χὲ-
ξέων ὁ Προφήτης λέγει, χαὶ μᾶλλον ἓν τοῖς παθη-
τιχοῖς. Οὐχ ὁ νεχρὸς, ἀλλ' 6 ζῶν, φησὶν, αἰσθάνεται
τοῦ ἑλέους σου, xal ἁπαγγέλλει τοῦτο τοῖς àv-
θρώποις. Περὶ δὲ τῆς ἀληθείας αἴρηται iv τῷ
x0 φαλμῷ.

Mi] }νωσθήσεται ày. τῷ σκὀτει τὰ θαυμάσιά
σου; καὶ ἡ δικαιοσύγη σου ἐν pq ἐπιλελησµένηῃ;
Σχότος λέγει τὸν bv τῷ τάφῳ πάλιν τόπον, τὸν αὖ-

Β τὸν 5b καὶ γῆν ἐπιλελησμένην ' παρ) ἀνθρώπεις

μὲν ὡς διαφθορᾶς ἔμπλεων , παρὰ θεῷ δὲ ὡς μὴ
ζῶντος τοῦ ἐγχειμένου. Ζῶσι γὰρ ὧν μνημονεύει
θεός - πάντα δὲ τὰ ῥηθέντα τῆς ἴσης διανοίας ὄντα
κατ ἑρώτησιν ἠθικῶς ἀναγνωστέον.

Κάγὼ πρὸς σὲ, Κύριε, ἐχέκραξα. Κἀάγὼ μετὰ
τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ὡς xal αὐτὸς ἄνθρωπος.

Τὸ πρωῖ ἡ προσευχή µου προφθάσει σε. Τὸ
πρωῖ, ἀντὶ τοῦ ταχέως, φθάσει εἰς ok ἡ προσευχή
µου. Περιττεύει δὲ dj πρόθεσις.Οὐ γὰρ ἐμποδίσουσιν
αὑτῇ ἁμαρτίαι.

VEns. 15. Utquid, Domine, repellis απίπιαπι C 1rva εἰ, Κύριε, ἀπωθεῖς τὴν γυχήν µου; ἆπο-

meam? avertit faciem tuam a me? Similia hzc
sunt iis quz& habentur in psalmo xxi, ibi : Quare de-
reliquisti me? Item : Clamabo per diem,et non exau-
dies. Hac autem ex persona nostra, Christus ad
Patrem loquitur : pro nobis, inquam, qui antea
expulsi eramus. Uniuscujusque enim fidelis animam,
propriam animam appellat, in sua ipsius persona
unumquemque nostrum subjiciens, Quare, inquit,
adhuc repellis eos? Ego enim deinceps pro omnibus
poenas solvo.

σεις 16. Inops sum ego, atque in laboribus ab
adolescentia mea. De hac Christi inopia Gregorius
Theologus loquens, dixit: Qui dives erat, effectus
est inops, inops, inquam, ob carnem meam, ut illius

ego divinitate dives efficerer. De seipso etiam Chri- D

stus ad scribam illum dicebat: Vulpes latebras ha-
bent, et volucres cali nidos, Filius autem hominis non
habet ubi reclinet caput suum **. In laboribus autem
atque ab adolescentia, dictum est, quia ab ipsis in-
cunabulis insidie adversus eum tendebantur, et
quia infans persecutiones sustinuit : ab Herode
erilicet atque a Judzis, per labores autem xrum-
nas intelligit.

Exaltatus autem humiliatus sum. Exaltatus mi-
raculis, et depressus conviciis, Judzeorum nimirum

cpinione. Vel exaltatus jn cruce, humiljatus in sc-
pulcro. |.

ο Μαι, vin, 90,

στρέφεις τὸ πρόσωπὀν σου àx' ἐμοῦ; "Όμοια
ταυτὶ τοῖς ῥητοῖς τοῦ χα’ ψαλμοῦ, τῷ, "Ίνα tl é-
xaréAuxéc µε; χαὶ, τῷ Κεκράξοµαι ἠἡμέρας, καὶ
οὐκ εἰσαχούσῃ ' λέγει 06$ ταῦτα xal ὑπὲρ ἡμῶν
τῶν πρὶν ἁπωσμένων, ψυχὴν ἑαυτοῦ τὴν ἑκάστου
Φυχὴν ὀνομάζων, xal ἑαυτὸν xaXov ἕχαστον ἡμῶν.
Διὰ τί ἁπωθεῖς, φησὶν, ἔτι; Καὶ γὰρ ἐγὼ λοιπὸν
ὑπὲρ πάντων τίνω δίχας.

Πτεωχός sip! ἐγὼ, xal ày κόλοις ἐκ vsócntóc
µου. Φησὶν ὁ θεολόγος Γρηγόριος, Καὶ ὁ π.ἰουτίζων
πτωχεύει' πεωχεύει γὰρ τὴν ἑμὴν» σάρκα, Tr"
ἐγὼ π.Ἰουτήσω τὴν αὐτοῦ θεὀτητα. Elpnxs δὲ
xal αὐτὸς ὁ Χριστὸς περὶ ἑαυτοῦ πρὸς τὸν γραµ-
pacta * Al ἁλώπεχες φω.ἲεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πε-
τει ὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις. Ὁ δὲ Υἱὸς
τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ civ κεφαἑὴν xJivaa*
ἐν χόποις δὲ ἐκ νεότητος, διότι EE αὐτῶν σπαργάνων
ἐπεδουλεύετο, καὶ ἑδιώχετο ὑπό τε Ἡρώδου xal
τῶν Ἰουδαίων χόπους yàp λέχει τὰς ταλαι»
πωρίας.

'Υψωθεὶς δὲ ἑταπεινώθη». Ὑψωθεὶς τοῖς ση-
µείοις, ἑταπεινώθην τοῖς προπηλαχισμοῖς, ὡς τοῖς
Ἰουδαίοις ἔδοξεν * ἡ ὑψωθεὶς ἐπὶ σταυροῦ , ἕταπει-
νώθην εἰς τὸν τάφον.

397

λήψει τῶν 'E6paiwv. "Ebote γὰρ αὐτοῖς ἄπορος
βοηήθείας * διὸ xal ἔλεγον 'Ίδωμεγ εἰ ἔρχεται Ἡ.ίας
σώσων αὐτόν.

Ἐπ᾽ ἁμὲ διηᾶθον αἱ ὀργαί σου * οἱ φοδερισµοί
σου ἑξετάραξάν µε. ὈΟὈργὰς θεοῦ τὰς χατὰ τῶν
ἁμαρτανόντων γινοµένας, φησίν' ὁμοίως xal φο-
θερισµούς. Καὶ τὰς μὲν ὀργὰς διελθεῖν καὶ εἰσ-
ὄυναι εἰς αὐτὸν λέγει, τοὺς δὲ φοδερισμοὺς ουν-
ταράττειν xaX ἀναστέλλειν ἀπὸ χαχίας. Ὡριγένης
δὲ ὀργὰς Θεοῦ xal φοθερισμοὺς τοὺς δα[μονάς φη-
ctv * ὀργὰς μὲν, ὡς ὀργιζομένους ἀεὶ τοῖς ἀνθρώ-
ποις Θεοῦ δὲ, ὡς χατὰ παραχώρησιν Θεοῦ τοῦτο
ποιοῦντες ' φοδερισμοὺς δὲ, ὡς qó6ov ἐπισείοντας.
Λέχει τοίνυν, ὅτι xatà τὸν χαιρὸν τοῦ πάθους
ἐπήλθον αὐτῷ, καὶ ἐξετάραξαν ὡς ἄνθρωπον.

Ἐκύκλωσάν µε ὡσεὶ ὕδωρ. Οἱ Ἰουδαῖοι. Ἐν τῷ
χα ψαλμῷ εἴρηχε ' Περιεχύκ.ωσάν µε µόσχοι
zo.Llol * ταῦροι πίονες περιέσχον µε. Ὡσεὶ ὕδωρ
δὲ εἶπε, διότι τὸ ὕδωρ πανταχόθεν περικυχλίζει τὸν
ἐναπειλημμένον.

"U Ax civ ἡμέραν περιέσχον µε ἅμα. Ἡμέραν
τὴν τοῦ πάθους φησίν "Άμα δὲ ἀντὶ τοῦ ὁμοῦ
πάντες.

Ἐμάκρυνας áz' ἐμοῦ glAcy xal π.Ἰησίον καὶ
τοὺς Υνωστούς µου ἀπὸ ταΛλαιπωρίας. Auk τὴν
ταλαιπωρἰαν µου τὴν ἀπὸ τῶν προπηλακισμῶν
ἐμάχρυνας ἀπ ἐμοῦ τοὺς µαθητάς pov. Εΐρηται δὲ

COMMENT. IN PSALMOS.
Καὶ ἐξηπορήθην. Καὶ τοῦτο, ὅσον ἐπὶ τῇ ὑπο- A

t93

Ει destitttus. sum. Et hoc etiam. quantum ai
Judzorum opinionem. Visus est enim illis veluti
destitutus esse, et indigere auxilio ; atque idco di-
cebant : Videamus si venit Elias salvaturus eum *'.

Vgns. 17. [n me pertransierunt ire tuc, ei ter-
rores tui conturbaverunt, me. lraa Del eas int.l i;it,
quas Deus adversus peccatores conceperat ; simili-
ter et terrores. Et iras quidem pertransisse dicit,
et in se ingressas luisse, terrores vero conturbasse
et refrenasse a vitiis. Verum Origenes per iras, et
terrores Dci, demones ipsos intelligit : iras quidem,
quia hominibus semper irati sunt, Dei vero iras,
quia permissione divina id faciunt: terrores iten,
quia terrorem incutiunt, Ait igitur Christus, quod
passionis tempore invaserunt eum daemones, et
quod ut homiuem eum conturbaverunt.

Vgns. 18. Circumdederunt me sicut aqua. Judxi
scilicel; in psalmo autem xxi dixit : Circumdede-
runt me vituli multi, tauri pingues. circuibant me. Et
circumdederunt sicut aqua, quia aqua undique et
non ex una tantum parte eos circumdat, quos com«
prehendit.

Tota die circumdabant me simul. Diem passionis
intelligit, Et quod ait, Simul, expone pro, Una
omnes.

Vens. 49. Elongasti a me. amicum «t. proximum
et notos meos α miseria. Ob miseriam meam, in-
quit, atque ob opprobria, qux mihi inferebantur,
elongasti a me discipulos meos, de quibus su-

καὶ ἀνωτέρω' Εμάκρυνας τοὺς Troctovc µου C perius dixinus : Elongasti a me notos meos, Ami-

ἁπ᾿ ἐμοῦ. Φίλον γὰρ καὶ πλησιον xal γνωστοὺς τοὺς
αὑτοὺς xaXei* φίλον μὲν, κατὰ τὸ, ᾿Υμεῖς φίλοι
μού ἐστε' πλησίον δὲ, ὡς συνδιαιτωµένους αὐτῷ:
γνωστοὺς δὲ, ὡς Υινώσκοντας, xal διὰ τοῦτο Υγινω-
σχοµένους. Αλλ' οὕτω μὲν ὁ- φαλμὸς εἰς Χριστὸν
ἀνήχθη ' ἁρμόξει δὲ xal τοῖς εὐσεδέσι πᾶσιν iy
καιρῷ θλίφεως , οὕτως * Κύριε ὁ θεὸς τῆς σωτηρίας
µου, διὰ παντὸς ἑνώπιόν σον ἐχέχραξα. ἐπιχαλού-
µενός σε εἰς βοήθειαν. Τὰ δὲ ἕξης διλα, ὅτι θλί-
Ψεων ἐπλήσθη xal πόνων fj ψυχή µου, xal πλησίον
εἰμὶ τοῦ θανάτου, Ἡδη ἀποχαμών ' συνηριθµήθην
τοῖς νεχροῖς, ὅσον ἐπὶ τῇ σπουδᾗ τῶν ἀνθρωποκτό-
vov δαιμόνων * ἐγενήθην εὐχείρωτος, ὡσεὶ ἀδοῄθη-
«τος, χαὶ ἐν νεχροῖς, ὅσον τὸ ἐπ αὐτοῖς, καίτοι

cum autem et proximum, et notos, eosdem intel-
ligit. Et amicum dicit juxta illud : Vos amici mei
estis **, Proximum vero, quia una secum vivebant,
et notos, quia el cognoscebant et. cognoscebantur.
Et hoc pacto quidem totus hic pss&lmus in Chrie
sium relatus est. Congruit tamen :cuilibet etiam
fideli in angustiis constituto : Domine Deus salutis
mea, assidue clamavi In conspecto tuo, adjutorem
te mihi avocans. Qus sequuntur clara sunt : Quia
anima mea erumnis impleta est, quibus adeo fati-
gatus sum, ut morti proximus fuerim. Annumeratus
autem sum cum mortuis, quantum ad sevissiimo-
rum demonum votum ac studium pertinet : et
factus sum velut homo sine auxilio, ita ut de

ἐλεύθερος (ov ἔτι νεχρώσεως, ὡς µηκέτι τῇ ἀληθείᾳ D facili capi possem. Fu? etiam in mortuis, qvantum

Qaviby* ἐγενήθην ὡσθὶ τετρωµένοι, χείµενοι &v τά-
Φοις, τρωθεὶς τῷ βέλει τῆς ἁμαρτίας, f) τῆς àdu-
μίας * χαὶ τὰ ἕξης ἀναλόγως. "Εθεντό µε οἱ δαίµονες
βαθεῖ βόθρῳ τῆς ἁμαρτίας , ἓν σχότει θλίφεως * fj
σχιὰ xat ὁμοίωσίς ἐστι θανάτου διὰ τὴν πιχρίαν '
ἐπ ἐμὲ ἐπεδάρησεν ὁ θυµός σου’ εἰ γὰρ μὴ σύ µου
ὁογισθῇς, οὐκ ἄν µου περιεγένοντο” xal πάσας τὰς
ἑπαναστάσεις τῶν θλίφεων, χατὰ παραχώρησἰν σου,
ἐπήγαχες ἐπ ἐμέ ΄ ἑμάχρυνας τοὺς γνωττούς µου,
εἴτουν τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, τοὺς πρὸ τῆς ἆμαρ-
τίας Ὑνησίως πρός µε διαχειµένους xal γνωρίτοντάς
µε, οἳ χοὶ ἑδδελύξαντό µε διὰ τὴν ἁμαρτίαν ' πα-

9 Matth. axvi, 49... ?* Joan. xv, 14.

ad illorum, ut diximus, studium pertinet, tametsi
ego adhuc liber sim a morte, veluti qui revera nec-
dum mortuus sum.,Factus sum sicut vulnerati ja-
centes in sepulcris, vulneratus et ipse jaculo pec-
cati, vel jaculo micestitize. Qux» sequuntur eadem
ratione expones: Posuerunt me daemones in pro-
fundo atque in fovea peccati, in afflictionum tene-
bris que, ob summam amaritudinem, umbra ac
similitudo quz:edam esse mortis videntur. ln. me
gravatus est furor tuus ; nam si tu mihi iratus non
fuisses, me illi certe non superassent : omnes etiam
elationes, et afflictionum, ut ita dicam, insurre-

899

EUTHYMII ZIGABENI

"00

tiones, seu impetus, quos fieri permisisti, inducti A ρἐδόδην λοιπὸν ταῖς θλίψεδι, καὶ οὐκ ἐξεπορευόμην

sunt super me. Elongasti a me notos meos, sanctos
scilicet angelos, qui antequam peccarem, amicis-
simi atque bhenevoli mihi erani: illis tunc notus
eram, verum nunc ob peccata abominantur me.
Atque idco traditus sum afflietionibus, a quibus
egredi non datur, sed magna ab eis vi detineor.
llla autem verba : Oculi mei languerunt pre inopia,
declara ut. superius exposuimus. Clamavi ad te,
assidue in auxilium te meum advocans, et qum
sequnninr, expone ut diximus. Mane etiam, hoc
est, quam primum, ac statim, ubi a somno exsur-
gam, ante omnia orationem ad te meam effundam,
dicens : Quare, Domine, repellis animam meam ?
hoc est, meipsum in angustiis constitutum, et
fervide ad te supplicantem. Deinde inops ego sum,
nullum aliuude auxilium babens, et in laboribus
sum ob errorem meum : et licetin hoc a te fuerim
exaltatus, quod ad imaginem me tuam creasti,
humiliatus sum tamen, quia imaginis tux dignita-
tem amisi : vel, opinione atque existimatione mea
exaltatus, tandem humiliatus sum, quia lapsus
cecidi : et consilio destitutus sum, nesciens; quid

ἐξ αὐτῶν, σφοδρῶς συνεχόµενος. Τὸ δέ; Οἱ ὀφθα-
pot µου ἠσθένησαν ἀπὸ πτωχείας, ὡς προηοµί-
νευται. Ἐκέχραξα πρὺς σὲ διὰ παντὸς, χἀλῶν εἰς
ἀντίληψιν, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς πρόαποδέδοται πάντα.
Αναστὰς δὲ τῆς κοίτης, πρὸ πάντων ἀνάπέμψφω att
προσευχήν. "Iva τί, Κύριε, ἀπωθεῖς τὴν ψυχἠν mov ;
τουτέστιν ἐμὲ, χατὰ Ἱερίφρασιν, Ev ἀνάγχαις ὄντά,
xoi θερμῶς δεόµενον, xdi τὰ Ere. Εἶτα, πτωχός
εἰμι ἐγὼ, μηδεµίαν ἔχων ἀλλαχόθεν βοήθειάν. Kal
ἐν χόποις εἰμὶ καὶ πόνοις διὰ τὸ σφάλµα. Ὑψωθεὶς
δὲ τῷ κατ’ εἰχόνα σου γεγενῆσθάι, ἑταπεινώθήν τῷ
ἀπολέσαι τὸ ἀξίωμα τῆς εἰχόνος. Ἡ καὶ ὑψωθεὶς
«ijj οἰῆσει, ἑταπεινώθην πεσὼν εἰς ὄλισθον ' xat ἓξ-
ἠπορεύθην, μὴ ἔχων τί xaX δράσω * ἐπ᾽ ἐμὲ διῆλθσν,
Ίγουν ἔφθασάν ps αἱ ὀργαί σου, τίνοντά δίχας, ἓν
τῷ τῇ λύπῃ συμ/νίγεσθαι. Ἔτι οἱ φοθερισμοί σου,
οἱ την αἰώνιον ἀπειλοῦντες χόλασιν, ἐξετάραξάν µε,
ἑχύχλωσάν µε, ὡσεὶ ὕδωρ, οἱ φοδερισµοί σου. Ἡ οἱ
δαίμονες, 3) αἱ θλίψεις, ἀποπνίγονυδαι διὰ παντὸς
περιέσχον µε ἅμα πάντες * ἑμάχρυνας ἀπ᾿ ἐμοῦ xal
τοὺς συνήθεις ἀνθρώπους, φεύὐγοντάς µε, διὰ τὴν
κατασχοῦσάν µε ταλαιπωρίαν, Άτοι συμφοράν.

facerem. Transierunt prxterea, hoc est, pervenerunt in me irt tux, dum iw presenti, vita poenas
luo, dum m«rore suffocor : et terrores tui qui zeternas mihi poenas comminantur, conturbá&verum

me et. circumdederunt

me, sicut aqua.. Vel per iras et terrores Dei, daemones et tribulationes in-

telligit, Àb eis enim, inquit, assidue premor, et semper me hzc mala cireumdánt. Elongasti a me

familiares meos, quia ob calamitates et miserias, quibus detineor, &mhe$ me derelinquunt

giunt.
Intelligentie ipsi than lsraelite.
PSALMUS CXXXVIII.

Ad przsentis inscriptionis declarationem ea suf.
ficiant, qux diximus in proxime precedenti. Tra»
ciat. autem. bestus. David in proscnti psaliuso. ea,
qus ad res snas pertinent : Deuntque ut. benefa-
slorunm laudat. Quedam tamen ih sermone sao de
Christo interserit : atque ideo íntelligentie inscribi-
4ur, quia intelligentia lectori opus est, ad digno-
&cendum ea quie in psalmo de Christo sparsim di-
cuntur. Pradieit etiain Babylonicam captivitatem.

κας, 1. Misericordias tuas, Domine, in. seculam
cantabo. Misericordias, inquit, quas in me opera»
4us es, et pro quibus in secundo Regum libro latius
gratias agit. In seculum, hoc est semper, cantabo,
n cantieum nimirum atque iu hymnos eas redigens.

]n generationem et generationem — annuntiabo
verilatem. tuam. in ore meo. ln generationem et
generationem, dicit, pro Jn omnem generationem.
Deficiente enim wna generatione, altera. subintro-

ducitur : atque lioc pacto usque ad szculi consume -

mationem preceditur. Vel in generationem Judzo-
tum et in generationem Christianorum; his enim
duabus generationibus tantum, et non aliis beatus
David veritatem Dei annuntiat in ore suo. Pos-
sumus eliain dicere, quod Psalmorum liber os sit
beati David. Veritatem autem Dei expone, pro,
veras promissiones Dei, factas scilicet ipsi David,
partim per prophetam Natham, υἱ traditur in
secundo Regum libro, εἰ partim per illam pro-

et fu-

Συνέδεως Αἰθὰμ τῷ Ἱσραη.ίτῃ.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΡ’.

Καὶ αὕτη ἡ ἐπιγραφὴ τῇ πρὸ αὐτῆς συνερµη-
νεύεται. Διηγεῖται δὲ τὰ καθ ἑαυτὸν ὁ Δαθὶδ, xa
ὑμνεῖ τὸν θεὸν, ὥς εὐεργέτην αὐτοῦ. ᾿Αναμίγνυσι
δὲ τοῖς λόγδις καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Δ.ὸ Συνέσεως
ἐπιγέγρᾶπται ΄ ypela γὰρ ταύτης τοῖς ἐντυγχάνου-
σιν εἰς τὸ συνιέναι τὰ Σγχατεόπαρμένα περὶ Χρι-
στοῦ * προαγορεύει Ób xal τὴν παρὰ Βαθολωνίων
αἰχμαλωσίαν.

Τὰ ἑλέη σου, Κύριε, εἰς τὸν alóra ᾷἄσομαι.
Tà ἑλέη, φησὶ, τὰ εἰς ἐμὲ γεγενηµένα, περὶ ὧν
πλατύτερον εὐχαριστεῖ ἓν τῇ δευτέρᾳ βίδλῳ τῶν
Βασιλειῶν. Εἰς τὸν αἰῶνα δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἀεὶ ᾷσο-
μαι * ἆσμα ταῦτα ποιούµενος.

Εἰς γεγεὀν καὶ Υεγεὰν ἁπαγγελῶ εν ἁ Ιή-
θειάν σου ἐν τῷ σεέµατί µου. — Elc Tevsàv. xal
γενθὰἀν, ἀντὶ τοῦ, Εἰς πᾶσὰν γενεάν. ᾽Αποθνησχού-
σης Y&p τῆς μιᾶς, ἀντειάάγεται ἑτέρα, xol οὕτως
ἄχρι συντελείας. "H cl; τε τὴν γενεὰν τῶν Ἱου-
δαίων καὶ τὴν τῶν Ἀριστιανῶν. Ἀθόναις γὰρ ταύταις
ὁ Δαδὶδ ἁπαγγέλλει τὸν ἀλήθειαν τοῦ 8200 διὰ τοῦ
στόματος αὐτοῦ. Στόµα δὲ αὐτοῦ εἴὴ ἂν ἡ βίδλος
τῶν Ῥαλμῶν αὐτοῦ. ΑἈ)ήθειαν δὲ Θεοῦ λέχει τὰς
ἀληθεῖς ὁπαγγελίας ἃς αὑτῷ ἐπηγγείλατο τοῦτο
μὲν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ὡς d δευτέρα τῶν
Βασιλειῶν ἱστορεῖ , τοῦτο δὲ χαὶ διὰ τοῦ ἐνοιχοῦντος
αὐτῷ προφητικοῦ πνεύματος ' ὑπέσχετο γὰρ αὑτῷ
πολλὰ, περί τε τῆς ὑποταγῆς τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ,

901

COMMENT. IN PSALMOS.

902

καὶ περὶ τοῦ S$xífpuaro; αὑτοῦ, ὃ 'E6palot μὲν A phetendi gratiam, quao οἱ 4 sancto Spiritu data

τὸν Σολομῶντα xai τοὺς ἐξ αὐτοῦ wavayeuivou;
φασὶν, ἐμεῖς δὲ τὸν Χριστὸν, ὡς ὃν τοῖς ἑτῆς ῥη-
θήσεται.

"Or εἶπας ' Εἰς có* ἀϊώνα ἔλεος οἰἱἰχοδορηθή»
σεται. Τὸ, Οἱκοδοβηθήσεέαιι ἀντὶ too, Ποίηθήσε.
ται. ZU, φησὶν, εἶπάς µοι, ὅτι ἀεὶ ἔλεος ποτηθήσε-
ται καὶ οἱ μὲν Ἑδθραῖοι τῷ Δαθὶδ ποιηθήναι τὸ
ἔλεός qaot, βοηθουµένῳ παρὰ θεοῦ , ἡμεῖς δὲ πᾶσι
πιστοῖς. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ Δαθδὶδ οὐχ ἀρμόζει τὸ,
del, τεθνηχότος Άδη , ἐπὶ δὲ civ πιφιῶν, καὶ xávo*
ἐποιίθη γὰρ αὐτοῖς διηνεχὲς ἔλεος Ἰησοῦς Χριστὸςι
οἰκοδόμηθεὶς καὶ συμπαγεὶς ἀφρέστως Ex τῶν

crat. Multá etiim Dens ei pollicitus fuerat, tam dé
hostium vietoria, quam de futuro ejas semine.
Per quod semen Hebrai Solomonem atque alios
iMius posteres intelligunt, nos autem Christum, ut
in sequentibus dícelur.

Vgns. $. Quoniam dixisti : In seculum misericordia
eedificabiur. ld est fet. Tu, inquit, dixisti mihi, quod
& te semper fet misericordia. Et Hebraei quiderr.
factam esse dieunt háne misericordiam ipsi David,
qusndo sdjuvit eum Deus. Nos vero fieri eam
dicimus omuibus fidelibus : nam ipsi David non
petuit in seculum ae perpetuo fleri misericor.iia,
cum jam olim mortuus sit; fidelibus vero s.inper
potuit, Factus est enim eis perpetua misericordia

ἁγνῶν αἱμάτων τῆς ὑπεραγίας Ocotóxoo καὶ Παρ- B Jesus Christus, cujws corpus, ut ita dicam, zdi-

θένον. Olxog γὰρ «b πρόσληµµα λέγεται τοῦ προσ-
λαθόντος θεοῦ ' Ἡ σοφία yàp, φησὶν, ᾠκοδόμησεν
᾿ἑαυτῇ οἶκον.

eus humanitas. apud sacram Scripturam, dumus

Sapientia. edilicavit sibi domum ?*.

Ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἑτοιμασθήσεται ἡ ἀ.ήθειά
σου. Αλήθεια τοῦ θεοῦ ὁ Χριστὸς, ὡς ἀφενδής '
εἴρηχε Ύαρ” Ἐγώ slips ἡ ἀ.ήθεια' αὕτη οὖν d
ἀλήθεια, φησὶν, àv τοῖς οὐρανοῖς ἑδρχσθήσεται. Τὸ
γὰρ ἙΕτοιμάζω πολλάχις τὸ ᾿Εδράζω σημαίνει
παρὰ τοῖς Ἑδραίοις. Καὶ vov γὰρ ὁ Σύμμαχος ἀντὶ
τοὺ, ᾿Ετοιμασθήσεται, ᾿Εδρασθήσεται ἑξέδωχα.
Περὶ δὲ τοῦ ἑδρασθῖναι τὸν Χριστὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς,
αὐτὸς οὗτο: ὁ Δαθὶδ εἴρηχεν ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ' Εἶπεν
ó Κύριος τῷ Κυρίῳ µου * Κάθου ἐκ δεξιῶν µου.

Διεθέμην διαθήκη» τοῖς ἐκλεκτοῖς µου. Ταῦτα
πρυσώπῳ τοῦ Θεοῦ φησι ᾿ xal διαθήκην μὲν λέγει
τὴν ἐπαγγελίαν, τὴν περὶ τοῦ σπέρματος αὐτῶν
ἐχλεχτοὺς δὲ τὸν ᾿Αδραὰμ, xal Ἰσαὰκ, xal Ἰαχώθ.
Ἐπηγγείλατο γὰρ µεγαλύναι καὶ ὑψῶσαι τὸ σπέρµα
αὐτῶν. Φησὶ δὲ xal ὁ μέγας Παῦλος * Τῷ ᾽Δόραὰμ
ἐῤῥέθησαν αἱ ἐπαγγαίαι, xal τῷ σπἑρµατι αὐτοῦ *
εἶτα ἐπάχει' Οὐ «έχει καὶ τοῖς σπέρµασι» ὡς
ἐλε πο ῶν, ἀλ 1 ὡς ἐφ᾽ ἑγός * καὶ τῷ σχέρμαςί
σουν Ó ἐστιν ὁ Χριστός.

"Quoca Δαθὶδ τῷ δού.Ίφ μον ' Ἔως τοῦ aloroc
ἑτοιμάσωτὸ σπέρµα cov. Ὅμοσα, ἀντὶ τοῦ βεδαίως
ἐπηγγειλάμην. "θρχον yàp ἐπὶ Θεοῦ λέγουσιν οἱ
πυλαιοὶ τὴν βεδαίαν ἐπαγγελίαν. Καὶ ὁ παρ ἡμῖν
Υὰρ ὄρχος οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν T] βεθαίωσις. "(poca
δὲ, ὅτι ἑτοιμάσω, τουτέστιν ἑδράσω τὸ σπέρµα σου
ἄχρι παντὸς αἰῶνος. Σπέρμα yàp Δαθὶδ κατὰ μὲν τὸ
πρόχειρον, ὁ Σοχομῶν, κατὰ δὲ ὑφηλοτέραν ἐπιδο-
Ahv Ἰησοῦς Χριστὸς, ὡς ix σπέρματος Δαθὶδ γεν»
νηθεὶς, λέγω δὴ, τῆς ἁγίας Παρθένου. Ὑπέρμα vàp
αὕτη Δαθὶὸ ἐχεῖθεν χαταγοµένη. "Ἠδρασε δὲ αὑτὸν,
αἰωνίζοντα ποιήσας ἐπὶ τῆς βασιλείας * Εδόθη µοι
γὰρ, φησὶ, πᾶσα ἑξουσία, ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς.
Περὶ οὗ φησι xat Δανιήλ’ Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ tud),
καὶ ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ BactAs(a* πάντες Aaol, gv Jal,
M Psal. cix, 1.

$ Prov. ix, d... * Joan. xiv, 0.

ficatum, et. ineffabiliter ex purissimis beatze Virginís
sanguinibus compactum est. Nec mirum, si Clirie
stum zdificatum fuisse dicamus, cum assumpta
eljam appellata sit. assumenutis Dei, juxta illud ;

In celis praparabilur veritas (ua. Dei veritas
Christus dicitar, quia verax est, et non meudax,
qui etiam de seipso dixit : Ego sum veritas **, [lxc,
inquil, veritas stabilietur in colis : verbum enim
Preparo, spenumero apud Hebraeos accipitur pro
Stabilio, atque ita reddidit Symmachus. Quod au-
tem Christus in colo esset stabiliendus, beatus
David alibi tradidit, dicens : Dix Dominus Do-
mino meo : Sede a dextris meis **, elc.

VgBs. 4. Disposui testamentum electis meis. Haec
ex Dei persona dicta sunt. Et testamentum quidem
promissionem appellat, quze de liujusmodi electo»
rum semine facta fuerat. Per electos vero, ipsos
Abraham, Isaac, et Jacob intelligit, quibus Beus
pollieitus fuerat se eorum semen magnificaturum;
Atque ideo maguus Paulus : Ad Abraham, iuquit,
diclo aunt repromissiones, εἰ semini ejus **. Deinde
addidit : Non dixit seminibus quasi multis, scd
lanquam de απο, cemini (40 dixit, quod est Chri-
stus 95.

Juravi David serve meo, Usque in seculum αρα»
rabo semen tuum. Juravi, hoe est, constantisslme pa-
blicitus sum. Juramentam eniin in Deo antiqui con-
stantem illius promissionem esse intelligebant. Apud
nos etiam juramentum nihil aliud est quam confir-
matio. Juravi autem, quod preparabo, lioc est, quod
stabiliam semen tuuim, usque ad 0:»ne. sxculum.
Per semen etiam David, juxta sensum magis vul-
garem, Solomon intelligitur, sed juxta altiorem,
Jesus Christus, qui ex David semine natus est, ex
sancta nimirum Virgine, quz de stirpe erat David.
Stabilivit autem eum Deus, perpetuum ei regaunm
tribuens : Data est enim mihi, inquit, omnis potesias
in celu, et iu terra *. Be quo etiam apud. Danlo-
lem legimus : Et ei datus est honor, imperium, et
9? [bid.

** Galat, in, 10. ^ Matth, x£viri, 18,

903
regnum :
illi : regnum illius, regnum eternum, el potentia in-
corrupta 3, que verba Solomoni; non congruunt.

VrnBs. 5. Et edificabo in generationem et genera-
tionem. thronum (uum, ZEdificare, hoc in loco,
ponit pro augere, et perfcere, et thronum pro
rcgno. Illud considera, quomodo Propheta regnum
Cliristi appellavit regnum David, quia Christus se-
- cundum carnem ab illo descendebat. Solemus
etenim filii regnum patris nomine appellare, ob
cognationem scilicet et tam arctam necessitudi-
nem.

Vgns. 6. Confiteountur. celi mirabilia tua, Do-
mine. Per coelos, coelestes intelligit potentias. Ipse,
inquit, celestes virtutes gratias tibi agent de tam

EUTHYMI! ZIGABENI
omnes popuwli, tribus, lingue, servient A4 130 ca. δουλεὐσονσιν αὐτφ' ἡ faecAeía αὐτοῦ

901

Εασιεία alortoc * xal ἡ ἑξουσία,ῆτις οὐ διαφθα-
ρήσεται. Toota δὲ οὐκ ἂν ἁρμόσοι τῷ Σολομῶντι.

Οἰκοδομήσω εἰς γεγεὰν καὶ γενεὰν τὸν θρόγον
σου. Οἰκοδομὴν μὲν ἐνταῦθα λέγει τὴν αὔξτσιν xal
ἁπάρτισιν, θρόνον δὲ τὴν βασιλείαν. Σχόπει δὲ πῶς
τὴν βασιλείαν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν Δαθὶδ ἐχάλεσε
διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ χατάγεσθαι τὺν Χριστὸν χατὰ σάρχα.
Εἰώθαμεν γὰρ τὴν βασιλείαν τοῦ υἱοῦ τοῦ πατρὸς
λέγειν διὰ τὴν οἰχείωσιν.

Ἐξομο.ογήσονταί σοι οἱ obpavol τὰ θαυμάσια
σου, Κύριε. Οὐρανοὺς λέγει τὰς οὐναρίους δυνά”
μεις. Αὗται, φησὶν, αἱ οὑράνιαι δυνάµεις εὖχαρι-

adwirandis operibus. Vel per celos eos homines B στήσουσι τοῖς θαυμασίοις ἔργοις σου τούτοις. 'Άδια-

intelligit, qui sapiunt coelestia, quique vita ac cone
versatione 8ua caeteris sublimiores sunt,

Etenim veritatem tuam. in. Ecclesia sanctorum,
Abundat dictio Enim. Confitebuntur tibi, inquit,
mirabilia tua, quod scilicet admiranda operaris,
et veritatem tuam, hoc est, quod veras esse facies
promissiones tuas. Atque hzc latus admodum ac
gavdens dicit, ob admirandam nimirum pronissio-
nem. Gratias, inquit, tibi agent celestes illae vir-
tutes, in sauctorum illorum Ecclesia, qui in coelis
sunt. llujusv oli autem. Ecclesiam Paulus, Prino-
genilorum Ecclesiam appellat descriptorum in ce-
lis **.. Quod si juita aliam expositionem, pcr coelos,

φόρως δὲ χεῖται ἡ τοῦ ἑξομοογήσονται σύνταξις.
"H οὑρανοὺς νόει pot τοὺς τὰ οὑράνια φρονοῦντας
ἀνθρώπους, χαὶ ὑψηλοὺς τὸν βίον.

Καὶ γὰρ τὴν ἀ.Ιήθειάν σου ἐν 'ExxAncig áyig.
Περιττεύει τὸ l'áp. Ἐξομολογήσονται, φασὶ, τὰ
θαυμάσιά σου, ὅτι θαυμαστὰ ποιεῖς, καὶ τὴν ἁλή-
θειάν σου, ὅτι ἀληθεύεις ἃ ἐπαγγέλλῃ. Λέγει ὃὲ
ταῦτα, ὑπερχαίρων τῇ ῥηθείσῃ θαυµασίᾳ ἐπαγγελίᾳ᾽
εὐχαριστήσουσι δὲ αἱ μὲν οὐράνιαι δυνάµεις Ev Ἐκ»
χλησίᾳ ἁγίων, τῶν ἐν οὐρανοῖς, περὶ fig εἴρηχέ
Παῦλος ' Kal Εκκλησία πρωτοτόχων ἀπογεγραμ:
µένων (4) ἐν οὐρανοῖς. Οἱ δὲ οὑρανόφρονες ἄν-
θρωποι ἐν ᾿Ἐκκλησίᾳ ἁγίων, τῶν ἐπὶ γῆς ἔτι
ζώντων. ,

eos homines intelligas, qui celestia sapiunt, sanctorum Ecclesiam illorum esse Ecclesiam dices
qui in terra viventes, coelestium angelorum vitam, ac conversationem imitantur.

VgRs. 7. Quoníam quis in nubibus mquabitur ϱ

Domino ? similis erit Domino in filiis Dei ? Quod
hic legimus Iu nubibus, quidam interpretes, 7n
alto, reddiderunt ; alii, In locis celestibus, Manent
autem in alto atque in locis celestibus angeli.
Quis, inquit, angelus :quabitur Domino? Vel quis
inter sanctos omnes, ei poterit comparari? Per
Dei enim filios, sanctos viros intelligimus, juxta
lllud : Ego dizi : Dii estis, et filii Altissimi omnes V".
Acsi diceret : Nullus profecto ei poterit comparari.
Tu enim factor, illi autem factura. Verum hzc
Propheta uon dicit ut comparet Deo homines, sed

idioma Hebraicum secutus, ex hac dissimilitudine .

Dei excellentiam demonstrat, eumque laudat, vel-
uti qui inagua quaedam ac. salutaria pollicitus sit.

"Ot, τίς àv vegédaic ἰσωθήσεται τῷ Kuplo;
Ὡμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; Τὸ Ἐν
vegéAaic, Ἐν yet sth; ἐξέδωχαν ' ἄλλοι δὲ Ἔγ
οὐραγίοις τόποις * y. ὕψει δὲ καὶ ἓν οὐρανίοις τό»
ποις εἰσὶν οἱ ἄγγελοι. Λἐγέι τοίνυν * ὅτι Τίς ἄγγελος
ἰστωθήσεται τῷ Κυρίῳ , ἡ τίς £v ἁγίοις ὁμοιωθήσεται
αὐτῷ ; Υἱοὺς γὰρ Θεοῦ τοὺς τοιούτους ὑποληπτέον,
κατὰ τὸ, ἸΕγὼ εἶπα Θεοί ἐσεε᾽ ὄντως οὐδεῖς, σὺ
μὲν γὰρ ποιητής * οὗτοι δὲ ποιήµατα. Οὐχ ὡς συἵ
χρίνων δὲ τοῦτό φησιν, ἀλλ ἰδίωμα xal τοῦτο τῆς
Ἑδραϊῖδος, ἀπὸ τῆς ἀνομοιότητος, ὑπεροχὴν προσά-
γειν θεῷ. Ὑπερυμνεῖ δὲ αὐτὸν, ὡς μεγάλα καὶ σωτή΄
ρια ἐπαγγειλάμενον. "Ecuxe δὲ τῷ λόγῳ καὶ τό ᾿
Οὔτε ἄγγε.Ίος, οὐκ ἄνθρωπος, dAA' αὐτὸς ὁ Κύριος
ἔσωσεγν ἡμᾶς.

His autem, verbis illa Apostoli valde similia sunt, quod seque angelus, neque homo, sed ipte Des

salvavit nos **.

VEns. 8. Deus qui glorificatur in consilio sancto- Ὁ 'O θεὸς ἐνδοξαζόμενος ἐν Bovti ἁγίωγ, pépec

rum, magnus εἰ terribilis est super omnes, qui in
circuitu ejus sunt. Per consilium hoc in loco con-
gregationem et concilium intelligit, ut in primo
eliam diximus psalmo. 1n congregatione enim

95 Dan. vii, 14. ** Hebr. xn, 93.

V Psal. rxxvu, 6.

xal Φοδερός ἐστιν ἐπὶ πάντας τοὺς περὶ ji
αὐτοῦ. Βουλὴν ἐνταῦθα τὸν σύλλογον, «à συνέδ Ó
τῶν ἁγίων ὠνόμασεν, ὡς καὶ iv τῷ πρώτῳ φαλμφ
παραδίλοται. 'Ev τῇ συναγωγῆ yàp τῶν ἁγίων 6oja-

ptoY

5 Hebr. n, 10.

Varie lectiones. ,
(4) Videtur nonnihil aberrare ab auctoris sen u. — piunt (gratias agent peo) in Ecclesia sanciorum (

Grace simpliciter : Homines vero. qui εα εδιία να"

-

adliuc iu terra vivunt,

p

--— -- σα -—- — pem E

* ..- -— Lud - -—

905 COMMENT. IN PSALMOS. 906
ζεται xal ὑμνεῖται ὁ Θεός. Φἠσὶ τοίνυν, ὅτι 6 Bcb; A sanctorum glorificatur et laudatur Deus. Ait. igi-

ἑνδοταζόμενος αὐτῃ μέγας χαὶ φοδερός ἐστι τοῖς
ἁγίοις * οὗτοι γὰρ πέριξ αὐτοῦ πλησιάσαντες δι
οἰχειώσεως ἀρετῶν' μέγας δὲ χαὶ ςοδερὺς αὐτοῖς, ὣς
ἀχριθῶς ἐπισταμένοις τὴν ὑπεροχὴθ αὐτοῦ. ᾿Ἁγίους
δὲ λέγομεν xat τὰς οὑρανίους δυνάμεις, al περὶ
θεὸν ὁμοίως εἰσίν.

'Etépa ἑρμηγεία elc τό * Πάντας τοὺς περὶ χύχλῳ
αὑτοῦ.

Ὁ κχυκλούµενος ἐνώπιον xai ὀπίσω xai ἐν δεξ.ᾷ
χαὶ iv ἀριστερᾷ Έχει τοὺς χυχλοῦντας αὐτόν * inet
τοίνυν χαὶ ὁ θεὸς ἔχει τοὺς χυχγλοῦντας αὐτὸν ἀνθρώ-»
πους, ὀπίσω μὲν ὑποληφόμεθα τοὺς ὃ:ὰ τῆς πρα-
πτικῆς ἀρετΏς ἀκολουθοῦντας αὐτῷ, ἐν ἀριστερᾷ
δὲ τοὺς τὴν φυσιχὴν θεωρίαν πνευματιχῶς χατορ-
θοῦντας * φησὶ yàp περὶ «T σοφίας ἡ τῶν Παροι-
μιῶν βίθλος ’ Εν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς π.Λοῦτος
xal δόξα. Ἑν 6k τῇ δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ νοηθεῖεν ἂν οἱ
καθαρὰν αἱσθητῆς φαντασίας δεχόµενοι τὴν ἄθλον
γνῶσιν xal θεωρίάν τῶν γοητῶν * Ἐν γὰρ τῇ
δεξιᾷ, φᾳησὶν, αὐτῆς ἔτη ζωῆς ' Ίνώπιον δὲ οἱ διὰ
σφροδρὺν ἔρωτα τοῦ θείου χάλλους ἀξιούμενοι τῆς
πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ἀπολαύσεως, xal δεού-
μενοι.
coram Deo ctiam illos esse dicemus, qui ob

tur, quod Deus in illa congregatione, et glorifica-
tus, et inagnus cst, οἱ Ierribilis, hoc est, timendus
ab iis sanctis, qui circumquaque per virtutum
adeptionem ei propinquiores fiunt. Magnus autem
ct timendus est Deus ιτ sanctis, quia illius emi-
nentiam ac potentiam optime cogn^scunt. Per san-
clos ctiam «oelestes intelligi possunt potestates
qua semper circa eum sunt.
Alia interpretatio in ea verba: Omnes qui in circuitu
ejus sunt.

| Legimus etiam apud sanctum Naximum] quod
ille dicilur cireumdatus, qui coram, retro, ad dex-
teram, atque ad sinistram, aliquos quasi in cit-
culo habet, Quoniam igitur Deus in circuitu suo

D habere multos dicitur qui eum circumdant : retro

quidem eos esse intelligimus, qui per virtutem
illam eum sequuntur, quie ad actiorcs pertinet :
ad sinistram vero illos, qui naturalem philoso-
phiam dirigunt ad spiritualia ; de sapientia enim
in Proverbiorum libro dicitur : In sinistra ejus di-
vili et gloria *. Ad dexteram etiam Dei esse illi
intelligendi sunt, qui immaterialium atque invisi
bilium rerum cognitionem ab omni sensibili atque
carnali phantasmate puram ac mundam suscepe-
runt : In dextera enim, iuquit, ejus anni vite ** ;
immensum divine pulchritudinis amorem digni

effecti sunt, ut perpetuo Dei fruantur. conspectu, facie ad faciem illum intuentes, et quodammodo

ipsi pariter effecti dii.
Κύριε 6 Θεὸς tor Pvrdysor. Εἴρηται ἓν τῷ vl
ψαλμῷ.

Τίς ὅμοιός σοι; — Tic ὅμοιός cot, συνεχέστε» (c

po» ἐπιλέγει οὖκ ἐρωτῶν, ἀλλ ἐκπληττόμενος, xal
τὸ ἁ παράθλητον αὐτοῦ διδάσχων ἡμᾶς.

ἐυγατὸς sl, Κύριε. Δυ/ατὸς ποιῆσαι, ἃ ἕπαγ-
Υέλλῃ’ χαὶ πιστεύω λοιπὸν, ὅτι γενῄσονται.

Ka. 4 ἀλήθειά σου κὐκχὰῳ σου. Οὐ βόνον sl
δυνατὸς, ἀλλὰ χαὶ ἀληθής * xal δίχην ἱματίου περί-
θέδλησαι τὴν ἀλήθειαν, χαὶ χόχλψ σου οὖσα, οὐδὲ-
ποτέ 9ου ἀφίσταται ἐμφαῖνει δὲ touto, ὅτι ἀτὶ
ἁληθεύεις.

XU δεσκόἅις τοῦ χρᾶτους τῆς 0aAdoo nc, τὸν
δὲ σἀ ον τῶν κυμάτων abrne σὺ χαταπραῦνεις.
Κράτος θαλάσσης fj βία τῶν χυµάτων αὐτῆς. Σὺ
δεσπόζεις, φησὶ, καὶ τῆς ταραχῆς αὐτῆς, xai «ες
γαλήνης, χαὶ σὺ τοῦτο χἀχεῖνο ποιεῖς. Ὥσπερ δὲ ἓν
τῷ οΥ ψαλμῷ ἀνύμνησε τὸν θεὸν ἀπὸ τῶν µεγαλουρ-
γημάτων αὐτοῦ, εἰπών * E5 ἑποίῆσας τάδε xal τάδε "
οὕτω xa ἐπὶ τοῦ παρόντος.

ZU ἑταπείνωσας ὡς τραυμαεία» vsteprngavoy.
Αἰσθητῶς μὲν πάντα ὑπερήφανον ἄνθρωπον ' Κύ-
ριος γὰρ, φη δὲν, ὑπερηφάνοις ἁγτιτάσσεται ' vor-
τῶς δὲ tbv διάδολον, ὑπερηφανευσάμενον , καὶ διὰ
τοῦτο χαταθληθέντα"' ὡς τραυµατίαν δὲ, διότι οἱ

* Prov. in, 16. ** lbid. "'Prov. in, 54; Jac.

PATROL. G8. CXXVIHI.

Vzns. 9. Domine Deusviriutum. Hujusmodi verba
exposuinus in psalmo Lxxxut.

Quis similis tibi? (Hujusmodi etiam sententiam
crebro invenies apud beatum David.) Dicta autem
sunt non ut interrogaret, sed veluti obstupe-
scens, ut nos lioc pacto illius incomparabilitatem
doceret.

Potens es, Domine. Ut facias, quz pollicitus ος,
unde etiam credo te omnia deinceps perfectu-
rum.

Et veritas tua. in circuitu tuo. Non solum potens
es, sed verax etiam, Veritatem enim indutus es
instar vestis, qua circumquaque ex omni parte
hominem operit : quze verba illud videntur iudi-
care, quod Deus semper veras est.

VeRs. 10. Tu dominaris potestati aris, motum
aulem fluctuum ejus tu. mitigas. Potestatem maris

D undarum violentiam osppellat. Tu et precellarum,

inquit, et tranquillitatis imperium in mari habes.
Et quemadmodum in psalmo zLxxur, Deum ab
admirandis ejus operibus laudavit dicens : Tu
hzc atque illa fecisti, ita etiam agit in prze-
senti,

Τεν». 11. Tu humiliasti sicut culneratum, super-
bum. Juxta bhistoriz:: sensum, omnem superbum ac
temerarium hominem intellige. Dominus enim, in-
quit, resistit superbis **'. Verum altius conside-
rando, per superbum, ipsum demonem intellige,

yv, 9.

29

907

EUTIIYMII ZIGABENI

903

qui. in superbiam elatus est, atque ideo. dejectus Α τραυµατίαι ταπεινοί εἰσι, τῷ πόνῳ σνγχατασπώ-

etin praeceps delatus. Vulneratum autem ideo di-
xit, quia vulnerati omnes, ut. plurimum, lumiles
sunt, veluti labore afflicti. Quidam per superbum

µενοι. Τινὲς δὲ ὑπερήφανον μὲν τὸν Φαραὼ voou-
σιν, ἐχθροὺς δὲ τοὺς ᾽Αἰγυπτίους, ὡς ἁποπνιγέντας
γα) διασχορπισθέντας bv ταῖς ἀχταῖς.

Pharaonem intelligunt, ct per inimicos, JEgyptiorum populos, qui dissipati ac suffocati sunt in

mari.

1n brachio virtutis tum dispersisti inimicos tuos.
lu brachio potentiz tux, hoc est, in potenti bra-
chio tuo. Per inimicos vero impios oinnes in uni-
. versum intellige, vel ipsos etiam dazinones.

Vgns. 19. Tui sunt cxli, et tua est. terra. Crea-
tur enim tuz sunt, et serviunt tibi ; nam et alibi
ait : Qucniam omnia serviunt tibi ** ; de coelis vero
dixiinus in psalmo vii.

Orbem terre et plenitudinem ejus tu fundasti.
]dem rursus repetit; de hoc etiam diximus in
psalmo xxu, ibi : Domini est terra, et plenitudo
ejus. orbis terra, et universi, qui habitant in ea.

Aquilonem et mare (u creasti. llesychius dicit,
quod Scriptura nomine maris persepe occasum
significat. Unde liber Numerorum, qui Judzorum
tribus describit, et alias ad orientem, alias ad
occidentem, alias ad septentrionem, aut ad taber-
naculi meridiem ordine quodam dispositas fuis.e

dicit, hac maris dictione cos significavit, quiad oc«

cidentem erant collocati. Ait enim : Castra Ephraim
juxta mare *. Quia igitur septentrionalis ora et mari-
tiia, lioc est occidehtalis, tenebrosz sunt, hiema-
lesque et frigidae, et futurum erat, ut aliqui ea ra-
tjone illarum creatorem esse d:emonem dicerent,
necessario sanctus Spiritus hunc errorem antca
eradicavit. Illud scire etiam oportet, quod quando
orientem aspicimus, anle faciem ipsum orientem
hiabeuius, occidentem post terga, in dextera imeri-
diem, atque in. sinistra septentrionem.

κας. 15. Thabor et Hermon in nomine tuo exsul-
tabunt. Thabor et Hermon inontes sunt, et con-
terinini terre promissionis. Per hos autem montes
universam terram illam significavit, quam exsul-
taturam esse praedicit in Christi nomine, hoc est,
in Christo : vel exsultaturam in lioe, ut a Christo
denominetur. Per terram vero homines intelligi-

mus, qui terram illam incolebant. In his autem D

wontibus Christus sepenumero conversatus est,

n

quippe qui et in Thabor transfiguratus est, et in .

llerimon viduz flliam suscitavit, In mente enim
llermon sita est civitas Nain, in qua miraculum
i'lud factum est.

Tuum brachium cum potentia. Sensus est quod.

Chiisti virtus efficacissima sit. Per brachium enim
virium efficaciam signiücavit. Quod autem poten-
tissimus fuerit Christus, ex Apostolo docemur, qui
de eo scribens dicit, quod Dei potentia est, et Dei
supieutia δ9.

Vgns. 14. Pravaleat manus (ua. Adversus inimi-
ces scilicet.
{ο Psal. exvin, 91. 15 Ezech. iv, δ. 39 1 Cor.

Ἐν τῷ βραχίογι τῆς δυγἀμεὼώς σου διεσκόρ-
πισας τοὺς ἐχθρούς σου. — Ἐν τῷ βραχίονι τῆς
δυγἁμεώς σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν τῷ βραχίονι τῷ δυνατῷ.
Ἐχθροὺς δὲ ἁπλῶς, τοὺς ἀσεθεῖς καὶ τοὺς δαίμονας.

Σοί εἶσιν οἱ οὐραγοὶ, xal σή ἐστι ἡ Tí. Τὰ
κτίσματα σὰ δοῦλα * φησὶ γὰρ ἓν ἄλλοις * "Οτι τὰ
σύμπαγτα 6o04a cá. Περὶ τῶν οὐρανῶν εἴρηται kv
τῷ π’ ψαλμῷ.

Thr οἰκουμένην xal τὸ απ.ήάρωμα αὑτῆς σὺ
ἐθεμε.λίωσας. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησίν ' εἴρηται δὲ àv
τῷ κγ' φαλμῷ ' Tov Κυρίου ἡ γη. xal τὸ z Apoya
αὐτῆς, ἡ οἰχκουμένη, xal πάντες οἱ κατοικοῦντες
ἐν αὑτῃ' καὶ ζήτει ἐχεῖ.

Tov Βοῤῥᾶν xal τὴν θάΐασσαν σὺ ἕκεισας.
Φησὶν Ἡσύχιος, ὅτι τῷ τῆς θαλάσσης ὀνόματι πολλά-
χις fj παλαιὰ Γραφὴ τὴν δύσιν χαλεῖ. "O0ev ἡ τῶν
Ἀριθμῶν βίδλος, ἐχθεμένη τὰς φυλὰς, ὧν αἱ μὲν
πρὸς ἀνατολὰς, αἱ δὲ πρὸς "Apxvov, αἱ δὲ πρὸς µε-
σηµθρίἰαν τῆς σχηνῆς ἐτάχθησαν, τῇ λέξει ταύτῃ
τοὺς πρὸς δύσιν τεταγµένους ἐμήνυσεν. Εἴρηχε γάρ’
Ilapsut£oAi] ἘΕφραῖμ παρὰ θάλασσαν. Ἐπεὶ τοί-
νυν xal τὸ βόρειον µέρος, εἴτουν «b ᾽Αρκτῷον, καὶ
τὸ θαλάσσιον, Ίτοι τὸ δυτικὸν, σκοτεινἁ xal χειµέρια,
καὶ διὰ τοῦτό τινες ἔμελλον τῷ πονηρῷ δημιουργῷ
ταῦτα προγράφειν * ἀναγκαίως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
προαναιρεῖ τὴν πλάνην αὐτῶν, παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ
γενηθῆναι ταῦτα διδάσχων. Xph δὲ γινώσχειν ὅτι,
βλεπόντων ἡμῶν πρὸς ἀνατολὴν, ἀντιπρόσωπος μὲν
ἡμῖν ἐστιν ἡ ἀνατολή ' κατὰ νώτον δὲ fj δύσις - ἐν
δεξιᾷ δὲ ὁ βοῤῥᾶς, εἴτουν fj ΄Ἀρχτος * ἐν ἀριστερᾷ
δὲ, ὁ νότος, εἴτουν dj µεσημµόθρία.

θαδῶρ xal Ἑρμὼν ἐν τῷ ὀνόμαιί σου ἀγαῖ-
ἁιάσονται. θαθὼρ καὶ Ἑρμὼν, ὄρη, xat ὅρια «tc
γῆς ἐπαγγελίας. Διὰ τοῦτο δὲ πᾶσαν ἐχεῖ γῆν ἡνι-
ξατο, ὅτι ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ,
εἴτουν ἐπὶ τῷ Χριστῷ, ἢ τῷ χαλεῖσθαι ἀπὸ Χριστοῦ.
Tv δὲ λέγομεν τοὺς τὴν γῆν ἐχείνην οἰκήσαντας.
"Ev τοῖς ὄρεσι yàp τούτοις τὰς πλείους διατριδὰς
τῆς tv σαρχὶ πολιτείας ὁ Χριστὸς émolec* xat ἐν
μὲν τῷ θαθὼρ μετεμορφώθη, iv bb τῷ '᾿Ερμὼν
ἀνέστησε τὸν τῆς χήρας υἱόν ' ἐπὶ τούτου γὰρ τοῦ
ὄρους ἐστὶν ἡ πόλις Natv, ἐν ᾗ τοῦτον ἢγειρεν.

Σὺς ὁ βραχίων χατὰ δυναστείας. 'O οὓς βρα-
χίων, xaxà ἀναστροφήν. "H cóc βραχίων χατὰ πλευ-
νασμὸν τοῦ ἄρθρο». Λέγει δὲ, ὅτι 'H od δύναμις
δυνατωτάτη βραχίονα γὰρ θεοῦ τὴν δύναμιν αὖὐ-
τοῦ χαλεῖ. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις, xal Θεοῦ
σοφία.

Κραταιωθήτω ἡ χείρ σου. Κατα τῶν ἐχθρῶν.

1, 324.

909

Ὑψωθήτω ἡ δεξιά σου. El;
Χεῖρα δὲ χαὶ δεξιὰ» τὴν δύναμιν ὀνομάζει. Διπλῆν
δὲ αὐτῆς ζητεῖ την ἑνέργειαν.' ἀἆμύνασθαι μὲν τοὺς
ἀλλοτρίους, σχέπειν δὰ τοὺς οἰκείους. Εἴρηται ἐν τῷ
ϐ’ φαλμῷ περὶ τοῦ, ᾿Υψωθήτω ἡ χείρ cov.

Δικαιοσύνη xal κρῖμα ἑτοιμασία τοῦ θρόνου
σου. Ὁ μὲν ᾽Αχύλας ἑξέδωχε, Δικαιοσύνη xal
χρίσις Εάσις τοῦ θρόγου σου ' ὁ δὲ Σύμμαχος,
"Εδρασμα. Προείρηται yàp, ὅτι τὸ ἑτοιμάξειν πολ-
λάχις τὸ ἑδράζειν σηµαίνει. Ἔστι δὲ ὁ νοῦς, ὅτι
Δίχαιος sl ὁ χριτῆς, οὗ xal ὁ δικαστιχὺς θρόνος ἐπὶ
δ:χαιοσῦντς xai κρίσεως πέπηγε. Διχαιοσύνην μὲν
οὖν καὶ χρῖμα τὴν 0:xalav xplatv νοῄσεις * ἔστι γὰρ
xdi τὸ τοιοῦτον σχΏμα παρὰ τῇ Dalai: ὡς τὸ,

Ἔλεος xal ἀλήθεια, ἀντὶ τοῦ, Ἔλεος ἀληθινός, ἡ

διχαιοσύνην μὲν τὴν ἔξιν τοῦ χρίνειν, χρῖμα 68 τὴν
ἀπόφασιν ^ xal ἔλεος μὲν τὴν ἑλεημοσύνην, ἀλήθειαν
δὲ τὴν ἔχθασιν τῆς ἑπαγγελίας,

"Εάεος καὶ ἀ.1ήθεια προπορεύσογται πρὸ προσ-
ώπου σου. Διὰ τῶν τεσσάρων ταντὶ τὰ τέσσαρα
ἑδήλωσεν, ὅτι Ἐπιστίμων τοῦ χρίνειν εἶ φύσει,
xai ἀποφαίνει, xal ἐλεεῖς xal ἀληθεύει;: διὰ
τοῦτο δικάσεις τῇ τυραννουμένῃ φύσει τῶν ἀνθρώ-
πων, χαὶ ἀποφανεῖς χατὰ τῆς τυραννούσης πλάνης
τῶν εἰδώλων, καὶ ἐλεήσεις τὸ πλάσμα σου, καὶ

ἀληθεύσεις τὰς πρός µε χαὶ τοὺς ἐχλεχτούς cov (c

ἐπαγγελίας. Ἔνστι δὲ χαὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὃτι ἔλεος xal
ἀλήθεια λέγονται προπορξεύεσθαι τοῦ θεοῦ, διὰ τὸ
ph δύνασθαί τινα προσθαλεῖν τῷ προσώπῳ τοῦ θεοῦ,
εἴτουν τῇ ἀπογνώσει αὐτοῦ, εἰ ui) πρότερον ἐλεηθῇ,
xaX ὁμιλήσῃ τῇ ἀληθείᾳ τῶν δογμάτων. Ἔλεος yip
καὶ ἀλήθεια προαπαντῶσι τῷ τοιούτῳφ. Τινὲς δὲ
πάντα περὶ τῆς μελλούσης χρἰσεως νενοήχασιν, ὅτι
Δικαιότατος et χριτής ' καὶ ἐν τῇ χρίσει προηγεῖται
τῆς ἀληθείας cb ἔλεος, διὰ τὸ μὴ δύνασθα[ τινα
ὑποστῆναι τὴν ἀλήθειαν τῶν ἑλέγχων, μὴ προπαρα-
μιγέντος αὐτῇ ἑλέου.

COMMENT. IN PSALMOS.
σχέπην ἡμῶν. A — Exaltetur dextera (μα. Ad protectionem scilicet

910

nostram. l'er manum autem εἰ per dexteram si-
mili modo Dei potentiam intelligit. Utramque vero
manus Deus potentiam in auxilium suum poscit, -
ut et liostes pariter ulciscatur, et tueatur. benevo-
los. De his etiam verbis: Exaltetur manus tua, di-
ctun est in psalmo ix.

Justitia et judicium preparatio throni tui. Aquila
transtulit : Justitia εί judicium basis throni tui,
Syniniacbus vero : Siabilitas. Jam cuim superius
dietum est, quod verbum Praparo apud Scriptu-.
ram persgpe idem significat quod Stiabilio ; et
sensus est : Tu, Domine, justus judex es, et judi-
cialis sedes tua in justitia atque in judicio fixa
est. Per justitiam igitur et per judicium, justum
judicium intelliges. Est autem hac figura frequens
apud antiquam Scripturam, ut alibi diximus, sicuti
cum misericordia et veritas ponitur, pro vera ni-
sericoidia. Vel per justitiam judicandi habitum
intellige, per judicium vero ipsam sententiam, et per
miserieordiam, eleemosynam (5), el. per veritatem,
promissionis eventum.

Vrens. 15. Misericordia et veritas precedent (aciem
tuam. Quatuor ho virtutes, quatuor quadam
particulatim. in Deo nobis significant, quod Deus
videlicet sui uatura sapiens sit in judicando, quod
judicet, quod misereatur, quod vera dicat, Tu
idcirco, iuquit, humane nature, quse tyrannide
coercetur, judieium facies, et adversus idolorum
errorem, qui tyrannidem hanc in homines occu-
pavit, sententiam fcres, et. misereberis creatura
Luz, el veras esse facies promissiones (uas, quas
mihi atque aliis electis tuis pollicitus es. Possu-
mus el aliter dicere : Veritas οἱ misericordia di-
euntur. Deum pracedere, quia nemo ad faciem
Dei, hoc est, ad illius cognitionem potest acce-
dere, nisi prius ipse sit misericordiam consecutus,
et in dogmatum veritate versatus, Misericordia
enim ct veritas in lioc obviaverunt, hoc est, con-
cursum babent, atque conveniunt in hac re. Qui -
dam vero omnia hzc de futuro intelliguut judicio,

ut sit sensus : Tu justissimus judex es, etin judicio tuo misericordia veritatem procedit. Noque

enim aliquis possel redargulionum tuarum
commista esset. misericordia.

veritatem sustinere, nisi cum veritate tía quoque

Μακάριος ὁ «Ἰαὸς, ὁ qwocxov dAaAuypór. D Beatus populus qui δεί jubilatiomem. Perszpe

Εἴρηται 6ta:26pux, δτι ἀλαλαγμός ἐστιν ἐπινίχιος
φωνή µακαρίζει τοίνυν τοὺς εἰδότας ἐπινίχιον
ὕμνον ἄδειν τῷ νιχήσαντι τὸν διάθολον Χριστῷ ' δι-
Aot δὲ τοὺς Χριστιανούς. "H καὶ ἄλλως µαχαρίζει
τοὺς εἰδότας ἀλαλάζειν κατὰ τῶν ἀοράτων πολεμίων,
ἐν τῷ νιχᾷν αὐτούς.

Κύριε, ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύ-
σονται. Ἡρέσωπον μὲν τοῦ Πατρὸς ὁ Yio;, ὡς ἂν
τῷ τετάρτῳ φαλμῷ παραδέδοται, φῶς δὲ τοῦ Υἱοῦ
αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ Λύχνος Υὰρ, φησὶ, τοῖς ποσἱ
µου ὁ νόμος σου, xal φῶς τοῖς τρίδοις pov.

5 Psal. cxvin. 105.

Varie

(5) Potius miserationem, h. e. actum miserendi.

diximus quod jubilum est vox victoriz. Beatos
igitur Prophela illos dicit, qui victoris laudes
atque hymnos ei canere noverunt qui diabolum
guperavit : et de fidelibus serio esse videtur. Vel
aliter, Beatos illos dicit, quia adversus invisibiles
inimicos noverunt jubilare, dum eos vincunt.
Vehs. 16. Domine, in (umine vultus tui ambulabunt.
Vultus quidein Patris est Filius, ut in ni psalmo
diximus. Lumen autem Filii, illius mandata :
Lucerna enin, inquit, pedibus meis lex (wa, et
lumen semitis meis δὲ. Ait igitur quod illi in Fili

lectiones.

911

EUTHYMII ZIGADENI

912

mandatis ambulabunt, qui hujusmodi jubilationem A Λέγει δὲ ὅτι ol γινῶσχουτες τὸν τοιοῦτον ἁλαλαγμὸν

cognoscent.

Vgas. 17. Ei im nomine tuo exsultabunt tota die.
Appellando atque invocando nomen tuum. Nam
si in sola Dei memoria laetatur justus (Memor
enim, inquit, [ui Dei, et ἱωιαίμς sun**), multo
magie ille exsultabit, qui illum nominat, Vel scr-
mo est ad Christum, in cujus nomine illi exsultant,
qui ab eo Christiani denominabuntur.

Ec ὑπ justitia. tua. exaltabuntur. Filius esse
dicitur Patris justitia, quia, ut inquit Apostolus,
Ipse datus es! nobis a Deo sapientia, | justitia et
sanctificatio 9 , qui etiam fideles exaltavit, abstra-
hens eos Α terrenis per Evangelium, atque in
celum evehens.

Vgns. 18. Quoniam gloriatio virtutis eorum tu es, B

Virtus enim Christianorum Christus est; ipse
enim potentes viribus eos reddit. Gloriatio autem
Christi, Pater, in quo Filius ipse adeo ornatur et
gloriatur, ut passim in Evangelio, et Patrem suum
cum appellet, et facta sua omnia ad eum referat.

Et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum.
Beneplacitum Patris incarnatio est Verbi, οἱ quz-
cunque alia ad hujusmodi incarnationem pertinent.
Quid siguificet cornu apud sacram Scripturam,
diximus in psalmo Lxxtv. Hoc autem in loco beatus
David seipsum Christianis conjuuxit, quemadino-
dum plerunque etiam slibi facit, quia ex suo se-
mine Christus crat nasciturus, quo medio cognatus
effecjus est. Clirietianis. Nam Christiani Christi
filii sunt, οἱ Christus David, Possunt etiam li»c
verba intelligi, ut. ex Christianorum persona sint
prolata.

Ygns. 19. Quia Domi est auxilium. In Dei fa.
cultate est ut adjuvemur. Similis loquendi modus
est, quema vidimus iu psalmo in : Domini est
salus.

Ei sancti Israel regis nostri ldem rursus repetit.
In facultate, inquit, Dei et sancti regis nostri
Israel est, ut adjuvet nos. Deus aulem appellatur
Sanetus Israel (hoc est, Sanctus populi Israel), quem-
adsugdum diximus ia. psalwo Lxívi..— flegem
etiam Deum appellat, quia natura omnium Domíi-
nus 081,

Nens. 20. Tunc locutus es in visione filiis tuis.
Dictionem Tunc, pro Certo quidem tempore po-
suit, εε non expresso. Tuoc igitur locutus es ea
quz ad me David pertinent, et locutus ea in vis
sione, hoc est, quodam alio inodo sensui magis
aperte. Clarius enim ac melius ea cognoscimus,
quae p?r oculorum sensum videmus, quam qua
aliis ensibus percipimus. Unde scriptum legimus
in Exodo: Et popwlus videbat vocem Domini*',
huc est, clarissime sentiebat. Per Dei autein filios
prophetas intelligit, tanquam ab co dilectos, pro-
pter vittutem. Verisimile est enim multis fuissc

ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Υἱοῦ cou πορεύσοντας, ]

Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου áraAMda orca ὅλην
τὴν ἡμέραν. Ἐν τῷ ὀνομάζειν σε. El γὰρ ὁ δίκαιος
μιμνησχόμενος τοῦ Θεοῦ µόνον εὑφραίνεται' Ἑμνή-
σθη» yàp, φησὶ, τοῦ θεοῦ καὶ ηὑφράνθην' πολιῷ
μᾶλλον, ὀνομάζων αὐτὸν, ἀγαλλιάσεται * 3| χαὶ πρὶς
τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ ἐπὶ τῷ ὀνόματι ἀγαλλιῶντεαι
οἱ ἀπ᾿ ἐχείνου καλούμενοι,

Καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ὑγωθήσονται. Δι-
χαιοσύνη τοῦ Πατρὸς ὁ ΥΏς, χατὰ τὸν Απόστολον,
ὃς ᾿Εδόθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ θεοῦ, δικαιοσύνη
τό xal ἁγιασμός * οὗτος γὰρ Όψωσεν αὐτοὺς, τῶν
Υηΐνων ἁποσπάσας διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ εἰς οὖρα-
νοὺς ἀναγαγών.

Ὅτι χαύχηµα τῆς δυνάμεως αὐτῶν σὺ el.
Δύναμις μὲν τῶν Χριστιανῶν ὁ Χριστὸς, ὡς ἐνὲυ-
ναμῶν αὐτούς ' χαύχημα δὲ τοῦ Χριστοῦ ὁ Πατὴρ,
ἐφ᾽ ᾧ σεμνύνεται τοσοῦτον, ὡς ἄνω xai κάτω xal
πανταχοὺ τοῦ Εὐαγγελίου Πατέρα ἑαντοῦ τοῦτον
ὁμολογεῖν, καὶ αὐτῷ ἀνατιθέναι πάντα τὰ ἑχυτοῦ
χατορθώματα.

Καὶ ἐν τῇ εὐδοχίᾳ σου ὑγωθήσεεαι τὸ κέρας
ἡμῶν. Εὐδοχία τοῦ Πατρὰς, εἴτουν ἀγαθὸν θέληµα,
Ἡ ἐνανθρώπησις τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὅσα περὶ αὐτήν. Περὶ
δὲ τοῦ χέρατος εἴρηται ἓν τῷ οὗ ψαλμῷ, Ἑαντὸν
δὲ τοῖς Χριστιανοῖς ὁ Δαθὶιδ συνέταξεν, ὡς xal ἐν
ἄλλοις, διὰ τὸ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ µέλλειν βλαστά-
γειν τὸν Χριστὸν, xal διὰ µέσου τοῦ X ριατοῦ συγ-
Υενειάνειν αὐτοῖς ' οἱ μὲν γὰρ τέχνα Χριστοῦ, ὁ δὲ
ριστὸς υἱὸς τοῦ Ax6l5. Ἡ καὶ προσώπῳ τῶν Χρι-
στιανῶν εἴρηται ὁ λόγος.

"Oct τοῦ Κυρίου ἡ ἀντίληγις. Τοῦ θεοῦ ἐστι τὸ
ἀντιλαμθάνεσθαι ἡμῶν. Εἴρητα: δὲ xal ἓν τῷ τρίτῳ
φαλμῷ ' Τυῦ Κυρίου ἡ σωτηρία.

Καὶ τοῦ ἁγίου "IcpatA βασι.λέως ἡμῶν. Τὸ
αὐτὸ λέγει πἀλιν. Τὸ ἀντιλαμδάνεσθαι, φησὶ, τοῦ
Κυρίου ἐστὶ, καὶ τοῦ ἁγίου Ἱσραὶλ βασιλέως ἡμῶν.
"Άγιος yàp τοῦ ᾿Ισραὴλ 6 θεὸς, ὡς καὶ ἐν τῷ ος
φα)μῷ προείρηται * xat βασιλέχ δὲ ὁμοίως τὸν θεὺν
ὀνομάξει, ὡς φύσει Κύριν ἡμῶν.

Tóre ἑ.1ἀλησας év ὁράσει τοῖς υἱοῖς σου. —
Tóte, ἀντὶ τοῦ, Ἐν χαιρῷ. Ἐλάλησας δὲ τὰ περὶ
ἐμοῦ τοῦ Δαθίδ. "Er ὁράσει δὲ, ἀντὶ τοῦ àv αἱσθὴ-
σει΄ fj Υὰρ ὅρασις ἑνεργεστέρα καὶ αἰἱσθητικωτέρα
τῶν ἄλλων αἰσθήσεων. Οὕτω γὰρ ἐν τῇ Ἑξόδῳ Υέ-
γραπται’ Καὶ d Aaóc ἑώρα τὴν φωνγὴν Κυρίον,
ἀντ. τοῦ, Πσθάνττο. Υἱοὺς δὲ Θεοῦ λέγει τοὺς προ-
φῆτας, ὡς Ἱγαπημένους αὐτῷ διὰ τὴν ἀρετὴν'
εἰχὸς yàp πολλοῖς ἀποχαλυφθῆναι τὰ περὶ Aat,
καὶ εἰπεῖν αὐτῷ ταῦτα, χαθάπερ εἶπε τούτῳ πολλά
xai Νάθαν ὁ προφήτης. Tiva δὲ εἰσι ταῦτα, gn
διὰ τῶν ἑξῆς : πλὴν δοχοῦσι μὲν περὶ τοῦ 42620

0 Psal. ixxvi, 14. 2) 1 Cor. 1, 50. " Exod. xx, 18.

ata

COMMENT IN PSALMOS.

911

elpf.aüac διὰ τὸ συνάδειν ἐνιαχοῦ τοῖς περὶ αὐτὸν A revelata ea qua pertinebant ad ip$um David,

πράγµασιν * ἑλέγχονται δὲ περὶ τοῦ Χριστοῦ μᾶλ-
ov εἰρημένα * θαυμαστὴ δὲ τοῦ θείου Πνεύματος ἡ
χάρις πῶς ἀνέμιξεν εὐχερῶς τοῖς τοῦ Δαθὶδ τὰ
περὶ Χριστοῦ, xal συνεσχίασε τῇ ὁμοιότητι τὴν
ἀλήθειαν.

locis illius gestis conveniunt,
autem sancti Spiritus gratia, qux Davldicis rebus

verumtamen Ipsi

atque ab illis ei fuisse annuntiata, qnemadmodum
et Natham prophetam multa ei legimus annun-
tiasse. Quaenam autem hzc sint quae Deus locutus
est, refert in sequentibus. Et videntur hzc quidem
dicta fuisse de beato David, eo quod multis in
potius Christo aceommodantur. Admirondn eit
opportune ea admisenerit; qwo ad Christum

pertinent, et veritatem similitudine adumbraverit.

Καὶ εἶπας' Εθέμην βοήθειαν ἐπὶ δυνατόν.
Παρέσχον παρ᾽ ἐμαυτοῦ βοήθειαν δυνατῷ. Δυνατὺν
δὲ δοχεῖ μὲν λέγειν ἑαυτὸν, ὡς βασιλέα * δυνατοὺς
γὰρ xai δυνάστας Σχάλουν οἱ παλα:οἱ τοὺς θχσιλεῖς *
στι δὲ xal μᾶλλον ὁ Χριστὸς κατὰ τὲν θεότητα.
Ἀριστὸς γὰρ, φησὶ, θεοῦ δύναμµις χαὶ σοφία.

Ὕψωσα éxAextóv ἐκ τοῦ «Ἰαεῦ µου. Τῷ δοχεῖν
μὲν τὸν Δαθὶδ ἐχλεγέντα μὲν πρότερον Ex τοῦ λαοῦ
την Ἰουδαίων εἰς βασιλείαν, ὑψωθέντα δὲ ὕστερον
εἰς δόξαν διὰ τὰς ἀνδραγαθίας ' τῇ δ ἀληθείᾳ δὲ
τὸν Χριστὸν, ἐκλεγέντα μὲν χατὰ τὸ ἀνθρώπινου εἰς
τὴν χαθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν Ex τοῦ λαοῦ τῶν Ίου-
δᾳείων, Ἐν τούτῳ γὰρ ἡ τοῦτον γεννήσασα * ὑφω-
θέντα δὲ διὰ τὴν ἕνωσιν. Διὸ, φῃσὶ, xal ὁ θεὸς
αὐτὸν ὑπερύφωσεν.

Εὗρον Aa618 τὸν δοῦ.1όν µου. Τοῦτο περὶ μόνου
τοῦ Δαθὶδ ἐγὼ νοῷ, καὶ τὰ ἑξῆς µέχρι, Καὶ ἓν τῷ
ὀνόματί µου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὑτοῦ' εἰ xai
ταῦτά τινες εἰς τὸν Χριστὸν ἀνάγουσιν. Ebpov, φησὶν,
αὐτὸ» εἰς βασιλείαν, ζητήτας τοῦτον ἓν τοῖς παισὶν

Et dixisti : Ροεμὲ adjutorium super potentiam.
Prabui a meipso auxilium potenti. Et potentem
quidem videtur Propheta seipsum appellare, veluti
regem. Nam olim reges et principes, potentes d. -
cebantur. Verius tamen Chrisiem intelligas, qui
Dei potentia est et Dei sapientia.

p Ezxaltaei electum de populo meo. Videtur. ctiam

hoc loco primo aspecta loqui de seipso, qui ex
judzorum populo eleetus fuerat ia. regem, et ob
summam strenuitatem ad subtimem gloriam eve-
etus : revera. tamen Christum intelligit, electum
quidem ex Judzorum populo unde ejus Matér or.
tum duxerat, ut ipse urna illa esset persona, in qua
secondwm hypostasim eum humanitate uniretur
divinitas : atque ideo dicit quod Deus eum exal-
tavit.

Vgns. 91. Inveni David servum meum. Hc verba,
et que sequuntur esque ad illa verba : Et in momíme
eo exaltabitur cornu ejus, intellige ut ad solum
pertineant David, tametsi aliqui ista etiam ad
Cliristum referant. Inveni eum, inquit, ad rognam,

Ἰεσσαί. Εἶπε γὰρ πρὺς Σαμουὴλ, ὅτι Ἑώρακα ἓν C cum inter Jesse. filios eum quisesissem. Dixit enim

τοῖς υἱοῖς Ἰεσσαὶ &pot βασιλέα.

Ἐν àAalp ἁγίῳ µου ἔχρισα αὐτόν. Καὶ περὶ
τῆς χρίσεως αὐτοῦ ἡ πρώτη τῶν Βχσιλειῶν ἰστορ:ῖ.
Kal Σ.3ᾳ6ε, qnot, Σαμουἡ.ἲ tó xépac τοῦ éAalov, καὶ
ἔχρισεν αὐτὸν ἐνώπιον τῶν ἁδε.1φῶν αὐτοῦ. Άγιον
6k ὁ Θεὺς ἑαυτοῦ τῆς χρίσεως τὸ ἔλαιον ἐχάλεσεν,
ὡς 0εῖον * εἶχε γὰρ τὴν κατασκχευὴν θεοδίδαχτον xal
μυστικήν.

Ἡ γὰρ χείρ µου συνανε!ᾖήψεται αὗτὸν,
xal ὁ βραχίων µου κατισχύσει αὐτόν. Χεῖρα μὲν
xai βραχίονα την παρὰ θεοῦ βοήθειαν χαὶ δύναμιν
αὐτοῦ πολλάχις ἡρμηνεύσαμεν' Νατισχύσει δὲ, ἀντὶ
τοῦ, Ἐπισχύσει.

ad Samuel : Vidi in filiis Jesse mihi regem "5".

Oleo sancto meo unzi ewm. De unctione ista
David traditur in primo Fegum libro : Et accepit,
inquit, Samuel cornu olei, et unzit eum coram om-
nibus fratribus ejus **. Sanctum autem Dei oleum
dixit, ut illius confectionem et divinitus traditam,
et mysteriis refertam esse significaret.

Vgnas. 22. Manus enim mea auziliabitur ei, et
brachium meum roborabit eum, Per manum et
per brachium Dei, divinam appellat opem atque
potentiam.

Oox ὡὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὐτφ. Ὡφελεῖν τὸ D — Vins. 93. Nihil proficiet inimicus im eo. Πεῦγαὶ

ἀνύειν πολλάχις ἡ Ἑθραῖς λέγει. Καθάπερ xal νῦν,
οὕτω xaYiy τῷ Εὐαγγελίῳ εἴρηται * θεωρεῖτε ὅτι
οὑχ ὠφε.εῖτε οὐδὲν, ἀντὶ τοῦ, Οὖκ ἀνύετε.

Καὶ υἱὸς ἀνομίας οὗ προσθήσει τοῦ καχῶσαι
αὐτόν. — Ylóc ἁνομίας, ἀντὶ τοῦ, "Ανομος. "Do-
περ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ, Άνθρωπος. Οὕτως
οὖν καὶ χἸὸς ἁδιχίας, ἆντλ τοῦ ἅδιχος * χαὶ Υἱὰς
ἁπωλαείας 6 ἀπολωλώς. Καὶ υἱοὶ ἀπειθείας οἱ ἀπει-
θεῖς. Ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Εδραϊΐδος. OO πρεσ-
θήσει 95, ἀντὶ τοῦ, Οὗ προεπιχειρήσει, ἅπαξ ὑπ'
αὐτοῦ πληγείς.

Καὶ συγχόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἑἐχ-

955* 1 Reg. xvi, 1. * Ibid. 15.

** Joan. xii, 19.

persepe proficere dicuut pro perficere, veluti in
Evangelio : Videtis quia nihil proficitis ** , hoc
est, nibil operamini, nihil ad perfectum ducitis.

Ei filius iniquitatis non apponet nocere ei. Filium
iniquitatis dicit pro Filium iniquum, sicot Filium
hominis pro Hominem, ita et [njustitis— filias
dicitur, pro Filius injustus, et Filius perditionis,
pro Perditus'; Filii etiam inobedienti& pro Inobe-
dicutes. Est et hoc proprium quoddam — Hehraicie
linguze idioma. Non apponet etiam dixit, pro Non
amplius tentabit, veluti jam semel repulsus.

Vgns. 94. Et coneidam a [facie illins. inimicos

915

ejns, el qui oderunt. eum, in fugam c
facie ejus, hoc est, in conspectu. ejus. In. fugam
convertam, id est S perabo.

- NVkEns. 95. EL veritas mea, el misericordia mea
cam ipso. Vera misericordia mea, ut superius de-
claravimus. Vel veritas quidem ad promissiones
respicit, misericordia autem ad auxilium.

Et in nomine meo exaltabitur cornu ejus. Cornu
David Christus est, hoc est, illius gloria. Nam quem-
admodum quzdam animalia cornua emittunt e
eapite, qu: non tantum fortitudini sunt, sed orna-
mento, ita ex beato David, qui Judzorum fuit
caput, veluti eorum rex (principes etenim capita
appellamus), pulcherrimum quoddam cornu germi-
navit, quod non robur tantum, sed gloriam atque
ornamentum etiam ei praestitit. Alia eliam ratione
potest illius cornu dici, quia ratione divinitatis

omnibus est sublimior. Cornu enim inembris om-

nibus corporis supereminet, Ex persona igitur Dei
Patris dicit Propheta, quod cornu David, ipse ni-
mirum Christus, exaliamdus esset in ipsius Dei
nomine, Exaltatus est autem Christus in nomine
Dei, eo quod et ipse Dei nomen habet, et ab omni-
bus appellatur Deus. His auten! consona sunt ea
qu» in Evangelio legimus dicta fuisse a Zacharia,
dum aiL: Et erexit cornu salutis nobis, in domo Da-
eid pueri sui, sicut locutus est per os sanctorum *' ;
eos nimirum prophetas intelligens, quos beatus
David superius fllios Dei appellavit. Per domum
autem David, illius generationem intellexit.

VERs. 26. Et ponam in mari manum ejus, et in
fluminibus dexteram ejus. l'er mare quidem insulas
signifleavit, quae in mari sunt, et per flumina,
continentem terram, in qua flumina perfluunt. Per
manum autem,et per dexteram, ut saepe diximus,
potestatem et dominium intelligit. Verum si que-
rimus qnando totius orbis dominium unquam ha-
buerit beatus David, nusquam id inveniri poterit :
at Christus totius maris ac totius terrze rex mani-
feste constitutus est, atque illius dominium adeptus,
juxta quod legimus in psalmo Lxxi : Et dominabi-
tur a mari usque ad mare et α fluminibus usque ad
terminos orbis terrarum. Quapropter non ad ipsum
David hzc pertinent, sed ad Christum.

γεῃς. 97. Ipse invocabit me, Pater meus es tu,
Deus meus et adjutor salutis mec. Invocabit me
aliquando dicens : Pater meus es tu. Verum | ubi-
nam beatum David legimus appellasse Deum Patris
nomine? Nusquam profecto. Át Christus passim
jn Evangelio Patrem illum suum dicit, ut Deus;
Deua vero et adjutorem, ut liomo.

| Vrns. 98. Et ego primogenitum ponam eum. lta
etiam wagnus Panlus eum appellat Prímogenitum
in nultis fratribus **, οἱ Primogenitum ez mortuis ** ;
el rursus, Primogenitum omnis crealurg **, tanquam
novi populi primitias, et veluti cum qui primus a

*" Luc. 1, 69. ** Rom. viii, 29.

EUTIIYMII ZIGADENI '
onveriam, À A θροὺς αὐτοῦ, xal τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τροπώ-

65 Coloss. 1, 18.

916

σοµαι.-- Ἀπὸ προσὠπου, ἀντὶ τοῦ, ΑἈπενώπιον.
Τροπώσομαι δὲ, ἀντὶ τοῦ Νιχήσω.

Καὶ ἡ ἀ 1ήθειά µου, καὶ τὸ ἔ.Ίεός µου μετ αὖ-
τοῦ. Ἡ ὁ ἁλη'ινός pou ἔλεος, ὡς ἀνωτέρω δεδηλώ-
καµεν. 'H ἀλήθεια μὲν τῶν ἐπαγγελιῶν, ἔλεος δὲ
τῆς βοηθείας.

Ἐν τῷ ὀνγόματί µου ὑψωθήσεται τὸ xépac ab-
τοῦ. Κέρας τοῦ Δαθὶδ, ὁ Χριστὸς, εἴτουν χαύχημα |
καὶ δόξα. Ὥσπερ γὰρ ἐχ τῆς χεφαλῆς βλαστάνει τὸ:
κέρας τοῖς χερασφόροις τῶν ζώων, xa οὗ μόνου
ἐστὶν ἰσχὺς αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ χόσµος, οὕτω χεφαλὴ
μὲν τῶν Ἰουδαίων ὁ Δαθ)δ, ὡς βασιλεύς ' χεφαλὰς
γὰρ χαλοῦμεν τοὺς ἄρχοντας. Ἐκ δὲ τῆς χεφαλῖς
ταύτης ἐθλάστησε, δίκην κέρατος, ὁ Χριστός * ὃς
καὶ σεμνύνει xat δοξἀάζειαὐτὸνι ὥσπερ τὸ χέρας τὰ

. κερασφόρα. Οὐ διὰ τοῦτο ὃξ µόνον λέγεται χέρας,
ἀλλὰ καὶ ὡς πάντων ὑφηλότερο; διὰ τὴν θεότητα *

πάντων yàp τῶν μελών ὑπερέχει τὸ χέρας. Εἶπε
τοίνυν ὁ θεὺὸς καὶ Πατὴρ, ὅτι Τὸ κέρας τοῦ Δαθὶδ,
εἴτουν ὁ Χριστὸς, iv τῷ ὀνόματί µου ὑφωθήσεται'
τουτέστιν ἓν τῷ καλεῖσθαι θεός. Τούτῳ δὲ τῷ λόχφ
συμφωνεῖ καὶ Ζαχαρίας, ἐν τῷ Εὐαγχελίῳ λέγων '
Καὶ ἤγειρε xépac σωτηρἰας ἐν τῷ οἵκῳ Δαξδὶδ τοῦ
παιδὸς αὐτοῦ, παθὼς ἐλάλησε διὰ στόματος
τῶν ἁγίων τῶν ἁἀπ᾿ αἰώνος προφητῶν αὑτου *
τούτους τοὺς προφήτας δηλῶν, οὓς ἀνωτέρω ὁ Δαθὶο
vloug εἶπε τοῦ Θεοῦ * οἶχον δὲ Δαθὶδ «b γένος αὐτοῦ
ἐχάλεσθ.

Kal θήσομαι ἐν θαλάσσῃ χεῖρα αὐτοῦ, καὶ àv
ποταμοῖς δεξιὰν αὐτοῦ. Διὰ μὲν τῆς θαλάσσης τὰς
νήσους ἡνίξατο, ἐν ταύτῃ yàp ανται * διά δὲ τῶν
ποταμῶν τὴν ἤπειρον ' ἐν ταύτῃ Υὰρ οὗτοι. Χεῖρα
δὲ λέγει καὶ δεξιὰν τὴν χατοχὴν xoi κυριότητα.
"loo 8&6 Δαθὶδ ἁπάντων τούτων ἑκυρίευσεν ; Οὖδα-
μοῦ τῆς Γραφῆς. Ὁ δὲ Ἀριστὸς πάσης μὲν θαλάσ-
σης, πάσης δὲ γῆς ἐκνρίευσεν, ὡς εἴρηταιὲν τῷ ὁα
yap, ὅτι Καὶ κατακυριεύσει ἀπὸ θαάσσης ἕως
θα]άσσης. καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων» τῆς
οἱκουμένης. Ὥστε χεῖρᾳ καὶ δεξιὰν οὐ τοῦ Δαθὶδ
νοῄσεις, ἀλλὰ τοῦ κέρατος τοῦ Δαθίδ.

D Abróc ἐπικαλέσεταί ye, Πατήρ µου st σὺ, θεός

µου xal ἁν τι ή πτωρ τῆς σωτηρίας µου. Λείπει
τὸ.1έγων, ἔξωθεν προσλαμθανόμενον, Ἐπιχαλέσεταί
µε ἐν χαιρῷ, λέγων πρός µε" Πατήρ µου sl σὺ,
καὶ τὰ ἑξῆς. Ποῦ δὲ ὁ Δαθὶδ Πατέρα οἰκεῖον αὐτὸν
ὠνόμασεν ; Οὐδαμοῦ ’ ὁ δὲ Χριστὸς πολλαχοῦ του
Εὐαγγελίου. Πατέρα μὲν αὐτὸν λέγων. ὡς Gb,
Θεὺν δὲ καὶ ἀντιλήπτοσα, ὡς ἄνθρωπος.

Κἀγὼ πρωτότόχον θήσομαι αὐτόν. Οὕτως a5-
τὸν καὶ ὁ µέγας Παῦλος ὀνομάζει Φρωτότοκον ἐν
πο.].]οἳς ἀδε1φοῖς, καὶ πρωτότοκον ἐκ τῶν γεχρῶν,
καὶ πρωτότοκογ πάσης κτίσεως. ὡς ἁπαρχὴν τοῦ
νέου λαοῦ, καὶ ὡς πρώτον ἀναστάντα bx τῶν νεχρῶν

** Ibid. 15.

917

COMMENT. IN PSALMOS.

9!3

εἰς ἀθανασίαν, xal ὡς ἑἐξαίρετον τῆς χαινῆς κτίσεως A mortuis ad immortalitatem resurrexit, et tanquam

τῶν πιστῶν.

"Yyen.lóv παρὰ τοῖς βασ,Λεῦσι τῆς γῆς. Τοὺς
μὲν γὰρ ἐπιγνόντας αὐτὸν ὑποχεχλιμένους ἔχει *
τῶν πολεμούντων δὲ ἀνωτέρω γίνεται» xal τοῦτον
τὸν τρόπον ὑψηλός ἐστι xal παρλ τοῖς πιστοῖς
βασιλεῦσι xxl παρὰ τοῖς ἀπίατοις. Ὁ δὲ Δαθὶδ οὐ
περιδγέγετο πάντων τῶν βασ'λέων zn; γῆς, µόνης
βασιλεύσας τῆς Ἰουδαίας.

| Elc τὸν alova gvJAd£o αὐτῷ τὸ ἔ1εός μου.
Χρῄζξοντι αὑτοῦ, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον * f] xal οὐ δ.᾽
ἑαυτὸν, ἀλλὰ xal διὰ τοὺς ἐξ αὐτοῦ, φημὶ δὴ τοὺς
Χριστιανοὺς, ὑπὲρ ὧν xal παραχαλεῖ τὸν Πατέρα,
μεσίτης θεοῦ xaX ἀνθρώπων γεγονώς.

Καὶ ἡ διαθήχη µου πιστὴ αὐτῷ. Ἡ ἐπαγγελία
Ἡ πρὸς τὸν Δαθὶδ moth, εἴτουν βεδαία ἔστα. ἐπ'
αὐτῷ, ἑηλονότι τῷ Χριστῷ, τουτέστιν εἰς αὑτὸν
ἀποδήσεται. Ἐΐρηται γὰρ ἀνωτέρω * "ξως τοῦ αἱῶ-
voc ἁτοιμάσω τὸ σπέρμα σον.

Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ σπέρμα αὑτο..
Σπέρμα τοῦ Χριστοῦ ὁ παρ αὐτοῦ σπαρεὶς by
ταῖς φυχαῖς τῶν μαθητῶν λόγος τοῦ Εὐαγγελίου,
ὅσπερ διαμένει el; τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος' καὶ ὁ àv
παντὶ ἔθνει ἀναγεννηθεὶς αὑτῷ λαός. ᾽Αντὶ δὲ τοῦ.
Εἰς τὸν alova τοῦ αἱῶνος, Διηγεκῶς ἑἐξέδωχεν ὁ
Σύμμαχος. Καὶ ὄντως τῆς Ἐχχλησίας τοῦ Χριστοῦ
πύλαι ἅδου οὐ χατισχύσουσι.

Kal εὐν 0pórov αὐτοῦ óc τὰς ἡμέρας τοῦ οὐ-
(avo). Καὶ αὖθις θήσω τὸν θρόνον αὐτοῦ τῆς βασι-
λείας οὕτω διαρχΏ, ὡς θήσω καὶ τὰς ἡμέρας τοῦ
οὐρανοῦ' διαρχεῖς γὰρ αὗται ὡς µέχρι τῆς συντελείας
τοῦ κόσµου φυλάττουσαι τὸν οἰχεῖον ὅρον. Ἔοιχε δὲ
κουτὶ τὸ ῥητὸν τῷ, Kal συμπαραμενεῖ τῷ ἡάίῳ,
iv τῷ ος’ φαλμῷ. Ἡμέραι δὲ λέγονται τοῦ οὑὐρανοῦ,
ὡς αὐτοῦ ταύτας ἁποτελοῦντος, τῇ τοῦ ἡλίου φορᾷ.
Δειξάτωσαν δὲ Ἰουδαῖοι τὸ σπέρµα τοῦ Δαθὶδ, εἰς τὸν
alüva τοῦ αἱἰῶνος τεθὲν, τουτέστι, σωζόµενον ἐπὶ
τῆς βασιλείας, ἔτι δὲ xal τὸν βασιλιχὸν 0ρόνον τοῦ
Δαθὶδ µόνιμον. Αλλ) οὖχ ἂν δύναιντ». Εἰς "Izyo-
νίαν γὰρ χαὶ Σεδεκίαν χατέληξεν ἡ βασιλεία τοῦ
Δαδίδ - Οὓς αἰχμαλώτους ávà µέρους οἱ Βαθυλώνιοι
ἀπαγαγόντες, τὸν Σεδεχίαν μὲν ἀπετύφλωσαν, τὸν
Ἰεχωνίαν δὲ δουλίᾳ ἀπέδαλον. Τηνιχαῦτα δὲ xasa-
στραφέντος τέλεον xal τοῦ θρόνου Δαθὶδ, οὐδεὶς τὸ
λοιπὺν εἰς αὐτὸν ἐχάθισεν. Ὁ γὰρ Ζοροθάδελ μετὰ
τὴν ἐπάνοδον τῆς αἰχμαλωσίας οὗ βασιλεὺς, ἀλλά
δημαγωγὸς Ἰουδαίων γέγονεν., Δηλοϊ δὲ ταῦτα προϊὼν
ὁ φαλμός. "Oücv oóx ἐπὶ πλεῖον τῶν τετραχοσίων
έμεινεν.

ξὰν ἐγκαταείπωσυν vlol αὐτοῦ τὸν γόῤυγ µου,
xul τοῖς xpluaci µου μὴ πορευθῶσιν * ἐὰν τὰ
δικαιώματά µου βεδηλώσωσι, καὶ τὰς éxcoAde
ιου μὴ φυάξωσυι * ἐπισκέψομαι ἑν ῥάδδφ τὰς
ἀνομίας αὐτῶν, xal ἐν µάστιξι τὰς ἁδικίας αὐὖ-
cor. Οἱ υἷοὶ τοῦ Χριστοῦ διὰ τοῦ Εὐανγελίου xai

praecipuum quid atque electum in nova fidelium
creatura,

Excelsum pra regibus terre. Eos quidem qui
illum cognoscunt subditos sub se habet, atque
ei inclinstos ; hostium vero atque corum qui
illius detrectant imperium semper est sublimior :
et hac ratione excelsus "est prie omnibus regibus
terrze, scu fideles sint illi reges, seu infideles. At
David, qui uni tantum imperavit provinci», om-
nibus regibus sublimior esse non potuit.

Vgns. 29. In seculum servabo illi misericordiam
meam. llli, inquam, Christo, qui seeundum lomi-
nem divina indiguit misericordia, si non propter
seipsum, propter suos «altem Christianos ac fide-
les, pro quibus ad Patrem rogabat, Dei atque
hominam mediator effectus.

Et testamentum suum fidele ipsi. Promissio, quie
ad ipsum David facta est, fidelis, hoc est, firma
erit ipsi Christo, hoc est, adimplebitur in eo.
Dictum est enim superius : Usque in seculum pre-
parabo semen ejus.

Vins. 50. Et ponam in sacculum seculi semen
ejus. Semen Christi sermo cst evangelicus, qui in
discipulorum animis fuit disseminatus, qui sermo
manet in seculum s:eculi. Vel pro semine ejus
novum populum intellige, qui in omni gente gene-
ratus est. Symmachus autem pro his verbis : is
seculum seculi, transtulit, Perpet&o. Vere autem
contra Christi Ecclesiam portz inferni in z2eternum
non prevalebunt.

Et thronum ejus sicut dies coli. Et rursus ponam
thronum regni ejus, ita perpetuum, ut dies cceli,
qui perpetui sunt, ct terminum suum usque ad
mundi consummationem servahunt, Similia sunt
illa verba : Et permanebit cum sole, ut vidimus
in psalmo uxxi. Dies autem cceli dicuntur, eo
quod a colo, ipso solis cursu effici. videntur.
Ostendant nobis igitur Judaei semen David positum
in seculum s:eculi, hoc est, conservatum in regno,
aut regalem illius thronum adhuc permanere.
Verum id. non poterunt. In Jechonia etenim atque
in Sedecia finem habuit regnum David. Uterque
enin. eorum a Dabyloniis in captivitatem actus

D est; et Sedecias quidem oculis orbatus, Jechonias

vero in perpetua servitute detentus est. Tuncitaque
destructum est prorsus regnum, et thronus David,
et nullus amplius in eo sedit. Nam Zorobabel post
reditum e captivitate non rex fuit, sed dux : adeo
ut regnum David in posteros quadringentorum an-
norum tempus non superaverit.

ἑτῶν ἡ βασιλεία Λαθὶδ τοῖς ἁπογόνοις αὐτοῦ παρ-

VsRs. 31-33. Si dereliquerint filii ejus legem
meam, et. in judiciis meis non. ambulaverinl : si
jastificationes meas pro(anaverint, et mandata mea
non custodierint, visitabo in virga iniquitates eorum,
et in verberibus injustitias eorum. Christi filii ii sun*
qui per Evangelium, et per baptismatis lavacrum

919 EUTHYMII ZIGABENI 029

οἱ regenerantur. Quid inter se differant lex, ju- A τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας ἀναγενηθέντες αὐτῷ,
dicium, justiicationes, et mandata, dictum est — IIepi διαφορᾶς νόµου, xoi χρίµατος, xai δικαιώµα-
in psalmo xvi. Profanuverint autem dixit pro — «oc, xa ἐντολῆς, εἴρηται σαφῶς ἐν τῷ 7 φαλμῷ.
Parvipenderint ; nam profanum ad sacri distin- Βεδθηλώσωσι δὲ, ἀντὶ τοῦ Eü:ceAtcoucv- βέδηλον
ctionem dicitur. QuoJ autem non est sacrum, — Y&p πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ ἱεροῦ Adyacac τὸ ἀνίε-

Immüanduimn . existimatur, et modici momenti. Per
virgam vero et per verbera tentationes et cala-
mitates intelligit. Sensus est: Ego del:nquentes
jllos castigabo, et variis eos modis cozrigim, gen-
tium nimirum insurrectionibus, bello, fame, ty-
ranníde, atque hujusmodi aliis castigationibus :
eo& tamen omnino non repellam. Per iniquitates
autein et injustitias idem »que intellige signi-
licari,

VeRs. 54. Misericordiam autem meam non disper-
gam ab eis. Parcens eis scilicel, et eorum pani-
lentiam. exspectans. O immensam Dei misericor-
diam ! Miseretur etenim Deus etiam dum flagellat,
el meras nunquam adhibet poenas; et verberat
quidem atque castigat ut contemptores, wiserctur
tamen u£ suis.

Neque injuste agam ín veritate mea. Nullam ego,
Inquit, injuriam inferam ipsi David : promissiones-
que et pacla cum eo inita nusquam transgrediar.
ioc autem non faciam, propter veritatem meam;
quia scilicel ego verax sum.

Vrns. 35. Nequé pro(anabo testamentum meum.
Non parvipendam, ínquit, nec spernam testamen-
tum meum. Testamenti autem auctoritas in hoc
síta est, ut el verum sit, et observetur : quemad-
modum con'ra, Parvipendi dicitur, si infringatur,

pov, εἴτουν χοινὸν xal εὐτελές. ᾿Ράάδον δὲ xai
μάστιγα λέγει τοὺς πειρασμούς. "Έστι δὲ ὁ vou;

τοιοῦτος, ὅτι Ἡταίοντας «ωφρονήσω ὅδθνῶν Exava-

στάσεσι, xai τνραννίσι, καὶ Xuuap, xai τοιαύταις
ἄλλαις παιδείαις ' οὗ μὴν τέλεον αὐτοὺς ἁπώσο-
μαι. Ανομίας δὶ χαὶ ἁδιχίας τὰ αὐτὰ vóncovix

Β παραλλήλο».

Τὸ δὲ EAsóc µου οὗ μὴ διασχκεδάσω à x" αὐτῶν,
Φειδόμενος αὑτῶν xal τὴν µετάνοιαν αὐτῶν &va-
µένων. Ὢ φιλανθρωπίας ἀπείρου 1 Μαστίζων γὰρ
ἐλεεῖ, xax οὐχ ἄκρατον ἐπάγει τὴν τιµωρίαν, ἀλλὰ
µαστίζει μὲν ὡς χαταφρονητὰς, ἑλεεῖ δὲ ὡς ol
χείους.

0068 μὴ ἀδικήσω év cq ἆληθείᾳ µου. OU
ἁδιχήσω τὸν Δαθὶδ παραθαίνων τὰς πρὸς αὐτὸν ovv-
θέχας. Περιττεύει δὲ τὸ μὴ, ὥσπερ xal iv τῷ Ete
στίχῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Οὐδ' οὐ μὴ Τρά-
φουτιν. Τοῦτο δὲ οὗ πο.ἡσὠ διὰ τὴν ἀλήθειάν pov,

C διότι εἰμὶ ἀληθής.

0068 μὴ Βεδη.)ώσω τὴν διαθήκη» µου. 020b
εὐτελίσω αὐτὴν ἀθετήσας. ᾽Αξίωμα γὰρ τῆς διαθή-
χης ἡ ἀλήθεια αὑτῆς εὐτέλεια δὲ αὐτῆς fj ἀθέτησ.».
Διαθήχην δὲ λέγει τὴν, Εἰς τὸν αἰῶνα φυ.λἆξω τὸ
δ.1εός µου.

aut non servetur. Per testamentum autem, seu (ut Graeca dictione διαθήκη, verius. significatur) per
dispositionem, verba illa intelligit, quibus disposuit dicens : [n seculum servabo ei misericordiam meam.

Et qua procedunt delabiis meis non faciam irrita,
Nerhla hiec ad prx cedentium declarationem conse-
quuntur, Introducit autem Propheta Deum hic hu-
mano quodam more loqui, dum labia illum sua
appellare facit. Per labia autem et per os ac
linguam Dei, ipsum Dei verbum intelligendum est.

VEns. 36. Semel juravi in sancto meo, si David

Καὶ cà éxxopsvópsva διὰ τῶν χει.]έων µου οὗ
μὴ ἀθετήσω. Ἐφερμηνευτικὸν τοῦτο τοῦ «ob αὖ-
τοῦ. ᾿Ανθρωποπρεπὲς δὲ διὰ τῶν χειλἐων se.
Χείλη δὲ Θεοῦ, χαὶ γλῶσσα, καὶ στάµα, à λόχος a)
τοῦ.

"Απαξ ὤμοσα iy τῷ ἁγίῳ µου, el τῷ Δαδὶδ ψεύ-

mentiar. Ὀϊοιίο semel «ου βγπικεἰοποιη ac stabilita- D σοµαι.--- Απαξ, ἀντὶ τοῦ βεδαίως. Τοιοῦτόν ἐστι

tem. quamdam significat, ac si diceret : Firmiter
juravi. Simile illu.1est : Semel locutus est Deus **.
Et Juravi, pro, Constanter. asserui. Juravi autem
per sanctitatem meam. Omnis enim qui jurat,
per majus quid jurat, verum Deus per majorem
se jurare non valens, per seipsum jurat, hoc est,
in seipsum, quemadmodum magnus nos Paulus
docuit. Ea autem verba : Si David mentiar, idem
significant ac si dixisset : Non mentiar ipsi David.
Est enim hoc quoque veteris Scriptarze. idioma,
ut in juramentis dictionem, Si, ponat loco negati-
ve. Tale quid invenies in psalmo cxxszi, ibi :
Sí (utroibo in tabernaculum domus mea, pro, Non
introibo, et que sequuntur.

VEns. 37. Semen eius in seculum manet. Semen

* Psal. 11s, 19.

καὶ τὸ, Ἅπαξ ἑλάλησεν d 85óc.— "poca 63, ἀντὶ
τοῦ Ἐδεθαίωσα. "Ώμοσα δὲ χατὰ τῆς ἐμῆς ἁγιωσύ-
νης ' πᾶς μὲν γὰρ 6 ὀμνύων κατὰ μείζονος ὅμνυ”
ei. "O8: Oc, ph ἔχων χατὰ μείζονος ὁμόσάν
ὄμνυσι χαθ᾽ ἑαυιοῦ, εἴτουν εἰς ἑαυτὸν, ὧν' καὶ ὁ
μέγας Παῦλος ἑδίδαξε. Τὸ δὲ, El τῷ Δαθὶδ ψεύσο-
pat, ἀντὶ τοῦ, 00 τῷ Δαθὶδ ψεύσομσι. ίωμα YÀP
καὶ τοῦτο τῆς Παλαιᾶς, τὸ el, ἀντὶ τοῦ οὐ λαμθά-
νειν ἐπὶ τῶν ὁμνυόντων. Τοιοῦτον εὑρῆσειό xe
ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ρλα’ ψαλμοῦ: ΕΙ: εἰσε.ἱεύσομαι εἰς
σχήνωµα οἴχου µου, ἀντὶ τοῦ, Ox elg e Aeóc opa
xai τὰ ἑξῆς.

Τὸ σπέρµα αὐεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα µόνεν. Σείρμα

i

- — πα. σα - -

991 COMMENT. IN PSALMOS. | 923 .
μὲν τοῦ Δαθὶδ, 6 Χριστὸς χατὰ cápxa, καθὼς àwo- A quidem David Christus est secundum carnem, ut

τέρω διελάθοµεν, ὃς χαὶ βασιλεύει αἰωνίως τῶν Ἆρι-
στιανῶν μὲν ἑχόνιων, τῶν δὲ ἀπίστων ἁχόντων '
Ἑδόθη µοι γὰρ, φησὶν, à£ovcía àv οὐρανῷ καὶ
ἐπὶ γῆς. Σπέρµα δὲ τοῦ Χριστοῦ 6 λόγος τοῦ Εὐαγ-
γελίου, xaX οἱ ἀναγεννηθέντες αὐτῷ, χαθὼς ὁμοίως
ἀνωτέρω διείληπται. xal τοῦτο οὖν xàxsivo τὸ
σπέρμα εἰς τὸν αἰῶνα μένει, φησὶ, χατὰ τὴν ἑμὴν
ἑκαγγελίαν

Καὶ ὁ θρόνος αὐτοῦ, ὥς ἤ.λιος ἐν αν εἰον µου. 'H
βᾳσιλοία τοῦ Χβιατοῦ, f| εἰς τοὺς Χριστιανοὺς, ἐπι»
σηματάση xat μόνιμης, ὡς ὁ uoc. Διὰ τί δὲ χαὶ vv
ἥλιον οἷς εἰχόνα τὴς µον.µότητας ἔλαθαν, εἴρηται àv
τῷ o2 φαλμῷ, ἔνθα τὸ, Καὶ συμπαραμένειτῷ ἡ 1έφ.

Kal ὡς ἡ σελήνη κατηρτισµένη elc τὸν αἰῶνα.
Καθ) ὑπερδατὸν ἀναγνωστέον, ὧς ἡ κατηρτισµένη
σελήνη * λέχει δὲ ὅτι ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἐπίσημος
xa μόνιμος εἰς τὸν alóva ὡς ὁ Ίλιος, καὶ ὡς πλησι-
gahc σελήνη ^ χατηρτιαµένην γὰρ τὴν πλησιφαῖῦ
χαλεῖ]. Τοὺς δύο δὲ φωστῆρας εἰς εἰχόνα παρέλαδεν,
ὡς χαὶ ἐν τῷ oa ψαλμῷ. |

Καὶ ó µάρευς ἑν οὕραγῷ ἁιστός. '0 Σύμμαχος
ἀντ], 'O µά(τυς. διαμαρευράμεγος, ἐξέδωχε' λέ-
γει δὲ 006 διαμαρτυράµενος, εἶτουν ἑπαγγειλάµενός
μοι τὰ περὶ τοῦ σπέρµατός pou ἓν οὐρανῷ ἔστι, xal
ἀξιόπιστός ἐστιν. Οἱ γὰρ ἐπίχειοι οὐ δοχοῦσιν ἀξιό-
πιστοι.

Σὺ δὲ ἁπώσω, καὶ ἑξουδέγωσας. Τὰ ἐντεῦθεν

προσώπῳ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ λαοῦ ἔγραφεν ὁ προφήτης, |

diximus, qui perpetwo regna!, et omnibus domi-
patur, Cliristianis quidem volentibus, infidelibus
vero et'am invitis : Data est enim mihi, inquit,
omuis potestas, in celo et in terra **. Semen autem
Christi sermo evangelicus dicendus est, aut fide-
les, qui ei per baptismum regenerati sunf, ut
diximus. Hoc igitur atque illud semen perpetuo
manebit juxta promissionem meam.

Vens. 38. Et thronus ejus sicut sol coram me.
Regnum Christi in fideles celeberrimum est, et
diuturnum tanqnam sol. Quare autem solem as-
sumpserit in diuturnitatis similitudinem, díctum
est in psalmo txxi, ibi : Er permanebit cum sole.

Et sicut luna perfecta in seculum. Regnum, in-
quit, illius celeberrimum est, et instar solís diutur-
num, et diuturnum in szeulum ; et tanquam luna in
plenilunio, quam perfectam lunam appellavit. Duo
etiam luminaria in similitudinem assun'psit, quem-
adinodum vidisti in sepe dicto psalmo Lx1r.

Et testis in. clo fidelis. Symmachus pro Testis,
dixit Contestatus. Ille, inquit, qui contestatus ac
pollicitus mihi cest, se ea meo semini daturum,
que diximus, ille in celo est et fide dignus est.

' Hujus enim mundi homines non adeo fide digni

sunt.

VeRS. 39. Tu vero repulisti, .et despezisti. Quse
sequuntur Propheta ex Judaici populi persona con-

ἀπολοφυρομένου thv παρὰ Βαδυλωνίων αἰχαλωσίαν, C scripsit, Babylonicam captivitatem deplorans, εἰ

xai oiop£vou ἀθετηθῆναι τὰς πρλς τὸν Ax615 Ena-
χελίας. Σὺ δὲ, φησὶν, 6 τὰ ῥηθέντα ἐπαγγειλάμενος,
ἁπώσω τὸ σπέρµα τοῦ Δαθιδ, xal Ἱτίμασας. Αἱνίτ-
τεται δὲ ὁ λόγος τὸν ᾿Ιεχονίαν καὶ τὸν Σεδεχίαν͵,
ὥς εἴρηται. Σφόδρα δὲ ἀνοηταίνουσιν οἱ Ἰουδαῖοι,
ψεύδεσθαι ὑπολαμδάνοντες τὸν θεὸν, ὅπερ ἀδύνατον
xaX ἁνόσιον. Λοιπὸν σπέρμα τοῦ Δαθὶδ αἰώνιον εἰς
thv βασιλείαν ὁ Χριστὸς, OS τῆς βασιἁείας οὗκ
ἔσται τέλος. Καὶ οὗτοι μὲν σωματιχὸν θρόνον χαὶ
βασιλείαν νοοῦσιν ' τούτου δὲ fj βασιλεία οὖκ ἔστιν ix
τοῦ χόσµου τούτου, χαθὼς αὐτὸς εἴρηχε, τουτέστιν,
οὐκ αἰσθητὴ, ἁλλὰ νοητή. Ἡασιλεία γὰρ αὐτοῦ, ἤ
πῶν πιστευόντων ὑποταγὴ, xai ἐχούσιος δουλεία.
᾽Εγὼ γὰρ, φησὶ, κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ ab.
τοῦ. Καὶ αὖθις ' Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν xAnpo-
vopiar cov, καὶ τὴν κατἀσχεσἰν σου τὰ πέρατα
τῆς Της.

servitus, Etenim, inquit, Constitutus sum rez ab eo* ;
possessionem tuam. terminos terra **.

'Avs6dAov τὸν Χριστόν σου. Ἀριστὸν θερῦ τὸν
βασιλέα χαλεῖ, ὡς χριαθέντα ψήφῳ Θεοῦ εἰς βασι-
λείαν. Οὕτω γὰρ xai ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Bast-
λειῶν, χριστὸν' Κυρίου τὸν Σαοὺλ ὀνομάζει. Καὶ
ἀνεδάλου φησὶν, εἴτουν ὑπερέθου παρεκρούσω
«bv βασιλέα τὸν σὺν, δηλαδὴ τὸν Δαθὶδ, μὴ πληρώ-
φας τὰς πρὸς αὐτὸν ἑνωμότους ἐπαγγελίας.

** Mauh. xxvi, 8. Ὁ) Psal. n, θ. ** Ibid. 8.

promissiones a Deo factas ipsi David pene ne-
glectas fuisse reputans. Tu vero, inquit, qui przdi-
cta omnia pollicitus es, repulisti atque inhonorast:
semen David. Et respicere videntur hzc verba ad
Jechoniam et Sedeciam. Yerum non mediocriter
desipiunt Judei, qui Deum mentiri posse suspi-
cantur ; quod qui suspicatur, tam impie agit, quam
impossibile est Deum aut fallere, aut falli. Czete-
rum semen David, cui regni zsternitlas promissa
est, Christum esse affirmamus, cujus regni non
erit. finis, EL Judei quidem terrestre ac mundi hu-
jus tam regnum, quam tbronum intelligunt, nos
autem Christi regnum non hujusmodi esse dici-

p mus, cum ipse Hlud esse negaverit de hoc mundo :

quia nimirum eorporis sensu percipi non potest,
sed spiritu tantum atque intellectu. Regnum autem
Christi est voluntaría fidelium omnium subjectio et

ei rursus : Dabo tibi gentes hereditatem | tuam, εί

Distulisti Christum tuum. Per Christum tuum
idem intelligit, ac si diceret : Regem illum, qui tua
sententia unctus fuit ad regnem. Hoc pacto beatus
Bavid in primo Regum libro Saul regem christum
Domini appellabat. Distulisi autem, hoc est, seor-
9um a te posuisti ac repalisti, non adimplendo ni-
mirum promissiones ei factas.

923

EUTBYMII ZIGABENI

921

Vgns. 40. Destrusisti testamentum servi tui. Irri- A — Kat£ctpeyac τὴν διαθήκη» τοῦ δού.ου σου,

tasti, inquit, promissionem, quam ei fecisti.
Profanasti in terram. sanctuarium ejus. Vidimus
in psalmo Lxxut * Profanaverunt in terram taber-
naculum nominis tui. Per sanctuarium autem ejus,
rjus, dico David, celeberrimum illud templum in-
telligit, quod fuit in Jerusalem : quasi ab ipso Da-
vid constructum fuisset, seu ipsius dicendum esset,
co quod ab eo primum decretum est, ut. :edificari
deberet : et quia materiam Salomoni filio tanto
' eperi opportunam reliquit, Qnín imo jam antea
ipse illud erexisset, ni jussum ei fuisset a Domino,
ne ipse, sed Salomon templum zdiflcaret. In prz-
dicto etiam psalmo Lxxin, tam sancti quam san-
ctnarii nomine similiter templum appellat. fllud

Κατέλυσας τὴν ἐπαγγελίαν, τῆν πρὸς αὐτόν.

Εδεδή.Ίωσας εἰς τὴν γῆν τὸ ἀγίασμα αὐτοῦ.
Καὶ iv τῷ οΥ dapi εἴρηχεν ' 'Elc τὴν γην ἐδε-
δή.Ίωσας τὸ σχήνωµα τοῦ ὀνόματός cov. Nov δὲ
ἁγίασμα τοῦ Δαθὶδ τὸν kv Ἱεροσολύμοις περιδόητον
εἶπε ναὺν, ὡς αὐτοῦ τοῦ Δαθὶδ προθεµένου τοῦτον
οἰκοδομῆσαι, καὶ την ὕλην τῆς οἰχοδομῆς τῷ παιδὶ
Σολομῶντι χαταλιπόντος, διὰ τὸ χελεῦσαι τὸν θεὺν
ph παρὰ Δαθὶδ, ἀλλὰ παρὰ τοῦ παιδὸὺς αὐτοῦ τοῦ-
τον οἰχοδομηθῆναι. "Άγιον δὲ χαὶ ἁγιαστήριον τὸν
vabv kxálsse χαὶ ἓν τῷ ῥηθέντι τῷ oy' φαλμῷ. To
Δαθὶδ δὶ τὸ πάθος ὅλον ὁ λαὺς περιάπτει, πειρώμενος
χάμψαι τὸν shy εἰς οἴκτον διὰ τὴν ἑχείνων συµ-
πάθειαν.

etiam animadvertendum videtur, quod Propheta qui ex populi, ut diximus, loquitur persona, nni-

versam hsnc calamitatem in ipsum rejicit heatum

David, studens hoc pacto Deum magis ad miseri

cordiam flectere, dum populum cernit tanta erga beatum David compassione permoveri.

Vens. 41. Destruzisii omnes sepes ejus. Per sepes,
templi muros intelligit, seu etiam ipsas Moysis
leges.

Posuisti munitiones ejus formidinem. De Jecho-
nia loquens, aut de Sedecia, sermonem tamen
suum formal propheta quasi de seipso loquatur
David : quía calawitatem, qua posteri obruti fue-
runt, illatam reputat progenitori. Munitiones au-
tem tam Jechonie quam Sedecie in murorum
ambitu erant; verum uterque eorum in captivita-
tem actus est, et tantarum munitionum loco, uter-
que ctiam formidine fuit circumdatus. Fecisti eum,
ptis quibusdam vallari.

Vgns. 42. Diripuerunt eum omnes transeuntes per
veíam. Eum, pro Ejus divitias, Transcuntes vero
per viam vicinas appellat gentes, qux? transitum
prope eum faciebant, et quas in psalmo vxxix ap-
pellavit, Pratergredientes viam.

Factus est opprobrium vicinis suis. lic versiculus
etíam habetur in psalino Lxxvii, eo. excepto quod
illic populus plurali utitur sermone.

VgRs. 42. Exzaliasti dexteram conterentium. eum.
Ίυο est, superiores ei fecisti Dabylonios. Solent
enin qui victores sunt in bello, extollere inanus
supra victos, atque hoc pacto eos cadere.

Letificasti omnes inimicos ejus. Vicinas seilicet
gentes, ut in sepe dicto psalmo rxxviu diximus.

VEnRs. 44. Avertisti adjulorium gladii ejus. Quod
in pugna ei przstare solebas.

Et non es auxiliatus εἰ in. belle. Quod scilicet
adversus Babylonios gestum est.

Vens. 45. Desivisti ab emundatione ejus. Cessare
euin fecisti a consueta purgatione. Aspersionibus
enim utebantur et purifücatoriis Judei, quando
celobritatem | aut festivitatem aliquam peragebant.
À precedenti igitur signavit id quod consequitur,
ac si diceret : Omnes illius festivitates prorsus
delesti.

Et thronum. eius. in. terra. confreoisti. Regnum

B Kaóüeilec πάντας τοὺς φραγμοὺς αὐτοῦ. 8ρα-
γμοὶ τὰ τείχη xal οἱ νόμοι,

Ἔθου τὰ ὀχυρώματα αὐτοῦ δειλίαν. "Ev τῷ
Ἰεχονίᾳ νῦν, ἡ τῷ Σεδεχἰᾳ τὸν Δαθὶδ ὀνομάζει, ὡς
ἁπογόνους αὐτοῦ, ὧν ἑχάστου ὀχυρώματα ἦσαν οἱ
περίδολοι τῶν τειχῶν. Ἑαλωκὼς ὃ᾽ ἑκάτερος, ἀντὶ
τῶν ἐχυρωμάτων τούτων δειλίαν περιέκειτο. Ἐποί-
ησας νῦν, φησὶ, τοὺς περιθόλους αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ
πρὶν, δειλίαν. Ταύτην γὰρ ὡς περίθολον περίχει-
ται. |

inquit, circumdari formidine, atque ea veluti 9

Διήρπαζον αὐτὸν οἱ διοδεύοντες ὁδόν. Αὐτόν,
τοι Tbv πλοῦτον Αὐτοῦ. Διοδεύοντας δὲ λέγει
C τὰ γείτονα ἔθνη, τὰ πλησίον αὐτοῦ πεποιηµένα tv
δίοδον, ἃ καὶ iv τῷ o0' ψαλμῷ παραπορευομένους
ὠνόμασεν.

Ἐγενήθη ὄγειδος τοῖς γεἰτοσι» αὐτοῦ. θὗτος
ὁ στίχος καὶ Bv τῷ ow φαλμῷ — xeizav* πληθυντικῷ
δὲ ἐχεῖσε χαραχτῆρι ἐχπεφώνηται ,

"Yyoca; τὴ» δεξιὰν τῶν θ.λιθόντων αὐτόν,
ντὶ τοῦ, Ὑπερτέρους τοὺς Βαθυλωνίους ἐποί-
Ὥσας. Οἱ γὰρ νιχῶντες ἐν πολέμῳ, ὑπεράνω Των
νιχωµένων τὰς ἑαυτῶν χεῖρας ἀνατείνοντες, παίου”
σιν.

Εὔφρανας πάντας τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Τὰ
γείτονα ἔθνη, ὡς ἓν τῷ οη’ ψαλμῷ προείρητα!.

Ἀπέστρεγας riw βοήθειαν τῆς ῥομφαίας
αὑτοῦ. "Hv συνἠθως ἓν µάχαις αὐτῷ παρεῖχες,

Καὶ οὐκ dvceAdfov αὐτὲν ἐν τῷ soAipo. T9
πρὸς Βαθδυλωνίους.

Κατέλυσας ἀπὸ καθαρισμοῦ αὐτοῦ. Kaszígav-
σας αὐτὸν ἀπὸ τοῦ συνῄθους καθαρισμοῦ. Dep
ῥαντηρίοις γὰρ ἐχρῶντο καὶ xoÜapolot; ἐν «al;
ἑορταῖς. Διὰ bb τοῦ προχειµένου τὸ ἑπόμενον δή”
λωσεν * ὅτι Ανεῖλες τὰς ἑορτὰς αὐτοῦ.

LI

D

Τὸν θρόνον αὐτοῦ εἰς τὴν τὴν κατέῤῥαξας,

1

925

COMMENT. IN PSALMOS. . 926

Ίὴν βασιλείαν αὐεοῦ ἀναστρέψας. Μεταφοριχὸς δὲ A ejus etiam. evertisti. Est enim sermo metaplio-

ὁ λόγος.

Ἐσμίκρυνας τὰς ἡμέρας coo θρόνου αὐτοῦ.
X vov λέγει τὸν ἐπαγγελθέντα τῷ σπέρµατι τοῦ
Δαθὶδ, τὸν εἰς τὸν αἰῶνα αἰῶνος. Εσμίκρυγας δὲ,
ἀντὶ τ)ῦ, Συνέτεμες, μαχρὸν ὑποσχεθέντα.

Καιέχεας αὑτῷ αἰσχύνην. Αἱ γὰρ αἰσχύναι
τῶν ἀπογόνων αἰτχύναι τοῦ προγόνου δοχοῦσιν,
Ἰσχύνθησαν γὰρ ἐξανδραποδισθέντες χαὶ παθόντες
τὰ ἀτιμότατα. —

*Eoc πότε, Κύριε, ἁποστρέφῃ slc τέλος; àxxav-
θήσεται ὡς πὕρ 1) ὁργή σου; Ταῦτα ἑοίΐχασι τοῖς ἓν
τῷοη' ψαλμῷ. Εἴρηται γὰρ xáàxst: ως πότε, Κύριε,
ὁργισθήσῃ elc c£Aoc ; ἑχκαυθήσεται ὡς πῦρ ὁ ζη-
(ἐς σου; |

Μγήσθηετι cic µου ἡ ὑπόστασις. Μνῄήσθητι διατί
ὑπέστην, εἴτουν ἑπλάσθην ' πάντως ἵνα ζῶν δοξάζω
τὰ μεγαλεῖά σου. Διὰ τοῦτο ῥῦσαί µε τοῦ θανάτου
οὗ γὰρ οἱ νεχροὶ αἱνέσονσί σε, Κύριε.

M?) γὰρ µαταίως ἔχτισας πάντας τοὺς υἱοὺς
τῶν ἀνθρώπων. Οὐκ εἰχῇ χαὶ µάτην ἔπλασας τὸν
ἄνθρωπον, ἵνα δίκην ἀχρῄστου xal περιττοῦ τινος,
ὡς ἔτυχε, παραπολεῖται, ἀλλ) εἰχόνι σου τοῦτον ἑτ[-
µησας, καὶ u£yav xat τίµιον ἑποίησας. Aib μὴ πα-
ρίδῃς ἡμᾶς ἁἆθλίως ἀπολλυμένους. ἱ

ricus.

Vns. 46, Minorasti dies temporis ejus. Tempus
intelligit promissum semini David, quod seilicet
futurum esse dixerat in seculum sxculi. Minuisti
autem illud, hoc est concidisti, tametsi diuturnius
id fore promiseras.

Perfudisti eum confusione. Ea namque ας po-
steris probro sunt, ipsis quoque progenitoribus
videntur ignominiam infligere; ignominia autem
affecti sunt ob captivitatem, et ob multa alia de-
decora quae passi sunt.

Vyns. 47. Usquequo, Domine, averteris in finem ?
exardescet sicut ignis ira (ua ? H»c verba iis similia
gunt, quie habentar in psalmo εκατ], ibi : Usque-
quo , Domine , irasceris in finem? ezxardescel velut
ignis zelus tuus ?

VeRs. 48. Memor esto , que mea subsistentía. Mo-
mento quare ego substiterim , hoc est, cur pla-
smatus fuerim. Ea autem prorsus, dicit, causa crea-
tus sum ut vivens magnalia tua glorificarem. Eripe
igitur, quzeso , ie a morte ; neque enim mortui
laudabunt te, Domine.

Non enim vane creasti omnes filios hominum. Non
frustra nec sine causa hominem plasmasti , ut
inutilis ac superflue cujuspiam rei instar perire
debeat ; quinimo imagine illum tua honorasti ,
magnumque et honorabilem fecisti. Ne despicias
igitur nos misere pereuntes.

Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται C Τεβθ. 49. Quis est homo, qui vivet , et non videbit

θάνατον; ῥύσεται τὴν Yvyt)r αὑτοῦ ἐκ χειρὸς
ᾖδου ; Τὸ Tíc ἀντὶ τοῦ οὖδείς * ἐξαχούεται δὲ xal
ἐπὶ δευτέρου στίχου, τοῦ ὁ''σεται. Χεῖρα δὲ ἆδου
λέχει τὴν χατάσχεσιν, τὴν τυραννίδα. Ἐπεὶ xal
ἀναγχαίως, φησὶν, ἁποθανεῖν µέλλομεν, ὡς θνη-
τὴν λαχόντες φύσιν, ζῶσιν ἡμῖν µετάδος φιλανθρω-
πίας.

Hlov εἶσι τὰ àAén σου τὰ ἀρχαῖα, Κύὺριε, d
ὤμοσας τῷ Δαθὶδ ἐν τῇ ἀληθείᾳ cov; Ἑλέη καλεί
τὰς ἐπαγγελίας τὰς περὶ τοῦ σπέρματος xal τῆς
βασιλείας Δαθίδ’ ἐλεῆσας γὰρ 6 θεὸς τοὺς ἀνθρώ-
πους, ταύτας ὑπέσχετο. 'Apyala δὲ πρὸς τὸν ixe-

morlem 2 eruet. manum suam de manu inferni? —
Quis posuit pro nullus, et subaudienda est eadem
dictio, in secundo versiculo, ac si diceret : Et
quis est, qui eruet, etc. Per inferni vero manum,
possessionem et Lyrannidem mortis intelligit ; et
quoniam uecessario futurum est , ut moriamur , eo
quod mortalem habemus naturam, opportune par-
ticipari sibi optat Dei misericordiam in presenti
vita, dicens :

Vgns. 5U. Ubi sunt. misericordie tue antiqua ,
Domine, quas jurasti David in veritate tua? Per
misericordias, promissiones intelligit a Deo factas
de semine et de regno David. Summa euim erga
homines misericordia motus fuerat Deus, ut hu-

τεύοντα λαόν οὗ πολλοῖς ἔτεσι προγενέστερος ὁ D jusmodi promissiones faceret. Antiquas autem has

Δαθίδ' Ἡ ἀρχαῖα, διότι πρὸ τῶν αἰώνων ὠρίαθησαν
τῷ θεῷ - φησὶ γὰρ Παῦλος, Τὸ µυστήριον τὸ ἆπο-
κεκρυµµένον πρὸ τῶν αἰώγων. 'Ἡσαῖας δὲ βουλὴν
ἀρχαίαν ἀληθινὴν ἐχάλεσε ταῦτα. "Ώμοσας δὲ,
ἀντὶ θεθαίως ἐπηγγείλω. Εν τῇ ἁἀνληθείᾳ σου δὲ,
ἀντὶ τιῦ, Ἐν τῷ ἀληθὴς slvat.

promissiones ideo'esse dicit, quod supplicanti olim
populo facte fuerant : quo populo beatus David mul-
tis annis erat junior : vel, quia ante szculum 1 Deo
ita determinatum fuerat, ut ait Paulus de Christi
mysterio **, absconditum inquiens fuisse id my-
sterium ante szcula. Isaias etiam has Dei. miseri-

cordias antiquum et verum consilium appellavit ?*. Jurasti autem, lioc. est, Constanter pollicitus es.

]n veritate tua, hoc est, Quia verax es.
Μγἠσθητι, Kópis, τοῦ ὀγειδισμιοῦ cow δού.λωγ'
σου, οὗ ὑπέσχον ἐν τῷ xólzxo µου πο..λῶν'
ἐθνῶν.--Τῶν δού.ῖων σου, τῶν Ἑδραίων, τοῦ παρὰ
πολλῶν ἐθνῶν παρά τετῶν αἰχμαλωτισθέντων xal τῶν

* Coloss. 1, 20. ᾖΤ9 Isa. xLvi, 10.

* Vgns. 51. Memor esto, Domine, opprobrii servorum
tuorum , quod continui in sinu meo. mullarum gen-
titm. — Servorum (uorum , llebreorum scilicet,
quod opprobrium a multis gentibus sustinui , qua

921

EUTHYMIT ZIGABENI -

e

925

obsidioni et captivitati interfuerunt. Sustinui au- A περιοίκων Σθνῶν, ὄντινα ὀνειδιαμὸν ὑπέσχον, εἴτουν

tem, loc est, gestavi in corde meo. Aquila enim
Tuli , αἱ 8ymmachus , Gestavi , reddiderunt, pro
Sustinui. Per sinum vero ipsum eor intelligit, quia
in eo lztitiam aut dolorem veluti In siau' quodam
reponimus.

à6ác:aca ἐν τῇ xapbla µου. τὸ ὑπέσχον yàpó
μὲν ᾽Αχύλας ρα, ὁ δὲ Σύμμαχος )Εδάστασα
ἑχδεδώχασι. Κόλπον δὲ εἶπε τἩν καρδίαν, ὅτι ἓν
ταύτῃ χόλπου δίχην καὶ τὰς λύπας xal τὰς εὔφρο-
σύνας θησαυρίζομεν. (6) Σημειωτέον δὲ τὸ, οὗ,

ἀντὶ τοῦ, "Όντινα., Πρὺς τὴν ἀχολουθίαν γὰρ τοῦ ὀνειδισμοῦ ἐπήνεγχε τὸ οὗ, κατὰ ᾽Αττιχὴν συνή-
θειαν. Τὸ αὐτὸ 6b xot iv τοῖς ἑφεξῆς δναὶ Ππεποίηχκε στίχοις, ἀπὸ χοινοῦ, καὶ ἐπὶ τούτου λαμθανομένου

τοῦ Μνήσθηει.

γεας. 52. (uod exprobraverunt. inimici tui, Do-
mine, quod exprobraveruni commmulalionem christi
tui, Per christum Domini ipsum intelligit regem
David, ut superius. tradidimus. Per. commutatio:
nem vero ipsius christi seu David, Jechoniam in-
telligit, aut Sedeciam, qui loco ipsius David in

Ob ὠνείδισάν σε οἱ ἐχθροίσου, Kópts., οὗ ὠνείδι-
σαν τὸ ἀν τά 1.αγμα τοῦ χριστοῦ σου. Χριστὸν μὲν
θεοῦ τὸν βασιλέα φησὶ Δαθὶδ, ὡς ἀνωτέρω διε[λη-
πται ' ᾽Αντάλλαγμα δὲ τοῦ Δαθιδ τὸν Ἰεχονίαν,
j| τὸν Σεδεχίαν, ὡς ἀντ᾽ &xelvou βααιλεύσαντςες, οἷς
χαὶ ὠνείδιζον τὴν αἰχμαλωσίαν. 'O δὲ διπλαγτιασμὸς

populo regnaverunt, quibus Babylonii captivitatem p τοῦ ἸΩνείδισαν» ὀμφαντικὸς πάθους kot».

exprobrabant. Repetitio autem verbi , Exprobrave-
runt, vchementiam indicat doloris.

VEns. 55. Benedictus Dominus. in seculum : fia&
fiat. Docet Propheta in (ne psalmi πο inter affli-
ctiones animo consternemur , suadens rogandum
Deum esse, et illius reminiscendum benignitatis :
et postremo etiam eumdem esse laudandum, veluti
qui nostra omnia recte administret οἱ dirigat ad
utiliora. Laudabilis igitur, inquit, semper est Deus ;
fiat, fiat laudabilis. Vel, (lat, fiat semper ejus volun-
tas. Ail ea enim seinper dirigitur, que nobis magis
conducunt.

Oratio ipsi Moysi homini Dei.
PSALMUS LXXXIX.

Εὐ.λογητὲς Κύριος slc τὸν αἰώνα” mévotrto, Τέ-
φοιτο. Eig τὸ τέλος τοῦ φαλμοῦ δ:δάσχει μὴ ἁποῦυ-
σπετεῖν àv ταῖς θλίψεσιν, ἀλλὰ παραχαλεῖν τὸν Θεόν ᾿
καὶ ἀναμιμνήσχει αὑτὸν τῆς αὐτοῦ χρηστότητος” xa!
τέλος εὐφημεῖν αὐτὸν d; πάντα τὰ xa0' ἡμᾶς oixo-
νομοῦντα πρὸς τὸ σ,μφέρον. Εὐφημηςὺὸς, φησὶ», ὁ
θεὸς del γένοιτο, Ὑένοιτο εὐφημητός. Ἡ Υένοιτὸν
γένοιτο, ὅσα βούλεται ΄ βούλεται Ob, ὅσα συμφέρει
τοῖς ἀνθρώποις. —

Προσενυχὴ Μωῦσεί ἀνθρώπφ tov θεοῦ.
ΨΛΛΜΟΣ Πθ.

De bae inscriptione diximus in proom.o operis, C Καὶ περὶ ταύτης τῆς ἐπιγραφῆς ἐν τῷ προοιµίφ

Docemur autem boc psalmo, quo pacto in affli-
ctionis et calamitatum tempore rogare Deum de-
beamus.

VgR«. 4. Domine, refngium factus es nobia in ge-
neralione εἰ generatione. lloc est , In omni genera-
tione. 11a enim reddidit Symmachus.

Vins. 2. Priusquam. montes fierent, et. plasmare-
tur terra , εἰ orbis , a seculo et usque in seculum
fu es. Tu ideo es nobis refugium in omni genera-
tione, quia semper tu es, etiam ante montium, aut
lerr?, aut totius prorsus orbis creaüionem. Et
cum creatorem Deum. creaturis omnibus priorem
csse dixerit, alio deinceps modo eumdem zternum
'esse sine principio tradit, et sine (ine. Nam quod
ait ; À seculo et usque in seculum iu es, idem sibi
vult ac si dixisset : Ab zterno usque in aternum
t" solus es, et non alius. Szculum enim pro Sem-
per seu pro terno pers:epe poni legimus apud
Scripturam. Verba autem illa : Priusquam monies
crearentur , et plasmaretur terra, et orbis , idem
:eque significant, et iterationem continent sermonis,
tametsi magnitudinem quamdam ac fastum prz
&e ferre etiam videantur.

τῆς παρούσης βίθλου προδιελάδοµεν. Διδάσκει δὲ Á
φαλμὸς πῶς δεῖ mapaxaleiv τὸν θεὸν iv xay
θλίψεως. .

Κύριε, καταφυγὴ ἐγενήθης ἡμῖν dy. yereg καὶ
γενεᾷ.-- "Ev γενεᾷ καὶ γενεᾷ, ἀντλτοῦ "Ev πάσῃ
γενεᾷ. Οὕτω γὰρ xal ὁ Σύμμαχος ἐξέδωχε,

Πρὸ τοῦ 6pm γενηθῆναι καὶ sAacónrac τὴν
γῆν, καὶ τὴν οἰκουμένην, ἀπὸ τοῦ αἰώνος xal
ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ 6l. Ἐν πάσῃ γενεᾷ καταφυγὴ
ἡμῶν «T, διότι καὶ ἀεὶ cl. Hiph τοῦ τὰ ὅρη, gno
κτισθῆναι xal πλασθῆναι τὴν γῆν xal τὴν οἰχον μέ”
νην aU ef. Προόντα δὲ τῶν κτισμάτων τὸν Κτίστην
εἰπὼν, αὖθις xai ἄλλως αὐτὸν λέγει ἄναρχον καὶ
ἀτελεύτητον. Τὸ γὰρ, Ἀπὸ ταῦ αἰῶνος καὶ ἕως tov
αἰῶνος σὺ el, ἀντὶ τοῦ, "Amb τοῦ ἀεὶ xal ἕω: τοῦ
ἀεὶ σὺ «T μόνος, καὶ οὐδεὶς ἕτερος. Αἰῶνα Τὰρ 1
Γραφὴ τῆς Παλαιᾶς τὰ "Act καλαῖ πολλαχου ᾿ uw
τολοχία δὲ τὸ, ὄρη αεισθῆναι καὶ sAagOrnrs: εν
γῆν ὥσπερ οὖν πάλιν καὶ τὸ Thy ΥΏν καὶ 5.
οἰχουμένην. "Oyxov δὲ τὰ τοιαῦτα xai μέγεθος 9?
λόγῳ περιτιθέασι.

Varie lectiones.

(6) Reliqua consulto omisit interpres. Nos quo-
que omittimus quem secuti ut alia bujusmodi ;
neque enim a Greca linguz ignaris intelligi pos-

facon — inl-
sunt. Periti vero non indigent explicatione, el

nutiora ista fastidiunt.

BM

92)

COMMENT. IN PSALMOS.

930

Mij ἁποστρέψῃς ἄνθρωπον sic tazsiveciv. Α — VERS. 9. Ne averias hominem in. humilitatem.

Διάφορα εἴλη ταπεινώσεως παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ.
Αέγετα! γὰρ ταπείνωσις f) μετριοφροσύνη * Μάθετε
γὰρ, φτσὶν, ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι xal ταπει-
νὺς τῇ καρδ/ᾳ ' xai ὁ ἀπὸ πειρασμοὺ σωφρονισαὺς,
ὡς τό: ᾿Αγαθόν uot, δὲι ἑταπείγωσάς µε * xax fj
χαθαίρεσις, ὡς τό * Zb ἑταπείγωσας, ὡς τραυµα-
τίαν, ὑπερήφαγον ' καὶ τὸ ὑποταγῆναι τῷ ἐχθρῷ,
ὡ; τὸ προχείµενον ῥητόν * Mt) παραχωρήσῇῃς, φησὶν,
ἀποστραφῆναι εἷς ταυτὸν ἄνθρωπον χαταφυγόντα
εἰς σὲ.

Καὶ εἶπας' Ἐπιστερέψατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων.
Καὶ γὰρ σὺ εἶπα, * Ὦ νυἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπιστρέ-
ψατε. Εἶπε δὲ τοῦτο ὁ θΘεὸς ἐν διαφόροις τόποις τῆς
Μωσαϊκῆς Πεντατεύχου. Δέξαι οὖν ἡμᾶς, ἐπιστρέ-
φοντας.

"Ott χἰ.λια ἔτη ἐν ὀρθα.1μοῖς σου, Κύριε, ὡς
ἡμέρα ἡ χθὲς ῆτις διῆὰ0ε, xal φυλακὴ ἐν
γυκτί. Καὶ τοῦτο πρὸς ἁπόδειξιν τῆς ἀϊδιότητος τοῦ
Θεοῦ παρέλαδε. Λέγει yàp, ὅτι Τὰ χίλια τη ἑνώ-
πιόν σου οὕτω λογίζονται χρόνος τις ἄγαν βραχύ-
τατος, ὡς xal παρ᾽ ἡμῶν ἡ µία ἡμέρα, χαὶ αὕτη
παρελθοῦσα * τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ Χθές. Τὸ δὲ, "Ητις
ὃ,η.1θε ἐφερμηνευτιχὸν τοῦ χθές. Ἡ γὰρ παρελθοῦσα
βραχυτέρα δυκεῖ τῆς ἑνεστώσης. Καὶ αὖθις, ὡς Aot.
ζεται παρ) ἡμῖν τὸ τεταρτηµόριον τῆς νυκτός * τοῦτο
γὰρ φυλαχὴν ἐν νυκτὶ ἐχάλεσε’ τῆς yàp νυχτὸς

Variis wodis humilitas aceipltur αρα) Seripturam.
Aliquando enim ponitur pro modesta, juxta illud :
Discite a me , quia mitis ewm εἰ humilis corde **.
Aliquando pro illa castigatione, qu de afflictioni-
bus provenit, juzta illu: Bonum mili, quia ltmi-
liasti me?*. Aliquando etiam pro destructione, juxta
illud : Tu humiliasti, quasi vulneratum, superbum"*.
Et aliquando pro subjectione, veluti eum quis
bostibus suis subjicitur; et hoc pacto ponitur im
praesenti psalmo : Ne permittas me, inquit, in
hanc humilitatem converti, postquam ad te con-
fugi.

Et dizisti, Conrertimini filii hominum. Tu, Inquit,
disisti, Ofilii hominum, convertimini. Multis autem

E in 1oeis id dietam legimus fuisse a Deo, precipue

2pud Moysem : Suscipe fgitur nos, qui converti-
mur ad te.

Vgns. 4. (Quoniam mille anni in oculis tuis , Do-
mine , sicut dies hesterna qu& preateriit , et custodia
in nocte. Hoc etiam dietum est ad demonstrandam
Dei eternitatem. Mille, inquit, anni coram te tam
breve tempus reputantur, quam apud nos dies.
una vel qux» jam etiam prsterierit. Brevior nam-
que viJetur ea dies, quz: przteriit, quam ea. quae
adliuc prosens est ; et rursus, tara. breve tempus
reputatur mille anni coram te, quam apud noi
reputatur quarta pars noctis : quam partem no-
ctis custodiam appellavit. Solent enim ii qui in

εἰς τέσσαρα µέρη τοῖς ἁμοιθαδὸν νυκτοφυλακοῦσιν C, exercitu per vices custodias faciunt, quamlibet

ἐν στρατοπέδοις διῃρημένης, knfjyavev ἔτι πολ)ῷ
βραχύτερον τὸ τεταρτηµόριον τῆς νυχτός * διότι xal
7| νὺξ ἀεὶ τάχιον ὑποῤῥεῖν δοχεῖ παρὰ τὴν ἡμέραν
διὰ τὴν ἀναισθησίαν τῶν καθευδόντων, xal διὰ τὸ
σχότος, xal διὰ τὴν ἀπὸ τῶν πόνων ἄνεσιν. Οὕτω δὲ
τῷ θεῷ ἡ χΧιλιονταετηρὶς λογίζεται, διότι αὕτη μὲν
παραβῤῥεῖ, ὁ δὲ ἀχίνητός ἐστι καὶ ἁῑδιος, Τὸ δὲ, Ὅτι
βεδαιωτιχὸν ἀντὶ τοῦ, "Όντως.

noctem in quatuor dividere partes, et unamquam-
que partem custodiam appellare : verhi gratia
primam , aut secundam custodiam. Cum igitur
primo mílle annorum spatium tempori unius fici
comparaverit, atque ejus quidem prieterite , addi-
dit et quoddam tempus multo brevius, quartam
scilicet noctis partem. Brevior enim videtur nox
quam dies , cum nox multo citius przterfluere vi.

deatur, et quia qui dormiunt temporis lapsuu non aguoscunt, ct quia οὗ tenebras id etiam minus

percipitur, et quia laborantibus hominibus longius esse videtur teiupus, quam eessantibus ab

operc,

Non secus igitur apad Deum mille annorum iutervallum reputatur , quam apud imos aut preterita
d es, aut quarta noctis pars, cum anni ipsi semper labantur ei fluant, Deus vero immobilis sit οἱ zter-
nus. Dictio autem , Quoniam , ad confirmandum posita est, et idem significat quod Vere.

Τὰ ἐξουδεγώματα αὐτῶν ὅτι ἔσονται. Βὐτελίσας
ὁ λόγος τὰ lv αὐτοῖς χίλια ἔτη, φησὶν , ὅτι Αὐτὰ ἔτι
ἑξουδενώσω, ὡς οὐδὲν ὄντα πρὸς τὴν ἁϊδιότητα τοῦ
Θεοῦ * τὰ ἑξουδενώματα αὐτῶν δηλαδη τῶν χιλίων
ἑτῶν ἐπὶ πλεῖον ἔσονται, εἴτουν γενῄσονταί µου,
Εἶτα ἐπάγει ἑτέραν ἑξουδένωσιν φαυλοτέραν.

Contempius eorum. αάλπο erunt. Cum humano
vita annos exiguos esse Ῥγορίιεία docuerit, tametsi
ad mille annorum spatium nostra protenderetur
vita, adhuc tamen amplificat prolatam a se senten-
liam, dicens se magis etiam ac magis hujusmodi
annorum spatia nibili facturum, quin imo et con«

tempturtfin esse , cum ad divinam geeternitatem prorsus nihil eint. Contemptus, inquit, eorum wille anno-
rum adhuc erunt apud me, hoc cst, otia alque etiam a me magis contemneutur. Aliam deinde liujusmodi

annorum contemptum ac viliorem affert , dicens :
Τὸ πρωῖ ὡς x Aón «Ἱπαρέλθοι.--Τὸ πρωῖ vov, ἀντὶ
Τοαχέως, ὡς xai ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν,. Ταχέως,
φησὶ, παρελεύσεται τὰ χίλια Ev δίχην Χλόης
ὠκνμόρου.
Τὸ πρωί ἀνθήσαι, καὶ παρέ-θοι' τὸ ἑσπέόρως

! Matth, xi, 29.

Vgns. 6. Mane quasi herba transeant. — Mane.
hoe in loco pro Cito dixit, quemadmodum et alibi
vidimus. Cito, inquit, pertransibunt mifle anni,
instar herbz alicujus, que cito perit.

Mane. floreat, et transeat, vespere. decidat, indu«

7! Psal. cxvin, 71... '? Psal. ΕΧΣΧΥΙΗ, 11.

931

EUTHYMII ZIGABENI

t?

rel, et arescat. Haec omnia ad celerem herba in- A ἁποπέσοι, σκ.ηρυγθείη, xal. ζξήραγθείη. Ταῦτα

teritum referuntur, qu» mane quidem diei florebit,
et pertransibit a flore, et vespere decidet , hoc est,
cadet in terram : atque ita consumpto eo humore,
quein antea habebat, obdurcscet atque exsiccabitur.
Omnia enim hzc verba licel optantis modum reti-
neant, in futuri tamen. significatione accipiuntur.
Atque ut ostenderet Propheta quam cito herba
pereat, uno atque eodem die florere eam descripsit,
atque arescere. Vel forte ideo ita dixit, quia aliqua
sint herbe, qne uno atque eodem die florescant
οἱ pereant, Quidam lixc dicta esse asserunt de
Jud:zis, quorum religionem ac cultum in templo
mille tantum annis dicunt perseverasse, a Salomone
videlicel usque ad Christi passionem, ita ut sen-
sus sit : quod hi mille anni, ob illorum scelera ,
non secus 2 Deo reputati sunt, quam dies hesterna,
atque ideo quod contemptus eorum Judzorum ad-
luc erunt, et semper magis augescent, Et videmus
sane eos nunquam eessasse , qnin semper magis
contemptui sint et ludibrio. Et alia etiam conse-
quenter ad przdicta intelligunt : quod scilicet mane
eorum, hoc est felicitas eorum, pertransibit velut
herba. Eorum autem felicitas tantum duravit , re-
gnante Salomone. Nam postmodum semper con-
cussi sunt. Alia autem quz sequuntur verba, ad
herbam referes, eo modo quo jam praediximus.

Vgns. 7. Quia defecimus in ira tua, et in furore
tuo turbati sumus. Defecimus, hoc est, diminuti
sumus et perivimus, dum tu peccatis nostris ira-
tus es. De ira autem et furore (seu potius, juxta
veriorem Graece dictionis θυμὸς significationem,
de excandescentia ) persepe alibi dictum est, οἱ
precipue in psalmo vi.

Vens. 8. Posuisti iniquitates nostras in conspectu
(κο. Manifestas nimirum ac conspicuas coram te.
Et cum latere non possint, sed oculis assidue tuis
pateant, te idcirco semper magis irritant adver-
Suin nos.

Saeculum nostrum. in. illummatsone vultus. tui.
Saeculum nostrum, hoc est vitam et conversatio-
nem nostram. Oinnis, inquit, vita el conversatio
nostra manifesta est in conspectu tuo: et. idem
est sensus, qui in precedenti versiculo.

εις. 9. Quoniam omnes dies nostri de[ecerunt.-

Omnes vita nostra dies pertransierunt. Jam morte
proximi sumus ; ita enim, inquit, me sentire per-
suadet calamitatum vehementia. Est autem mos
iis qui in angustiis sunt, ut dicant se ab eis op-
pressos esse, ac jam periisse, veluti desperata
prorsus salute. Dictum etiam est perszpe, et de-
nuo repetemus, quod dictio, Quoniam, seu Quia,
alioquin ponitur ut. conürmet, pro Vere, alioquia
rationem reddit, et alioquin lantum narrat, οἱ
abundare quodammodo videtur, ut hic ; et ita ssepe
posilain eam invenimus apud beatum David. Sit
igitur hzc tibi in futurum norma ceriissima. Su-
perfluum enim est eadem semper repetere.

πρὸς τὸ τῆς χλόης ὠχύμορον ἀποτείνεται, ὅτι ἡ
χλόη τὸ μὲν πρωῖ τῆς ἡμέρας ἀνθήσει, εἴτα παρ:
λεύσεται ἀπὸ τοῦ ἀνθεῖν ' τὸ δὲ ἑσπέρας ἀποπεσεί,
εἴτουν κλιθήσεται εἰς γην ^ περιττεύει δὲ ἡ πρό.
σις * εἶτα σχληρυνθήσεται, δαπανωμµένης τῆς ἓν αὖ-
τῇ ixpá$o;, xai οὕτω ξηρανθήσεται, Τὰ γὰρ c&-
χτιχὰ νῦν ἀντὶ µελλόντων λαμθάνονται. Τὸ παρω
δὲ χαὶ τὸ ἑσπέρας ἀντὶ τοῦ Ἑν πρωῖᾳ , xol iv
ἑσπέρχ. Ἑν μιᾷ δὲ ἡμέρᾳ πρὶν εἰχόνα τῆς cxvpo-
ρίας τῆς Χλόης ἱστόρησε, δειχνύων τὸ τάχος τῆς
παραδρομῖς αὐτῆς. "Αλλως τε δὲ xa ὅτι εἰσί τινες
χλόαι ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἀνθοῦσαι xal ἁπανθοῦσαι, χεὶ
ἀπολλύμεναι * ταῦτα μὲν οὕτως. Τινὲς δὲ περὶ τῶν
Ἰουδαίων προῤῥηθῆναι ταῦτά φησε" λέγοντες iri
χίλια ἔτη διαρχέσαι τὴν ἐν τῷ ναῷ λατρείαν αὐτῶν'
τοσαῦτα Υὰρ ἀπὺ Σολομῶντος ἄχρι τῆς τοῦ Χριστοῦ
σταυρώσεως ἕἔτη συναριθμεῖται Φασὶν οὖν προαγο"
ρεύειν τὸν λόγον, ὅτι ταυτὶ τὰ χίλια ἔτη ὡς ἡ xt;
ἡμέρα συλλελόγισται, διὰ την παρανοµίαν αὐτῶν.
Δι) τὰ ἐξουδενώματα αὐτῶν τῶν ᾿Ἰουδαίων ἐπὶ
πλεῖον ἔσόνται, ἀεὶ προδξπιγινόµενα * xav 63 Aio
μεν αὐτοὺς οὐδέποτε παῦλαν τῆς ἐξουδενώσεως
λαμθάνοντας. Καὶ τἆλλα δὲ ἀκολούθως νοοῦσιν, ὅτι
τὸ πρωῖ αὐτῶν, ἤγουν ἡ εὐημερία αὐτῶν, ὧν χλόη
παρε)εύσεται * εὐημερία δὲ αὐτῶν ἡ ἐπὶ Σολομῶντο
µόνον βασιλεία ' τὸ γὰρ ἑξῆς ἐχυμαίνοντο. Τὰ δὲ
ἑἐφεξῆς ῥητὰ ὡς τὴν χλόην ἀποδώσεις, 6; προ”
ρηται.

"Oct ἑξε.ίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου, καὶ ér τῷ θυμν
σου ἑταράχθημεν. — Ἐξε-λίπομεν, ἀντὶ τοῦ, λι'
γώθημεν, ἀπωλόμεθα, iv τῷ ὀργισθῆναί σε ipi
ἁμαρτάνουσι. Περὶ δὲ τῆς ὀργῆς σου καὶ τοῦ θυμό
διαφόρως εἴρηται * καὶ μᾶλλον ἐν τῷ ς’ ψαλμῷ.

Ἔθου τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐναντίον σου. "Ebo
αὐτὰς γυμνὰς ἑνώπιόν σου, καὶ ὀρώμαναι οὐ ὅχ-
λανθάνουσιν, ἀλλὰ xal μάλιστα παροξύνονσί σε xal
ἡμῶν.

'O αἰὼν ἡμῶν εἰς φωτισμὸν τοῦ προσώπον
σου. Λἱῶνα νῦν τὸν βίον λέγει xat τὴν ζωήν. ο [
φησὶν, 6 βίος ἡμῶν, ὅλη ἡ ζωὴ εἰς τὸ ἐμφανὲν 5

D σῆς ἐπισχοπῆς χεῖται, τουτέστι πεφανέρωταί "E

"O δὲ vou; οµοιος τοῦ προλαθόντος στίχου.

"Ort πᾶσαι al ἡμέραι ἡμῶν ἐξέλιπον. Δἱ ἡμέ-
pat τῆς ζωῆς ἡμῶν παρῆλθον. Tfj τελευτῇ πεπλη-
σιάχαµεν * οὕτω γὰρ µε πείθει νοεῖν f) σφοδρότ6
τῶν συμφορῶν. Ἔθος δὲ xai ἄλλως τοῖς ἓν Qn
λέγειν, ὅτι τεθνήχαµεν, ἀποπνιγέντες ταῖς Qalgeo
xa ἀπεγνωκότες τὴν σωτηρίαν. Εἴρηται δὲ mods
περὶ τοῦ, "Οτι, xaX νῦν 6k καθόλου ῥητέον, ὅτι ph
εὑρίσχεται, 7] ἀντιλογιχὸν vostca:, ἢ βεθαιωτικὸν, 1
διηγηματικὸν xal παρέλκον, ὡς xal νῦν. ο.
xai μᾶλλον πλεονάζει παρὰ τῷ Δαδίδ. Καὶ jor
ἕστω σοι τοῦτο, el; τὸ ἑξῆς, χανὼν ax pif Itt
Περιττὸν γὰρ πολλάχις περὶ τῶν αὐτῶν Meu
αὑτά.

933

COMMENT. IN PSALMOS.

934

Eal ἐν τῇ ὁργῇ cov ἑξελίπομεγ. Τοῦτο xaV A. — Et. in ira (ua. defecimus. ldem. etiam superius

ἆ ωτέρω εἴρηκς. Διττολογεῖ δὲ νόµῳ τῶν ἐλεεινο-
λογουμένων.

Τὰ ἔτη ἡμῶν ὡσεὶ ἀράχνη ἐμελέτων. ᾽Αράχνη
vov ὁ τῆς ἁράχνης ἰστός ^ Ἐμε.Ιέτων δὲ, ἀντὶ τοῦ
Ἐμελετῶντο, εἶτουν, ἑλογίζοντο * λέγει τοίνυν ὅτι
τὰ ἔτη ἡμῶν ἑλογίζοντο, τουτέστ' λογίκονται ἡμῖν,
ὡσεὶ ἀράχνης ἰστὸς, ἐπίμοχθα xal ὁλιγοχρόνια. Ὁ
γὰρ τοιοῦτος ἱἰστὸς πολλῷ μὲν ὑφαίνεται μόχθῳ διὰ
τὴν ἄγαν λεπτότητα, θᾶττον δὲ φθείρεται διὰ τὴν
ἀσθένειαν.

Al ἡμέραι τῶν ἑτῶν ἡμῶν ἓν αὐτοῖς ἑθδομήκογ-
τα τη ἑὰν δὲ ἐν δυναστείαις, ὀγδοήκογτα ἔτη.

dixit, sed sermonem repetit, eorum more, qui mi-
sericordiam implorant.

VgBs. 10. Anni nostri quasi aranea meditabantur.
Araneam ponit pro aranez tela. Verbum autem
Meditabantur in passiva hic significatione positum
est, pro Existimabantur, seu Reputsbantur. Et
sensus est, quod auni nostri a nobis existimaban-
tur, pro Existimantur, quasi arance iela, que
summo fit cum labore, et modico durat tempore.
Ob maximam enim earum Lenuitatem non. me-
diocri texuntur cum labore, et ob infirmitatem
celeriter pereunt. -

Dies annorum nostrorum in ipsis sepiuaginta anni :
8i autem in potentatibus, octoginta anni. Numerum

Ἐνταῦθα τὸν ἀριθμὸν ὀρίζεται τῶν ἑτῶν, πόσα μέν B annorum determinat, quot sint nimirum anni po-

εἰσι τῆς δυνάµεως, πόσα δὲ τὰ τῆς βίας. Φησὶ γὰρ
τι αἱ ἡμέραι τῶν ἑτῶν ἡμῶν, Ίγουν τὰ ἕτη ἡμῶν,
ἐν αὑτοῖς μὲν, ἤγουν ἐν ἑαυτοῖς, δδομήχοντα ἔτη
εἰσίν. Ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ ἑαυτῶν ἑσμεν, τουτέστιν,
ἑαυτῶν χυριεύοντες ἑνδυνάμως χινούμεθα. Ἐὰν δὲ
ἓν δνναστείαις τις µέλλη ζᾖν, ὅ ἐστιν Ev βίᾳ, διὰ τὸ
ψόγις τὸ δύνασθαι, ὀγδοήχοντα ἔτη τότε ζήσει.

Τὸ δὲ zxJAsiov αὐτῶν κόπος καὶ πόνος. Τὸ δὲ
ἐπέχεινα τούτων, ὅσον ζήσει τις, χόπος xxi πόνος
ἔσται διὰ τὴν ἄγχαν ἀσθένειαν. Κόπος μὲν οὖν ἡ
ταλαιπωρία, πόνος δὲ τὸ ἄλγος. Τινὲς ὃΣ τὸ πλεῖον
τῶν ἑθδομήχοντα ἢ ὀγδοήχοντα ἑτῶν νενοήχασιν *
ὅτι ὀλίγη μὲν kv ἑαυτοῖς ἡ τέρφις, πλεῖον δὲ ἡ θλίψις
διὰ τὰ συνεχή συμπτώματα.

"Οτι ἐπῆ.θε πραότης ἑφ ἡμᾶς, καὶ παιδευθη-
σόµεθα. Ἡραότητα νῦν τὴν µετρίαν ix θεοὺ παι-
δείαν ὠνόμασε. Πραότητα δὲ αὐτὴν εἶπε, πρὸς σὺγ-
χρισιν fc. ἔσμεν ἄξιοι τιμωρίας, διὰ τὰς ἁμαρτίας
ἡμῶν,

Tic γιγώσκει τὸ κράτος τῆς óprrc cov ; 'Eàv
à μικρά σου παιδεία τοσαύτην ἡμῖν αἴσθησιν bve-
ποίηαε, τίς ἄρα γινώσχει πόση, xal ποία, xai τίς
ἐστιν ἡ ἰσχὺς τῆς ὀργῆς σου; Ἐπὶ τοῖς ἀνεπιστρό-
Φως ἔχουσιν ὄντως πολλή ἐστι xal ἀφόρητος.

Καὶ ἀπὸ τοῦ φόδου σου τὸν θυµόὀν σου ἐξαριθ-
µήσασθαι; Καὶ sl; πάλιν γινώσκει µετρῆσαι τὸν
ὑυμόν σου ; τουτέστι διαγνῶναι πόσος ὁστιν. "Ov-
τως οὖδεὶς τοῦτο δυνῄσεται, διὰ τὸ εἶναί σε φοθερὸν
ἄγαν.

Thr δεξιὰν σου οὕξζω 1γὠρισόν poi. Οὕτως,
Ίγουν ἐν πραότητι xal µετρίᾳ παιδείᾳ ῥυθμίζων µε,
γνώρισόν µοι τῆν δεξιάν σου kv τῇ ἡμέρᾳ τῆς xpl-
σεως. Γνωρίσεις pot δὲ αὐτὴν, στήσας kv τῇ δεξιᾷ σου
μετὰ τῶν προθάτων.

Kal τοὺς πεπεδηµένους τῇ xapóíg éx σοφίᾳ.
Καὶ ἔτι γνώρισόν pot. τότε τοὺς διχαίους, σαυντάξας

tentie, lioc est roboris, seu virium : οἱ quot sint
anni violentiz. Ait igitur, quod dies annorum no-
strorum, boc est, quod anni nostri, in ipsis, pro,
in nobis ipsis, sunt septuaginta anni. Eousque
enim nos nostri sumus, hoc est, nostri domina-
mur, roboreque ac viribus nostris movemur ; si
autem in potentatibus quis victurus sit, boc est,
in violentia, eo quod tunc vix aliquid fieri potest,
octoginta annis quis vivet.

Et quod amplius eorum labor et dolor. Ultra
hos annos si quis vixerit, labor ei erit et dolor,
ob summam nimirum atatis infirmitatem. Labos
rem autem lic posuit pro miseria. Aliqui ea verba :
Et quod amplius eorum, Ma. intellexerunt quod in
iis annis, qui sunt ultra dictos septuaginta vel
octoginta annos, modica est in eis delectatio, sed
major cst afflictio, propter frequentes casus.

Quoniam supervenit mansuetudo in nos, et erudie-
mur. Per mansuetudinem. modicam Dei castiga-
tionem intelligit, 1ta enim mitiori nomine eam
appellavit : quia si castigationi et correctioni illi
comparetur, qua ob summa delicta nostra digni
essemus, non castigatio, sed mansuetudo potius
videri poterit,

Vgns. 11. Quis novit robur ire (μα ? Si modica
castigatio tantum nobis sensum przstitit, quis
nosse poterit quantze et quales sint irae tug vi-
res, quibus uteris adversus eos, qui cum multa per-

D verse egerunt, converti nolunt ? Magnz sane vires

ille esse debent, atque intolerabiles.

Et pre timore tuo indignationem tuam dinume—-
rare? Et quis rursus iram tuam novit metiri? hoc
est, cognoscere, quanta sit. Vere nullus poterit ;
quoniam tu valde terribilis ac timendus es.

Vrns. 12. Dexteram tuam sic. notam [ac mihi.
Tu, inquit, sic dirigens me, in mansuetudine ni-
mirum alque in modica correctione, notam fac
mihi dexteram tuam in die judicii. Notam vero
eam mihi facies, si in dextera ovium tuarum parte
me statueris.

Et vinctos corde in sapientia. FA rursus indica
mibi justos homines, illis videlicet me conjungens,

935

EUTHYMII ZIGABENIL

936

quorum corda ante mortem vincta atque aHigata A µε αὐτοῖς, ὧν αἱ χαρδίαι πρὺ θανἄτου τῇ σοφία

erant cum sapientia. Principium autem sapientiz
est timor Domini ***. Vel sepientia est diseretio in-
ter virtutem οἱ vitia, et operatio per virtutem. Et
hzc quidem ita praecedunt, intelligendo hxc verba
de futuro judicio. Possumas etiam intelligere ut
$it sensus : Notam fac mihi dezteram tuam, hoc
est illam potentiam, fquam in defendendo habes,

ἐπεπέδηντο, Αρχὴ Ὑὰρ σοφίας «φόδος Κυρίου"
καὶ ἄλλως δὲ σοφία Θεοῦ ἡ Σδιάχρισις τῆς ἀρετῖς
xai καχίας. ᾿Αλλ᾽ οὕτω μὲν ὑπὲρ τῆς µελλούσης
χρίσεως. Νοεῖται δὲ καὶ νῦν, ὅτι Γνώρισόγν uoc τὴν
δεξιάν σου, δηλαδη tty ἀντίληπτιχὴν δύναμίν σου,
xa εὑεργετικὴν, καὶ φυλαχτιχήν * ναὶ μὴν καὶ τοὺς
σοφοὺς τὰ θεῖα, ἵνα συνετισθῶ δι αὐτῶν.

atque in conservando: et eos etiam lromines fac mihi notos, qui in iis rebus sapientes sunt, que
ertinent ad divina. Cupio enim illorum consuetudine prudentior fieri.

Vgns. 15. Converte, Domine. οἱ te ad nos, a
quibus aversus es, ob maxima delicta nostra, vel
nos ad te, qui passim aberramus via.

Usquequo? Non convertis, scllicet : et cum in-
tervogatione legendum est.

Et exorabilis esto. 4n servis tuis. Qui afflicti sunt
atque invocant te.

VgRs. 44. Repieii sumus mane misericordia tua,
el exsultavimus, et letati sumus. Prxsens. quidem
vita vesperze ae nectí comparari potest, propter
errorem e$ immistum, et quia tandem in ea dor-
mire dicimur, cum morimur. Contro, futura vita
mane appellari petest εἰ dies, propter claritatem
et propter resurrectionem a mortuis. Ait Igitur
quod mane, hoc est in futura vita, nos qui con-
versionem tuam consequemur, ut dictum es!, loc
est, qui eonvertemur, 4 te replebimur misericor-

dia tua, et exsultabimus, ct lztabimur. Est enim ϱ

lic tempus pro tempore, quemadmodum Aquila el
οαιογῖ intépretes significarunt. De exsultatione au-
tem et isiitia variis in locis tradidimus.

κας. 15. Γη omnibus diebus nostris letati sumus.
lloc in loco etiam, Latati sumus dictum est, pro
Lutabéimur. Omnibus autem. diebus nostris, hoc
est, perpetuo, Foturi enim sculi gaudia perpe-
tua sont, nec aliquando aut desinant aui. inter-
yum puntur.

Pro diebws quibus kwmiliast: nos, annis quibus
vidimgs mala. Humiliasti nos omni carum aflli-
ctionum genere, in quibus justi versantur. Per
wala autem lentetiones atque aflictiones {π-
telligit.

Vrns. 16. Et respicesuper filios tuos, et. super
opera tta, et. dirige filios eorum. Respice, inquit,
ad patres εἰ ad doctores nestros, qui servierunt
tibi, et propter eos dirige nos eorum filios ad
virtutem ; et respice id nos servos tuos, seu se-
cundam carnem nobis sint filil, seu secandum
5p'ritum.

Vrns. 17. Ej sit splendor Domini Dei nostri super
nos. Splendor Dei, est divina gratia, quee omnes
sui participes iiluminat. Splendorem vero Dei
dixit, pro spendore, qui a Deo est.

E! opera. manuum (tuarum dirige super nos. Su-
per mos, pre In nobis.

E! opus manaum tuarum. dirige. Ea quz supe-
ri"$ opera manuum dixit in plurali numero, uni-

"* Eccli, 1, 16,

'Exlecpsyrov, Κύριε. "H σὺ πρὸς ἡμᾶς, οὓς ἀπι"
στράφης διὰ τὰς ἡμαρτίας ἡμῶν, f) ἡμᾶς πρὸς ok
τοὺς πλανωμένους τῇδε χἀκεῖσε.

ἝἜως πότε; Δηλονότι, οὐχ ἐπιστρέφεις;

Kal παρακ.λἠθητι ἐπὶ τοῖς δού.οις σον. Τα-
λαιπωρουμένοις va ἐπικαλουμένοις σε.

Εγεπ.1ήσθημεν τὸ πρωῖ có EAsóc σου, Κύριε,
xal ἠἡγαλΛλιασάμεθα, καὶ εὑφράνθημεν. Ὁ μρὶν
παρὼν βίος εἴη ἂν ἑσπέρα καὶ νὺὶξ διὰ τὴν χεγυ-
μένην αὐτοῦ πλάνην, xai διὰ τὸ χαθεύδειν ἡμᾶς,
bv τούτῳ θνῄσχοντας * à Bk µέλλων εἴη ἂν πρωὶ
καὶ ἡμέρα διὰ τὴν λαμπρότητα, xo διὰ τὸ ἀνίστα»
σθαι ἡμᾶς ἐκ γεχρῶν, Λέχει τοέξνυν, ὅτι χατὰ τὸ
πρωῖ, τουτέστι τὸν μέλλοντα βίον, οἱ τῆς Σπιστρο-
Qe, ὡς εἴρηται, τυχόντες, ἐμττλησθησόμεθα to)
ἑλέους σου, xal ἀγαλλιασόμεθα, xaX εὑφρανθησόμεῖα.
Αντιχρονίαν γὰρ ἐνταῦθα vevofpeapev, ὡς Ἀχύλας
καὶ ol λοιποὶ ἐσημειώσαντο * περὶ δὲ τῆς ἀγαλλιά"
σεως xai τῆς εὑφροσύνης διαφόρως εἴρηται.

Εν» πάσαις εαις ἡμέραις ἡμῶν εὐγράνθημεν.
Κάνταῦθα ὁμοίως ἀντὶ τοῦ Εὐφρανθησόμεθα, "Er
πάσαις δὲ ταῖς ἡμέραις, ἀντὶ τοῦ Διηνεκῶς' ἡ χαρὰ
γὰρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἁμεσολάδητός «c καὶ
ἀχατάλυτος.

'Av0' ὦν ἡμερῶν ἑταπείνωσας ἡμᾶς, ἑτῶν ὧν
εἴδομεν xaxd. ᾿Εταπείνωσας ἡμᾶς àv πάσῃ xaxo-
παθείᾳ, ᾗ προσομιλοῦσιν οἱ δίκαιοι. Καχὰ δὲ λέγει
τὰς θλίψει; xai τοὺς πειρασμούς.

D Kal ἴδε ἐπὶ τοὺς δούλους σου καὶ ἐπὶ τὰ ἔργα

σου, καὶ ὁδήγησον τοὺς viobe αὐτῶν. "δε ἐπὶ
τοὺς δουλεύσαντάς σοι Πατέρας xoi διθασκάλον
ἡμῶν, καὶ δι αὐτοὺς ὁδήγησον εἰς ἀρετὴν ἡμᾶς
τοὺς υἱοὺς αὐτῶν » ἢ ἴδε ἐφ᾽ ἡμᾶς τοὺς δούλους 00V"
xai μὴ µόνον ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς σαρχικούς 38
xai πνευματιχοὶς υἱοὺς ἡμῶν ὁδήγησο. ' —

Καὶ ἔστω ἡ Δαμπρότης Κυρίου τοῦ θεοῦ ἡμῶν
ἐφ᾽ ἡμᾶς. Λλαμπρότης Θεοῦ ἡ χάρις αὐτοῦ Aaprpo
νουσα τὸν µεταλαμδάνοντα. Λαμπρότη: δὲ θεοῦ 1
ἀπὺ θεοῦ. "Εσευ δὲ ἀντὶ τοῦ, «Un.

Καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν πατεύδυγο’ ig
ἡμᾶς. "Eg" ἡμᾶς ἀντὶ τοῦ Ἐν ἡμῖν.

Καὶ τὸ ἔργον τῶν χειρῶν ἡμῶν xat
Ἔργα χειρῶν πληθυντικῶς al πράξεις ἁπλῶς αἱ à

und

9*1

χλίναι τῆς εὐθύτητος, τοι τοῦ πρέποντος. "Epvov
δὲ χειρῶν ἱδιαζόντως τινὲς τὴν ἑλεημοσύνην Evón-
σαν, τῷ χεχωρίσθαι τιμηθεῖσαν, ὥσπερ πεφιληµένην
-μάλα θεῷ. Ἑλεήμων δὲ οὐχ ὁ διδοὺς µόνον, ἀλλὰ
χαὶ ὁ συμµπάσχων * Ex τῶν μὴ ἐχόντων γὰρ χρήματα
συμπάθεια μόνον ἀπαιτεῖαι καὶ παράχλτσις.
"λλλοι δὲ ἔργα χειρῶν εἶπον τὰ τῆς πρακτικῆς ὡς
διάφορα * χεῖρες γὰρ ἡ πρακτικῇ πολλάκις νοεῖται.
Ἔργον δὲ χειρῶν τὸ τῆς θεωρητιχῆς ὡς μµονοσιδές

χεῖρες γὰρ τρόπον τινὰ χαὶ ὁ νοῦς, ὡς γειραγωγῶν
χαὶ ἀνάγων τὴν φοχἠν.

lexerunt, Manus enim persepe pro lujusmodi

COMMENT. IN PSALMOS.
χειρῶν, &; χατευθυνθΏναι δεόμεθα, ὡς pd] mapex- A verse acliones sunt,

virtute accipiuntur.

938
que pcr manus fint, ct
quas dirigi precamur, ne declinent a rectitudine,
hoc est, a. decoro. Pcr opus autem manuum sin-
gulari numero, quidam speciatim s'gnificari di-
xerunt eleemosynam, cujus separatim, et quasi
quodam cum honore meminisse Prophetam dicunt, -
veluti prec:puum quoddam opus sit, et Deo ma-
xime gratum. Non tantum autem ille dicitur mi-
sericors, qui largitur, sed etiam qui compatitur.
Nam ab iis qui nullas habent facultates, sola pe.
titur compassio εἰ consolatio. Alii per manuum.
quidem opera, varia factivie virtutis opera intel.
Per opus autem manuum

singulari sermone, ipsam contemplationem, veluti quid in sua specie magis uniforme. Nam et ma-
nus certo quodam modo pro ipso etiam capiuntur intellectu : eo quod per ipsum, veluti quibus.
dam manibus, anima nostra dirigatur ad virtutes, et ducatur ad Deum.

VaApnóc τῷ Δαδὶδ ἀνεπίγραφος.
VAAMOZ |.
Καὶ περὶ μὲν τῶν ἀνεπιγράφων εἴρηται bv τῷ
προοιµίῳ τῆς βίθλου. Διδάσχει δὲ ὁ φαλμὸς τῆς εἰς
Θεὸν ἐλπίδος τὸ ἅμαχον.

Ὁ xatoxxov ἐν fon0elq τοῦ χγίστου, àr σχέπῃ
τοῦ θεοῦὺ tov οὑὐρανοῦ αὐλισθήσεται. Ὁ ypops-
vog ὡς οἰχήματι τῇ βοηθείᾳ τῇ ἀπὺ τοῦ Ὑψίστου,
τουτέστιν, ὁ μὴ διάγων Eze ταύτης ὅσον ἐπὶ τῷ θαῤ-
ῥεῖν ἐπὶ ταύτῃ µόνῃ ' οὗτος ἐν τῇ σκέπη διατηρη-
θήσεται τοῦ θεοῦ, τοι σκεπασθήσεται ὑπὸ τοῦ θεοῦ.
θεὸς δὲ λέγεται τοῦ οὐρανοῦ ὡς Δεσπότης ' εἰ δὲ
θεὺς τοῦ οὐ ρανοῦ, δηλονότι καὶ τῆς γῆς, xal πάντων
ἁπλῶς. Νοεῖται δὲ βοήθεια τοῦ Θεοῦ xal ὁ νόμος

τῶν θείων ἐντολῶν, ὃν δέδωχε τοῖς ἀνθρώποις εἰς C

βεήθειαν κατὰ τῶν δαιμόνων.

'Ersi t Kvplo * Ἁγτιϊλήπτεωρμου sT, xal χατα-
φυγή jov. Ἔρεϊ τῷ Kuply μετὰ παῤῥησίας, ὅτι
Αντιλήπτωρ µου cl, xal χαταφυγἠ µου σὺ μόνος.

'O θεός µου, xal ἑλπίσω éx' αὐτόν. ᾽Αλλὰ
καὶ ἑνώπιον ἄλλων kpst, ὅτι θεός μού ἐστιν οὗτος,
xal ἑἐλπιῶ &n' αὐτόν ' τουτέστι, xal παρ᾽ ἄλλοις ὁμο-
λογήσει, ὅτι θεὸς αὑτοῦ ἐστιν.

"Οτι αὐτὸς ῥύσεταί σε ἐκ παγίδος θηΓευτάᾶν,
xal ἀπὸ «Ἰόγου ταραχὠδους. Παγίδες τῶν αἰσθη-
τῶν ἐχθρῶν τῶν θηρενόντων τὰ σώματα τῶν àv-
θρώκων αἱ ἑνέδραι xaX οἱ λόχοι. Τῶν δὲ νοητῶν
τῶν θηρενόντων -ὰς Φυχὰς αἱ «pb; τὰ φαῦλα
συμβουλαὶ, αἱ ἐπιθυμίαι, xal αἱ διὰ τῶν παθῶν
ἐπιδθουλαί: τὸν δὲ ταραχώδη «1όγονεἑπηρεαστιχὸν
λόγον ἐξέλωχεν ὁ Σύμμαχος, τουτέστι, συχοφαν-
«txÓv* ταράσσει γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ συχρφαντου-
µένου. Ἐπέστρεψε δὲ τὸν λόγον ὁ προφήτης πρὺς
τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον, δηλονόει τὸν χατοιχοῦντα
ἐν τῇ βοηθείᾳ τοῦ "Υψίστου, xai παραθαῤῥύνει
αὑτόν.

Ἐ» τοῖς [ιεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισκιάσει σοι.
Προασπιεῖ σου. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. ο rie
PaTROL, Gn. CXXVIII,

Psalmus ipsi Dacid sine. inscriptione.
PSALMUS XC.

De Psalmis, qui inscriptionem nullam liabent,
dictum est in Proemio operis. Docemur autem
hoc Psalmo, quante et quam incomparabites
sint illius spei vires, qux in Deo est.

Vzens. 1. Qui habitat in adjutorio — Altissimi, in
protectione Dei celi commorabitur. llle, qui divino
auxilio ita utitur, veluti habitatione quadam, aut
domo, hoc est, ille qui extra hoc divinum auxi-
lium non moratur, sed in eo solum confldit, in
custodia atque ín protectione Dei servabitur, hoc
est, protegetur a Deo. Deum autem coli dixit,
ut Dominum. Quod si coli Dominus est, clarum
est quod et terre et ceterorum omniam est Deus.
Per auxilium autem, semper adjutoriuin Altissimi.
divinorum mandatorum legem intellige, quam in
auxilium bominibus dedit contra demones.

Vens. 2. Dicet Domino : Adjutor meus es tu, et
refugium meum. 1s dicet Domino magna cum li-
bertate : Domine, tu es adjutor meus, et tu solus
es refugium meum.

Deus meus, sperabo in eum. Nec tantum ad ipsum
Deum secum ipse ita dicet, sed coram aliis atte-
stabitur fidem hant suam, dicens : Hic est Deus
meus, et sperabo in eum.

V&gRs. 9. Quoniam ipse eripiet te de laqueo venan-
tium, εἰ a verbo perturbationum. Laquei nobis ten-
duntur tam avisibilihus, quam ab inoisibilibus inimi-

D cis. Hujus quippemundi hostes, quihumana venantur

corpora, laqueos tendere dicuntur, cum insidias
parant. Intellectuales autem hostes, qui non corpora
venantur, sed animas, laqueos adversus nos struunt,
cum aut prava suggerunt consilia, aut ad concu-
piscentias nos atque ad passiones incitant. Sym-
machus pro verbo perturbationis , calumniarum
sermonem reddit ; perturbant enim animaui caluimn-
nie. Convertit autem Propheta sermonem suum
ad hujusmodi hominem, qui in Dei adjutorio ha-
bitat, viresque atque animum przsians, confidere
eum jubet, dicens : :
VenRs. 4. Scapulis suis obumbrabit tibi. Hoc est,
proteget te. Est outem hic sermo methaphoricus.
30

93J

EUTIIYMII ZIGADBENI

rA

Nam qui pugnat pro aliquo, stare ante cum solet, A προπολεμῶν τινος, T9 αὐτοῦ ἑτὼς, σχιάνει τοῦ.

alque hoe pacto illum tegit, atque obuuibrat
tergoribus suis. Scapulze enim illie partes dicun-
iar, qu: inter medios sunt humeros. Dei igitur
scapulz pro ca accipiuntur potentia, qua conser-
vare nos solet ac tucri : quam potentiam, alio
cliam nomine, alas Dei appellavit, dicens :

ΕΙ sub alis ejus sperabis. Pro, conlides, instar
pulli scilicet.

Vens. 5, Scuto circumdabit te verias ejus. Sculo
| pro, instar ου. Sensus est ; Si tecum veritatem
habueiis, ipsa te scuti instar circeumdabit, et cx
omni undique parte custodiet. Hujus igitur virtu-
tis laudes considera, quante sint, cum illam Dei
esse dixerit, veluti ei familiarem ac domesticam.
Jure autem veritas Dei esse dicitur, quia si men-
dacium demoni ut quid proprium ascribitur, me-
rito veritas Deo ut quid proprium applieatur.
Possumus οἱ aliter dicere : Scuto, hoc est, cruce
circumdabit e& custodiet te. Christus, qui veritas
est. Patris : Qui. vidit enim, inquit, qe, vidit εί
J'atrem meum "*,

Non tiebis a timore noclurmo. Sive a. dawo-
nibus, sive ab hominibus hic tiwor infera.
Ur.

VERS. 6. Α sagitta volante in die. Α quocunque
ea sagitta immissa sit. Immittuntur sutem sagittn,
materiales quidem ab hominibus, intelleetuales
vero a dx»wonibus, qua passionibus suis aniniam
vulnerant.

A re perambulante. in tenebris. ln tenebris am-
bulant fur, insidiator, ineendiarius, fornieatio,
aJulterium, ddmon, et alia hujusmodi.

Ab occursu ei ἀανιοπίο meridiano. Quodcunque
easu, inopinate aut ihvoluntarie contingens, oc-
cursus dici potost, Per daemonium vere meridia.
»um, aliQui acediz da monem dixerunt, eo quod
jo tempore magis nos aggredi soles. Aliqui
vero di:n:onem illum qui turpibus cogitationibus
praest atque incontinenti ; ingravescente enim
ventre, vehementius iusargit, et in animas homi
num grassatur.

Vrens. 7. Cadent a latere tuo. mille, εἰ decem
»illia a dextris tuis, ad ie autem ΠΟΠ appropin-
quabit. Dictio latere, tametsi indefinite sit posita,
hoc !amen loco sinistram partem significa'. Si
habitaveris, inquit, in Altissimi auxilio, cadent
quidem a sinistra tui porte mille sagit», 4
deitra autem decem millia, et nihilominus te
nun Qitingeht. Altius tamen contemplando, alius
potest hís verbis sensus accommodarl : Tu, inquit,
multis quidem sagittis, a sinistra parte impeteris,
sed multo pluribus a. dextra. Sínistram autem in-
ielligere possumus tuuc dici, quando apertis quis
ac manifestis passionum "jaculis impetitur, dexte-
ram vero, quando ab oceultis. Sciens autem ini-

τον, εἴτουν ἀποκρύπτει τοῖς ὀπισθίοις αὐτοῦ udprm:
µετάφρενα δὲ ὁ μεταξυ τῶν ὤμων τόπο;, ὃν τινες
vota χαλοῦσι. Μετάφρενα δὲ τοῦ 0.09 d$ Φφρουρη-
"ud, αὐτοῦ δύναµις. Ἡ αὐτὴ δὲ xal πτέρυγες θεοῦ.

Καὶ ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὑτοῦ ἐλπιεῖς. — Ἐλ-
πιεὶς ἀντὶ τοῦ, θαῤῥήσεις, δίχην νεοσσοῦ.

"OaÀq κυχ.λώσει σε ἡ ἀ.λήθεια abtov.—" Oxo,
ἀντὶ νοῦ, δίκην ὅπλου * λέχει δὲ ὅτι, "Eàv ἔχῃς ἁλί-
θειαν, αὕτη δίχην ὅπλου χυχλώσει σε, τουτέστι
πανταχόθεν σε φρουρήσει. "Opa δὲ καὶ τὶς ἀληθείας
ἐγχώμιον' τοῦ θεοῦὺ γὰρ ταύτην εἶπεν, ὡς οἰχείαν
αὑτφ. El γὰρ τὸ ψεῦδος οἰχεῖον τῷ δαίµονι, 5n)
ὡς αὕτη τοὐναντίον ἐστίν. "Ev δὲ χαὶ ἄλλως εἰπεῖν.
ὅτι Ω, ὅπλῳ, δηλαδη up σταυρῷ, χυχλώσει xat φρου-
ῥῆσει σε ὁ Ἀριστὸς, ὃς ἐστιν ἀλήθεια τοῦ Πατρός”
Ὁ ἑωραχὼς γὰρ, ΦΠαὶν, àjpé ἑώρακχε τὸν De-
τέρα.

0b φοθηὐήσῃ daó φόδου rvxrepuwrov. kxzayo
µένου εἴτε Ex δαιμόνων εἴτε LG ἀνθρώπων,

Ἀπὸ félovc πετοµέγου wgepac. ἸΑφιεμένω
ὁμοίως, ᾽Αφίενται γὰρ ἐξ ἀνθρώπων τὰ αἰσθητὰ , Ux
δὲ τῶν δαιμόνων τὰ τῶν παθῶν βέλη.

'Axà πρἀγµατος ἐν σχότει διαπορενοµέγου. Ἐν
σχότει διαπορεύεται χλέπτης, ἑπίδουλος, ἑμπρηστῆς
πορνεία, μοιχεία, δαίµων, καὶ εἴ τι τοιοῦτον.

Ἁπὸ συμπτώµατος καὶ δαι(ιονίου μεσημόρυοῦ.
Σύμπτωμά ἔστι πᾶν ἀπροσδοχήτως συμδαῖνον à£o»-
λητον. Δαιμόνιον δὲ μεσημθρινὸν οἱ piv τὸν τῆς
ἀχηδίας εἶπον ὀχίμονα, τότε μᾶλλον ἐπιτιλέμενον,
οἱ δὲ τὸν τῶν αἰσχρῶν λογισμῶν, οἱ ὃς τὸν τῆς xo
λασίας. καὶ οὗτοι γὰρ, βαρυνοµένης τῖς γαστρὶς,
ἐἑπανίστανται τοῖς ἀνθρώποι».

Πεσεῖται ἐκ τοῦ xAlrovc σου χιλιὰς, καὶ geptóc
ἐκ δεξιῶν σου, πρὸς σὲ δὲ obx ἐ] γιεῖ. — KAltor
àz5 τὸ µέρος ἁπλῶς' νῦν δὲ τὸ ἀριστερὸν ἁπλως
αἰνίττεται. λέγων ὅτι Κατοιχοῦντός σου lv βοηθείᾳ
τοῦ Ὑψίστου, ὡς προείρηται, πεσεῖται ἐκ μὲν 500
ἀριστεροῦ μέρους σου χιλιὰς βελῶν, ἐκ δὲ τοῦ δεξι
µυριάς σοῦ δὲ οὐχ ὄψεται. Κατά δὲ ὑψιλοτέραί
θεωρίας φπσὶν ὁ λόγος, ὅτι Τοξευθήτῃ μὲν πολλὰ,
καὶ ἐκ τῶν ἀριστερῶν, πλεῖον δὲ ix τῶν bij".
Εἶεν δ' ἂν ἀριστερὰ μὲν, ὅταν φανεροῖς πάθεσυ ᾗ
εις τοξευόμενος, δεξιὰ δὲ, ὅταν ἐπικρυπτομένοι»
Εἰδὼς γὰρ ὁ ἔχθρλς, ὅτι πολλοὶ γυμνὴν τὴν tpa
cv uCouMyv οὐ παραδέχονται, ἄρχεται μὲν ἀπὸ ypf*
στοῦ, τελευτᾶ δὲ εἰς πονηρόν,

9 . e. e ο e * 9 ' 0
micus quod multi pravas ejus suggestione$ non suscipiunt, quibus ipse in aperto 86 paiam ἐὐ5

- Joan. xiv. 9.

911

COMMENT. IN PSALMOS.

012

incitare conatur ad vitia, astutia ut:tur. Ineipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in

malum.

HAàv τοῖς ép0aAgoilc σου καταγοήσεις, xal Α ΥΕΑ. 8. Verumtamen oculis iuis considerabis, et

ἀνταπόδοσιω dgaprotor ὄνηι. 0; c;, τοῖς νοξροῖς
ὀφθαλμοῖς σου θεασάµενος, µαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἆλη-
04; ἐστι, xai τὴν τιµφοίαν τῶν ἐχθρῶν Dogs.

"Οει σὺ, Κύριος, ἡ ἑλπίς µου. ᾽Ακούσας τὰς ῥη-
θεἰσας ἐπαγγελίας ὁ µέλλων xatotzslv Ev ῥοηθείᾳ
xo9 Ὑψίστου, ἀναθοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς , Σὺ, Κύριε,
ὑπάρχεις fj ἑλπίς µου. Εἶτα ἀντιφθέγχεται αὐτῷ ὁ
προφήτης τὰ ἔξης ᾿

Tév "Υύιστον ἔθου καταφυ}ήκσου;, OU προσ-
ελεύσεῖαι zpóc σὲ xaxd. Τὸ, Té» Ὕψιστον
ἔθου καταφυγήν σου, χατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστόον *
εἶτα τὸ λοιπὸν χατὰ ἀπόφασιν. ToU γὰρ ἔχοντος xa-
ταφνγὴν τὸν θεὸν οὐχ ἅπτεται πειρασμός * καὶ µάρ-
τυς αὐτὸς ὁ διάδολος, βοῶν πρὸς τὸν θεὸν περὶ τοῦ
Ἰώ6δ. Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν,
«αἱ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ θεὸς, ἅπτε-

ται αὐτοῦ. Καχὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς
χινδυνους

Kal μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σχηνώµατί σου. Ἁλλ'
οὐδὲ τῷ οἴχῳ σου πλησιάσει συμφορά * περιττὴ δὲ ἡ
πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ µάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος,
σκήνωµα δὲ τῆς φυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώτε-
pov, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπυ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα χακὰ xal
& µάστις ἀγῶνες xal δοχἰμιόν clot, τῷ δὲ ἆμαρ-
τωλῷ µάστιχες * Πομ.]αὶ γὰρ, φησὶν, αἱ µάσειγες
τοῦ ἁμαρτω.οῦ.

"Οτι τοῖς ἀγγέ.οις αὑτοῦ ἐντελεῖται περὶ cov,
tov διαρυ.λάξαι σε éy πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου.
Το.οῦτον xaX ἐν τῷ λΥ φαλμῷ ἔφη Παρεμόα.ἰεῖ
ὄὤγγε-ος Κυρίου xóxAqQ τῶν φοδουµένγων αὐτὸν,
καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ ᾿Αθραὰμ δὲ τὸν οἰχέ-
την παραθαῤῥύνων, εἶπεν ' Ὁ ἀἁγαθὸς Ocóc ἁπο-
οτελεῖ τὸν ἄγγεΊον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου.
Καὶ ὁ Ἰαχὼδ δὲ εἴρηχεν ' 'O ἄγγειῖος ὁ ῥυσάμενός
{ιε ἐκ πάντων τῶν καχῶν. Ἐξς ὧν µανθάνοµεν, ὅτι
€ ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ᾽ αὐτὸν ὁ
Θεός. Ὁδοὺς δὲ λέχει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ
τοῦ.

'Exl χειρῶν ἁἀροῦσί σε, µήποτε «προχόψεις
«πρὸς «1ίθον τὸν πόὀδα σου. Χεῖρες ἁγγέλων αἱ
φρουβητιχαὶ δυνάµεις αὑτῶν ' ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ,
βα»στάσουσί σε, ἓν ταῖς δυσχερείαῖς, ὡς μηδὲ λίθῳ
προσχροῦσαι τὸν mó01 σου. Καὶ ἄλλως ὃ᾽ ἂν εἴη λί-
0o; μὲν πᾶσα ἁμαρτία χαὶ πᾶν ἐμπόδιον, ποῦς δὲ
ἡ πολιτεία, δι $; περῶμεν τὸν βίον.

retributionem peccatorum videbis. Verum si intel-
lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc
verum esse, suppliciaque ac peenas delipquentium
videbis.

Vgns. 9, 10. Quosiam tu es, Domine, spes mea.
Auditis Prophete nostri sermonibus, is qui in
Dei adjutorio babitaturus est, pre sumina lztitia
ad Deum cxcdamat, dicens : Vere tu, Domine, es
spes mea ; el deinde Propheta ei respotidet, quae
sequuntur ;

Aliissimum posuisli re(ugium tuum ? Non accedeut
ad te mala. Veiba illa : Altissimum posuisti refu-
gium (luum, cum interrogatione legenda sunt ;
qua autem sequuntur, absolute atque in modum
scptentig. Nam qui Deum habuerit in refugium,
non cadet in tentationibus, Atque hujus rei testis
est ipse eliam demon, qui de beato Job clamabat
ad Deum, dicens : Tu eum munisti intus εί foris".
Tuuc enim tantam infestat daemon, cum id Deus
permitit. Per mala autem infortunia intelligi,
aut pericula.

Et flagellum non appropinquabit tavernaculo tuo.
Quinimo nee domui tua ulla appropinquabit ca-
lamitas. Et aliter, per flagellum zgritudinem in-
telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus
in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in-
telligamus, quod Lhominibus Dei, bujuscemodUi
tentationes certamina sint αἱ probationes, peoca -
tori autem flagella. Multa enim, inquit, flagella
peccatoris "*,

Vkns, 11. Quoniem angelis suis mandabit de te,
ul custodiant te in omnibus viis tuis. llujusmodi
sententiam habuimus in psalmo tu ibi : Castra-
melabitur angelus Domini ἵπ circuitu timentium
eun, et eripiet eos, Abraham etiam, servum suum.
confidere jubens, dicebat : Bonus Dominus mittet
angelum summ ante faciem. tuam . lysum etiam
Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me
ex omnibus malis '?, Ex his autem ouinibus illud
colligimus, quod Deus per angelus suos omnes
eos tuetur, qui in eo conüdunt. Per viss autem
actiones intelligit.

εκδ. 19. In manibus tollent ie,ne quando offcu-
das ad lapidem pedem iuum. Per angelorum
manum illam intelligimus polentiam, quam ia
custodiendo habent, atque in conservando. Tollent
auteu, hoc est, ferent inter. infortunia scilicet,
adeo ut nequead lapidem offendas pedem tuum.
Etalitee : Lapis est. omne peccatum atque omne

impedimentum ad. virtutem, pes. vero, ille conversationis nostre ordo, 46 wodus quo per hanc

vitam incedimus.

Επὶ ἁσπ.δα καὶ BaciAlo xor ἐπιθήσῃ, xal χατα-
πατήσεις «Ίέογτα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἄψιταί σε
οὔτε ἱοθόλον θηρίον, οὔτε σαρχοθόρον. Καὶ τοῦτο εἰς

** fob, 1, 10, σε Psal. xxxi, 10,

Τὸ Gen. xxiv, 7.

Vens. 135. Super aspidem εἰ basiliscum. ascendes,
et conculcabis leonem et draconem. Ipse etiam ve»
nenatm atque inmites fere te nunquam IgJeni :

18 Gen. xLvui. 10.

913

EUTIIYMII ZIGABESNI

ri

sicuti legimus accidisse nuits sanctorum. Juxta A πολλοὺς τῶν ἁγίων ἐς-δη, χαθὼς αἱ ἱστορίαι διδα-

anagogicum vero sen-um, per ascensum hunc, et
per conculcationeg venenatorum atque immitium
animalium, potentiam illam intellige sanctis da-
1411, adversus omnes malig uitates et nocumenta;
per aspidem vero, calumnis vitium intelligere
possumus, eo quod more aspidis in aures homi-
num venenum immittat ; et per basiliscum, invidia'n,
que quasi basiliscus, perniciem ac virus in ocu.is
gestat: leonem. etiam pro crudelitate ac. sxvitia
intelligere omnibus facillimum est; draconemque
pre indignatione, ob summam nimirum illius
vehementiam atque effivaciam. Hzc igitur omnia
justus conculcabit, et minime ab eis ledetur. Ad

bec omnia addamus, quod damon dici potes! aspis, basiliscus, leo, et draco, veluti,

illorum vitia in seipso solus complectatur,

μας, 14. Quoniam in me speravit, liberaboeum. p

Quoniam magna ac fere increjibilia Propheta ei
po licitus est, qui in Deo speraverit, quod concul-
ea:urus nimirum sit swvissimas atque immanis-
s.mas feres, et nullam illinc ipse lesionem rela-
turus, introducit deinceps Deum ipsum ea conflr-
mantem, qua dicla sunt, et docentem, quisnam

σχουχιν. ᾽Αναγωγ:.κῶς δὲ, δ.ὰ τῆς ἐπιθάσεως xat
χαταπατῄσεως τῶν ἄγαν ἰοδόλων xal σαρχοθύρων
Ὀπρίων τὴν ἐπιχράτειαν πάσης πονηρίας xai βλά-
θης 1vi&avo. Νοηθείη δ' ἂν ἁἀσπὶς μὲν dj 6:260) *
xai αὕτῃ γὰρ ἵὸν ἑναποπτύει τοῖς doi τῶν ἀνθρώ-
πων * βασι)ίσχος δὲ fj βαεσχανία * ὥσπερ γὰρ ἑἐχεῖνος
ἓν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἔχει τὴν λύμην, οὕτω xal αὕτη
διὰ τῶν ὀφθαλμῶν λυμαίνεται. Λέων δὲ fr ὡμότης:
δράχων δὲ ὁ θυμὸς διὰ τὸ θερµόν τε xai ὀξὺ xal
δραστήρ ο’, ἃ πάντα χαταπατήσει ὁ δίχα.ος, xa
ὑφ᾽ ὧν οὐδὲ ὅλως βλαδήσεται, Λέγεται 65 ὁ δαίµων
ἀσπὶς, xai βασιλίσκος, xaX λέων καὶ δράχων, ὡς
τὰς λύµας τούτων φέρων ἓν ἑαυτῷ.
qui omnia
"Οτι ἐπ ἐμὲ ἤπισε, καὶ ῥύσομαι abcór. Ἐπεὶ
μεγάλα xa μικροὺ ἄπιατα ἐπηγγείλατο, χαταπατεῖν
τὰ γχλεπώτατα τῶν θηρίων xai μηδὲν ἑἐχεῖθεν βλά-
πτεσθχι, εἰσάχει τὸν 8cbv αὐτὸν βεδαιοῦντα τὰ cl-
ρηµένα xal διδάσχοντα, ^l; ὁ τῖς εἰς αὐτὸν ἑλπίδος
χαρπός. Ἐπ' ἐμὲ, φησὶν, Ίλπισεν ὁ τοιοῦτος, xal
λοιπὸν ἐγὼ ῥύσομαι αὐτὸν ἐχ παντὺς x:vb3vou.

fructus sit spei illius, qu:e ia. Deo collocatur. In' me, inquit, hujusmodi bomo speravit, czterum

ego il'um a quocunque crijjam p icu!o,

Protegam eum, quoniam cognovit nomen meum.
Vide quomodo dixit nomen meum. Naturam enim
divinam nullus potest intelligere. Ille autem Del
nomen cognoscere dicitur, non qui tantum illum
Deum csse cognoscit, sed is qui se illi virtute ac
moribus dignum offert.

Vgas. 45. Clamabit ad me, etego exaudiam eum.
Qvo nihil seipso, aut Deo indignum petit.

Cum ipso sum in. tribulatione, |n omni tentatione,
mt olim. adfui tribus pueris, et postea. omnibus
aliis martyribus.

Eripiam eum. Ex omni angustia. Vide in psal-

Σχεπάσω αὐτὸν, ὅτι ἔγνω τὸ ὄνομά µου. "Opa
πῶς εἶπε τὸ ὄνγομά µου. Thv γὰρ φύσιν αὐτοῦ
οὐδεὶς τῶν ἁπάντων ἑννοῆσαι ὀύναται. Γινώσχει δὲ
τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ οὐχ ὁ ἁπλῶς γινώσχων ὅτι οὗτος
θεὺς, ἀλλ' ὁ ἀξίως αὐτῷ προσφερόµενος.

Κεχράξεται πρός µε, xal ἑπαχούσοιιαι αὑτοῦ
Διότι οὐδὲν ζητήσει ἀνάξιον τοῦ θεοῦ xal ἑαυτοῦ.

Μετ) avrov εἰμι ἐν θ.Ιίψει. Ἐν παντὶ τειρασμῷ,
ὡς μετὰ τῶν τριῶν παίδων, ὡς μετὰ τῶν μαρτύ-
pwv ὕστερον.

Ἐξεοῦμαι αὑτόν. "Ex πάσης ἀνάγκης ' ζήτει iv

mo xxxvi, ibi : Non vidi justum derelictum. Που: τῷ Ac' da qup τὴν ἐξήγησιν τοῦ, Kal οὐκ εἶδον δί-

ibi : Dominus non derelinquet eum in manus ejus.

Ει glorificabo eum, Non tantum eripiam, sed
insignem ae clarum reddam, ob summam illius in
me benevolentiam.

Vgas. 46. Longitwdime dierum replebo eum. Si
hanc a me longiudinem perquisiverit. Vel, per

χαιον éyxacadeAsipgiévoy *. xat τοῦ, 0 Κύριος οὗ
[th ἐγκατα.ίπῃ αὐτὸν εἰς τὰς χεῖρας avtov.

Καὶ δοξἀσω αὐτόν. Οὐ μόνον ἐξελοῦμαι, ἀλλὰ
xaX περιφανῃ ποιῄσω διὰ τὴν οἰχείωσιν.

Μακρότητος ἡμερῶν ἐμαπ.1ήσω αὐτόν. Εἴγε ταύ«
την ζητήσει. Ἡ µακρότητα ἡμερῶν λέγει τὴν alo

longitudinem dierum, zternam vitam intelligit, Ὁ viov ζωὴν, διότι µία ἐστὶν ἡμέρα ἐχείνη, µαχρύτης

qua et una dies est, et longitudo dierum dicitur,
eo quod nunquam cesset, el successiones mon
liabeat.

Et ostendam illi salutare meum. Salutem, quiz a
me est, quod scilicet salvare omnes possum, qui
jn me sperant.

Psalmus cantici in diem sabbati.
PSALMDS XCI.

Quid sit Psalmus cantici in Procemio operis
dicium est. Et hic quidem psalmus auctoris et
cantoris caret. nomine. Nuliam enim nomen habet
aut David, aut. alicujus cantorum principis 2 quia
sciiicet ab omuibus, communi choro, fuit decan-

ἡμερῶν ὀνομαξομένη διὰ τὸ ἀχατάλυτόν τε xa
ἁδιάδοχον. Ἀδιάφορος δὲ ἐνταῦθα ἡ τοῦ ἐμα-ήσω
σύνταξ.ς.

Kal δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριόν µου. Τὴν rap"
ἐμοῦ σωτηρίαν, ὅτι δύναμαι σώζειν εἰς ἐμὲ ἑκτί-
ζοντα.

VaAu?c ᾠδῆς slc τὴν ἡμέραν τοῦ Σαξδάτου.

ΨΑΛΛΜΟΣΙΛ’.

Ti μέν ἐστι Ταλμὸς ᾠδῆς, προείρηται iv τῷ
προοιµίῳ τῆς παρούσης βίδλου. Ἔστι δὲ ὁ φαλμὸς
οὗτος ἀνώνυμος μὲν, οὐχ ἀνεπίγραγος δὲ. Ὄνομα
μὲν οὔτε τοῦ Δαθὶδ οὔτε τινὸς τῶν ἀρχῳδῶν ἑἐμφέ-
pit διὰ v) παρὰ πάντων κοινῆ τότε µελωδεῖσθαι.

945

ὡς μέν τινές φασιν, ὅτι τῷ Σαθξάτῳ τοῦτον µόνον
ἀπεχλίρωσεν ὁ Δαθὶδ χαριστέριον τῷ Otip* xal
τηνικαῦτα πάντες οἱ ἀρχῳδοὶ συνιόντες ᾖδον αὐτόν *
Ὡς δὲ λέγουσιν οἱ θεωρήσαντες ὑγηλότερον, εἰς τὴν
ἡμέραν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὁ ψαλμὸς οὗτος ἀφορῦ,
καὶ τὸ iv αὑτῇ διδάσχει λέγω δὴ τὴν τῶν ἁαρτω-
λῶν τιµωρίαν καὶ τὴν τῶν δικαίων τιμήν. Ὥσπερ
«3o τὸ Σάὔδατο», χατάπαυσις ἐἑρμηνευόμενον, ἁρ-
γίαν εἶχε παντὸς ἔργου βιωτικοῦ * οὕτω δη xol ἡμέρα
ἐχείνη, xazimaugt; οὖσα τοῦ παρόντος βίου, πάσης
βιωτιχῆς ἠλευθέρωται φροντίδος, χαὶ Zd66arov
ὀνομάσεται.

ἸΑγαθὸν τὸ ἐξομο.ογεῖσθαι τῷ Κυρίφ. Όντως
ἀγαθὸν τὸ εὐχαριστεῖν θεῷ.

Κω yráAlsir τῷ ὀνόματί σου, Ὕγψιστε" τοῦ
drayyéAAse τὸ xpoX τὸ E.leóc σου, xal τὴν ἁ λή-
'θειάν σου κατὰ γύκτα. Καὶ ᾷδτιν σοι χαριστήρια.
Τινὲς δὲ οὕτως ἠἡρμήνευσαν, ὅτι ἀγαθὸν τὸ ἔδαγο-
ρεύειν πρῶτον τῷ 8: τὰς ἁμαρτίας, εἶτα ἄδειν
αὑτῷ, ἵνα καθαρὰ γένηται f) φαλμῳδία. Εἰπὼν δὲ
ἁπλῶ: ὅτι ἀγαθὸν τόδε xal τόδε, εἶτα ἀφορίζει τῷ
ἀγαθῷ τούτῳ πράγματι xal χαιροὺς, xal φησιν,
ὅτι Ἀγαθόν ἐστιν ὥστε ἀναγγέλλειν, εἴτουν ἀναλογί-
ζεσθαι xal ἐκφωνεῖν, τὸ put μὲν, ἁρχομένης τῆς
ἡμέρας, τὸ ἔλεος τοῦ θεοῦ, ὅτι ἐλεῆσας ἡμᾶς, οὐ
«σειἸμῷ χατέχωσεν, οὗ πνυρὶ χατέχαυσεν, οὐχ Όδατι
κατεθάπτισεν, οὗ θηρίοις, o) πολεµίοις, οὗ φονεῦσιν

ἄλλοις παραδοθῆναι παρεχώρησεν * ἅπερ xai. τὰ C

ὅμοια τούτοις ὡς ἐπίπαν ἐν νυχτὶ πεφύχασι γίνεσθαι"
καὶ τὸ µέγιστον, οὐκ ἐπ'δουλευθῆναι παρὰ δαιμόνων
εἶασε * χατὰ τὴν νύχτα δὲ ὁμοίως ἀναγγέλλειν τὴν
ἀλήθειαν αὐτοῦ. ᾿Αλήθειαν δὲ τοῦ θεοῦ νόησον ἓν-
ταῦθα τὸ ἀλάθητον αὐτοῦ” ἵνα, τοῦτο ἀναγγέλ-
Ἄοντες, κατὰ τὸν νυχτερινὸν χαιρὸν, ὅτε μᾶλλον
«πρὸς ἡδονὰς σαρχὺὸς vat χαχοθουλίας χινούμε-
θα, συστελλώµεθα, ὑπομιμνήσχοντες ἑαντοὺς ὅτι
οὐ λανθάνοµεν αὐτὸν, εἴτι χαὶ πράξοµεν, f] µελετή-
σοµεν. Δυνάμεθα δὲ λέγειν ὅτι διὰ τῆς πρωῖας ὅλην
τὴν ἡμέραν ἑνέφηνεν, ὡς ἀπὸ µέρους τὸ ὅλον.

COMMENT. IN PSALMOS.
Ἐπ.γέγραπται 05, Elc τὴν ἡμέραν τοῦ Σαδόδάτου, A tatus. Inscripione tamen prorsus

(45
non caret.
Inscribitur euim : In diem Sabbati, ea ratione, uit
quidam dicunt, quod beatus David, solis Sabbaiis
in gratiarum actionem, Deo cauendum esse cum
destinaverat. Tunc etenim omnes chorotum prin-
cipes una convenire solebant, ut. eum canereut.
Verum ii qui divina sublimius contemplantur,
pertinere dicunt hunc psalmum ad futuri judicii
diem, et de d«-linquentium penis, et justorum prz-
miis tractare; et quemadmodum Sabbati dies ab
omni prorsus opere vacabat, ita illa futuri. judicii
dies, qux requies est presentis vitse, ab omni
mundana cura homines liberat; atque ideo jum
Sabbatum, hoc est, requies appellatur.

B VzgRs. 9, 5. Bonum est. confiteri Domino. Vere

bonum est agere Deo gratias,

Et psallere nomini tuo, 'Altissime, ut annuntiemus
mane misericordiam (uam, el veritatem. tuam per
noctem, Et canere bonum est gratiarum actiones.
Quidam ita exposuerunt quod bonum est couflteri
et annuntiare primum Deo peccata, deinde canere
ei, ita ut psalmodia nostra, quz ei canitur, munda
46 pura sit, Et cum dixerit : Bonum est facere boc
atque illud, tunc demum huic bono operi sptum
atque idoneum etjam praílgit tempus, dicens quod
bonum est, ut mane, hoc est, ut in principio diei
annuntiemus, hoc est, ut meditemur, atque elfe-
ramus misericordiam Dei; quod scilicel miseri-
cordia nostri permotus, nec terrzmotu no$ obrui
permisit, nec estu exstingui, aut aquis nccari, nec
4 feria, neque ab inimicis, aut ab aliis malis nos
lzdi permisit, Qux omnia in nocte,accidere 5o-
leut. Et, quod omnium maximum est, non con-
cessit, ut dimonum insidiis vinceremur. Similitcz
el per noctem bonum est Dei veritatem annur-
tiare, hoc est, praedicare, aut extollere illius
cognitionem 40 scientiam , quam nihil latere
potest. Atque hoc facere ideo bonum est, ut noctis
tempore, quando ad corporis voluptates moveri mag &
$olemus, annuntiando has divinas laudes, coinpri-

mamur a vitiis, in tnemoriam revocantes quomodo

latere eum nibil poterit, quod a nobis gestum | aut ciam. meditatum fuerit, Possumus etiam intelli:
pere, quod per mane, totum diem signilicel, veluti a parte totum,

Ἑν δεχαχόρδῳ ψαἼτηρίῳ, qjec ᾠδῆς, ἐν αι: D. Vems. 4. In. decachordo psalterio, cum cantico,

Odpg. Τάς τε πέντε τοῦ σώματος αἰσθὴσεις, xal
τὰς πέντε τῆς tuy fic δυνάμεις, συμφώνους ἀλλήλαις
ἀπεργασάμενοι, διὰ πασῶν τούτων ἄδοντες τῷ Kv-
ρίῳ’ ζήτει τὴν ἑἐξήγησιν τοῦ τρίτου στίχου, τοῦ
AB φαλμοῦ, σφόδρα τῷ παρόντι συνῴδουσαν.

"Οτι εὔρρανάς µε, Κύρ;ε, &v eo ποιἡµατί σον *
xal ἐν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν σου ἀγα. λιάσομαι.
Ποίημα μὲν εἶπόν τινες χαθολικῶς τὴν αἱσθητῆν
χτῇσιν, ἔργα δὲ χειρῶν τὰ χατὰ µέρος τῆς τοιαύττς
χτίσεως, ὧν ὁρῶν τὸ μέγεθος, τὸ χάλλος, τὴν πρικχι-
λίαν, τὴν εὐαρμοστίαν, τὴν χΓησ'µότητα χαὶ εἴτι
10:02:07, ὁμοῦ xal ἰδίᾳ εὐφραίνομαι, καὶ ἔτι

in citkara. Quinque nimirum corporis sensus, et
quinque anima potentias, consonas atque coa-
cinnas mutuo inter se reddentes, et per hxc omnia
Chri-t0. Domino canentes, ut. diximus in tertio
versiculo psalmi xxxt, ubi fere similia h»bentur
verla.

Vghs. 5. Quoniam letificasti me in factura tua,
etin operibus manuum tuarum exsultabo, Per factu-
ram, quidam universam hanc totius mundi machi-
nam intelligunt; ct per manuum opera, particulares.
hujus creature species, quarum magnitudinem,
inquit, et pulchritudinem, varietatem, concinni-
tatem utilitatemque, et. extera. hujusiedi tam in

911

EUTHYMII ZIGABENI

945

universum, quan particulariter prospiciens, lrtor, A ἀγαλλιάσομαι. "Αλλοι δὲ ποίημα xal ἔργα yscpar"

*4 amplius etiam semper exstultabo. Alii vero per
facturam, et per manuum opera, idem wque
dixerunt signilicari.

Vgns. 6, Quam, magnificaia. sunt opera tua, Do-
"ine. Dictio, quam intentionem significat. Valde
magna, inquit, atque admiranda sunt opera tus,
non solum qui od creationem, sed ea etiam quae
2d providentiam, ad dispensationem, ad miracula,
οἱ ad omnem denique administrationem tuam
perlinent, De operibus autem Dei latius dictum
est in psalmo Lxxxv.

e Nimis profundam [acte sunt cogitationes tuc.
luscrutabiles, inquit, ac ininvestigabiles se nobis
esse demonstrarunt cogitationes tuz, et consilia

διπ)ασιασμὸν vofjuatoz; ἐχάλεσαν,

Ὡς ἐμέγα.ύνθη τὰ ἔρ]α σου, Κύρια. T5 ὥς
κατ ἐπίτασιν χεῖται. Λίαν, qnot, μεγάλα τὰ ἔργσ
σου * οὗ µόνον ὅσα ἐν τῇ προῤῥηθείσῃ χτίσει, ἀλλὰ
xal ὅσα ἐν προνοίαις, xat οἰχονομίαις, χαὶ τερατουρ-
γίαις, καὶ τοῖς τοιούτοις. Περν δὲ ἔργων εἴρηται
ἐν τῷ πε’ φαλμῷ.

Σφόδρα ἑἐθδαθύνθησαν οἱ δια.ογισμοί σου. τὸ
ἐδαθύνθησαν ἀντὶ τοῦ, βαθεῖς xal ἀνέφιχτοε
ἐφάνησαν. Διαλογισμοὺς δὲ λέγει τὰς βονλάς. Τού-

tua impenetrabilia, Videtur autem consimilis sen- B τοις ὅμοια καὶ Παῦλος εἴρηχεν Ὢ βάθος π.]ούτου

tentia illa Pauli : O profundum divitiarum sapien-
tie et scientie Dei ! quam inscrutabilia sunt judicia
ejus atque investijabiles vie ejus 1

Vens. 7. Vir insipiens mon cognoscet. lnsiplentem
$Jum appellat, qui divinarum rerum coguitionem
nullam habet, tametsi humanarum scientiarum
exteriorem quamdan cognitionem habeat : Hujus-
wiodi, inquit, homo non cognoscet, quod magna
sunt Opera tua, et quod profundz sant-eagitationes
tus, sed confidens sibi Ipsi, tentabit in earum
profundum descendere, atque fioc pacto (velati ex
praerupio quodam in abyssum) cadet.

Et imprudens non intelliget hec. Eamdem repetit
scntentiam,

xal coglac xal γγώσεως 507, ὡς ἀνεξερεύνητα
τὰ κρ/µατα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχγίαστοι al ὁδοὶ
αὑτοῦ !

Αγἡρ ἄφρων οὗ }»ῴώσεται. "Agpoya νῦν xalst
τὸν pi τῇ” θείαν φρόνησιν ἔχοντα, χαὶ εἰ τὴν ἀνθρω-
πἰνην Σχτήσατο, τὴν Ex τῆς θύφραθεν σοφία;. Ὅ rip
τοιοῦτος, φησὶν, οὗ γνώσεται, ὅτι μεγᾶλα τὰ Έργα
σου , xaX ὅτι βαθεῖς οἱ διαλογισμοί cou * ἀλλ &av-

τῷ θαῤῥίσας, χαταλαθεῖν πειράσεται " xai διὰ τοῦτο

χα-απεσεῖται.

Καὶ ἀσύγετος οὗ συνήσει ταῦτα. Τὸ αὐτὸ καὶ
νῦν ἐδίπλωσε νόημα.

Vgns. 8. Cum esxsurgerent. peccatores quasiherba, Ὁ Όνν τῷ ἀνατεῖλαι ἁμαρτωλοὺς ὣσεὶ χόρτον,

et inclinati sunt omnes, qui. operantur. iniquitatem,
Conjunctio, εἰ, abundat hoc in loco; inclinari
autem dixit pro inecurvari atque humiliari , ut eit
sensus : Cum peccatores orti essen', et instar
Terba» ad tempus florerent, illum tamen florem ac
vigorem diu retinere mequiverunt, sed inclinati
sunt, e* deciderunt; eosdem autem peccatores
appellat, et operantes iniquitatem,

VEns. 9. Ut exterminentur in. seculum seculi.
Juclinati vero sunt, et 3 prima felicitate deciderunt,
ut puniantur in futuro szculo, Solet enim bea-
tus David ziterni smculi ponas, atque incun-
solabilem illam perditionem, exterminationem
appellare; et dicit quod ruinam et lapsum a praz-
senti felicitate sument pro arrbabone futuri sup-
plieii : ex quibus verbis aggreditur Propheta
traclatum de futuri judicii Jie, quemadmodum
diximus in principio psalmi.

Tu autem | altissimus iu eternum, Domine. Tu
autem investigabilis es, et judicia tua inscrutabilio.

VERS. 10. Quoniam ecce inimici tui, Domine,
quoniam ecce inimici tui peribunt. Dei inimici non
tantum infideles sunt, sed quicunque etiam
delinquentes, quia diabolo Dei inimico obtempe-
rant. Peribunt autem in futuro sseeulo.

Et dispergentur omnes, qui operantur. iniquitaten:.

? Ton, x1, 25.

xal διέκυγαν πάντες ol ἑρ;αζόμενοι τὴν ἀνομίαν,.
Περιττὸς ὁ xal σύνδεσμος ἐνταῦθα. Διέχνψαν δὲ
ἀντὶ τοῦ, χατεχὀμφθήσαν , ἱτατεινώθησαν. Ὅ δὲ
νοῦς ἐστι τοιοῦτος, ὅτι Ανατείλαντες ἁμαρτωλοὶ
δίχην χόρτου, τουτέττιν ἀνθήσαντες πρόσχαιρα, οὐ
µέχρι πολλοῦ τὴν ἀχμὴν παρέτειναν, ἀλλὰ διέχνιναν ᾿
τοὺς αὐτοὺς Ok λέτει xol ἑργαζομένους τὸν ἀνο-
μίαν.

Ὅπως ἂν ἐξο.ιοθρευθῶσι» elc τὸν αἰῶνα του
αἰῶνος. Διέχυφαν δὲ καὶ τῆς εὐτμερίας ἐξέπεσον,
ἵνα χολασθῶσιν εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ἐξολόθρευ-
σιν γὰρ ἐπὶ τοῦ ἀτελευτήτου αἰῶνος xul ἀπώλειαν
«hv ἁπαρηγόρητον χόλασιν εἴωθεν ὁ Δαθὶδ ὀνομά-
ζειν. Λέχει τοίνυν, ὅτι τὴν ἐνταῦθα τῆς εὐδαιμονίας
ἔχπτωσιν ἀῤῥαθῶνα τῆς ἐχεῖ τιμωρίας ἑκτήσαντο
ἐντεῦθεν οὖν εἰσθάλλει εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ μέλλοντος
αἰῶνος * ὡς ἐν προοιμίωτοῦ ψαλμοῦ, προειρέχαµεν.

Σὺ δὲ ὕγιστος sic τὸν αἰώνα, Πύριε. Συ ὃς
άνέφικτος ἀεὶ, xaX ἀνεξερεύνητα τὰ χρὶματά σου.

"Οτι ἰδοὺ οἱ ἐχθροί σου, Κύριε" ὅτι Ιδοὺ ol

"ἐχθροί σου, Κύριε, ἁπολοῦνται. Ἔχθρο) τοῦ 8«c0

οὐκ ἄπιστοι µόνον, ἁλλά xal οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς τῷ
ἑκθρῷ αὑτοῦ τῷ διαδόλῳ πειθόµενοι. Ἀπώλειαν δὲ
τῖν bv τῷ μέλλοντι αἰῶνί φησι.

Kal διασκορπισθήσονται πάντες οἱ ἑργαζύμε-

919

COMMENT.JN PSALMOS.

953

yot τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθῆ σονται εἰς τὰς δια- A Ad. varas nimirum poenas atque ad varia sup-

φόρους χολάτεις,

Kal ὑψωθήσεται ὡς poroxápeotoc τὸ xépac µου.
Ἱέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ ΛαΦὶδ ἐχάλεσεν, «ὡς ἓξ
αὐτοῦ τὸ χατὰ σάρχα βλαστήταντα, περὶ οὗ πλατύ-
τερον ἓν τῷ πη’ φαλμῷ . ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί
4tov. ὑψωθήσεεαι τὸ xfpac αὑτοῦ. Ὑψωθήσεται
δὲ, ἀντὶ τοῦ µεγαλυνθήσεται, ἓν τῷ χαιρῷ δηλαδὴ
τῇ; µελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ

ταπενωθέντων. Ὑγωθήσεται δὲ, ὡς µονοκέρωτος
πέρας, τουτέστιν ἐπιπολὺ.

Καὶ τὸ γηράς µου ἐν ἑνλαίῳ πίογι. Δ.ὰ τοῦ

ἑλσίου τὴν ἱλαρότητα ἑνέφηνεν ' Τοῦ Hapirat Ἡ

Υὰρ, qnot, πρόσωπο» ἐν &QJako* λέγει δὲ, ὅτι
Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας µου, λοιπὺν τὸ
γΏράς µου £v ἱλαρότητι mfovt, εἴτουν T0136, ἔσται *
τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἁλύπως αὐτὸ διέχθω, ταῖς τοῦ
μέλλοντος ἑἐλπίσι παρτγορούμενος.

Καὶ ἐπεῖδεν à ὀφθα μάς µου ἐν τοῖς ἐχθροῖς
µου. ᾽Αντὶ τοῦ ῥἐπεῖδεν, ἑπόγεται ἑκδεδώχασι
Σύμμαχος xaY θεοδοτίων. Ot δὲ 'Εθδνμήκοντα ὡς
γεγενηµένα τὰ ἑσόμενα ἠἡρμήνευσαν. Ἐχθροὺς δέ
Φτσι τοὺς δαίµουσς, καὶ τοὺς ἁἀπίστους, ἓν olg
ἐπόγεται τότε τὴν ἑχδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἑλλείπει.

Καὶ £v τοῖς ἐπαγισταμένοις ἐπ᾽ ἐμὰ Χογηρευ-

plicia.

Vgns. 11. Et ekaltabitur. sicut. suuicoruis εκ
menm. Cornu. suum bentus David Christum ap-
pellavit, quasi ex se germinandum, sccundum
carnem, de quo latius dictum cst. in. psal-
mo Lsxxwit, ibi : Et in. nomine meo. exallabitur
cornu ejus. Exaltabitur autem, lioc eet, aiaguifica-
bitur, in tempore nimirum futuri judicii, profliga-
tis aique huiliatis omnibus ejus inimicis;
exalinlitur, inquam, veluti.cornu quoddam unicor-
nis, hec est, valde exaltabitur. (Dictio auteu
enirornis est secundi casus, at alibi diximus.) .

Et senectits mea. in oleo pingui. Per. oleum hila-
ritatem denota:it, unde alibi dicitur: Ut exhilaret

faciem ín oleo 3. Cognovi, inquit, cornu meum

exaltaudi;n «Ἅδο, atque idco futurum spero, ut
senectus mea in pingui, lioc est, in multa hilori'ate
versetur, utque jucunde ας sine moerore exiremun
μιά vite mes tempus agam, [uturorum spe

-consolatus.

Vers. 12. Et dispexit.oculus meus ín inimicis meis.

. Symmachus ct Theodotion. pro dispezit, reddide-

ταµί sidebit; LXX vero interpretes quae. futura
erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos
autem, et daemones ei infdeles jajelligit, in
quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem.
Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio.

Et in insurgentibus in me malignantibus audiet

opérotc ἀχούσετπι có οὓς µου. Καὶ τοῦτο ἑλ- (Cj auris mea. Hzc verba etiam defectiva sunt . Audiet

λειπτιχόν. ᾿Ακούσεται γὰρ τὴν χατ αὐτῶν ἁπόφασιν
του Δεσπύτου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἑπανισταμέ-
vou; xaY πονηρευοµένους, ἆσν,δέτως.

Δίχαιος ὣς «φοίγιξ ἀνθήσει. Elis ἀνωτέρω
περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ-
vit περ) τοῦ Dix xlou, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει * τοῦ
Φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνΏος ἀποπίπτει, ἀλλ εἰς xap-
vw προχόπτει γλυχύτατον, οὔτε 6 θάλος µαραίνε-
ται, ἀειθαλῆς Υάρ ἐστιν.

Ὡσεὶ χέδρος ἡ ἐν τῷ A:6drx π.ηθυνθήσεται.
Πεπλιθυσμένη Υάρ ἔστιν ἡ κέδρος ταῖς χόµαις.
Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος πρὸς μὲν
τὸν φοίνικα τὸ μιχρὸν μὲν αὑτοῦ µέρος ἑμπεπῆχθαι
τῇ Y32, b πᾶν δὲ ὑτὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, xal τὸ τὴν

καρδίαν αὑτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, χαὶ τὸ τὸν
καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ «b ὑψπλὸν
καὶ δύσδατον, καὶ τὸ πρλλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς
τὴν τελείωσιν ^ πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, xal
ἄσηπτ,», xal πολύερνον, xal χκατάσχιον. Εὐωδίας
γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλησται, xal ἄρθαρ-
τός ἐστι, χαθαρισθεὶς Ex πάσης κηλίδος * xal πολ-
λοὺς γεννᾷ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σχέπη χρηµα-
τίζει.

enim auris mea sententiam Domini, adversus eos
quos insurgentes ac malignantes promiscue ap-
pellat; omissa conjunctione et.

Vess. 15. Justus ut palma florebit. Cum superius
de peecatoribus sermonem babuerit, dixerilque,
quod florebunt ut herba, quz cito perit, nunc de
justo dicit, quod (florebit «t palma, qua vivaciot
est, et cujus flos nunquam decidit, scd iu
dulcissimum fructum provenit, cujusque germen
non tabescit, sed semper viget.

Sicul.cedrus que án. Libano est, muliiplicabitur.
Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias
euam similitudines.habet justus ad palmam. Nam
quemadmodum modica ilius arboris pars terra

9 ἰπῃσίμαν, et tota pene a terra in. ccelum elevatur,

ita ct justas eor suum a terrenis in coelum attellit :
et quemadinodum pnlise fruetus α feris. diripi
non possunt, sie etiam justi viri opera a demoni-
bus perdi nequeunt, advereante nimirum in utroque
rerum sablimitate. Multo preterea tempore utrique
opus est ad. perfeetionein. Cum cedro etiam justis
similitudinem retinet : quia sicut cedrus bonum
ex se odorem emittit, et iucorruptibilem materiam
Aiabet, et ramorum ουρία abundat, et umbram con-

sequenter multam facit, ita ct justus bono virtutum odore plenus est : et cum semel purgatus
fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, mom accus
30 ramos quosdam generat, el multorum etiam indigeuttum effieitur. protector.

** Psal. cut, 15.

951

EUTIIYMID ZIGABENI

952

Vzns.14. Plantati in domo Domini inaulis Deinostr A Περυτευμένοι ἐν τῷ obxq Κυρίον, ἐκ ταῖς αὐ-

efflorebunt. Plantati in inferiori Ecclesia, in qua
habitat gratia Domini, et radicati in fide, florebunt
ju supernis aulis ceelestibus, hoc est, illic appare-
bunt virtutum floribus ornati. Vel aliter : Domus
Domini scientia est divinarum Seripturarum, in
qua scientia Dominum invenimus ; aule vero sunt
illius mandata.

Vrns. 15,16. Adhuc muliiplicabuntur in senecta
pingui. Per pinguem senectam, plenam intelligit
senectutem. Tametsi, inquit, justi homines se-
nuerint, non deficient tamen in profectu virtutum,
quinimo magis ac magis semper virtutibus mul-
| tiplicabuntur.

δι bene eis accidet. Bene illis eveniet, inquit, in
futuro seculo : quia scilicet delectabuntur atque
exsultabunt.

Ut annuntient quod rectus Dominus Deus noster,
et non est injustitia in eo. Ita ut lz:ti mutuo annun-
tient, quod Dominus justus est, qui servis suis
requiem przstat, pro iis laboribus, quos in vita
sustinuerunt, Quod vero ait : Et! non est. injustitia
in eo, repetitio est sententiz, et idem sibi vult,
ac si justum eum appellaret.

1n diem ante Sabbatum, quando habitaia fuerat
terra.
PSALMUS Χα.
Hic psalmus apud Hebreos omni prorsus caret

inscriptione. Quzdam exemjlàária editionis LXX c

: jaterpretum, inseriptionetn illam habent, quam
superius retulimus, et quidam exponunt, quod
dies Sabbati accipitur, pro die universalis judicii,
' ut in precedenti psalmo diximus : dies vero
* aute Sabbatum, dies sit resurrectionis Domini.
"Fuit enim illa dies, veluti praeludium quoddam
' universalis resurrectionis. In illa autem die habi-
tata. est terra, ab jis nimirum hominibus qui per
Evangelium et baptismum regenerati, et quodam-
modo replasmati sunt. Verum castigatiora exem-
: maria (etiam juxta editionem LXX) carent hujus-
' modi inscriptione.

Aaic τοῦ θεοῦ ἡμῶν ἑἐξανθήσουσι. Βεφυτευμένος
οἱ δίχαιοι ἓν τῇ χάτω Ἔκκλησίᾳ, ἓν fj οἰχεῖ ἡ τοῦ
"Χριστοῦ χάρις, καὶ ἐῤῥιζωμένοι ἐν τῇ πίστει, ἕξαν-
θήσουσιν ἐν ταῖς οὐρανίαις αὐλαῖς ' εἴτουν φανἠ-
σονται κπεχοσμηµένοι τοῖς ἄνθεσι τῶν ἀρετῶν.
Νοεῖται δὲ xai ἄλλως, οἶχος μὲν Κυρίου d$ γνῶσις
τῶν θείων Γραφῶν, iv fj εὑρίσχομεν τὸν Κύριον,
αὖὐλαὶ δὲ αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ.

Ἔτι π.Ἰηθυνθήσονται ἐν γήρᾳ &lori. Πῖον γῆ-
pac *» βαθύτατον. Οἱ τοιοῦτοι, φησὶ, xal ἄγαν
γηράσαντες, οὐχ ἀτονήσουσιν εἰς προχοπὴν ἀρετῆς,
ἀλλ ἔτι μᾶλλον πληβυνθήσονται ταῖς ἀρεταῖς.

Καὶ εὐπαθεῦντες ἔσονται. Καὶ λοιπὺν εὐπαθοῦν-
πες ἔσονται ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, τουτέστι, τρυ-
φῶντες xal ἀγαλλιώμενοι. |

ToU ἀναγγεῖλαι, ὅτι εὐθὺς Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν,
καὶ οὐκ ἔστιν ἁδικία ἐν αὑτῷ. Ὥστε χαίροντας
ἀναγγεῖλαι ἀλλήλοις, ὅτι δίκαιος ὁ Κύριος, ἀντὶ
τῶν ἐν Bl χαµάτων ἀνάπαυσιν τοῖς δούλοις αὐτοῦ
παρέχων. Τὸ δὲ, Οὐν ἔστιν ἁδικία ἐν «aito,
ἀνάπτυξις καὶ διπλασιασμός ἐστι τοῦ δικαἰου.

Εἰς τὴν» ἡμέραν τοῦ προσαδδάτου, ὅτε κατώ-
χιστο ἡ τη.
ΨΑΛΜΟΣ BH.

Ανεπίγραφος παρ) Ἑθδραίοις ὁ φαλμὸς οὗτος.
Πλήν τινα τῶν ἀντιγράφων φέρουσιν ἐπιγραφὴν ὡς
ἀπὸ τῆς ἐξηγήσεως τῶν Ἑδδομήχοντα, οὕτως ἔχου-
σαν * Εἰς τὴν ἡμέρα» τοῦ προσαθθάτου, ὅτε
κατῴκιστο ἡ yj. Καὶ ἑξηγήσαντό τινες ΄ ὅτι ἡμέ-
ραν μὲν Σαθδθάτου àv τῷ προλαθόντι ψαλμῷ νενοη-
χαµεν τὴν τῆς παγχοσµίου ἀναστάσεως, ἡμέραν δὲ
προσαθδάτου iv τῷ παρόντι, τὴν τῖς Χριστοῦ ἀνᾳ-
στάσεως, τις προοίµιον ἦν τῆς παγκοσμίου" ὅτε

«κατῳχίσθη fj yn ὑπὸ τῶν µεταπλασθέντων xal

ἀναγεννηθέντων διὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ βαπτί-
σµατος. Ὅμως οὐκ ἔχουσι τὴν ἐπιγραφὴν ταύτην,

υκὰ ἀκριδέστερα ἀντίγραφ1.

Vegas. {. Dominus regnavit. Dei quidem Filius, |

' ab aterno semper rex fuit, id tamen non semper
- fuit ab hominibus eognitum, quinimo eum olim
ignorabant homines ; verum ubi Christus a mor-
tuis resurrexit, &deles omnes, et qui in eum cre-
: didere, certiores effecti sunt, Dei Filium et regem
esse et Deum. [loc est igitur, quod nunc nobis
' preedicit beatus David, dicens : Dominus regnavit,
hoc est, Cognitus est ut rex. Vel aliter : Rex
: quidem olim erat Cliristus ut Deus, sed post ro-
' surrectionem regnat, ut homo : Data εει, inquit,
: mili$ omnis potestas in calo, et in terra **. Et rur-
"Sus : Ego autem constitutus sum rex ab eo**,
Decorem | indutus est. Hoc est, gloriam et po-
testatem ejusmodi demonstravit, qu:e decentissima

*! Mattb, xxvir, 18. ** Psal. 11, 6.

D

'Ὁ Κύριος ἐδασίβενσε». 'O YU µέν ἐστι pa-
σιλεὺς ὡς Θεός * οὐκ ἀεὶ δὲ τοῖς ἀνθρώποις τοῦτο
ἑγνωρίζετο πρότερον γὰρ ἁγνοοῦντες αὑτὸν, ὕστε-
pov μετὰ τὴν ἐκ νεχρῶν ἀνάστασιν ἐπληροφορήθη-
ca» οἱ πιστεύσαντες, ὅτι βασιλεύς ἐστιν, ὡς θεός.
Ίοῦτο τοίνυν προαναφωνῶν ὁ Δαθὶδ, φησίν᾽ ὅτι
'E6acllsvos, τουτέστι Βασιλεὺς ἐγνωρίσθη. 'H
xai ἄλλως * Βασιλεὺς μὲν ὧν ὡς θεὸς, ἐθασίλευσε
xai ὡς ἄνθρωπο: ᾿Εδόθη µοι Υὰρ, φησὶν, ἐξου-
cla ἐν οὐρανῶ καὶ ἐπὶ γῆς ' καὶ πάλιν. Ἐτὼ δὲ
κατεστάθη» βασιλοὺς ἐπ᾽ αὐτοῦ.

Εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο. Την πρέπουσαν αὐτῷ,
ὡς Θεῷ, δόξαν xa ἑξουσίαν ἀφανέρωσε * τοῦτο Υὸρ

953

COMMENT: IN PSALMOS.

954

σηµαίνει, οἶμαι, τὸ ἐνεδύσατο. ἡ xaX ἄλλως' A illi erat, etiam ut Deo. Vel aliter : l'ominus carne

Νεχοωθεὶς μὲν τῇ σαρχὶ, οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ χάλ-
λος χατὰ τὸν προφήτην ἀναστὰς δὲ, εὑπρέπειαν
ἑνεδύσατυ.

Ἑγεδύσατο Κύριος δύναμιν, καὶ περιεζώσατο.
Ὁμοίως κἀνταῦθα νοητέον τὸ, ἐνεδύσατο. Eiyt
μὲν yàp ὡς θιὸς «hv θείαν εὐπρέπειαν ἀεὶ, xal
τὴν θείαν δύναμιν χρνπτοµένας ὕστερον δὲ ἑφα-
νέρωσε ταύτας, ἀποχαταστὰς εἰς οὐρανούς * οὐ μὴν
ἔξωθεν αὐτὰς περιεδάἸετο * xol τὸ περιεζώσατο
δὶ εὐσεδῶς νοητέον, ἀντὶ τοῦ, πὐτρεπίσθη σύμθο-
"λον γὰρ εὑτρεπισμοῦ ἐστι vb ζωννύεσθαι.

Καὶ γὰρ ἑσεερέωσε τὴν οἰχουμέγην, ἥτις ob
σαλευθήσεται. Σαλευομένην τῇ ἁπάτῃ ἑστερέωσεν
αὐτὴν Ίδη τῇ ἀληθείᾳ, ὥστε μὴ σαλευθΏναι λοιπὸν
ὑπὸ τῆς πλάνης, ἐπὶ πέτραν τῆς πίστεως στερεω-
θεἴσαν. Νοεῖται δὲ xal ἰδιχῶς οἰκουμένη fj Ἔκχλη-
σία, Άν οἰκοῦσιν οἱ πιστοὶ, ἃς οὗ χατισχύσουσι πύ-
οι ᾷδου, χατὰ τὴν Δεσποτικὴν ἁπόφασιν.
appellaverit) Ecclesiam intelligi dicunt, in qua
Sententiam **, inferni portie non prsevalebunt.

"Κτοιμος ὁ θρόνος cov ἀπὸ τότε. — "Etoipoc
- &vw τοῦ, ἑδραῖος, ὡς ἐν τῷ πε’ dau παρασεση-
µείωται’ ἀπὸ τότε δὲ, ἀντὶ τοῦ, dx' ἀρχῆς * τὸ δὲ
àa' ἀρχῆς ἐπὶ τῆς θείας φύσεως οὐκ εἰς ἀρχὴν ἀνά-

vetat χρονιχὴν,ἀλλὰ τῆς αἰωνίου ἐστὶν ἐμφαντιχὸν .
παλα:ότητος. Τοιοῦτον δέ ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ xal τὸ, dz' c

αἰῶνος. Λέγει δὲ νῦν ὁ Δαθὶδ ὅτι El χαὶ δούλον μορφὴν
ἐνδύει, ἀλλ᾽ οὖν ἑδραία σοι ἡ βασιλεία σου ἀπ᾿ ἀρχῆς,
χαὶ οὐδέποτε ταύτης ἐξέπεσας.

personam indueris, stabile tamen ae firmum tibi
eo decidisti, aut illinc pulsus es.

Ἀπὸ τοῦ αἰῶγος σὺ sl. Εδραία δὲ σοι àx' ἀρχῆς
: à βασιλεία, διότι xal σὺ ἀπ αἰῶνος sí, τουτέστιν
ὁμοίως àn' ἀρχῆς, ὡς εἴρηται.

Ἐπήραν οἱ ποταμοὶ, Κύριε, ἐπῆραν οἱ ποταμοὶ
φωγὰς αὐτῶν. Ποταμοὺς χαλεῖ τοὺς ἁποστόλους,
ὡς ἀρδεύοντας τὰς ψφυχὰς τῶν ἀνθρώπων τοῖς πνευ-
ματιχοῖς νἁμασι τοῦ Εὐαγγελίου * λέγει δὲ, ὅτι
:ὕψωσαν τὰ; φωνὰς αὐτῶν, τουτέστι, διαῤῥίδην
"παλ φανερῶς xai ἀνεπαισχύντως ἐχήρυξαν. Efpn-
ται 6$ ἡμῖν πολλάχις, ὅτι ὡς ἤδη Υγεγενηµένα προ-
αγορεύει τὰ μέλλοντα. 'U διπλασιασμὸς Ok τοῦ

ἑπῆραν οἱ ποταμοὶ ἐμφαντιχός ἐστι χαρᾶς.

᾽Αροῦσιν οἱ ποταμοὶ ἐπιτρίψεις αὐτῶν. Οἱ μετ
αὐτοὺς ποταμοὶ λήφονται τὰς χαραχθείσας xal
εμηθείσας ὑπ αὐτῶν ἐδούς. ἐπιτρίψεις γάρ elaw
αἱ τομαλ, ἃς χαράττουσιν οἱ ποταμοὶ ἐπιτρίόθοντες
τὴν yv ἐν τῷ φἑἐρεσθαι. Φησὶ δὲ ὅτι οἱ μετ) αὐτοὺς
διδάσχαλοι ταῖς ὁδοῖς τῆς διδασχαλίας αὑτῶν ἆχο-
λούθως χρήσονται.

quidem mortuus, decorem non habebat nec spe-
ciem, juxta prophete testimonium **, verum re-
surgeus decorem, quem aniea non babebat, in-
dutus est.

Iudutus est potentiam, εί accinzit se. Eodem
modo intelliges hunc versiculum. Habuit praterea
Christus semper et decorem, et potentiam, verum
olim id bomines latebat ; mápifestum autem fleri
ccpit postquam in celum ascendit, tametsi hu-
juscemodi indumentum exterius nullum induerit.
Pie eienim hoe intelligendum est, ut diximus,
quemadmodum δἱ verbum, accinxit ; idem cnim
significat, quod aptavit, seu ornavit, cingulum
quippe, ornamenti cujusdam signum est.

Etenim stabilivit orbem terre, qui non commo-
vebitur. Orbem, demonum fraude fluctuantem, 96
pene concussum, veritate sua Christus ita stabi-
livit, ut erroribus amodo huc atque illuc non abe
ducatur : quia in fldei petra fundatus ac stabilitus
est. Per orbem autem terre (quem juxta veriorem
Grace dictionis significationem, habitabilem quis
fideles babitant, adversus quam, iuxta Domini

Vgns. 9. Paratus thronus tuus ex tunc. — Para-
(κε, hoc est, firmus et stabilis, ut diximus in
psalmo Lxxtív. Et quod ait: ez tunc, expone, pro
a principio. Illjud tamen semper animadvertendum,
quod hujusmodi sermo: ab initio uimirum seu, a
principio, nullum tempus inducit in divina natura,
sed eternam quamdam antiquitatem tantum signi-
ficat. Tale quiddam est, quod paulo post subdit,
diceus : Α seculo tu es. Tametsi, inquit, tu servi

est ab initio regnum tuum. Neque enim unquam ab

A seculo tu es. Stabile, inquit, tibi ideo est re-
gnum tuum ab initio, quia tu es a sseculo, hoc est,
8 principio, ut diximus.

Vgns. 5. Elecaverunt. flumina, Domine, elecave-
rent. flumina voces suas. Per. flumina, apostoloa
intelligit, veluti qui spirituxlibus Evangelii fluentis
humanas irrigant animas ; et dicit quod exaltave
runt voces suas, hoc est, clare et aperte, palam.
que, ac sine ulla verecundia, evangelicam doctri.
nam preedicaverunt. lllud tamen animadverte, quod
alibi pers:epe diximus, Prophetam frequentissime
preterito tempore uti pro futuro, vel futuro
narrare, quasi jam preterita. llla etiam repetitio
verbi, elevaverunt, gaudii intensionem significat.

Vgas. 4. Τοίίεπί flumina attritiones eorum. Illa

"flumina, qux post flumina paulo ante dicta, hoc
est, post. apostolos ventura sunt, tollent, hoc est,
capient, seu sequentur eas vias, quae ab illis tritse
fuerint et format. Per attritiones ctenim, semitas
illas ac sectiones, alvei cujusdam instar formatas,
intelligit, quas flumina, cum per terram feruatur,

lambendo ac terendo incidere solent, ac formare. Et sensus est, quod doctores, qui post apostolos
venturi sunt, eas vias atque casdem sequentur disciplinas, quibus ipsi etiam apostoli usi fucrint.

831,3. πι. ** Matth. xvi, 18.

955

à zocibus aquarin multarum, mirabiles elovationes Α
" μετεωρισμοὶ τῆς θαᾳ.ἱάσσης. "Y6axa πολλὰ νοιῦν-

maris. Per aquas multas, baptiani lavacra intellige,
wu2 ubique in Ecclesiis perficiuntur. Voces autem
hujasmodi aquarum, iusvocationes &unt sanclae
Trinitatis, eL superna grati», qua in baptismatis
sacrameirto fieri solent. Per more etiam singulari
sermone, ipsum baptisma significavit, quod ubique
terrarum celel.ratur, quer. admedue dictum est in
psalmo Lxxin.. Certo. etenim inerito multiplex vi-
detur, quia variis in locis et innumerabilibus
pene personis celebratur : virtuto. tanien. unum
atque idem est sacramentum. Elevationes sutem
liuijuscemodi maris, fluctus illi sunt, qui ex im-
mersione atque emersione eorum fluat, qui bapti-
zantur, ας igitur spiritualis ac mystici maris
elevationes admirandos admodum esse dicit, si
clementalis maris elevationibus — comparentur,
Tujus enim. maris fluctus hominibus quidem ti-
mendi sunt, vermm demonibas jucundi:? contra

EUTHYMII ZIGABENI

96

Ἀπὸ φωνῶν ὑδώτων zoAJAow» θαυμαστοὶ αἱ

ται τὰ κατὰ πᾶσαν Ἐκχλησίαν βαπτίσματα τῶν
πιστῶν. Φωναὶ δὲ τούτων τῶν ὑδάτων αἱ γινόε.
ναι ἐπ᾽ αὐτοῖς ἐπιχλήσεις της ἁγίας Τριάδος αἱ
τῆς ἄνωθεν χάριτο.. θάλασσαν δὲ πάλι bv:
αὐτὸ τὸ πανταχοῦ τῆς γῆς βάπτισμα, ὡς ἐν τῷ oy
qa up προείρηται’ πληθύνεται μὲν γὰρ ταῖς χρείαι;,
ἑνίζεται δὲ τῇ δυνάµει. Μετεωρισμοὶ δὲ αὐτῆς si
ἀποτελοήμενα κύματα ἐκ τῆς χαταδύσεως x
ἀναδύσεως τῶν βαπτιζομένων. Τούτευς τοίνυν τοὺς
μετεωρισμοὺς θαυμασταὺς slvat φησι πρὸς σύγχᾳ.
σιν τῶν μετεωρισμῶν τῆς αἰσθητῆης θαλάστης'
ἐχεῖνα μὲν γὰρ τὰ χύματα φοθερὰ τοῖς ἀνθρώ:
ποις, ἠδιστα δὲ τοῖς δαίµοσι ' ταῦτα Ck τοὐναντίον,

B φοθερὰ μὲν τοῖς δαΐμοσιν, ἠδιστα δὲ τοῖς ἀνθρώ-

ποις. Καὶ ἐχεῖνα μὲν ἀπόλλυσι τοὺς «ἐμπλέοντας '
tavta Ob σώζει. Γεγόνασι δὲ θαυμάστὰ ἀπὸ si;
ὁηλωθείσης ἐπικλήσεως χαὶ τῆς ἐχεῖθεν velati.

autem illi baptismatis fluctus, timendi .quidem sunt diemanibus, jucundi autem uc suaves sw
hominibrs. Et illi quidem in pnatrism ^nawigantes perdunt, isti vero submersas servant, ΕΠεία

autem sunt hz clevationes miralilee, ab invocatione
mysterio.

Mirabilis in. altis. Dominus. Admirabilis vero
"Deus potissimum est hujescemodi altis ac subli-
mibus rebus. Vel ordo sit : Mirabilis.est Dominus,
qui in altis est. Unde alibi ait : Qui ἐπ attis ha-
bilat, et humilia vespicit 4n:celo et in 4erra **.

Vegns. δ. Testimonia ἕνα credibilia [αεία suat
taíde. Testimonia de te valde sunt (idelia, boc est
ern, Ea sutem intelligit, que de Christi incarna-
tionc, de dispeusatione in carne, ac de ejus con-
versatione, 3 prophetis varie praedicia eunt.

Βομιαπι tuam decel. sanctitudo, | Domine, in
longitudine sierum. Domus Dei est universalis
Ecclesia fidelium, ut szepiws dictum est. lance,
inquit, domum decet sanctitudo, hoc est, ut sil
sancta, ea mimirnm ratione, quia Dei sancti demus
est : verum hoc ita demum £et, si in iis qui illud
templum hebitant, munditia exstiterit ab omai
prorsus -inquimatione. Ilujusmodi vero munditia
et sanctitas semper decet domum Domini. Domus
ctiam Domini est templum Dei, quod, seeundum
Apostolum, fidelis quilibet repraesentat ; atque ideo
eos omnes decet sanctitudo in longitudine dierum.
Psnlmus ipsi David quarta Sabbuti, siue inscripiione

apud. [lebroos.
PSALMUS χω.

Est οἱ presens psalmus sine inseriptione apud
Mebreos. Ea autem verba: queria — Sabbati, a
quopiam fugere apposita, cum quarta. hebilomadue
die psalmum hunc deeantari invenisset. Per Sab-
batum enim loc in loco, quemadmodum et sspe
aibi, ipsa hebdomada significatur. Voluit autem

illa divina, ut dietum eat, et ab illo, quod — illic. incit

Bavpaccóc ἐν ὑγη.οῖς ὁ Kuproc. θκυμασιὰ ἃ
μᾶλλον ἐν τοῖς ὑψηλοῖς εούτοις xa µεγάλοις πρέγµ1-
σιν ὁ Ocb;, ὁ τοιαῦτα ποιῶν θαυμάσια. "H καὶ ἆλ.
λως fj σύνταξις * ὅτι θανμαστὸς μᾶλλον ὁ iv 075
ὃν Κώριος κατ᾽ ἀντιστρογήν. Καὶ ἀλλαχοῦ váp rov '

0 ἐν ὑψημοῖς κατοικῶν, καὶ «à ταπευἁ ἐροόν.
Τὰ μαρεύριά σον ἐπιστώθησαν σφόδρα. M
περὶ σοῦ µαρτυρίαι αϕόδρα elati πισταί ^ τουτέσιυν
ἀληθεῖς. Λέγει δὲ τὰς ῥήσεις τῶν προφητών, 9X
περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ, xal ti
ἑνσάρχου οἰκονομίας καὶ πολιτείας αὐτοῦ, Ug
pos ἐξεφώνησαν,
Τῷ υἴκῳ σου πρέπει dylacpa, ἕύρια, ck 0
κρότητα "spar, Οἶκος Θεοῦ ἡ καθόλου 'Exxir-
ca τῶν πιστῶν, ὡς φολλάχις εἴρηται, Τῶ,
᾿Φησὶ, «p οἵκῳ πρέπει ἁγιασμός ' Ίγουν τὸ εἶναι
ἅγιον, ὡς οἶχον ἁγίο. Ἔσται δὲ τοῦτο, ἀγνίδ
ἐμπολιτευομένης τοῖς àv αὐτῷ καὶ καθαρόηον
ἀπὸ παντὸς μολνυσμοῦ. Πρέπει δὲ αὐτῷ τὸ σουτ
ἁγίασμα ἀξί. Λέγεται δὲ οἴχος Θεοῦ καὶ vah; 8e
p κατὰ τὸν ᾽Απόστολον, πᾶς πιστὸς, ᾧ πρέσει áyu-
apa, εἰς µακρότητα ἡμερῶν.

Ψαλμὸς τῷ Δαδὶδ, τετράδι σαδδάτου, ἀγελίτβα-
goc παρ) ᾿Εδραίοις.
ΨΛΑΜΟΣ ΙΙ”.
Ανεπίγραφος καὶ οὗτος παρ Ἑδραίι», ος
εεεράδι Σαθδάτου, προστέθείκασί civic spiriti
ὅτι àv τετράδι ἡμέρφ κῆς ἀβξομάδος
Σάῤδατον γὰρ ἐναῦθα τὴν ἑθδομάδα κάλιο
Εἰαάγει 6k διὰ τοῦ “παρόντος. ψαλμοῦ παραμοθίεν
Δαθὶδ τοῖς χαταδυναστευοµένοις ὑπὸ τῶν ἀδίκνν.

hoc psalmo beatus David omniltus bominibus solanten praestare, qui ab imjustis, dime 4 pras o

primuntar hominibus.
δν Dial. cxi, 6.

951

COMMENT. IN PSALMOS.

9:8

θεὺς ἑχδικήσεων Koóproc. — Θεὸς ἑχδικήσεων, A — VERS. 1. Deus ulittonum. Domints. Deus ultio-

&vi! toU, θεὸς ἑχδικητής. Τούτῳ γὰρ τῷ ἰδιώματι
λέγεται xal θὲὸς ἑλέους, xal θεὺς οἰχτυρμῶν, xal
0«5; παραχλήσεως, xaX θεὸς εἰρήνης, xal τὰ τοιαΏ-
τα. Λέχει τοίνυν, ὅτι θεός ἐστιν ἑχδιχητὴς 6 K»-
ριος.

Geóc ἐχδιχήσεων ἐχαῤῥησιάσατο. — Ἑπαῤῥη-
σιάσατο, ἀντὶ, ἑφανέρωσε τὴν ἑαυτοῦ διχαιοχρισίαν.
Καὶ μακχροθυμῶν ἄχρι τοῦ παρόντος, νῦν ἐχρήσατο
τῇ ἐχδιχήσεε,

"Vent. ὁ χρίνων τὴν γή». Αναδὰς elo. τὸν
διχαστὴν θρόνον, εἴτουν χρίνων, χαὶ ἁποφαινόμε-
νος, xai ἐχδιχῶν ὑφώθητι τουτέστι, φάνηθι xal
γνωρίσθητι πᾶσιν. Ἱερὶ δὲ τοῦ ὑψώθδητι εἴρηται
xai ἐν τῷ νς’ φαλμῷ.

᾽Απόδος ἁγιαπόδοσιν τοῖς ὑπερηφάνοις. Ὑ-
π΄ριφάνους λέγει τοὺς δυνάστας, ὡς χαταφρονοῦν-
τας τῶν πενήτων. |

"Κως πότε άμαρτω.Ίοὶ, Κύριε, ἕως πότε ἅμαρ-
τω1οὶ καυχήσονται; Τοὺς αὐτοὺς ὁμοίως χαλεῖ
ἁμαρτωλοὺς, ὡς εἰς θεὸν ἁμαρτάνοντας, £v τῷ πα-
ρωθεῖσθαι τὸν περὶ δικαιοσύνης νόμο» αὐτοῦ, xal
εἰς αὐτοὺς τοὺς ἁδ.χρυμένους Ev τῷ ἁδ'χεῖν αὐτοὺς.
Ῥοαῦτα δὲ αὐτοὺς προσηγόρευσε xai ἐν τῷ ϐ’ φαλ-
pé. Ἔθος δὲ τοῖς τοιούτοις χαυχᾶσθαι ἐπὶ τῇ ὄννα-
στείᾳ αὐτῶν. Ἡ δὲ ἀναδίπλωσις τοῦ, Έως xóre
dpaptoAol, Κύριε, ἁμφαντικὴ ἐστι ζήλου, ὥσπερ
xai ἡ τοῦ, «Ἰαλήσουσι, ἐπὶ τοῦ ἔφεξης. Ox

num dixit, pro, Deos ultor. Idioma est et hoc
Hebraicum, juxta quod alibi etiam dicitur, Deus
misericordis, et Deus miserationum, et Deus con-
solationis, et Deus pacis, et alia hujusmodi. Ait
igitur, quod Dominus est Deus ultor.

Deus ultionum libere egit. — Libere, seu palam

egit, hoe. est, manifestavit, justum nimirum judi-

cium suum : cunique longanimis hactenus fuerit
ac patiens, vindicta tandem usus est.

Vgns. 9. Fzalttare, qui judicas terram.—Ezallare,
inquit, simul ac judicialem thronum tuam conscen-
deris, hoc est, appareas, et cognoscaris ab omnibus
Deus delinquentium ultor, dum judicas et sententias
prontntias, etdum sumis vindictam. Be hoc autem
verbo exaltare, vide, quae dicta sunt in psalmo Lvi.

Redde retribntionem superbis. Per superbos,
potentissimos quosque intelligit, qui pauperes op-
primaut, aut despiciant.

Vgns. 5. Usquequo peccatores, Domine , usquequo
peccatores gloriabuniur ? Eosdem rursus peccatores
appellat, quia et in Deum peccant, dum cjus legem
de justitia traditam contemnunt, et in ipsos qui
injuriam patiuntur, duin cos laedunt. Atque ita
eliam eos appellavit in psalmo ix. Est autem tnos

- "hujusmodi hominibus, de propria potentia glofiari,

lila autem repetitio : (/'squequo peccatores, Domine ?
loquentis zelum demonstrant, quemadmodam et
ila repetitie qua sequitur verbi, loquentur. Et

: &vyost. δὲ 6 λέγων «b. πρόσχαιρον τῆς τῶν ἀδίκων C quanquam boc paeto dubitanter loquatur. nunc

"εὐημερίας , ἀλλὰ σχετλιάξει ἐπὶ τῇ µαχκροθυμµίᾳ
τοῦ θεοῦ.

Φθέγξονται καὶ αήσουσιν ἅδιχίαν; «Ία]ή-
σουσι πάντες οἱ ἐργαζύμεγοι τήν ἂνομίαν; Ἐπὶ
μὲν τοῦ φθέγξυνται ληπτέον àt χοινοῦ τὸ ἕως
πότε. ἐπὶ δὲ τοῦ .Ἰαἱήσσουσι τοῦ bv τῷ δευτέρῳ
στίχῳ τὸ ἁδιχία». Τὸ δὲ «Ια1ἱήσουσι ταυτὸν ix
παραλλβλο» τοῦ φθέγξονται.

Τὸν Aaóv σου, Κύριε, ἑταπείγωσαν, καὶ τὴν
α.)ηρογομίαν σου ἑκάκωσαν. Προείρηται παλα.ὸς
μὲν Xabe xal παλαιὰ κληρονομία οἱ Ἰουδαῖοι, νέος δὲ
γαλ νέα ot ἐς ἐθνῶν.

χήρα» καὶ ὀρφανὸν ἀπέκτειαν, xal προσή-
" dvtor ἐφόνευσαν. Ταῦτα xal οἱ ἄρχοντες τῶν "Iou-
δαλίων &nolouy διὰ πλεονεςίαν, xal πολλοὶ τῶν fjuc-
τέρων ἀρχώ των. Αποκχτείνε, δὲ xal φονεύει οὐ µή-
νου ὁ ξίφει κατ αὐτῶν χρώμενος, ἀλλά καὶ ὁ τὰ
αὐ τῶ» ἁρπάζω», xal ὁ πεοιορῶν αὐτοὺς ἁδιχουμέ-
ν.υς, xal ὁ καταχαριζόµενος τοῖς ἀδιχοῦσιν αὐτούς.
Προσίλυτος 55 5 ἐξ ἐθνῶν Ἱρυδαῖος χατὰ τοὺς
Ἰρυδχίους , καθ) ἡμᾶς δὲ ὁ πάροιχος,

Kul εἶπαν ' Οὖν ὄψεται Κύριος, οὐδὲ συνήσει
ὁ 8eóc τοῦ Ἰακώδ. Ταῦτα εἰ καὶ μὴ τῇ γλώσσῃ
πολλάκις, ἀλλά γε τῇ γνώμη λέγουσιν οἱ παράνομοι,

Propheta, non ignorat t2men, momentanea'n esse
omBaium eorum felicitatem, qui injuste agunt,
sed tam diuturnam Dei patientiam gre fert.

Vgms. 4. Effabunimr εἰ loquentur? injustitiam ?
loquentur -onmes, qui operantur iniquitatem ?. 1n
verbo effabuniur à communi seusu sumenda est
dictio, ssqwequo, et simili modo in secundo versi-
culo in verbo, loquentur, à communi sensu su-
menda est dictio, justitiam. Dictiones vero effabun-
tur et loquentur idem seque significant.

Vrns. 5. Populum tuum, Domine, humiliaverunt,
et hereditatem tuam affliterunt. Jom praediximus,
quod per antiquum populum, cl per antiqepam

p hereditatem, jed:ci intelligendi sunt, per novum

autem et per. novam, fideles ex gentibus.

Vens. θ. Viduam et orphauum interfecerant, et
proselgtum occiderunt. liec et Judzorum principes
ob suimnazm avaritiam faciebant, et multi ex πο-
stris similiter principibus faciunt. Inter(icere enins
dicuntur non tantum ii qui gladio in eos sazviunt,
sed illi etiam qui eormm rapiunt bona, qui illos
despiciunt, quotiés injuria afficiantur, quique cos.
ledentibus, ut amicis, gratificantur. Proselytum
vero Judzi eum appellabant, qui ex gentili effectus.
fuisset Judzas. Nos autem per proselytumn, adve-
nam omnem ac peregrinum intelligimus. — —

VERS. 7. Et dixerunt : Non videbit Dominus, et
Πο intelliget Deus Jacob, Hac tametsi ipso ore
ac lingua. non sxpe di-an!, corde tan:en persape

959

EUTHYMII ZIGABENI

' 960

intra se. revolvunt. iniqui. homines. Neque enim A Οὐ γὰρ ἂν τοιαῦτα ἑτόλμων, ci ui] τοιαῦτα τοῖς *.o-

tanta unquam auderent, nisi hujuscemodi senten-
tiis, vel cogitatione sallem se subscriberent. Et
quod ait, intelliget, posuit pro, audiet, seu co-
gnoscet.

Vens. 8. Intelligite sane, insipientes in populo, et
stulti aliquando sapite. Ea animadvertite, qu:e jam
diu omnibus nota sunt, atque aliquando, sero
saltem, prudentes estote.

VgRs. 9. Qui plantavit. aurem won audiet ? et qui
plasmavit oculum non considerat ? — Non considerat,
dixit, pro, non videt, At quomodo verisimile est,
illum esse sine sensu, qui sensus in aliis creavit ?
Confundit eos igitur Propheta lujusmodi interro-
gationibus, qux apud omnes in confesso sunt.

VEns. 10. Qui corrigit gentes non. arguet? llle,
inquit, qui gentes erud:t ac corrigit, iis nimirum
legibus, quz? apud eas sunt ; liarum etenim legum
scientiam D.us ipsis etiam gentibus prastitit, ut
earum severitate delinquentes coercerentur : quo-
modo non arguet etiam οἱ castigabit eos omnes,
qui scelera aliqua, aut iniquitates commise:int ?

Qui docet hominem scientiam. 1s, qui aliis scien-
tiam et cognitionem praestat, quomodo ip«e non
cognoscet, aut quomodo Ignorabit?

Vins. 11. Dominus cognoscit cogitationes hominum,
quoniam vane sunt. Hominum dico talia cogitan-
tium, quod Deus scilicet humana non curet. Co-
gnoscit eos igitar Dominus, quod errant, sed

γισμοῖς ὑπέγραφον. Σννήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἀχούσςε,
γνώσεται.

Συγίετε δὴ, dpporsc ἐν τῷ «Ἰαῷ, καὶ µωροέ
ποτθ Φροκἠσατθ. Ἐπίγνωτε τὰ mio: γνώριµα, γα!
ποτε xal αὐτοὶ φρονῄσατε.

'O «ᾳυτεύσας τὸ ος οὐχὶ ἀκούει; ἢ ὁ x4dcac
τὸν ὀφθαϊμὸν οὐχὶ κατανοεῖ; Οὐχ ὁρᾷ: Καὶ
πῶς εἰκὸς ἀναισθητεῖν τὸν Ποιητὴν τῶν αἰσθήσεωνς
Αἰσχύνει δὲ τούτους διὰ τοιούτων ὁμολογαυμένων
ἑπερωτήσεων.

᾿Οπαιδεύων ἔθνη ovx) ἐλέγξῃ; Ὁ παιδεύων
ἔθνη διὰ τῶν παρ) αὑὐτοῖς νόμων, ὧν τὴν γνῶσιν αὖ-
τοῖς αὐτὸς ἑχαρίσατο, καὶ διὰ τῆς αὐστηρίας αὑτῶν
χολάζων τοὺς ἁμαρτάνοντας, πῶς οὐχὶ xal τοὺς οὔ-
τω παρανομοῦντας ἐλέγξε., τουτέστι χολάσει ;

'0 διδάσκων ἄνθρωπον γνῶσιν * Ὁ χρρηγὸς τῆς
γνώσεως δηλονότι πῶς οὐ γνώσεται ; :

Κύριος yoroyrxet τοὺς δια.Ίογισμοὺς τῶν ἀνθρώ-
πω», ὅτι εἰσὶ µάταιοι. Tov οὕτω διαλογιζοµένων
ὅτι οὐκ ἐφορᾷ τὰ ἀνθρώπινα. Γινώσχει μὲν αὐτοὺς,
ὅτι εἰσὶ ἑσφαλμένοι ΄ μακροθυμεῖ δὲ πολλάχις δι)

paiicns est persepe et longauimis, ex quadain C οἰχονομίαν τινἀ. "H xal διαλογισμοὺς λέχει τῶν ἐκ

dispensatione. Vel, cogitationes eorum hominum
, dicit, qui, que ventris sunt, cogitant, et non qua
sunt Dei.

Vins. 13. Beatus homo, quem erndieris, Domine.
Q'em prudentem feceris doctrina tua.

E: de lege tua docueris eum. Lege tua, naturali,
vel scripta, vel etiam utraque ; sunt etenim |
. legs prudentiz ac. sapientia: fontes.

Vgns. 12. Ut mitigeinr a diebus malis. lta ut in
diebus afflictionis, mitis flat οἱ patiens, et non
vgre ferat, neque indignetur adversus labores, sed
ex tua lege cognoscat, quod ii qui calamitates
sustinent, ad propriam utilitatem et commodum
vexantur, quodque contra, ii qui eos affligunt,
condignas aliquando criminibus suis paanas dabunt.

Donec effossa sit peccatori fovea. Donec iniquis
, paratum sit perieulum, scu donec in illud íncide-
. rint. Tunc. etenim iis etiam miserebitnr, qui se
. injuria affecerint.

ο Vens. 14. Quoniam non repellet Dominus populum
, suum, et higreditatem suam ΠΟΛ derelinquet. Non
. repellet eos, tametsi affligi eos ad tempus perszpe
permittat, sicuti ad ipsam usque sxculi consumma-
, Vionem in futurum etiam permissurus est, modo
. Sinens ut pravi justos viros opprimant, modo etiam
opem atque auxilium suum probis impertiens, et
- Utruinque ad. eorum commodum dispensans. Po-
pulus autein, οἱ liereditas Domini, olim Judzi

Χοιλίας διαλογιζοµένων, xal μὴ ἀπὸ θείας διδασχα«

λίας.

Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσηῃς, Κύρια.
Ὃν ἂν συνετίσῃς τῇ παρὰ σοῦ διδασχαλίᾳ.

Καὶ éx τοῦ νόµου σου διδάξῃς αὐτόν. Είτε
τοῦ φυσιχοῦ εἴτε τοῦ γραπτοῦ, f| xai ἀμφοτέρων.
Πηγαὶ γὰρ οὗτοι συνέσεως xat σοφίας.

Tov πραῦγαι αὐτὸν dg' ἡμερῶν πονηρᾶών.
Ὥστε πρᾶον αὐτὸν γενέσθαι καὶ ἀνεξίχαχον ἐν ταῖς
ἡμέραις τῶν πειρασμῶν, μὴ αχετλιάζοντα, μηδὲ
ἀγανακτοῦντα πρὸς τοὺς πόνους, ἀλλ᾽ Ex τοῦ νόµου
σου γινώσχοντα, ὅτι xal οἱ πάσχοντες ἐπὶ συµςέ-

Ἴροντι πάσχουσε, xal ol καχοποιοῦντες δώσουαιν
D ἀξίαν τὴν δίχην.

"ξως οὗ ópuTi] τῷ ἁμαρτω.ϊῷ βόθρος. Ἔως εὖ-
τρεπισθῇ τοῖς παρανόµοις x(vbuvoc* ἕως ἂν ἑμπέ-
σωσι. Τότε γὰρ xaY ἑλεεῖ τοὺς ἁδιχοῦντας αὑτόνο

"Ott οὐκ ἁπώσεται Κύριος τὸν Aaóv αὐτοῦ καὶ
τὴν x Anporoglar αὐτοῦ οὐκ ἑγκατα λείψει. El xal
πρὸς χαιρὸν παραχωροῦνται πάσχειν xal καχουχεῖ-
αθαι, χαὶ τοῦτο ποιῄσει µέχρι συντελείας, vuv μὲν .
παραχωρῶν τοῖς πονηροῖς ἐχθλίδειν αὐτοὺς, νῦν δὲ ἂν -
τιλαμδανόμενος αὐτῶν χαὶ τοῦτο δὲ κἀχεῖνο λυσι-
τελῶς. Δαὸς δὲ αὐτοῦ xal κληρονοµία πάλαι μὲν
οἱ "Ioubatot, νῦν δὲ ἀντ᾽ ἑχείνων εἰσποιηθέντες Χρι-
στιανο), χαθὼς πολλάχις εἰρῆκαμεν.

ef»nt. verum illis expulsis, Christiaui at fideles in corum locum adoptati sunt, quemadmodom alibi

spe diximus

)61 COMMENT. IN PSALMOS, c6?

"ξως οὗ διχα οσύγη ἐπιστρέψηται εἰς xpícur. A

ως ἂν 6 Χριστὸς, ἡ αὐτοδιχαιοσύνη, χαταλιπὼν
c μαχροθυμεῖ», ἐπὶ τῷ χρίνειν τραπῇ. "Οτι δὲ ὁ
Χριστὸς διχαιοσύνη καλεῖται, φηῃσὶν ὁ Απόστολος
"Oc ἑδόθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ eov, δικαιοσύνη τε
καὶ ἁπο.λύτρωσις.

Καὶ ἑχόμενοι αὗτης πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ κχαρ»
δίᾳ. Καὶ λοιπὸν τότε ἐγγὺς αὐτοῦ πάντες οἱ δίχαι-
οι, παραστησάµενοι αὐτῷ κρίνοντι πᾶσαν τὴν
γην. |
Τίς ἀνγαστήσεταί µοι ἐπὶ πονηρευοµένοις ;
Τές βοηθήσει µοι χατὰ τῶν πηνηρευοµένων ἐχθρῶν;

'H «ic. συμπαραστήσεταί uoc ἐπὶ τοὺς 2prato-
[érovc τὴν ἀνομίαν ; Thy αὐτὴν εἶπε πάλιν ἕν-
νοιαν, σφόδρα τῆς βοηθσίας ὀρεγόμενος διὰ τὴν
σφοδρότητα τῆς πονηρἰας τῶν δαιμόνων, Tic, qno,

συμπαραστήσεταἰ µοι παρα:αττομένῳ χατὰ τῶν

δυσμενῶν; H πάντως 6 θεὸς, ὁ διαφόρως ἐπιχονρή-
σας pot.

El μὴ ὅτι Κύριος ἐδοήθησέ µοι, παρὰ βραχὺ
παρῴχησε τῷ ᾷδῃ ἡ ψυχή gov. Καὶ yàp εἰ yh
ὄντως Κύριος ἐδοήθησέ µοι χινδυνεύοντι πολλάκις,
μιχροῦ ἂν ἀπέθανον, εἴτε τὸν σωματιχὸν θάνατον,
εἴτε τὸν ψυχιχκόν. Παρφκησε δὲ νῦν, τὸ ἐνῴχησεν.
"Άδης δὲ λέγοιτ) ἂν xal ὁ βόθρος τῆς ἁμαρτίας.

Ei Σ.ΙΕΥΟΥ, Σεσά.Ίευται ὁ ποῦς µου, τὸ δΊεός
σου, Κύριε, ἐθοήθει µοι. Ei ἔλεγον πρὸς τὸν

Vrns. 15. Quoadusque justitia convertatur in

judicium, Donec Christus, qui ipsa est justitia,

relicta sua. longanimitate, ad judicandum se con-
vertat. Quod autem Christus justitia appelletur,
testatur beatus Paulus de eo dicens : Qui datus
est nobis a Deo, sapientia, justitia, sanctificatio, εἰ
redemptio **. |

Et proximi ejus omnes recti corde. Ceterum prope
eum tunc omnes justi aderunt , illi nimirum assi-
stentes, qui universam erit terram judicaturus.

*VERs. 16. Quis consurget mihi adversas malignan-
les? Quis mihi, inquit, adversus maliguos adjutor
aderit inimicos ? |

Aut quis consistel mecum adversus. operantes. ἐπί-

B quitotem ? Eamdem repetit sententiain , opem sibi

fcrri maxime expetens, ob immensam nimirum
d:iemonum malignitatem. Quis, inquit, simu! mecum
in acie adveraus inimicos consistet ? Deus profecto,
qui et olim perszpe mei curam suscepit.

Vgns. 17. Nisi quia Dominus adjuvit me, paulo-
minus habitasset in inferno anima mea. Pene', iu-
quit, periissem , animz ant ipsius etiam corporis
morte, $i periclitanti mihi Dominus opem non tu-
lisset. Per infernum autem possumus peccati fo-
veam intelligere.

VgRBs. 18. Si dicebam : Molus est pes meus, mise-
ricordia tua , Domine, adjuvabat me. Si ad Deum

Osbv, Σεσάλευναι fj ἑδραίωσίς µου, xa ómosópopav: C dicebam , stabilitatem atque constantiam meam

εἰ ἐξωμολογούμην τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, ἐτύγχα-
voy βοηθείας. Διδάσχει δὲ ὅτι ὅστις ἂν ὁλισθαίνων
ἀπιινῷ, καὶ μὴ ἀπογνῷ, μηδὲ ῥᾳθνμήσῃ, ἀλλ' ἑἐξρ-
µολογῄῆσηται, ταχεῖαν εὑρίσχει τὴν ἀντίληφιν. Ἐλεή-
pov γὰρ xal συμπαθὴς ὁ θεός.

fluctuasse, si me huc atque illuc ob propriam in-
firmitatem distrahi palam fuissem confessus , con-
festim tu mihi aderas adjutor. Hoc autem serinone
docemur a Propheta, quod quicunque lapsus deli-
ctum suum aguoverit, et non desperaverit , aut

alioqui negligenter aliquid non egerit, sed ingenue coram Deo id confessus fuerit , statim auxilium
consequetur. Misericors etenim est Deus, et infirmitatibus nostris facile compatitur.

Κατὰ τὸ zAn0oc τῶν ὁὀδυνῶν µου év τῇ xap-
δίᾳ µου αἱ παρακήσεις σου εὔρραγαν τὴ» γνυ-
χήν µου. Αναλόγως τὸ πλῆθος τῶν ὁδυνῶν µου
τῶν iv τῇ χαρδίᾳ uou ἑἐχορηγοῦντό uot xal αἱ πα-
ῥραχλήσεις σου. "Qc7sp δὲ ὀδύνα. διάφοροι, οὕτω
χαὶ αἱ παρὰ θεοῦ ψυχαγωγίαι’ χαὶ πρὸς τὸ εἶδος
τοῦ τραύματος ἐπάγεται xal fj θεραπεία.

Mh συµπαρέστω σοι θρόνος ἀγομίας. θρόνος
ἀνομίας ὁ διάδολος, ὡς iv αὑτῷ xal βασιλενούσης
xat ἀναπανομένης. Mh συµπαρέστω δὲ, ἀντὶ «o0,
μὴ συµπαρείη σοι, xplvovtt* προσταχτικὸν ἀντὶ
εὐχτιχοῦ, ὡς τὸ ἑλέησον. Τινὰ δὲ ἀντίγραφα, µη
συµαροσέσται, Υράφουσιν, Ἴγουν, 00 συµπροσέσται’
3| χαὶ οὕτως µέλλων ἀντὶ εὐχτικοῦ.

Ὁ πάσσων »ήπον ἑπὶ πρόσταγμα. 'O ὑπο:
γράφων ἡμῖν χόπον εἰς ἐμποδ.σμὸν τοῦ προστάγµα-
τός σου. ὁ πρὸ τοῦ προστάγµατές σου τιθεὶς χό-
TOv ἵνα ὡς ἐπίπονον αὐτὸ παραδράµωµεν. Elca

δὲ 1 Cor, 1, 90.

Vgns. 19. Secundum multitudinem dolorum meo-
rum in corde meo, consolationes tug letificaecerunt
animam meam, Juxta proportionem dolorum, quos
in corde gerebaui , praestita sunt a te mibi sola-
mina. Sicuti enim dolorum varia sunt genera, íta
etiam multiplicia sunt refrigeria , qua wobis tri-
buit Deus. Nam juxia vulnerum qualitatem , con-
venientem applicat medicinam.

Vrns. 90. Non adhereat tibi thronus. iniquitatis.
Thronus iniquitatis est diabolus in quo iniquitas
et considet, et regnat. Non adhzreat igitur tibi,
hoc est, non adsit tibi judicanti. Est autem apud
Gracos imperantis modus pro optativo. Quxdam
vero exemplaria ,habent : ποπ adherebit, et tunc
futurum tempus intellige positum modo optativo.

Qui fingit laborem in precepto. Qui laborem no-
bis describit, ut impedimentum omnibus przstet
observare volentibus mandata tua : vel, qui ante
mandatum tnum posuit laborem atque aerumnas ,

[i

663

EU1HXM!1 21GABENI

964

ut tanquam aliquid laboriosum illutl pertranseamus. À λέγει καὶ τὴν αἰτίαν, δ.᾽ fio αὐτὸν ἐπεύχεται ovum.

Deinde causam etiam reddit, cur dzdemonem optet
Deo non assistere.

Vgns. 21. Venabuniur adversus. animam | justi.
Quia si demon, inquit, et socii ejns tibi astiterint,
statim ceu laqueos quosdam ac veuatorias plagas
tendere incipient adversus jus'os quoslibet , accu:
santes nimirum eos de peccatis quie aut ignoran-
ter, aut prater sententiam commiserint, atque hoc,
nitatem.

Et sanguinem innocentem. condemnabunt. Quan-
tum in eis fuerit. Sanguinem vero innocentem cir-
cumloquendo dixit, pro innocentes homines. Yel

hujusmodi sermone eos damuat, quod indicta causa.
poenas inferant, ut sit sensus quod immeritis ho- B

minibus infligent supplicia, atque ideo tibi , inquit,
uon adbzrebunt.

Ὑεης. 92, Et factus est mihi Dominus in refugium.
Mihi, inquam, oppresso, et persecutionem in lac
vita sustipenti.

Et Deus meus in adjutorium spei mee. Sperabam
equidem resistere, verum cum opprimerer ac fsti-
garer, defluebam , ac labebar concepta spe, Deus
autem mihi presto fuit, et spem mcam rursum
confirmavit, tribuitque, ut incliora adliuc sperarem.

Vegns. 95. Et reddet illis. iniquitatem. ipsorum.
Condemnationem scilicet pro eorum iniquitatem.

Et secundum malitiam eorum delebit eos Dominus
heus. —- Delebit , hoc. est, tollet eos de medio.
Amplius quippe non apparebunt , tecti nimirum
atque obruti igne jamdiu eis paratu. Possunt tamen
praedicta de pravis hominibus intelligi. Non adhze-
rebit , inquit , tibi. thronus. iniquitatis , hoc est ,
nullus injustus princeps tibi appropinquabit. Po-
vere aulem solent hujusmodi injusti principes la-
berem in precepto, eo quod fideles noa permittunt
divina mandata sine labore observare. Venantur
ctiam adversus justos omnes, et innocentes cou-
dewnant, et qua sequuntur consequenter intellige.
Quod vero ait: in adjutorium spei mea, idcm est,
ac si dixisset ; ad cen(irmationem illius spei, quam
antea fluctuantem hahebam cum viderer derelictus.
lilico enim eam Deus confirmavit, ut mibi przsto
Init. Reddet autem illis in futuro seculo, destruens
nimirum cos atque interimens.

Laus cantici ipsi David.
PSALMUS XCIV.

lete etiam. psalmus apud ljebreos inscriptione
caret, verum LXX et laudem David inscripserunt ,
eo quod presenti psalmo Proplieta Deuin laudave-
rit, et canticum, quia cum melodia, humana voce,

canebatur, Átque iuo in eo dicitur : In psalmis ju-

bilemus ei. Convocantur autem Loc psalino ad. ex-
sultationem fideles omnes in Cbristum , et Judzi ,
qui nondum crediierunt, universi admonentur, ut
donec idoneum poenitentiz tempus habent, conver-
tantur ad Dominum , et adorent cum. Utrique au-
tem populo beatus David veluti suo populo seipsum
conjungit, Christianis quidem ob pietatem et fjdem,

ρεῖνχι.

Θηρεύσουσιν ἐπὶ ψυχἠν δικαίου. Διότι οἱ περι
τὸν διάδολον θήρας ἄρξονται, εἰ κατὰ τοῦ τυχόννις
ó:xafou f| συµπαρέσονται χατηγοροῦντες αὑτοῦ εἰ
£v. ἀγνοίᾷ καὶ πχρὰ γνώµην ἁμαρτήματα διὰ πονη-
plac xaX µισανθρωπίας ὑπερθολήν.

ob immensam eorum malignitatem atque. inhuma.

Kal alga ἀθῶον καταδικάσονται, Τόγε ἐπ
αὐτοῖς. Λἷμα δὲ ἁθῶον, ὁ ἀθῶος περι-ραστικώς 1
Χόλασις à ἀχαταδίχαστος, ὅσον πρὸς τοὺς θείους
νόμους, ἵνα xol νοηθείη ὅτι χόλασιν ἄδιχον ἁποφα-
yovtat* διὸ πάντως οὗ συµπαρέσονται.

Καὶ ἐγέγετό uot Κύριος slc καταρυγή». Πολε-
μουμένῳ xai διωχοµένῳ κατὰ τὸν παρόντα ῥίον.

Καὶ ὁ θεός µου εἰς βοηὐὸν ἑἐ.Ίπίδος µου. "Ἡλ-
πινον μὲν γὰρ ἀντέχειν ^ χαταπονευµένου δὲ pov,
λοιπὸν ὑπέήδεεν dj ἑλπίς pou* ἐδοήθησε δὲ ταύτῃ ὁ
Βεὸς, ἑπανασώσας pov πάλιν αὐτὴν, xax δοὺς ἐλτί.
ζειν χρηστότερα.

Καὶ ἁποδώσει αὐτοῖς Κύριος τὴν ἀνομίαν ab
τῶν. Τὴν καταδίχην τῆς ἀνομίας αὐτῶν.

Kal κατὰ τὴν πονηρίώ αὐτῶν dpavwi αὐ-
τοὺς Κύριος ὁ Θεός. ᾿Αφϕανιαμὺν ἑἐνταῦθά qus
τὴν ix μέσου ἄρσιν αὐτῶν, μηδαμοῦ φαινομένων Ett,
διὰ τὸ χαταχεχῶσθαι τῷ ἠτοιμασμένῳ τούτοις πυρ.
Νοηθεῖεν δ᾽ ἂν τὰ εἰρημένα xal περὶ τῶν πονηρῶν
ἀνθρώπων . olov, οὐ συμπροτέαται * οὐ προσεγγίσει
ἄρχων ἄνομος " ὁ τιθεὶς xónow, καὶ μὴ συγχωρῶν
ἡμῖν ἀπόνως ἐχπληροῦν τὰ πραστάγµατά σου. θὴ:
ριύσουσιν οἱ παράνομοι τοὺς διχαίωυς, xal τοὺς
ἀθώους καταδιχάσονσι, xal τὰ ἑξῆς. Τὸ δὲ, εἰς Bot:
θὲν &Axi^oc pov, ἀντὶ τοῦ, εἰς στήριγμα τῆς εἰ
αὐτὸν ἑλπίδος µου, σᾳλευοµένης ὡς ἑγχαταλειπομί-
νου’ ἀντιιαδόμεχός µου γὰρ, ἑατήριξεν αὐτήν. Καὶ
ἁκοδὼσει Κύριος ἐν τῷ μέλλονιι αἰῶνι' xal ἀφτ'
wel αὐτοὺς àv τῷ παβόντι διὰ χαταστροφῆς xal
θανάτου.

Αἶνος ᾠδῆς τῷ Aa6(0.
ΧΛΛΜΟΣ ΙΑ’.

Ανεπέγραφος χαιουτος παρ Ἑδθραίοις. 0l F6m-
µήχοντα à τὴν ἐπιγραφὴν ταύτην ἔγραφαν, alror
μὲν εἰπόντες, ὅτι αἱνεῖ τὸν Θεὸν, ᾠδῆς δὲ, ὅτι pr
μέλους ᾖσθη * xal ér yraApoic γὰρ. qnit, d.la d»
ζωμεν αὑτῷ. Οὗτος τοὺς μὲν πιστεύσαντας ἤδη τῷ
Χριατῷ συγχαλεῖ πρὸς ἀγολλίασιν, τοῖς δὲ pi
πεπιστευχόσιν Ἰουδαίοις συμθουλεύει, ἕως xag
ἔχουσι µετανοίας, ἑπιστρέψαι καὶ προσπεσεῖν 27:9.
Συντάττει δὲ καὶ τούτοις χἀχείνοις ὁ Δαδὶδ ἑαυτόν'
τοῖς μὲν, ὡς οἰχείοις ἀπὸ τῆς εὐσεθείας, τοῖς 065
ὡς ἰδίοις ἀπὸ τοῦ γένους.

Judzis vero ob gencris originem.

905

COMMENT. IN PSALMOS.

666

Δυῦτε ἆ α.ὶ.λιασώμεθα τῷ Κυρίφ. Ἐν τῷ Az- A. Vrns. FH. Venite, exsultemts Domino. Dotuino ».0-

σ.ότῃ Χριστῷ * ὑπὸ τοιοῦτον Κύριον ἀξιωθέντες ὑπο-
“παγῆναι, σφόδρα «ιλανθρωπότατον.

Αα λάξωμεν τῷ θεῷ τῷ λωτῆρι ἡμῶν. ᾽Αλαλά-
ξωμεν αὑτῷ, ὡς νικητῇ τῶν τυραννούντων, xal
ῥνσαμένῳ ἡμᾶ, ἀπὸ τῆς ἑχείνων αἰχμαλωσίας. Boh
γὰρ ἐπινίχιος ὁ ἁλαλαγμός.

Προφθάσωμαν τὸ πρόσωπον αὑτοῦ ἐν Δξομολο-
Ἰήσει. Ἡρολάδωμεν τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ τὴν Cev-
τέραν * δη)ονότι πρὸ τοῦ φανῆναι αὖθις, ἑξομολογη-
σώµεθα, τουτέστι µετανοήσωμεν, Σημεῖον γὰρ
Μετανοίας à ἐξαγόρενσις τῶν πλημμελημάτων.

stro scilicet Jesu Christe, Ea autem ratione nobis
exsultandum cst, quia digni effecii sumus ut tam
benignum ac tam. misericordem Domirmum conse-
queremur.

Jubilemus Deo salutari nostro. Jubilemus ei tan-
quau tyrannorum victori , ac tanquam liberatori ,
qui ab illorum nos captivitate eripuit, Est ayteum
jnhilatio , qux».lam militum vociferatio, quz fleri
solet in vi toria.

χεις. 2. Prowveniamus faciem ejus in confessione.
Preveniauius, inquit, secundum Christi adventum,
et antequam rursus nobis appareat , confiteamur ,
hoc est, penitentiam agamus, Signum aute poe-
nitertis maximum est peccatorum confessio.

Kalév γαἰμῷ dAaAdt£oger αὐτῷ. Καὶ fusi; D — Et in psalmis jubilemus ei. Et nos quoque post

ὁμοίως μετὰ c5 πιστεῦσαι, μετὰ φαλμῶν ἁλαλάξω-
μεν αὑτῷ ἐπινίχια, τῷ εἰπάντι ' θαρσεῖτε * ἑγὼ νε:
vixnxa τὸν χὀσμογ.

Ὅτι θεὸς µέγας Κύριος, xal βασιλεὺς μέγας
ἐπὶ πᾶσαν chr Tr». "Oti, εἰ καὶ ἄνθρωπος ἑφάνη
xai πἐπονθεν, ἀλλά γε θεὺς μέγας καὶ Κύριος, καὶ
τὰ ἑξῆς. ᾿Βδέως δὲ ἑνδιατρίδει διηγούµενο; $5 µέγε-
θος, καὶ τὴν ἐξονσίαν, καὶ tijv δύναμιν αὐτοῦ.

Ὅτει iv τῇ χειρὶ αὐτοῦ tà πάρατα τῆς γῆς. Ev
τῇ χειρὶ, "yovv τῇ ἑξουσίᾳ σύμπασα ἡ γη. Ἡ xol
ἄλλως τουτὶ τὸ ῥητὸν συμφωνεῖ τῷ τοῦ Ἡσαῖου λέ-
γοντος * 'O χατέχων τὸν γύρο» τῆς γῆς Opaxl.

Kal τὰ ὄψη τῶν ὀρέων αὐτοῦ εἶσι. Ἑτίσματα
Ἡ κτήματα. |

"Orci αὐτοῦ ἐστι ἡ 0d4acca, καὶ αὐτὸς ἑποίη-
σε» αὐτήν. 09 µόνον γὰρ αὐτῆς ἔστι Kóp:o;, ἀλλὰ
καὶ ποιττῆς.
ο Kul τὴν ξηρὰν αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἔπ.Ίασαν. Ai
τῶν στοιχείων καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ἑδήλωσεν. Τὰ ὕψη
δὶ τῶν ὀρέων ὡς θαύματος ἅξια παρέλαθε.

Δεῦτε προσκυγήσωμθε», xal προσπέσωµεν αὖ.
τῷ, καὶ χ.Ἰαύσωμεν ἑναντίον Κυρίου τοῦ ποιή-
cartoc ἡμᾶς. Προσχυνησώμεν ὡς δοῦλοι, προσ-
πέσωµεν ὡς βοηθέίας τῆς αὐτοῦ δεόµενοι’ χλαύσω-
μεν ὡς ἁμαρτωλοί.

"οτι αὑτός ἐστιν ό θεὸς ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς Aaóc
νομῆς αὐτοῦ καὶ πρόδατα χειρὸς αὐτοῦ. Λαὸς μὲν
οἱ συνετώτεροι, πρόδατα δὲ οἱ ἀσυνετώτεροι - καὶ
λαὺς μὲν, ὣς βασιλέως, πρόθατα δὲ, ὡς ποιµένος *
χαὶ λαὺς μὲν νομῆς, ὡς παρ) αὑτοῦ τρεφόμενοι
xal πρανοούμενοι, πρόθατα δὲ χειρὸς αὐτοῦ, ὡς
παρ' αὐτοῦ ἰθυνόμενοι καὶ διεξαγύµανοι.

fidem, iu victoriz signum, psaluis ei jubilemus ;
ei, inquam, qui dieit : Confidite, ego vici mun-
dum 91.

VERS. 9. Quoniam Deus magnus Dominus , et rex
magnus super omnem. terram. Nam etsi hominem
csse cum coustiterit, et multiplices sustinuisse
corporis passiones, attamen Deus est magnus ct
Doininus, et qua sequuntur. Cum delectatione au-
tem. Propheta In divinae magnitudinis ac potentize
narratione iumoratur.

Vens. 4. Quia in manu ejws sunt omnes. fines
terre. lu. illius facultate est. universa terra. Vel
liter intellige, ut Propheta idem fere dicat , quod
alibi legimus dici de Deo, apud Isaiam : Qui conti-
net, inquit, gyram terre pugno **. |

. Et altitudines. montium ipsius sunt, lpsius. nimi-
rum creaturz, atque ipsius bona.

Vrns. 5. Quoniam ipsius est mare , et. ipse [ecit
illnd. Non solum enim ipse est maris Dominus, sed
ilius etiam creator.

Et aridam manus ejus finxerunt. Per ipsa autem
elementa, quae commenorat, ea etíam significavit,
qui in eis sunt. Montium vere attitudines dixit, ut
condigua attmirandis operibus verba proferret.

"Nens. U. Venite, adoremus, et procidanius ei et plo-
remus coram Domino, qui fecit nos. Adoremus ut
servi, ct procidamus ut supplices atque ejus opcm
implorantes, et ploremus ut peccatores.

Vgns. 7. (uia ipse est Deus noster, et nos populua
pascua! ejus et oves manus ejus. Per populum , pru-
dentiores quosque intelligit , et per oves , eos qui
minus prudentes sunt. Et populus quidem dieitur,
ul regis , oves autem, ut pastoris. Appellaimur au-
tem populus pascux , veluti qui ab co educauiur ,
et pascimur, οἱ illius regimur providentia. Ονεν

vero mànus ejus, tanquam qui ab eo dirigimur, et. wanu quodauunodo e periculis in tutum edu.

cimur,
YXüjyepov àv τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, jd

σχ.]ηρύνετε τὰς καρδίας ἡμῶν, ὡς ér τῷ παρα-

πικρασιῷ. Τὸ σήμερον οὐχ ὡρισμένη) ἡμέραν

9! Joan. xvi, 9c. *^ [δα. xr, 19.
3

γεις. 8, 9. Hodie si vocem ejus audiveritis, nolite
ebdurare corda vestra sicut in exacerbatione. Dictio
hodie won determinatam diem aliquam. desigual ,

961

EUTHYMI!I ZIGABENI

068

sed quamcuuque diem, in. qua dici potest hodie. A ἐνταῦθα παρίστησιν, ἀλλὰ πᾶσαν iv ᾗ τὸ oi puepov

lta enim nobis declaravit magnus Paulus ** : Quo-
cunque, inquit, lempore audieritis vocem — ejus,
ejus, dico, vocautis vos pcr divinas Scripturas ,
et prasertim per Evangelium. nolite obdurare corda
testra obaudiendo; et non suscipiendo eai vocem,
quemadmodum in ezacerbatione (actum est.

In die tentationis in deserto. Dictum cst in psalmo
Lx1vi quod exacerbaverunt Áltissimum in inaquoso,
et quod. tentarerunt Deum in cordibus suis. Tunc
enim obdurarunt corda sua, vocem illam Dei re-
pellentes quam audiverant in monte Sina , et obliti
sunt beneficiorum ejus, non credentea, quod Deus
posset oinuia.

Ubi tentacerunt me patres vestri. Verum. ubinam
id accidit ? In deserlo nimirum ; vel (7) co tempore
quo me tentastis. Est autem liic sermo ex sancii
Spiritus persona.

Probaverunt me , et viderunt. opera mea quadra-
ginta annis. Admiranda nimirum opera illa ac be-
neficia, qux plenius connumerantur in psalmo
Lxivit. Et quod. ait : quadraginta annis, aliqui su
perioribus verhis conjungunt , aliqui vero subse-
quentibus, dicentes :

Vgns. 10. Quadrayinta annis infensus fui gencra-
tioni illi. lloc est, inimicus ci eram atque implaca-
bilis, ob duritiam nimirum cordis, atque ob inli-
delitatem eorum.

Et dixi : Semper errant. corde. Instabiles sunt.
Generatio enim , alibi inquit, que non direxit cor
sutn.

VeRs. 11. Ipsi vero non. cognoverunt. vias. meas.
Per vias Dei, sepenumero apud Scripturam, divina
invenimus przecepta significari : eo quod iter nobis
sun!, quo perveniamus ad Deum. Cognitioneu vero
hic uon eam dicit, qua Jegendo paratur, aut. me-
ditando, sed illam, qux per oper» ipsa demon-
stratur. :

(roniam juravi in ira mea, Si introibunt in requiem
team. Dictio, Quoniam, confirmantis est. Magna,
inquil, cum stabilitate deliberavi, cum illis iras-
cerer, quod non introibunt in requiem meam. Quid

δύναται λέγεσθαι. OU to yàp αὐτὸ xat Παῦλο; ἡρμή-
νευσε, τουτέστιν, ἓν οἱῳδήποτε χαιρῷ' Ἐάν της
φωνῆς αὐτοῦ ἀχούσητε, χαλοῦντος { μᾶς διὰ τῶν
θείων Γραφῶν, xai μάλιστα διὰ τοῦ Εὐαγγελί.υ.
p cxAnpórste τὰς καρδίας ὑμῶν, παρακούον-
τες, χαὶ μ] παραδεχόµενοι αὐτῶν, ὡς ἐν τῷ παρα-
πιχρασμῷφ TÉyorsv., AD
Κατὰ τὴν ἡμέραν cov πειρασμοῦ ἐν τῇ ἑρήμῳ.
Εἴρηται ἐν τῷ ο’ ψαλμῷ, ὅτι Παρεπίκραναν αὐτόν
"γγιστον ἐν ἀν ύδρῳφ' χαὶ ἐξεπείρασαν τὸν 65;
ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, χαὶ τὰ ἕξης ἀχολούθως.
Καὶ τότε γὰρ ἐσχλήρυναν αὑτῶν τὰς χαρδίας, áTto-
πεμφάµενοι thv τοῦ θεοῦ φωνὴν, fi» fixovcav ἐν
Σινᾷ , xoi ἑἐχλαθόμενοι τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ, xal

Β ἁπ.στήσαντες, ὅτι πάντα δύναται.

Οὗ ἑἐπείρασάν µε οἱ πατέρες ἡμῶν. OO ὅπου ;
Ἑν τῇ ἑρήμῳ. Ἡ οὗ πειρασμοῦ. ᾽Απὺ δὲ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος ὁ λόγος,

. Ἑδοκίμασάν µε xal εἶδον τὰ ἔργα µου τεσσα-
ῥράκχοντα ἔτη. Τὰ θαυμάσια χαὶ τὰς εὐεργεσίας
περὶ Qv διέξεισιν 6 ot ψαλµός. Τὸ δὲ ceccapáxor-
τα ἔτη «ivi, μὲν τῷ παρόντι στίχῳ συνάπτονσι, τι-
và; δὲ ἐφεξῆς, ἀναγινώσχοντες οὕτως *

Τεσσαράκοντα ἕτη προσὠχθισα τῇ γενεᾷ éxsl-
ΥΠ. Ἰουτέστιν , ἐπαχθῶς ἔσχον αὐτὴν ’ ὄνσηρε-
στ/θην ἐχεῖνοις διὰ τὴν ἀπιστίαν xal σχληροκαρδίαν

C αὐτῶν.

Καὶ εἶπα "Acl. π.ανγῶνται τῇ καρδίᾳ. ἸΑστα-
τοῦσι. Γενεὰ γὰρ, φποὶν. ἦτις οὗ χατεύύυνε τὴν
καρδίαν ἑαυτῆς.

Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγγωσαν τὰς ὁδούς µου. ᾿Οδοὺς
πολλάχις ἡ Γραφῇ χαθάπερ xai vov τὰς ἑντολὰς
ὀνομάζει, διὰ τὸ φέρειν εἰς 8cóv. Γνῶσιν δὲ αὐτῶν,
οὗ τὴν διὰ γνώσεως xol μελέτης, ἀλλὰ τὴν δι
ἑνεργείας xal πράξεως.

Ὡς ὤμοσα ἐν tj ὀργῇ µου, El εἰσελεύσονται
εἰς τὴν κατάἀπαυσίν µου. Τὸ Ὡς βεθαιωτιχόν.
Ὡεθαίως, φησὶν, ἀπεφηνάμην, ἐν τῷ ὀργχισθῆναί
με, οὐχ εἰσελεύσονται εἰς τὴν xatánauciv µου. Ti

autem sibi velit Scriptura, cur jurare Deum ia- D μὲν οὗν ἐστιν ὄρχος ἐπὶ θεοῦ, εἴρηται ἓν τῷ xi

troducit, diximus in psalmo txxxvin, ibi : Juravi
David servo meo. De ira etiam Dei dictum est in
psalmo vi, ibi : Domine, ne in furore tuo arguas me,
neque in ira iua corripias me. Multis etiam in locis
jam declaravimus, «quod dictio si persepe apud
Hebrzos idem signilicat quod non. Per requiem
vero, promissionis terram intellige, in qua Israe-
liticus populus post quadraginta annorum pcere-
grinationem lassus quievit, Facta est etenim ei
requies illa regio. Cateruin qui Dei vocem obau-
diverint, in regni colorum requiem non in-
gredientur.
*» [Jebr,. iv, 7.

Ψψαλμῷ. "Ev0a τὸ, "OQuoca Δαθὶδ τῷ 0o9Aq µου
Περὶ δὲ ὀργῆς πάλιν ἑξηγησάμεθα ἓν τῷ ς’ ψαλμῷ.
Ὅπου τὸ, Κύριε μὴ ὑυμῷ σου έ.έγξῃς µε, μηξὲ
τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς qu. "Οτι δὲ «b εἰ «b Οὐ
σημαίνει πολλάχις παρ) Ἑδραίοις, xal àv ἄλλοις
εἱἰρήχαμεν. Κατάπανσις δὲ ἡ vr, τῆς ἐπαγγελίας,
ὡς παύσασα τοὺς εἰσελθόντας Ἰσραηλίτας ἀπὸ τῆς
ἐν u' ἔτεσι πλάνης xa µεταθάσεως. xat ἀνάπαυσις
αὐτοῖς γενοµένη * λοιπὸὺν οὖν οὐδὲ οἱ παραχούοντες
τῆς φωνῆς τοῦ θεοῦ εἰσελεύσονται εἰς τὴν χατάπαν-
σιν τῆς ῥαδιλείας τῶν οὐρανῶν.

| Varie lectiones.
(7) Rectius : Vel οὗ refer.ur ad superiorem dictionem π:ιρασμοῦ, hoc est. qua. tentatione me tentastis.

969

COMMENT. IN PSALMOS.

970

Αἴνος ᾠδῆς τῷ Δαθὶδ, ὅτε οἶκος ᾠκοδόμητο μετὰ à Laus. cantici, ipsi David, quando aomus edificata

tix alxuaAocíar.
ΨΑΛΜΟΣ LE.

Ανεπίγραφος xal οὗτος map ὙἙδραίοις. Διατί
αἶγος ᾠδῆς παρὰ τῶν Ἐθδομήκοντα ἐπιγέγραπται,
προείρηται bv τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. Οἴχου δὲ οἱ -
κοδομὴν μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν, καθ ἱστορίαν μὲν,
i παρὰ Ζοροδάδελ ἀνέγερσις τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις
ναοῦ. Kdzà δὲ ἀναγωγὴν, fj κατασχευἣ τοῦ προσ-
λήμματος, &v ᾧ ὤχησεν ὁ Υἱὸς καὶ θεὸς, μετὰ τὴν
αἰχμαλωσίαν, fv ἠχμαλώτευτεν ὁ διάδολος * περὶ ἧς
εἴρηται' Ἀγέδης εἰς ὕψος, ἠχμα-ώτευσας αἰχμα-
Jec(ar- f$ σὗστασις τῆς Ἐκκλησίας, ἣν ὁ μέγας
xa σοφὸς ἀρχιτέχτων ᾠχοδόμησε. Πάντα γἀρῖταντὶ
προϊδὼν ὁ Δαθὶδ ἄδειν προτρέπεται χαριστὴρια.

est post captivitatem.
PSALMUS XCV.

Caret etiam hic psalmus inscriptione apud He-
brzos. Quare autem a LXX inscriptus fuerit, Laws
cantici, in superiori psalmo tradidimus. Et per
zediflcationem domus, qua facta est post captivita-
tem, juxta historiam, templi renovationem intel-
ligimus, quie facta est a rege Zorobabel, Juxta
anagogem vero assumptze humanitatis habitaculum,
in quo Dei Filius post captivitatem illam habitavit,
qua diabolus hominem olim captivaverat, et de
qua alibi dictum est : Ascendisti in altum, captivasti
captivitatem **. Vel ipsam etiam Ecclesie consti-
tutionem, quam magnus ac sapiens ille Archite-

ctus sdificavit. Cum enim hac omnia futura esse przvidisset beatus David, exhortatur, ac mandat,
ut condignas pro tantis beneficiis gratiarum actiones canamus Deo. |
"Acacs τῷ Κυρίῳ ἆσμα καινόν. Tl ἐστιν ἆσμα B. VeRs. 4. Cantate Domino canticum norum. Quid

καινὸν εἱρήχαμεν τῷ XB φαλμῷ. Ἔνθα τὸ, "Acats
αὐτῷ ἆσμα xawóv , εἴη 6 ἂν ἆσμα xatvby, xol
ὅπερ ἦσαν οἱ ἄγγελοι γεννηθέντος τοῦ Χριστοῦ * τὸ,
Δόξα év ὑψίστοις θεῷ, χαὶ τὰ ἑξῆς.

"Ασατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Ἠχε γὰρ ἔλευθε-
Ρώσων πᾶσαν τὴν γῆν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ
διαθόλου. Τοῦτο δὲ τῇ xat' ἱστορίαν οἱκοδομῇ τοῦ
ναοῦ πῶς ἂν ἁρμόσῃ, μηδὲν ἐνταῦθα τῶν ἄλλων
ἐθνῶν ὠφελουμένων;

"Acate τῷ Κυρίῳ, εὐ.λογήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ.
Εὐφημήσατε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅτι σωτήριον’ Ἰησοῦς

Υὸρ ὁ Σωτήρ; f| ὅτι παντοδύναμον ἐχ πίστεως ὀνο- C

µαξόμενον. Τρὶς δὲ τὸ αὖτὸ, fjyouv τὸ, ΄Ασατε τῷ
Κυρίῳ * ὅτι χαὶ τρισὶ προσώποις fi αὐτὴ θεότης, χα)
ἡ αὐτὴ πρέπει λατρεία τῇ ἁγίᾳ Τριάδι.

Εὐαγγείζεσθε ἡμέραν ἐξ ἡμέρας τὸ σωτήριο»
αὐτοῦ. Διαγγέλλετε ἀεὶ τὸ σωτήριον χῆρυγμα τοῦ
Εὐαγγελίου: πρὸς τοὺς ἁποστόλους δὲ xai τοὺς τῶν
ἀποστόλων διαδόχους ὁ λόγος * ζήτησον δὲ χαὶ ἓν τῷ
A0' ψαλμῷ τὴν ἐξήγησιν τοῦ, Tiv ἀ.λήθειάν σου
xal τὸ σωτήριόν σου εἶπα.

Ἀναγγείάατε àv toic ἔθνεσι τὴν δόξαν αὐ-
τοῦ. Τὴν ἑἐνανθρώπησιν, xal τὰ δι’ ἡμᾶς πάθη.
Δόξα γὰρ τῷ Δεσπότη τὸ παθεῖν ὑπὲρ τῆς τῶν δού-
λων σωτηρίας.

'Ev πᾶσι τοῖς «Ἰαοῖς τὰ θαυμιάσια αὐτοῦ. Τὰ
θαυμάσια ἔργα, ἃ ἑποξησὲ συναναστρεφόµενος τοῖς
ἀνθρώποις.

"Ott μέγας Κύριος xal αἰνεεὸς σφὀδρα. Μέγας
μὲν, ὡς παντοδύναμος' αἰνετὸς δὲ, ὡς φιλάνθρω-
πος.

Φοξερός ἐστιν ὑπὲρ πάντας τοὺς θεούς. Οὗτος
μὲν γὰρ àv τῷ Ἱπαρόντι αἰῶνι δύναται χολάζειν,

0 Psal. Lxvir, 19. *' Luc. ui, 14,
PaTROL. GB. CXXVIIF,

sit novum canticum, diximus im psalmo xru. lbi :
Cantate ei canticum novum, Et sane intelligere pos-
sumus, illud esse novum canticum, quod nato Do-
mino angeli vigilantibus pastoribus cecinerunt :
Gloria in altissimis Deo **, etc.

Cantate Domino, omnis terra. Venit etenim libe-
raturus omnem terram a demonum captivitate.
Hzc autem verba quo pacto juxta historiam zedifi-
cationi templi possint accommodari, prorsus non
video, cum alim gentes, preter Judaoruin genus,
ex hujuscemodi sdificatione omnino nihil juva-
rentur.

εκδ. 2. Cantate Domino, benedicite nomini ejus.
Laudate nomen ejus, quoniam salutare est. Jesus
elenim interpretatur. Salvator. Vel quia omnipo-
tens. est illius nomen, si cum fide nomiaetur. Et
considera quomodo ter dixerit : Cantate Domino,
quia nimirum tribus divinis personis eadem est di-
vinitas: unde idem merito cultus ipsi praestari
debet Trinitati.

Evangelisate da die in diem salutare ejus. Salu-
tarem, inquit, Evangelii praedicationem semper
annuntiate. Loquitur autem ad spostolos, et ad
illorum successores. Vide qux dicta sunt in psal-
mo xxxix, in. expositione illius versiculi : Verita-
tem tuam, et salutare (sum dixi.

VERS. 9. Anntuntiate inter gentes gloriam ejus.
Incarnationem nimirum, et passiones omnes, quas
ob salutem nostram sustinuit. Fuit quippe illi glo-
ri», ut pro servorem suorum redemptione atque
salute tanta sit passus.

In omnibus populis mirabilia ejus. Mirabilia ni-
mirum opera, qua fecit cum inter liomines ver-
saretur.

Vens. 4. Quoniam magnus Dominus, et laudabilis
valde. Magnus quidem ut omnipotens, laudabilis
vero ut misericors.

Timendus est super omnes deos. Nam et in pre-
senti sxiculo punire potest et in futuro : nec cor-

31

971
pus tantum, sed ipsam etiam animam, quod illi
minime possunt : et hie quidem vere timendus,
illi autem hominum potius opinione atque imagi-
natione formidantur. Deos vero improprie hic
gentium deos appellavit, ideo sequitur:

Vgns. 5. Quoniam omues dii gentium daemonia.
Gentiles olim deos $uos appellabant daemones,
tanquam scientes, ac cujuscunque boni gnaros :
nos vero dz:emones eos appellamus, tanquam peri-
tos ad malum.

Dominus autem culos fecit. Atqui fecit et csetera
omnia : Omnia enim, inquit, per ipsum [acta suni *? ;
Propheta autem hoc loco ad majorem illius admi-
ralionem οἱ gloriam, ea tantum comipnemoravit,
qui digniora sunt el magni(icentiora.

Vgns. 6. Con[essio, el pulchritudo in conspectu
ejus. Per ipsas virtutum liabitudines, homines illos
significare voluit, qui hujuscemodi virtutjbus sunt
praediti : per confessionem nimirum, eos qui pro-
pria delicta confitentur ; οἱ per pulchritudinem,
eos qui ipsa confessione pulchriores atque ornatio-
res efficiuntur, quique per bujusmodi penitentiam
antiquas quodammodo peccatorum sordes abluunt.
ilud : Oculi Domini super justos, et aures ejus in

Sanctimonia et magnificentia in sanctificatione
ejus. (Grweee pro sanctificatione ἁγιάσματι legimus,
qui dictio non tantum sanctificationem, sed san-
ciuarium eliam signilicat.) Per sanctuarium igitur,
quodlibet templum intellige Deo dicatum : quod
ideo sauciuarium appellat, quia a Deo saanctifica-
tuin esi, οἱ quia omnes eos homines sanctificet,

EUTHYMII ZIGABENI

912

À χαὶ ἓν τῷ μέλλοντι’' χαὶ οὗ σῶμα µόνον, ἀλλὰ xal
Ψυχήν * ἐχεῖνοι δὲ, οὐδαμῶς. Καὶ οὗτος μὲν dir.
θείᾳ φοδερός' ἐχέῖνοι δὲ, φαντασίᾳ. θΘεοὺς δὲ Mya,
τοὺς τῶν ἐθνῶν.

"Οτι πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν, δαιµότια,
Ἕλληνες μὲν δαίµονας τοὺς θεοὺς αὑτῶν ὠνόμα-
ζον, ὡς δαίμονας xal ἐπιστήμονας τοῦ χαλοῦ ' fusi;
δὲ προσχγορεύοµεν αὐτοὺς δαίμονας, ὡς ἐπιστήμι-
νας τοῦ χαχοὺ.

“0 δὲ Κύριος τοὺς οὐρανοὺς ἑποίησε. Καὶ ph
xai τὰ λοιπὰ πάντα. Πάντα γὰρ, quot, δι αὐτοῦ
ἐγένετο. "AX γὰρ τὰ µεγαλοπρεπέστερα παρέλα-
6s», ὡς θαυμασιώτερα.

Li Ἐξομο.Ίόγησις, xal ὡραιότης ἐνώπιον αὐτοῦ.
Διὰ τῶν ἔξεων τοὺς ἔχοντας Omobr Aot * ἐξομολόχ-
'σιν μὲν λέγων, τοὺς ἐξομολογουμένους τὰς ἆμα-
τίας αὑτῶν * ὡραιότητα δὲ, τοὺς ὡραίους ἐντεῦθεν
ινοµένους, ὡς διὰ βετανοίας ἀπολουομένους, Οὗ-
το; οὖν ἑνώπιον αὑτοῦ κατὰ τό * Ὀφθαλμοὶ Κυρίου
ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ, εἰς δέησι’ αὐτῶν.
Tales igitur viri sunt in conspectu Domini, jut
precea corum **,

Ἁγιοσύγη xal µεγα.Ίοπρέπεια ἐν τῷ dydopati .
αὑτοῦ. ᾿Αγίασμα αὐτοῦ, οἱ κατὰ τόπους vao, ux
ἁγιαζόμενοι παρ) αὐτοῦ, xal ἁγιάζοντες τοὺς peii
πίστεως εἰσερχομένους εἰς αὐτούς. Ἐν τούτῳ, Qt
τῷ ἁγιάσματι, ἁγιοτύνη καὶ μεγαλοπρέπεια πολι:
τεύονται τουτέστι χαθαρότης, καὶ τὰ µεγάλοις np
ποντα ἔργα.

qui illuc cum fide ingrediantur. lu hoc igitur sanctuario, msgnificentia et sanctimonia conversan-

. uir, hoc est, munditia et puritas, et opera omnia

Vuns, 7. Afferte. Domino, parentele gentium, α[- C

[ferte Domino gloriam et honorem. Per gentium pa-
renielas nationes orbis varias intelligit. Vel (quia
Grieca dictio πατριαὶ non. parentelas tautum, sed
paternitates quodammodo significat), hujusmodi
nomine gentium patres forte intelligit, quos esse
dieimus tam sacerdotes corum quau: doctores.
Quam vero gloriam, et quem honorem Deo alferri
juveat, dixiinus in. psalmo Χαν, ubi eadem fere
habeutur verba. Vel aliter : Afferte ei gloriam, ut
Beo, cui vere ac proprie debetur gloria, honorem

quae maguos viros decent.

'Ervérxate τῷ Κυρίῳ, αἱ πατριαὶ τῶν dro,
ἐνέγκατε τῷ Κυρίφ δέξαν καὶ τιμήν. Πατριαὶ
τὰ Ὑένη. Ἡ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, οἱ πατέρες αὐτῶν,
f£youv ol ἱερεῖς, καὶ διδάσχαλοι. Ποίαν δὲ λέτει 97
ξαν xal τιμὴν, εἰρήχαμεν ἐν τῷ κη’ φαλμῷ” κεχεῖσε
γὰρ χεῖται τὸ, Ἐνέγκατε τῷ Κιρίῳ δόξαν καὶ
τιμήν. "H καὶ ἄλλως δόξαν μὲν, ὡς θεῷ, cpi t5
ὡς llaxpí* Τίμα yàp, φῃσὶ, τὸν «πατέρα σου᾽
καὶ γὰρ xai θεὸς ἡμῶν ἐστιν, ὡς δημιουργός" xi
Πατὴρ, ὡς &à τοῦ βαπτίσματος υἱοθετήσας ἡμᾶ».
vero ui Patri : Honora enim, (inquit, patren Ium.

Est autem Christus omnium hominum Deus, ut creator, et fidelium pa':er. Per baptismum cteuim

nos adoptavit.

Afferie Domino gloriam nomini ejus. Hujusmodi
etiam verba habentur in {110 pealino xxvau, ubi ea
. exposuimus. Vel aliter : omnibus mandat, qui
Christi nomine induii sunt, et Christiani appellan-
itur, ut. laudabili conversatione illum glorificent ;
eadeinque hzc verba ter repctit, juxta rationem,
quam superius in principio psalmi reddidimus.

Vgns. 8. Tollite hostias, el introite in aulas ejus.
Hostias nimirum spirituales tolli jubet. Spiritus
euim Deus est, ei 605 qui eum adorant, adorare
oporte; in spirit. et veriale, Wostie autem huius-

*! Joan, 1, 9. ** Psal. xxxii, (6.

᾿Ε) έγχατε τῷ Κυρίφ δόξαν óróyati αὐτοῦ.
Ἐν τῷ ῥηθέντι φαλμῷ ἡρμηνεύθη τοῦτο, Ἡ xà
&Xwog* προτρέπεται τοὺς περιχειµένους τὸ bvoja
τοῦ Χριστοῦ, καὶ Χριστιανοὺς καλουμένους oS dst
αὐτὸ διὰ πολιτείας ἐπαινουμένης τρίτον δὲ xàv-
ταῦῆα τὸ, Ενέγκατε τῷ Κυρίῳ, κατὰ τὴν ἓν ἀρα
τοῦ φαλμοῦ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν.

"Αρατε θυσίαν καὶ εἰσπορεύεσθε εἰς τὰς αὐλὰς
αὐτοῦ. θ.σΐας πνευµατιχάς ' Πγευμα Υὰρ, gno
ὁ θεές: καὶ τοὺς προσχυνοὕγτας αὐτὸν, Y are
µατος καὶ ἀ Ἰηθείᾳ δεῖ apca xvy sir 'Ὀναίαι δὲ 50:277

973

COMMENT IN PSALMOS.

974.

ται, ol ἀρεταί * GüXaY δὲ αὐτοῦ νῦν, αἱ κατὰ A modi, virtutes sunt; owle vero cjus, varie per

τόπους ἐχχλησίαι.

. Ἡρυσκυνήσατε τῷ Κυρίῳ ἐν abAgj ἁγίᾳ αὐτοῦ.
Ἡρμηνεύθη xal οὗτος 6 στίχο; ἐν ἑχείῳ 9p
φαλμῷ. Ἡρόσχες δὲ, πῶς εἰπὼν αὐλάς, εἶπε κάλιν
αὐλὴν, διδάσχων, ὅτι πολλαὶ μέν εἰσι τῷ ἀριθμῷ,
µία δὲ τῇ πίστει. Διῄρηνται μὲν γὰρ τοῖς τόποις :
Ίνωνται δὲ τῇ ὁμοδοξίᾳ.

mero ecclesiz sunt, fide vero una est. omnium mater Ecclesia. Divis siquidem sunt

conjunctze sunt unitate opinionis.

Σα.1ευθήτω ἁπὸ προσώπου αὐτοῦ saca 3 ri
Tj ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ, µεταχινηθήτω ἀπ) τῆς πλάνης
ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ’ σεισμὸν γὰρ τοῦτο xat προφήτης
ἕτερος ἐχάλεσεν. Εἴποι δ᾽ ἄντις, καὶ τὸν xAóvov τῆς
γῆς, *bv ἓν τῷ χαιρῷ τοῦ σταυροῦ. xal ὅτι τοῦ
Κυρίου φανέντος διὰ τῆς ἑνανθρωπήσεως, ἑσείσθη-
σαν λαοί * ἐταράχθησαν ἔθνη, διὰ τὸ χήρυγµα.
gelii predicationem quo adventus atque incarnatio
batz sunt.

Elzate ἐν τοῖς ἔθνεσιν, δει Κύριος ἐθασίλευσεν.
Ἡρμηνεύθη καὶ τοῦτο ἐν τῇ ἀρχ] τοῦ &6' φαλμοῦ.
"H xoi ἄλλως * ὅτι µέχρι τότε ὁ διάδολος ἑδασίλευε,
xai $ ἁμαρτία. Ely δ' ἂν χαὶ ἑτέρως βασιλεία τοῦ
Χριστοῦ, ἡ χατὰ πίστιν ὑποταγὴ τῶν ἀνθρώπων.
taríaui illam credentium subjectionem, quam, fides
pios atque invitos regnat.

Kal γὰρ κατώρθωσε tiv οἰκουμένην. Ὀρθοπο-
δεῖν εἰς εὐσέδειαν παρεσχεύασεν ' ἣ Ἡδρασεν εἰς
θεογνωσίαν. Οἰχουμέγην δὲ λέγει, τὴν ἁπανταχοῦ
τῆς οἰχουμένης Ἐκχχλησίαν . Elc πᾶσαν γὰρ, «rot,

τὴν γην ἐξηάθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν * καὶ sic. τὰ σ

Ῥέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν * περιτ-
τὸν δὲ τὸ γάρ.

τις o0 σαἀευθήσεται. Tov ααλευόντων αὐτὴν
δαιμόνων ἁπαλλαγεῖσα, καὶ ἐπὶ τῆς ἀῤῥαγοὺῦς
ατέτρας τῆς πίστεως θεμελιωθεῖσα. Εἴρηται δὲ καὶ
ἐν τῷ (6 ψαλμῳ * Καὶ γὰρ ἑσεερέωσε ci olxov-
µένη», τις 00 σαευθήσεζαι, xal ἀνάγνωθι τὴν
ἐχεῖ ἐξήγησιν.
^ προεἳ ἑαοὺς ἐν εὐθύτητι. Κατὰ τὴν ἡμέραν δη-
λαδὴ «hc κρίσεως. Εἶπε δὲ τοῦτο ἵνα γνῶμεν ὅτι
οὗτος χρινεῖ πάντας.

Κὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἀγα.1ιάσθω
$ ΤΠ. Διὰ τὸν οὐράνιον, εἶτα ἑπίγειαν. Τοῦ Χριστοῦ
γὰρ, τὸ μὲν ἄνωθεν ον τὸ (b χάτωθεν à-
νῆλθε.

Σαευθήτω ἡ ος xal τὸ αλήρωμα ab-
τῆς. Σάλευσιν ἐνταῦθα τὴν σχίρτησιν λέγει. Πλή-
ρωμα δὲ τῆς θαλάσσης τὰ πέρατα αὐτῆς, fj οἱ πο-
ταμοὶ, αἱ λίμναι, αἱ πηγαί * xal ἁπλῶς πᾶσα quote
ὑδάτων σχιρτησάτω δὲ αὕτη, διὰ τὸ βάπτισμα τοῦ
Σωτήρος.

' Χαρήσεται τὰ πεδία, καὶ πάντα τὰ ἐν αὗτοις.
"Ott μέλλει δι αὐτῶν ὀδεύειν ὁ ἁγιάζων Χριστός.
Πάντα δὲ τὰ ἐν αὐτοῖς, φυτὰ δηλονότι.

*» Ρο], xvii, 5. eU

orbem ecelesia.

Aderate Dominum in aula sancta ejus. Hic vor-
siculus expositus etiam a nobis fuit ia eodem
psalmo ΣΣ νι]. lllud autem animadvertendum duci-
πιωδ, qued cum superius plurali numero aulas
dixerü, nunc singulari sermone rursus aulam no-
minavit : docens nimirum,quod multz quidem nu-
locis, que

Vans. 9. Commoveatur a facie ejus universa terra*
Illius, inquit, adventu, universus orbis ab errore
ad veritatem commoveatur. Unde alius propheta
Christi adventum, terrezmotum appellavit. Illam
eliam terra eommotionem fortassis Proplieta lic
intelligit, quaa passionis tempore lacta est. Vel
cemmovendam essc terram przdicit, quia ad Evan-

Dei annuntiatur, universi populi ac gentes contur-

Dicite in gentibus quia Dominus regnavit. Hujus-
modi etiam verba exposita fuerunt in psalmo κο ;
vel : Dicite quud Dominus regnavit, hactenus
namque diabolus et peccatum regnaverant. Vel
aliter, regnare hic Christus dicitur, propter volun-

praestat. Nam alioqui ab zterno etiam super im-

γεας. 10. Etenim direxit orbem terre. Modum,
inquit, praeparavit Christus, quo humanum genus.
universum recla ad pietatem atque ad virtutes
posset incedere; vel stabilivit eos Christus in co-
gnitione Dei; et per orbem terre, universam Ec-
clesiam in toto orbe exsistentem intelligit. /n om-
nem enim (errem, inquit, exivit sonus eorum, εἰ in
fines orbis terre verba eorum**. Superflua est autem
dictio enim.

Qui non commovebitur, Ex quo enim liberatus est
4 daemonum servitute, qui antea illum commove -
bant, consequenter fundatus fuit super inconcus-
sam fidei petram. Similem) pene sententiam vidi-
mus in psalmo xcu, ibi : Etenim firmavit orbem
terre, qui non commorebitur, ubi exposuimus.

Judicabit populos in. rectitudine. ln die scilicet
judicii. Hoc autem dicit, ut sciamus quod Christus
omnes judicaturus est.

Vgns. 14. Leatentur cali, et ezauliet terra, Ob

D coelestem nimirum et deinde terrestrem Christum.

Altera quippe ejus natura superne descendit, al-
tera vero inferius e terra ortum babuit.

Commoseaiur mare, et plenitudo ejus. Commoveri
loc in loco posuit, pro exsultare. Plenitudo autem
maris, sunt illius (ines, vel flumina, stagna, fontes,
ac tota denique aquarum materia. Exsultet autem
hujuscemodi aquarum plenitudo, ob sacrum Christi
baptisma, quod in eis celebratum est,

Gaudebuni. campi et omnia qua in eis sunt. Quia
scilicet illinc transiturus est Christus, atque hoc
pacto ea omnia sanctificabit. Per oninia vero, quz
in eis sunt, ipsas plantas intelligit.

975 EUTHYMII ZIGABENI 910

Vens. 19. Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum, A — Tóre ἀγαἰάσονται πάντα τὰ ξύὐ.ῖα τοῦ Opv-
£o quod ex eis sumendum sit salutare crucis µμοῦ. Διά τὸ µέλλειν ἐξ αὐτῶν ληφθῆναι «τὸν σωτή-
ignum. pxov σταυρόν.

A facie Domini, quoniam venit. Erít autem letitia Ἀπὸ xpocézov Kuplov, δει ἔρχεται. Γενήσεται
ῶο atque hzc exsultatio a facie Dominl, hoe est, δὲ ἡ εὐφροσύνη xal ἀγαλλίασις, xal τὰ τοιαῦτα
propter ejus pr.esentiam atque adventum. Quoniam ἀπὸ προσώπου Κυρίου, τουτέστι διὰ τὴν ἐπιφάνειαν
ecce jam venit ad carnís dispensationem. Selent — 109 Χριστοῦ. Διότι ἰδοὺ ἔρχεται, πρὸς τὴν ἔνσαρχον
autem prophetze s:epenumero ipsis etiam inanima- «οἰκονομίαν. Ἐἰώθασι δὲ οἱ προφΏται περιτιθέναι τοῖς
tis atque insensibilihus rebas gsudium ascribere, ἀφύχοις χαρὰν ἐμφύχων, ὅταν ὑπερθάλλουσαν ἀγαλ-
quoties nimirum summam aliquam voluerint εἱ- Ἅλίασιν ἐμφῆναι βουληθῶαιν * ὥς μονονουχὶ xal τῶν
tiam demonstrare : quasi ipsa etiam elementa ani- ἀφύχων εὐφραιναμένων, Ἠοῄσαις ὃ ἂν χαὶ ἑτέρως
ma ac sensu carentia l:etentur. Velaliter, per ccelos, — oüpavoUu; μὲν, τοὺς ἑπουρανίους ἀγγέλους * γην δὲ,
celestes angelos intellige; per terram vero, terre- τοὺς ἐπιγείους ἀνθρώπους * θάλασσαν δὲ, τοὺς ἐπι-
nos homines ; et per mare, nautas ipsos, aut ma- θαλαττίους fj τοὺς νησιώτας xal τοὺς ναυτιλλοµένους,
ritmos quoscunque homines, hoc est, insulanos ; — vt6la δὲ τοὺς iv ταῖς πεδιάσι yewpyoüvtag- ξύλα δὲ
per campos item, agricolas; et per ligna silvarum, B δρυμοῦ, τοὺς δενδροτόµους, χαὶ τοὺς iv. áypolc
arborum incisores, eosque qui silvas incolunt et δρεσιν. "H καὶ ἄλλως * οὐρανοὺς μὲν, τοὺς τὰ ἔπον-
montes. Vel aliter : per coelos, eos intellige, qui µῥράᾶνια φρονοῦντας» γῆν δὲ, τοὺς riva ^ θάλασσαν
cclesiia meditantur; per terram vero, eos qui δὲ τοὺς ἐν τῇ πιχρίᾳ τῆς ἀσεθείας πεδία δὲ, τοὺς
terrena tantum curant; item per mare, eos qui ὑπτίους καὶ ἐπιθάτους tol; πάθᾳσι » ξύλα δὲ ὅρυ:
amaram impietatem sectantur; per campos etiam µμοῦ, σηὺς σκληροὺς, f| ἁπάρπους εἰς ἀρετὴν. Πάντες
resupinos quoslibet homines, et carnie passionibus γὰρ ἡδονῆς σπλησθήσονται, διὰ «bv ἐνανθρώκη-
subjectos : et denique per ligna silvarum, duros, ιν τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν µετατθέ.

rudesque et infructuosos ad virtutem liomines. Ηἰ µενοι. -
omnes etenim, Christi incarnatione, ad. illius fidein invitati, delectatione atque volnptate maxima T€
plebuntur,

Quoniam venit judicare terram. Duplici, inquit, "Οει ἔρχεται αρῖναι τὴν γῆν. Διπλῆν, enel

afficientur gaudio, et quia veniet ad dirigendum ἔξουσιν ἡδονὴν, ὅτι ἔρχεται κατορθῶσαι τὴν οἰχουμέ
orbem terrz, et quia rursus veniet ad judicandam νην, καὶ ὅτι πάλιν ἔρχεται κχρῖναι τὴν τῶν, x
terram, et ad retribuendum unicuique sccundum , ἁπκοδοῦναι μὲν ἑκάστῳ κατὰ τὰ Épya αὐτοῦ, ἐλευθε-
opera sua, et ad liberandum elementa a eor- C ρῶσαι δὲ χαὶ τὰ ατοιχεῖα, ἀπὸ τῆς φΊορᾶς.
ruptione.

Vens, 15. Judicabit orbem terre in. justitia, et Κρινεῖ τὴν ᾿οἰκουμένιν ἐν Quxaiogórp, Χαὶ
populos in veritate sua. Per orbem terre gentes «αοὺς ἐν τῇ ἀ.ηθείᾳ αὐτοῦ. Οἰκουμένην μὲν, t
intelligit in orbe habitantes ; per populos vero, tie οἰκουμένης Éüvn*:Aaoog δὲ, τοὺς Ἰουδακως
ipsos Judzos. Vel: per orbem terre, et per po- Ἡ οἰχουμένην xa λαοὺς, τὸ αὐτὸ νοήῄσεις᾽ aoi;
pulos, idem :zque significat ; populos eutem im δὲ πληθυντικῶς, διὰ τὰς πολλὰς διαφαρὰς τῶν ΤεΥΟΗ.
plurali numero dixit ob generationum diversita- Κρινεῖ δὲ δικαίως μὲν, ὡς ἀπροσωπόληπτος ' ἆληθνν
tem. Judicavit autem Christus in justitia, hoe δὲ, ὡς πάντα εἰδώς.
est juste, quia non est personarum acceptor: ei in veritate judicabit, valuii is qui omnia 65”
actissime novit.

Jpii David quando terra ejus. constituta est..—— WaApyóc τῷ Ααθὶδ, ὁπόεε ἡ rij οὐτοῦ ααθίστατόι
PSALMUS XCVI. YTAAMOX ας.

Hic psalmus similiter inscriptione caret apud ἸΑνεπίγραφος xat οὗτος παρ Ἑδραίοις. Οἱ Ἐν
ΙΠοῦγαος. Hane autem inscriptionem 1xx οἱ im- — píjxevsa δὲ xal ταύτην τὴν ἐπιγραφὴν ἐπέθηκον
posuerunt, quam arbitrati sunt illius argumentum D στοχασάµενοι τῆς ὑποθέσεως. Tip ΔΦδὶδ μὲν, 0€
continere. Ipsi enim David ideo inscripserunt, τῷ ἐκ Δαθὶδ Χριστῷ ἀνατέθειται * xa ἄλλως ὰ6,
quia ad Christum pertinet, qui oriundus est ex τοῦ Δαθὶδ «bv ἱκανὸν χειρὶ σηµαίνοντος, ἰχαγὸς ἂν
genere David, Et aliter: David interpretatur — efr χειρὶ κυρίως οὗτρς, ὡς meyrobüvepiog Οπότε
mapu fortis, unde per manu fortem, ipsum pro- δὲ ἡ γή αὐτοῦ καθἰσεαεο, τουτέστιν, ὁπότε εἰρή”
prie Christum intelligimus, qui omnipotens est. νευσε, xal ἐγαληνίασε, τῆς τυραννίδος τῶν ῥαιμόνων
Quando terra ejus constituta est, hoe est, quande ἁπαλλαγεῖσα. Τοῦ Κυρίον δὲ, φῃαὶν, ἡ Tl καὶ τὸ
pacem οἱ tranquillitatem habuit, liberata a de- «αἑήρωμα αὐτῆς. Τότε οὖν ἤρμοσεν αὐτῷ ὁ qo)
monum tyrannide. Domin] enim inquit, terra, οὗτος πρὸ πολλοῦ συντεθείς.
εἰ plenitudo ejus. Tuuc enim hic psalmus Christo vere aecommodatar, tametsi multo tempere 2»
tea fuisset compositus, :

Vrns. 4. Dominus regnavit, exaultet. terra. Do Ὁ Κύριος &6acilsveev, ἀγαλλιάσθω 9 T
hoc verbo regnare, diximus ín superiori psalmo. Περὶ τοῦ ἐδασίλευσεν, ἓν τῷ πρὸ τούτον φαλμφ
Regnavit ἀὐΐδιµ Dominus destructo ἆάπιοπ et ἑῤῥήθη. Ἐδασίλευσε χαταθαλὼν τὸν διάδολον ΄ xd

971 COMMENT. IN PSALMOS, 9:8
ἀνελὼν τὴν βασιλεύουσαν ἁμαρτίαν. Καὶ περὶ τῆς À peccato, qui antea in orbe regnabant. De ex-

ἀγαλλιάσεως 65 τῆς γῆς Ev Exelwp εἴρηται.
Εὐφραγθήτωσαν »ῆσοι zoAAal. Al κατὰ χώ-
βαν ἐχκλησίαι τῆς ἁλμυρᾶς ἀπιστίας ἀναχύφασαι *
xai πανταχόθεν μὲν περιχλυζόµεναι τοῖς χύµααι
τῶν πειρασμῶν, πῆξιν δὲ Ev τῷ Χριστῷ βάσιµον
Χεκτηµέναι. Ἡ xol ἁπλῶς νοῄσωμεν τὰς πεπιστευ-
xulac ψυχάς ' ὥσπερ χαὶ γῆν, τὴν Χτίσιν τὴν χαι)ἡν.

sultatione terre — ibi etiam dictum est.

Latentur insule multe. Ecclesie nimirum que
jn variis sunt mund? partibus, queque ab amara
et salsuginos$a, ut ita dieam, infidelitate, insula.
rum instar elevate sunt ; quaque licet assiduis
tentationum fluctibus impellantur, fundamentum
tamen ac solidam in rege suo. Chrieto stabili-

tatem habent. Vel per insulas, simpliciter fidelitm omnium animas intellige; εἰ per terram

novam creaturam.

NegéAn xal γγόφος xóxAq αὐτοῦ. Νεφέλη xai
Yvóqos, t$ προσληφθεῖσα σὰρξ, ὡς ὑποχρύπτονσα
τὴν θεότητα ἔοιχε δὲ τοῦτο τοῖς ἐν τῷ vU ψαλμῷ
ῥητοῖς Kal ἔθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ,
κύὐχ.ῖφ αὑτοῦ ἡ σχη»ἡ αὐτοῦ.

Δικαιοσύνη xal κρίμα καεόρθωσις τοῦ θρὀνον
αὐτοῦ. Τῆς βασιλείας αὐτοῦ * ταῦτα γὰρ χατώὠρ-
θωσε βασιλεύσας, Καὶ ὄντως διχαία χρίσις, τὸ «bv
μὲν ευραννοῦντα διάδολον καθελεῖν , τοὺς δὲ τυραν-
νουµένους ἀνθρώπους ἑλευθερῶσαι. Ἡ xaX ἄλλως *
Διχαιοσύνην, τοι χαθόλου πᾶσαν ἀρετὴν, χαὶ χρί-
σιν ὀρθὴν, εἴτουν διάχρισιν ἑδίδαξεν dj βασιλεία
αὐτοῦ.

Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ προπορεύσεται, καὶ gAo-
γιεῖ κὐχ.Ίφ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Ταῦτα τοῦ χαὶ-
ροῦ τῆς πκαγχοσµίου κρίσεως. Τοῦτο xal Δανι]λ
θεασάµενος ἔγραψεν, ὅτι Ποταμὲς πυρὸς εἷλκεν

Vgns. 2. Nubes et caligo in. circuitu ejus. Der
nubem et per caliginem, assumptam carnem in-
tellige, quz divinitatem occultabat. Similia pene
verba ea sunt, qux habentur in psalmo xvn:

B Posuit tenebras latibulum — suum, in. circuitu ejus

tabernaculum ejus.

Justitia et judicium directio throni ejus. — Thro-
ni ejus, pro regni ejus dixit, quod regnum ipse
Christus regnans direxit. lilud autem vere fuit
justum — judicium, quo et tyrannum demenem
destruxit, et oppressum tyrannide humanum
genus salvavit. Vel aliter : Per justitiam, in unt
versum, omne virtutis genus intellige, et per
judicium, rectitudinem ac discretionem, quae om-
nia regnante Christo didicimus.

VgRs. 9. Ignis aute ipsum precedet, εἰ inflam-
mabit in circuitu. inimicos ejus. Mwc verba per.
tinent ad tempus universalis judicii, quod ct
propheta Daniel prospiciens dixit : Fiwvius ignis

ἔμπροσθε» αὐτοῦ. Ἐχθροὶ δὲ αὐτοῦ χοινῶς πάντες G trahebat gradiens ante. eum **. Christi vero inimici

οἱ τῷ ἐχθρῷ αὐτοῦ διαδόλῳ πειθόµενοι. KÓx Aq δὲ
αὐτοῦ, &vrl τοῦ, πανταχόθεν.

Ἔφαναν αἱ ἁἀστεραπαὶ αὑεοῦ τῇ οἰκουμένῃ.
Οἱ ἁπόστολοι * τοῦ ἀληθινοῦ γὰρ µετασχόντες φωτὸς,
ἤστραφαν καὶ αὐτοὶ, πρὸς οὓς χαὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγεν
Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Τοῦτο συνάδει
τῷ ῥητῷ τοῦ εἰρημένου Φαλμοῦ, τῷ' Ἄνθραχες
ἀνήφθησαν ἀπ αὐτοῦ.

ΕἴΙδε καὶ ἐσαλεύθη ἡ γή. Εἶδε τὰς ἁστραπκὰς
ταύτας χαὶ ἑσχίρτησεν. Ἡ µετεχινήθη ἀπὸ τῆς πλά-
νης ἐπὶ τὴν ἀλίθειαν ' xal ἀπὸ τοῦ σχότους, ἐπὶ
τὸ φῶς. "H ἐσαλεύθη, ἵνα χρεῖττον ἑδραιωθῇ. Καὶ
εέχτονες γὰρ τὰ παλαιιοθέντα θέλοντες ἀναχαινίσαι,
σαλεύουσιν αὑτὰ πρότερον. Ad περὶ Παύλου xai
Σΐλα τινὲς ἔλεγον Οἱ tv οἱχουμέγην ἁναστατώ-
σαντες, οὕτω καὶ ἐνθάδε πἀρεισι.

Τὰ δρη ὡσεὶ xnpóc ἑτάκησαν ἀπὸ προσώπου
Κυρίου * ἀπὸ προσώπου Κυρίου πάσης τῆς γῆς.
ὍὌρη εροπικῶς, οἱ δαίµονες, διὰ τὸ ἐπηρμένον, xal
ἁλαξονιχὸν, xal ἄχαρπον, xal σχληρὸν, καὶ χρημνῶ-
ὃτὁ * εἴρηται δὲ καὶ ἐν τῷ EC. dox pip* Ὡς τήκεται
xnpóc ἀπὸ προσώπου πυρὸς, οὕτως ἁπολοῦνται
οἱ ἁμαρτω.οὶ ἀπὸ «προσώπου τοῦ θεοῦ. Καὶ
ἀνάγνωθι τὴν ἐξήγησιν αὑτοῦ.

omnes sunt, qui inimico ejus diabolo obtemperant.
In circuitu autem ejus, hoc est: undique, atque
ex omni parte.

κας, 4. llluxerunt. fulgura | ejus. orbi terra.
Apostoli nimirum, qui verz lucis participes effe-
eti sunt, ac veluti astra. quxdam coruscantia
omnibus sapparuere, et ad quos a Christo dictum
legimus : Vos estis lux mundi **, Suntque consona
hsec verba jis quse in praallegato psalmo baben-
tur, ibi : Carbones succensi sunt ab eo.

Vidit, et commota est terra. Vidit hujuscemodi
fulgura, et exsultavit, Vel, commota, id est,
commutata est, ab errore nimirum ad veritatem,
et a tenebris ad lucem: vel commota est, ut
melius stabiliretur. Siquidem artifices prius com.
movere omuia ea solent, quz: volunt renovare.
Jdeo de Paulo et Sila in Actis dietum legimus,
ex impiorum persona : Hi concusso universo orbe
hsc veniunt ο].

Vegas. 5. Montes quasi cera, liquefacti sunt a
facie Domini, a (acie Domini totius terre. Per
montes figurate ipsos dzmones intelligit, quia
elati atque in altum. quodammodo elevati suut,
et arrogantes; steriles item ac rigidi, et praci-
pitis ac praruptis locis referti. Dictum est etiam
in psalmo Ίχτι, quod Quemadmodum liquescit
cera a facie ignis, sic pereunt peccatores α facie
Jei. bi vide.

** Dan. vii, 9, 10. ** Matth, v, 14. " Act. xvii, 6.

979

Vgns. 6.
Per colos prophetas aut apostolos intellige,
qui celestem vitam ac conversationem optime
colebant ; οἱ dum ait annuntiasse eos justitiam
ejus, hoc intelligit, quod non solis Judzis aperta
siti Dei cognitio, quinimo quod ips» etiam
gentes ad veritatis cognitionem vocatam sint.
Vel justitiam aliter expone, prout superius di-
ximus, exponendo illa verba : Justitia et judicium
directio throni ejus. Vide etiam in psalmo xxaix,
ibi : Evangelizavi justitiam in Ecclesia magna.

Et videant omnes populi gloriam ejus. Admiranda
nimirum illius opero, propter qua glorificatus
es.

VgnRs. 7. Confundantur omnes, qui adorant scul-
ptilia, qui gloriantur in idolis ejus. Erubescant.
cum tanta ac talia. opera a Deo sint gesta. Vel
erubescant, dum de idelatriS errore redar-
guuntur. | :
. Vkas. 8. Adorate eum, omnes angeli Dei. Et
alii quidem Domino, secundum carnem naio,
laudent eum dicentes : Gloria in altissimis Deo **,
alii vero serviliter ei ministrent, quemadmodum
in deserto ministrarunt postquam tentatus fnit
a diabolo : et alii ascendenti illi in. celum pra-
euntes inserviant, et οἰδιωθηί : Tollite portas prin-
cipes vestras **, elc.

Audivit et letata est Sion, Audivit Sion ccelos
annuntiantes ea quie ad Christum pertinebant ;
vel nova Sion, universalis nimirum Ecclesia au-
divit, et leetata est.

Fi exsultaverunt filie Jude. Filie Judze olim
dicebantur esse particulares ille synagogse, quas
1n voriis erant oppidis ac civitatibus provincize
Judez et Judaeorum imperio subditis : nunc autern
per filias universalis Ecclesie, omues et singulas
intelligimus ecclesias, qus in variis sunt mundi
Jocis, tanquam ab universali illa matre procreatas.
Et quia Sion interpreiatur specula , et. Judaea
confessio, recte possumus tam per Sion, quam
per Judeam Ecclesiam ipsam intelligere : quia
speculationibus vacat, et veritatem contemplatur,

EUTHYMII ZIGABENT

Annuntiacerunt celi justitiam | ejus. Α

530

. Avrfirreclar ol οὗραν οἱ τὴν δικαιοσύνη» αὐτοῦ.
Οἱ οὐρανοὶ, οἱ προφῆται, οἱ ἀπόστολοι, ὡς υὑράνιον
πολιτείαν ἐπιδεδειγµένοι. Διχαιοσύνην δὲ λέγει τὸ
μὴ µόνοις τοῖς Ἰουδαίοις περικλεῖσαι τὴν θεΊγνω»
αία», ἀλλὰ xai τὰ ἔθνη χαλέσαι πρὸς ἐπίγνωσιν
τὶς ἀληθείας. Ἡ καθὼς εἰρήχαμεν, ἑρμηνεύοντες
«^, Δικαιοσύνη καὶ κρίμα κατέρδωσις τοῦθρόνου
αὐτοῦ * ζήτησον δὲ xo iv τῷ 20 φαλμῷ ttv ἑξή-
Υησιν τοῦ, Νὐηγγε.ισάμην δικαιοσύνη» ἐν 'Ex-
χλησίᾳ ueydá.

Καὶ οἴδοσαν πάἆντες οἱ Aaot τὴν δόξαν αὐτοῦ.
Τὰ θαυμάσια ἔργα αὐτοῦ, δι’ ἃ ἐδοξάσθη.

Αἰσχυνθήτωσαν πάντες οἱ προσκυνοῦντεςτοῖς
qAvztoic οἱ ἐγκαυχώμεγοι ἓν τοῖς εἰδώ.ῖοις αὖ-
τῶν. Αἰσχυνθήτωσαν οοιούτων Épyov ὑπ αὐτοῦ —
τελουµένων, f$ τῆς εἰδωλιχῆς πλάνης ἐλεγχομέ-
νης.

Προσκυνήσατε αὐτῷ, πάντες ἄ)Τε-οι θεοαῦ.
Oi μὲν ὅτι ἐγεννήθη χατὰ cápxa, ὑμνολογοῦντες,
xai τὸ, Δόξα ἐν ὑψίστοις, λέγοντες' οἱ δὶ μετὰ
τοὺς bv τῇ ἑρήμῳ πειρασμοὺς. δουλοπρεπῶς δια-
κονοῦντες αὐτῷ' οἱ δὲ ἀναλαμθδανομένου πρὸς οὖρα»
νὸν, δορυφοριχῶς |j πορευόµενοι, xal τὸ, "Apats
πύἼλας, χράζοντες. 5

"Hxovc& καὶ nogpárón Σιών. "Hxovct tov ob-
ρανῶν, ὡς εἴρηται, ἀναγγελλόντων τὰ περὶ αὖ-

C τοῦ. Ἡ νέα Σιὼν ἡ καθολικη Ἐχκλησία, καὶ ηὺ-

φράνθη.

Καὶ ἠγα.1.λιάσαντο al θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας.
Ἡάλαι μὲν θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας, αἱ χατὰ τὰς
ὑπ αὐτὴν πόλεις μερικάὶ συναγωγαί. Νῦν δὲ θνὺ-
γατέρες τῆς Ἐκκλησίας τῆς καθολιχῆς, al κατὰ
πᾶσαν γην, ἐχχλησίαι ὡς ἓξ αὐτῆς προελθούσα:.
Ἐπεὶ γὰρ Σιὼν μὲν ἑρμηνεύεται σκοπευτήριον,
Ἰουδαία δὲ ἐξομο.λόγησις, ἀἁμφοτέρα ἂν εἴη dj "Ex-
κλησία" ofa σχοπευτιχἡ xat θεωρητικἡ τῆς ἀληθείας,
καὶ ἐξομολογουμένη xal εὐχαριστοῦσα τῷ Κυρίψ.
Ηὐφράνθη δὲ αὕτη καὶ ἠγαλλιάσαντο αὗται, χάριν
τίνος:

el quia confitetur οἱ condignas Deo gratias agit. Verum si quzris cujus rei gratia letata sit δἱο8,
et quam ob causam filie Jude» exsultaverint, audi qux sequuntur :
Propter judicia tua, Domine. Quia scilicet justo D — "Erexav τῶν κριµάτων σου, Κύρια. "Ost ἆπο-

tuo judicio unicuique reddes juxta opera propria,
fidelibus nimirum requiem, infidelibus vero zterna
&upplicia.

VeRs. 9. Quoniam tu Dominus altissimus super
omnem terram, Dominus super omnem terram.
Vel altissimus super terram, quemadmodun ctiam
super calum

Valde exaltatus. es super omnes deos. Eos scili-
cet qui dii reputantur,. Et illi quidem falso ex-
altati- sunt, atque ob errorem : tu autem vere
exaltatus es, ob summam tuam potentiam. Quanto
jgitur veritas crrore major est, tanto etiam tua

9 Luc n, 14.

.

*? Psal. xxii, 7, 9.

δώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ τοῖς μὲν
πιστοῖς, αἰώνιον ἀνάπαυσιν * τοῖς δὲ ἀπίστοις, alo-
νιον χόλασιν,

"Or. σὺ Κύριος ὄψιστος, ἐπὶ πᾶσαν τὴν Την.
Κύριος ἐπὶ πᾶσαν τὴν Την. Ὑφηλὸς Δεσκόύτης πάσης
τῆς γῆς, ὥσπερ xal τοῦ οὐρανοῦ.

Σφόδρα ὑπερυγώθης ὑπὲρ πάντας τοὺς θεούς.
Τοὺς νοµιζοµένους. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ὑψώνδησαν
ἀπὸ πλάνης: σὺ δὲ ἀπὸ ἀληθείας, ἀπὸ τῆς παῦσθε-
νοῦς δυνάµεως ὅσον οὖν μεῖζον ἀλήθεια πλάνης,
τοσοῦτον καὶ tb abv Όψος τοῦ ἑχείνων. "Yin δὲ,

981

COMMENT. IN PSALMOS.

(82

, ἀντὶ τοῦ, Ὑψηλὸς ἐγνωρίαθης εἰπὼν δὲ ὅτισφόδρα, À sublimitas illorum altitudinem superat. Exaltatus

xai δὶς χρησάµενος τὸ ὑπὲρ, ἐπέτεινε τὴν Eníta-
σιν τοῦ φους. .

οἱ ἁγαπῶντες τὸν Κύριον, μισεῖτε πονηρᾶ.
Μισοπόνηρος γὰρ 6 Κύριος, xal φιλάγαθος.

Φυ.1άσσει Κύριος τὰς γυχὰς τῶν ὁσίων αὐτοῦ.
Tov ἀφωσιωμένων χαὶ ἀναχειμένων αὑτῷ.

Ἔλ χοιρὸς ἁμαρτω1οῦ ῥύσεται αὐτούςο. Ἐπη-
ῥεαξοµένους. ᾽Αμαρτωλὺὸς δὲ χυρίως ὁ διάδολος, ὡς
xai πάσης ἁμαρτίας δημιουργός.

doc ἀνέτειλε τῷ δικαίῳ. Φῶς, τὸ τοῦ ἀἁληθινοῦ
φωτὸς, φῶς πνευματιχὸν ὁδηγοῦν αὐτὸν εἰς πᾶσαν
ἀλήλειαν. Ἡ φῶς, τὸ τῆς θεωρητικῆς, ἀνέτειλε τῷ
δικαίῳ τὴν πρακτιχἠν.

Καὶ τοῖς εὐβέσι εῇ καρδἰᾳ εὐφροσύνη. Πνευ-
ματικῇ παράκλησις.

Εὐφράνθητε, δίχαιοι, ἓν τῷ Κυρἰφ. Τὰς Ριωτικὰς
πάσας εὐφροσύνας, ὡς ψευδοµένας, ἀποσειόμενοι .
Εἴρηται δὲ καὶ £v τῷ τέλει τοῦ 36 φαλμοῦ * Εὺ-
Φρά»θητε ἐπὶ Κύριον xal ἆγα..1ιᾶσθε, δίκαιοι"
xai ζἤτησον ἐχεῖ τὴν ἐξήγησιν.

Καὶ ἐξομο1ογεῖσθε τῇ µνήμῃ τῆς ἁγιωσύνης
αὐτοῦ. Εὐχαριστεῖτε àv τῷ μνημονεύειν τῆς ἁγιω-
σύνης αὐτοῦ * ὅτι ἡγιάσθητε: ἡ ἑξομολογεῖσθε τὰ
οἷα δήποτε µολύσματα, bv τῷ μνημονεύειν τῆς χαθα-
Ρύτητος αὐτοῦ. Οὐδεὶς γὰρ χαθαρὸὺς παντάπασιν.
Δύνανται δὲ xal πάντα τὰ ἀπὺ τοῦ, Πῦρ ἐνώπιον
αὐτοῦ απροπορεύεῖαι, ῥητὰ, µέχρι τοῦ, κουσε
καὶ ηὑφράνθη Σιὼν, περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ
παρουσίας νοεῖσθαι. Ἔφαναν γὰρ, φποὶν, al ἁστρα-
παὶ αὐτοῦ τῇ οἰκουμένῃ, κατιόντος αὖθι-, ἐξ οὖρα-
vou, δηλαδή. "Ὥσπερ γὰρ, φησὶν, ἡ ἁσεραπὴ ἑξέρ-
χεται ἀπὸ ἀνατο.]ῶν, καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν,
οὕτως ἔσταιχαὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἂν θρώ-
που. Καὶ τότε, 0 ἤ 1ος, qnot, σχοτισθήσεται, καὶ

ἡ σελήνη οὗ δώσει τὸ pérroc αὑτῆς, καὶ οἱ ἁστέρες
πεσοῦνται ἐξ οὐρανοῦ. Πήθεν ἄλλοθεν φωτισθέ»
σεται ὁ χόσµος; Είδε γὰρ τὴν χάθοδον αὐτοῦ xa
.ἐσαλεύθη dj γῆ τῷ φόδῳφ * ἢ τῶν νεκρῶν ἀνισταμέ-
vtov μετὰ σπουδῆς. Τὰ ὄρη δὲ ὡσεὶ χηρὸς ἑτάχησαν,
διαλυόµενα τῶν στοιχείων ἀλλοιουμένων. Εἴρηται δὲ
περὶ τούτου χαὶ ἓν τῷ ob φαλμῷ * ἕνθα τὸ, Ἑτάχη ἡ
Til. ᾽Ανήγγειλαν δὲ οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ
πάλαι, τουτέστι», οἱ ὑψηλοὶ προφηται. ὅτι δἰχαιός
ἐστι χριτής' τότε δὲ, ἓν τῷ χαιρῷ τῆς πρὺς τὸ κρί-
νειν ἀφίξεως, εἶδον πάντες οἱ λαοὶ τὴν δόξαν ἀὐτοῦ
ἐρχομένου, kv τῇ δόξη του Πατρὸς αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς
ἐδίδαξεν. Eta ἐγχελεύεται, τοῖς μὲν εἰδωλοθύταις
αἰσχύνεσθαι τότε, τοῖς δὲ ἀγγέλοις προσχυνεῖν αὐτὸν,
εἰδὼς xai ἄμφω γενησόμενα. Τῶν ἀγγόλων δὲ προσ-
χυνησάντων, πάντες εὐθὺς οἱ λοιποὶ προσχυνἰσου-
ctv* ὅτι Abc πᾶν TÓvv κἀμφει, ἐπονρανίων, xol
ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον,
mirum utrumque futurum — esse.

** Math, xxiv, 390. 9 Psal. xtis, 6,

lpsis etenim angelis

es autem, hoc est, cognitus es altus esse. Conatur
autem his verbis Propheta summam Deialtitudi-
nem exprimere, valde exaltatum eum esse dicens
super omnem terram, et. super omnes deos.

γεας. 10. Qui diligitis Dominum, odite maln.
Odit enim Deus malos, et diligit bonos.

Custodit Dominus animas sanctorum suorum.
Eorum nimirum, qui Deo dicati atqueei sanceti-
ficati sunt.

De manu peccatoris liberabit eos. Quoties nimi-
rum oppressi fuerint et lesi. Peccator autem
proprie est diabolus, veluti delictorum omnium
auctor,

Ὕεας. 11. Luz orta est. justo. Lux. verz lucis,
lux, inquam, spiritualis, dirigens eum in omnem
veritatem. Vel, lux contemplationis οἱ orta est
qui in actionibus suis justitiam servat.

Et rectis corde letitia. Laetitia, hoc est, spiritua-
lis consolatio.

Vens. 19. Letamini, justi, in. Domino. Omnibus
aliis mundi voluptatibus expulsis, veluti falsis.
Similis fere sententia habetur in fine psalmi xxxi,
ibi : Letamini in Domino et exsultate, justi, ubi
vide.

Et confitemini memorie | sanctificationis ejus.
Gratias, inquit, ei agite, memoria repetentes di-
vinam illam sanctificationem, qua sanctiflcati estis.
Vel confitemini antiquas omnes iuquinationes
vestras, dum tantam Dei munditiam ac puri-
tatem animo revolvitis, cum iuter homines nullus
omnino mundus sit. Possunt et przdicta omnia
a versiculo illo : 7gnis ante ipsum pracedet, usque
ad verba illa : Audivit εἰ [etata est. Sion, de se-
cundo Christi adventu intelligi. llluxerunt, inqnit,
fulgura ejus orbi terre, Christo nimirum rursus
e colo descendente, Nam quemadmodum fulgur
exit ab oriente, et venit usque — in. occidentem ,
sic erit adventus Filii hominis. Quod si solem
tunc obtenebrandum esse affirmamus, et. lunam
non daturam lucem suam ***, stellasque casuras
e colo, undenam aliunde illuminabitur mundus,
quam a Christo ? Vidit asutem terra ejus de-

p $censum, ct commota est ob timerem. Vel com-

mota est, mortuis illico resurgentibus. Montes
autem sicut cera liquefaceti sunt οἱ dissoluti,
commutatis elementis. De his etiam verbis dixi-
mus in psalmo rLxxiv, ibi : Liquefacta est terra.
Annuntiaverunt etiam coeli justitiam ejus ο
hoc est, sublimes atque alti, colorum instar,
prophete olim annuntiaverunt, quod Deus justus
est judex : et tunc, hoc est, inu illo Judicii tem.
pore, viderunt omnes populi gloriam ejus, cx-
euntis nimirum in gloria Patris, sicuti et ipse
nos docuit. Deinde omnibus, qui idola colunt,
mandat, ut pudore suffundantur, atque erubescant;
angelis etiam jubet, ut. adorent eum, scicus nie
Christum adorantibus, ceteri o:nnes

983

etiam facile adorabunt ;
et infernorum *.

Psalinus ipsi Duvid.

PSALMUS XCVII.

Hic psalmus qui atrumque simili modo Christi
adventum pertractat, cognationem quamdam, seu
familiaritatem retinet cum proxime prscedenti,
quemadmodum et ille ad alium qui przcesserat.

VEgns. 1. Cantate Domino canticum | novum.
Consimilis vefsiculus habetur in psalmo xcv,
ubi exposuimus.

Quia mirabilia fecit Dominus. In novis rebus
novo cantu opus est : sed quid novum magis aut
sdmirandum est quam quod Deus carnem assum-
pserit, quod pati voluerit, atque alia fecerit, qua
ex sacro docemur Evangelio ?

Salvavit eum dextera ejus, el brachium. sanctum
ejus. lllius dextera atque illius brachium, hoc est,
divinum illud auxilium, quod et dextrum οἱ acecm-
modum omnibus esse solet, et. potens, salvavit,
hoc est, recuperavit eum populum, sive eos
omnes, qui ab inimico olim captivi ac servi tc-
nebantur. Dexteram enim et brachiu:mn ita expoui
alibi diximus in psalmo Σι. ibi : Sed dextera
tua et brachium tuum. Aliqui vero intelligunt, quod
Deus salvavit ipsum bominem qui perierat : atque

EUTHYMII ZIGABENI
qui», juxta Apostolum , omne genu ei flectitar, colestium , — terrestristzm

ENT

Vapóc τῷ Δαθίδ..
YAAMOSZ Ε7..
Καὶ οὗτος περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ παρουσιῶν
διαλαμθάνων, οἰχείωσιν ἔχει πρὸς 15v προλαθόντα,
καθάπερ κἀκεῖνος πρὸς τὸν πρὸ αὐτοῦ.

"Acate τῷ Κυρίῳ ἆσμα xawór. Εϊρηται τοῦτο
καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ Πε’ ψαλμοῦ.

Ὅτι θαυμαστὰ ἑποίησεν ὁ Κύριος. "Mel γὰρ
ἄσματος χαινοῦ ἐπὶ χαινοῖς πράγµασιν. Τί δὲ θαυ-
µαστότερον τοῦ τὸν Θεὸν ἐνανθρωπῆσαι, καὶ v ἄλλα
ποιῆσαι, χαὶ παθεῖν ὅσα τὸ θεῖον διέξεισιν Εὐαγγέ-
Àtoy ;

"Εσωσεν αὐτὸν ἡ δεξιᾶ αὐτοῦ, xal ὁ Bpaxlov

B d ἅγιος αὐτοῦ. Ἐπενεσώσατο αὐτῷ ἡ οἰχεία ἀντί-

ληψις τοὺς αἰχμαλωτισθέντας ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ δού-

λους ' τις δεξιὰ μὲν λέχοιτ ἂν ὡς ἐπιτήδεια”.
βραχίων δὲ, ὡς ἰσχυρά. Εἴρηται δὲ xal iv. τῷ pr

Φαλμῷ *'AAA ἡ δεξιά σου, xal à βραχίων σου.

Τινὲς δὲ, Ἔσωσεν αὐτὸν, ἑρμηνεύουσ:, τὸν ἁπολω-

λότα ἄνθρωπον, xal τοῦτο Ὑὰρ θαυμαστὸν ἔργον,

4b, τὸν Δεσπότην τοῖς ἰδίοις πάθεσι σῶσαι τὸν ἄφη-

νιάσαντα χαὶ ἁπολωλότα δοῦλον.

boc admiranduni illud opus esse dicunt, quod rebellem ac perditum servum Dominus passione ac

morte sua salvaverit.
VEns. 2. Novum fecit Dominus salutare. suum.
Manifestam fecit Deus illa salutem, qus ab eo

Εγγώρισε Κύριος τὸ σωτήριον αὑτοῦ. Ἐφανέ.
ρωσε τὴν σωτηρίαν τὴν παρ᾽ αὐτοῦ. Λέγω δὴ τὴν

est : incarnationem nimirum suam, vel, salutare ᾳ ἑνανθρώπησιν᾿ 4 τὸ σωτήριον αὐτοῦ βούλημα”

consilium suum. Non veni enim, inquit, ut judicem
mundum, sed ut salvem mundum *.

In conspectu. gentium revelavit. justitiam. suam.
Verba hac ad prioris dicti declarationem dicta
sunt, In omnem enim terram exivit sonus aposto-
lorum, qui universis gentibus salutem illam prx-
dicaverunt, quam Christus operatus est. Justitiam
autem lioc in loco expone, quemadmodum diximus
in psalmo xcn; possumus etiam intelligere,
quod Dominus notum fecerit salutare suum
prophetis, et quod revelaverit justitiam suam gen-
tibus.

Vens. 5. Memor fuit misericordie suc ipsi Ja-
εοθ, et veritatis sue domui [srael. Cum olim Deus

Οὐκ ᾖ.16ον γὰρ, φησὶν, χρῖναι τὸν xócpor, à Adà
σῶσαι τὸν κὀσμογ. ]

Εναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκά1υψε τὴν διχαιοσύ-
νην αὐτοῦ. Τοῦτο ἐφερμηνευτικὸν τοῦ ῥηθέντος.
El; πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἑξηλθεν ὁ φθόγγος τῶν
ἁποστόλων χηρυσσόντων πᾶσι τοῖς ἔθνεσι τὴν σω-
τηρίαν, fv εἰργάσατο, καὶ τὴν δικαιοσύνην, ὥς Ev
τῷ 6 ψαλμῷ προειρήχαμεν. Νοξῖται δὲ καὶ ὅτι μὲν
ἑγνώρισε τὸ σωτήριον' αὐτοῦ τοῖς προφῆταις, οὐκ
ἀπεχάλυνε δὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ τοῖς ἔθνεσιν.

Ἐ μνήσθη τοῦ ἑ.Ίέους αὐτοῦ τῷ Ἰακὰδ, καὶ
τῆς ἁ ληθείας αὑτοῦ τῷ οἵκῳ Ἱσραή-. Πάλαι τῷ

patriarchz Abraham — promisisset, illius sc gene- D ᾿Λθραὰμ ἐπαγγειλάμενος ἐλεῆσαι τὸ γένος αὐτοῦ,

rationis miserturum esse, et juramento se vera
dicere confirmasset, voluit deinceps promissa
hujus misericozdi» ac confirmatze veritatis ratio-
nem habere, dum re ipsa promissam muisericor-
diam exhibuit novo Jacob, atque erga domum novi
Isracl, erga generationem dico Christianorum. Fi-
delis etenim populus merito Jacob dicitur, et Israel,
veluti maligni daemonis supplantator ct victor, ' et
tanquam is qui interioribus animz ocu.is, quantuin
humana patitur fragilitas, Deum contemplando

καὶ δι ὄρχου βεθαιώσας ὅτι ἀληθεύσει, ὕστερον
ἐμνήσθη τοῦ ἐπαγγελθέντος ἑλέους, xa τῆς βεδαιω-
θείσης ἀληθείας ᾿ τουτέστιν, εἷς ἔργον αὐτὰ ἐξῆγα-
γεν, 0v τῷ νέῳ Ἰαχὼξ fjsox τῷ οἴχῳ τοῦ νέου Ἰσραῇλ"
ὃς ἐστι τὸ γένος τῶν Χριστιανῶν. Οὗτοι γὰρ Ἰαχὼδ
μὲν λέγοιντ’ ἂν ὡς πτερνισταὶ τοῦ πονηροῦ, ὕποσχε-
λίζοντες xai χαταθάλλοντες, xo νιχῶντες αὐτόν,
Ἱσραὴλ δὲ, ὡς θεωροῦντες Θεὸν τοῖς ὄμμασι τῆς
ψυχῆς, ὅσον ἐγχωρεῖ * "laxi μὲν Υὰρ, πτεργιστὴς
ἑρμηνεύεται: Ἰσραὴλ δὲ γοῦς ὁρῶν Gcr.

intuetur. Jacob quippe interpreiatur. supplantator, οἱ Israel, mens videns Deum.

iP hilipp. t, {0, 3 Joan, xu, 17.

985

COMMENT. IN PSALMOS.

9X6

Εἴδοσαν zürvca εὰ πάρατα τῆς γῆς εὸ σωεή- A — Vans. 4. Viderunt omnes (ormini lerre salutare
piov τοῦ Θεοῦ. Ἐνώπιον αὐτῶν ἀποχαλυφθὲν διὰ — Dei mostri. lilud, inquam, salutare, quod eoram

τῶν ἁἀποστόλων, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται.

'AJa.d£are τῷ θεῷ, πᾶσα ἡ Tf. Εἴρηται περὶ
τοῦ ἁλαλαγμοῦ ἓν τῷ B στίχῳ τοῦ [1δ' φαλμοῦ. ,

"Acars, xal ἆγα-.ὶιᾶσθε, xal γἀ.Ίατε. "Άπατε
ἆσμα χαινὸν, ὡς εἴρητα: * ἀγαλλιᾶσθε δὲ ὡς τῆς αἱ -
χµαλωσίας ἐλενθερωθέντες ^ φάλατε δὲ εἰς ἕἔνδειξιν
τῆς ἀγαλλιάσεως.

Wdlure τῷ Κυρίῳ àv xiüdpg, ἐν κιθάρᾳ xal
φωνγῇ γαὶμοῦ. Κιθάραν μὲν, τὴν πρακτικὴν ἄνα-
γωγιχῶς ὑποληπτέον * φωνὴν δὲ φαλμοῦ τὴν θεω-

eis per apostolos revelatum est, ut supra declara-
vimus.

Vegas. 5. Jubflate Deo, omnis terra. De jubíla-
tione dictum est in. psalmo xciv, in secundo ver-
siculo,

Cantate, εἰ exsultate, et psallite. Cantate canti-
cum novum, ut dictum est, et exsultate tanquam
liberati a eaptivitate, et psallite ad demonstran-
dam lztitiam et gaudium vestrum.

Vgns. 6. Psallite Domino in cithara, in cithara
el voce psalmi. Per citharam juxta anagogen fa-
ctivas virtutes intellige; per vocem vero psalmi,

ρητιχήν. Δοξάσατε τὸν Κύριον διὰ πράξεως xal θεω; B ipsam contemplationem. Glorificate Ὀοπίπυπι,

ρίας.

Ἕν σἀἰπιγξι &Aataic καὶ gorq σἀπιγγος
χερατίνης. Ἐν ταῖς εὐαγγελιχαῖς ἐντολαῖς, αἵτινες
σάλπιγγεςλέγονται πληθυντικῶς διὰ τὸ εἶναι τέσσαρα
Εὐαγγέλια *. xal σἀλπιγξ ἐνικῶς, διότι εἰ χαὶ τέσ-
capa λέγονται, διὰ τοὺς ἐχθεμένους αὐτὰ, ἀλλ) οὖν
Ev «lot τῇ συµφωνίᾳ χαὶ δυνάµει. Καὶ ἑλατὰς μὲν
πὰς σάλπκιγγας ταύτας ἐχάλεσεν, ὡς χεχαλχενµένας
ὑπὺ τοῦ ἁγίου Πνεύματος * χερατίνην δὲ σάλπιγγα,
ὥς ζωηρᾶν. Ἐκ ζώου γὰρ fj χερατίνη κατεσχενά-
ζετο.

AJaJdá£ars ἐγώπιον τοῦ βασιλέως Κυρίου.
Περὶ τοῦ ἁλαλαγμοῦ προείρηται.

Σα.1ευθήτω ἡ 0d.tucca καὶ τὸ π.Ίήρωμα αὐτῆς,
οἱκουμένη καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἓν αὑτῇ.
Σάλευσιν χἀνταῦθα τὴν ἀγαλλίᾳσιν xoi σχίρτησιν

λέχει, χαθὼς xa iv τῷ le φαλμῷ προειρήχαµεν,

ἔνθα. Εὐφραινέσθωσαν» οἱ obparol, καὶ dyaAAdd-
σθω ἡ T, σα.ενθήτω ἡ 0dAacca, καὶ τὸ π.λή-
popa αὐτῆς ἀνάγνωθι οὖν καὶ τὴν ἐχεῖ ῥηθεῖσαν
ἐξήγησιν, Πλήρωμα δὲ τῆς θαλάσσης ἑνενόησάν
τινες τοὺς πληροῦντας αὐτὴν ἰχθύας, ὡς xal αὑτῶν
χαρᾷ σαλευοµένων.

Ποταμοὶ χροτήσουσι χειρὶ ἐπὶ τὸ αὐτό. 'Opoó
ἐν χειρὶ χροτήσουσε, δίχην ἀνθρώπων συγχαιρόντων
ἀλλήλοις, τουτέστι, χαὶ αὐτοἡ μονονουχὶ σχιρτήσου-
ety ol ποταμοὶ, τῆς παγχοσµίου χαρᾶς ἑρχομένης.
᾽Αναγωγικῶς δὲ ποταμοὶ, ol ῥέοντες τὸ πότιμον
νᾶμα διὰ τῆς διδασχαλίας, περὶ ὧν εἴρηχεν ὁ Χρι-
στός» “Ο πιστεύων &lc ἐμὲ, xotapol éx τῆς χοι-
οἒίας αὑτοῦ ῥεύσουσι ὕδατος ζώντος * 1| ποτα-
μηδὸν συῤῥέοντα πλήθη τῶν πιστῶν, kv ταῖς ἐκχλη-
αίαις.

Τὰ 5pn ἀγα.ἰ 1ιάσονται ἀπὸ προσώπου Κυρίου,
ὅτι ἔρχεται. Καὶ αὐτὰ τὰ ὄρη ὥσπερ ἐν τῷ {:’
φαλμῷ, τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ. Κατὰ 85 ἑναγωγὴν
ἔρη, οἱ προφῆται, διὰ τὸ Όψος τῆς θεωρίας αὐτῶν *

* Joan, vui, 58.

C

inquit, bene operando, et divina inysteria contem-
plando.

In tubis ductilibus, et voce iube cornec. In evan-
gelicis nimirum praeeeptis, que tube quidem
plurali numero dicuntur, quia quator sunt Evan-
gelia : et tuba singulari, quis, tametsi quatuor
dicuntur Evangelia, seu potius quatuor evangelistz,
concordia tamen ac virtute unum atque idem est
Evangelium. Et duciiles quidem has tubas dizit,
veluti a sancto Spiritu fabricatas atque actes,
corneam vero quasi animatam. Cornem etenim
tuba ex animalium cornibus efficiuntur.

VeRs. 7. Jubilate in conspectu regis Domini. Do
Jubilatione szpius dictum est.

Commoveatur mare εἰ plenitudo ^ ejus, orbis
terrarum. et universi qui habitant in eo. Per com-
motionem etíam hoc loco exsultationem intelligit,
ut diximus ín psalmo xcv, ibi : Letentur coli, et
exsultet. terra, cammoveatur. mare et. plenitudo
ejus. Vide, qus illic exponendo diximus. Per
plenitudinem vero maris, quidam pisces intel-
lexerunt, qui illud replent : quasi ipsi etiam
pisces ad lztitiam atque ad gaudium advocen-
tur.

Vrgns. 8. Fíumina plaudent manu simul. Flu-
mina, inquit, una hominum instar, qui invicem
congaudeant, quasi manibus quibusdam applause

D dent. Ac si diceret : lpsa etiam flumina ezsulta-

bunt, tanto universali gaudio adveniente, Juxta
anagogen, per flumina, eos homines intelligere
debenius, qui potabiles aquarum latices, el per-
petuos doctrinz fluxus habent, de quibus a Do-
mino dictum est : Si quis crediderit in me , ffu-
mina de ventre ejus fluent aqua viventis * ; vel ip-
sas fidelium multitudines, qua fluminis instar ad
Ecclesiam confluunt.

Montes. exsultabunt. α facie. Domini, quoniam
tenit. Ipsi etiam montes exsultabunt, qucmadmo-
dum in psalino xcv exsultasse etiam legimus ligna
silvarum, Juxta anagogen , montes propheuse

387

RUTHYMII ZIGABENI

q"«8

funt, ob contemplationem nimirum sublimitatem. À ἀγαλλιάσονται δὲ, τῆς προφητείας αὐτῶν εἰς fprov

Exsultabunt autem videntes quod omnia ea quz
predixerunt re ipsa eventum suum consecuta
sunt, .

VkRs. 9. Quoniam venit judicare terram, orbem
terr in. juslitia, el populos in rectitudine. Omnia
hzc exposita sunt in psalmo xcv, ubi tamen non
in rectitudine legimus, sed in veritate tua : ita ut
idem intelligatur esse rectitudo, quod veritas.
Quicunque euim verax fuerit, rectus etiam erit,
εἰ contra, quicunque rectus, verax.

Ipsi David Psalmus.
PSALMUS XCVIII.

ἐξερχομένης.

"Ott ἦκει κρῖγαι τὴν γῆν, κριγεῖ τὴν οἰκουμᾶ-
vnv ἐν δικαιοσύγῃ καὶ «Ἰαοὺς ἐν εὐθύτητι. Ταῦτα
πάντα καθεξῆς ἡρμηνεύθησαν ἓν τῷ τέλει τοῦ ῥη--
θέντος {με ψαλμοῦ. Αλλ) ἐχεῖ μὲν εἴρηται: καὶ
Jaóc ἐν τῇ ἀ 1ηθείᾳ αὐτοῦ * ἐνταῦθα δὲ, καὶ Aaobe
ἐν εὐθύτητι * ὡς νοεῖσθαι ταὐτὸν ἀλήθειαν χαὶ εὖ-
θύτητα * Ó τε yàp ἀληθὴς, εὖθὺς, καὶ ὁ εὐθὺς ἆλη-
θής.

ΨαΛμὸς τῷ Δαθίδ.
TAÁMOEZ 1Η’.

Est etiam hic psalmus apud Hebrzos absque g — 'Avemiypagoc μὲν xal οὗτος ὁ φαλμὸς Wap"

inscriptione. llla enim verba Ipsi David, addita
fuerunt a Septuaginta, ut adnotavimus in inscri-
ptione psalmi xcvi.

Vens. 1. Dominus regnavit, irascantur populi.
Scribit Matthzeus, quod nato Domino, magi ab
oriente venerunt. Hierosolymam, dicentes: Ubi est,
qui natus est rex Judeorum } quodque audiens. ea
Herodes rex turbatus est, et universa Hierosolyma
eum eo *, Hoc igitur mysterium przvidens beatus
David, dicit : Dominus rex natus est. Etenim Do-
minus de se dicebat : Tu dicis quia rex. sum ego,
ego in hoc natus sum *, etc. Irascantur igitur Ju-
diorum populi.

: Qui sedel super. Cherubim. Vile, inquam, Dominus
regnavit, qui sedet super Cberubim, ut in Lxxix
psalmo declaratum est, ibi : Qui sedes super Che-
rubim, manifestare.
, Commoveatur terra. Judgorum nimirum regio,
qua turbata est, ut jam. diximus. Vel commovea-
tur emnis terra, aliis quidem ob metum pertur-
. batis, aliis vero ad pietatem alque ad religionem
, commutatis.

Vins. 2. Dominus in Sion magnus, el excelsus
est super omnes populos. Juxta historiam Christus
magnus fuit iu Jerusalem, docens, et efficiens mi-
racula, | Egrediebatur enim, inquit, fama de eo *.
ltem alibi : Exiit fama ejus statim in omnes. fini-
limas regiones *. Et rursus : Exiit [ama ejus in

"E6palot;. To Δαθὶδ δὲ ὑπὸ τῶν ᾿Ἑθδομήχοντα ἐπι-
γέγραπται, ὡς bv £f ἐπιγραφῇ τοῦ Lc' παρεση-
μειωσάμεθα.

Ὁ Κύριος ἐδασίευσε», ὀργιζόσθωσα» Aaoí.
Φησὶ Ματθαῖος ὅτι τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος,
καὶ τὰ τῆς, ἸΙδοὺ μάγοι ἐξ ἀνατολῶν πἀρεςραί-
vovto εἰς ᾿Ἱεροσόλυμα «έχοντες ' Hob ἐστιν ὁ
τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἱουδαίων ; καὶ τὰ ἐπὶ τού-
τοις * εἶτα ὅτι ᾽Αχούσας Πρώδης ὁ βασιλεὺς ἔτα-
páx0n, xal πᾶσα ᾿Ἱεροσόυμα μετ) αὐτοῦ. Ταῦτα
τοίνυν προϊδὼν ὁ Δαθίδ φησιν’ θεός ἐγεννήθη Ba-
σιλεύς. Καὶ αὐτὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι Εἰς τοῦτρ }5γά-
νηµαι. Ὀργιξέσθωσαν λαοὶ τῶν Ἰουδαίων.

'O καθήµενος ἐπὶ τῶν Χερουδίµ. Ὁ Κύριος
ἐχεῖνος ὁ χαθήµενος ἐπὶ τῶν Χερουδὶμ, ὡς ἓν τῷ
o0" φαλμῷ διείληπται ἔνθα τὸ, 'Ο χαθήµεγος ἐπὶ
τῶν Χερουθ]μ, ἐμφάνηθι.

Σα.ευθήτω ἡ ΥΠ. Ἡ τῶν Ἰουδαίων. Ἑταράχθη
γὰρ, ὡς δεδήλωται ^ f] χαὶ πᾶσα ἡ γη, τῶν μὲν τα-
ῥρασσομένων, τῶν δὲ μµετατιθεµένων εἰς εὐσέ-
θειαν.

Κύριος àx Σιὼν μέγας καὶ oyrnAóc ἐστιν ἐπὶ
πάντας τοὺς «Ἰαούς. Ἱστορικῶς μὲν, tv τῇ "Ispoo-
σαλὴμ μέγας ἦν ὁ Χριστὸς διδάσχων, xal θαυμάσια
ἐχτελῶν. ᾿Εξεπορεύετο vp, φἠσὶν, ἦχος περὶ αὓ-
τοῦ. Καὶ αὖθις: ᾿Εξῆ.1θε δὲ ἡ ἁκοὶ αὐτοῦ εὐθὺς
εἷς &Anv» ci». περίχωρον τῆς l'aAuaíac: καὶ πᾶ-

-Jotam Syriam δ. Juxta anagogen vero, magnus est p λιν' 'E£7j.106 δὲ ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ εἰς ÓAnv. τὴν Συ-

Dominus in Ecclesia. Sion quippe interpretatur
specula. Fidelium autem Ecclesia aon immerito
specula appellatur, eum fideles, qui in ea versan-
tur (ut ait Apostolus *) non terrena solum, sed
celestia contemplentur. [In hac igitur Ecclesiz
specula Christus excelsus est super omnes ho.
mines, utpote, qui non tantum liomo est, sed etiam
"Deus. Vel, magnus in Sion, excelsus autem in
omnibus gentium populis, ut sit sensus, quod
Christus magnificatur inter Judmos, et inter
gentes, hoc est, in iis fidelibus, qui ex circumci-
sione sunt, atque in iis qui ex gentibus. Nam quod

plav. ᾿Λναγωγικῶς δὲ, μέγας ἐστὶν, ἓν τῇ Ἐκχλη-
cla * ἐπιὶ γὰρ fj Σιὼν σκοπευτήριον ἑρμηνεύεται,
αὕτη ἐστὶ τοῦτο» σχοπούντων ἡμῶν, ὥς φησι Παῦ-
λος, οὗ τὰ ἐπίγεια, ἀλλὰ τὰ ἑπουράνια, ἐν ᾗ xal
ὑψηλός ἐστιν ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους, ὡς μὴ µόνον
ἄνθρωπος, ἀλλὰ xai θεός. Ἡ μέγας μὲν iv Σιών :
ὑψηλὸς δὲ Ev πᾶσι τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν * δηλοῦντος
οὕτω τοῦ λόγου, ὅτι xal iv Ἰουδαίοις xai ἓν τοῖς
ἔθνεσι µεγαλυνθήσεται, τουτέστι xal ἐν τοῖς Ex πε-
ριτομῆς xal kv τοῖς ἐξ ἐθνῶν. Τὸ γὰρ, ἐπὶ πάν-
τας, οὗ µόνον σημαίνει vuv τὸ πάντας, ἀλλὰ xal τὸ
ἐν πᾶσυ".

9: 1 Super omnes, non solum sighilicat supra omnes, sed etiam in omnibus.

* Matth. 5s, 5-5. * Joan, xvin, 57, * Luc. 1v, 37. " Mat, 1x, 96. * Μαιν τν 24. *. Philipp.
15.

950 i

COMMENT. IN PSALMOS. 990

Εξομο.ο}ησάσθωσαν τῷ ὀνόματί σου τῷ µε- À — VEns. 3. Confiteantur nomini tue megno, Aretias

' ydg. Εὐχαριστήτωσαν. "Όνομα δὲ λέγει, τὸ τῆς
θεότητου ἐχαρίσατο γὰρ, φησὶν, αὐτῷ, δηλαδὴ τῷ
προσλήµµατι, ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ἐξιμολο-
Υησάσθωσαν δὲ τῷ ὀνόματί σου, uh περιεργαζόµε-
voi τὴν φύσιν, 1] τὸν τρόπον τῆς ἐνανθρωπήσεως.

"Ott φοδερὸν καὶ ἅγιόν ἐστι. Φοδερὺν μὲν τοῖς
ἐχθροῖς, ἑλαῦνον xal µαστίζον αὐτούς * ἅγιον δὲ τοῖς
οἰχείοις᾽ ἁγιάζον χαὶ xaÜatpov τούτους, "I ὄνομα
λέγει, τὸ Ἰησοῦς * µέγα δὲ τοῦτο, ὡς φοβερὸν xal
ἅγιον, χαθὼς εἴρτται.

Καὶ tif βασι.Ίέως κρίσιν ἀγαπᾷ. Τὸ ἀξίωμα
τοῦ βασιλέως, δικαιοσύνην ἀγαπᾷ. Διὸ βοηθήσει μὲν

agant, inquit, nomini tuo, hoc est, nomini divi-
nitatis tuxz. Donavit enim Deus assumptze huma-
nita nomen, quod .est super omne nomen. Vel
confiteantur nomini tuvo, non curiose inquirentes

^ naturam tuam, nec modum incarnationis Lose.

Quoniam timendum οἱ sanctum est. Timendum
quidem inimicis, dum eos ejicit et flagellat ; san-
ctum vero domesticis ac benevolis, quos sanctil-
cat et mundat. Vel de ipso etiam nomine Jesu
loquitar, quod timendum etiam et sanctum est, ut
jam diximus.

Et honor regis judicium diligit. Dignitas atque
auctoritas regis diligit justitiam, Atque ideo et

τοῖς τυραννουµένοις’ καταδαλεῖ δὲ τὸν τυραννοῦντα p Przesto [8 aderit, qui tyranride opprimuntur, et

διάδοχον.

Σὺ ἠτοίμασας αὐθύτητας. Xo δέδωκας τὸν νόμον
σου lv ᾧ αἱ εὐθύτητες.

Κρίσιν καὶ δικαιοσύνην ἐν "lax σὺ ἑποίη-
σας. T5 αὐτὸ λέγει σαφέστερον. Xo &rolnca; χατὰ
xplaty xaX δικαιοαύνην, tv τῷ γένει τοῦ "Iaxó6 - àv
τοῖς Ἰσραηλίταις * διὰ τοῦ δοθέντος νόµου.

Ὑγοῦτε Κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν. Ὑψηλὰ περὶ
αὐτοῦ νοεῖτε. Ὑψοῦτε τοῖς ὕμνοις ' ὑψοῦτε τῇ φυ-
λαχῇ τῶν ἐντολῶν αὑτοῦ. El γὰρ διὰ τοὺς ἀθετοῦν-
τας βλασφημεῖται τὸ ὄνομα αὑτοῦ bv τοῖς ἔθνεσι,
εὔδηλον ὅτι διὰ φυλάσσοντας µεγαλύνεται,

Καὶ προσκυγεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν ab-
τοῦ. Κατὰ μὲν τὴν θεότητα ὑποπόδιον τῶν πηδῶν
αὐτοῦ, ἡ γη’ Οὐρανός µοι γὰρ, φησὶ, θρόνος, ἡ
δὲ Τη, ὑποπόδιον τῶν ποδῶν µου. Κατὰ δὲ τὴν
ἀνθρωπότητα ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ λέγει νῦν
τὸν Γολγοθᾶν, ἓν ᾧ ἑσταυρώθη * ἡ καὶ τὸν σταυρὸν,
ἐφ᾽ οὗ ἔστησαν τοὺς πόδας αὐτοῦ προσηλωθέντος.

Ὅτι ἅγιός ἐστι. Διὰ τὴν ἁγιάζουσαν θεότητα.
"Άγιος δὲ ὧν ἡγίασε xal τὸ τοιοῦτον ὑποπόδιον. Ἐπεὶ
δὲ ἅγιοι λέγονται καὶ οἱ δίχχιοι, δείχνυαιν ὅσον τὸ
τοῦ Χριστοῦ πρὺς αὐτοὺς διάφορον.
lemus, ostendit deinceps quanta sit differentia
cens :

Μωῦσῆς xal ᾿Ααρὼν ἐν oic ἱερεῦσι» αὐτοῦ,
καὶ ZapoviÀ ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα
αὐτοῦ, ἐπεχαλοῦντο τὸν Κύριον, xal αὐτὸς εἰσή-
xovcev αὐτῶν. Οὗτοι ξύμπαντες, φησὶν, ὑπηρέται
xai δοῦλοι αὐτοῦ. Παρέλαθε δὲ τῷ λόγῳ, τὸν Μωῦ-
σην μὲν, ὡς νοµοθέτην, τὸν 'Aapüy δὲ ὡς πρῶτον
Àv τοῖς ἱερεῦσι, τὸν Σαμουἡλ δὲ ὡς ἔξαρχον ἓν
προφήταις. Ἡ xai Μωῦσην, καὶ ᾽λαρὼν, καὶ Xa-
pov. ὠνόμασε πάντας ἁπλῶς τοὺς µιµουµένους τὰς
ἀρετὰς αὐτῶν. Καὶ γὰρ xal Ev Ἰεζεκιὴλ ὁ θεὸς εἰ-
πὼν, 'Eàv ῥομφαίαν ἑπάξω ἐπὶ τὴν γῆν, xal
εὑρεθὼσιν ἐπ' αὑτῇ Noe, xal ᾿]ὼδ καὶ Δανιὴ,

1154. txvi, d. !'! Ezech. χιν, 11.

ipsum etiam tyrannum dzemonem destruet.

Vens. 4. Tu parasti directiones. Tu legem ἆθ-
disti, in qua directiones sunt. et rectitudines.

Judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Idem
nunc et maoifestius repetit. Tu, inquit, judicium
fecisti et justitiam in generatione Jacoba in ipso
scilicet Israelitico populo, atque hoc per legem
datam.

Ψεας. 5. Exaltate Dominum Deum nosirum.
Alta ac sublimia de illo cogitate. Exaltate etiam
hymnis ae laudibus, exaltate mandatorum obser-
vatione. Sí enim blaspbemari dicitur in gentibus
Deus propter eos qui divina spernunt mondeta,

C perspicuum fit, quod contra — magnifleari dicitur

propter eos, qui illa observaverint.

Et adorate scabellum pedum ejus. Scabellum
pedum Christi, ut Dei, terram esse legimus :
Colum, inquit, thronus mihi est, et terra scabellum
pedum meorum |. Scabellum vero pedum Christi,
ut hominis, montem Golgotha esse dicimus, in quo
fuit crucifixus : vel ἱρδαπι etiam erucem, in qua
illius pedes clavis conflxi sunt.

Quoniam sanctus est. Propter divinitatem nimi-
rum, quz sanctificat. Sanctus vero ipse cum sit,
liujusmodi etiam scabellum sanctificavit. Et quo-
niam justos omnes sanctos quoque appellare so.

inter Christi atque inter illorum sanctitatem, di-

D Vens. 0. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et

Samuel inter eos, qui invocant nomen ejus :? invoca-
bant Dominum, et. ipse exaudiebat eos. Mi omnes,
inquit, ministri illius erant et servi. Moysem yero
dicit, ut legislatorem ; Aaron vero ut primum inter
sacerdotes ; et Samuelem tanquam principem inter
propbetas. Vel per Moysem, Aaron, et Samuelem,
eos omnes intelligit, qui illorum imitantur virtutes.
Nam et in Ezechiele dicens Dominus : Si gladium
induxero super terram, el inventi fuerint in ea Noe,
Job, et Daniel, in his non veniel gladius !! ; non il-
los significare voluit, qui multis jam annis mortui

πι

991

rum vitam ac conversationem fuissent imitau.

In columna nubis loquebatur ad sos. Ad Moysem
nimirum, atque ad Aaron. Atqui ad solum Moysen
Deus loquebatur; verum hzc est quzdam figura,
qua syllepsis dicitur eo quod alterum compreben-
dat. Nam et Apostolus cum omnes connumerassset,
qui per fidem crediderunt, collectim demum addi-
dit : Qui per fidem vicerunt regna, et qu» sequun-
tur **, Vult enim Propheta nunc illud nobis di-
cere, quod hie Christus est ille Deus, qui in co-
lumna nubis ad eos loquebatur.

Quoniam custodiebant testimonia ejus, et pracepta
ejus que dedit illis. Ejus enim Christi erant testi-
uonia omnia, et mandata legis, qux illis data sunt.

VgRs. 8. Domine Deus nosler, tu exaudicbas eos,
Tu ille es, qui tunc eos exaudiebas.

Deus tu propitius fuisii eis, Eis nimirum placanti-
bus ac mitigaptibus te Pro populo, a quo fueras
irritatus, vel pro seipsis etiam, quando in te pee-
carunt. Nam et Moyses Deum irritavit, dum mi-
nus credidisset se ab eo impetraturum aquam, et
Aaron, quando vitulum fabricavit.

Et wlciscens. in omnes adinveniiones eorum. Ul-
cisci posuit hoc loco, pro auxiliari. Et adjuvaus
eras, inquit, hoc est, adjuvabas omnia eoruni stu-
dia ad populi commodum. Vel eras ulciscens omnes
eorum adinventiones, intelligendo in passivo Sensu,
hoc est. omnes adinventiones, quie adversns illos
compositze ac structze fuissent,

VERS. 9. Exaliate Dominum Deum nostrum. De
hoc jam superius dictum est.

Et adorate. in monte. sancto ejus : quoniam san-
etus esi Dominus Deus. noster. Mons ejus sanctus,
Judaeis quidem terrestris dicitur Sion, nobis vero
eclestis; de qua Apostolus Paulus dixit : Accedite
ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem
eclestem **, Vel per. montem sanctum Ecclesiam
intellige, propter dogmatum nimirum et conversa-
tionis ejus sublimitatem. Adorate, inquit, igitur
Christum in Ecclesia, Atque h»c. Propheta dicit,
seipsum nobis conjungens : vel ita fieri jubet ex
fidelium persona.

Psalmus ipsi David in con[essionew.
PSALMUS XCIX.

Hanc inscriptionem Septuaginta etiam 3pposuo-
, Tunt, cognoscentes ex psalmi verbis, eum Christo
vere mans forti ae descendenti cx sanguine David
dedicatum fuisse, cui mandet, ut inserviamus, et
confiteamur.

VEns. 1.: Jubilate Deo, omnis terra.
verba habuimus etiam in psalmo xcvi.

Servite Domino in letitia. Servite ei, qui libera-
V:t vos à. diemonum servitute ; et in ketitia, quia a

Hujusmodi

'! Hebr. xi, 25. ' Hebr, xn, 2,

EUTHYMII ZIGABENI
erant, sed per ea nomina illos significavit, qui eo- A ἐπὶ τούτους οὖκ

992
ἑλεύσεται ἡ ῥομφαία, οὖκ ἐχεί-
VoU; εἴρηχε ' πῶς Υὰρ τοὺς πρὸ πάνυ πολλῶν ἐτῶγ.
ἀποθανόντας ; ἀλλὰ τοὺς τὴν πολιτείαν αὐτῶν ζη-

'λοῦντας, ὁμωνύμως αὐτοὺς ἐχάλεσεν,

Er στύ.ἰῳ νεφέλης ἑλάλει πρὸς αὐτούς. Dip;
τὸν Μωῦσῆν, xo τὸν Ααρών. Καὶ μὴν πρὸς τὸν
Μωῦσην ἑλάλει. ᾽Αλλὰ τρόπος ἐστὶν, ὁ λεγόμενος
συλληπτικὸς, διὰ τὸ συλλαμθδάνειν xal ἕτερον. Καὶ ὁ
Απόστολος γὰρ ἀπαριθμησάμενος πάντας τοὺς διὰ
πίστεως εὐαρεστήσαντας, εἶτα συλλήδδην ἐπήγαχεν -
0t διὰ πίστεως κατηγωγίσαντο βασιᾶείας, xe
τὰ ἑξῆς. Βούλεται δὲ νῦν λέχειν ὁ προφήτης, ὅτι ἓν
στύλῳ νεφέλης οὗτος ἑλάλει πρὸς αὐτούς.

"Οτι ἐφύλασσον τὰ μαρτύρια αὐτοῦ, καὶ τὰ
προστάγµατα αὐτοῦ d ἔδωκεν αὐτοῖς. Τούτου γὰρ
ἦσαν τὰ μαρτύρια, καὶ τὰ προστάγµατα τοῦ νόµου ;
xa αὑτοῖς ἔδωχεν αὐτά.

Κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν, σὺ ἑπήκουες αὐτῶν. Τὸ
σθα, ὁ τότε ἑπακούων αὐτῶν.]

Ὅ θεὸς εὐέλατος ἐγίνου αὐτοῖς. Ἱλεουμένοις
σε ὑπὲρ τοῦ παροργίζοντος λαοῦς ἢ xai ὑπὲρ αὐτῶν
σφαλλομένων. Μωῦσῆς γὰρ παρώξυνε τὸν θεὸν, ἐπὶ
τῇ ἀπιστίᾳ τοῦ ὕδατος 'Aapüv δὲ, ἐπὶ τῇ µοσχο-
ποιίᾳ.

Καὶ ὁκδικῶν ἐπὶ πάντα τὰ ἀπιτηδεύματα αἎὑ-
τῶν. Καὶ ἐχδικῶν ὑπῆρχες, ἤγουν βοηθῶν, sic πάν-
τα τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν, τὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ἡ
ἀμυνόμενος εἰς πάντα τὰ ἐπιτηδεύματα τὰ κατ αὐ-
τῶν,

Ὑγοῦτε Κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν. ᾽Ανωτέρω περὶ
τούτου εἴρηται.

Καὶ προσκυνεῖτε εἷς δρος ἅγιον αὐτοῦ, δει
ἅγιος Κύριος ὃ θεὸς ἡμῶν. Ὄρος ἅγιον αὐτοῦ
παρὰ Ἰουδαίοις μὲν, fj ἐπίγειος Σιών: παρ ἡμῖν
δὲ, ἡ ἑπουράνιος, περὶ ἧς φησιν ὁ Απόστολος -
Προσελη.1ύθατε Σιὼν δρει, καὶ πόλει θεοῦ ζων-
τος ᾿Ἱερουσαϊὴμ ἑπουρανίῳ. "H ὄρος ἅγιον, ἡ
Ἐκκχλησία, διὰ τὸ ὕψος τῶν δογμάτων xal τῆς πολι-
τείας. Προσχυνεῖτε οὖν, φησὶν, Χριστὸν τὸν θεὸν
bv τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἡ τοίνυν, xo ἑαυτὸν ἡμῖν συν-

D τάττων ὃ προφήτης, ταῦτά φησιν. 1d προσώπῳ τοῦ

πληρώματος τῶν πιστῶν ταῦτα διαχελεύεται.
TaJgóc τῷ Δαδὶδ εἰς ἐξομο.όγησν».
TAAMOZ L8.

Καὶ ταύτην οἱ *E66oyfxovra τὴν ἐπιγραφὴν ἐκ.
έθηχαν, ἀπὸ τῶν ἐγχειμένων ftv διαγνόντες, ὅτι
τῷ ix Δαθὶδ Χριστῷ, τῷ ἀληθῶς Ixarà χειρὶ, οὗτος
ἀνατέθειται παρακελευόµενος δουλεύειν αὐτῷ xat
ἐξομολογεῖσθαι, ;

'AJaAdtare τῷ θεῷ, πᾶσα ἡ γῇ. Εἴρηται τοῦτο
xaX tv τῷ 4C φαλμῷ. :

Δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ iv εὐφροσύνῃ. Δουλεύ-
σατε τῷ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ὑμᾶς ἐλευθερώ-

$93

COMMENT. IN PSALMOS,

951

σαντι. Ἐν εὑφροσύνη δὲ, ὅτι ἁπηλλάγητε τυραννί- A tanta. erepti estis tyrannide, et effecti digni, qui

δος, χαὶ ὅτι τοιοῦτον ἔχειν Δεσπότην χατηδιώθητε.

Εἱσελεύσετε ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν ἆγα..λιάσει. Tvr-
σίως αὑτῷ λατρεύετε χαίροντες.

Γνῶτε ὅτι Κύριος αὐτός ἐστιν ὁ θεὸς ἡμῶν.
Γνῶτε ἁπότε τῶν περὶ αὑτοῦ προφητῶν, ἀπό τε τὼν
ἔργων αὐτοῦ, ὅτι ὁ Κύριος ἸΙησοῦς αὑτός ἐστιν ὁ
θεὸς ἡμῶν.

Αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς. El γὰρ
καὶ δοχοῦσιν οἱ πατέρες ποιεῖν τὰ τέχνα, ἀλλ οὖν ὁ
θεὸς ταῦτα ποιεῖ. Αὐτὸς μὲν οὖν afztoz* οἱ δὲ πα-
τέρες, συναΐτιοι, ὡς τῷ LE ἀρχῆς προστάγµατι ab-
τοῦ διακονοῦντες. Διὰ τοῦτο πολλοὶ πολλὰ θέλοντες
παιδοποιεῖν, οὐ δ᾽ ὅλως ἰσχύουσιν. Ὃθεν xal πρὸς
την λέγουσαν τῷ ἀνδρὶ, Δός µοι zéxvor, δογματικῶς

ἐκεῖνος ἀπεχρίνατο. Mi) ἀντὶ θεοῦ col εἰμι ἐγὼ, ὃς B

ἑστέρησέ σε καρπὸν xouac;

Ἡμεῖς δὲ «ἰαὸς αὐτοῦ καὶ πρόδατα νομῆς ao-
τοῦ. Ἑΐρηται χαὶ τοῦτο ἐν τῷ ἰδ φαλμῷ' εἰ δ'
ἐχεῖ Aaóc νομῆς Ἐπιγέγραπται, xol πρόδατα χει-
Ρὸς, οὐδὲ παρὰ ταῦτα.

Εἰσέλθετε elc εὰς πὐ.ῖας αὐτοῦ ἐν ἑξομο.ογή-
σει, elc τὰς πύ.ας αὐτοῦ ἐν ὄμνοις. Ὥσπερ elc-
εέναι δεῖ πρῶτον εἰς τὰς πύλας, εἶτα εἰς αὐλὰς,
οὕτως ἐξομολογεῖσθαι δεῖ πρῶτον τὰ ἡμαρτημένα,
εἴτα ὑμνεῖν τὸν Θεόν’ ἵνα τῇ ἐξομολογήσει χαθαρ-
θείσης τῆς γλώττης, χαθαρὺς ὁ Όμνος προσενεχθείη.
Πύλαι δὲ xal αὐλαὶ τοῦ Χριστοῦ, αἱ χατὰ πᾶσαν
Υην ἐχχλησίαι, ὡς οἶκος αὐτοῦ * περὶ τῶν αὐτῶν
δὲ καὶ ἐν τῷ πΥ φαλμῷ προείρηται.

Ἐξομο.1ογεῖσθε αὐτῷ, αἰνεῖτε τὸ ὄγυμα αὐτοῦ.
Τὰ αὐτὰ δοκεῖ πάλιν λέγειν, ἐπιτείνων xal xaz-
επείγων. "H ἑξομολόγησιν ἐνταῦθα νόει τὴν εὐχαρι-
στίαν. Εὐχαριστεῖτε, φησὶν, τηλικαῦτα εὐεργετη-

θέντες' εὐφημεῖτε τὸ ὄνομα τοῦ Αυτρωτοῦ xal
Δεσπότου.

"Ott χρηστὸς Κύριας" elc. τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος
αὐτοῦ. Χρηστὸς , ὡς συμπαθής, αἰώνιον δὲ τὸ
ἔλεος αὐτοῦ, καὶ οὗ πρόσχαιρον, olov «b τῶν àv-
θρώπων.

tontum Dominum habeatis.

VeRs. 9. Introite in censpectu ejus in exsultotionc,
Ingenue illum colite cum gaudio et lztitia.

εβρ. 3. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus
wtoster. Cognoscite, inquit, a prophetis ea, quz de
illo scripta sunt: et ab ipsis etiam operibus addi-
scite, quod Dominus Jesus ipse est Deus noster.

Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Tametsi patres ii
esse videantur, qui filios faciunt, revera tamen
Deus est, qui eos facit. 1ρ56 etenim illorum est
causa, parentes vero coadjutores tantum, veluti
qui divino illi inserviunt mandato, quod est a prin- -
cipio. Atque ideo multos videmus optantes pro-
creare filios, qui tamen minime id possunt. Ead-m
etiam ratione ad mulierem illam, quz viro suo di-
cebat : Da mihi filium, prudenter ac dogmatice
maritus respondit : Numquid ego sum tibi pro Deo,
qui privavil te fructu ventris '*?

VERs. 4. Nos autem populus ejus, et oves pascua
ejus. Vidimus etiam hujusmodi verba in psalmo
xciv, et licet ibi populus pascum scriptum sit, et
oves manus ejus, nulla hinc tamen sensus differen-
tía constituitur.

Introite in portas ejus in con[essione, in aulas ejus
in hymnis. Quemaumodum primo ingredi oportet:
portas, et deinde aulas, ita etiam primo confiteri
oportet peccata, et deinceps laudare Deum : ut
lingua per confessionem expurgata; pure ac
mundze laudes offerantur Deo. Porte autem el
aule Christi, variae sunt, qua in universo haben«»
tur orbe, ecclesi», veluti proprie quedam illius
domus : de aulis etiam diximus in psalmo Lxxzit,

Vgns. 5. Confitemini illi, et laudate nomen ejus.

Famdern videtur repetere sententiain, sermonem-
que suum magis intendere, ac fere lectorem ur-
gere. Vel, per confessionem gratiarum actionem
Intellige : Gratias Deó, Inquit, condignas;gite, pro
tantis ab eo in vos collatis beneliciis, et illius no-
men laudate, qui redemit vos.
t. Quoniam bonus Dominus, in seculum misericordia
ejus. Bonus utpote coinpatiens. JEternam vero esse
dicit illius misericordiam, et non tantum ad hu-
manz vit:e tempus, sed perpetuo durare.

Καὶ ἕως yersüc καὶ γενεᾶς ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ. p — Et usque in generationem εἰ generationem veritas

Αιηνεχὴς ἀλῄθεια τῶν λόγων αὐτοῦ. ἢ οὐ µόνον
ἐν τῇ Υενεᾷ τοῦ παλαιοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν fj co
νέου.
VaApóc εῷ Δαθίδ.
Y AAMOZ Ρ’.

VO µαχάριος Ἰωσίας µεγάλας χατώρθωσεν ἀρε-
οὰς, lv τῷ βασιλούειν, ἃς προϊδὼν ὁ Δαδιδ, τὸν
παρόντα φαλμὸν συνέγραψε, τὸν ἑνάρετον ἑχείνου
βίον προσώπῳ αὑτοῦ διηγούµενος * καὶ προτιθεὶς
τος ἀνθρώχοις ὀρθῆς πολιφείας χαρακτῆρα, xoi
παράδειγµα τελειότητος.,

** Gen, xxx, 2.

ejus. Veritas, inquit, sermonum ejus perpetua est.
Vel, non tantum in antiqui populi generationem,
sed in generationem quoque novi populi.
Psalmus ipsi David,
PSALMUS C.

Beatus Josias summa virtute praeditus fuit, et
summa pariter cum virtute regnum administra-
vit : quod previdens Propheta noster David, prz-
sentem psalmum conscripsit, quo probatissiunam

tanti regis vitam, ex ejus persona narrans , illam

tanquam recte cujusdam conversationis exeni-
plar, omnibus imitandam proponit.

ν

995

γεια. 1. Misericordiam οί judicium cantabo tibi, A

Domine. In cantum, inquit, tibi offeram miseri-
cordiam οἱ judicium tuum, canens nimirum, quem-
admodum in presenti vita misereris, et judicas in
futura : vel canens, quod misericordia tua judicio
non caret, nec judicium tuum misericordia. Imi-
(4005 preterea ea qux cantu meo lau:lavero, alio-
rum scilicet miserendo et reete alios judicando.

Vgns. 2, Psallam, et intelligam ἵπ via immacu-
lata. Irreprehensibilis incedens psallam, et intelli-
gam. Oportet enim psallentem intelligere, quid
psallat, aut cantet. Per immaculatam autem viam,
intelligere possuinus virtutes illas qux actione pere
ficiuntur; psallere vero pro contemplari : vel psal-
lere, pro operari per virtutem, intelligere autem
pro contemplari ; quorum utrumque in. immacu-
lata atque irreprehensibili vita perficitur.

Quando venies ad me? Ad me, inquam, qui ideo
]mmaculatus atque irreprehensibilis — ambulo ,
psallo, et intelligo, ut te fruar. Vel, quando venies
ad me, qui adventum οἱ praesentiam tuam arden-

tissime coucupisco, juxta illud : Si quis diligit me,

el verba mea servabit, et Pater meus diliget eum, et ad
eum veniemus, el mansionem apud eum faciemus **,

Perambulabam in innocentia cordis mei, in sedio
domus med. "Versabar, inquit, in munditia cordis.

VEns. 3. Non proponebam anle oculos meos rem
iniquam. Neque ante corporeos, neque ante animi
oculos, hoc est, non sustinebam videre aut. cogi-
tare iniquum aliquid.

Facientes transgressionem | odivi. Eos nimirum
homines, qui quod justum est transgrediuntur,
sive id ad homines pertineat, sive ad Deum.

— VzBs. 4. Non adhaesit mihi cor perversum. Recto
enim perversum non congruit.

Declinantem α πιε malignum. ΠΟΠ cognoscebam.
Neque enim malignorum hominum amicitias reti-
nere oportet, sed curare, ut omnes accedentes ad
nos, meliores efficiantur, et recedentes despicere,
Intelligitur etiam hic versiculus de diabolo, ut
sensus sit : Diemoni ad me accessum nullum dedi ;
atque idcirco non contigit, ut aliquando a me de-
clinare, hoc est, recedere eum cognoscerem.

EUTHYMII ZIGABENI

996

"EAsov xalxpícu (copal σοι, Κόριε. "Ααμα
προσοίσω τὸν ἔλεον xal την χρίσιν, 5v τὰ περὶ
τοῦ ἑλέους σου καὶ τῆς χρίσεως, ὅτι ἑλεεῖς μὲν
κατὰ τὴν παροῦσαν ζωήν χρίνεις δὲ χατὰ τὴν µέλ-
λουσαν. Ἡ ὅτι οὔτε ὁ ὅλεός σου ἄχριτος, οὔτε d
xpíctg ἀνήλεος " ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἄσομαι, ταῦτα xal
µιμήσομαι, ἐλεῶν xal χρίνων ὀρθῶς.

γα 1ῶ καὶ συνγήσω ἐν ὁδῷ ἁμώμφ. ᾿Οδεύων
ἁμώμως, φαλῶ καὶ συνήσω * χρὴ yàp τὸν φάλ-
λοντα xaX συνιέναι τὰ φαλλόμενα * cf 0 ἂν τὸ μὲν
ὁδεύειν ἁμώμως, τῆς πρακτιχῆς ΄ τὸ δὲ φάλλειν xal
συνιέναι, τῆς θεωρητικῆς. Ὢ διὰ μὲν τοῦ φάλλειν,
«hv πρακτιχὴν ἑνέφηνεν διὰ δὲ τοῦ συνιέναι τὴν
θεωρητικὴν, ἅπερ ἄμφω χατορθοῖ τις ἕνεχεν ὁδου

ἁμώμου.

Πότε fei πρός µε; Tiv διὰ τοῦτο ὁδεύοντα
ἁμώμως, καὶ ψἀλλονεα, καὶ συνιέντα. "H, τὸν δια-
πύρως ἐπιθυμοῦντα τῆς παρουσίας σου. Ἐἴρηχε
Υὰρ ὁ Χριστός" Εάν τις μὲ ἁγαπᾳ, καὶ τὸν JAó-
yov µου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ µου ἁγαπήσες
αὐτὸν, xal πρὸς αὐτὸν ἑευσόμεθα, καὶ µονὴν
παρ) αὐτῷ ποιήσοµε»γ.

Αιεπορευόµη ἐν ἁκακίᾳ καρδίας pov, &r péco
τοῦ οἴκον µου. 'Avsozpegógny iv κχαθαρότητε
χαρδίας.

οὐ προετιθέµην πρὸ ógfalpov nov πρᾶγμα
παράνοµον. Οὔτε mph τῶν αἰσθητῶν, οὔτε πρὸ τῶν
νοητῶν * τουτέστιν, οὐκ ἡνειχόμην οὔτε ὁρᾷν, οὔτε
ἐνθυμεῖσθαι παρανοµίαν. |

Ποιοῦντας παραθάσεις ἐμίσησα. Too; παρα:
θαΐνοντας τὸ δίχαιον, εἴτε πρὸς θεὸν, εἶτε πρὸς &v-
θρώπους.

Οὐκ ἐκοἽ1λήθη µοι καρδία σκαμδή. Tp γὰρ
εὐθεῖ τὸ στρεθλὸν ἀνάρμοστον,

'ExxAlvorcoc ἆπ' ἐμοῦ τοῦ —— οὐκ ἑγί-
νωσκον. Οὐ χρὴ γὰρ τῆς τοῦ πονηροῦ φιλίας ἀντέ-
χεσθαι, ἀλλὰ προσεδρεύοντα μὲν, πειρᾷσθαι βελ-
τιοῦν, ἀναχωροῦντος δὲ, χαταφρονεῖν. Νοεῖται 0$
καὶ περὶ τοῦ διαδόλου, ὅτι μὴ διδοὺς αὐτῷ πάἀροδον,
οὐδ' ἀναχωροῦντος ἑγίνωσκον.

Vens. 5. Detrahentem secreto "proximo suo, hunc D ἍᾖΤὸν κατα λα λ1οῦντα Ad0pa τὸν απ.Ίησίον αὐτοῦ,

versequebar. Tauquam malis praeditum moribus
atque illiberalem, ac veluti canem latenter mor-
dentem. Secreto autem, hoc est, clam, ideo appo-
suit, quia is qui presenti detrahit, minus peccat,
cum is qui presens est, ab irrogata infamia se
tueri possit.

Superbo oculo εἰ insatiabili corde, cum hoc non
edebam. Hoc est, non degebam cuim eo. Per oculum
autem superbum, quemcunque superbum hominem
intelligit, veluti a parte totum : et simili modo, per

insatiabile cor, avarum hominem. Utrumque vero -

sermone comprehendit, dicens : Cum hoc non ede-
bam.

15 Joan. yiv, 93.

τοῦτον ἑἐξεδίωκον». Ὡς χαχοἠθη xai ἀνελεύθερον,
xai χύνα λαθρόδηχτον. Τὸ .Ίάθρα δὲ προσέθηκεν,
ὅτι ὁ τοῦ παρόντος χαταλαλῶν, οὐ τοαοῦτον ἁμαρτά-
vet* παρὼν γὰρ ἑχεῖνος ἁπολογήῆσεται.

Ὑπερηφάνῳ ὀφθαῖμῷ καὶ ἁπὶήστῳ καρδἰᾳ,
τούτῳ οὐ συνήσθιον. O0. συνδιητώµην. Ὑπερί-
Φανον δὲ ὀφθαλμὸν λέγει, τὸν ὑπερήφανον ἄνθρωπον"
ἀπὸ µέρους τὸ ὅλον * xal αὖθις ἄπληστον καρδίαν,
τὸν ἀχόρεστον, τὸν πλεονέχτην. Διὸ χαὶ τὸ εούὐτφ
πρ,σθεὶς, ἑκάτερον ἐνέφηνεν.

9^1

COMMENT. IN PSALMOS,

9:8

Οἱ ὀφθαλμοί µου ἐπὶ τοὺς πιστοὺς τῆς γῆς, Α — VERS. 6. Oculi mei ad fideles terra, wt sedeant

tov συγκαθῆσθαι αὐτοὺς usc ἐμοῦ. Τοὺς πι-
σ:εὐεσλαι ἀξίους διὰ τὴν τῆς πολιτείας αὐτῶν εὐθύ -
τητα ᾿ fj πιστοὺς λέγει vov, τοὺς ἀγαθούς' φησὶ γὰρ
καὶ Σολομῶν' "Αγδρα δὲ πιστὸν, ἔργον εὑρεῖν *
τὸ γὰρ ἀγαθὸν σπάνιον" τούτοις, φησὶ, προσεῖχον,
xai αυνέδροις ἐχρώμην. E

Πορειόµεγος éy ὁδῷ ἁμώμῳ, οὗτός pov ἐλει-
κούργει. Ὁ πορευόµενος ἐν ὁδῷ ἁμώμῳ πολιτείας,
οὗτός pot διηχόνει. Προσήχει γὰρ μὴ µόνον φἰλοις,
ἀλλὰ xal ὑπηρέταις ἀγαθοῖς χεχρῆσθαι.

Ob κατῴχει ἐν µέσῳ τῆς οἰκίας µον, ποιῶν
ὑπερηφανίαν. "Ανω μὲν περὶ φίλου ὑπερηφάνου
εἴρηχεν * ἐνταῦθα δὲ, περὶ ὑπηρέτου ὑπερηφάνου.

Ak.iov ἅδιχα, οὗ χατεύθυνεν ἐνώπιον τὠν
ὀφθαΛμῶν µου. Οὐ χατώρθου, ἃ ἑσπούδαζεν * οὐκ
εὐωδοῦτο ἐνώπιόν µου.

:Εἰς τὰς πρωῖΐας ἀπέκτεινον πάντας τοὺς ἆμαρ-
τωλοὺς τῆς γῆς. Εἰς τὰς πρωΐῖας, μήτε τῆς i
οἵνου µέθης, µήτε τῆς Ex θυμοῦ σφαλλούσης τὸν Xo-
Υισµόν. Too; ἁμαρτωλοὺς δὲ, οὐχὶ πάσης τῆς; γῆς,
ἀλλὰ μόνους τοὺς ἐπ᾽ ἐμέ' xal πάντας δὲ, οὐχ ἅμα,
ἀλλά νῦν μὲν τοῦτον, νῦν δὲ Exslvoy,

Tov ἐξο.οθρεῦσαι ἐκ πὀ]Ίεως Κυρίου πάντας
τοὺς ἑργαζομένους τὴν ἀνομίαν. ᾽Απέχτεινον δὰ
αὐτοὺς, χάριν τοῦ ἐξολοθρεῦσαι τοὺς παρανόµους *

mecum. Ad eos nimirum qui ob rectam eoruin
conversationem effecti suut. digni, ut essent üide-
les. Vel fideles nunc bonos omnes appellat, juxta
quod a Salomone dictum legimus : Virum autem
fidelem invenire labor est **. Nam quod bonum esi
rarum est: hujuscemodi, inquit, bominibus ego
adlisrebam, et cum eis considebam.

- Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat.
Ministris, inquit, usus suni, quorum vita esset ir-
reprehensibilis. Decet namque, non amicis tantum,
sed et ministris uti bonis.

Vgns. 7. Non habitabat in medio domus mee, fa-
ciens superbiam. Superius de superbo amico locu-
tus est, nunc autem de ministro.

Qui loquitur injusta. non direxit in conspectu
oculerum meorum, Non direxit, hoc est, perficere
non potuit, quod optabat, nee coram me prospere
processit. .

Vrgns. 8, In matutinis interficiebam omnes pecca-
tores terra. Matntiuo tempore, cum nulla vini, aut
irz ebrietate detiperer, quando cogitatio mea de-
cipi non poterat. Terre asutem peccatores dixit,
non ut totius orbis delinquentes significaret, sed
eos tantum, qui sibi suberant. Omnes etiam, non
una omnes intelligit, sed modo bunc, modo illum.

Uti exterminarem de. civitate Domini ommes ope-
rantes iniquitatem. lnterficiebam autem eos, ut ex-
terminarem iniquos omnes, ea nimirum ratione,

ἵνα τὴν ἀποτομίαν τῆς χολάσεως ἡ παρανομία βλέ- C vt ipsa iniquitas, pamnarum austeritatem cernens,

πουσα, συσταλῇ xat ἀφανισθῇ. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν,
Y" μὲν τὸ σῶμα, xal τὰ σωμµατιχὰ, ὡς γεώδη:"
ἁμαρτωλοὶ δὲ τῆς τοιαύτης γῆς, οἱ τῆς ἁμαρτίας
λογισµοί. Λέγει οὖν ὅτι Ὅτε ἀνέτειλεν ὁ ἥλιος τοῦ
ἁγίου Πνεύματος ἐν τῇ φυχῇ µου, τοῦτο γὰρ πρωῖα
vonvh, τότε ἀπέχτεινον πάντας τοὺς ἐμπαθεῖς λο-
γισμοὺς τοὺς Ex τοῦ ὙΥεώδους σώματος, xal τῶν
ὙΥπῖνων ἁπλῶς φυομένων. Πόλιν δὲ Κυρίου, τὴν ψυ.
χἣν νόει, ὡς olxoy τοῦ ἁγίου Ι]νεύματος.

Προσευχἠ τῷ πεωχῷ ὅταν ἀχήδιάσῃ, καὶ &vay-
τίον Κυρίου ἐγχέῃ τὴν δέησιν αὑτοῦ.
VAAMOZ PA',

Πτωχὸν ἐνταῦθα λέγει, τὸν δεόµενον τῆς θείας
ἐπιχουρίας. Τούτῳ, φησὶν, ἁρμόζει fj προσευχὴ τοῦ
παρόντος φαλμοῦ, ὅταν ἀκηδιάσει πολεμούμενος
ὑπὸ τῶν ἑχθρῶν, ἐεἴτε ὁρατῶν, else ἀοράτων, xal
προσφέρει τὴν δέησιν αὐτοῦ, ἑνώπιον τοῦ θεοῦ.
Ἐκχεῶ Y&p, φησὶν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν

Μον. "Oztp ἐφερμηνεύων ἐπήγαγε * Th» θ1έγυ" .

µου ἐγώπιον αὑτοῦ ἁπαραγγφλῶ προηγουμένως
δὲ, εἰς ἑαυτὸν ἔγραφε τὸν ψαλμὸν διωχόµενον xxl
ἀχηδιώντα, καὶ δεόµενον τοῦ Θεοῦ. ἔχει δὲ χαὶ περὶ
τοῦ Χριστοῦ προφητείας διεσπαρµένας.

Κύριε, εἰσάχουσον τῆς προσευχῆς µου, xal ἡ

!! Prov, xx, 0.

coerceretur ac deleretur. Juxta amagogen, per ter-
ram, corpus ipsum intelligimus, et corporalia om-
nia, tanquam terrena, Hujus autem terr:e pecca-
tores, cogitationes sunt de peccatis. In matutino,
inquit, tempore, quando in enima mea criebstur
8ul sancti Spiritus (huuc enim appellare possumus
intellectuale matutinu:a), juterficiebam omnes af-
fectuum meorum cogitationes, qui ex terreno cor«
pore atque ex meterialibus aliis rebus mascuntur,
Per Domiui vero civitatem, auiinam intellige, tan-
quam sancti Spiritus domum.

Oratio ipsi pauperi, cum anzius fuerit, εἰ effuderit

preces suas coram. Domino.
PSALMUS CI.

D Pauperem hoc in loco eum appellat, qui divino

indiget auxilio. Huic enim oratio accommodatur
prisentis psalmi, quoties ob visibilium, seu in-
visibilium" bostium pugnam, in anxietate fuerit
constitutus, et orationem suam obtulerit coram
Deo. Effundam enim, inquit, in conspectu tuo pre-
ces meas. Quod magis etiam declaraus adjunxit :
Afflictionem meam coram «9 annuntiabo ; iametsi
ex primo proposito pro seipso Propheta hunc
psalmum conscripserit, eo nimirum tempore, quo
perseeutionem passus est. Tunc etenim et tristis
fuit, ct Deum hoaoravit dicens :

Vgns. 9. Domine, exaudi orationem meam, εἰ

900

EUTHYMIT ZIGABENI

1000

clamor meus ad te veniat. Per oration:m, oris A κραυγή µου αρὸς σὲ ἑ.θέτω. Προσευχὴν δὲ λέγε:

verba intelligit, et per clamorem, ipsius cordia
propositum. Symmachus pro clamore, fletum
ditit. Venire aetem ad Deum dicitar hujusmodi
clamor, quando ab eo auditus fuerit. Auditur au-
tem, quando placet.

Vgns. 5. Ne avertas faciem tuam & me. Ne me
avertas, 411.950, ut indignum : quod facere solent,
qui supplicantium petitiones audire nolunt.

In quacunque die tribulor, inclina ad me aerem
(xam: im quacunque die invocavero te, velociter
exaudi me. Non tantum nunc, sed per totam vi-
tam. De inclinatione vero auris Dei dictum est
in psalmo xvi, ibif: Inclina aurem tuam mihi, etc.

Vens. 4. Quoniam defecerunt. sicut. [umus dies
mei. Cito, inquit, exaudi me, quoniam anima mea
jam defecit. Alibi etiam dicit : Velociter exaudi
me, quia defecit spiritus meus '*. Defecerunt, in-
quit, sicut fumus dies mei, et anni vit:e mes,
fumi instar, cito pertransierunt, et Jam trans-
acti sunt.

Et ossa 1mea sicut cremium. aruerunt.. Symma-
chus pro «cremio, torrem dixit. Ossa, inquit, mea
justar torris aruerunt, tentationum nimirum igne
combusta. Juxta anagogen, ossa, sancetiores illze
cogitationes sunt, qus animam — fortificant et re-

gunt : quse si tentationum igne accense sint, de-
biles fiunt,

τοῦ Grópato,* χραυγὴν δὲ τῆς χαρδίας. Ὁ δὲ Eóp-
µαχος àv κραυγῆς, οἱμωγὴν ἐξέδωχεν. Ἔρχεται
δὲ εἰς θεὸν ἡ τοιαύτη χραυγὴ, ὅταν ἀχουστὴ γένη-
ται. Γίνεται δὲ ἀχουστὴ, ὅταν ἀρέσχῃ θεῷ.

Mh ἁποστρέγῃς τὸ απρόσωπόὀν σον ἀπ ἐμοῦ.
Mh ἁποστραφῆς µε ὡς ΄ἀνάξιον, ὅπερ εἰώθασι
ποιεῖν οἱ uy θέλοντες ἀχούειν τοῦ ἱχετεύοντος.

Ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ θ.ίδωμαι, xAivor πρός «µε τὸ
οὖς σου. Ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ àxixaAé£copal σε, ταχὺ
ἑπάκουσόν µου. Mh νῦν µόνον, ἀλλὰ παρ ὅλην
ζωήν” περὶ δὲ τῆς χλίσεως τοῦ θείου ὡτὸς εἴρηται
ἐν τῷ ic φαλμῷ” ἕνθα τό * Κ.ἴνον τὸ οὓς σου
ἐμοὶ, εἰσάκουσον τῶν ῥημάτων µου. "

"Ort ἐξέλιπον ὡσεὶ καπνὺὸς al ἡμέραι µου. Τα-
YU, φησὶν, ἑπάκουσόν µου, ὅτι ἐγλείπει ἤδη $ ψυχή
µου. Καὶ ἀλλαχοῦ δὶ, ὁμοίως λέχει᾽ Ταχὺ εἶσ-
ἀκουσόν µου, Κύριε, ἐξέ.ιπε τὸ αγεῦμά µου.
— Εξόλιπον, φησὶν, ὡσεὶ xazróc αἱ ἡμέραιμου *
διηλθον, ἠφανίσθησαν, δίχην χαπνοῦ, τὰ ἔτη τής
ζωῆς pov.

Καὶ τὰ ὁστᾶ pov, ὡσέὶ φρύγιον, συνεφρύγη-
σαν. Αντὶ τοὐφρυγίου, δα.Ἰὸν ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε᾽
χαὶ αὐτὰ τὰ ὁστᾶ µου, ὡς δαλὸς συνεφρύγησαν,
φλεγόμενα τῷ πυρὶ τῶν πειρααμῶν. Κατὰ δὲ áva-
γωγὴν ὁστᾶ, οἱ στερεοῦντες xal ἀνέχοντες τὴν φυ-
χὴν λογισµοί * ol χαὶ αὐτοὶ πυρποληθέντες, εὔθραυστοι
γεγόνασιν.

Vsas. ἔ, Percusseus sum, ui. herba, et. aruit cor ἙἘπήγην ὡσεὶ χόρτος, xal ἐξηράνθη ἡ καρδία

seum. Quemadmodum herba percussa tabescit,
ita ego flagellis percussus, in cerde meo conta-
bui, nulla consolatione inventa, quzx flammam
Ixeam irrorando ac refrigerando mitigaret.

Quia oblitus sum comedere panem meum. Pre
hujasmodi, inquit, mosstiia omnem cibi appeti-
tum abjeci. Antiqui enim appetitum, cibi memo-
riam appellabant, et appetitus privationem, 'cibi
oblivionem.

Vgns, 6. A voce gemitus mei adhaesit os meum
carni mea. Verus gemitus omuem illam tollit pin»
guedinem, qua est iuter carnem et 0864. Aliqui
carnem dictam esse intelligunt pro cute; ac si

--

µου. Ὥσπερ ὁ χόρτος πληγεὶς µαραίνεται, οὕτω
κἀγὼ πληγεὶς τοῖς πἀάθεσιν, ἐμαράνθην τὴν χαρδίαν
µου ^ μὴ τυχὼν παραχλήσεως δροσιζ.ύσης xal µα-
ῥαινούσης τὴν φλόγα τούτων.

Ὅει ἑπελαθόμην τοῦ φαγεῖν τὲν ἄρτον pov.
Απέθαλον καὶ τὴν ὄρεξιν τῆς τροφῆς, ὑπὸ ἀθυμίας.
Οἱ παλαιοὶ τὴν μὲν ὄρεξιν μνήμην τροφῆς χαλοῦυσι ”
τἣν 6b ἀνορεξίαν, λἠθην τροφῆς.

᾽Απὸ φωνῆς τοῦ στεναγμοῦ µον, ἐκολ.ήθη τὸ
ὁστοῦν gov τῇ σαρκί µου. Ὁ γὰρ ἀληθὴς στι-
ναγμὸς τῄχει πᾶσαν πιμελὴ» µεσάζουσαν ὁστῷ xal
σαρχί. Τινὲς δὲ, σάρχα μὲν τὸ δέρµα νοοῦσινι ὡς

diceret, quod consumpta prz morore omni carne, gy τῶν ὁστῶν τῷ δέρµατι χολληθέντων, ἀναλωθέντων

qu:e intermedia erat, cutis ossilug conjuncta sit.

VgBs. 7. Similis factus sum pelicano solitario,
Fugiens nimirum multitudinis conversationew, et
solitudinem quarens. Est autem pelicanus animal
quoddam, quod solitudine delectatur.

Factus sum sicut nyctocoraz. in. domicilio. lloc
auimal natura timidissiimum c81: atque ideo un-
decunque fugiens in domorum ruinis commoratur.
Ego, inquit, veluti nycticorax, in deseriis ao
solitariis locis versor. Aiunt nyciicoracem in do-
miciliis, seu tuguriis degere, ac nocte clamare
pre formidine, atque ideo hoc 'nomine a Grecis

17 Psg3]. cxLin, 7.

ὑπὸ λύπης τῶν µεσαξόντων κρεῶν.

Ὡμοιώθην πελεκᾶνι ἐρημικῷ. Φεύγων τὴν ἐν
ὄχλῳ διατριθὴν, xaX ζητῶν τὴν µόνωσιν. Φιλέρημον
γὰρ ζῶον, ὁ πελεχάν. .

Ἐγενήθη»ν ὡσεὶ υχτοκόραξ, ἐν οἰκοπέδῳ. Καὶ
τοῦτο πάλιν τὸ ζῶον δειλόν * διὸ φεύγων πανταχό-
ϐθεν , τοῖς ἐρειπίοις τῶν οἰχημάτων ἐναυλίζεται.
Κάγὼ, φησὶ, ταῖς ἑρημιχαϊῖς χαλύδαις ἐνδιαιτῶμαι *
ἡ xat ἄλλως qaot τοῦτον τοῖς οἰχοπεδίοις ἑνδιαιτώ.
µενον, ἐν νυχτὶ χράζειν, ὑπὸ δειλίας, διὸ xal vo-

κτιχόραχκα ὀγομάξεσθαι, παρὰ τὸ ἐν τῇ vox χρά-

ί

1001

COMMENT, IN PSALMOS.

1003

ζειν. Οὕτως cv, φησὶ, xàqà Ev νυχτὶ κράζω πρὸς A appellatur, quod noete c'amet. Non secus igitur

σὲ τὸν θ:ὲν, τὴ» ἐπίθεσιν δει)ιῶν τῶν πολεµίων.

"Hypézrnca, xal ἐγεγόμην ὡς στρουθἰον µο-
rátov ἐπὶ δώµητος. Καὶ τοῦτο γὰρ ὁμοίως ὑπὸ
δειλίας ἀγρυπνεῖ, xal µονάζει ἐπὶ ἑώματός τινας *
εἴτουν µόνον μένει. Δῶμα δὲ την στέγην νοῄσεις.

. "ο ην τὴν ἡμέραν ὧὠγείδιζύν µε οἱ ἐχθροί nov.
Ὠνείδικόν pot δειλίαν xzV ταλαιπωρίαν οἱ διώκον-
τές µε.

Kal οἱ ἐπαινοὐγτές µε κατ ἐμοῦ ὤμγνυον. "Op-
xou; ἐπιθουλῆς * J| ὄρχον τὰς ἐμὰς ἐποιοῦντο συµ»
qop&«, olov ΜΗ πάθοιµεν ὡς ὁ δεῖνα, μὴ γενοἰμεθα
ὡς ἐχεῖνος. "H xal ἄλλως, τοῦτο τὸ ῥητόν τινες ὡς
ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ περὶ Πέτρου προῤῥηθῆναν νενοή-
Χατιν, ὁμόσαντος ὕστερον,
e pt zov.

de nocte ad Deum se clamare dicit, dum hostium
incursum reforimnidat.

Vgns. 8. Vigilaei el. (nctus sum sicut passer. soli-
lorius. in lecto. Vigilat namque et ipse passer prae
formidine, et solus in tetto degit; vel tantum in
tectis manet.

VERS, 9. Tota die exprobrabaut mihi inimici
mei, Exprobrabant wmihi* formidinem et miseriam,
omnes ii qui persequebantur me.

Et qui laudabant me, adversum me jurabaut, Qui
prius me adinirabantur, ant laudabant me, post-
modum jurarunt adversum me, juramento scilicet
confirmantes conspirationes atque insidias illas
quas in me moliebantur; vel, calamitates meas in

τι Ox οἴδα τὸν üv- D juramentum redigebant, verbi gratia : Sie nos non

patiamur ea quz ille patitur, neque efficiainur ut

ipse est. Quidam vero hxc verba dicta esse intelligunt ex persona Cliristi, ἱί ut sit prophetia — de

Petro, qui juravit se non novisse hominem,

"Ort σποδὸν, ὡσεὶ ἄρτον ἔφαγον, xul τὸ πόµα
µου μετὰ κ.αυθμοῦ ἑκίρνων. Εἴποτε τροφῆς
ἐμνήσθτν, σποδ»ν ἕπαττον ἐπὶ τὸν ἄρτον pov, xal τὸ
πόµα µου μετὰ χλαυθμοῦ ἐχίρνων * οὕτω γὰρ
ἐποίουν οἱ ἐν ὑπερθολῇ συμφορῶν, μηδ᾽ αὐτὴν ἄ)υ-
πον τἣν τροφΏν προσφέρεσθαι ἀνεχόμενοι. Ἡ σποδὸν
μὲν ἀντὶ τοῦ ἄρτου ἔφαχον * ποτὸν 65 ἓν χλαυθμῷ
ἑχέρνων * Άγουν, δάχρυα ἑχίρνων, ἀντὶ ποτοῦ. Ἐγί-
νετο δὰ τοῦτο, ὅτε πάντες τροφῆς µεταλαμθάνοντες
καὶ ἱλαρύνοντες. Τότε γὰρ αὐτὸς ἐπὶ πρόσωπον
χείµενος xal πενθῶν ἔπασσε μὲν χόνιν, τῇ ὀλχῇ τοῦ
πνεύματος συνεισπίπτ,υσαν, ἑἐφύρετο δὲ τοῖς δά-
«puct, Auk uév τοι τῶν ῥημάτων τούτων τὴν ὀδυνη-
pàv ζωῆν ἐνέφηνεν * εἶὝηται δὲ πολλάχις ὅτι τὸ ὅτι
ποτὲ μὲν αἰτιολογιχόν ἐστι, ποτὲ δὲ βεθαιωτιχὸν ,
ποτὲ δὲ παρέλχον, f| διηγηματιχὸν, ὡς χαὶ νῦν.

V&Rs. 10. Quia cinerem tan,uam panem αι
ducabam, εἰ potum meum cum fletu. miscebam. Si
aliquando cibi memineram, οἱ panem cinere. a-
spergebam, et potum meum miscebani fletu, ut fa-
cere solent ii qui in àummis constituli sunt. calami-
tatibus, et non sustinent vel cibum ipsum sibi abs-
quc tristitia afferri. Vel, cinerem quidem pro pane

. manducabam, potum vero in fletu miscebam, hoc

est, lacrymas miscebam pro potu : hioc. autem fa-
ciebam, cum alii omnes cibum sumcreut, alque
hilares essent. Tunc etenim ego in faciem pro-
cumbens, et lugens, ore ipso pulverem attrahe.
bam, qui vento, aut spiritu attol'ebatur; atque
hoc pacto miscebam eum lacrymis. lluju scemod
autem verbis, vitam suam m(eestitia plenam esse
indicavit. Dictum est autem sazpius, quod dictiov

Bes, quia et quoniam, aliquando causam reddunt, aliquando confirmant, et aliquando prorsus abun-
dant, seu per modum quemdam ponuntur narrationis, ut hic.

Ἀπὸ προσώπου τῆς ὁρχῆς σου καὶ τοῦ θυμοῦ
σου. Ταῦτά pot συνέθησαν ἀπὸ τῆς ὀργῆς σου, ὅτι
ὠργίσθης µοι’ ὠργίσθης por δὲ, ὅτι παρέπ:κρανά σε
ἁμορτήσας, Ἡρόσωπον δὲ ὀργῆς ἡ ópyh περιφρα-
στιχῶς.

"Οτι ἑπάρας κατἐῤῥαξάς us. "ψωσάς µε πρύ-
εξεροὺ, ὅτε χαλῶς εἶχον, ὕστερον δὲ χατἑῤῥαξάς µε,
πχραχωρῄήσας χαταπεσεῖν µε, "Όμοιον δέ ἐστι τοῦτο
τῷ, ΥΨωθεὶς δὲ ἑταπει:ώθην,

Al ἡμέραι µου ὡσεὶ exi ἐκ.ίθησαν. Ταχέως
παρῖλθον ' xaX ἀλλαχοῦ δέ φησιν * "Ἄγθρωπος µα-
ζαιόέτητι ὡμοιώθη αἱ ἡμέραι αὐτοῦ ὡσεὶ exi
ταράγονσιν. Ταχέως γὰρ ἡ σχιὰ ἀφανίξεται.

Kd; ὡσεὶ χόρτος ἐξηράνθη». Εἴρηχε ταῦτα xal
ἀνωτέρω. Αλλ’ ἐχεῖ μὲν τὴν καρδίαν ἑαντοῦ 6πραν-
θῆναι εἶπεν * ἐνταῦθα δὲ ὅλον ἑαυτὸν ὑπὸ τηκεδό,ης
μαρανθῆναι. |

Σὺ δὲ, Κύριε, εἰς τὸν αἰώνα μένεις. Τὰ μὲν
χατ ἐμὶ, ἤτοι τὰ ἀνθρώπινα, τοιαῦτα εὐμετάθο)ᾳ

1 Psal. Lxxxvit, 16. Ι Psal. exam, 4,

PaATRoL. GR. CXXVIII,

VEns. 11. A facie ire tum et. indiguationis iue.
Hac mihi contigerunt ab. ira tua, quonim mili
iratus fuisti; es autem iratus, quia peccatis te

- meis irritavi. Per faciem vero ire ipsam iram

circuuloquendo dixit.

Quorviam elevans confregisti me. Olim me in al-
tui elevasti, cum mea omnia bene se haberent,
sed postea coníregisti me, a pristino me statu. de-
cidere permittens. Simile illud cst: Exaliatus
autem humiliatus sum '*.

Dies mei sicut umbra declinaverunt. Cito per-
transierunt. Alibi etiam ait : Homo vanitaii simi-
lis factus est, dies ejus sicut umbra pratereunt. '*.
Umbra etenim brevi exstinguitur.

Et ego quasi herba ezxarui. Hujusmodi verba
etam superius vidimus, verum illic quidem cor
suum, hic vero totum se ait exaruisse.

Vkns. 12. Tu autem, Domine, in seculum perma-
nes. Ea quidem qua ad ime pertinent, hoc cs*, hu-

22

100)

EUTHYMII ZIGABENI

1001

mana omnia hujuscemodi sunt, mulabilia nimi- 4 καὶ ἀνώμαλα. Ej δὲ, Kopie, ἀῑδιος καὶ ἀναλλοίω-

rum atqueinzqualia. Tu auiem, Donine, :terrus
es atque. immutabilis.

Et memoriale tuum. in generationem et generatio-
nem. Hoc est, seternum, vel in. generationem ve-
teris populi, et in generationem novi populi.

Vtns. 14. Tu exsurgens misereberis Sion. Juxta
sensum qui magis pre manibus videtur esse, hiec
est prophetia de terrestri Jerusalem, qua prwdici-
tur quod impleto illo tempore, quod a Dco capti -
vitati Judaeorum determinatum est, Deus. rursum
aiserebitur Sion, quando tempus diviuz prote-
tlionis advenerit : tempus, inquam, quod etian
fuerat praedictum, Et quz sequuntur pari. conse-
quentia intelligenda suut, Sed juxta altiorem. sen-
sum, prophetia liec est de nova Sion, id est, de

v
τος Et.

kal τὸ uvnuócvrór cov εἷς γεγεὰν καὶ γε-
εάν. ᾿Αϊδιον,. "H cf; τε thv τοῦ πα)λαιοῦ λαοῦ xal

εἰς τὴν τοῦ νέου.

Σὺ, ἀνγαστὰς, οἱκτειΓήσεις τὴν Σιών. Κατὰ μὲν
τὸ πρόχειρο», περὶ της αἰσθιτῆς Ἱερουσαλὴμ d
προφητεία νοεῖται, ὅτι, πληρωθέντος τοῦ ἑρισθέντος
καιροῦ τῆς αἰχμαλωσίας, οἰκτειρῆσει τὴν Σιὼ» ὁ
Gebc, ὅτι ἴχει χαιρὺς ἐπισχοπῆς προφττευ(εὶς καὶ
αὑτὸς, xal τὰ ἑξτς ἀχολούθως τῷ σκοπῷ κατὰ GE
τὸ βαθύτερον. περὶ τῆς νέας Σιὼν, τοι τῆς Ἑκκλτ-
σίας τῶνπιστῶν ἡ προφητεία, ὅτι, ᾿Αναστὰς Ex τῶν
νεκρῶν, οἰχτειρήσεις την Ἐχκλησίαν τῶν ἁποστζ-
λων, χαὶ ἀντιλήφῃ αὐτῆς.

Ecclesia fidelium : vel quia ἐν resurgens à mortuis misereberis Ecclesi€ apostolorum, atque ei

auxiliaberis.

Quia tempus misereudi ejus, quia venit Lemy;us, Tem- B

pus, inquam, quod auxilium expostulat, cum omnes
jam adversum eam] insurgant el bellum moveant.

Vens. 15. Quoniam probaverunt servi (ui. lapides
ejus, et pulverem. ejus miserebuntur. Quia apostoli
paraveruut lapides ad. aedificationem ipsius Jerusa-
lem, cos nimirum lapides, qui stabiliores et. pro-
latiores fuere ad religionem, οἱ ad virtutem, et
quorum mutua etiam aptitudo et. convenientia,
spiritualis Ecclesie constructionem effecit, lidem
eiiam apostoli cura ac studio digniorem reddent
pulverem ipsius Jerusalem : quippe qui infir-
miores quosque ac magis terrenos homines Suo
fovebunt auxilio.

Vgns. 46. Et iimebunt gentes nomen. Domini.
Propter signa et miraeula, qui sola nominis
Christi invocatione fient in ea.

Ει omnes reges gloriam | tuam. Gloriam tuam,
qus nascitur a potentia. Intelligere etiam possu-
mus per gentes, eos fideles, qui ex gentibus cre-
diderunt, et simili modo per reges, ess reges qui
lideles fuerunt.

Vgns. 17. (Quia edificabit Dominus Sion. lloc est,
vere ddificabit.

Et videbitur in gloria sua. Videbitur rursum in
glorioso ejus adventu quando veniet cum poten-
tia οἱ gloria multa, quemadmodum ipse dixit in
Evangeliis 29.

Vgns. 18. Respexit in orationem humilium. | Eo-

"Ot: χαιρὲς τοῦ olxteipricac αὐτὴν, ὄει fxei
χαιρός. Καιρὸς ἁπαιτῶν ὀντίτψιν, δ.ὰ τὸ πάντας
συνεπιτίθεσθαι χαὶ πολεμεῖν αὐτῇ.

"Ot. εὐδόχκησαν οἱ δοῦ.οί σου τοὺς Aí0ovc
αὐτῆς, καὶ τὸν χοῦν αὐτῆς οἰκτειρήσουσιν. "Oct
ol ἀπόστολοι ἠτοίμασαν τοὺς λίθους τῆς οἰκοδομῖς
αὐτῆς, τοὺς στερεωτέρους xal δοχιµωτέρους εἰς
εὐσέδειαν χαὶ ἀρετὴν ' ὧν ἡ συμφυῖα xax πρὸς àA-
λήλους ἁρμογὴ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Εκκλησίας ἆπερ-
γάζεται ἀλλὰ xal τὸν youv αὐτῆς ἀξιώσουσιν ἔπι-
µελείας - ἦτοι τοὺς ἀσθενεστέρους χαὶ χοϊχώτερον
ξῶντας ἐν αὑτῇ,

Kal φοθηθήσογται τὰ ἔθνη τὸ ὄνομα Κυρίου.
Τοῦ Χριστοῦ, διὰ τὰ τελούµενα σημεία xai τέρατα
ix µόνης vr: ἐπιχλήσεως αὐτοῦ.

Kal πάντες οἱ βασιωεῖς τὴν δόξαν σου. Τν
&nt τῆς δυνάµεως δόξαν σον. Νοοῦνται δὲ xai Ev)
μὲν οἱ ἐξ ἐθνῶν πεπιστευχότες, βασιλεῖς δὲ, οἱ xal
αὗὑτοὶ πιστεύσαντε;.

"Οτι οἰχοδομισει Ἱύριος τὴν Σιών. Ὄντως
οἰχοδομήῆσει * συστήσεται.

Kal ὀρθήσεται év τῇ δόξῃ αὐτοῦ. Ὀφθήσεται
αὖθις ἐν τῇ ἑνδόξῳ παρονσἰᾳ αὐτοῦ, ὅτε Ίξει χατὰ
δυνάµεως xal δόξης πολλῆς, ὡς αὐτὸς εἴρηχεν Ev
τοῖς Εὐαγγελίοις.

᾿ΕπέθΛεψεν ἐπὶ civ προσευχὴν τῶν caxewor.

rum scilicet qui humilia sentiunt, οἱ veram animi p) Τῶν ταπεινοφρόνων.

humilitatem sectantur. )

Et non sprevit preces eorum, Non despexit, non
repulit.

VEns, 19. Scribantur hec in generationem alte-
ram. Áccipiatur, inquit, prassens oratio, seu hic
prasens psalmus, qui inscriptus est, Oratio ipsi
pauperi, et tradatur in generationem) alteram, hoc
est, in geherationem novi populi, postquam anti-
quus populus prophetarum verbis, quie de Cliristo
pisdietla Iuerant, eredere noluit.

S8 Luc. xxr 21.

Kal! obx ἐξουδένωσε τὴν δέησιν αὐτῶν. 00
παρεῖδεν, οὐχ ἁπώσατο.

Γραφήτω abren εἰς γεγεὰν écépav. ᾽Αφορισθήτω
αὕτη ἡ προσευχη, ἤγουν ὁ παρὼν ψαλμὸς, ᾧ ἐπι-
γέγραπται, Προσευχἡ τῷ πτωχῷ, ἀφορισθέτω,
παραδοθήτω, «roiv, εἰς γενεὰν ἑτέραν, Πτοι τὴν τοῦ
νέου λαοῦ ' ἐπειδη ταῖς ἐγχειμέναις περὶ Χριστοῦ
προφητείαις ὁ πα]αιὸς οὐκ ἑπίστευσε.

1605

COMMENT. IN PSALMO3.,

1006

Kal Jaéc ὁ κατιζύµεγος alvíce: τὸν Kópiov. Α Et populus, qui creatur, laudabit Dominum,

Τὸν Χριστό». Aa; δὲ 6 χτιζόµενος ὁ νέος, περὶ οὗ
qns. Παῦλος, ὅτι Ἐν Χριστῷ xawi] κτίσις. Οὐκ
εἶπε δὲ, ὁ χτισθεὶς, ἀλλ' d. χτιζόµεγος, διὰ shy
ἄχοι συντελείας ἐπίδοσιν τῶν πιστευόντων. Ἐτίσ.ν δὲ
vózt uh οὐσίωσιν, ἀλλὰ μεταβολ]ν ἐπὶ τὸ κρεῖτ-
τον.

"Οτι ἐξέχυψεν ἐξ ὕψους ἁγίου αὐτοῦ. Ἐξέχνυ-
dev ἄνω µείνας, χαὶ χάτω φανείς * ἴδιον Y5p τῶν
ἐχχυπτόντων ἄνω µένειν, xal χάτω «φαίνεσθαι.
Ἐςάνη δὲ διὰ τῆς ἑνανθρωπήσεως. Ύψος δὲ ἅγιον
ὁ οὐρανός * ἣ τὸ ὕψος τῆς θεότητος.

Christum dico , populus autem, qui crcatur, novus
est jopulus; de quo dixit Paulus : Si quis in
Christo est, nova creatura 31. Et non dixit, Qui crea;
tus est, sed, qui creatyr, propter credentjum inz
crementum, quod ad ipsam usque consummatio-
nem perseverabit. Creari autem dixit, pro immu-
tari. Neque enim novus populus creandus erat, sed
in melius inimutandus.

V£ns. 90. (juoniam prospexit de excelso sancto
suo. Prospexit. superius. quidem in οφὶο perma-
nens, inferne tamen in lerra visus. Proprium
enim est iis qui desuper prospieiunt, manere in
alto, οἱ videri ab iis qui inferius sunt. Visus est

autem per incarnatiqnem. Per excelsum autem sanctum, colui ipsum intelligit, vel ipsam divi

nitatis celsitudinem.

Κύριος ἐξ οὗραγοῦ ἐπὶ τὴν γῆν àxéCAsyev. B — Dominus de colo in terram aspexit. De. coelo in

Ἐξ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν xatni0e: διὰ τῆς ἐπισχο-
πῆς γὰρ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ ἐνέφηνε.

Tov ἁχοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ toy πεπεδηµόγων.
Χάριν τοῦ ἐπαχοῦσαι τοῦ στεναγμοῦ, τοῦ ὑπὲρ τῶν
πεκεδηµένων sal; σειραῖς τῶν ἁμαρτημάτων, ὃν
ἑστέναζον ὑπὲρ ἑκείνων οἱ δίκαιοι.

Tov ἀὔσαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθαγατωµέγω».
Καὶ τοῦ λῦσαι τοῦ δεσμοῦ τῆς ἁμαρτίας, ἢ τῆς
δουλείας τῶν.δαιµόνων, τοὺς υἱοὺς τῶν ἁπολωλότων
iv ἁμαρτίαις.

Tov ἀν αγγεῖαι ày. Σιὼν τὸ ὄνομα Κυρίον. Τὸ
Πατριχόν ' ὅτι ἔστι Πατὴρ Υἱοῦ γνησίου, περὶ o0
καὶ αὑτὸς εἴρηχεν ᾿Εφαγέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς
ἀγθρώποις.

Καὶ την αἴνεσω αὐτοῦ ἐν ᾿Ἱερουσαϊήμ. Καὶ
τὴν τιμὴν αὑτοῦ, Ἶτις ἦν αὐτὸ δὴ τὸ ὄνομα. "H. xal
ἄλλως, αἴἵνεσιν, fiv ᾖνει τὸν Πατέρα συνεχῶς, αὐτῷ
πάντα ἀνατιθεὶς, xal παρ) ἐχείνου λέγων ἆποστα-
ληναι εἶτα λέγει χαὶ πότε τοῦτο ἑποίει.

Ἐν τῷ ἐπισυναχθῆναι Aaobc ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ
BaciAsic τοῦ δουἀεύει’ τῷ Κυρίφ. "Occ δηλονότι
συνἠγοντο πρὸς αὐτὸν οἱ λαοὶ xal οἱ βασιλεῖς, ἐπὶ
τῷ πιστεύσαντας δουλεῦσαι αὐτῷ, Κυρίῳ ὄντι χατὰ
thv θεότητα. "Ev µέσῳ γὰρ, φησὶν, "ExxJAnciac
ὐύμνήσω σε. Βασιλεῖς δὲ λέγει νῦν τοὺς ἀποστόλους,
οὗ µόνον ὡς βασιλεύσαντας τῶν παθῶν, xal χυριεύ-

terram descendit. Per aspectum enim jllius ad«
ventum denotavit,

V£ns. 91. Ut audiret gemitus compeditorum. Ut
audiret, inquit, gemitum, quem justi homines
emittunt, pro iis qui peccatorum suorum ipneti
sunt catenis.

Ut solveret filios interegiptorum. Atque ut solve-
ret a peccati 'vinculis, et a. d'emonum servitute
eorum filios, qui in peccatis perierant.*

Vsns. 22. Ut annuniiarej in. Sion nomen Doniíni,
Nomen nimirum Patris, hoc est, quod Dominus
Deus, Pater suus esset, et verus Pater : atque
ideo Christus etiam*dicebat : Manifestavi nomen
(uum hominibus **. |

Et laudem ejus in Jerusalem. Hoc est honorem
ejus. Patris vero honor esse dicitur ipsum nomen
paternum. Vel aliter, laudem illam intellige, qua
Christus semper Patrem laudabat, omnia illi per-
petuo ascribens, et ab illo dicens se missum esse.
Deinde dicit, quando hoc factum sit.

Vrns. 25. Dum convenirent populi in unum, et
reges ut servirent Domino. Tunc, inquam, cum
reges et populi ad eum convenirent, ut per fjdem
ei servitutem et. obsequium przstarent : ei dico,
qui secundum divinitatem rere ac proprie Dominus .
est, (Tunc ctenim Christus annuntiavit nomen
Patris in Sion, et laudem ejus in Jerusale:n,

σαντας τῶν δαιμόνων, ἀλλὰ xai ὡς τιμηθέντας D quando isti omnes convenerunt.) Unde alibi con-

ὕστερον ὑπὸ πάσης τῆς οἰχουμένης xal ὑπὲρ βασι-
λεῖς, xal ὑπὸ βασιλέων αὑτῶν, περὶ ὧν xal ἐν τῷ
μδ φαλμῷ προείρηται * Καταστήσεις αὐτοὺς
ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν Trjv. Σνµπεράνας δὲ τὴν
προφητείαν ταύτην, ἔχεται πάλιν τῖς προτέρας
ἀχολουθίας.

sequenter cx Christi persona dicitur : In medio
Ecclesie laudabo te **, Ecclesia etenim congrega-
tionem εἰ ccetum bominum significat. Per reges
autem, ipsos apostolos intelligit, non solum, quia
animi passionibus atque affectibus regnarent, ct
quia dominarentur d:monibus, sed etiau! quia ab

universo orbe supra ipsos reges honorati sunt, ei quia deeis dictum est, in psalmo xLiv : Constitueg
eos principes super omnem terram. Completa autem hujuscemodi prophetia, redit iterum Propheta a4

priorem consequentiam.

'Azxexpión αὐτῷ ἐν ὁδῷ loxvoc αὑτοῦ. Ἐλάλησε

! Ἡ Cor. v, 17. 33 Joan. xvi, 6.

Vrns. 24. Respondit ei in via. fortitudiuis suc.

*?! Psal. xxi, 25.

1007

EUTHYMI ZIGABENTI

10 8

Inops ille et proper, de quo in inscriptione psalmi A πρὸς αὐτὸν, πρὸς ὃν fj προσευχῆ τοῦ παρόντος

dictum cst, respondit, pro Loc.tus cst, ci ad
quem oratio presentis psalmi dirigitur. Respondere
cnim hoc in loco posuit simpliciter pro dicere
extra interrogationem, sicuti alias sspe ponitur
apud Seripiuram sacram. Per viam vero fortitu-
dinis illud tempus intelligit, quo vires adhuc
aliquas babebat, necdum eas amittere. cavperat,
tanta oppressus ac dejectus meesttia,

Paucitatem. dierum meorum αλιεία mihi. lloc
similia videtur sententie οἱ qu.e babetur in psal-
mo xxxviil ; Notum fac milii, Domine, nem meum,
el numerum dierum meorum, quis est, uL sciam quid
desit. mihi. Cernens, inquit, me jam debilitatum
esse, et tnalum hoc ingravescere, suspicor modi-
cum mili tempus vita» superesse, quocirca indi-
cari mihi illud opto, ut animx 110 majorem
curam ac sollicitudinem habeam.

γεῃς. 95. Ne cducas me in dimidio dierum meo-
rum. Eductionem hoc in loco peregrinationem
aninie appellavit, educta scilicel per aerem, vel
'ejuctm a corpore. Per dimidium vero dicrum,
imperfectionem, hoc est, iufructuositatem dierum
illorum appellat, qui sibi ad ferendos virtutum
fructus statuti fuerant. llac enim de causa certi
dies vitaa hominum statuuntur, ut. fructus ferant ;
precatur igitur non mori in iníructuositate, ut
jia dicam, seu slerililate vite sua, sed diutius
vivere, donec .rucium aliquem afferat. Vel fortas-
eis ita dicit, propter illud quod traditur in psal-
mo Liv, ubi habetur, quod viri. sanguinum et dolosi
non dimidiabunt dies suos, ubi vide expositionem.

In generatione. generationum. anui tui. Fer gene.
rationem generationum Bebrai idem iutelligunt,
quod perpetuo. Complicat autem Propheta inter
orandum etiam dogmata de Deo : Tu enim, inquit,
divinitate tua zlernus es, quinimo et supra ipsam
selernitatem ac sempiternus,

Vtns. 96. luitio tu, Domine, terram [undasti. Sta-
bilisti, fecisti.

Et opera manuum tuarum sunt celi. Coeli, inquit,
efficsiis potenti: Luz opus suut. Per coelos autem
ipsum primum colum intellige et firmamentum.
In principio, enim inquit, fecit Deus. colum et ter-

ΨΦαλμοῦ, ὁ πτωχὸς 6 ἀχγδιάσας, ὡς ἀνωτέρω δεξἠ-
λωται. ᾿Απόχρισιν yàp νῦν τὸν ἁπλῶς λόγον τὸν
χωρὶς ἑρωτήσεως ὑποληπτέον ' ἔστι γάρ τι xoi
τοιοῦτον εἶδος ἐν ταῖς σηµασίαις τῆς ἀποχρίσεω .
Ὁδὸν δὲ ἰσχύος νόει τὸν χαιρὸν, ky ᾧ ἔτι δύναται,
χαὶ οὗ τέλεον ἐξησθένησεν, οὕπω κατεθλήθη παντε-
λῶς ὑπὸ τῆς ἀχιδίας.

Τὴν ὀιγότητα τῶν ἡμερῶν µου ἀνάγγει-ἱόν
μοι. "Ὅμοιων τοῦτο τοῖς ῥηθεῖσιν Ev. τῷ λη΄ φαλμῷ *
1 Νώρισόν uou Kopie, τὸ πέρας µου, καὶ τὸν ἁρι-
0j τῶν ἡμερῶν µου, τίς ἐστι ἵνα và, τἰ
ὑστερῷ ἐγώ. Βλέπων, φησὶν, ἐμαυτὸν ἀτονοῦντα καὶ
βαρυνόμµενον, ὑπολαμθάνω καιρὸν ὀλίγον ὑπολελεῖ-

D ῴθαί µοι ζωῆς, ὃν γνωρισθῆναί pot παραχαλῶ, ἵνα

συντονωτέραν θήσω τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ψυχῆς.

Mj ἀναγάγῃς µε ἐν ἡμίσει ἡμερῶν µου. Ἄνα-
γωγὴν ἐνταῦθα λέγει τὴν ἑκδημίαν τῆς φυχῆς àva -
γοµένης διά τοῦ ἀέρος, ἢ ἀναγομένης διὰ τοῦ σώμα-
τος. Ἡμισυ δὲ ἡμερῶν τὸ ἀτελὲς, xor τὸ ἀχαρπχυ-
φόρητον τῶν ἡμερῶν τῶν ἁποκληρουμένων αὐτῷ εἰς
xapmogoplav. Διὰ τοῦτο γὰρ ἡμέραι ζωῆς ἀποχλη-
ροῦνται τοῖς ἀνθρώποαις, ἵνα χαρποφορῶσιν. Εὔχεται

«οὖν μὴ ἐν τῇ ἀχαρποφορήτῳ τῶν ἡμερῶν τῆς ζωῆς

ἀποθανεῖν ' ἀλλ᾽ ἔτι ζᾖν ἄχρι χαρποφ2ρήσει' ἢ δ.ὰ
τὸ εἰρημένον ἐν τῷ vU' φαλμῷ, ὅτι "Ανδρες αἱμάτων'
καὶ δο.ῖιόζητος οὐ μὴ ἡμισεύσουσι τὰς ἡμέρας
αὐτῶν. Οὗ τὴν ἐξήγησιν ζητέσας, ἀνάγνωθι.

Ἐν γενεᾷ Teveov τὰ Ern. σου. Γενεὰ νενεῶν
τὸ ἀεὶ δηλοῖ παρ) Ἑθραίοις. Παραπλέχει δὲ τῇ προσ-
ευχῇ xai δόγµατα. XU δὲ, φησὶν, àtbt; cl, καὶ
αἰώνιος, xal ὑπεραιώνιης κατὰ τὴν θεότητα.

Κατ ἀρχὰς σὺ, Κύριε, τὴν Τη» ἐθεμελίωσας.
Ὕδρασας, ἑποίησας,

Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν cov εἰσὶν οἱ οὐρανοί. Ττς
ἑνεργητιχῆς σου δυνἆµεως. Οὐρανοὶ δὲ ὁ πρωτος,
καὶ τὸ στερέωμα. "Ey ἠρχῇ vào. φησὶν, ἐποίησεν à
θεὸς τὸν οὐρανὸν xal τὴν γῆν. Καὶ αὖθις * Kal

ram **; εἰ rursus; Et vocavit Deus. firmamentum p ἐχζλεσεν à Θεὸς τὸ στερέωµα obparór

calum ὃν.

Vgns. 27. Ipsi peribunt.
utpote creatura.

Tu autem permanes. linmutabilis ut creator.

Et omhes sicut. vestimentum velerascent, Omnes,
hoc est, utrumque coelum * velipsa terra simul
cum colis, assiduo usu οἱ tempore, vestimentorum
instar veterascent. Usu cnim el tempore vestes
consumuntur.

Vgn8. 28. Et sicut opertorium involves eos, et mu-

Iminutabuntur enim

** Gen. 1, 1. 5! Jbid. 8.

Αὐτοὶ ἀπο.οῦνται.
Lata.

Σὺ διαµένεις. ᾽᾿Αναλλοίωτος, ὡς ποιητής.

Καὶ πάντες ὡς ἱμάειο» πα.λαιωθήσονται. Πάν-
τες, εἴτουν ἁμφότεροι. "H. χαὶ fj yr, μετ αὐτῶν τῇ
συνεχεστέρᾳᾷ χρήσει xal τῷ χρόνῳ παλαιωθήσονται,
δίχην ἱματίου ταύτῃ (8) παλαιουµένου.

Ἀλλοιούμενοι, ὡς ποιέ-

Καὶ ὡσεὶ περιδόλαιον &Ai&sic αὐτοὺς, καὶ ἀ ἰ-

γατιᾶ) lectiones.

(8) Nimirum χρήσει,

1009

COMMENT. IN PSALMOS.

1010

«ται ἡσοντιμ. ᾿Ε.ἰίξεις, συστε)εῖς' οὕτως εὐχερῶς, A Labuntur.—lnvolves dixit, pro,coercebis, et centra

ὡς ἑλίσσει τις περιθόλαιον. Διὰ τούτου δὲ τὸ µεγα-
λοδύναμον γαὶ πανσθενὲς to) Χριστοῦ ἑἐμφαίνει.
"Όπερ δὲ εἶπεν ἀνωτέρω, ἁπο.ἱοῦνται τοῦτο νῦν
ἆ.11αγήσονταί φησιν, ἐφερμηνεύων αὐτὸ xal
δηλών. ὅτι xal αὐτοὶ πρὸς ἀφθαρσίαν ἀλλαγήσονται,
ἀναχαινιξόμενοι. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Παρά-
Υει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου. χαὶ ὁ Ἡσαῖας,
ὅτι ᾿Ε.1γήσεται à οὗρανὸς ὡς βιδ.ίον. "Λλλοι δὲ
ἑρμηνεύουσιν, ὅτι ὥσπερ τὸ περιβόλαιον πληρῶσαν
τὴν ἁποτεταγμένην χρείαν ἑλίσσεται, οὕτω καὶ ὁ
οὐρανὸς, κρείττονος χρείας γενομένης, εἰς τὸ χρεῖτ-
τον ἀλλαγήσεται καὶ αὐτός.

completo usu. destinato, involvitur, sic. etiam et caelum, meliori usu adveniente, in melius ct

ingtabitur.

hes ; quod tanta, inquit, facilitate eflicics, quanta
quis opertorium aut paltium aliquod involvit. His
autem verbis summam Cliristi potentia n ac robur
constituit. Quod autem. superius dixit, peribunt,
nunc ait mutabuntur, exponens nimirum et decla -
rans priora illa verba, et significans, quod ip:i
etiam ο! immutabuntur ac renovabuntur in
incorruptionem. Atque. ideo in. bujusn:odi senten-
tiam Paulus dicebat, quod Proterit figura. hujus
mundi**; ct Isaias, quod Colum revolvitar, ut liber *'.
Sunt qui dicant, ita exponendum esse lunc ver
siculum, quod sicut opertorium , seu amictus
ipsun

Zb δὲ αὐτὸς εἶ. ᾽Αμειάτρεπτος, ἀμετάθλητς. Ὁ Τι autem idem ipse es. lnmwtabilis scilicet.

Πα τὰ ἔτη σου οὐκ ἑκ.1είψουσι’. "foxep vào
ei ἄναρχος χατὰ τὴν θεότητα, οὕτω xal ἀτελεύτητο;,
Ἔτη δὲ ἐπὶ θειῦ τὴν παρᾶτασιν τοῦ εἶναι νοητέον,

0l υἱοὶ τῶν δού.Ίων σου κατασχηνὠώσουσι. Τῶν
δυῦλων σου, περὶ ὧν ἀνωτέρω εἴρηχεν, ὅτι Εὐδόχη-
(αν 0l. δοῦὺ.]οἱ σου τοὺς .Ίδους αὐτῆς ' υἱοὶ δὲ
των ἁποστόλων, οὓς ἐχεῖνοι διὰ τοῦ Εὐαγγελίου
ἐγέννησαν * υἱοὶ κατὰ παίδευσιν χαὶ ὁμοίωσιν δογµά-
των xal πολιτείας. 0510s οὖν, φησὶ, χατασχηνώσου-
σιν ἓν τῇ οἰχτειρηθησομένῃ παρὰ σοῦ Σιὼν, εἴτουν
ἐν τῇ Ἐχχλησίᾳ.

Καὶ τὸ σπέρμα αὐτῶν εἰς τὸν alóva xatsvüvy-
θήσεται. Λὐτῶν τῶν δούλων σου * f) τῶν υἱῶν τῶν
δούλων σου. Σπέρμα δὲ πἀλιν, ο) τὸ χατὰ σάρχα,
ἀλλά τὸ χατὰ διαδοχὴν χαὶ κληρονοµίαν καὶ εὖσε-
δείας xal ἀρετῆς. Τοῦτο γὰρ οὖν αἰωνίως χατευ-
θυνθήσεται εὐοδούμενον. Πύ.ῖαι γὰρ, qnstv, (tov
οὗ χατισχύσουσιν αὐτῆς.

Va uóc τῷ Δαδίδ.
ΨΛΛΜΟΣ PBD'.

Εὐχαριστήριος καὶ οὗτος, &nb τοῦ πρποιµίου γνώ-
ριµος.

Εὐ.όγει, ἡ ψυχή µου τὸν Κύριυν. Εὐχορίττει,
ὕμνει, δοξολόγει τὸν τοσαῦτα χαὶ τηλιχκαῦτα μὲν
εὑεργειήσαντα.

Καὶ πάντα τὰ ἐγντός µου εὸ ὄνομα τὸ ἅγιον
αὑτοῦ. Ἐντὸς λέχει τὰς τῆς duy; δυνάµεις, τὰς
ἐνθυμήσεις, τοὺς λογισμούς * ἡ μετὰ νούτων» xai
πάντα τὰ ἓν ἑαυτῷ µέρη xal µέλη. Πάντα γὰρ ἑαυ-
τὸν χαθολόχληρον προτρέπεται εὐλογεῖν τὸν Κύριον
xai τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τὸ ἁγιάσον τοὺς ἀξίως εὖλο-
γοῦντας αὖὐτό.

Εὐ.Ιόγει, ἡ Ψυχή µου τὸν Κύριον. Ἐπίτασις προ-
τρηπᾶς 1j παλιλλογία.

Kal μὴ] &ziAar0drov πάσας τὰς ἀνταποδέσεις
αὐτοῦ. ---᾽Α»ταποδόσεις τὰς εὑεργεσίας ὠνόμα:
σεν * οὕτω γὰρ ὁ Σύµµαχος δξέδωχε. Λαδόντες γὰρ
43ÀX, ἁἀποδεδύκαεν mou mpi διὰ τῆς παραχοῆς c
3 ᾖοο, 15 Μαι,

1 [ Cor. να, οἱ. ΧΣλΙν, 4.

Et anni twi non deficient. Nam quemadmodum
secundum divinitatem cares principio, ila. ctiam
(ine. l'er anuos. autem Dei, intelligere dehenius
perpetuitatem divina essentiz.

Vgns. 29. Filii servorum tuorum habitab:nt, Ser-
vorum tuorum, de quibus superius dictum est,
quod Probacerunt servi tni lapides ejus, apostolurum
nimirum. Filii autem apostolorum ii sunt, quos
per Evangelium genuerunt : qui eorum filii ideo
dicuntur, quio simili morum ac dogmatum: erudi.
tione illis conjunguntur. lli igitur habitabunt in
Sion, hoc est, in Ecclesia, cujus tu misertus cs.

EU semen. eorum. in. seculum dirigetur. Eorum
servorum (uorum, vel semen filiorum scrvofuimn

C tuorum, Semen vero. non secundum carnem dixit,

sed secuudu:n virtutis ac. pietatis snecessionem.
lloc igitur semen in :eternum dirigetur οἱ prepa-
rabitur. Porte enim, inquit, inferni, non pravale-
bunt adversus cam **,
Psa!mus ipsi David.
PSALMUS Cil.

llic psali:us gratiarum. actiones continet, quod
ab ejus principio facile dignoscitur.

Vgns. 1. Benedic, anima. mea, Domino. Gratias,
inquit, ei age, cum lauda οἱ glorifica, qui me tantis
ac talibus affecit. beneficiis.

Et omnia, que intra me sunt, nomini san&lo. ejus.
Dum ait : Omnia qua intra me sunt, anime virtutes
intellizit', considcrationes nimirum et cogitationes
omncs : vel simul cum his omnia ac singula. sui
corporis menibra, hoc est, seipsum ex omui pror-
sus parte, jubet Deo benelicere, ínsuper. et nomini
θείο ejus, cum hoe nomcn omnes eos sanctificet,
qui digno illi benedixcrint.

γεης. 9. Benedic, anima mea Domino. Witentio es!
cxhortationis, vel ctiam simplex sermonis repe-
titio.

Et noli oblivisci omnes. retributiones ojus. —
lletributiones dixit pro beneficia ; atque ita Sym-
inachus. reddidit. Nam cum α Deo nnilta accepe-
rimus bona, οἱ inobedientia nos:ra ei reddiderimus

AVI. 18.

101i

tala,
Deinde ipsa connumetat beneficia.

VrgnRs. 9$. Qui propitiatur omnibus tniquitatibus
tuis. Qui in unoquoque tuo delicto placatur, et
propitius fil, si tamen singulorum delictorum
poenitentiam egeris.

Qui sanat omnes infirmitates tuas. Anim: οεἱ-
licet et corporis, quando ardenti pectore pro illis
T0gas. |

Vgns. 4. Qui rediwit de corruptione vitam tuam.
Ex anima nimirum et corporis periculis. Vel, qui
incorruptam vitam donat in resurrectione.

Qui eoronal te in misericordia el miserationibus.
T« dico qui cursum consummasti, οἱ fidem ser-
vasti. /n misericordia autem et. miserationibus
ideo dixit, quia nullus ex operibus suis justifica-
tur, Si iniquitates enim, inquit, observaveris, Do-
mine, Domine, quis sustinebit ? quia apud te propi-
tíatio est **. Et rursum : Quia apud. Dominum mi-
sericordia el copiosa apud eum redemptio : et épse
redimet Israel ex omnibus iniquitatibus. ejus **.
Gommiscet enim Deus misericordiam suaw bonis
nperibus nostris, atque hoc pacto omnia supplet,
jn qu.bus nos defeciinus.

Vgns. 5. Qui replet. in bonis desiderium tuum,
Hoc est,qui te bona sitientem bonis satiat. Qui-
dom desiderium hic tale intelligendum esse dicunt,
quale habuit Ádam ut efficeretur deus : quod
desiderium ipse Adam studuit explere in malis
dum Deo obediens non fuit. Tuum vero, inquit,
hujuscemodi desiderium implebit Deus in bonis,
propter tuam nimirum obedientiam, Horum igtur
omnium donorum memor, inquit, o anima, bcnedic
Deo qui €&anta in te contulit beneficia.

Renovabitur ut aquile juventus. tua. Juvenius,
inquit, seu adolescentia tua omnem illam sene-
ctutein depellet, omnemque il'um languorem atque
infirmitatem, quz ab auimi passionibus obvenerat :
nec 8ecus ea omnia depellet, atque aquilz veteres
pennas dejiciunt. Et eodem pacto per poenitentiam
renascuntur.

Vens. 6. Faciens misericordias Dominus, Subin-
t. lligitur verbum est.

Ει judicium omnibus injuriam patientibus, Judi-
cium ultionis.

Vgns. 7. Notas fecit vias suas. Moysi. ler legem,
quam ei mandavit. Per vias autem. divinam νο-
luntatem ac mandata ejus. inteliigit ; abunde au-
tem. diximus de his in psalmo xxiv, ibi : Vias
tuas, Domine, demonstra mihi,

Filiis Israel voluntates suas. Primum ipsi Moysi,
et per illum consequenter universo populo.

l
Vens. 8. Misericors et miserator Dominus, longa-
nimis] et multum misericors. lc exposita fuerunt
in psalmo Lxxxv, ibi : Et tu, Domine Deus, misera-
tor, et misericors, et quae sequuntur,

** Psal, exxix, 9, 4... ? Ibid. 7, 8.

EUTHYMIH ZIGABENT
ipse tamen rursus bona nolis retribuit, Α αὐτὸς δὲ ἀνταπέδωκε πάλιν ἀγαθά. ἘἙΐτα καταλέχει

1012

τὰς ἀνταποδόσεις ἑφεξῖτς.

Τὸν εὐϊζλατεύοντα zdeac τὰς ἀνομίας σου.
Τὸν ἴλεων ἑκάστῃ τούτων Ὑινόμενον * ὅταν ἐφ'
ἑχάστῃ µετανοῄσης.

Τὲν ἰώμενον πάσας τὰς γάὔους σου. Tág τε
Φυχικὰς καὶ PUERUM, ὅτε θερμῶς ὑπὲρ αὐτῶν
ἰχετεύεις.

Tóv «υτρούμενον ἐκ sonde τὴν ζωή» cov. "Ex
κινδύνου ψυχικοῦ xal σωματικοῦ"' f| τὴν ἄφθαρτόν
σοι ζωὴν δωρούμενον Év τῇ ἀναστάσει.

Τὸν στερανοῦγτά σε ἓν ἑ.έει xal οἰκτιρμοῖς.
Τὸν δρόμον τετελεχυῖαν καὶ τὴν πίστιν τετηρηχυῖαν *
Ey. ἑλέει δὲ καὶ οἰκτιρμοῖς, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἔργων δι-
χαιοῦται. Εὰν ἀνομίας Yóàp, «moi, παραττρή-
σῃς, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσετωι; ὅτι παρὰ
col ὁ ἱΊασμός ἐστι καὶ αὖθις' "Οτι παρὰ τῷ Κυ-

plq τὸ ἔλεος, καὶ ποῦ.1ἡ παρ αὐὲῷ «ἀὐτρωσις *

καὶ αὑτὸς .ἰυτρώσεται τὸν Ἱσραὴ ἐκ πασὼν
τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ. Παραμιγνὺς γὰρ ταῖς ἀγα-
θαεργίαις ἑχάστου τὸν οἰχεῖον ἔλεον xat τὴν φιλαν»
θρωπίαν, τὸ ἐλλεῖπον ἀναπληροϊ.

fóv ἐμπιμπ.ῶντα ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμίαν'
σου. Τουτέστι, τὸν χορεννύοντά σε ἀγαθῶν πεινῶ-
σαν. ᾽Αγαθῶν τινες δὲ ἐπιθυμίαν ἐνταῦθα τὴν ττς
θεώσεως ἑνόησαν, ἧς ἐπιθυμήσας ὁ ᾿Αδὰμ ἑσπού-
ὃασεν ἐμπλῆσαι τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίάν ἓν χαχοῖς

C διὰ τῆς παρακοῆς. Σοῦ δὲ ἐμπιμπλᾷ τὴν ἐπιθυμίαν

ταύτην ὁ θεὸς ἐν ἁγαθοῖς δι ὑπαχοῆς * τούτων
ὁμοῦ πασῶν τῶν εὐεργεσιῶν, ὦ φυχἠ, διὰ παντὸς
µιμνησχοµένη , εὐλόγει τὸν τοσαῦτά Gs εὖεργε-
τοῦντα.

Ανακαιγισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης ὁου. Τὸ
ἐκ τῶν παθῶν γῆρας καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀσθένειά»
ἀποῤῥιπτούσης, ὡς ἐχεῖνος τὸ Ex τῶν πτερῶν *. xal
διὰ µετανοίας ἀνανεουμένης ὡς ἐχεῖνος διὰ παλιµ-
φυῖας πτερῶν.

renovaberis, ut aquila renovatur, cui nova pennz

Ποιῶν ἐλἑημοσύνας ὁ Κύριος. Λείπει τὸ ἔστι.

Καὶ κρῖµα xüc τοῖς ἁδικουμένοις. Ἑρίμα ἓχ-
διχήσεως.

Ἑγνώρισε τὰς ὁδοὺς ἀὐτοῦ tQ Μωὺσῇ. A
τοῦ ὑπαγορενθέντος αὐτῷ νόµου. "Ὁδοὺς δὲ λγει
τὰ θελήµατα αὐτοῦ. Εἴρηται δὲ περὶ τοὐξων &zpt-
θέστεῥονυ ἓν τῷ xb φαλμῷ ἕνθά τὸ, Τὰς Όδούς
σου, Κύριε, Υγώρισόν pot.

Τοῖς vloic Ἱσραῇ τὰ θελήματα αὑτοῦ. Προ-
ηγουμένώς μὲν τῷ Μωῦσῇ, διὰ αὑτοῦ δὲ παντὶ
τῷ λαῷ.

Οἰκτίρμων καὶ ἑεήμων ὁ Κύριος, µακρόθυ-
poc καὶ πολυἐλεος. Ταῦτα ἠρμηνεύθησαν ἐν τῷ
πε' ψαλμῷ * Evüa τὸ, Καὶ σὺ, Κύριε ὁ θεές fov,
οἰκτίρμων καὶ ἑλεήμων, καὶ τὰ 585.

1013

COMMENT. IN PSALMOS.

1014

Οὐκ εἰς τἐ.ος ὁὀργισθήσεται. Διάλλαχτος Gv À — VeRs. 9. Non in [πε irascetur. Cuin. facillime

τοῖς μετανοοῦσι».

Οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα αηνιεῖ. Τὸ αὐτὸ λέγε, σα-
φέστερον.

Ov κατὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν,
οὐδὲ κατὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἁνγταπέδωκεν
ἡμῖν. Ὡς ἀνεξίχαχος xaX πολυέλεας * τὸν αὐτὸν δὲ
περὶ τοῦ ἑλέους λόγον ἀναχυχλοῖ διαφόρως, θέλων
ἐπιδεῖξαι ὑπερέολὶν τῖς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας.

"Οτι κατὰ τὸ ὕνος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ της γης
ἑχραταίωσε Κύριος τὸ ÉAsoc αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς go-
θουµένους αὑτόν. "Όσον τὸ διόστηµα τοῦ οὐρανοῦ
ἁπὸ τῆς γῆς, τοσοῦτον τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἑστήριξεν
ἐπὶ τοὺς Φοδουμένους αὐτὸν, τουτέστιν ἄμετρον
καὶ ἀνείκαστον * οὐχ εὗρε δὲ τούτῳ μεῖκον διά-
στηµα αἰσθητὸν, ἵνα τούτῳ πρὸς παράδειγµα χρῃ-
σηται, |

Καθόσον ἀπέχουσιν ἀνατολαὶ ἀπὸ δνσμῶν,
ἑμάκρυνεν dg' ἡμῶν τὰς ἀνομίας ἡμῶν. Φοδου-
µένων αὐτὸν δηλονύτι. OU γὰρ φόδος, ἐντολῶν tf-

pa.

Καθὼς οἰκτείρει zachp vlobc, ᾠκτείρησε Κύ-
proc τοὺς φοδουµένους αὐτόν. Οἰκτείρει πατὴρ
υἱοὺς, προνοούµενος πλημμελούντων, ἀνεχόμενος,
γονθετῶν, παραχαλῶν, ἀπειλῶν, μακροθυμῶν, µα-
δτίζων, θεραπεύων * χαὶ πάντα πρὸς παίδευσιν αὐ-
τῶν, xat σωτηρἰαν πραγµατευόµενος.

"Ott απὸς Erro τὸ π.άσμα ἡμῶν. Εἰκότως
ἀνέχεται καὶ φιλανθρωπεύεται * xal γὰρ εἶδε τὸ
καθ ἡμᾶς πλάσμα, ὅτι ἀσθενές.

Ἐμγήσθη ὅτι χοὺῦς ἐσμεν. Ἐφερμηνευτιχὸν
τοῦτο τοῦ προῤῥηθέντος, Ἑμνήσθη, φησὶν, ὅτι ἀπὸ
40b; ἐπλάσθημεν, αὑτόθεν ἀσθενοῦς. ΄Εγνω δὲ xol
ἐμνήσθη» ἀντὶ οἶδεν * ἰδίωμα δὲ χαὶ τοῦτο τῆς
ἛἙδραϊδος διαλέχτου.

Ἄγθρωπος ὡσεὶ χόρτος ab ἡμέραι αὐτοῦ. Eó-
µάραντοι xal πρόσκαιροι. Ἡμέραν δὲ λέγει τὴν

ζωήν. Et δὲ ὁ Σολομῶν λέγει’ Μέγα ἄνθρωπος xai D

τίµιον ἀνήρ ' ph θορυθῄς. Ἐπεὶ γὰρ διπλῆν ἔχει
τὴν κατασχευὴν ἄνθρωπος, τὴν μὲν ἐξ εὐτελοῦς
χοὺ:, τὴν δὲ ἐχ ζωοποιοῦντος ἐμφυσήματος * ἔξου-
δενοῦται μὲν διὰ τὸ τοῦ σώματος ἐπίχηρον, µεγα-
λύνεται δὲ διὰ τὸ ἀθάνατον τῆς ψυχῆς * καὶ ἀτιμά-
ζεται μὲν διὰ τὸ ἐπίνοσον xat μοχθηρὸν, τιμᾶται
δὲ διὰ τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ κατορθώματα ' xat ὅτι
φυλάττων μὲν (9), εἰχών ἐστι Θεοῦ, καὶ βασιλείας

οὐρανῶν κληρονόμος παραθαίνων δὲν δοῦλος ἆμαρ-

τίας, καὶ βασάνων ὑπεύθυνος.

reconcilietur poenitentibus.

Neque in seculum succensebit, Eamdem senten-
tiam repetit, sed manifestius.

Vas. 10. Non secundum iniquitates nostras fecit
nobis, neque secundum peccala nostra retribuit no-
bis. Veluti patiens et multem misericors. Eumdem
autem sermonem de divina misericordia multipli-
citer revolvit, demonstrare cupiens, quod suinna
ea in nos Deus usus est.

VgRs. 11. Quoniam secundum altitudinem cali a
lerra corroboravit misericordiam suam super timen-
tes se. Quantum, inquit, est. intervallum 3 calo
in terram , tantam stabilivit Deus wisericor-
diam super timentes se, immensam videlicet,
et qux» conjectari non possit. [lac autem compa-
ratione Propheta usus est, cum majus aliquod in-
tervallum non invenisset, quo in. exemplum utc-
retur.

VEns. 12. Quantum distat. orius ab. occidente,
longe fecit a nobis iniquitates nostras. À nobis dico,
quicunque eum timemus. Nam ubi divinus ti-
mor adest, illic est. eiiam mandatorum obser-
vatio.

Vgns. 15. Quomodo miseretur pater filiorum, mi-
sertus est Dominus timentibus se. Miseretur pater
flliorum. Providentiam etenim et curam illorum
habet, et licet in aliquo delinquant, sustinet tamen,
admonet, exhortatur, comminatur, longanimis est,
verberat, sanat, et omnia denique ad illorum eru-
ditionem cet salutem quam diligentissime niodc-
ratur.

Quoniam ipse cognovit figmentum nostrum. Merito
sustinet. ac miseretur, Novit eniin figmentum no-
strum debile esse atque infirmum.

Vgns. 14. Recordatus est, quoniam pulvis sumus.
Hoc ad pracedentis dicti interpretationem conse-
quitur. Meminit, inquit, quia de pulvere plasmati
sumus, de pulvere, inquam, qui natura sua, tc-
nuissima qvzdam atque infirmissimo res est. Et
quod ait, recordatus est; posuit pro novit. Nam et
hoe idioma est Hehbraicz lingu:e.

Homo sicut herba dies ejus. Facile enim deficiunt
homines, et in hac vita non diu, sed ad tempus
tantum permanent. Per dies autem, vitam seu
vit. cursum intelligit. Quod si Salomon hominem
magnum esse dfcit, et quid venerandum, ne mi-
reris. Ex duplici etenim apparatu homo confectus
est, ex pulvere nimirum. atque ex vivifica ilia Dei
spiratione : unde terrena illa corporis pars vili-
penditur, 3lia autem spiritualis ac coelestis a-
gnificatur, propter anim: nimirum immortalitatem.
Ob proprios igitur infirmitates ac labores homo
inhonoratur, idemque ob virtutes et. strenua facta
habetur in honore. Observando etenim mandata,

imago Dei est, et hzres regni celorum ; qua si transgrediatur, et servus statim efficitur peccati, et

s"ppliciorum reus.

Vario lectiones.

(9) Supple τὰς ἐντολάς,

1015

et pulchra specie, mox separatione anim:e tabefa-
etus et corruptus.

V&ns. 15. Quoniam spiritus pertransitit in illo.
Qu:ecunque aerem, seu spiritum ttahunt, et remite
tunt, corruptibilia sunt. Vel per spiritum, ani-
mam intellige, quz in universum corpus per-
wransit, et statuto ac determinato tempore ab eo
cxit.

Et non subsistet, In presenti seilicet vita moriens,
ut homo.

Et non cognoscet amplius locum sunm. Ad aliam
demigrans habitationem. Sed neque ipse, inquit,
spiritus, Ίιου est, ipsa anima, simul ac hujus cor-
poris vincula pertransierit, subsistet amplius inu
ipso corpore, aut illic amplius habitabit, nec co-
gnoscet locum habitationis sum, ipsum nimirum
corpus. Nam, etsi. animi resurrectionis tempore
propria corpora sint recepturze, non tamen eadem
recipient corruptioni amplius subjecta, aut. muta-
tionibus obnoxia : unde merito ob hujusmodi im-
inutationem ea amplius non cognoscent.

Vens. 16. Misericordia autem Domini a seculo in

scculüm super timentes eum. A przsenti saeculo
usque in futurum, hoc est, in praesenti et in futuro
szeulo. Perpetua enim hic atque illic cst Dei
misericordia, et nunquam cessabit. Nam et hic a
presentibus nos eripit periculis, ct illie a suppli-
riis liberat zternis. Est autem hzc imnisericordia
super eos, qui timent Dominum.
. VWens. 17. Et justitia illius in filius filiorum. Ju-
stitiam dixit, pro retributione bonorum Operum.
Ad hunc enim sensum Syniachus transtulit. bi-
cit igitur quod hujusmodi justitia perpetua est, et
quod per temporum successiones, filiis filiorum
retribuet, iis, inquam, filiis, qui juxta patrum viam
aimbulaverint. Deinde eos poiiit, apud quos liujus-
modi jusiitia reperitur. :

lis qui servant testamentum ejus. Testamentum
dico divinorum mandatorum, quod disposuit pro
adoptatis sibi filiis, pollicitus per illud eis hzredi-
tatem.

Vans. 18. Et memores sunt mandatorum ipsius,
ut faciant. ea. Qui, inquit, memores sunt, non ut
ea sciant simpliciter, sed ut opere perflciant. Filii

EUTHYMII ZIGABENI
Tanquam flos agri sic efflorebit. Modo forniosus, A

οικίας αὐτοῦ, λέγω δὲ τὸ σῶμα *

1016

ἸΩσεὶ ἄνθος tov dypob οὕέως ἐξαγθήσει. Νῦν
μὲν ὡραῖος ὢν, ὕστερον δὲ µαραινόµενος xal δια-
φθειρόμενός κατὰ τὴν διάζευξιν.

"Οτι Αγεῦμα διη-θεν ἐν αὑτφ. Πᾶν γὰρ τὸ
σπῶν ἀέρα διαυλωνίζοντα φθαρτόν baci * fj πνεῦ-
pa τὴν φυχὴν ὑποληπτέον, διηθουµένην ὅλου τοῦ
σώματος, χαὶ Κατὰ τὺν ὡρισμένον καιρὸν ἑξεδ-
χοµένην.

Καὶ οὐχ ὑπάρξει. Κατὰ τὸν παρόντα βίον, ἀπὸ-
θνήσχων ὁ ἄνθρωπος.

Kal οὖχ ἐπιγγώσεέαι Eti. τὸν τόὀχον αὐτοῦ.
Πρὸς ἑτέραν χατοιχίαν μεταναστεύων * ἀλλ οὐξὲ τὸ
πνεῦμα, Ίγουν ἡ quyh, διελθὸν τὸν δεσμὸν τοῦ σώ-
µατος, ἐνυπάρξει τούτῳ, οὐδὲ χατάσχηνώσει, x2062
καὶ πρότερον * οὐδὲ ἐπιγνώσεται τὸν τόπον τῆς xat-
εἰ γὰρ xal χατὰ
τὴν ἀνάστασιν ἀπολαμβάνουσιν al duyal τὰ ἴδια
σώματα, ἀλλ᾽ οὐχ ofa πρότερον σαν, ὑποχείμενα
φθορᾷ» καὶ τροπαῖ, ' εἰχότως οὖν διὰ τὴν ἐναλλαγὴν
οὐχ ἐπιγινώσχουσι ταῦτα.

Τὸ δὲ ἔλεος τοῦ Κυρίου ἀπὸ τοῦ αἰῶνος και
ἕως τοῦ αἰῶγος ἐπὶ τοῖς φοδουµένοις αὐτόν. ᾿Απὸ
τοῦ παρόντος αἰῶνος καὶ ἕως τοῦ μέλλοντος, τουτέστι
καὶ ἐν τῷ παρόντι, καὶ iv τῷ µέλλοντι' xal ὧδε.
κἀχεῖ διηνεκῶς ἐλεεῖ, καὶ οὐδέποτε παύσεται: ἐν-
ταῦθα μὲν τῶν ἐνταῦθα χινδύνων ῥυόμενος, τότε δὲ
τῶν τότε χολαστηρίων ἑξαιρούμενος » ἔστι δὲ τὸ
τοιοῦτον ἕλέος αὐτοῦ ἐν τοῖς φοδουµένοις αὐτόν.

Καὶ ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ ἐπὶ υἱοῖς υἱῶν. Καὶ
ἁμοιδῇ τῶν κατορθωµάτων * οὕτω γὰρ 6 Σύμμαχος
ἐξέδωχε. Λέγει τοίνυν, ὅτι καὶ fj τοιαύτη δικαιοαύνὴ
ὁμοίως ἐσέὶ διηνεχῆς, χατὰ διαδοχἣν παρεχοµένη
τοῖς υἱοῖς τῶν υἱῶν * xal οὕτως ἐφεξῆς ἐδεύουσα "
καὶ ἐνταῦθα χἀχεῖ τούτους τοῦ Θεοῦ ἀμειδομένου *
εἶτα λέγει καὶ ἐπὶ τίσιν ἐστν ἡ ῥηθεῖσα δικαιο-
σύνη. :

Toic gvAdccovoi τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ.
Thy διαθήχην τῶν ἐντολῶν, Άν διέθετο ὑπὲρ τῶν
νἱοποιηθέντων αὐτῷ κληρονθµίαν, αὐτοῖς ἐπαγχει-
λάµενος δι) αὐτῆς.

Καὶ μεμνημµένοις τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ, τοῦ
ποιῆησαι αὐτάς. Μεμνημένοις αὐτῶν, οὖκ ἐπὶ τῷ
γιωώσχειν ἁπλῶς, ἁλλ ἐπὶ τῷ πληρῶσαι αὑτάς.

auiem filiorum, non tantum ii sunt, qui per co- D Yiot δὲ υἱῶν o5 µόνον οἱ κατὰ διαδοχἠν σνγγενείας.

gna'ionis succeszionem generantur, sed illi etiam,
«qui pietatis ae religionis hteredes sunt, ac succes-
SOres.

Vins. 49. Dominus in celo paravit thronum suum.
Qui igitur illius throno assistere eupiuns&, cogitent
coelestia, et terrena despiciant. Denotatur. autem
his verbis summa Dei celsitudo. Et vide in sccundo
p3almo expositionem illius versiculi : Qui habitat
in celis irridebit.

Et regnum ipsius omnibus dominabitur. Veluti

ἀλλὰ xal οἱ κατὰ διαδοχἣν εὐσεδείας καὶ ἐναρέτου
πολιτείας. ^

Κύριος àv τῷ οὐρανῷ ἠτοίμασε τὸν θρῦνο»
αὐξοῦ. Λοιπὸν οἱ τῷ θρόνῳ αὑτοῦ παραστῖναι βου-
λόμενοι οὐράνια φρονείτωσαν, τῶν γηΐνων xa-
Μαφρονοῦντες * τὸ ὕψος δὲ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ
τὸ ῥητὸν ἐμφαίνει. Ζήτησον δὲ xal ἓν τῷ β’ dug,
τὴν παραγραφὴν τῆς ἐξηγήσεως 409, Ὁ Ἀατοικῶν
ἐν obpuroic éxye.Adcetat αὐτούς.

[αἱ ἡ βασιᾶεία αὑτοῦ πάνζων δεσπόζει. Ὡς

1017

COMMENT. IN PSALMOS.

1018

mowjtou ἀλλὰ τῶν εὐσεθῶν ἑχόντων μᾶλλον * Α creatoris regnum ; verum fidelibus, non ut invitis

ztuv Ob ἀσεθῶν ἁπόντων.

Kal sbAoreita τὸν Κύριο», πάντες ol ἄγγε-οι
αὐτοῦ. Ἐν οὐρανῷ θρόνου μνημονεύσας, εἰχότως
xat τῶν περιὶισταµένων ἀγγέλων ἐμνημόνευόε χἀχεί-
νους ὡς ὁμοδούλους εὔλογεῖν τὸν πάντων Δεσπότην
προτρεπόµενος, χαίροντας ὅτι τοιαῦτα τοὺς ἀνθρώ-
πὸους εὐεργετε[.

Δυνατοὶ ἱσχύτ. Εὐσθενεῖς. ᾽Αγήρως γὰρ ἡ δύνα-
ptg αὐτῶν καὶ ἀνώλεθρος, ἐπεὶ xal δυνάµεις λέ-
γονται παρὰ τὸ δύνασθαι πληροῦ» τὰ ἐπιταττό-
μενα.

Ποιοῦντες tóv «Ίόγον αὐτοῦ, τοῦ ἀκοῦσαι τῆς
φωνῆς τῶν «Ἰόγων αὐτοῦ. Πληροῦντες τὸ πρήστα-
γμα αὐτοῦ, ἅμα τῷ ἀχοῦσαι τῆς φωνῆς τῶν λόγων
αὐτοῦ, τῆς ἀκουστῆς αὐτοῖς.

Eb. loyeics τὸν Κύριον, πᾶσαι al δυνγἀμεις αὐτοῦ.
Εἰπὼν τοὺς ἀγγέλους, λέγει xal τὰς ἄλλας τάξεις
τῶν ἁσωμάτων δυνάμεων.

Λειτουργοὶ αὐτοῦ ol ποιοῦγτες tó θἐλημα
αὐτοῦ. Οἱ ἓν διαφόροις τάξεσι λειτουργοῦντες αὐτῷ,
τοι, ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ: εἶτα προτρέπε-
ται ἁπλῶς πᾶσαν χτίσιν.

Εὑλογεῖτε εὐν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ.
Καὶ πῶς εὐλογοῦσι τὰ ἄλογα xit τὰ ἄφυχα: "H
πάντως ἀντὶ φωνῆς χρώμενα τῇ bres, τῷ κάλλει,

τῷ µεγέθει, τῇ θέσει, τῇ χρείᾳ. καὶ τοῖς τοιούτοις (Ὁ

ἑμφαντιχκοῖς τῆς τοῦ θεοῦ δυνάµεως θαυμασίοις.
Ὑφ) ὧν ol λογικοὶ χινοῦνται πρὸς εὖ-ημίαν τοῦ
Κτίσαντος. Εἰώθασι δὲ xal ἄλλως οἱ προφῆται xal
^^» ἄλογον xal ἄγυχον φύσιν πολλάκις παραλαµ-
θάνειν εἰς εὑφημίαν τοῦ θεοῦ * τούτῳ μὲν ἐμφαίνον»
τε, ὡς οὖχ ἀρχεῖ πρὸς εὑρτρίαν dj λογιχὴ κτί:
σις, τούτῳ δὲ xal τους Λλογιχοὺυς ἐπὶ πλέον
διεγείροντες, El γὰρ χαλοῦνται πρὸς αἴνον τοῦ
τσποιηχότο; τὰ ἄλογα, πολλῷ μᾶλλον οἱ λογιχο’.

Ἐν» παντὶ τὀπῳτῆς δεσποτείας αὑτοῦ εὐ.όγειν
ἡ γυχή µου, τὸν Κύριον. Καὶ Ποῖος τόπος οὐχ
ἕτστι τῖς δεσποτείας αὐτοῦ» Λοιπὸν οὖν ἕνθα ἂν
τύχωμεν ὄντε;, ἀδιαστόλως εὐλογῶμεν «bv Κύριον.
Τ{δ᾽ ἂν εἴποιεν οἱ ph δυνάµενοι ἄδειν την ᾧδὴν
Κυρίου ἐπὶ 7,; ἁλλοτρίας, Ἰονδαῖοι, προδηλοῦν:ος
τοῦ ῥητοῦ τὴν τῶν ἐθνῶν εὐαγγελικὴν λατρείαν xal
αὑτὴν τῆς νομικῆς προτιμῶντος;

φαΛμὸς to Δαδὶδ ἐπὶ τῆς τοῦ κόόµου ΤΕγέδεως.
ΨΑΛΜύΣ PI*.

Διὰ μὲν τοῦ προλαθόντος ψαλμοῦ εὐλογεῖ τὸν Κύ-
pov, εὐχαριάτῶν περὶ τῶν εἰς ἡμᾶς γινοµένων
εὑεργετιῶν * διὰ δὲ τοῦ παρόντος εὖλογεί πάλιν αὐτὸν,
ὑπερθαυμάκων μάλιστα τὴν 0X αὑτοῦ γινοµένην
xii.

tem perficiunt. Deinde in

dominabitur, sed ut sponte subjectis; infidelibus
vero, etiam invitis.

Vghs. 20. Benedicite Domino, omues angeli ejus.
Cum throni celestis meminerit, consequenter as-
sistentium etiam throno angelorum memoriam facit,
exhortans illos veluti conservos, ut communi Do-
mino benedicant, atque ut letentur, quod tanta
hominibus contulerit beneflcia.

Potentes viribus. Hoc est robusti. Angelorum
enim virtus non seneseit, sed immortalis est, at-
que ideo Virtutes εἰ Potestates appellantur, quia
potentes nimirum sunt ut perficiant quz sibi a Deo
injunguntur.

Facientes verbum ejus, audiendo vocem sermouum
ejus. Qui divina impletis mandata, simul ac audi-
veiitis vocem sermonum ejus, quz ab illis scilicet
audiri potest.

Vens.21. Denedieite Domino, omues viriutes ejus.
Cum de angelis dixit, nunc de aliis ordinibus dicit,
de incorporeis nimirutn virtutibus.

Ministri. ejus, qui facitis voluntatem ejus. Qui in
variis ordinibus ei inserviunt, quique ejus volunta-
universum omnem
exlortatur. creaturam. ad Dei benedictionem, di-
cens : i

τεμ». 22. Denedicite! Domino, omnia opera ejus.
Verum quonam pacto Deo bencdicent, quz irra-
tionabilia sunt, aut inanimata ? Dum nimirum pro
voce, aspectu utuntur, pulchritudine, situ, utili-
tate, atque aliis. hujusmodi. Qux omnia admira-
bilia sunt, s»pientiamque ac potentiam Dei indi-
cant, Ab iis enim rationales creaturz in Creatoris
laudem moventur. Solent ctiam prophceiz szpe-
nufnero, ad divinas laudes concinendas, ip:ain
etiam irrationalem, atque inanimatam naturam ad-
vocare, denotare volentes quod rationalis creatura
ad diceudas hujusmodi laudes non suflicit : quod
siipsa etiam (10) irrationalia ad divinas laudes exci-
tantur, quanto magis a rationabilibus creaturis
Deus laudandus est ? :

In omni loco dominutionis ejus, benedic, anima
mea, Domino. Verum quisnam locus est, qui non
sit sub dominio Dei ? Gerte nullus; restat igitur ut
ubicunque locorum fucrimus, illic indistincte
Deum laudemus. Sed quid ad hac dicent Judi qui
cantare nequeunt canticum Doniini in terra aliena,
cuin Propheta evangelicum cultum ac religione
introducere manifeste videatur, eumque ipsi etiam
legi pra-ferre ?

Psulmus ipsi David pro mundi constitutione.
PSALMUS CI.

In superiori psaliuo benedixit Deo, gratias οἱ
agens, pro beneficiis in nos collatis; in praesenti
rursus ei benedicit, ct creaturam omnem ab eo
conditam admiratur.

Vario lectiones.

(10) Expressius :
entia ipsa «(i2m, «Ac.

Twmn denotantes, cic., tum etiam rationales ad hauc reui niagis magisque excitantes. Si

1019

EÉUTHYMII ZIGABENI

1020

Vgns. 1. Benedic, anima mea, Domino, Domine A — Eblóyet, ἡ Ψυχή uov, τὸν Kópior: Κύριε o

. Deus meus, magnificatns. es. vehementer. Magnus
valde omnibus apparuisti, ob taorum nimirum
operum magnitudinem et ob summam providen-
liam, quam erga creaturam tuam [indesinenter
ostendis.

Confessionem οί magnificentiam induisti. Pet
confessionem quidem gratiarum actiones signifi-
cat ; per magnificentiam vero, honorem illum, qui
magno atque excelso cuipiam debetur. Hac duo,
inquit, tibi cireumposuisti. Ob magnitudinem quippe
operum et creaturarum, ut dictum est, gratia Deo
juges aguntur, q''od propter humanum genus tot
bona creaverit : honorque ei etiam summus habe-
tur, tanquam rerum omnium opiflci.

Vgns. 2. Amictas lumine, quasi vestimento. llle,
qui amictus est luce, tegitur a luce. Siwile quid-
dam de Deo ipse etiam Paulus dicit : Qui habitat,
inquiens, lucem inaccessibilem. Ex his vero doce-
mur, Deum invisibilem esse, et intellectu liumano
comprehendi non posse. Huic autem versiculo non
: adversatur, quod alibi Propheta dixit : Qui posuit
tenebras latibulum. suum *! : quippe cum inacces-
sibilis lux idem efficiat quud efficiunt tenebre ;
utrumque enim oculorum aciem non admittit.

θεός µου, ἐμεγα.λύνθης σφόδρα. ῬΜέγας σφόδρα
ἐγνωρίσθης ἡμῖν ἀπὸ τῆς µεγαλουργίας καὶ προ-
νοίας τῶν χτισµάτων.

Ἐξομο.ῖόγησι» zal μεγα.Ἰοπρέπειαν ἐνεδύσω.
Ἑξομολόγησιν μὲν λέγει νῦν τὴν εὐχαριστίαν,
µεγαλοπρέπειαν δὲ. την µεγαλοπρέπουσαν τιμὴν.
Ταύτας, qnoi, περιέθον σεαυτῷ διὰ τῆς µεγαλουρ-
γίας, ὡς εἴρηται, τῶν χτισμᾶτων, εὐχαριστούμ.ενος
μὲν ὅτι τοιαῦτα δι ἡμᾶς πεποίηχας, τιμώμενος
δὲ, ὡς τοιοῦτος χτίστης.

"0 ἆναδα..1όμεγος φῶς ὡς ἱμάτιον. Ἐνδυόμενος
φῶς, ἐγχαλυπτόμενος doti. "Ὅμοιον δὲ xat Παῦλος
εἴρηχε' Φῶς οἰκῶν ἁπρόσιτον. 'Aq' ὧν τὸ κατὰ
quw ἁόρατον xal ἀκατάληττον τοῦ θεοὺ διδάσχου-
σιν. Οὐκ εἰσὶ δὲ ταῦτα ἑναντία πρὸς τὸ, "Εήετο
σκότος ἀποκρυφὴν αὑτοῦ. Τὸ γὰρ ἁπρόσιτον φῶς
ταυτὸν ποιεῖ τῷ σκότει, μὴ] συγχωροῦν ἑνορᾷν αὖ-
τῷ * εἰ δὲ τὸ ἑχτὸς φωτὸς ἀπρόσιτον, πολλῷ μᾶλλον
τὸ ἐντὸς τοῦ τοιούτου φωτός ' ἄλλοι δὲ φῶς νῦν τὴν
χαθαρότητα νενοῄχασιν * ἕτεροι δὲ τὴν γνῶαιν.

Quo4 si exterior Dei lux, et qua circumdatur inaccessibilis est, quanto magis id quod in ea tegi-
tur, videri non poterit ? Ceterum alii per lucem, munditiam, alii cogitationem et. scientiam | intelle-

Xerunt.

Vrns. $. Extendens celum quasi pellem. Domine,
inquit, Deus meus, magnificatus es vehementer , tu
lizec atque illa operatus es; tu facile ccelum extendi-
sli, nec secus ac si quis pellem extendat. Et David
quidem hoc pacto nos docet, quam facile Deo fuerit
celum creare. Isaias autem alia quadam atque
eleganti translatione usus, illius etiam immobilita-
tem ac figuram demonstravit, dicens : (ui statuit
celum quasi cameram ?*, Quod si pellem. pro ta-
bernaculo intellexeris, dicemus figuram cceli boc

sermone significari. Erat quippe tabernaculum in-
star fornicis, Dictio autein,

'O ἑντείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δἐῤῥιν. Κύριε,
φησὶν, ὁ θεός µου, ἐμεγαλύνθης σφόδρα - σὺ ὁ ποι-
ᾖσας τάδε xa vábe * ὁ ἐχτείνων τὸν obpavbv οὕτο
εὐχερῶς, ὡς ἑκτείνει τις δέρµα. ᾽Αλλὰ Δαθιδ μὲν
τὸ ῥᾷδιον τῆς τοῦ οὐρανοῦ παραγωγῆς οὕτως ἐδίδα-
ξεν. Ἡσαῖΐας δὲ τὸ ἀχίνητον αὑτοῦ παρέστησε, xal
τὸ oy ga, λέγων’ 'Οστήσας τὸν οὐραν ἐν καμάραν.
EL δέ γε «ἣν δἐῤῥιν σκηνὴην ἑρμηνεύσεις, ἐμφαίνει
τὸ σχΏῆμα Aa6l5 * χαμαροειδὴῆς Υὰρ fj σχηνἡ. ᾿Αδιά-
qopoy δὲ τὸ ὀκτείνων, ἀντὶ, ὁ ἑχτείνας ' τοιαῦτα
6b xai τὰ ἐφεξῆς, χατὰ ἀντιχρονίαν.

extendens, quamvis prasentis sit temporis, tamen pro praterito posita

est. Sipenumero enim apud Scripturam tempus ponitur pro teinpore, quemadmodum etiam in se-

quentibus (ieri videbis.

Qui tegis aquis superiora ejus. Qui ἱορίς, inquit,
et cooperis ejus coeli excelsa : ipsum scilicel se-
cundum colum. Et divisit, inquit, Deus inter me-
dium aque que erat infra firmamentum, et inter me-

Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὑτοῦυ. 'O
σχεπάζων τὰ ὑψηλὰ ἑαυτοῦ, τοι τὸν δεύτερον οὗ-
βανόν . Καὶ διεχώρισε, φησὶν, ó θεὺς dvà µέσον
τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώµατος, xal

dium aque, que erat supra firmamentum. **, p dx& µέσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ἄνωθεν τοῦ στερεώ-

Admirandum est igitur, quod fluida aquz& vatura
contineri potuerit. supra firmamentum, quod cur-
vum es!, et non effluxerit, Nam et ipsum (irma-
mentui fornicis figuram habet, quemadmodum
aspectus docet.

Qui ponis nubi ascensum tuum. Qui ascenilis su-
per nubem, caque ut vehiculo uteris : sicuti olitn
in mon'e Sina,

Qui ambulas, super alas ventorum. Qui alis. ven-
torum veheris : quibus verbis denotare videtur,

5. Psal, xvii, 19. ?* Ίσα, x1, 99,

3 (ο). 1, 7.

µατος. Ὑπερθαύμαστον οὖν χαὶ τὸ χρατεῖσθαι τὴν
ῥυτὴν τοῦ ὕδατος φύσιν ἄνωθεν τοῦ χυρτοῦ στερεώ-
µατος ἁδιάλυτον. Καμαροειδὲς δὲ xal τοῦτο, καθὼς
δείκνυσιν ἡ ὄψις.

"0 τιθεὶς γέφει τὴν ἐπίθασιν αὐτοῦ. 0 ἐπιδαί-
vto) νέφους, xal ὀχήματι τούτῳ χρώμενος ἐπὶ του
Σινᾶ.

Ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων» ὀἀνέμων. Ὁ «et;
πτέρυξ. τῶν ἀνέμων ἐποχούμενος, δι οὗ τὸ παντᾶ-

1081

COMMENT.'IN PSALMOS.

102?

χοῦ παρεῖναι τοῦτον ἐμφαίνει. Ὀξυκίνητον γὰρ ὁ A illum ubique esse : quippe cum venti motu velo-

ἄνεμος, xat θᾶττον ἀπὸ περάτων εἰς πέρατα φθά-
νων, xa! ταχέως τὸ πᾶν ἐπιπορευόμενος.

'O ἀοιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐχοῦ πνεύματα καὶ
τοὺς «Ἰειτουργοὺς αὐτοῦ bp φ.1έγογ. Καὶ τῆς
ἀοράτου Ἀτίσεως ποιητὴν αὑτὸν ἀνακηρύξτει. Τοὺς
αὐτοὺς δὲ xaY πνεύμάτα xal πῦρ προτηγόρευσε,
τὸ ὀξυκίνητον αὐτῶν xal δραστἠριον' ἐντεῖθεν ὑπο-
δηλῶν, ἡ καὶ ὑπογράφων αὐτῶν τὴν φόδιν' πνεύματα

€ νοερὰ, xol πὺρ ἅθλον.

'Ο θεμεολιῶν τὴν yv. ἐπὶ τὴν ἀσφά-λειαν αὐ-
ες. Ἐλὶ ποίαν; 'H δηλαδῆ τὸν ὅρον τοῦ θεοῦ τὸν

àv ἔδρα-ς αὐτῇ γενόμενον , xat αὐτὴν ἐφ᾽ ἑάυτῆς -

ἑδράξοντα. ]

Ob κ.ιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ aloroc. Οὐ
περιτραπήσεταί move, εἰ καὶ σαλευθῄσεται.

᾿Αέυσσος ἱμάτιον τὸ περιδό.α!ο» αὐτοῦ. Τὸ
περιξόλαιον αὐτοῦ τοῦ στοιχείου, f:ot τῆς γῆς,
ἄθυσσός ἐστιν, ἤγουν πλῆθος ὑδάτων, ὃ ἐστι θάλασσα,
ὡς ἱμάτιον περιδεδληχυῖα, xol ἑρηπλωμένη αὐτῷ.
Νοεῖται δὲ xo περὶ τῆς ἀχαταληφίας τῆς σοφίας,
xal δυνάµεως, xal προνοίας τοῦ Θεοῦ. ἐχπλαγεὶς
γὰρ, Φπσὶν, ὅτι ἄδνσσος ἀχαταληψίας, ὡς !uáztov,
fj περιθολὴ αὐτοῦ, τουτέστιν, ἀχαταληψίαν ὡς
ἔμάτιον περιεθάλετο, πανταχόθεν ἀχατάληπτος ὤν.

cissimi sin!, et citissime ab extremis terrz:» finibus
ad &lios fines perveniant, et totam orbem qu;si
momento circumeant.

Vgns. 4. Qui facis angelos tuos spiritus, et mini*
ΦίΤοε tuos ignem urentem. lum etiam invisibilis
nature factorem esse prsdieat. Eosdem vero an-
gelos et spiritus, et ignis nomine appellat, ut ve-
locem illorum motum atque efficaciam exprimat,
vel eorum naturam etiam hoc pacto describens.
Angeli etenim spiritus intellectuales sunt, et ignis
quidam immaterialis.

Ύεβδ. 5. Qui fundasti terram supet stabilitatem
suam, Sed quamnam intelligit terre stabilita-
tem ? Die quod «divina dispositio pro stabilitate
οἱ effecta est. Super seipsam enim eaim stobilivit
Deus.

Non inclinabitur in seculum seculi. Non perver-
tetur, etsi commovebitur aliquando.

Vgns. 6. Ábyssus quasi vestimentum amictus ejus.
Amictis elementi cjus terrestris, abvssus est : ipsa
videlicet aquarum moles, quam mare appellamus :
quz instar cujusdam vestimenti terram compleeti-
tur, atque expanditur super cain. Possunt. etiam
hzc Propliete verba intelligi de incoinprebensibi-
litate sapientiz, potentiz, ae providentie Dei,
cujus imiwensitatem adiniratus, dicit, quod abys»
&us divinz incomprehensibilitatis est quasi quod-

dam vestimentum. Nam cum ex omni parte Deus incompreheusibilis sit, incomprebensibilitate ία
veluti indumento quodam amictus esse quodammodo videtur et circumdatus.
Ἐπὶ εῶν ὁρέων στήσυνται ὕδατα. Ἐπὶ τῶν C. Super montes. stabunt. aque. Aqua, inquit, in

ὁρέων συναχθῄσονται xal πηγάσουσι, χαίτοι mt-
φυκότα καταῤῥδέειν ἀπὺ τῶν ὑψηλοτέρων τόπων. Ἡ
Ἡπίσης τοῖς ὄρεσιν ΄ ἀντιστῆσονται μετεωριζόμενα
£X χὐματα τῆς Ὀαλάσσῆςι Ίτοι τὰ ὕδατα.

Ἀπὸ ἐλιτιμήσεώς σου φεύξονται. Τὰ μὲν ἀπὸ
τῶν ὀρέων πηγάζοντα ἀπὸ σφοδρᾶς σου χελεύσεως
ξηρανθήσονται, τὰ δὲ µετεωρ:ζόμενα χύματα τῆς
θαλάσσης χατασταλήσονται. Καὶ ᾿Επετίμησε, ono,
εῇ Ἐρνθρᾷ 0aAdcc, xal ἐξηράνθη.

᾽Απὸ φωνῆς βρονγτῆς σου δειωιάσουσιν. Τρο-
Μάξουσι φυσικῷ τινι λότῳ, 7) χαὶ πρὸς ὠφέλειαν
ἡμῶν. El δὲ τὰ ὕδατα τρέµουσι φωνῆς γενομένης,
οἷον ἀγανακτήσεώς τινος αἱσθανόμενα, πολλῷ μᾶλ-
Aoy τοὺς λογικοὺυς ἡμᾶς τοῦτο πἀάσχειν χρὴ, xal
συστέλλεσθαι.

Αγαέαίνουσιν ὄρη, xal καταθαίνουσι πεδία εἰς
τὸν τόπον, ὃν ἐθεμεἒίωσας αὐτοῖς. Ὑψώθησαν τὰ
born, χαὶ ἑταπεινώθησαν τὰ πεδία, εἰς τὸν τόπον ὃν
ὕδρασας αὐτοῖς. EL δὲ μὴ περὶ τῆς θέσεως τῶν ὀρέων
καὶ τῶν πεδιάδων ταῦτα μὴ νοήσεις, εἴη ἂν τῶν ὑδά-
των τῆς θαλάσσης, ὅτι ἀναθαίνουσι τὰ ὄρη ὑφού-
ἄενα, καὶ χαταθαΐνουσι τὰ πιδία ταπεινούμενα"
Ἀείποντος τοῦ ὡς.

** Psal, cv, 9.

ipsis montibus congregantur, et fontes illie scatu-
riunt, quanquam alioqui suapte natura ab alto
soleant ad inferiora defluere. Vel aliter : Aquae ac
fluctus adeo in altum tollentur, ut ipsa etiam mou-
tium :equent cacumina.

VEns. 7. Ab increpatione tua. [ugient. Ob aucto-
ritatem οἱ efficaciam mandatorum tuorum, aqui
qu:e in moutibus scaturiunt, exsiccabuntur, et su-
blimes etiam maris fluctus comprimeutur. Incre-
pavit enim, inquit, Dominus, mare Rubrum, et ex-
sicculum est δν.

Α voce tonitrui (μὲ formidabunt. Gontremiscent
naturali quadam ratione, vel ad utilitatem nostrain,
Quod si aqu: qua ipso etiam sensu carent, facto

D tonitruo formidabunt, quanto magis nobis, qui va-

tionales sumus, id accidere debet ? ut scilicet ti-
more corripianmur.

VeRs. 8. Ascendunt montes, et. descendunt. campi
in. locum, quem fundasti eis. Exaltati sunt montes,
et depressi sunt campi in locum, quem illis stabi-
listi. Quod si de montium. et camporum situ hzc
intelligenda non censeas, diei etiam potest de
aquia maris, quod fluctus ejus ascendunt, atque
extollunatur. in allum, quasi montes , et de-
pressi, camporum instar, humiles descendunt.
Juxta quem sensum subintelligenda est dictio,
vcluti.

1023

dientur. Montes scilicet vei fluctus maris. Termi-

EUTHYMII ZIGABENI

VtEns. 9. Terminum posuisti, quem non tranagre- A

10:1
"Οριον ἔβου, ὃ οὗ παρε.λεὐσονται. Τὰ ὄρη, 3) τὰ
χύµατα. "Οριον δὲ τὸ θεῖον πρόσταγµα συνἐχον αὗτᾶ.

uus autem iste est mandatum divinum, quod omnia suis sedibus continct el coercet.

Neque converlentur operire terram. Non muta&-
buntur a statuto ordine. Neque enim montes de-
, volventur, aut fluctus terminos pertransibunt.

Vgns. 10. Qui emitiis fontes in. convallibus. Qui
fontes tribuis ad commodum animalium, in mon-
Uubus degentium.

Inter medium montium pertransibunt aque. Illuc
enim pertranseunt flumina. Et deinde causam ad-
dit, dicens :

Vgns. 11, Bibent omnes fere agri. Agri, td est mon-
tís, seu saltus. Neque enim frustra Dcus ejusmodi
aquas emisit, sed per illas ignobilium etiam ani-
malium salutem procurat.

Assument onagri ἵπ siti sua, — Accipient has
aquas, ob suam sitim. Est autem onager natura
aridum ac valde sitibundum animal ; quod docet
Jeremias eo in loco, ubi siccitatem quamdam de-
scribit, dicens inter cztera : Onagri steterunt in
saltibus snis, trarerunt veutum , ut animarentur 15.

Vgns. 12. In eis volucres coli habitabunt. Apud
aquas fluminum et in eorum ripis habitabunt aves,
quacunque seilicet aquas ineolunt.

De medio petrarum dabunt. vocem. Aqu: nimi-
rum, qua cum impetu. ac strepitu. exeunt de pe-
tris, et suavi quodam susurro animalia ad potum
vocare videntur, ipsosque homines ad cantum et
divinas laudes movere : cum admirandum om-
mino videatur, quod ex aridissiwis petris, na-
tura hujusmodi, humida scilicet, tài copiose ac
perpetuo profluat.

VERS. 15. Qui rigas montes de coenaculis tuis. De
nubibus scilicet ; illinc enim montes irrigantur.
Quod si montes ab eo irrigantur, consequenter et
campi et tota terra, subministratis videlicet su-
perne pluviis, et cum mensura.

À fructu operum tuorum satiabitur terra.Per terram,
animalia intelligit, quz» ex terra sunt, seu qua ter-
ram libitant; per fructus autem. operum Dei,
omnes fructus intelligendi sunt, non tantum ea
ratione quod illius mandato facti sunt, sed etiam
quia plante, qu: fructus producunt, ab codem
sunt creatz. (Quidam vero precedentem versiculum
de montibus tantummodo intelligentes, prz:sentem
intelligunt de reliqua parte terre, quz irrigatur a
fructu operum Dei, dicentes per fructum. operum
Dei hoc in loeo pluviam intel!'igi tanquam fru-
ctum divinarum administrationum, quibus nubes
creat, Deinde addit pluviarum utilitatem.

Vens. 14. Qui producis herbam pecoribus, et olus
servituti hominum. (Per dictiones yópzov et χλόην,
qua hic in Greco habentur, non fenum et her-
bam simpliciter significare voluit Propheta, ut
Latinus reddidit interpres, sed per χόρτον (qus
magis proprie herba dicitur, quam fenum), illam
herbam, ut aliqui sentiunt, quà incultis in locis

15 Jerem, xiv, 6.

0ὐδὲ ἐλιστρέψουσι χαύψαι τὴν γη». Oo5t
µεταχινηθήσονται τῆς τάξεως * τὰ μὲν ὄρη χαταχυ-
λιόμενα, τὰ δὲ χύµατα ἑχτρέχοντε.

'0 ἑξαποστέ 1.ων πηγὰς v φάραγξιν. 'O 6:50) ;
εἰς χρείαν τῶν ἐν abtat, ζάων.

'Arà μέσον τῶν ὀρέων διεἸεύσονται ὕδατα
Διέρχονται ποταμοί. Elsa προστίθησι xai τίνος
ἔνεχεν.

Ποτιοῦσι πάντα τὰ θηρία τοῦ djpov. Τοῦ
6pouc* οὗ µάτην ῥέοντα, ἁλλ᾽ ἐπὶ προνοίἰας xal «ori

B εὐτελεστάτων.

Προσδέξο»ρτζαι ὄνα]ροι εἰς δ/ψαν αὐτῶν. Ἆπο-
δέξονται bva pot ταῦτα διὰ τῆν δίψαν αὐτῶν χα-
τάξτρον γὰρ τὸ ζῶον τοῦτο xal διψῶδες. Δηλοῖ δὲ
τοῦτο xol ἹἹερεμίας περι τῆς ἀνομθρίας διηχούμε-
vos * Ὄνοι ἅγριοι, φῃσὶν, ἔστησαν ἐπὶ γάπας ao-
τῶν, εἷλχυσαν ἄνεμον, ἐμψύχεσθαι.

Τα) αὐτὰ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασχη-
γώσει. Παρὰ τοῖς ὕδασι τῶν ποταμῶν, ἐν ταῖς
ὄχθαις τὰ πετεινὰ, ὅσα «ἰλυδρα, χατασχτνώσει.

Ἐκ µέσου τῶν πετρῶν δώσουσι φωνήν. Τὰ
ὕδατα δηλονότι * ἐκ πετρῶν γὰρ ἐχπορευόμενα μετὰ
ῥύμης χαὶ fou, μονονουχὶ τὰ Qoa μὲν εἰς Tóotv
χαλοῦσι, τοὺς ἀνθρώπους 6b Χινοῦσιν εἰς ὕμνον τοῦ
ix πετρῶν ξηρῶν φύσω ὑγρὰν εἰς πλῆθος προγέον-
«04.

Ποτίζων ἆρη ἐκ τῶν ὑπερφων αὐτοῦ. "Ex τῶν
νεφελῶν. ἐχεῖθεν γὰρ τὰ ὅρη ποτίζεται. El δὲ τὰ
bpn, xal τὰ πεδία, καὶ ἁπλῶς πᾶσα ἡ γῆ, συμμµέ-
τρως ἄνωῦθεν ᾖἐπιχορηγουμένων τῶν ὑετῶν.

Ἀπὸ χαρποῦ τῶν ἔργων σου χορεασθήσεται ἡ
pn. Τὰ ix τῆς γῆς ζῶα:. fov τὰ ἐπὶ τῆς γῆς.
Καρποὶ δὲ τῶν ἔργων τοῦ θεοῦ οἱ χαρποὶ σύμπαν-
τες, οὗ póvoy Ev τῷ προστάγµατι τοῦ θΞοῦ γινόµε-
νοι, ἀλλὰ xai ὡς τῶν φυόντων αὐτοὺς, ἐργασθ.ν-
των ὑπὸ tco. Τινὲς 65, τὸ Ἱεροηγούμενον ῥητὸν περὶ
µόνων τῶν ὀρέων νοοῦντες, ἑἐχλαμδάνουσι τὸ παρὸν
περὶ τῆς ἄλλης γῆς ' ὅτι ᾿Αρδευθήσεται ἀπὸ χαρποὺ
τῶν ἔργων cov: χαρπὺν τῶν ἔργων αὐτοῦ τὸν ὑετὺν
ἐνταῦθα προσαγορευθῆναι λέγοντες, ὡς xapzbv τῶν
οἰκονομιῶν αὐτοῦ, χαθ) &; ἑργάζεται τὰς νεφέλας *
εἶτα προστίθησι xal τὴν χρείαν τῶν ὑετῶν.

Ἑξανατέα.]ων χόρτο» τοῖς κεήνεσι, καὶ yJAóur
τῇ δου.είᾳ τῶν ἀγθρώχων. Χόρτον μέν τινὲς
φασι τὸν ἓν τοῖς ἁγεωργήτοις τόποις φυόμενονι
χλόην δὲ τὴν bv τοῖς γεωργουµένοις, ὧν τὸν μὲν
τοῖς ἑλευθέροις Χτήνεσιν ἀπονενεμῆσθαι, τοῖς ποη-
φάγοις, τὸν δΣ τοῖς δουλεύουσι τῷ γένει τῶν ἀν-
θᾳώπων, οἷον βουσὶν, ἵπποις, ὄνοις, πρρδάτοις, aiit,

1025

COMMENT. IN PSALMOS,

1026

καὶ τοῖς τοιούτοις, ἅπερ ὑμοῦ πάντα δουλείαν τῶν Α nascitur; per χλόην vero. illam quam nos, tametsi

ἀνθρώπων, ὡς ἀνβρώποις δουλεύοντα προσαγορευ-
θῆναι. Τινὲς δὲ πάλιν ἑτέρως αρμήνευσαν, χόρτον
μὲν νοῄήσαντες τὸν μὴ φέροντα χαρπὸν χρῄσιμον
εἰς βρῶσιν ἀνθρώπων, χλόην δὲ τὴν χαρποφοροῦ-
σαν εὔ(ρηστον ' xàx:lvoy μὲν ἐξανατέλλεσθαι τοῖς
χτῆνεσι, ταύτην δὲ τοῖς ἀνθρώποις * τῇ δουλείᾳ τῶν
ἀνθρώπων, ὡς τῆς γῆς δουλευούσης τοῖς ἀνθρώποις,
δι οὓς χαὶ γέγονε.

minus proprie, vocabuli inopia olus diximus, et
ex cultis percipitur locis : quorum alteram datam
esse dicunt hberis pecoribus quz herbis vescun-
tur, alterum iis quz humano generi deserviunt,
veluti bobus, equis, ovibus, et similibus, qux ani--
malia Propheta servitutem hominum appellavi!,
quod hominibus serviunt. Alii vero per yXórv om-
nem herbam intellexerunt, qua humano usui in

cibum deservit, qua ratione olus eam appellavimus : et per berbam, quidquid hominibus iu cibi
usum non venit. Mane igitur pecoribus productam dicit "Propheta, illud vero hominibus. Serri-
(ui ctiam. hominum dixit, quia terra hominum usibus inservit, ob quos a Deo fuit creata.

Tov ἑξαγαγεῖν ἅἄρτον ἐκ τῆς }ῆς. Χορτασθήαε-
ται, φησὶν, ἡ yt, ἕνεκα τοῦ ἐξαγαγεῖν ἄρτον ££
αὑτῆς, ἀπὺ σίτου χατασχευαζόµενον.

Καὶ olroc εὐφραίγει καρδίαν» ἀνθρώπου. Καὶ ὁ
ovo; χαρπὸς τῆς γῆς ὧν, xai ἐξ αὐτῆς ἀναδιδύμε-
vos, εὑρραίΐνει καρδίαν ἀνθρώπων», θεραπεύων, xal
ἀν ες αὐτὴν.

Tov lAap)vai πρόσωπον ἐν éàAaíq. Καὶ ἕνεχα
πάλιν τοῦ ἁπαλῦναι, καὶ φαιδρῦναι Ev ἐλαίῳ γεωρ:
γουμένῳ ἀπὸ φυτοῦ αὐτῆς πρόσωπον σχκληραΥωγη

£v ἀνθρώπου.

Kal ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει. Ὁ μὲν
ovo; εὐφραίνει αὐτὴν. Οὗτο; δὲ δυναμοῖ χεχµη-
xvizv, χαρπὺς ὧν καὶ αὐτὸς τῆς γΏς' πάντων γὰρ
ἔθετο πρόνοιαν ὁ Δημιουργὸὺς , καὶ ἁλόγων, xaY
λογικῶν, χορτάζων τὴν γῆν, ἵνα πιανθεῖσα, τούτοις
ἀνήὴστι τὰ ἐπιτίδεια.

λορτασθήσεται cà ξύ.ῖα τοῦ πεδίου. Ἀρδευθή-

VgRs. 15. Ad educendum panem de terra. Satia-
bitur, iuquit, terra ut educatur ex ea panis, qui
de frumento in terra nato conficitur.

Et viuum. letificat cor hominis. Ipsu:u ctiam vi-
num terri? fructus est, ct. letificat. cor hominis :
quippe cum et robur prazstet, οἱ sollicitudines rc-
wittat.

Ad exhilarandum faciem in oleo. Et rursus ea
ratione, ut aridam antea atque asperam hominis
faciem — hilarem reddat, idque elliciat in oleo,
quod a terrz planta producitur.

Et panis cor hominis confirmat. Vinum quidem
l:etificat cor, panis autem vires fatigatis przstat,
ct ipsius etiam terrz fructus est. Omnium igitur
creaturarum providentiam habuit Deus, tam irra-
tionalium, quam ratione przditarum : terramque
ipsam satiavit, ut pinguefacta, opportuna omni-
bus alimenta tribueret et necessaria.

ΥΕΑ». 16. Saturabuntur ligna campi. Irrigabun-

σεται, πιανθήσεται τὰ φυτά τῆς γῆς, τὰ παντοῖα C tur οἱ pinguescent plantz omnes lerrz, et. uni-

δένδρα.

Al ακάέδροι τοῦ Λιθάνου, dc ἐφύτευσας. Mx
τούτων ὡς ἐπισημοτέρων πἀάσας ὑποδηλοί, Εφύ-
εευσας δὲ ἀντὶ τοῦ, ἑξανέτειλας προστάγµατι.

Εκεῖ στρουθία ἐνγοσσεύσουσιν. "Ev τοῖς φυ-
τοῖς, Ev τοῖς δένδροις, Ev ταῖς χέδροις. Διὰ δὲ τῶν
σ:ρουθίων χαὶ τἆλλα νόησον ὄρνεα. O3 µόνον γὰρ
ἀνθρώποις, ἀλλὰ "xal τοῖς ὀρνέοις χρήσιμος ἡ ἀνά-
δρσις τῶν δένδρων.

Tov ἑρωδιοῦ ἡ κατοικία ἡγεῖται abtd. 'O ἐρω-
διὺς εἶδος ὀρνέου πρὠτου πηγνύντος τὴν χαλιάν.

vers: arbores.

Cedri Libani quas plantasti. Per cedros, veluti in-
signiores arbores, czeteras etiam significavit. Ρίο
tasti autem, hoc est, e terra eduxisti mandato
tuo.

lbi passeres nidificabunt, Ibi, in plantis scilicet,
et arboribus, in cedris. Per passeres simili modo
omne aliud volucrum genus intellige. Neque enim
hominibus tantum, sed ipsis etiam avibus utilis-
sima fuit arborum creatio.

VgRs. 48. Erodii domus praecedit eas. Erodius
genus est avis, quee prima avium omnium nidum
figit.

Ὄρη τὰ ὑψη.1ὰ ταῖς ἑλάφοις' πέτρα xacazvyi D — Montes excelsi. cervis, petra refugium lcporibus.

τοις «Ίαγωοῖς. "Ops καὶ τῶν ὑγπλῶν ὀρέων, τὸν
πετρῶν τὸ χρήσιµον, πάντων γὰρ, ὡς εἴρηται,
πιοονοεῖται, μέχρι xal τῶν σμικροτάτων qux, ὁ
Κτίστης. El γὰρ μὴ τὰ ὄρη μηδ' αἱ πέτραι γεχό-
νασιν, ἐπέλειψαν ἂν πάλαι τὰ ῥηθέντα vév τῶν
ζώων, ὑπὸ τῶν σαρχοφάγων ἑχδαπανηθέντα.
Ἐποίησε σε.λήἠνη» slc καιρούς. Τοὺς τῆς vo-
χτὸς δηλονότι. Τὴν σελήνην γὰρ xal τοὺς ἁστέρας,
εἰς ἐξουσίαν τῆς νυχτὸς, ἐπὶ τῷ φωτίζειν αὐτὴν.
Ὁ ἡαιος Erro τὴν δύσιν αὐτοῦ. "Eyvw ταύτην,
οὐχ ὡς ἔμψυχος, ἀλλὰ χατὰ τὸν O«lov ὅρον, ὃν οὐχ
ὑπερθαίνει, καθάπερ τις λο”ιχὸς, εἰδὼς τὸ προστε-'

Vide ipsorum etiam montium ac petrarum utilita-
tem, et quomodo vel infirmorum ctiam animan-
tium. suminus Opifex curam habeat, Nam si mon-
ws nulli cssent, nec ulla petrz, defecissent save
olim omnia, quz diximus animantia, et ab immitio-
ribus feris fuissent consumpta.

Vegns. 19, Fecit lunam. in tempora. In tempora
scilicet noctis, Lunam eniin et stellas in prfectu-
ras noctis creavit, ut eam illuminarent.

Sol cognovit occasum suum. Cognovit occasum
suum sol, non veluti is qui animam aut sensuin
habeat, sed veluti js qui divinam determinationem

1037

COMMENT. IN PSALMOS.

1029

non Lransgreditur. Quocirca. Creatoris mandatum A ταγµένον. Μεταφορικὸν δὲ τὸ ἔγγω * δηλοῖ δὲ τὸ

non secus videtur cognovisse, ac si rationem ha-

ἐνεργεῖ, 3j) τὸ ἁἀσπάζεται.

beret. Est autem sermo hie melaphoricus, εἰ significat quod ipse etiam sol mandato Dei operatur,

ei constitutum ab eo occasus sui ordinem observat.

Vgns. 90. Posuisti tenebras, ct facta est noz,
Determinasti, inquit, tenebras, qua post solis et
diei Jucem succedunt, et facta est nox. Tenebras
enim, inquit **, appellavit noctem.

]n ipsa pertransibunt. omnes fero silve. Consi-
dera etiam noctis utilitatem : quz» non tautum bho-
minibus requiem adducit, et diurnis fessos labo-
ribus fortiores reddit, sed ipsis etiain feris liberam
prodeundi facultatem praestat.

VEns. 21. Caluli leonum rugientes , ul rapiant,
et quegrant a Deo escum sibi. Catuli leonum fren-
dentes, ut rapiant et parent sibi cibos, qui a Dco
eis ministrantur. Ab eo etenim cunctis cibus prz-
betur animantibus: Qui dat enim, inquit, escam
omni carni *. Vel, ut qumrant et petant cibos a
Deo. Nam et multi homines sepenumero, famis
aul sitis tempore, animalia conspexerunt coelum
ipsum intueri, et ineffabili quodam quasi sermone
Factorem suum invocare.

VEns. 24, Ortus est sol et congregate sunt, et
in cubilibus suis decumbent. Naturali enim quodam
instinctu fere omnes cognoscere videntur illud
tempus, quod eís ad perambulandum tributum est.

V&ns. 320. Exibit homo ad opus suum. Ad opüs

€ciliceL diurnum. Dies pamque homini et aliis
mansuelis animalibus destinata est, ne immitia
simul οἱ mitia in unum convenientia, muluo
lzderentur.
.. Et ad operationem suam usque ad vesperam. Per
opus et operationem Propheta eque idem appellat,
Inter hujusmodi autem sermones dum potentiam
Dei admiratur, veluti stupore quodam correptus
exclamavit, dicens :

Vens. 24. Quam magnificata sunt opera tua, Do-
mine! Valde admirabilia esse apparuerunt, alio
nimirum opere ad aliud optime se habente, et
emnibus in universum inter se ad unius mundi
perfectionem tendentibus. .

Omnia in sapientia perfecisti. Cum wihil, vcl
minimum, sit frustra aut. superflue a te creatum,
sed omnia rationem habeant, ob quam facta sunt,
tametsi interea a nobis ea percipi non possint,
veluti incomprehensibilia. |

Impleia. est terra.creatione tua. MWoc est, rebus
à te creatis. .

Vrns. 95. Hoc mare magnum et spaliosum. Ipsum
eliam mare creatione tua plenum est.

lbi reptilia, quorum non est. numerus. In ipso
mari, inquit, nantia atque aquatilia degunt ani-
mántia, que numerum pene excedunt,

* Gen. 1, 5. 17 Psal. cxxxv, 95.

"Εθου σκότος, καὶ ἐγένετο vot. Ὥρ.σας σχό-
τος, παρυφιστάµενον, ὑποχωροῦντος τοῦ ἡμερινοῦ
χαὶ ἡλιαχοῦ φωτὸ:, xal ἐγένετο νύξ ^ Καὶ τὸ σχέτος
γὰρ, qnot, ἑκά.Ίεσε ύχτα.

Ἐν αὑτῃῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ
δρυμοῦ. Σκόπει καὶ τῆς γυχτὸς τὸ χρήσιµον. O5
µόνον γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἐπάχει (11), καὶ παρ2-
λαθοὺσα κεχµηχότας τοῖς μεθημερινοῖς πόνοι:ι
ἀχμαίους ἐργάζεται, ἀλλὰ καὶ τοῖς θηρίοις παξρτ-
αἷαν εἰς τὸ βαδίζειν χαρίζεται.

p «uro: ὠρυόμενοι τοῦ ἁρπάσαι, καὶ ζητησαι

παρὰ τῷ Θεῷ βρῶσιν αὐτοῖς. Σχύμνοι λεόντων
ὠρυόμενοι, χάοιν τοῦ ἁρπάσαι καὶ πορίσασθαι Bpsu-
σιν αὐτοῖς, παρὰ τῷ θεῷ οὖσαν, fj παρὰ τοῦ θεοῦ
χορηγουμένην» ἐχεῖθεν yàp fj τροφῇ πᾶσι τοῖς
ζώοις * 'O ῥιδοὺς γὰρ τροφὴν πάσῃ σερχύ t at
ζητῆσαι παρὰ τοῦ Oso. Πολλοὶ γὰρ πολλάκις πολ-
λὰ τῶν ζώων εἶδου, ἐν καιρῷ λιμοῦ xol δίψης ἆνα-
τεινόµενα πρὸς τὸν οὐρανὸν, xal ἀποῤῥήτῳ λόγῳ
τὸν Ποιητὴν ἐπικαλούμενα

Ἀνέτει εν ὁ ἤ.ιος, xal συγήχθησαν, καὶ
εἰς τὰς µάνδρας αὐτῶν κριζασθήσονται. Φνσιχῶφ
εἰδότα τὺν ἀποχεκληρωμένον αὐτοῖς εἰς τὸ διοδεύεεγ
καιρόν.

'ΕξεΛεύσεται ἄνθρωπος ἐπὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ.

C Της ἡμέρας αὐτῷ ts xal τοῖς ἡμέροις ζώοις ἆπονα-

µηθείσης, ἵνα μὴ τὰ ἄγρια συνελθόντα λύμην
ἀλλῆλοις ἐἑργάζωνται.

Kal ἐπὶ τὴν ἐργασίαγ αὐτοῦ ἕως ἐσπέρας.
Ἔργον «ai ἐργασίαν ἐκ παραλλήλου τὸ αὐτὸ ὅτ-
λοῖ εἶτα μεταξὺ τῶν λόγων ἐχπλαγεὶς ἀνεθόησεν’

Ὡς ἐμεγαλύγθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! Λίαν
ἑθαυμαστώθησαν, ἆλλο πρὺς ἄλλο τι χαλῶς ἔχοντα,
xal πάντων πρὸς ἅπαντα, εἰς ἑνὸς χόσµου συμπλή-

pov.

Πάντα ἑἓν coylq ἑποίησας, Οὐδὲὸ τοῦ σμιχροτά-
του μάτην xal περιττῶς Ὑεγονότος, ἁλλὰ πάντων
λόγους ἑχόντων, δι᾽ οὓς παρήχθησαν, εἰ καὶ ἡμῖν
τέως ἀκαταλήπτους.

'ExAnpó0n9? }ῆ τῆς κτεἰσεὼς σου. Ἐπληρώθη
τῶν χτισµάτων σου.

Abrn ἡ 0d.1acca peydAn xal εὐρύχωρας. Καὶ
αὑτὴ tj θάλασσα.

Ἐχεῖ ἑρπετά, ὧν obx ἔστι ἀριθμός. Ἐν αὐτὴ
νηκτὰ ἀναρίθμητα,

Varia lectiones.

(11) Videtur deesse aliquid, puta ἡσυχίαν,

e.

1029
Zo Juxpà (trà gayd ev. Τοῦτο 650v.

Ἐκεῖ zxota διαπορεύογται. Ἐν τῇ Οαλάσσῃ
δηλονότι.

Δράχων οὗτος ὃν ExJacac ἐμπαίζειν αὐτῷ. .
Καὶ ὁ δράκων οὗτος, "tot τὸ χῆτος, ὃν ἕκτισας,
ἑνσχιρτᾷν αὐτῷ, φημὶ δὲ τῷ ὕδατι Δράχοντα
6k τὸ xfjto; ὠνόμασεν, ὡς ὑπερμεγεθέστατον ἐν
τοῖς ἑναλίοις' ὥσπερ οὖν καὶ ὁ δράχων kv τοῖς χερ-
σαΐοις.

Πάντα πρὸς σὲ προσδοκῶσι δοῦναι τὴν εροφὴν
αὐτῶν εἰς εὔχαιρον. Πάντα τὰ ζῶα εἰς σὺ ἐλπί-
ζουσιν * ἀλλά τὰ ἄλογα, φυσιχῷ τινι λόγῳ, χαθὼς
ἀνωτέρω δεδήλωται. "Ev0a τὸ, Καὶ ζητῆσαι παρὰ
τῷ θεῷ βρῶσιν αὐτοῖς' προσδοχῶσι δὲ δοῦναι τὴν
τροφὴν αὐτοῖς ἐν xatpip χρείας.

Aórtoc cov αὐτοῖς συ.1.1έξουσι. Τὴν τροφἠν.

Ἁγοίξαντος 66 σου τὴν χεῖρα, τὰ σύμπαντα
π.ησθήσονται χρηστόεητος. Χεῖρα μὶν λέγει
χορηγὸν δύναμιν χρηστότητα δὲ τὴν πρόνοιαν.

Αποστρέψαντος δέ σου τὸ πρόσωπο», tapa-
χθισογται. Ἡρόσωπον τὴν ἐπισχοπὴν φησιν.

Αντανε 1εῖς τὸ AveUua αὐτῶν, καὶ ἐκ.λείψουσι,
καὶ εἷς τὺν χοῦν αὐτῶν ἐπισερέψουσιν. 'Àg-
ελεῖς. Περὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων ὁ λόγος.,

C

Εξαποστεαεῖς τὸ αγεῦμάσου, xal κτισθήσον-
ται. Τὸ πνεῦμά σου ζωοποιὸν, xal χτισθήσονται ἐκ
γῆς ἀναστήσοντες. Ἡ τὸ Πνεῦμά σον, τὸ διὰ τοῦ ἁγίου
βαπτίσματος ἐπιφοιτῶν, καὶ χτ,σθήῄσονται εἰς χαι-
viv χτίσιν, εἰς νέον λαὸν, ὡς νοεῖσθαι τὸ μὲν περὶ
τῆς ix νεχρῶν ἀναστάσεως , τὸ δὲ περὶ τῆς ἐχ Ba-

τίσματος παλιγγενεσίας.

Καὶ dvaxawisiQ τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Τὸ
χάλλος τῆς γῆ:, ὅπερ εἰσὶν οἱ ἄνθρωποι. Καὶ ἅλ-
40; δὲ [ly ἁπα..Ἰαγήσεται, κατὰ τὸν Από-
στολο».

"Hte ἡ δόξα Κυρίου εἰς τοὺς alovac. Too τὰ
μὲν τῶν εἰρημ ένων ποιῄσαντος , τὰ δὲ ποιοῦντος ,
τὰ ὃξ ποιῄσοντος.

Εὐφρανθήσεται Κύριος ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ.
T^i διὰ τῆς ἑνανθρωπήσεως αὐτοῦ χατορθωθησο-
µένοις * ἡ, τοῖς διὰ τῆς χτίσεως τοῦ χόσµου.

0 ἐπιθέπων ἐπὶ τὴν γῆν, xal ποιῶν αὐτὴν
τρέμει». Ὡς ἐπὶ τῶν σεισμῶν ΄ ἐπιθλέπει γὰρ τὸ
ὀργίλον * fj δὲ, μὴ φέρουσα, τρέμει χατά τινα 'quot-
xijv, ἢ μᾶλλον ἀπόῤῥητο, συναἰσθησιν.

Ὁ ἁπτόμενος τῶν ὀρέων, xal καπνίζογται. Ὡς

5’ Rom., vii. 21.

EUTHYMII ZIGABENI

1030

A Vems. 26. Animalia pusilla cum magnis. loc per

sc clarum est.
lbi naves pertranseunt. In mari scilicet.

Draco iste quem plasmasti ad ludendwum in eo.
lipsum eiiam cete quod creasti, ad subsiliendum in
mari. Draconem cnim cete appellavit, Veluti inter
pelagi animantia vast cujusdam wagnitudinis
animal, qucmadmodum draco inter terrena.

Vgns. 27. Omnia a te exspectant, ut des eis cibum
in tempore. Omnia animalia, inquit, in te sperant,
tametsi bruta ipsa, nulla animi ratione, cujus ex«
periia sunt, sed naturali quodam instiuetu id fa-
ciunt, quemadmodum supra diximus in versiculo:

B Querunt a Deo escam sibi. Exspectant autem ul

des eis cibum, in tempore scilicet indigentiz.

Vgas. 98. Dante te cis, colligent. Cibum sci-
licet. :

Aperiente te manum tuam, omnia. implebuntur
bonitate. Per inanum, tribuendi potentiam, et per
bonitatem, providentiam intellige.

Vgas. 29. Avertente autem (e faciem. (uam, tur-
babuntur. Faciem Dei, custodiam et protectioncm
divinam appellat.

Auferes spiritum eorum, et deficient, «t in. pul-
verem suum convertentur. Àuferes (12) animam 60”
rum, et morientur, atque ita demum jresoluti, re-
vertentur in terram suam, a qua desumpti sunt.
Est autem sermo de hominibus.

VgRs. 90. Emittes spiritum tuum, et. ereabuntur.
Ewittes, inquit, vitalem spiritum tuum, et creabun-
tur iterum, resurgentese terr2; vel, Emittes Spiritum
tuum, qui per sanctum baptisma venturus est, el
creabuntur, in novam nimirum creaturam, atque
in novum populum. Intelligi enim hoc potest de
resurrectione à mortuis, vel de regeneratione
baptismatis.

Et renovabis faciem terra. Woc est, pulchritudi-
nem terri, per quam ipsos homines intelligere
possumus, vel ipsum etiam terre elementum:
quia terra tunc, ut. inquit Apostolus, liberabitur a
corruptione *'*,

Vens. 51. Sit gloria Domini in secula. Cum alia

D eorum, qua dicta sunt, jam effecerit. Deus, alia

nunc efficiat, alia deinceps effecturus sit.

Leiabitur Dominus in operibus suis. ln operibus,
inquam, qux» divine incarnationis gratia effecta
fuerint, vel in operibus creationis mundi.

Vrns. 22. Qui respicit terram,et;facil eam tremere.
Terra motu nimirum. Iracunde enim terram aspi-
cit, cum libet : qua illius aspectum ferre non
valens, contremiscit, naturali, vel potius ineffa-
bili quodam sensu.

Qui tangit montes, et fumigant. Quemadmodum

Varie lectiones.
(12) Explanatio non necessaria, ut animadveisio...

1031

EUTIIYMII ZIGADENI

1032

accidit in monte Sina. Taecti autem a. Domino ἐπὶ τοῦ Σινᾶ. Καπνίζονται γὰρ δίχην yóptoo; πλη-

montes fumigant, instar herbs, qua igni pro-
piunquior sit facta. lllud vero animadvertendum
est, ne verba illa, qui respicit, et, qui tangit, hu-
mano more, sed digne Deo intelligamus.

VERs. 35. Cantabo Domino ἐν Μία nea. Donee
vixero. |

Psallam Deo meo, quandiu sum, Eumdem repetit
sermonem, clarioris intelligentiz gratia.

Vgns. δὲ, Jucundum sit ei eloquium meum. Pla-
cebit ei sermo meus, quem offeram in psalmis et
canticis; vel, Sermo meus et conversatio mea illi
erit grata.

Ego vero letabor in Domino. Quod sermo meus
3€ conversatio mea, ut diximus, ei placeat.

Vgns. 95. Deficiant peccatores a verra, et iniqui,
ita ut non sint. Deficiant, inquam, effecti pro pec-
catoribus justi, pro iniquis zequi, ita ut. amplius
non sint quales fuere, sed mutentur. Optat itaque
Propheta, non ut homines, sed ut vitia delcantur.
Vel, iniquos et peccatores, ipsos appellat d:«mo-
nes, aut.eos qui immedicabili vitio laborant,
quique alios non secus ac pestis quiedam inficiunt
et ldunt. (lllud praedictis addi potest, quod quem:

σιάσαντος πυρί' θεοπρεπῶς δὲ νοητέον, xal τὸ
Ἐπιδλέκων, καὶ τὸ 'Ó ἁπτόμενος,

"Acc τῷ Κυρίφ év τῇ Cog µου. Ἔως ἂν ζῶ

VaÀo τῷ Θεῷ µου ἕως ὑπάρχω. Παλιλογεῖ,
σαφηνείας ἕνεχεν.

'Hóvr0üe/q αὐτῷ ἡ δια-Ιογή µου. Αρέσει αὐτῷ
fj διάλεξίς µου, ἡ διὰ τῶν ᾠᾧᾠδῶν xal τῶν φαλμῶν,
ἤγουν, ἡ πρὸς αὐτὸν ὁμιλία µου, οἱ διαλογια μα
μου.

Εγὼ δὲ εὐφραγθήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίφ. ᾿Ηδυν-
θείσης αὐτῷ τῆς διαλογῆς µου, χαθὼς εἴρηται.

Ἐκλίποιεν ἁμαρτω.οὶ ἁπὸ τῆς γῆς , xal ἅνγο.

6οι,ῶστε μὴ ὑπάρχει" αὑτούς. Ἐχλίποιεν, vtv-

peyot οἱ μὲν ἁμαρτωλοὶ 6ixotoc, οἱ δὲ ἄνομοι εὖν,
μοι, ὥστε μὴ ὑπάρχειν αὐτοὺς, οἷοί εἶσιν, ἀλλὰ
μεταθληθῆναι. Εὔχεται οὖν οὐ τοὺς ἀνθρώτο.ς
ἀφανισθῆναι, ἀλλὰ τὴν xaxíav αὐτῶν. "H ἅμαρτο-
λοὺς xal ἀνόμους τοὺς δαἰμµονάς φτσιν, À& «v
ἀνιάτους τὴν χαχίαν ἔγοντας, ὡς λύμην τῶν ὑσια:-
νόντων.

admodum is qui proces ad Deum fundit, petens nullos esse egrotos, nullos pauperes, non ho
minum, sed zgritudinum el paupertatis interitum cupit, ita et beatus David his verbis, non ho-
minum, sed vitiorum ac scelerum expetivit interitum.)

Benedic, anima mea, Domino. Finem psalmo appo-
nit consimilem principio. Non me latet przeterea,
quosdam allegorice hunc psalmum exposuisse :
verum hujusmodi expositionem libenter omisi,
tanquam vielentam quodammodo, et que non
facile ab omnibus recipiatur.

Allelsia.
PSALMUS CIV.

Abunde dictum est in Procmio operis de psal-
mis, quibus inscriptum est, Alleluia. Significat
autem lizc dictio, Laudate eum qui est, vel, Lau-
date Dominum, Hortatur itaque nos in przsenti
psalmo Propheta, ut hymnos ct laudes Deo conci-
namus. l'rivatim vero multa connumerat beneficia

Εὐ.1όγε, ἡ ψυχή µου, tóv Κύριο». Ἐοικὸς τῇ
ἀρχῇ τὸ τέλος ἐπέθηχεν. Οὑχ Ἠγνόησα δὲ τάς ttvow
eig τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀλληγορίας' ἁλλ' Exi»v παρ-
ἵχα ταύτας, ὡς βεθ.ασµένας τε xal δυσπαρα-
δέκτους.

'AAAn Aorta.
VY AAMOZ P4.
Εἴρηται àv τῷ προριµίῳ τῆς βίθλου τῶν φαλμῶν
περὶ τῶν ἑχόντων ἐπιγραφὴν τὸ ἆ 4.η.λούϊῖα. "Ep-
μηνεύει δὲ τοῦτο, Alveire τὸν ὄντα, ἤτοι τὸν Κὲ-

piov. Προτρέπεται δὲ d ψαλμὸς ὑμνεῖν τν θεὸν, xal

διδάσχει τὰ ἔθνη περὶ ὧν εὐηογέτησεν ὁ θεὸς τὸν
πάλαι λαόν ' χαὶ οἷον ἀφ' οἵου τοῦτον ἐποίησεν.

in priorem populum Dei olim collata, atque inter οπίογα, quomodo pro exiguo ac tenui poprlo, vt
olim erant, amplum ac numerosissimum constituerit,

ΤΕΛ9. 1. Confitemini Domino, et invocate nomen Ὦ

ejus. Simile est dictum illud Prophetz : Confite-
mini ei, laudate nomen ejus, quod exposuimus in
psalmo xcix.

Annuntiate. in. gentibus opera ejus. In psalmo
xcv dixit : Annuntiate ín gentibus gloriam ejus,
idem «que dicens, quod nunc. Gloria enin
Dei ea est, quam in consequentibus declarabit.

Canale εἰ psallite ei. In. Proomio operis, et
multis aliis in locis abunde docuimus de dilfe-
rentia inter canticum et psalmum (quodque szpe-
numero idem significant, quanquam hujusmodi
dictiones geminatz, aut. invicem conjuncta inten-
tionem quamdam sermonis efficere soleant).

Narrate omnia mirabilia ejus. In predicto ctiam

Ἐξομο.ογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, xal ἐπιχα.1εἴσθε τὸ
ὄνομα αὐτοῦ. "0μο:όν ἐστι τὸ, ᾿Εξομο-ογεσθε
αὐτῷ, alreité có ὄνομα αὐτοῦ, ὅπερ ἡρμηνεύστ-
μεν ἐν τῷ L0 do po.

Ἁπαγγείλατε ἐν τοῖς ἔβνεσι τὰ ἔργα αὐτοῦ.
Ἐν 6k τῷ Le' Ψαλμῷ qnow ^ ᾽Αγαγγείᾶατε ér τοις
ἔθνεσι τὴν δόξαν αὐτοῦ": τὸ αὑτὸ λέγων. Δόξα
γὰρ αὐτοῦ, ἃ προϊὼν ἐρεῖ.

"Acars αὐτῷ, καὶ γάλατε αὐτῷ. Kai ἂν τῷ ῥη-
θέντι προοιµίῳ τῆς παρούσης βίθλου xzl ἓν πολλοῖς
τῶν φαλμῶν εἴρηται περὶ διαφορᾶς ᾠδῆς xal φαλ-
μοῦ.

Διηγήσασθε πάἀντα τὰ θαυμάσια αὐτοῦ. Καὶ ἐν

1033

COMMENT. IN PSALMOS,

1074

τῷ προερμηνευθέντι Le' ψαλμῷ εἴρηχεν * Ἐν πᾶσι A psalmo σον legimus : In omnibus gentibus mira-

τοῖς Aaoic τὰ θαυμάσια αὐτοῦ.

Ἔπαιγεῖσθε év τῷ ὀνόματι τῷ ἁγίῳ avrov.
Μέγα φρονεῖτς xal κχυχᾶσθε iv τῷ ὀνομάζεσθαι
Χριστιανοί. Ώρὺς γὰρ «05; ἀποστόλους ὁ λόγος, xol
τοὺς διαδόχους αὐτῶν.

Εὐφρανθήτω κφρδία Ἁμούγτων τὸν Κύριον.
Tov ἐπιχαλουμένων αὐτὸν εἰς βοήθειαν ' βοηθήσον-
ται γάρ. .

Ζητήσατε τὸν Kóptor, καὶ xpataidünce, Kpa-
ταιώθητε εἰς «b ζητῆσαι αὐτὸν, xal μὴ χαυνοῦσθε.

Ζητήσατε τὸ πρόσωπο» αὐτοῦ διὰ παντός. Τὸ Β

πρόσωπον αὐτοῦ, τουτέστιν αὐτὸν mepuppacttxüg -
J| τῆν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. ἢ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, τὸν Χρι-
στὸν, ὃς ἐστιν ἁπαράλλακτος εἰκὼν τοῦ Πατρὰς, xol
χαραχτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ: Ὁ ἑωραχὼς γὰρ,
φησὶ, μὲ ἑώραχε «al τὸν Πατέρα.

Μνήσθητε τῶν θαυμασίων αὐτοῦ, ὧν ἐποίησε.
Μνήσθητε τούτων, διδάσχοντες τὰ ἔθνη, xal &vay-
γείλατε αὐτά.

Τὰ τέρατα αὐτοῦ καὶ τὰ κρίµατα τοῦ στέµα-
τος αὐτοῦ. Μνήσθητε δηλονότι. ᾿Λδιάφυρος δὲ ἡ σύν-
ab. Ἱέρατα μὲν οὖν αἱ ὑπερφυεῖς θεοσημεῖαι,
χρίµατα δὲ αἱ ἁποφάσεις αὐτοῦ αἱ διὰ τοῦ νάµου
αὐτοῦ.

Zaépua ᾿Αόθραὰμ, δοῦ.οι αὗτου. "Q σπέρμα
Ἀθοαάμ, Kat δὲ τοὺς ἁποστόλους.

Yloi 'Iaxó6 ἐκ.Ἰεχτοὶ αὐτοῦ. Ob τοιαῦτα πάν-
τα (15). Καὶ δοῦλοι μὲν κατὰ τὸ, El οὖν ἐγὼ ὁ Kü-
Ριος xal ὁ διδάσκαλος ἔγιψα ὑμῶν τοὺς Φόδας '
ἐχλεχτοὶ δὲ χατὰ τὸ, Οὐὑχ ὑμεῖς μὲν ἑξε.έξασθε,
4.1.1 ἐγὼ ἐξε1εξάµην ὑμᾶς.

Αὐτὸς Κύριας ὁ θεὸς ἡμῶν. Λὐτὸς 6 Χριστό:.

'Ev πάσῃ τῇ ril τὰ χρἰµατα ἀὐτοῦ. Οὐκ ἓν Ἰου- D

.

δαίοις µόνον παντᾳχοῦ γὰρ διαδόθησαν.

Ἐμγήσθη εἰς τὸν αἰῶνα διαθήκης αὐτοῦ. Ti;
£i; τὸν αἱῶνα διαθήχης αὐτοῦ, τῆς αἰωνίου, τοι ins
ἀμετακινήτου xal ἀναλλοιώτου. Καταλέγει δὲ λοι-
πὸν ἑντεῦθε» ὁ προφήτης τὰς εἰς Ἑδραίους εὑερ-
γεσίας, ἄνωθεν ἀπὸ Αθραὰμ ἀρκάμενος.

Λόγου οὗ ἐγετείΊατο εἰς χιλίας γενεάς. T αὐτὸ

bilia ejus.

Ύεβςδ. 3$. Laudamimi in momine sancto ejus.
Exsultate, inquit, ac valde gloriamini iu hoc
Christiano nomine. Ad apostolos enim est sermo,
et ad eorum successores,

Latetur cor quereutiun. Dominum. Hoc eat, in.
vocantium eum in auxilium : pra:sto quippe eis
aderit, Vel, ketetur cor. hominum accedentium ad
Deum per mandatorum semitam, qua illuc per-
ducit : invenient enim eum.

Vzns. 4. Quaerite Dominum ei roborazini. Con-
slantes estote εἰ fortes in perquirende eum,
omnemque animi mollitiem ae languorem depcl-
lite.

Quaerite [aciem ejus. Per faciem Dei, Deuin
ipsum cireuinloquitur, vel divipam indicat custo-
diam ac protectionem erga homines : aut ipsum
fortassis unigenitum Dei Filium, Christum intel-
ligit, qui incommutabilis est imago Patris, et
character sulstantig ejus : Qui enim, inquit, vidit
me, vidit et Patrem mgum **,

ΥΕΑΘ. 5. Mementote mirabilium ejus que [ecit.
Quando salutarem ejus doctrinam anuuntüabitis,
tunc admirabilia etiam cuncta qug fecerit, pra«i-
cate.

Prodigia ejus et judicia oris ejus. lepete ver-
bum, Mementote. Abutitur autem hic quarto casu,
pro secundo; quem loquendi modum dictio eiiam

C Graeca servavit. Prodigia aulem, qa sunt que a

Deo preter omnem naturz legem fiunt; judicia
vero ea qu: Deus, data per Moysem lege, decre-
vit.

ει. 6. Semen Abrahae serai ejus. Vos, inquit,
o semen Abrabz, qui servi cjus estis. Ad aposto-
los autem sermo est.

Filii Jacob elecii ejus. Apostoli nimirum, qui
duobus his a Dco insigniti sunt nominibus, Nam .
servi ex eo videri possunt, quod dixit ad eas Clir:
sius ; Si ego Dominus οἱ magister law pedes ve.
stros ** ; ct electi, quia idem alibi ait : Non vos
elegistis me, sed ego elegi vos 99.

Vgns. 7. Ipse Dominus Deus. ves:er. Ipse scilicet
Christus.

In omni terra judicia ejus. Non in Judira tantuin,
sed ubique locorum divulgata sunt. ejus judicia,
Universo quippe orbi sunt tradita.

VeRs. 8. Memor [uit in seculum testamenti sui.
Testamenti sui, quod in s&xculum est, hoc esi.
xlerni atque incommutabilis. Incipit autem Pro-
pheta ex boc loco connumerare beneficia in Ile-
breorum populum collata, οἱ ab. ipso cxorditur
Abraliam.

Verbi quod mandavit in railla generatiumes. ldem

*! Joan. xiv, 9. ." Joan. xii, 14. ** Joan. xv, 10,

Varie lectiones. P
(13) Grace cujus sunt hec omnia : quie porro ? an, prodigia et judicia } Latina interpretatio for-

tasse minus exacta, certe commodior.
PATROL, CX XVIII.

33

1035

EUTHYMII ZIGABENI

1036

repetit, Per testamentum enim et per verbum, A λέγει πάλιν, διαθήχην fj λόγαν τὴν ὑπόσχεσιν Tec

promissionem a Deo Abrahz factam intelligit.
Memor etiam, inquit, fuit Deus, sermonis quem
mandavit in mille generationes, hoc est, qui ad
multas nationes pervenit. Mille enim posuit pro
Multis, οἱ Mandavit pro Pollicitus est.

Vgas. 9. (uod disposuit ad Abraham. Quod ver-
bum scilicet.

Et juramenti sui ad 1saac. Memor item fuit. ju-
rainenti-sui, quod juravit filio Abrahae [saac. Eadem
etenim promissio filio, quz: patri facta est, tau
de regione, quam de multitudine seminis. Quid
autem sit juramentum Dei, diximus in psalmo
«xxx viir, ibi : Juravi David servo meo.

Vgns. 10. Et statuit. illud Jacob in preceptum.
Adeo ut ipse Jacob certus jam esset, mandatum
illud Dei violari non debere.

Et lszael in testamentum eternum. Ut esset ipsi
israel incommutabile z2eque ae sempiternum testa-
mentum. ,

Vgnas. 41. Dicens : Tibi dabo terram Chanaan.
Palestinam scilicet, quam Chananzi populi habi-
tabant.

Funiculum hareditatis vestre. Hoc est mensu-
ram ac portionem vestram.

Vgns. 12. Cum essent. numero breves. Ἠδο, in-
ijuam, ita disposuit et pollicitus est Deus, cum
adhue pauci essent, Abraham nimirum, Isaac et
Jaceb atque eorum liberi.

Paucissimi et peregrini in ea. Quin imo paucis- c

simi €um essent et derelicto paulo ante patrio
solo, in Chananzorum terra, veluti hospites atque
extranei morarentur : Abraham enim, ut. inquit
Scriptura, peregrinalus est. in terra Chanaan **.

Vggs. 42. Et pertransierunt de gente in gentem.
Per multas nationes vagati sunt, et plurimas se-
des commutarunt, quz omnia in libro Geneseos
exponuntur.

Et de regno in populum alterum. Alie cnim re-
giones ad regis imperium adininistrabantur, ali
vero communi populorum concilio, more reipu-
blicze.

Vgns. 14. Non permisit hominem nocere. eis. Ne-
minem, inquit, permisit injuria eos afficere.

εἰρημένης γῆς ὀνομάζων. Ἐμνήσθη Υὰρ, φησι, τοῦ
λόγου, οὗ ἐνετείλατο, τοῦ εἷς χιλίας γενεὰς, τοῦ μέχρι
πολλῶν γενεῶν ἐξιχνουμένου * χιλίας γὰρ νῦν ἁπλῶς
τὰς πολλὰς χαλεῖ, xai τὸ ἐνετείῖατο δὲ ἀντὶ τοῦ
ἐπηγγείλατο τέἐθειχεν. á

*Or διέθετο τῷ "A6pady. "Ov λόγον δηλονότι.

Καὶ τοῦ ópxov αὐτοῦ τῷ Ισαάκ. Καὶ ὶμνήσθη
πάλιν τοῦ ὄρχου αὐτου τοῦ ὁμοσθέντος τῷ Ἰσαάκ.
Τὸ αὐτὸ yàp χαὶ τῷ '[caàx ἐπηγγείλατο περί τε
τῆς γῆς xai τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ σπέρµατος. Tt δέ
ἐστιν ὄρχος Θεοῦ, εἴρηται ἓν τῷ πη΄ φαλμῷ ἔνθα
τὸ, Ὅμοσα Aa610 τῷ δού.Ίῳ µου.

Καὶ ἔστησεν αὐτὸν τῷ Ἰακὼδ εἷς αρέσταγιια.
Τὸ εἶναι πρόσταγμα ἁπαράδατον.

Kal τῷ Ισραὴ. slc διαθήκη» αἰώνιον. Ἐὶς τὸ
εἶναι διαθήχην ἀμεταχίνητον, ἀναλλοίωτον, ὡς εξ-
ρηται,

Λέγων' Σοὶ δώσω τὴν γήν Xaraár.Thv Παλαι-
στίνην, fiv κατῴχουν οἱ Χαναναῖοι.

Σχοίνισμα κἈποογομίας ὑμῶν. Μέτρημα, µέ-
βισμα.

'Ev τῷ εἶναι αὐτοὺς ἀρ;θμῷ βραχεῖς. Λέγων
ταῦτα καὶ διατιθέµενος, χαὶ ὑπισχνούμενος, ὅτε
σαν ἀριθμῷ βραχεῖς οἱ περὶ τὸν ᾿Αθραὰμ, xal
Ἰσαὰκχ, xa 'Iaxo6.

'OAoccobc xal zapolxovc ἓν αὗτῃ. Mesavá-
σται γὰρ παρῴχησαν εἰς την γῆν τῶν Χαναναίων
οἱ περὶ τὸν "A6paáp- xal 'O ᾿Αόμαὰμ Y&p, quat,
παρῴκησεν ἐν rà Χαναάν.

Καὶ 0i A0ov 8E ἔθνους elc ἔθνος. Πολιὰ ἔθνη
διερχόµενοι, καὶ τόπους ἐκ τόπων ἀμείδοντες, περὶ
ὧν ἁπάντων ἡ βίθλος τῆς Γενέσεως ἱστορεῖ.

Καὶ &x βασιλείας elc «Ἰαὸν ἕτερον. Τινὶς μὲν
γὰρ χῶραι ἐδασιλεύοντο, τινὲς δὲ ἑδημοχρατοῦντο.

Οὐκ ἀφῆκεν ἄνθρωπον ἁδικῆσαι αὐτοὺς. "Àv-
θρωπον, ἤτοι τινά, τὸν μὲν yàp Φαραῦ Ίτασιν

Pharaonem quippe ob Sarram uxorem magnis D ἑτασμοῖς μεγάλοις xa πονηροῖς, καὶ τὸν οἶχον a5-

cruciatibus torsit; ipsi quoque Abimelech, Palz-
stiuorum regi, consimili de causa iratus, et noctu
imminens, horrenda quzdam comminatus est sup-
plicia, nisbSarram restitueret : illud etiam addens :
Quoniam propheta est. Abraham, et si pro te ora-
verit, vives **. Ab iratis praterea atque infensis
animis Esau, et Laban dilectum sibi protexit
Jacob, multosque alios simili modo prohibuit, ne
patriarehig injuriam inferrent.

Et redarguit pro eis reges. Redarguit eos, con.
fuditque ac perterruit cum injusti essent, ve-
luti Pharaonem Agypti, et. Abimelech Palestine
Icges.

€ Gen. xxxv, 27, * Gen. xx, 7

τοῦ διὰ Σάῤῥαν γυναῖκα ᾿Αθραάμ ' τῷ δὲ ᾿Αδιμέλεχ
ἐπιστὰς νυχτὸς, εἶπεν ἄλλα τε φοδερὰ, xal ὅτι ᾿Από-
δος τὴν γυναῖκα τῷ ἀνθρώπῳ. Εἶτα ἐπήγαγεν ὅτι
Προφήτης ἐστὶ, καὶ εὔξεται περὶ cov, καὶ ζήσῃ.
Τὸν Ἡσαῦ δὲ xai τὸν Λάδαν οὑχ ἀφῆχεν ἀδιχῆσαι
τὸν Ἰαχὼθ, xai ἄλλους πολλοὺς οὐ σννεχώρησε βλάψαι
τοὺς εἰρημένους τρεῖς πατριάρχα».

Kalfley£svr ὑπὲρ αὐτῶν βασιαεῖς. 'Βλεγξεν
αὐτοὺς τοὺς ἀδίχους, ᾖσχυνεν, ἐφόδησεν ᾿ ὣς τὸν
Φαραῶ βασιλέα Λἰγύπτου, xat τὸν ᾿Αδ.μέλεχ βασι-
Ma Γεράσων.

1031

COMMENT. ΙΝ PSALMOS.

1038

Mh ἄπτεσθε τῶν χριστῶν µου, xal àv τοῖς A — VEns. 15. Nolite tangere christos meos, et in pro-

προφήταις µου μὴ πονηρεύεσθε. Λέγων καὶ ταῦτα
δηλονότι. Χριστοὺς μὲν αὐτοὺς ὠνόμασεν, ὡς xt-
χρισµόνους τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, d τῷ προφητικῷ
χαρίσµατι, προρήτας δὲ, ὡς πολλὰ προφητεύσαν-
τας. Καὶ γὰρ xal πρὸς τὸν ᾿Αδιμέλεχ εἶπεν ὁ θεὸς,
ὡς εἴρήται, περὶ τοῦ ᾿Αθραὰμ, ὅτι προφήτης ἐττίν.
Ῥητῶς μὲν οὗ κεῖνται ταῦτα ἐν τῇ προῤῥηθείσῃ
βίδ)ψ, τὸ Mi) ἄπτεσθε τῶν χρισεῶν µου, καὶ τὰ
ἑξῆς. ἕτερα δὲ εἰς τὴν αὐτὴν δ:άνοιαν τείνοντα!.

Kal ἐκάλεσε οιμὲν ἐπὶ τὴν Tuv. Ἔταξεν,
ἔπεμφε, προοδοποιῶν εὐμηχάνως περὶ τὸν ἸΙαχὼδ
εἰς τὴν Αἴγυπτον χάθοδον, ὅτε τὰ ἑ--τὰ Ex] τῆς εὖ-
θῆνίας ἑπτὰ ἕτερα διεδέξαντο.

Πᾶν στήριγμα ἄρτου συγἑτριψο. Πᾶσαν ἰσχὺν
εροφῆς συνέτριψε, πᾶσαν ὑπόστασιν βρώσεως ἣφά-
νισεν. |

'Azxécte.lsev ὄμπροσθεν αὐτῶν ἄγθρωπον.
Ἔμπροσθεν τῶν περὶ τὸν Ἰαχὼθ τὸν Ἰωσὴφ, τῇ
πονηρίᾳ τῶν ἁδελφῶν αὐτοῦ χρησάµενος εἰς δέον,
xai τὴν εἰς δουλείαν ἀπαγωγὴν ἀποστολὴν ποιησά-
µενος. Διότι χαὶ πρὸς αὐτοὺς εἴρηχεν ' ὅτι Εἰς ζωὴν
ἀπέστα.λχέ ue ὁ θεὸς ἔμπροσθεν ὑμῶν.

phelis meis nolite malignari. Redarguit, inquau,
eos, dicéns hujusmodi verba. Christos autem pa-
triarchas appellavit, veluti sancto Spiritu vel gra-
tia prophetandi unctos; prophetas vero, quia
futura multa predixerunt. Quocirca Deus ipse,
cum loqueretur, ut diximus, ad Abimelech, atte-
status est de Abraham, quod propheta esset. Quod
si quis dicat verba presentis versiculi, ut hic ja-
cent, in libro Geneseos non haberi satis esse ar-
bitramur, quod qua ibi dicuntur ad hujusmodi
sensuni tendant.

Vgns. 10. Et vocavit. famem super terram, lloc
est, ordinavit, seu misil, summo ipse artificio iter
preparans Jacob et filiis ejus, ut descenderent

B in Egyptum, quando septem fertilitatis annos, et

totidem famis sustinuerunt.

Et omne firmamentum panis coniricit. Esculenta
omnia consumpsit, et quidquid famis solatium
est, delevit.

Vens. 17. Misi ante eos aominem. Fecit Deus ut
Joseph prziret familiam Jacob, et impiorum fra-
"run malignitate ipse usus est in bonum. Unde
nefarium eorum delictum, quo ille in servitutem
actus est, Propheta hic mitiori vocabulo Deci mis-
sionem — atque apostolatum nuncupat, dicens

quod Deus eum prsmiserit. Quamobrein ipse etiam Joseph fratribus suis dicebat : 4m vitam

misi& me Deus ante vos *.

Εἰς δοῦ.Ίον ἐπράθη 'Ioctig. Παρὰ τῶν ἁἀδελφῶν
αὐτοῦ τοῖς Ἰσμαηλίταις, χαὶ παρὰ τῶν Ἰσματλιτῶν
αὖθις εἰς Αἴγυκτον τῷ Πεντεφρῇ.

ἘΕταπείγωσαν ἐν πέδαις τοὺς πόδας αὐτοῦ.
Ἑχάκωσαν οἱ περὶ τὸν χύριον αὐτοῦ, βάλλοντες εἰς
τὸ δεσµωτήριον.

Σίδηρον OinA0sv ἡ yox αὐτοῦ. Τουτέστιν
αὑτός. Σίδηρον δὲ λέγει τὸν σιδηροῦν χλοιόν’ 1j
σίδτρον, ftot τὸ ξίφος διέφυγεν, ἄχρι τοῦ ἑλθοῦσα.

Μέχρι toD &AJeiv τὸν Aóror αὐτοῦ. "H τὴν σο-
φίαν αὐτοῦ, χαθ fjv ἕλυσε τοὺς ὀνείρους τῶν συν-
δεσµίων. f) τὴν φροντίδα, fiv ἑφρόντισεν αὐτοῦ ὁ
θεὸς, θέλων αὐτὸν δοξάσαι, xai τὸ γένος αἱ τοῦ.

Jn sercum venundatus est Joseph. À fratribus ve-
nundatus est Ismaelitis, et ab Isiaelitis rursus in
AEgypto, Pentephrz Pharaonis eunucho

Vrns. 18, 19. Humiliaverunt in compedibus pedes
ejus. Affliclrus quippe fuit Joseph a domino suo
in AEgypto, missusque ab eo in carcerein.

Ferrum pertransiit anima ejus. — Anime eju,
loc est, ipse Josepli pertransiit ferrum. Per fer-
rum vero ferreum quoddam supplicii genus intel-
ligit. Vel, Pertransiit ferrum, pro Effugit gladiu:
Ad ipsum enim pene gladium devenerat.

Donec veniret. verbum ejus. Hoc est, donec ve-
piret sapientia illa, qua somnia convinctorun co-
mitum dissolvit; vel, donec veniret consilium ,
quod disposuerat Deus de Joseph, volens eum
οἱ genus ejus clarum ac celebre reddere apud
Ouines.

Τὸ .Ἰόγιον (14) Κυρίου ἐπύρωσεν αὐτόν. Ὁ ty- D— Eloquium Domini inflammavit eum. (Grzca leetio

διάθετος λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ δοθεὶς ἡμῖν, καθ) ὃν
λογιχο) λεγόµεθα. Ὅ φυσικὸς νόμος πυρωθῆναι ab-
τὸν παρεσχεύασεν kv τῇ χαμίνῳ τῶν πειρασμῶν, xal
ἔδειςς καθαρὸν xal δόχιµον, ὡς ypuaóv* ἐἑδίδασχεν
γὰρ αὐτὸν ὁ λόγος οὗτος, ὅτι οὐ χρῆ Υγυναιχὸ; ἀλλο-
τρίας ἅπτεσβαι,

pro eloquio, λόγιον habet, qua dictio a dictione
λόγος, deducitur, qua non verbum tantum aut
sermonein, sed rationem etiam significat. Unde et
λότιον non eloquium simpliciter, sed rationale elo -
quium signiflcabit.) Sensus erit igitur quod intima
illa atque innata. cuique homini ratio, quam Deus

nobis largitus est, ut per eain. rationales et dicainur, et simus, quod hzc, inquam, natura homiui

5 Gen. x, v, 5.

Varie lectones.

(14) Ad verbum : Ingenita ratio que a Deo nobis
data est unde rationales dicimur, naturalis nimi-
rum lez, effecit ut is se velut. igne explorandum
praberet in tentationum fornace, utque inde purus
probatusque, tanquam aurum egrederetur. Edtocuit

enim eum hec ipsa ratio, nefas esse alienam mulie-
rem contingere. Latinus interpres explicuit dictio-
nem λόγιον, in qua vis est, sensuuque concinnio-
rem reddidit. Quod satagit fere scmper,

ο δω” Um -

1039

EUTHYMI1 ZIGABENI

1040

insita rationis flammula, eum in afflictionum, ct calamitatum fornace tentatum, constantem atque
invictum reddidit, ac veluti igne cxaminatum purgalissimi auri instar summa eum iuaditia et
puritate conspicuum demonstravit, atque effecit ut castitatis zelo succensus, non modo alienaun
uxorem non appeteret, sed ul domine euai etiam appetentis, laqueos relicta veste preeterfu-

geret.

γεας, 90. Misit rex, et solvit eum. Pharao scili- A

cet, quemadmodum in libro Genesees omnia
aperte sunt tradita.

Princeps populi εἰ dimisit eum. ldem repetit, ut
facit s:epenumero.

Vegas. 21. Constituit eum dominum domus sua et
principem omnis possessionis suc, ut. erudiret prin-
cipes ejus sicut seipsum, et seniores ejus sapien-
tiam doceret. Deo scilicet omnia hec ita dispen-
sante.

Vgns. 93. Et ingressus est Israel in /Egyptum.
Per mudum autem compendii, brevibus verbis
historiam narrat. y |

Et Jacob peregrinatus est in. terra Cham. ldem

rursus repetit. Per terram véro Cham, Egyptum B

intelligit : Z£gyptus enim fuit filius Cham : unde
ab utroque eorura nomen desumpsit.

Vgns. 94. Et auxit populum suum vehementer.
Deus nimirum, qui auxit populum Israel. Populum
vero Dei ideo eos appellavit, quia soli Judzi rite
Deum colere videbantur.

Et roboravit eum super inimicos ejus. Supra
4Egyptios scilicet, qui Israelitas pariter, et ipsum
Deum oderant,

Vens. 25. Convertit cor ejus, ut odio haberet po-
pulum ejus. Cor scilicet Pharaonis, non illius dico
qui amabat Joseph, sed alterius qui eum non no-
verat. Induravit enim inquit, Deus cor Pharao-
nis **, hoc est, obdurari permisit ut afflicti scilicet

Israelite cum ardore animi ad /Egypli exitum €

contenderent, et acerbissimam Agyptiorum pressue
ram evaderent.

Et dolum faceret in servis ejus. Ut scilicet strue-
ret. insidias. Dixit enim Pharao JEgyptiis : Ecce
nunc gens ista valde multiplicatur, et. invalescit su-
per nos *. Quapropter universos, qui ex Judiis
mares nascerentur, occidi jussit, aut necari.

Vgns. 96. Misit Moysem servum suum. Deus sci-
licet misit. |

Aaron, quem elegit sibi. Fratrem Moysi.

VEns. 97. Posuit in eis verba signorum suerum.
Mandata scilicet divina, quibus efficerent miracula.
Vel, docuit eos causas signorum suorurr, atque
corum modos. (Grzca enim üictio λόγους, ut dixi-
mus, non solum verba sed rationes etiam et cau-
sas significat.) D

Et prodigiorum suorum in terra Chám. De signis
οἱ prodigiis dictum est psahno Lxxvn. ibi: Quem-

* Exod. (x, 12 et passim. — ** Exod. :, 10.

'Axéccaudler. βασιλεὺς xal ἔδυσεν αὐτόν. "O
Φαραώ. Ἐν τῇ δηλωθείσῃ δὲ βίθλῳ τῆς Γενέσειος
πάντα σαφῶς ἱστόρηται.

᾿λρχων «ὶαοῦ καὶ ἀφῆκεν αὐτόν. Τὸ αὐτὸ λέγει
πάλιν, ὡς εἴωθε πολλάχις ποιεῖν.

Κατέστησεν αὐτὸν χύριο» τοῦ οἴκου αὐτοῦ,
xal ἄρχογτα πἀσης τῆς κτήσεως αὐτοῦ, τοῦ
παιδεῦσαι τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ, ὡς ἑαυτὸν, xal
τοὺς πρεσθυτέρους αὐτοῦ σοφίσαι. Τοῦ Θεοῦ
ταῦτα οἰκονομοῦντος.

Καὶ εἰση-ῖθεν Ἱσραὴ. εἰς Αἴγυπτον. Κατ ἐπι-
τομὴν τὴν ἱστορίαν διέξεισι.

Kal Ἱακὼδ παρφκησε ἐν yàp Χάμ. Τὸ αὖτὸ
λέγει πάλιν γή γὰρ Χὰμ d Αἴγυπτος: ἐπεὶ ὁ
Αἴγυπτος ἔχγονος Tiv τοῦ Xàp, ὧν καὶ ἄμφω τὰς
Χλήσεις αὕτη ἔσχεν fj v3.

Kal ηὔξησε τὸν Jaórv αὐτοῦ σφόδρα. Του
Ἱσραὴλ ὁ θεὸς, fj, τὸν ἑαυτοῦ (15) * μόνοι γὰρ οὗτοι
τὸν Θεὸν ἐσέἐθοντο.

Καὶ ἐχραταίωσεν αὐτὺν ὑπὲρ τοὺς ὀἐχθροὺς
αὐτοῦ. Ὑπὲρ τοὺς Λἰγυπτίους, οἵτινες ἐμίσουν xat
τοὺς Ἱσραηλίτας χαὶ τὸν Θεόν.

Μετέσερεγε τὴν καρδίαν αὐτοῦ, τοῦ µισῆσαε
τὸν Aaóv αὐτοῦ. Τὴν καρδίαν τοῦ Φαραὺ, οὗ «ov
φιλοῦντος τὸν Ἰωσὴφ, ἀλλ) ἑτέρον μὴ εἰδότος αὐτόν"
'EoxAüpuvrvs Ὑὰρ, φησὶν, ὁ θεὸς tijv καρδίαν
Φαραώ Ὥτουτέστι σχληρυνθῆναι παρεχώρησεν, ἵνα,
χαχούμενοι οἱ Ἰσραηλῖται, θερμῶς ἐπιθυμήῄσουσιν
ἐξελθεῖν ἐκ τῆς Λἰγύπτον, xal φυγεῖν τὴν λύμην
αὐτῶν.

Tov δο.Ίιοῦσθαι ἐν τοῖς δού.Ίοις αὑτοῦ. Too
ἐπιθουλεύειν. Εἴρηχε γὰρ ὁ Φαραὼ πρὸς τοὺς Αἱ-
γυπτίους. Ἰδοὺὗ νῦν πο.υπ.ἰηθεῖ τὸ ἕθνος, xal
ἰσχύει ὑπὲρ ἡμᾶς' καὶ λοιπὸν προσέταξεν ἀναι-
ρεῖσθαι tà ἄβῥενα τῶν τ.κτοµένων βρεφῶν.

᾿Εξαπέστεωξε Μωῦσῆν σὺν 6ovAor αὐτοῦ. 'O
θεός.

Ἀαρὼγ ὃν ἐξεέξατο ἑαυτῷ. Τὸν ἁδελφὺὸν Μωῦ-
σέως. 7

Ἔθετσ ἐν αὑτοῖς τοὺς ^Jópove τῶν σημµείων'
αὐτοῦ. Τὰ τπροστάγµατα 5X περὶ τῶν σημείων ab-
τοῦ, ὥστε διὰ αὐτῶν ἐνεργείσθαι ταῦτα” f) ἑγνώ-

D ρισεν αὐτοῖς τὰς αἰτίας τῶν σημείων αὐτοῦ, xal

τοὺς τρόπους αὐτῶν.

Καὶ τῶν τεράτων αὑτοῦ ἐν Tjj. Χάμ. Περὶ ση:
µείων xai τεράτων εἴρηται ἓν τῷ ος ψαλμῷ EvOa

| Varie lectiones.
(15) Fidelius auxit Deus populum ejus, hoc est populum suum (αὐτοῦ pro ἑαυτοῦ) soli enim — Judei

Deum colebant.

1041 COMMENT. 1N PSALMOS. 1019

τὸ, "Oc ἔθετο ἐν ΑΙγύπτῳ τὰ σημιεῖα αὐτοῦ, xal A admodum posuit in "Egypto signa sua, εἰ prodigia
t^ τέρατα αὑτοῦ év πεδίῳ Τάνεως ' καὶ ἓν ἐχείνῳ — sua in campo Taneos; in quo psalmo etiam beneficia
γὰρ τῷ φΦαλμῷ τὰς εἰς τοὺς Ἱσραηλίτας εὐεργεσίας Dei in Israeliticum populum commenmoravi!, quan-
Ἰστόρησεν, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐξόδου µόνον ἀρξάμενος quam illic ab exitu /Egypti tantum initium faciat,
τῆς ἐξ Αἰγύπτου xal τρόπον ἕτερον. * et diverso ordine ea prosequatur.

Ἐξαπέστειλε σκότος xal ἑσκότασεν. Καὶ μὴν Ὕεῃς. 99. Misit tenebras, et obscuravit. Atqui ant? |
πρὸ τοῦ σχότους ἑτέρας πληγὰς τοῖς Ἀἰγυπτίοις tenebras, alias JEgyptiis plagas intulit : sed bea-
ἐπήγαγε * τέθειχε δὲ τοῦτο πρῶτον ὁ Δαδὶδ ἁδια- — tus David indifferenter lianc plagam primo loco
φόρως. "H καὶ ἐπεὶ χάλλιστον ὁμοῦ xal ἀναγχαιό — commemorat. Vel, ut gravissimam omnium pri.
τατον τοῖς ἀνβρώποις τὸ φῶς, τὴν διὰ τοῦ σκότους — posuit, cum lur, quis per tenebras aufertur, rerum
τιµωρίαν ὡς βαρυτάτην προέταξε. Καὶ ἓν τῷ ος — omnium sit pulcherrima et in hominibus maxime
Ψαλμῷ ἀπαρατηρήτως διηγεῖται τὰς τοιαύτας µά- opportuna. In predicto etiam psalmo rLxxvit, nullo
στιγας, ὡς εἰρήχαμεν * ἔνθατὸ, ᾿Εξαπέστει εν εἰς — ordine hujusmodi plagas commemoravit, ut ibi
αὐτοὺς xvrópviay. ' diximus, in versiculo : Misi! cynomyiam.

"Οτι παρεπίκραναν τοὺς Aóyove αὐτοῦ. "θτι, Quoniam exacerbaverunt sermones ejus. Quoniam,
φησὶν, ol Αἰγύπτιοι παρώξυναν τὰ προστάγµατα B inquit, JEgyptii irritaverant ejus mandata, eo
αὑτοῦ, χελεύσαντος ἀπολῦσαι τὸν λα»ν αὐτοῦ: παρ- — tempore, quo jusserat dimitti eorum populum.
επίκραναν δὲ αὐτοὺς ἀπειθοῦντες. Καταχρηστιὸν — Exacerbaverunt autem sermones Dei, eis non cre-
δὲ ἐπὶ τῶν λόγων τὸ παρεπίκραναν. "H καὶ ἅλ- — dentes. Improprie aufem atque abusive dictum est
Aog* διὰ τῶν λόγων τὸν λαλῄσαντα ἑνέφηνε. Τινὲς — de sermonibus Dei, quod exacerbaverint eos. Vel
δὲ τὸ παρεπίχραναν, παρέδησαν ἑρμηνεύουσιν, aliter, per sermones cjus illum significat, qui ser-
ὡς xal τοῦτο δηλούσης παρ Ἑδραίοις ἔστιν ὅ-ε τῆς — mones protulerat. Aliqui etiam verbum Exzacerba-
τοιαύτης λέξεως. "Evita δὲ τῶν ἀντιγράφων οὐ παρ. — verunt, exponunt pro Transgressi sunt, quod apud
επ/κραγαν Ὑράφουσιν, ὡς ἀναφέρεσθαι τοῦτο πρὺς Hebreos aliquando hujusmodi significationem ha-
Μωῦσην καὶ 'Aapov. beat. Qu:iedam vero exemplaria negandi dictionem

habent : Et non exacerbaverunt, ita ut referatur ad
Moysem ct Aaron.

Μετέστρεφε τὰ ὕδατα αὐτῶν εἷς αἷμα. Καὶ Vgns. 29. Convertit aquas eorum in sanguinem, et
ἀπέκτεινε τοὺς Ιχθύας αὐτῶν. 2ἤτησον iv τῷ — occidit pisces eorum. Vide in predicto psalmo, ibi :
εἰρημένῳ φαλμῷ * Καὶ µετέστρεφεν elc alia τοὺς |. Et convertit in sanguinem flumina eorum.
ποταμοὺς αὐτῶν. C

'Etsipysv ἡ ríj αὐτῶν βατράχους (16). Ἑν Vgns. 50. Et ebullivit terra eorum ranas. lbi
ἐχείνῳ xal περὶ τούτων ἠἡρμήνευται" Ἐξεῖρφε, — etiam de hoc dictum est, Ebullivit autem, hoc cst,
ἀντὶ ἐξέδωχεν ἑρπυστικά. "H καὶ ἄλλως . ix τῶν Repente ranas edidit. Ex aquis enim ort:€ sunt rau:e
ὑδάτων μὲν οἱ βάτραχοι γεγόνασιν, ὡς ἡ βίθλος τῆς — ut in Genesi legimus δὲ, quarum tanta fuit copia,
Γενέσεως παρἰστησι * «b δὲ ἐξεῖρφεν ἡ γῆ, ἀντὶ — ut ranarum quasi fontes emittere terra videretur:
τοῦ Ἐξείρφθη, ἐχαλύφθη xarà βατράχους: ivep- et quanquam Greca dictio, ἐξεῖρφεν, quie lioc. in
Υητικὸν παθητικην ἔχον σηµασίαν ' f| χα) βατρά- — loco habet, proprie, non tam ebullire, quam repen-
χους΄ ἀντὶ τοῦ βατράχοις ἀντίπτωσις. tes edere significet, quod verbum reptili ranarum ^
natur convenientissinum fuit; tamen hoc pacto , satis commode sensum reddi arbitrati sumus,
postquam unico Latino verbo, ut par erat, sensum apte reddere non sperabamus.

'Ev τοῖς ταµείοις τῶν βασιλείων αὐτῶν. O0 In penetralibus regiarum ipsorum. Non tantum
µόνον ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις τόποις, ἀλλὰ xai iv τοῖς — omnibus aliis in locis sed in ipsis quoque regiis
εἰς τὰ βασίλεια ταµείοις, ÉvOm πηλλὴ φυλακὴ καὶ — domibus, atque in penitioribus eorum locis, quo
ἀσφαλῆς. tutissimum solet esse confugium.

Εἶπε xal ᾖ.1θε κυγόµυια καὶ σχγῖπες ἐν πᾶσι Vkns. 94. Dixit et venit. cynomyia et sciniphes in
τοῖς ὁρίοις αὐτῶν. "Exst καὶ περὶ τούτων ἑῤῥήθη, D οπηίδωε finibus eorum. llic etiam de his dictum
ἔνθα τὸ, ᾿Εξαπέστειᾶεν clc αὐτοὺς xvvópnviav. — est, ibi : Misit in eos eynomyiam.

᾿Εὐετο τὰς βροχὰς αὐτῶν yáAatuv, πῦρ κατα- Vgns. 32-56. Posuit pluvias eorum grandinem,
gJAéryor àv τῇ Tij αὑτῶν, Καὶ éxdra£s τὰς -ᾱμ- (δπεπι comburentem in. terra ipsorum, et percussit
πέ.Ίους αὐτῶν καὶ τὰς συκᾶς αὐτῶν, xal cv*- — vineas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit omne
έτριψε zür ξύλον ὁρίου αὐτῶν. Εἶπε καὶ ᾖάθεν — lignum finium eorum. Dixit el venit locusta, εἰ bru -
ἀχρὶς xal fpoiyoc, οὗ οὐκ ἦν dpióuóc: xal — chus cujus non erai. numerus : et comedit omnem

νερου. 1, 90 |
Varie lectiones.

(16) Grzca interpretatio pendet ab ipso versi- agens, more suo. Latinus, retento sensu, aptissime
culo, cujus verba ita sonant : Prorepsit terra ϱο- reddidit Ebullivit ; quocirca Grsca animadversione
rum ranas. lis autem verbis Graecus interpres — nihil opus habuit.
consonam animadversionem addidit, Grammatieum

1013

EUTHYMII ZIGADBENI

14

herbam in terra. eorum, et comedit omnem [r&vium A χατέφαγε πάντα χόρτον iv τῇ τῇ αὐτῶν, καὶ

terre eorum. Et percussit. omne primogenitum in
terra. eorum, primitias omnis laboris eorum. De
his etiam illic dictum est.

Vrns. $7. Et eduxit eos in argento et auro. Quod
mutuo acceperant ab /Egyptiis, Deo id jubente, et
reputatum est hoc in mercedem ministerii, quod
irapenderant fabricando lateres, et aliis operibus
inserviendo,

Et non erat in tribubus eorum infirmus. Ea au-
tem ratione ita a Deo provisum est, ne aliquis oh
egritudinem in itinere relinqueretur, et quanquam
Moyses id specialiter non scripserit, satis tamen
ex eo intelligi potest, quod aliquem eorum :egro-

χατέφαγε πάντα καρπὸν τῆς γῆς αὑτῶν. Καὶ
ἑπάταξε πᾶν πρωτότοκον ἐν εῇ rjj αὐτῶν, ἆπαρ-
xi» παντὸς πόνου αὐτῶν. 'Oyoluc xaX περὶ τούτων
ixst.

Kal ἑξήγαγεν αὐτοὺς ἓν ἁργυρίῳ καὶ χρυσἰφ.
*À ἐχρήσαντο παρὰ τῶν Αἱγυπτίων, οὕτω τοῦ θιεοῦ
χελεύσαντος, ὥστε λογισθῆναι ταῦτα μισθὸν τῆς
πλινθοποιίας xaX τῆς ἄλλης ὑπηρεσίας.

Καὶ obx fjv àv ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν.
Ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη διὰ νόσον. Μωσῆς μὲν
ῥητῶς οὐκ ἀνέγραφεν, νοεῖται ὃξ διὰ τὸ µηδαμοὺ
μνημονευθῆναί τινα νοσῄσαντα. Καὶ ἑτέρως δέ’ Οἱ
ἀχολουθοῦντες τῷ θεῷ οὐχ ἀσθενοῦσι, πάντα ἰσχύ-

tasse nusquam traditur; et fortassis beatus David B οντες &v τῷ δυναμοῦντι αὐτοὺς Χριστῷ * ἴσως δὲ

aliunde hoc didicit, Vel aliter : Qui Deum sequun-
tur, non in(irmantur ; quin imo omnia possunt in
Chrísto, qui eis vires ac robur suggerit. Potuit

χαὶ ἑτέρωθεν ἑἐδιδάχθη περὶ τοῦ Δαθὶδ, f| EC ἅπο-
κρύφου βιθλίου, ἢ ἐκ παραδόσεως, f| ἓκ τοῦ θείου
Πνεύματος, ὡς περὶ ἑτέρων πολλῶν.

etiam beatus David id scivisse, ex aliquo non celebrato libro, veluti ex" his quos apocryphos nowui-
nant, aut ex. seniorum sermone, aut etiam a divino Spiritu edoctus, a quo multa perdidicit

Vgns. 38. Latata est /Egyptus in profectione eo-
rum, quia incubuit timor eorum super eos. Incubue-
rat timor, ob flagella a Deo JEgyptiis immissa, Ju-
deorum gratia. Per AEgyptum autem , /Egyptios
homines intelligit. Cum autem hujusmodi flagella
compendio quodam percurrerit, redit rursum ad
beneficia in Hebrzos collata.

V&ns. 29-4. Expandit nubem in protectione eo-
rum, et ignem ut. [uceret eis per. noctem : petierunt
et venit coturniz, et pane coli saturavil eos : dirupit
petram, εἰ fluxerunt aqua, et abierunt in sicco flu-
mina. De his omnibus etiam in przdicto psalmo
dictum est. Abiisse autem dicit in sicco flumina,
quia aquz, qu: a petra manarunt, per aridas re-
giones devolutze sunt. Hujusmodi vero aqu: rivu-
los, flumina appellavit, ob aquarum copiam.

Vgns. 49. Quoniam memor fuit verbi sui, quod
habuit ad Abraham puerum suum. [lius nimirum
promissionis, quod multiplicaturus esset semen
cjus, et quod daturus eis esset terram Chanaan,
hoc est, Palzstinam regionem.

Vgns. A3. Et eduxit populum suum in exsultatione.

ἘΕὐνφράνθη Αἴγυπτος ἐν τῇ 飣00q αὐτῶν, ὅτι
ἐπέπεσεν ὁ φόδος αὐτῶν ἐπ αὑτούς. Επέπεσεν
6 φόδο; αὐτῶν διὰ τὰς ὑπὲρ αὐτῶν θεηλάτους µά-
στιγας. Αἴγυπτον δὲ λέγει τοὺς ὑπολειφθέντας
Αἰγυπτίους. Διεξελθὼν δὲ τὰς χατὰ τῶν Αἰγυπτίων
πληγὰς ἐπιτομώτερον, Ίδη µεταθδαίνει xol ἐπὶ τὰς
εἰς τοὺς Ἑδραίους εὐεργεσίας.

Διεπέτασεν νεφέλην slc σχέπην αὐτοῖς, καὶ
πῦρ τοῦ φωτίσαι αὐτοῖς τὴν νύχτα. Ἔτησαν xal
(405r ὀρτυγομήτρα, xal ἄρτος οὐραγοῦ évézAm-
σεν αὑτούς. Διέῤῥηξε πέτρα», καὶ ἐῤῥύησαν
ὕδατα, καὶ ἐπορεύθησαν ἐν ἀγύδροις ποταµα(.
Ἐν ἐχείνφῳ τῷ φαλμῷ καὶ περὶ τούτων ἐῤῥήηθη,
Ἐπορεύθησαν, φησὶν, &v ἀνύδροις τόποις ποταμοὶ
ῥέοντες ἀπὸ τῆς διαῤῥαγείσης ἑχείνης πέτρας.
Ποταμοὺς δὲ τοὺς ὀχετοὺς ἐχάλεσα διὰ τὸ πλῆθος
τῶν ὑδάτων.

"Οτι ἐμνήσθη τοῦ Aóyov τοῦ dylov αὐτοῦ, τοῦ
πρὸς Ἀδραὰμ τὸν δοῦ.ον αὐτοῦ. Τοῦ λόγου τῆς
ἐπαγγελίας, ὅτι πληθυνεῖ τὸ σπέρµα αὐτοῦ, xal Ott
δώσει αὑτῷ τὴν γῆν Χαναὰν, τοι τὴν Παλαιστί-
νην.

Καὶ ἐξήγαγε τὸν «Ίαὲν αὐτοῦ ἐν dyaA.udcet.,

Gaudentem, scilicet, et lzttantein post ZEgyptiorum D Χαίΐροντα μετὰ τὴν τῶν Αἰγυπτίων χαταπόντισιν.

demersionem.
Et electos suos in letitia. Eumdem populum ele-
ctos appellat, tanquam Deo dicatum.

Τεν. 44. Et dedit illis regiones gentium. Eorum
qui incolebant Palzstinam.

Eti labores populorum hereditarunt. Gentium ni-
mirum illarum quas jam commemoravimus.

Vens. 45. Ut custodiant justificationes ejus, et
legem ejus exquirant. H:ec autem fecit exhortans ad
observationem mandatorum suorum, atque ad ex-
quisitionem legis suz. Per exquisitionem autem,
summum desiderium intellige. Nam quod quis
valde desiderat, illud etiam summo studio ex-
quirit,

Καὶ τοὺς ἑκ.1λεκτοὺς αὐτοῦ ἓν εὐφροσύγνῃ. Τὸν
αὐτὸν λαὺν λέγει xal ἐχλεχτοὺς, ὡς ἑἐξῃρημένον τῷ
θιῷ.

Καὶ ἔδωκον αὐτοῖς χώρας ἐθνῶν. Tov κατοι.
χούντων τὴν Παλαιστίνην.

Καὶ πόνους .ἰαῶν κατεχ.ηρογόμησαν. Tov εἷ-
ρηµένων ἑθνῶν.

"Ὅπως ἂν φυλάξωσι τὰ δικαιώµατα αὐτοῦ, xal
τὸν νόµον αὐτοῦ ἐκζητήσωσι. Ταῦνα δὲ ἐποίησεν
αὑτοῖς, προτρεπόµενος αὑτοὺς εἰς φυλαχὴν τῶν ἐν-
τολῶν αὐτοῦ, τοι πρὸς ἐχζήτησιν τοῦ νόµου αὖ-
τοῦ. Ὡς ἐκζήτησιν δὲ νόει τὸν πόθον’ ὃ γάρ τι;
ποθεῖ., τοῦτο xal ἐκζητεῖ.

— -—— ww n9

1015 COMMENT. IN PSALMOS. 1046

'AJ.4nAovta.

VTAAMOZ ΡΕ’.
Καὶ οὗτος ὀψαλμὸς ὅμοιος τῷ προλαθόντι, τὰ
τοῦ θεοῦ θαυμάσια διηγούµενος : ἔτι δὲ χαὶ τὴν τῶν
Ἑθραίων μὲν ἀχαριστίαν χαὶ πονηρἰαν, αὐτοῦ δὲ
Μαχροθυμίαν καὶ «φιλανθρωπίαν, ὁμοίαν. ἔχείνῳ

φέρει καὶ τὴν ἐπιγραφήν.

ἘΕξομο.ογεῖσθε τῷ. Κυρίῳ, ὅτι χρηστός. Ἐξ-
ομολογεῖαθε αὐτῷ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν, ὅτι ἀγαθὸς
χαὶ ἀμνησίχαχος τοῖς ἑξομολογουμένοις.

"Ot. slc τὸν αἰῶνα εὸ ἔ.1εος αὐτοῦ. "Oct εἰς τὸν
αἰῶνα τοῦτον τὸ ἔλεος αὐτοῦ, τοῖς μετανοοῦσιν * εἰς
δὲ τὸν μέλλοντα ἡ χρίσις αὑτοῦ, διὸ χρὴ εἰς τὸν
αἰῶνα τοῦτον ἐξομολογεῖσθαι,. Ἡ ὅτι ἀεὶ ἐλεεῖ, καὶ
προσηχον ἀεὶ ἐξομολογεῖσθαι *. ὅτι αἰώνιον τὸ ἔλεος
αὐτοῦ τοῖς ἀξίοις..

Τίς «α.ήσει τὰς δυναστείας τοῦ Kvplov ; Τὰς
µεγαλοδυνάµους εὐεργεσίας, τὰς εἰς τὸν λαὸν αὑτοῦ *
ὄντως οὐδεὶς, ὡς ἀνεφίκτους * ἡ ἁπλῶς τὰς μεγαλονυρ-
Τίας, 'O θεὸς vip, φησὶν, ἡμῶν ἐν τῷ obparq
καὶ ἐν τῇ yi πάντα ὅσα. ἠθέλησεν, ἐποίησεν.
"H τὰς θεωπρεπεῖς δννάμεις, Bg ἐργάσεται πολι-

τευόµενος Ev σαρχὶ, ὡς εἶναι τοῦτο προφητείαν περὶ
αὐτῶν.

᾽᾿Ακουστὰς ποιἠσει πάσας τὰς αἰνέσεις αυτου»'
Τίς ἐπαγγελεῖ τὰς ἐφ᾽ ἑχάστῳ τούτων ἁρμοζούσας.

αἰνέσεις;

Maxápiot οἱ φυ.άσσοντες κρἰσι». Οἱ τηροῦντες
Ὑόμον θεοῦ * f οἱ ἔχοντες χρίσιν εἰς τὸ χρίνειν ὁρ-
OG, ph µόνον ἑτέροις, ἀλλὰ xal πρ) τούτων &au-
τοῖς ὥατε μὴ παραχωρεῖν χατεξανίστασθαι τὸ
χεῖρον ὑπὸ τοῦ κρείττονος, μηδὲ νικᾶσθαι τὸ χαλὸν
ὑπὸ τοῦ xaxov.

Καὶ ποινοῦντες ιχαιυσύνην ἐν παντὶ καιρῷ.
Ἑαυτοῖς, ὡς εἴρηται, καὶ ἑτέροις

Μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκίᾳ τοῦ .αοῦ
σου. Προϊδὼν ὁ Aa615 τὰ χατὰ τὴν ἔνσαρχον οἰχο-
γοµίαν, xai τὸν νέον λαὸν, ἰχετεύει μνημονευθῆναι
τότε καὶ αὑτὸν, εὐδοχίαν λέγων τὴν ἐχλογὴν τοῦ
τοιούτου λαοῦ * Μνήσθητι, φησὶν, ἡμῶν εἰς τὸ συν-
τάδαι xal ἡμᾶς ἐχείνῳ.' ἢ εὐδοχίαν, περὶ ἧς ἔλεγον
οἱ ἄγγελοι' Εν ἀνθρώποις εὐδοκία.

Επίσκεγαι ἡμᾶς ἐν τῷ σωτηρίῳ σου. Τὸ αὑτὸ
λέχει πάλιν ἐπιτείνων τὴν αἴτησιν. Ἐν τῷ σωτη-
ppy φησὶ, τῷ παρὰ σοῦ Ὑενησομένῳ ἐν τῷ χύσμῳ,
ἅπερ ἑστὶνὴ ἐνανθρώπησις ' Αὐτὸς γὰρ, qnoi, σώσει
τὸν Jaór αὐτοῦ.

Tob Ιδεῖν àv τῇ χρηστότητι τῶν ἑκλεκτῶν

5 Εσυ], ο, 9. "Luc. τι. 014. * Isa. xxxui

Alleluia.
PSALMUS ΟΥ.

Hic Psalmus similiter, ut proxime precedens,
mirabilia Dei opera narrat , multaque in Jud:ro-
rum populum collata a Deo beneficia : rursusque
summam istorum ingratitudinem ac malignitatem,
Deique ineffabilem lenganimitatem οἱ misericor-
diam exponit : similemque priori inscriptionem
sortitus cst.

Vegas, 1. Confitemini Domino, quoniam bonus.
Gratías agite ei, ut alibi dictum est. Vel confitemi-
ni ei peccota vestra, quoniam bonus est, injuria-
rumque ac delietorum immemor, si, qui ea perpe-
trarunt, scelus illi suum fateantur.

Quoniam in seculum misericordia ejus. ln. pre-
senti seculo misericordia ejus poenitentibus praesto
est, in futuro autem judicium reservatur : atque
ideo oportet in hoc seculo ei confiteri. Vel : Quia
Deus semper miseretur, decet, ut nos etiam sem-
per ei confiteamur. Vel: In szeylum misericordia
ejus est, quia iis qui ea digni sunt, misericordia
Dei semper patet.

VgRs. 9. Quis loquetur potentias Domini ? Hoc est,
waxima ac potentissima ejus beneficia, quz in
populum suum contulit. Nemo quippe ea unquam
narrabit. Ineffabilia enim sunt. Vel, simpliciter
potentias expone, pro Magna ejus opera, Deus cnim
noster, alibi inquit, in celo, omnia; quecunque vo-
[uit, fecit **. Vel potentias ejus divinas, quas opoe-
ratus es!, cum versaretur in carne, ita υἱ sil pro-
phetia de operibus Christi.

Auditas faciet omnes laudes ejus ? Quis in. una-
quaque re meritas ejue laudes annuntiabit ?

Ύεμθ. 9. Beati qui custodiunt judicium. Qui ser--
vant legem Dei : vel, qui habent judicium ad rccte
judicandum, non aolum aliis, sed sibi ipsis in pri-
mis, ita ut non permittant ea quz deteriora sunt
insurgere adversus potiora, neque bonum vinci a
malo.

Et faciunt justitiam in omni tempore |n seipsis,
ut dixi, et in aliis.

Vgns. 4. Memento nostri, Domine, in bexeplacito
populi tui. Pravidens beatus David incarnationis

D dispensationem, et futurum novum populum, sup-

plicat sui tunc memoriam baberi, beneplacitum.
appellans hujusmodi populi electionem a-Deo fa-
ciendam. Memor esto, inquit, nostri, ut cum eli-
gendo illo a te populo, nos simul conjungas. Vel
beneplacitum appellat bonam voluntatem, de qua
angeli dicebant : Hominibus bona voluntas *^.

Visita nos in salutari (κο. ldem rursus repetit ,.
petitionem suam magis intendens. In salutari , in-
quit, quod- per te in mundo futurum est, hoc est,
in incarnatione tua : Jpse enim inquil salvabit. pe-
pulum suum **,

Vgns. 5. Ut videamus in bonitate electorum tuo.

22

1047

EUTHYMII ZIGABENI

1048

rum. Ut videamus et nos in beneficiis populi tui, À σου. Τοῦ ἰδεῖν xal ἡμᾶς iv τῇ εὐεργεσίᾳ τοῦ λαοῦ

ca scilicet, quz illi vident. Verum ad discipulos
snos Christus dicebat : Mulii prophete et justi op-
laveruni videre, qua vos videtis **,

Ut leientur in letitia gentis (κα. Gentis Christia-
norum scilicet, de qua rursum angelus dixit : Ecce
evangeliso vobis gaudium magnum *'.

Ut laudemur cum hereditate tua. Per hzec omnia
supplicat communionem et participationem quam-
dam habere in sorte atque in. hereditate novi po-
puli : quasi et ipse beatus David jam omnia cre-
detet, quie de Christo credenda erant, et magnitu-
dine fidei jam esset insignis.

Vgns. 60. Peccavimus cum patribus nostris, inique

σου, & κἀκεῖνοι. Διὸ χαὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγε πρὸς αὖ -
τοὺς τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ ' ὅτι Ποᾖ.ἰοὶ προφῆται
xal δίκαιοι ἐπεθύμησα» ἰδεῖὮν, d εἴδετε.

Tov εὐφρανθήναι ἐν τῇ εὑφροσύνῃ «σὺ ἕθνους
σου. ToU τῶν Χριστιανῶν. Περὶ ἧς εὑφροσύνης εἷ-
πεν πάλιν ὁ ἄγγελος, ὅτι ἸΙδοῦ εὐαγγελίζομαι
ἡμῖν χαρὰν µεγά.τη».

Tov ἐπαιγεῖσθαι μετὰ τῆς κ.Ἰηρογομίας σου.
Διὰ τῶν εἰρημένων πάντων ἐχετεύει κοινωνίαν ἔχειν
xai αὐτὸν ἐν τῷ κλήρῳ τοῦ νέου λαοῦ, ὡς ἤδη
πιστεύσαντα.

᾿Ημἀρτομεν μετά τῶν πατέρων ἡμῶν, ἠνομή-

egimus, injustitiam fecimus, lntelligi possunt verba B caper, ἠδικήσαμεν. Νοηθεῖεν ἂν τά τε ῥηθέντα,

liec, et que sequuntur, prolata esse veluti in per-
80nà eorum qui ex circumcisione credituri erant
iu Christum, ita ut beatus David revelatione sancti
Spiritus futura pranoscens , illorum, ut diximus ,
personam inducens, confiteatur peccata, qua ante
liujusmodi fidem commiserant.

VenRs. 7. Patres nostri in Egypto ποπ intellexe-
runt mirabilia tua. Non intellexerunt miracula, quz
illic faeta sunt.

Et non fuerunt. memores. multitudinis. misericor-
. die tue. Qua in eos tunc facta est. Non intelle-
xerunt autem , el memores non fuerunt, hoc est,
omnium obliti sunt. Id vero accidit, quando ap-

propinquantes mari Rubro, viderunt post se /£gy- (c

ptiorum exercitum : Tunc. enim, inquit, perterriti
valde, dixerunt ad Moysem : Quia. sepulera non
erant ἵπ /Egypto , eduxisti nos ut occidetemur in
deserto ? item : Dimitte nos , ut serviamus 4Egy-
pliie, satius eim est eis servire, quam in deserto
occunibere **,

Ei exacerbaverumt. ascendentes in. mari Rubro.
Hujusmodi verba dicentes, irritaverunt eum, secus
mare Rubrum , cui vicinum est desertum : ubi
castrametati murmurabant, vel ascendentes ad mare
Rubrum. Ascendentes autem dixit, quia JEgypti
regio unde ascendebant in Palsestinam , humilior
est.

τά τε προκείµενα, xal προσώπῳ τῶν Ex περιτομῖς
µελλόντων πιστεῦσαι εἰς Χοιστὸν, ὡς ἀπὸ τούτων
του Δαθὶδ ταῦτα φθεγγοµένου χατὰ τὴν ὑφήγτσιν
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, χαὶ τὰς πρὸ τοῦ πιστεῦσαι
αὐτοῦ ἁμαρτίας ἐδομολογουμένου.

Οἱ .πατέρες ἡμῶν οὗ συνγἤῆκαν τὰ θαυμάσια
σου. Οὐ συνῆχαν τὰ ἐχεῖ τερατουργηθέντα.

O)0x ἐμνήσθησαν τοῦ πΊήθους τοῦ éAéove
σου. Tou εἰς αὐτοὺς vsvouévou τότε. OO συνηχκαν δὲ
καὶ οὐχ ἐμνήσθησαν, τουτέστιν, ἑκελάθοντο πάντων
τότε * ὅτι δηλαδη, πλησιάσαντες τῇ Ερνθρᾷ θαλάσ-
ση, εἴδον τοὺς Αἰγυπτίους στρατοπεδεύσαντας ὀπίσω
αὐτῶν, Τότε γὰρ, φησὶν, «φοθηθέντες σφόδρα,
εἶπον πρὸς Μωῦσῆν * Παρὰ τὸ μὴ ὑπάρχειν µ.' ἡ-
paca ἐν Αἰγύατῳ, ἑξήγαγες ἡμᾶς ἀποχτεῖναι ἐν
τῆ ἐρήμῳ; Καὶ ἔτι ' Πάρες ἡμᾶς ὅπως δουλεύσω-
µε» τοῖς Αἱγυπτίοις * αρεῖσσον γὰρ ἡν ἡμᾶς
δου.1εύευ’᾿ τοῖς Αἱγυβτείοις 7) ἁποθαγεῖν ἐν τῇ
ἐρήμῳ ταύτῃ.

Kal παρεπίκραναν ἁγαδαίνσντες à» cg Ἔρυ:
θρᾷ 0aAdcom. Καὶ τοιάῦτα λέχοντες, παρώργισαν
αὐτὸν παρὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ' πλτσίον yàg
αὐτῆς fj ἔρημος * ὅπου στρατοπεδεύσαντες τοιαῦτα
ἑγόγγυζον, ἡ ἀναθδαίνοντες πρὸς τὴν Ἐρυθρὰν θά.
λασσαν. ᾿Αναθαίνοντες δὲ εἶπε, διότι χθαµαλἡ ἐστιν
ἡ Αἴγυπτος, ὅθεν ἀνέθαινον.

Vgns. 8. Et salvavit eos propter nomen suum. D — Kal ἔσωσεν αὐτοὺς ἔνεκεν τοῦ ὀνόματος ab-

Non conclusit eos in manus A;gyptiorum perse-
quentium, ne blasphetnaretur Deus, quasi infirmus
esset, aut fallax. Nam alio qui ob propriam ingra-
titudinem indigni erant salute.

Ut notam faceret potentiam suam. Ut summas,
inquit, vires suas , non Helr»is tantum , aut ᾱ-
gyptiis, sed omnibus etiam nationibus notas red-
deret.

VgRs. 9. Et increpavit mare. Rubrum , et exsicca-
tum est. Statim αἱ precepit, conünuo in mar
medium quoddam iter exaruit.

Et deduxit eosin abysso, tanquam in deserto. Quasi

^ Matth. xin, 17. "! Luc. n1, 10.

toU. Ob συνέχλεισον αὐτοὺς εἰς τὰς yslpa; τῶν
χαταδιωχόντων Αἰγυπτίων, ἵνα μὴ βλασφημηθῇ, ὡς
ἀσθενὴς ἡ ἁπατεών * αὐτοὶ γὰρ ἀνάξιοι σαν σωτη-
ρίας, ὡς ἀγνώμονες.

Tov Ίγωρίσαι τὴν δυναστείαν αὐτοῦ. Τοῦ
Ὑνωσθῆναι τὸ μµεγαλοδύναμον αὑτοῦ οὐ µόνο
Ἑθραίοις γαὶ Αἰγυπτίοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς
ἔθνεσιν.

Καὶ ἐπετίμησε τῇ Ἐρυθρᾷ θα.ϊ1ἀσσῃ, καὶ ἑξη-
ράνθη. Ἐπάταξεν αὑτῇ, xoi ἐξηράνθη κατὰ τὸ

μέσον,
Καὶ ὡδή]ησεν αὐτοὺς ἐν ἀθύσσῳ ὡς ἐν ἑρήμῳ,

ει Exod. xiv, 11,12.

1019 COMMENT. IN PSALMOS. 1050
Ὡς iv ξπρᾷ. Εν ἀθύσσῳ δὲ εἶπε, διὰ «b ὁδεύειν Α in arido aliquo solo. In abysso, autem dixit, quod

μέσον τῆς θαλάστης.

Καὶ ἔσωσεν αὐτοὺς ἐκ χειρὸς μισοῦντος. Τοῦ
Φαραώ. :

Καὶ ἑ]υτρὠσατο αὐτοὺς ἐκ χειρὸς ἐχθρῶν. Tov
Αἰγυπτίων.

'Exd.vysr ὕδωρ τοὺς θ.1(δουτας αὐτοὺς, εἷς
ἐξ αὐτῶν οὐχ ὑπεείφθη. Ὕδωρ τὸ τῆς θαλάσσης.

Καὶ ἐπίστευσαν τῷ .ἲόγῳ αὐτοῦ. Tai, ἔπαγγε-
λίαις αὐτοῦ.

Καὶ ᾖσαν τὴν αἴνεσι' αὐτοῦ. "σαν τὴν ἐπινί-
χιον ᾧδῃν, ἣν ὑπηγόρευσεν αὐτοῖς Μωῦσῆς.

᾿Ετάχυναν, ἐπελώθόντο τῶν ἔργων αὐτοῦ.
Ταχέως ἑπελάθοντο πάλιν τῶν εἰς αὐτοὺς εὐεργε-
σιῶν * bxe, πεινάσαντες xai μνησθέντες τῶν λεθήτων
τῶν κχρεῶν. xal τῆς πλησμονῖς τῶν ἐν Αἰγύπτῳ
ἅρτων, διεγόγγυζον.

Οὑχ ὑπέμειναν τὴν BovAtdv αὐτοῦ. Οὐκ àvi-
µειναν τὴν βουλὴν αὐτοῦ, βουλομένου οἰχονομῆσαί
ct, xal διὰ τοῦτο παραχωρῄσαντος πεινάσαι αὐτούς.

Καὶ ἐπεθύμησαν ἐπιθυμίαν iv τῇ ἐρήμῳ.

Ἔπιθυμίαν, ὡς εἴρηται, κρεῶν καὶ ἄρτων.

Kal ἀπείρασαν τὸν θεὸν ἐν ἀνύδρῳ. Ζήτησον
ἐν τῷ οὗ φαλμῷ τὸ, Παρεπίκραναν τὸν Ὑψιστον
ἐν ἀνύδρφ, καὶ ἐξεπείρασαν viv Θεόν àv ταῖς
καρδίαις αὐτῶν.

Καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς τὸ αἴτημα αὐτῶν. Τὸ περὶ

pet medium maris iter facerent.

Vrns. 10. Et salvavit eos de manu inimici. Pba-
raonis scilicet, persequentis odio. -

E! redimit eos de manu inimicorum. &gyptiorum
scilicet.

VzgRs. 11. Et operuit aqua tribuluntes eos , unus
επ eis non remansit. Aqua maris scilict.

Vens. 12. Et crediderunt verbo ejus. ld cst , pro-
missionibus divinis.

Et; laudaverunt. laudem cjus. Cecinerunt enim
cantícum pro victoria, quod mandavit illis Moyses.

εν». 15. Acceleraverunt, obliti sunt operum ejus.
Cito iterum obliti sunt beneficiorum , qu:e contu-

x lerat in eos Deus. Quando scilicet esurientes ct

reminisceates lebetum, carnium, et saturitatis pa-
num, quos in /Egypto habuerant, murmurarunt.

Non sustinuerunt consilium ejus. Non exspecta-
runt exitum divini consilii, quo mira providentia,
ob eorum salutem auxilium a Deo serius demitte-
batur, et esurire permittebantur.

Vgns. 14. Et concupierunt concupiscentiam in dc-
serto. Concupiscentiam carnium et panuin, ut di-
ctum est.

Et tentavetunt Deum in inaquoso. Vide in psalmo
Lxxvii, ibi : Exacerbaverunt in inaqnoso , et tenta-
verunt Deum in cordibus suis.

Vzns. 15. Et dedit illis petitionem ipsorum. Cibos

βρωµάτων * ἔτι δὲ καὶ τὸ περὶ ὕδατος. Αἴτημα δὲ C quippe, et aquam largissime prmbuit. Per petitio-

λέγει τὴν ἐπιθυμίαν ' οὐ γὰρ ἠτήσαντο, ἀλλ᾽ ἐπεθύ-
µησαν xal ἐγόγγυσαν.

ἘξαπέστειΊθ xAncuornr εἰς τὰς γυχὰς αὐ-

.Οὐχ ἁπ)ῶς αὐτοῖς ἔδωχε κρέας μὲν τὴν ὁρτυ-

Υομήτραν, ἄρτον δὲ τὸ μάννα, ὕδωρ δὲ τὸ tv μεῤῥᾷ
γλυχανθὲν xai τὸ àx πέτρας ῥυὲν, ἀλλ ἄχρι χόρου.

Καὶ παρώργισαν τὸν Μωῦσην ἐν τῇ zapep6oAR.
Ti περὶ Δαθὰν xal ᾿Αθειρών * ἀντέστησαν γὰρ αὖ-
τῷ, ὡς ἡ τῶν ᾿Αριθμῶν βίθλος ἱστορεῖ,

Τὸν ᾽Ααρὼν τὸν ἅγιον Κυρίου. Τὸν καθιερω-
μένον Κυρίῳ. Οἱ περὶ Kopk Asutzat, φιλονεικοῦντες
ἑερατεύειν.

"Hroly0n ἡ γή, καὶ χατέπιε Δαθάν. Ζῶντα.

Καὶ éxdAvysr ἐπὶ τὴν συναγωγὴν Αδειρών.
Καὶ ἐχάλυψε τὴ, συναγωγὴν ᾿Αθειρών. Περιττὴ
γὰρ ἡ πρόθεσις. Ἡ μὲν οὖν εἰρημένη βίθλος ἅμα
καὶ τὸν Δαθὰν χαὶ τὸν ᾿Αδειρὼν, xai τὴν περὶ αὐ-
τοὺς συναγωγὴν, xol τὰ χτήνη αὐτῶν, xal τὰ;
οχηνὰς αὐτῶν, xal πάντα ὅσα ἣν αὑτοῖς, φησὶ σνγ-
χατακοθῆναι ᾽ Δαθὶδ δὲ διεῖλεν αὐτοὺς, αὔξων τὴν
συμφορὰν αὑτῶν.

Καὶ ἐξεκσύθη avp ἐπὶ τῇ σνυγαγωγῇ αὐτῶ».
Tov περὶ Κορέ ΄ πὺρ γὰρ ἐξελθὼν παρὰ Κυρίου
Χατέχαυσε τοὺς διαχοσίους xal πεντήχοντα ἄνδρας
τοὺς προσφέροντας τὸ θυμίαμα.

nem vero , desiderium hic intellige. Nihil enim
aperte petierunt, sed secum taciti murmuran'»s
ea concupiscebant.

Misit saturttatem in animas eorum. Non tenuiter
eos aluit , sed ad satietàtem alimentum erhibait ,
pro carnibus quidem eotatnices , et pro panibus
manna : aquam praeterea, tnm eain qua ex amara
dulcis effecta est, tnm eam quie ex petra defluxit.

Vgns. 16. Et irritaverunt Moysem in castris. Da-
than nimirum et Abiron, qui restiterunt ei, ut in
libro Numererum traditur.

Aaron sanctum Domini, Sanctificatum et dedi-
catum Deo. Irritaverunt autem eum Core, et alii

p ambientes fungi sacerdotio.

VEns. 17. Aperta est terra, et deglutivit Daí^an,
Eum quippe visum absorbuit.

Et operuit super congregationem Abiron. Et ope-
ruit congregationem ipsius Abiron, superflua enin
est przpositio super. In Numerorum autem libro
ipsum Dathan, pariter et Abiron congregationem-
que et jumenta corum et tabernacula, et emnia de-
nique eorum bona una absorpta fuisse scriptum
est : qua beatus David disjunxisse arbitror, ut
eorum calamitatem magis amplificaret.

γεις. 18. Et exarsit ignis in congregatione eor&nm.
In congregatione Core scilicet ct complicum. Ignis
enim egressus a Domine, incendit cci viros , qui
offerebant. incensum.

1051

EUTHYMII ZIGABENI.

1052

Flamma combussit peccatores. Superius comme- A: ΦΔλδξ xarépAstev ἁμαρτωλούς. Τοὺς ῥηθέντας,

moratos : atque hoc, quia indigne sacerdotium ar-
ripere conabantur.

VkRs. 19. Et fecerunt vitulum in Choreb. Ut tra-
ditor in. Exodo. Ordinem autem historiz Propheta
nullum servavit, sed omnia antiqui illius populi
scelera atque impietates, ut sese offerebant, nar-
ravit.

Et adoraverunt sculptile. ipsum scilicet vitu um.

Vans. 20. Et commulaverunt gloriam ejus. insinili-
tudinem vituli comedentis (enum. Commutaverunt ho-
noreni Dei in similitudinem vituli, hoc est, in simu!a-
crum atquein idolum vituli. Addidit autem Comedentis
fenum. (seu herbam, ut Grzca dictio χόρτος verius
significat ), carpens Judeorum amentiam, qui ir-
rationalia colerent animantia, cum ipsi ratione
prediti videreutur. Quadam vero exemplaria ha-
bent : Gloriam suam, ita ut gloria eorum intelliga-
tur Deus esse, qui per beneficia superius connu-
merata, 6056 glorificaverat; ut sit sensus , quod
vituli simulacrum.

Vens. 21-235. Obliti sunt. Dei, qui salvavit eos, qui
fecit imagnifica 1n "Egypto, mirabilia in terra Cham,
terribilia in mari Rubro, et dixit, ut exterminaret
eos. Dixit enim Deus ad Moysem : Dimitte me, εί
indignatus conteram eos **.

Nisi Moyses electus ejus. stelisset in. con[ractione
in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, πε exter-
minaret eos. Quando scilicet placaturus Dominum
dicebat : Precor, Domine, peccavit populus hic pec-
calum grande, et fecit sibi deos aureos : et nunc , si
quidem dimittis eis peccatum, dimitte, si minus, dele
314 de libro quem scripsisti *. Et aliqui dicunt, quod
licet Seriptura de uno tantum vitulo loquatur,
quod tamen plures tunc vitulos confecerant : quod-
qu? ideo Hebrzi dicebant : Hi sunt dii tui, Israel,
qui deduxerunt te de terra Egypti ο, et Moyses
autem etiam deos dixit, ut dictum est. Alii vero
pluralem numerum positum etiam dicunt pro sin-
gulari, more Hebraici idiomatis. ]

Vgns. 94. Et spreverunt terram | desiderabilem.

Promissam regionem spreverunt , quamvis optima D

esset, ut in libro Numerorum legitur. Deinde nar-
rat, quo pacto eam spreverint. Verum, dices non
sprevisse eos hanc terram, quin imo admiratos
esse, sed Propheta intelligit quod, dum molles ac
languidi fuere, et laborare noluerunt ut illam reci-
perent, sprevissé eam videantur.

Vgns. 95. Non crediderunt verbo ejus. Quod datu-
rus eam esset populo, quemadmodum promiserat.

Ει murmuraverunt in. tabernaculis suis. Omnis
enim, inquit, congregatio dedit vocem, et flebat popu-
:4s nocte illa et murmurabant ** : quoniam | scilicet
evploratores reversi sunt, οἱ annuntiarunt , quod
5 bid. 4.

9 Exod. xxxi, 10, ** Jbid, 3: 2.

ὡς ἀναξίως ἁρπάζειν τὴν ἱερωσύνην ἐπειχειροῦντας.

Καὶ ἑποίησαν µόσχον &v Χωρήδ. Ὡς ἡ βίδλος
της Εξόδου παρίστησιν. OO χέχρηται δὲ τάξει περὶ
τὴν ἱστορίαν' ἀλλ ὡς ἔτυχε, χαταλέχει τὰς ἆμαρ-
τίας xat ἀσεδείας αὐτῶν.

Καὶ προσἐκύγησαν τῷ TÀvxtQ. Τῷ µόσχῳ δη-
λονότι. |

Καὶ ἡ 1 ἑάξαντο τὴν δόξα» αὐτοῦ ἐν ὁμοιώματι
µόσχου ἐσθίογτος χόρτον. Καὶ µετέστησαν τὴν
τιμὴν τοῦ θεοῦ ἐν ὁμοιώματι µόσχου, εἰς εἴδωλον
µόσχου. Τὸ δὲ ἐσθίογτος χόρτο» προσέθηχε, δια-
σύρων μάλιστα τὴν ἄνοιαν αὐτῶν * ὅτι λογικοὶ ὄντες,
ξόανα ἁλόγων ἑδόξαζον. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράσων
τὴν δόξαν αὐτῶν γράφουσιν, ὡς νοεῖσθαι δέξαν αὖ-
τῶν τὸν θεὸν, τὸν δοξάσαντα αὑτοὺς διὰ τῶν
προειρηµένων εὐεργεσιῶν. Ἠλλάξαντο οὖν, qnot,
τὸν θεὸν εἰς ὁμοίωμα µόσχου.

verum Deui deserentes, loco ejus assumpserant

'ExsAd0orro tov 6600, τοῦ σώζοντος αὐτοὺς,
τοῦ ποιήσαντος ὃν Αἰγύατῳ μεγάλα, θαυμάσια
ἐν yj] Χὰμ, φοδερὰ ἑπὶ θα.άσσης ᾿Ερυθρᾶς, xal
εἶπε, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι αὑτούς. Εἶπεν ὁ θεὸς δη-
λονότι περὶ τοῦ ἐξολοθρεῦσαι αὐτούς. Εἶπεν γὰρ
πρὸς Μωῦσην ' ᾿"Εασόν µε, xal θυμωθεὶς ὀργῇ sic
αὐτοὺς, ἐκερίψω αὐτούς.

El μὴ Moto nc ὁ ἑν.εχτὸς αὐτοῦ εστη εν cg

C θραύσει ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ ἁποστρέψαι τὸν θυ-

μὸν αὐτοῦ, τοῦ μὴ ἐξο]οθρεῦσαι αὐτούς. Ὅτε
δυσωπῶν ἔλεγε' Δέομαι, Κύριε * ἡμάρτηκεν ὁ Jaóc
οὗτος ἁμαρτίαν μεγάῖην ^ καὶ ἐποίησαν éav-
τοῖς θεοὺς χρυσοῦς ' καὶ νῦν εἰ μὲν ἀφῇς αἎ-
τοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες ' εἰ δὲ μὴ * ἑξά ]ειφόν
µε ἐκ ες Bí6Aov jc ἔγραψας. Φασὶ δὲ τινες ὅτι,
εἰ xal µόστχον ἕνα φησὶν dj T'cazh, ἀλλ οὖν πλείο-
νες γε(όνασι’ διὸ xal οἱ Ἑδραξοι Esyov* θὗτοι οἱ
θεοί σου, ἸἹσραὴ-, οἵτινες ἀνεθίδασὰν σε à»
1ης Αἱγύπτεου * xa ὁ Μωῦσῆς δὲ χρυσοὺς θεοὺς
εἴρηχεν, ὡς εἴρηται. "Αλλοι δὲ πάλιν xa0* Ἑδραϊδα
συνήθειαν τὸ πληθυντιχὸν ἀντὶ ἐνιχοῦ ἐνήησαν.

Καὶ ἐξουδέγωσαν γῆν ἐπιθυμητή». Απεπέμ-
Ψαντο τὸν ἀγαθὴν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας, ὡς εὖ-
ῥρῇσεις Ev τῇ βίθλῳ τῶν ᾿Αριθμῶν. Εἶτα λέχει, πῶξ
αὐτὴν ἑξουδένωσαν, Καὶ μὴν ἐθαύμαζον αὐτὴν,
ἀλλὰ τῷ µαλαχισθῆναι xaX μὴ θελῆσαι πόνους ὑπὲρ
αὐτῆς ἀναδέξασθαι, τούτῳ πάντως ἑξουδένωσαν.

Oóx ἐπίστευσαν τῷ «όγῳ αὐτοῦ. "Ότι δώσεε
αὐτοῖς αὑτὴν * τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἐπηγγείλατο.

Καὶ ἐγόγγνσαν ἐν τοῖς σκηνγώµασιν αὐτῶν. Ἐν
ταῖς σχηναϊς αὐτῶν. Πᾶσα γὰρ, φησὶν, ἡ συναγω-

qn ὅδωχε φωνὴν, καὶ ExAawr d Aaóc τὴν voxta

ἐχείνην, καὶ διεγόγγυζον. Ὅτε δηλονότι οἱ ἆπο-

δε Nui. xiv, f.

1053 COMMENT. IN PSALMOS, 1051
σταλᾶντες εἰς «hv εἰρημένην γῆν χατάσχοποι ὑπο- Α potentissimi essent illi populi, qui promissionis

στρέψαντες ἀνήγγειλαν περὶ τῆς ἰσχύος τῶν κατοι-
χούντων ἓν αὐτῃ διαφόρων ivo.

Οὐκ εἰσήκουσαν cfc φωνῆς Κυρίου. Τῆς, ὅτι
δίδωσιν αὐτοῖς την εἰρημένην γῇν. Οὐχ ἐπίστευσαν
τῇ τοιαύτῃ φωνῇ.

Kal ἑπῆρε εἡν χεῖρα αὐτοῦ àx' αὐτούς. 'Ext-
νησε ttv χεῖρα αὐτοῦ κατ αὐτῶν, τοι τὴν χολαστι-
χὴν δύναμιν.

Tov καταθα.λεῖν αὐτοὺς ἐν εῇ ἐρήμφ. Τοῦ θανα-
τῶσαι αὐτοὺς.

Καὶ τοῦ καταδα.1εῖν τὸ σπέρµα αὐτῶν ἐν τοῖς
ἔθνεσι. Τοῦ χαταφυτεῦσαι τὰ τέχνα αὐτῶν ἓν 1f
Tl] τῶν ἐθνῶν, τῶν Χαναναίων χαὶ τῶν ἄλλων.
Εἶπε yàp, qno Κύριος πρὸς Μωῦσῆ», δει Πάν-
τες οἱ ἄνδρες ot ἐπείρασάν µε τοῦτο τὸ δέκατο»,
xal οὖκ εἰσήκουσαν τῆς φωνῆς µου, jj μὴν οὐκ
ὄψονται τὴν γῆ», y ὤμοσα τοῖς xacpáctr αὐ-
τῶν, dAA' 1| τὰ τέκνα αὐτῶν d ἐστι μετ ἐμοῦ
ὧδε.

Kal διασκορπίἰσαι αὐτοὺς ἐν ταῖς χώραις. Ταῖς
τῶν εἰρημένων ἐθνῶν.

Καὶ ἐτελέσθησαν τῷ ΒεεΛφεγώρ. Τελετὴ γεγό-
νασι xal olov ἑορτὴ τῷ Βεελφεγώρ. Ἡ ἐμυνήθησαν
τῷ Βεελφεγὼρ, εἰδώλῳ τῶν Μωαθιτῶν, ἤτοι τῶν
Μαδιανιτῶν * ὡς kv τῇ προμνημονευθείσῃ βίδλῳ τῶν
Ἄριθμῶν Ἱατόρηται, ὅτε, ἐπιθυμήσαντες τῶν θυ-
Υατέρων Μωὰό, ἀνεπείσθησαν ὑπ' αὐτῶν τοῦ προσχυ-
γῆσχι τοῖς εἰδώλοις αὑτῶν.

terram incoletent.

Non exawawrunt vocem. Domini. Vocem illam
scilicet , qua dixerat daturum se eis illam terram.
Hujusmodi quippe voci non crediderunt.

Vgns. 96, Et elevavit manum suam super eos. Mo-
vit manum suam adversus eos, hoc est, puniendi
ac costigandi potentia in eos commotus est.

Ut destrueret eos in deserto. Ut eos scilicet oc-

cideret.
υ VERs. 97. Ut constitueret semen eorum in genti-
bus. Ut plantaret filios eorum im terra gentium.
Cbhananeorum scilicet et aliorum populorum : Di-
zit enim, inquit, Dominus ad Moysem : Omnes viri ,
qui jam decies Lentaverunt me, et non audiverunt vo-
cem meam, certe non videbunt terram , quam juravi
patribus eorum , sed filii eorum , qui sunt mecum
hic **.

Et dispergeret eos. ín reaionibus. Predictarum
geutium.
Vzns. 98. Et initiati sunt Beelphegor. Deelphegor
Moabitarum seu Madianitarum idolo, initiasse sese
Judsi ac dicasse visi sunt, dum solemnes ac festi-
vos ei dies celebrarent, ut in Numerorum libro
traditur, quando Moabitidarum puellarum pulchri-
" tudine deliniti, persuasi sunt, ut illorum. colerent
simulacra.

Kal ἔφαγον θυσίας νεκρῶν. Νεχρὰ λέγει τὰ ef^ ᾳ Vgas, 99. Et comederunt sacrificia ΙΟΥ(ΝΜΟΓΝΙΗ.

δωλα, ὡς ἀναίσθητα xal ávevípynta.

Καὶ παρώξυναν αὐτὸν ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν
αὐτῶν. Ἑν τοῖς τοιούτοις ἔργοις αὐτῶν,

Kal ἐπ ληθύνθη ér αὐτοῖς ἡ ατῶσις. Αποθνη-
Φχόντων πολλῶν.

Kal £c rn Φινεὲς καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἑχόπασεν
ἡ θραῦσις. Ανέστη ix µέσου τῆς συναγωγῆς, καὶ
ἐδιλεώσατο τὸν θεὸν, ἐν τῷ λαδεῖν σειροµάστην, εἴ-
του» δόρυ, xal ἀποχεντῆσα:ι τὸν ἸἹσραηλίτην ἅμα
καὶ τὴν Μαδιανῖτιν ^. καὶ ἑκόπασεν ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ,
εἴτουν ἡ πτῶσις τοῦ λαοῦ. "Hv δὲ Φινεὲς υἱὸς Ἔλεα -
ῥάρου τοῦ υἱοῦ ᾿Λαρών.

Καὶ ἐογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύγην. Εἰς ἀρε-
τήν. A) xat ἆθλον ἔλαδεν ἀπὸ Θεοῦ τὴν ἱερωσύνην,
αἰώνιον ἑαυτῷ xal τῷ σπέρµατι αὐτοῦ.

Elc γενεὰν xal γενθὰν ἕως τοῦ αἰῶνος. ἸΛεὶ
Υὰρ διὰ τὸν φόνον ἐχεῖνον εὐφημεῖται, τὸν ὑπὲρ εὐ-
σεθείας γενόµενον. "

Καὶ παρώργισαν αὐτὸν ἐπὶ ὅδατος ἀντιλογίας.
Ἐν τῇ ἑρήμῳ Kábn;. Ἐκεῖ γὰρ διψῄσας ὁ λαὺς,
ἐδεινοπάθει, xal διεγόγγυζε, xa ἀντέλεγε. Ad τὸ
ix πέτρας xal τότε ῥυὲν ὕδωρ ἐχλήθη ὕδωρ ἁντι-
λογίας.

Καὶ ἑκακώθη Μωὺσῆς δὲ αὐτούς. Παρὰ θεοῦ
Y&p κελευσθεὶς λαθεῖν chv ὁάδδον αὐτοῦ καὶ ἐχχλη-

V Num, xiv, 42,

Mortua appellat idola, tanquam quse sine sensu
sunt, et sine aliqua operandi potestate.

Et irritarerunt eum in adinventionibus suis. [n
bujusmodi eorum operibus.

Ει multiplicata est in. eis ruina. Multi quippe
eorum perierunt

Vgng. 30. Et stetit Piinees εἰ placavit, et. cessa-
vit quassatio. Surresit de media congregatione,
οἱ placavit Deum, quando accepto jaculo lsraeli-
tem, virum, una cum Madianitide muliere trans-
fixit : quam ob causam cessavit ira Dei,id est,
populi ruina. Erat autem Phinees filins Eleazari,
filii Aaron.

Vrns. 21. Et reputatum est ei ad justitiam. Hoc
est, in virtutem, Atque ideo premium a Deo εἰ et
gemini ejus datum est, sacerdotium xternum.

In generationem et generationem usque in. secu-
lum. Perpetuo quippe ab omnibus laudatur, pro
illata illa nece, quam religionis ac pietatis zelo
patravit.

VeRs. 59. Et irritaverunt eum ad. aquas. contra-
dictionis. In deserto Cades. Illic enim populus si-
tim perpeti egre tulit, Quocirea murmuravit, εν
contradixit : unde aqua, qux de petra illa effuxit,
contradictionis aqua appellata est.

Et affictus est Moyses propter eos. A Deo. enim
jussus est accipere virgam suam ef congregare,

1055

EUTHYMII ZIGADENI

1056

poprlum, petramque alloqui, quee illic erat, et. ju- A σιάσαι τὶν συναγωγὴν, xal λαλησαι πρὸς thv

bere ut aquam daret : Accepta. ὑίαφωε Moyses vir-
σα, εἰ congregato populo, dixit : Audite me, ο in-
creduli, numquid ex hac petra educemns vobis
nquam ? deinde virga petram bis percussit, et ema-
navit aqua **. Quia igitur non allocutus est Moyse
petram, ut jusserat Deus, in. gloriara suam, sed
pusillanimitate ductus, ad populum eum indigna-
tione verba direxit, idcirco afliclus est 4 Dee,
qui ei postmodum, ac fratri Aaron dixil : Quia non
credidistis mihi, Μί sanctifiraretis me coran filiis
lsrael, propterea non. inducetis vos congregationem
hanc in terram, guam dedi vobis 53. Sanciificaretis
enim dixit, pro Gloriücaretis.

Ύεβς. 92. (uia eracerbaveruni spiritum. ejus.

Auimum Moysi lerzelit:e. exacerbaverunt, mur- Ὦ

mnurantes ct maledicentes ei. Docemur autem his
verbís, quemadmodum ipse etiam Moyses, angu.
tliis pressus, pusillanimis effectus est.

Vens. 54. Et distinxit in. labiis suis. Ambiguo
quippe ac flexiloquo sermone locutus est, hosi-
tans, an aqua flueret. Puto. etenim quod ob fre-
quentes Judeorum ingratitudines adversus Deum,
qui tanta eis przstiterat beneficia, suspicatus sit
Moyses, aquas emanaturas non esse.

Non exterminarunt gentes, quas dist. illis. Hoc
traditur in libro Judicum.

Vgas. $5, 56. ΕΙ commisti sunt in. gentibus, et^

didicerunt opera eorum, et servierunt. sculptilibus
eorum. Opera iniqua nimirum et impia. Vide in
psalmo Lxxvi, ibi : Kt aversi. sunt, et epreverunt
- quemadmodum et patres eorum.

Et factum est illis in scandal&m. Hoe quod servie-
rint sculptilibus factum est eis in. impedimentum
divinz protectionis, in offendiculum et in. ruinam.

VEns. 97, 58. Et immolaverunt filios suos, et filias
swas demoniis, εἰ effuderunt. sanguinem. innocen-
Lem, sanguinem filiorum. suorum εί filiarum, quas
immolaverant sculptilibus Chanaan. Veluti eos fe-
cisse por est, qui opera gentium didicerant. Gen-
tes enim aliquando olim hzc agebaut.

Vgns.39. Etinfecta esL terra in sanquinibus, et con-
taminala est, in operibus eorum. Contaminata hoc in
loco idem est, quod csede infecta.

ἀπέναντι πέτραν, ὅπως δώσει ὕδωρ, «ἑαδὼν τὴν ῥά-
6δον, καὶ ἐκχ.ησιάσας εἶπεν Ἀχούσατό pov ci
ἀπειθεῖς' μὴ éx τῆς πέτρας ταύτης ἑξάξομως
ὑμῖν ὕδωρ; εἶτα ἑπάταξε τὴν πέτραν τῇ ῥάέξφ
δὶς, xal ἐξῆ16ε» ὕδωρ πού. Ἐπεὶ οὖν οὑχ ἐλά-
λησε πρὸς τὴν πέτραν, ὡς εἶπεν αὐτῷ ὁ Κύριος εἰς
δόξαν θεοῦ, ἀλλά πρὸς τὸν λαὸν μετ ἀγααχτήσεως
χατ) ὁλιγωρίαν, ἑχαχώθη παρὰ θεοῦ εἰπόντος pA
τὸν Ααρὼν καὶ αὐτόν ' Ἐπεὶ oix ἐπιστεύσατέ
(οι, ἁγιάσαι µε ἐναντίον τῶν vlov Ἰσεαί,-,
διὰ τοῦτο οὖν εἱἰσάξετε ὑμεῖς τὴν συγαγωγὲ»
ταότην εἰς τὴν γῆν, ἣν ἔδωκα αὐτοῖς. ᾽Αγιάσαι
λέγων tb δοξάσαι.

"Oti παρεπίκραναν τὸ πγεῦμα αὑτοῦ. Την qo-
xh» τοῦ Μωσέως οἱ Ἰσραηλῖται, Υογγύζοντες xat
λοιδορούμενοι αὐτῷ. Δείχνυσι Σὲ ὅτι ἀναγχσασθε'ς
ὡλιγώρησε.

Καὶ διέστειΆεν ày. τοῖς χεί.1εσι αὐτοῦ. Διέ-
στει)εν, ἤτοι δισταχτιχῶς ἐλάλησεν. ᾽Αμϕιθόλως εἷ-
πε, xaX οὗ πιστεύων ὅτι ῥυήσεται Όδωρ. Οἶμαι Υὰρ
ὑπέλαδεον ὅτι, διὰ τὸ συνεχῶς αὐτοὺς ἀγνωμονεῖν τὸν
πυχνῶς εὐεργετοῦντα, οὐκ ἐξενεχθήσεται ὕδωρ.

Οὐκ ἑἐξω.όθρευσαν τὰ ἔθνη, d εἶπεν αὐτοῖς
Κύριος. Περὶ τούτων ἡ βίθλος τῶν Κριτῶν ἱστορξζ.

Καὶ ἑμίγησαν ἐν τοῖς Σύνεσι, καὶ ἔμαθον τὰ
ἔργα αὐτῶν, xal ἐδού.ευσαν. τοῖς γΑυπτοῖς av-
τῶν. Ἔργα τὰ παράνομα xal ἁἀσεδῃ. 2ΐτησιν iv
τῷ ol ψα)μῷ τὸ, Καὶ ὑχέστρεψφαν, καὶ ἠθέτησαν,
καθὼς χαὶ οἱ πατέρες αὐτῶν.

Καὶ ἐγεγήθη αὐτοῖς elc σκἀνδα.Ἵον. Ἐγενίθη τὰ
γλυπτὰ, f| τὸ δουλεῦσαι τοῖς γλυπτοῖς αὐτοῖς, εἰς ἐμπό-
διον τῆς θείας ἐπισχοπῆς, εἰς πρόσχοµµα xal πτῶτιν.

Καὶ ἔθυσαν τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυ]}ατέ-
pac αὐτῶν τοῖς δωιµονίοις. Καὶ ἐξέχεαν αἷμα
ἀθῶον , αἷμα υἱῶν αὐτῶν xal θυγατέρων, ὧν
ἔθυσαν τοῖς TÀvztoic αὐτῶν Χαναάν. Ἶς τοὺς
µανθάνοντας τὰ ἔργα τῶν ἑθνῶν εἰχός. Εἱἰργάξοντο
γὰρ xaX τοῦτο τὰ ἔθνη χατά τινας καιρούς.

Καὶ ἑφονοκτονήθη ἡ rfj ἐν τοῖς αἵμασι, xa
ἐμιάνθη ἐν τοῖς ἔργοις αὐτῶν. ΕἘφερμηνευτιχὸν
τοῦ ἐμιάγθη, τὸ, ἐφογοκτονήθη.

Ei fornicati sunt in adinveniionibus ΑΜ. Rece- D — Kal ἐπόργευσαν ἐν τοῖς ἐἑπιτηδεύμασιν αὐτῶν.

dentes enim a Deo, d&monibus adligserant : quod
delictum Prophetz adulterium, aut fornicationem
appellant. intelligi etiam possunt lige verba de
torum intemperantia.

VrRs. 40-42. Et iratus est furore Dominus. in
populum suum, et abominutus est haereditatem suam :
el tradidit eos in. manus. gentium, Quemadmodum
Jwlicum liber decet.

Et dominati sunt. eorum, ii qui oderant eos, et
tribulaverunt eos inimici eorum, et. humiliati sunt
sub manibus eorum. Sape liberavit eos, ipsi autem
exacerbaverunt eum in consilio suo. Maligna quippe,
atque ingrata mente sua Deum provocaverunt.

" Num, xx, 10, 11. *? [bid. 19.

Αποστάντες τοῦ θεοῦ, ἐχολλήθησαν τοῖς δαίµοσι’
τοῦτο γὰρ xat ἄλλοι προφῆται πορνείαν χαὶ µοιχείαν
ὠνόμασαν. ἨΝοεῖται δὲ χαὶ περὶ της ἀχολασίας αὖ-
τῶν ὁ λόγος.

Kal ὠργίσθη θυμῷ Κύριος ἐπὶ τὸν JAaóy αὐτοῦ,
xal ἑἐθδελύξατο τὴν κ.ἱηρογομίαν αὐτοῦ, xal
παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς χεῖρας ἐχθρῶ». Ὡς ἡ τῶν
Κριτῶν βίόλος διδάσκει.

Καὶ ἑκυρίευσαν αὐτῶν οἱ μισοῦντες αὗτους, xol
E£0Anfar αὐτοὺς οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν, καὶ ἑταπευ)ώθη-
σαν ὑπὸ τὰς χεῖρας αὑτῶν. HAcováxic ἐῤῥύσατο
αὑτούς ' αὐτοὶ δὲ πορεπίκραναν» αὐτὸν ἐν τῇ
βουᾶῃ αὐτῶν. Ἐν τῇ βουλῇ αὐτῶν, τῇ πονηρᾷ *
ἐν τῇ γνώµη αὐτῶν, τῇ ἀχαρίστῳ καὶ ὀγνώμννι.

1051 COMMENT. IN PSALMOS. 1058
Kal écaxswaüncar àv ταῖς ἀνομίας αὐτῶν. — Et humiliati eunt in iniquitatibus suis. Deciderust

Κατεπτῴθησαν, ἠσθένησαν.

Καὶ εἶδε Κύριος ἐν τῷ θ.1ίδεσθαι αὐτοὺς, ἐν τῷ
εἰσακοῖσαι τῆς δεήσεως αὐτῶν, καὶ ἐμνἠσθη τῆς
διαθήκης ἀὐτοῦ. Ttc πρὸς ᾿Αθραὰμ, xai Ἰσαὰκ,
χαὶ Ἰαχώθ.

Καὶ ἐμε.ετήθη κωτὰ τὸ xAn0oc tov ἐλέους
αὐτοῦ. Μετέδαλε τὴν ὀργὴν εἰς οἶχτον, ὡς πολυ-
έλεος.

Καὶ ἔδωκεν αὐτοὺς εἰς οἰκειρμούς. ἝὌκχτειρεν
αὐτούς,

Ἐγαντίον πάντων τῶν αἰχμαλωτευσάντωγν'
αὐτούς. Περιφραστικῶς, ὥστε πάντας τοῦτο µα-
0:iv τοὺς αἰχμαλωτεύσαντας αὐτοὺς. Διάφορα vào
ἔθνη χατὰ διαφόρους χκαιροὺς Ἱχμαλώτευσαν ai-
τοὺς, ὡς ἡ δηλωθεῖσα βίβλος ἱστορεῖ. 1 έγονε δὲ
τοῦτο ἐπὶ Κύρου, xal Δαρείου, χαὶ ᾿Αρταξέρξου
τῶν βασιλέων, ὡς "Ecbpas ἔγραψς.

Σῶσον ἡμᾶς, Κύριθ, ὁ sóc ἡμῶν. Εἰς την προ-
τέραν αὖθις ἀνέδραμε ἰχεσίαν.

Καὶ ἐπισυνάγαγε ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐθνῶν. Οἶμαι
προσώπῳ τῆς ἐς ἐθνῶν Εκκλησίας ἡ παράκλησις'
ἴσως δὲ xal τῶν διασπαρέντων μετὰ τὸν παρὰ Βαόν-
λωνίων αἰχμαλωσίαν.

Tov ἑξομολογήσασθαι εν τῷ ὀνόματί σου
τῷ ἁγίῳ. Too εὐχαριστῆσαι, ὡς ΣωτῖΏρι xal ἔλευ-
θερωτῇ,

ToU ἐγκαυχᾶσθαι ἐν τῇ αἰνέσεισου. Μέγα γὰρ
τὸαἰνεῖν σε xal χαύχησις τοῖς αἱνοῦσιν ὄντως,
ὅτι ἀξιοῦνται ὑμνολόγοι γενέσθαι τοιούτου θεοῦ.

Εὐλογητὸς Kopio; ὁ Θεός ἹΙσραὴ.ἲ ἀπὸ τοῦ
αἰῶγος χαὶ ἕως τοῦ aloroc. Εὐφημητὸς, αἱνετὸς
às.
Καὶ ἐρεῖ πᾶς ὁ ναός" Déroio, γέγοιτο. Ἐρεϊ τὸ,
ἘἙὐλογητὸς ὁ Κύριος. ἡ τὸ, Γένοιτο εὐλογητός.

'AAAnAovia.
YAAMOZ PQG'.
Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς, διεξιὼν εὑεργεσίας τοῦ θεοῦ,
τὴν αὐτὴν τῷ προλαθόντι δικαίως ἔλαχεν ἔπιγρα.»
Qv.

ΕξοιιοΛογεῖσθε τῷ Κυρίῳ ὅτι χρηστὸς, ὅτι εἷς
τὸν aiova τὸ ὅ.ῖεος αὐτοῦ. Τοιοῦτον ἔχει προρίµιον
χαὶ ὁ πρὺ τούτου Ψαλμός.

Εἰπάτωσαν οἱ ας. Ἱντρωμέγνοι ὑπὸ Κυρίου. Εἰπά-
τωσαν ὅτι χρηατὸς xal τὸ ἑέξης.

Οὓς ἑλντρώσατο éx χειρὸς ἐχθροῦ. Too διαδόλου.
Περὶ γὰρ τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν ὁ λόγος,
εἰ καὶ Ἰουδαῖοι φιλονειχοῦσι νοεῖσθαι τὸν φαλμὸν
περὶ τῶν μετὰ τὴν παρὰ Παδυλωνίων αἰχμαλωσίαν
ἀνακληθέντων. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐκ χειρὸς
ἐχθρῶν, γράφουσιν, τοι τῶν δαιμόνων.

enim ab adeptis viribus, inürmique ac debiles ef-
fecti sunt. |

Vens. 44, 45. Et vidit Dominus cum tribularen-
tur, dum exaudivit orationem eorum, et memor fuit
testamenti aui. Testamenti, inquam, ad Abrabam,
1s3aac et Jacob.

Et ponituit eum secundum multitudinem | miseri-
cordi? sue. Commutavit enim iram im misericor-
diam. Est etenim valde misericors. :

VEns. 40. Et dedit eos in misericordias. Eorum
misertus est.

In conspectu omnium, qui ceperant eos. Adeo
palam atque adeo manifeste eorum misertus est,
ut omnes, qui feceraut cos captivos, perspicue id

B cognoverint. Varie enim gentes, variis tempori-

bus eos iu servitutem redegerunt, quemadmodum
in predicto Judicum libro traditur. Factum est
autem hoc, tempore Cyri, Darii et Artaxerzxis,
ut Esdras scribit.

Vegns. 47. Salvos (ac nos, Domine Deus noster.
lierum ad preces recurrit.

Et congrega nos de nationibus. Puto petitionem
hanc proferri ex persona Ecclesizx, qua de £enti-
bus congregata est : vel forle ex persona Jud;o-
rum, qui post Babylonicam caplivitaterg dispersi
Sunt.

Ut confiteamur nomini tuo sancto. Ut gratias libi
agamus, tanquam Salvatori ac libetatori nostro,

C ει gloriemur in laude tua. Magnum etenim quid

est, Deum laudare. Vera etiam ac summa gloria-
Ho est ounpibus, qui eum laudant; ea ratione
videlicet, quud digui effecti sunt tanto. mihisterie,
Vrns. 48. Benedictus Dominus Deus Israel, a
sCculo et usque. in seculum. Benedicepdus enin
semper est, et laudandus.
Et dicet omnis populus : Fiat, fiat. Dicet. omnis
populus : Benedictus Dominus ; vel dicet. omnis
populus : Fiat, inquam, fiat jesedidus Dominus.
Allelgia,
PSALMUS ΟΥ.
Cum hic psalmus simili modo beneficia Dei
narret in humanum genus εοἰλαία, eamdem πιθ»

p ifo cum pracedeutibus psalmis inscriptionem

sortitus est.

Vens. 1. Confitemini Domino, quoniam bonus,
quoniam in scculum misericordia ejus. Eisdem
verbis Propheta in praecedenti psalmo exorsus
est.

Vens. 2. Dicant qui redempti sunt a Domino. Di-
cant, inquam, qued bonus est, et quz sequuntur,

Quos redemitde manu iniviici. Diaboli scilicet.
Est eniin sermo de. fidelibus Christianis; quan-
quam Judzi contendant psalmum hurc intelligi
debere de iis qui ex Dabyloniea caplivitate revoe
cati suni in patriam. Quadam vero exeinplaria
habent : De manu snimicorum, hoc. est, De pote-
State dzdemonum.

1059

EUTHYMII ZIGABENI

106)

Et de regionibus congregavit eos. De regionibus Α Καὶ ἐκ τῶν χωρῶν συνήγαγεν αὐτούς. "Ex

gentium congregatos, in unam Ecclesiam, atque in
unicam fidem conjunxit.

Vgns. 5. Α solis ortu, et occasu, ab aquilone, et
mari. Ex quatuor enim mundi partibus in unum
congregati sunt : quia ín omnem terram ezivit so-
nus apostolorum, et in fines orbis terre verba &0»
rum *5,

VgRs. 4. Erraverunt in solitudine, in. inaquoso.
Errabant olim gentes omnes ambulantes in conver-
satione quadam deserta solitariaque ac viduata vir-
tutum (fructibus, et omni sacre doctrine potu
prorsus carente.

Viam civitatis habitaculi non invenerunt. Civitas
habitaculi proprie ccelum est : cujus viam non in-

τῶν χωρῶν τῶν ἐθνῶν él; µίαν "Exxinolav xa!
πίστιν. ]

Ἀπὸ ἀνατο-ῶν, xal δυσμων, xal βοῤῥᾷ, xai
θᾳ.1άσσης. Ἐκ τῶν τεσσάρων γὰρ περάτων τοῦ
χόσµου συνἠχθησαν. 'Elc 4ᾶσαν γὰρ, φησὶ, τὴν
γην ἐξή.ῖθεν ὁ φθόγγος τῶν ἁποστόλων, xal sic τὰ
πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν.

Ἐπ«ανήθησαν ἐν τῇ ἑρήμῳ ἐν ἀνύδρφ. Ἐπλα-
νήθησαν πρότερον ἐν τῇ πολιτείᾳ τῇ ἑρήμῳ χαρπῶν
ἀρετῆς, μὴ ἐχούσῃ πόµα διδασκαλἰας θείας.

'Οδὸν πόλεως κατοικητηρίου οὐχ εὗρον. ἴῆόλις
χατοιχητηρίου ὁ οὐρανὺς, οὗ τὴν ὁδὸν οὐχ εὗρον ol

venerant, vcluti errabundi : vel ipsa etiam cogni- B πλανώμενοι ΄ el δ᾽ ἂν ἡ θεογνωσία, καὶ ἡ εὐσέδε-α,

pd. virtusque, et religio.

EMS. b. Esurientes et sitientes. Erant scilicet :
neque enim cognitionem Dei aut doctrinam υἱ-
Jam babebant, qua cibum aut potum animabus
Suis praestarent.

Anima eorum in ipsis defecit. In peccatis nimi-
rum contrita, atque imo ctiam effecta debilis et
infirma.

VgnRs. 6. Et clamaverunt ad. Dominum cum tri-
bularentur. Ciamabant prophet: ad Dominum, sa-

lutem ac redemptionem gentium optantes ; ipsique .

angeli pariter, qui universis sortito nationibus
prosunt,

Et de omnibus necessitatibus eorum eripuit eos.
De multiplici scilicet demonum tyrannide.

Vgns. 7. Et deduzit eos in viam rectam. (uz ad
calum ducit, quam antea non invenerunt, cum in
errore degerent : incarnatus vero Deus docuit eos
omnem veritatem.

Ut irent in civitatem habitaculi. De qua paulo su-
perius diximus.

Vzgas. 8. Confiteantur Domino misericordie ejus.
Anuuntient, inquit, misericordias Dei erga se.

' -Et mirabilia ejus filiis hominum. Et narrent, in-
quit, filiis hominum id nescientibus, mirabilia
Del opera in eos, seu propter eos facta.

Vgns. 9. Quia satiavit animam inanem. Vacuas
ac esurientes animas divino pane implevit potuque
viviflico : evangelica nimirum doctrina.

Et animam esurientem eatiavit bonis. ldem re-
petit aliis verbis.

VeBs. 10. Sedentes. in tenebris et umbra mortis.
Hoc est in tenebris erroris. Error etenim umbra
est, atque imago corporez hujus inortis, dum a
vera ac perpetua coelesti vita nos separat, quemad-
modum illa a presenti.

Vinctos in mendicitate et ferro. 1n. mendicitate,
hoc est, inopia virtutum in forti praeterea 26 gravi
catena peccatorum : Catenis enim, inquit, peccato-
rum suorum unusquisque constringitur.

Vgns. 11. Quia exacerbaverunt eloquia. Dei. Hoc

* Ρα]. xvii, 9.

xal αἱ ἀρεταί.

Πεινῶὤντες καὶ διψωγντᾶες. Ἠσαν δηλονοτι. οὐκ
εἶχον γὰρ θεογνωσἰαν ἢ διδασχαλίαν τρέφουσαν καὶ
ποτίζουσαν ψνυχάς.

Ἡ γυχὴ αὐτῶν ἐν αὐτοῖς ἐξέλιπεν. Ἕν ἃμαρ-
τίᾳ κατετρίδη, ἑξησθένησε.

Καὶ ἑχέχραξαν πρὸς Κύριον ὃν τῷ θ.1ίδεσθαι

αὐτούς. Ἐχέκραξαν ol προφῆται ὑπὲρ αὐτῶν, xai
οἱ θεῖοι ἄγγελοι, οἱ προεστηχότες τῶν ἐθνῶν.

Καὶ ix τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὑτούς.

C Ἐκ τῶν τυραννίδων τῶν δαιμόνων.

Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν εὐθεῖαν. Τὴν
ἀνάγουσαν πρὸς τὸν οὐρανὸν, ἣν πρότερον οὐχ εὖ-
pov àv πλάνῃ διάγοντες ' ἑνανθρωπήσας γὰρ ἑδίδα -
ξεν αὐτοὺς τὴν ἀλήθειαν.

Tov πορευθῆναι εἰς πό.ιν κατοικἠτηριον. Περὶ
οὗ μικρὸν ἀνωτέρω διελάδοµεν.

ΕξομοΛλογησάσθωσαν τῷ Κυρίῳ τὰ ἑλέη αὖ-
τοῦ. Ἐξαγορευσάτωσαν τὰ εἰς αὐτοὺς ἑλέη αὐτου.

Καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ τοῖς vloic τῶν ἀνθρώ-
πω». Τὰ εἰς αὐτοὺς ἢ 6c αὐτοὺς θαυμάσια διηγησά-
σθωσαν τοῖς ἀγνοοῦσιν αὑτά.

"Οτι ἑχόρτασε γυχὴν χεγήν. Ῥυχὰς πεινώσας
ἑνέπλησε θείου ἄρτου καὶ πόµατος ζωηῤῥύτου ” λέγω
δη τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας.

Καὶ ψυχὴν πεινῶσαν ἐνέπ.Ίησεν drador. Τὸ
αὐτὸ λέγει πάλιν.

Καθημένους ἐν σκότει xal σχιᾷ θανάτου. Ἐν
σχότει πλάνης, Ἆτις ἐστὶν εἰχὼν θανάτου, χωρί-
ζουσα τῆς ἀληθινῆς ζωῆς, ὡς ὁ θανάτος τῆς παρού-
σης.

Πεπεδηµμέγους ἐν xtoxsig καὶ σιδήρφ. "Ev
πτωχείᾳ ἀρετῶν, xol Χλοιῷ ἰσχυρῷ xai βαρεί
ἁμαρτημάτων. Σειραῖς γὰρ, φησὶν, ἕκαστος éav-
τῶν ἁμαρτημιάτων περισφἰγγεται. |

"Ori παρεπἰκραγαν τὰ Aóyua τοῦ Θεοῦ. "Ετυι

1061

COMMENT. IN PSALMOS.

1062

τὸν λέχοντα περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν τόν * X£- À est, Deum ipsum loquentem de eorum salute, k-

γοντα δὲ διὰ τοῦ ἐμφύτου λόγου πᾶσιν ἀνθρώ-
ποις, χαὶ νόµου τοῦ δοθέντος Ἰουδαίοις, καὶ προ-
φητῶν, xal εὑερχεσιῶν, xal ἀπειλῶν, xal πλη-
γῶν, καὶ λοιπῶν, ὑφ ὧν ἐχτριθῆναι τὴν χαχίαν
τὸ σπουδαζόµενον ἣν, ὡς ὁ θεολόγος φησὶ Γρη-
γόριος.

Καὶ τὴν βου.ὴν τοῦ ἸΥγίστου παρώξι αν.
Ἠγουν τὸν βουλόμενον τὴν σωτηρίαν αὐτῶν Ὕψφι-
στον λόγια γὰρ Θεοῦ τὸν θεὸν, xatà περίφρα-
σιν, xa βουλὴν Ἀψίστου τὸν Ὕψιστον ἐνταῦθα χρὴ
νοεῖν.

Καὶ ἑταπειώθη éàr κος ἡ καρδία αὐτῶν.
Ἑταλαιπώρησεν ἡ duyh αὑτῶν ἐν χόποις τῆς ἆμαρ-
τίας.

Ἡσθένησαν, καὶ οὐκ ἦν ὁ βοηθῶν. Ὁ ῥυόμενος
αὐτοὺς τῆς τυραννίδος τοῦ διαδόλου.

Καὶ ἐχέχραξαν αρὸς Κύριον, ἐν τῷ θ.ίδεσθαι
αὐτοὺς, καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἔσωσεν
αὐτούς. Εΐρηται περὶ τούτων ἀνωτέρω. Τετράχις
γὰρ iv ὅλῳ τῷ ψαλμῷ ταῦτα τέθειχεν, ἐμφαίνων τὸ
μέγεθος τῆς εὐεργεσίας.

Kal ἑξήγαγεν αὐτοὺς ἑκ σκότους xal σκιας
θανάτου. Εἴρηται περὶ τοῦ σχότους xal τῆς σχιᾶς
τοῦ θανάτου.

Καὶ τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν διέῥῥηξεν. Toug δε-
σμοὺς τῆς ἁμαρτίας, οὓς ἐπέδαλεν αὐτοῖς ὁ διάδολος,
τοὺς δεσμοὺς τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων.

quentezm, inquam, per cam rationem, qua onmu:-
bus hominibas insita est : vel per legem dataw,
per prophetas, per beneficia, per minas, per pi:-
gas, et per csetera omnia, quibus, ut inquit Gr.-
gorius Theologus, studuit Deus vitia hominum con-
terere.

Et consilium Altissimi irritaverunt. Ipsum scilicct
Alissimum, eorum saluti consulentem, per elo-
quia enim Dei, et^per consilium Altissimi, Deum
ipsum circumloquitur.

Vgns. 12. Et humiliatum est in laboribus cor eo-
rum. Aíflicla cst miseriis anima eorum iu malis
el peccatis.

Infirmali sunt, et non erat, qui adjuvarel. Qui
eriperet eos a tyrannide diaboli.

VEns. 15. Et clamaverunt ad Dominum cum tri-
bulareniur ei de necessitatibus eorum salvavit eos.
lizc verba, quibus Propheta divinorum b.-neficiorum
magnitudinem exprimere salagens, in przseuti
psalmo szpius, loc est, quater repetit, jam a uo-
bis superius exposita sunt.

Vgns. 14. Et eduxit eos ae tenebris, et umbra
moriis. Àtque bec verba etiam superius expo-
suimus.

Ei vincula eorum dirupit. Vincula videlicet pec-
cati, quibus demon eos involverat, vel vincula
servitutis demonum.

Ἐξομοογησάσθωσαν τῷ Κυρίῳ τὰ àAiq αὖ- Q Vegas. 15. Confieantur Ὀοπιίπο misericordie

τοῦ, xal τὰ θαυμάσια αὐτοῦ τοῖς vloic τῶν ἁἀνγ-
θρώπων. ἘἙβῥήθη xaX περὶ τούτων * ὁμοίως γὰρ
τετράχις ἐν ὅλῳ τῷ φαλμῷ xal ταῦτα τέθειχεν,
ἐπιτείνων τὴν εὐχαριστίαν.

"Ott συνέτριψε zoóJac xadxac. Πύλας ἰσχυ-
ρὰς, πύλας ἀῤῥήκτους, τὰς τοῦ ἆδου ' κατέλυσε
γὸρ αὐτὰς xat χατελθὼν, καὶ τὰς χατεχοµένας
ψυχὰς ἐξήγαγε.

Καὶ μοχ.οὺς ción; οὓς συνέἐθ.ασεν. Τοὺς τῶν
τοιούτων πνλῶν ’ εἴεν δ ἂν πύλαι ἅδου xal μοχλοὶ
τὸ ἄφυκχτον αὑτοῦ xai ἁδιεξέλευτον.

ἈντεΛάδετο αὐτῶν ἐξ ὁδου ἀνοιίας αὐτῶν.
"Et: ὁδευόντων ἓν ἀνομίᾳ.
|

Διὰ γὰρ τὰς ἀνομίας αὐτῶν ἑταπεφώθησαν.
Ἑταλαιπώρησαν, καὶ ἐφάνησαν ἑλέους καὶ ἀντιλή-
deus ἄδιοι,

Πᾶν βρῶμα ἑἐδδελύξατο ἡ yvy) αὑτῶν. Πᾶ»
βρῶμα Φυχ!χὸν, λογιχὸν, ὃ.δασχαλιχόν * δι ύπερ-
6ολὴν χαχεξίας. Καὶ αὐτοῖς yàp τοῖς Ἑλληνιχοῖς
δόγµασιν δυσηρεστοῦντο.

Καὶ Ίγγισαν ἕως τῶν απυῶν toU Oardtov.
Tou φυχιχοῦ, τοῦ παραδιδόντος ταῖς αἰωνίοις χολά-
σεσι. Πύλας δὶ θανάτου λέγει τὰς µεγάλας xal
χαλεπὰς ἁμαρτίας τὰς εἰσαγούσας εἰς αὐτόν ' 1

ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. lac verba,
quie ut sermonem de gratiarum actionibus inten-
sionem redderet, simili modo a Propheta quater
in hoc psalmo de industria repetuntur, paulo su-
perius a nobia satis declarata sunt.

Vins. 16. Quia contrivit portas areas. Occlusas
diu olim, et valide obfirmatas inferni januas in-
fregit Dominus, quoniam illuc descendens carceri
emancipatos patres eripuit.

Ei vectes ferreos con(regit. Vectes, inquam, liu-
jusmodi portarum. Per portas etiam zreas, et per
vectes ferreos intelligere possumus signiflcari,
quam difficile esset evadere loca illa.

κας. 17. Adjuvit eos in via iniquitatis eorum.
Hoc est, cum adhuc in iniquis ac pravis eorum
operibus perseverando procederent.

Propter iniquitates enim. suas. humiliati sunt,
Valde enim afflicti sunt, ob quod misericordia et
auxilio divino dignos se ostenderunt.

Vgns. 18. Omnem cibum abominaia est anima
eorum. Omnem, inquam, cihum anima rationabi-
lei et omnem doctrinam. Adeo enim depravatis
erant animis, ut ipsa etiam gentilium studia fasti-
dirent.

El appropinquarunt usque ad portas mortis. Mor-
tem snimz intelligit, quse perpetuis suppliciis ho-
minem obnoxium reddit. Per portas au:em mortis,
magna ac gravia nuncupat delicts, 4wv morti

EUTHYM!! ZIGABENTI 1064

vel ipsam circuniloquitur A περιφραστιχῶς τὸν θάνατον. Περὶ δὲ τῶν πιστευσάν-
των ὁ λόγος.

Καὶ ἐχέκραξαν πρὸς Πύριον iv τῷ θ.1ίδεσθαε
αὐτοὺς, xal éx τῶν ἀγαγκῶν αὐτῶν ἑῤῥύσατο
αὐτούς. Εἴρηται xai περὶ τούτων.

1063
hominem addicunt :
mortem. Est auteni sermo de (fidelibus.

Vgns. 19. Et clamaverunt ad. LL ominum cum
tribularentur, et de necessitatibus eorum salvavit
eos. Dictum est superius.

Wgns, 90. Misit Verbum suum, et sanavit eos.
llis verbis personarum distinctio in divinitate de-
monstratur, dum dicitur: Misit Verbum suum *!*.
lloc est, Filium suum. Neque enim dicere possu-
mnus missum, nisi missi persona subsistat, et vi-
vat, Unde consona. prophetz . nostro Dominus lo-
quens, dicebat, quod Pater eum misit. Hoc igitur
Verbum quod a Patre missum est, omnem languo-
rem, atque omnem infirmitatem sanavit.

Et eripuit eos de corruptionibus eorum. Hoc est,
a peccatis.

Vgns. 91. Confiteantur. Domino misericordie
ejus, el mirabilia ejus filiis llominum, De his verbis
superius dictum est.

Vgns. 92. Et sacrificent ei sacrificium laudis.
Sacrifleium, inquam, rationabile atque evangeli-
cun, laudantes, benedicentes, et gratias »gen-
tes.

Et annuntient opera ejus in exsultatione. Scientes
ignorantibus annuntient, senes juuioribus. Per
opera autein Dei, illius beneficia, misericordiam et
incarnationem intellige, et cetera omnia quz ad
salutarem dispensationem pertlnent.

Vgns. 25, 94. Qui descendunt in mare navibus,

facientes operationem in aquis «multis, ipsi viderunt .

opera Domini. Sermo est de apostolis, qui antea
piscatores fuere: qui in mare navibus descende-
runt, et. piscatorum munus in aquis maris exer-
centes, praecipue, a6 supra omnes viderunt opera
Domini nostri Jesu Christi.

Et mirabilia ejus in profundo. Sed. queam sint
liic wirabilia, audi ex sequentibus.

Viens. 25. Dixit, εἰ stetit. spiritus procella, et
exaliati sunt. fluctus ejus. Dixit ct surrexit. pro-
cellu: Facta est eni, inquit,'tempestas ven:i magna
el (luctus irruebant in naeim, ila ut operireiur **..

Vsas. 20. Ascendunt usque ad colos, et. descen-
duni usque in abyssos. Fluctus maris qui tempore
ilius procella excitati sunt, tollebantur modo
Quasi in ceelos, modo autem in ima descendebaut.
Quemadriodum in hujusmodi fluctuationibus, aj-
que atrocibus tempestatibus fleri &olet. Est autem
sermo hyperoolicus, quo loquendi inodo sepenu-
meto Scriptura utitur ; ut illud est: Super nivem de-
a.babuniur **; item illud : Civitates munita erant
«sque a/f celum **, et catera hujusmodi.

Anima eorum in malis tabescebat. 1n timore at-
que in periculis defecerat. Ipse enim Dominus
dormiebat, apostoli vero accedentes excitaverunt,
eum dicentes : Domine, salva nos, ouia perimus **.

** Act, x, 56. ** Matth. vin, 24,

$3 Isa, 1, 18.

(Bujus et sequentis versiculi Graeca interpretatio non
apparet in Codice.)

Ἐξομολογησάσθωσων τῷ Κυρίῳ τὰ ἐλέη ab-
τοῦ, καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ τοῖς υἱαῖς τῶν dr-
θρώπων. Εἴρηται καὶ περὶ τούτων.

θυσάτωσαν αὑτῷ θυσίαν αἱνέσεως. θνσίαν Xo
γιχὴν, εὐαγγελιχὴν, αἰνοῦντες, εὐλογοῦντες, εὖχα -
ριστοῦντες αὐτῷ.

Καὶ ἑξαγγειὰάτωσαν τὰ ἔργα αὐτοῦ. Οἱ γινό-
σχοντες τοῖς ἀγνοοῦσιν, oi παλαιότεροι τοῖς νεωτέ-
pots. Ἔργα δὲ νόει τὰς εὐεργεσίας, τὸν ἔλεον.
τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὰ ἑξῆς τῆς σωτηρίου olxo-
νοµίας.

GC οἱ καταδαίνοντες εἰς θάλασσαν ἐν xAolotc,

ποιοῦντες ἑργασίαν ἐν ὕδασι πο λοῖς, αὐτοὶ εἷ-
δον τὰ ἔργα Κυρίου. Περὶ τῶν ἀποστόλων ὁ λόγος,

τῶν πρὶν ἁλιέων. θὗτοι γάρ elatv οἱ - καταθαίνοντες

εἰς θάλασσαν ἓν πλοίαις, xal ποιοῦντες ἐργασίαν
ἁλιείαν ἓν ὕὉδασι. πολλοίς τῆς θαλάσσης e! χαὶ
εἶδον μᾶλλον τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι-
στοῦ.

Καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ ἐν τῷ Bv0q. Hola ; Ad
τῶν ἑξῆς ἄχουσον.

Εἶπε, καὶ ἕστη πνεῦμα καταιγίδας, xal ὑψώθη
καὶ κύματα αὐτῆς. Προσέταξε, xaX Ἠγέρθη κλύδων.

'Γίνεεαι γὰρ, φησὶ, AaíAay dvépov μεγάλη τὰ δὲ

κύματα &xé6aJds. εἰς «τὸ &Aolov, ὥατε xal aut

D ἤδη γεµίζεσθαι. :

Αναόαίνονσοιν Ecc coy οὐρανῶν, καὶ καταθαί-
φουσιν ἕως τῶν ἀδύσσων. Τὰ τότε χύματα, | vuv
μὲν λίαν ἀνυφούμενα, νῦν δὲ σφόδρα ταπεινούμενα.
χαθὼς καὶ ἐπὶ τῶν σάλων εἶωθε γίνεσθαι. Καθ

ὑπερθολὴν δὲ ὁ λόγος ὡς τὸ, πὲρ χιόνα Aevxay -

θήσομαι' xal τὸ, Αἱ πόλεις δὸ τετειχισμέναι
ἦσαν ἕως τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ πολλὰ παρὰ τῇ Γραφῇ
παραδείγματα τοιούτου τρόπου,

'H νυχἠὴ αὐτοῦ ἑν κακοῖς ἐτήκατο. "Ev φόδοις,
ἐν χινδύνοις ἐξελίμπανεν, ὅτε αὑτὸς μὲν ἐχάθευδεν,
αὐτοὶ δὲ, προτελθόντες, Ίγειραν αὑτὸν λέγοντες *
Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα.

** Deut. y, 38. ** Μαι. viri, 25.

10605

COMMENT. IN PSALMOS.

106€

'Erapáx0ncar, ἐσα.εύθησαν ὡς ὁ µεθύων. Α — Vtns. 97. Turbati sunt, et commoti sunt. sicut

Ἐσαλεύθησαν τὰς φρένας. ᾽Αλλ' ὁ μὲν μµεθύων
σαλεύεται ἀπὸ ofvou, οὗτοι δὲ, ὑπὸ φόδου.

Καὶ πᾶσα ἡ copía αὐτῶν κατεπόθη. Ἡ π:ρὶ
τὸ θαλαττεύειν σοφία, fj περὶ τὸ πλεῖν ἐμπειρία
Ὀφανίσθη τότε.

Καὶ ἐκέκραξαν πρὸς Κύριον ἐν τῷ θ.δεσθαι
αὐτούς. Ἐν τῷ χειµάζεσθαι, ὡς εἴρηται.

Kai ἐκ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἐξήγαγεν αὑτούς.
Ἐκ τῶν φόδων ἐχείνων, kx. τοῦ χινδύνου" εἶτα λέχει
καὶ τὸ πῶς.

Καὶ ἐπέταξε τῇ καταιγίδι, καὶ ἔστη εἰς αὖ-
pav, καὶ ἐσίγησε τὰ κύματα αὐτῆς. -- Ἐπειί-
puce γὰρ. qno, τοῖς ἀγόμοις xal τῇ θαλάσσῃ,
καὶ ἐγένετο γαλήνη µεγάλη. Λύρα γὰρ τὸ πρᾶον
xal γαληναῖον πνεῦμα.

Καὶ εὐρράνθησαν, ὅτι ἠσύχασων. "Οτι ἠσύχα-
σαν τὰ χύματα.

Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς ἐπὶ «λιμένα θελήματος
αὐτοῦ. Λιμῖν γὰρ ὄντως αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ, παντὸς
ναναγχίου τηροῦσαι τὸν &v αὐταῖς (17) ἀνώτερον.

Βξομοογησάσθωσαν τῷ Κυρίφ τὰ ἐλέη αὐ-
tov: καὶ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ τοῖς υἱοῖς τῶν drv-
θρώπων. Κηρυξάτωσαν πάντα ol ἀπόστολοι.

Ὑγωσάεωσαν αὐτὺν ἐν 'ExxAnc(ig «ἑαῶν. Ἐν
G2vAT(t YT, οαῶν.

ebrius. Commoti sunt in. priecordiis suis : quan-
quam ebrius quidem 4 vino conimovetur, apostoli
vero timore perturbati sunt.

Et omnis sapientia eorum devorata est. Sapientia,
hoc est, peritia remigandi, tunc omnis defece-
rat.

VeRs. 98. Et clamaverunt ad Dominum cum tri -
bularentur. Dum tempestate sgütarentür, ut dixi-
mus. ]

Ei de omnibus necessitatibus eorum eduxit eos.
Es tiuvre illo videlicet atque ex periculo. Deinde,
quo pacto id factum fuerit, narrat.

Vens. 39. Et mandavit procelle, et stetit in αν.
ram, el silweruut fluctus ejus. Increpacit enim, in-
quit, Dominus ventos. et mare: et (acta est tranquit-
litas magna **.. Aura quippe, mitis ac placida est
et tranquilla quzdam spiratio.

Vrns. 500. Et letati sunt, quoniam. quicverunt.
Vastissimi acilicet illi fluctus.

Et deduxit eos in portum voluntatis sum. Pet
portum divina mandata intellige, quz illic com-
morantem ab omni animz naufragio tutum κος.
vant.

Vgns. 51. Confiteantur Dommo misericordie ejus,
et mirabilia ejus filiis hominum. Hac. omnia apo:
οἱ anpuntiabunt.

VEns. 32. Eztollent eum ἐν Ecclesia pepulorum.
In nationum omnium congregatione.

Καὶ év καθἐδΓᾳ πρεσδυτέρων, αἰνεσάτωσαν ο — Et in cuthedra. seniorum laudent eum. Eorum

αὐτόν. Ἐν συνεδρἰῳ ὑπερεχόντων.

"Εὐετο ποταμοὺς εἰς ἔρημον». Ἔθετο τοὺς πο-
ταμηὸν εὐῤῥοῦντας ἐν λόγοις Ἓλληνας, εἰς ἑρη-
μίαν σοφίας ἐπιστομιξόντων αὐτοὺς τῶν ἁλιέων,
xai ἀγραμμάτων ἁποστόλων.

Καὶ διεξόδους ὑδάτων εἰς δίψα». Καὶ τὰς
πληαμύρας τῶν λόγων αὑτῶν εἰς ξηρανσίαν.

ΤΗ» χαρποφόρον εἰς ἄμην, ἀπὸ κακίας τῶν
κατοικούγζων ἐν αὐτῇ. Καὶ τὴν γῆν τῶν Ἰουδαίων
τὴν χαρποφοροῦσαν τοὺς προφήτας, εἰς ἀχαρπίαν '
ἄκαρπος γὰρ fj ἀλμυρὰ γη. Αἴτιον δὲ f) xaxía τῶν
χατοικούντων ἐν αὐτῇ, δι ἣν οὐχ ἔτι τοιούτους ἄν-
ὅρας χαρποφορεῖ.

ἼΚθετο ἔρημον sic A/yrac ὑδάτων. Τὴν πρὶν
ἔρημον χαρπῶν ἀρετῆς Ἐχκλησίαν, εἰς λίµνας
ὑδάτων τοῦ’ θείου βαπτίσματος. El; τὸ λιμνάζειν
ὕδασι τοιούτοις.

Καὶ γῆν ἄννδρον εἰς διεξόδους ὑδάεων. Τὴν
Ἐχχλησίαν τῶν πιστῶν αὖθις τὸν πρὶν ἄνυδρον £v
ἁγονίᾳ λόγου θείου, ἔθετο εἰς τὸ πηγάζειν ὕδατα

δογμάτων ζωήῤῥητα,
ο Μαι. viri, 96.

scilicet qui czeteris in concilio supereminent.

Vens. 99. Posuit flumina in desertum. Graecos
et gentiles seilicet qui cum eloquentie quasi flu.
minibus, et omnis generis disciplinis redundarent.
onni demum sapientia deserti esse visi sunt, cum
iliMerati ac piscatores homines eos represserint.

Et ezitus aquarum in saltim. Dum hujusmodi re
dundantiam ariditate damnavit.

Ύεμδ. 94. Terram fructi[eram in. salsuginem, a
malitia habitantium in ea. Judza regio quz pro.
phe:is, quasi speciosissimis fructibus, olim referta
erat, in omnimodam sterilitatem versa est. Salsu-
ginoso enim humus, est frugibus prorsus Infecunda.
Incolarum autem vitio, id effectum est, ut scilicet

p ejusmodi viros. ea terra amplius;non produceret.

Vkas. 35. Posuit desertum. in stagna aquarum.
Ecclesiam de gentibus congregatam, qua privs
virtutum frugibus vacua erat, sacrí baptismatis
fluentis esse fecit irriguam : quz abunde adeo
effluxerunt, ut ingentis stagni speciem pra se tu-
lerint,

ΕΙ terram taquosam in exitus aquarum. Eamdein
Ecclesiam fidelium, quz? antea inaquosa fuerat, ct
arida, divinique Verbi ,inops, effecit, ut τι do-
gmata scaturiret.

Varie lectiones.

(17) Corrupta, ut apparet, lectio : sensus postularet. ἑνοιχοῦντα, aut ἐμμένοντα, aut auid simile ;
qua verba cuim ἀνώτερον nulla cognatione Junguutur.

PaTRoLt. Gn. CXNXVII. 44

1067

EUTHYMII ZIGADBENI

1068

Vkns. 956. Et collocavit illic esurientes. Eos qui A Καὶ κατῴκησεν ἐχεῖ πειὤντας. Τοὺς πρὶν Ev-

spirituali cibo diu olini caruerant,

Et constituil civitates habitaculi. YMabitatiouis, in-
quam, spiritualis. Intelligit autem varias ac par-
Hiculares ecclesias fidelium, qua per universum
orbem constitute sunt : tam aperte adeo omnia
praedicit. |

VERS. $7, Et seminaverunt agros. Evangeliez
przdicationis semine seminarunt apostoli homi-
num animas, qua antea agrestes erant atque in-
cult:e. .

Et ρίαπίαυεγαπ! vineas. Rursus per vineas, anie
mas üdelium intelligit, ferentes virtutum race-
mos.

Et fecerunt fructum germinis. Germinis, inquam,
mystici, Christo Domino oblati eumque lztifi-
contis. |

Vegns. 98. Et benedixit eis. Ait enim Lucas de
apostolis, quod extollens Dominus manus suas be-
nedixit eis * , Manifestum cst igitur, quod propter
apostolos, et eorum successores hoc dictum est.

Et multiplicati sunt valde. Nam ex duodecim, et
septuaginta viris, in numerosissimum populum
propagati sunt,

Et pecora eorum non eunt minorata, Per pecora
eos intellige, qui inter Christianos sitmpliciores
sunt, nec tam solerti ingenio sunt praditi. Vel
aliter : pecora apostolorum, discipuli eorum sunt,
qui iustar pecorum, eos sequuntur, quocunque

δεεῖς βρώσεως πνευματιχῆς.

Kal συγεστήσατο πόλεις κατοιχεσίας. Πόλεις
κατοικίας πνευματικῆς ' λέχει δὲ, τὰς γατὰ τόπους
Ἐχκλησίας. Οὕτως ἑναργῶς προφητεύει πάντα.

Καὶ ἔσπειραν ἁἀγρούς. Ἔσπειραν οἱ ἁπόστολοι
τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων τῷ σπόρῳ τοῦ κηρύγµα-
τος, Ἠγριωμένας πρότερον.

Καὶ ἑφύτευσαν ἁἀμπελῶνα. Τὰς φυχὰς αὖθις
νόησον ἀμπελῶνας, χαρποφορούσας βότρυον ἁἀρε-
τῶν.

Καὶ ἐπυίησαν χαρποὺς γεννγήµατος. Γεννήμα-
τος μυστικοῦ, προσφεροµένου τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ,
xal τοῦτον εὐφραίνοντας.

Καὶ εὐ.1όγησεν αὐτούς.Φησὶ γὰρ 6 Λουχᾶς περὶ
τῶν ἀποστόλων, ὅτι, Ἑπάρας τὰς χεῖρας αὐτοῦ,
εὐ AU yqcer αὐτούς' δῆλον δὲ ὅτι δι αὐτῶν ἄρα καὶ
τοὺς διαδόχους τῆς πίστεως αὐτῶν.

Καὶ ἐπ.ληθύνθησαν σφόδρα. ᾿Απὸ δώδεχα γὰρ
xai ἑδδομήκοντα, εἰς ἀναριθμήτους µυριάδας ἑξήν-
θησαν. :

Καὶ τὰ κτήνη αὐτῶν, οὐκ ἐσμίχρυνε, Κτήνη
νόησον, τοὺς ἁλογωτέρους iv abzol;* f| xal ἄλλως,
κτήνη τῶν ἁποστόλων, οἱ µαθηταὶ αὐτῶν, ὡς δίχην
κτηνῶν ἑπόμενοι τούτοις ὅποιπερ ἄγουσι, καὶ τρο-
vh» πνευματικὴν παρ) αὐτῶν λαµθδάνοντες, ὡς

duxerint, quique veluii rationales oves cibum ab C πρόδατα λογικά" ol Καὶ αὐτοὶ πολλοὶ γεγόνασι.

eis capiunt, et numerosissimi etiam fuerunt. Cum
autem Ecclesize augmenta praedixerit, futuras etiam
illius persecutiones, et calamitates annuntiat.

γεις. 39. Et pauci (acti sunt, et affictá. sunt, a
tribulatione malorum et dolore. lauci facti sunt
fideles, cum multa willia eorum pro Christo variis
cruciatibus interierint, Afflicti autem sunt a tribu-
latione tentationum οἱ dolore, dum praesentibus
bonis spoliati, expulsi, verberati atque innumera-
bilia aiia passi sunt. '

γεια, 40. Effusa est contemptio super principes
eorum. Per principes, (idelium reges ac duces il-
los intelligit, quibus suberant, et a quibus multas
persecutiones sustinuerunt : qui priucipes tanquam
inutiles a Christo contempti sunt.

Et errare fecit eos in invio, et non in via. Seduci
eos permisit tanquam iminedicabiles. Est modus
hic loquendi frequens apuJ Scrípturam, ut facere
quempiam dicat, qui permittit. Invium vero et
Sine tia appellat, perversa atque impia eorum
dogmata.

VgRs, 4M. Et adjuvit pauperem ex inopia. Popu-
lum qui pauper erat adjuvit, ες inopia qua est
propter Christum.

Et posuit quasi oves familias. Eas quippe ut
proprias oves, in ordinem redegit. Per familias au-
tem (quas, juxta Greci nominis significationem,

" (uc. xxiv, 50

Προαγορεύσας δὲ τὴν προχοπὴν xai αὔξησιν της
Ἐκχλησίας, ἔτι προλέχει xa τοὺς ἐπισυμθῆναι
µέλλοντας αὑτῇ διωγμούς.

Kal ὡ,ιγώθησαν xal ἐχακώθησαν ἀπὸ ϐ.1ίψεως
xaxov xai ὀδύνης. Ἐλιγώθησαν μὲν οἱ εὐσεθεῖς,
µνριάδων πολλῶν ποιχίλοις τρόποις ἀναιρεθεισῶν
ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ. ἑχαχώθησαν δὲ ὑπὸ θλίφεως πει-
ῥασμῶν καὶ ὀδύνης τῆς ἐντεῦθεν, ἀφαιρούμενοι
τὰς οὐσίας, ἑλαυνόμενοι, µαστιξόμενοι, καὶ µυρία
πάσχοντες.

Εξεχύθη ἐξουδένωσις éx' ἄρχοντας αὐτῶν.
΄Αρχοντες αὐτῶν ol βασιλεῖς xal ἡγεμόνες, ὑφ) οὓς
ἑτέλουν, xai ὑφ) ὧν ἐδιώχοντο, οἵσινες ἑξουδενώνη-

: σαν τῷ θεῷ ὡς ἀχρεῖοι.

Καὶ ἐπ λάνησεν αὐτοὺς ἐν ἀθάτῳ, xal οὐχ ὁδῷ.
Πλανηθῆναι παρεχώρησεν αὐτούς' ἰδίωμα δὲ τοῦτο
τῆς Γραφῆς , ὡς πολλάχις εἰρήχαμεν. "Αδατον
δὲ χαὶ Οὐχ ὁδὸς, τὰ δυσσεθη δόγµατα, xal ὁλέ-
θρια. :

Καὶ ἐξοήθησε πένητι ἐκ ατωχείως. Ti n£vot
λαῷ, τῷ πένητι bx πτωχείας τῆς διὰ Χριστόν.

Kal ἔθειο ὡς πρόδατα πατριάς. Ὡς πρόδατα
οἰχεῖα τὰς πατριάς Ίγουν ἕταξεν ὡς πρόδατα Eau-
τοῦ, τὰς ἓν ταῖς χώραις πατριάς ' πατριὰς δὲ λέγει

1069

COMMENT. IN PSALMOS.

1079

νῦν, τὰ συστήµατα ἑκάστης Ἐκκλησίας πατριὰς Α parentelas quis melius dixerit), universas eccle-

δὲ, διὰ τὴν Ex. πίστεως συγγένειαν, ἕνα πατέρα
τὸν θεὸν ἐχούσας ΄ ἐπεὶ χαὶ Howe. ὀνομάζεται
«uc, καὶ τὴν γυχἠν τιθεὶς ὑπὲρ τῶν αροθά-
tor.

"Οψονται εὐθεῖς, xal εὐφρανθήσονται. Ὄψον-
ται τὰ ἤδη προφητευθέντα’ εὐθεῖς δὲ, οἱ τὴν εὐθεῖαν
ὁδεύοντες, εὐσεθεῖς.

Καὶ πᾶσα ἀνομία ἑμφράξει τὸ στόµα αὐτῆς.
ToU κηρύγματος πλατυνθέντος ἄχρι βασιλέων’ àvo-
µία 65, οἱ ἄνομοι καὶ ἁσεθεῖς.

Tíc copóc xal φυ.]άξει ταῦτα; χαι συγήσουσι
τὰ éAén τοῦ Κυρίου. Τ{ς σορὸς παρατηρήσει ταῦτα,
πιστεύων ὅτι γενήσονται, xal συνἠήσουσι τὰ ἑλέη
τοῦ Kucíou * γνώσονται ταῦτα, ὅταν λάδωσι πέρας.

"Q6? ὙΤα.1μοῦ τῷ Δαθίδ.
ΨΑΛΜΟΣ PZ'.
Περὶ τῆς ἐπιγραφῆς ταύτης χαὶὲἓν τῷ προοιμἰῳ τῆς
παρούσης βίθλου, καὶ ἓν φαλμοῖς ἑτέροις εἰρήχαμεν.
Ἑτοίκη ἡ καρδία µου, ὁ θεὸς, ἑτοίμη ἡ xap-
δία pov, ἄσομαι καὶ γα.1ῶ ἐν τῇ δόξῃ µου. Ἐξε-
Ἰέρθηει ἡ δόξα µου, ἐξεγέρθητι γαϊτήριον καὶ
χιθὰρα, ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου. Εξομοβογήσομαί
cot ἐν Aaoic, Κύριε Φα λῶ σοι ἐν ἔθγεσιν, ὃτι
μέγα ἑπάνω τῶν οὐραγῶν τὸ ÉJeóc σου, καὶ ἕως
τῶν νεφελῶν ἡ ἀ-ήθειά σου. 'Υγώθηει ἐπὶ τοὺς
οὐρανοὺς ὁ θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γην ἡ δόξα

siarum congregationes intelligit, tum propter con-
gregationem fidei, tum quia unum Christum verum
patrem familias habent, qui et pastor bonus ap-
pellatur, et animam suam posuit pro ovibus **.

Vgns. 42. Videbunt recti, et lctabuntur. Fideles,
qui per rectam viam semper incedunt, videbunt
ea qua superius dicta sunt.

ΕΙ omnis. iniquitas obturabit os. suum. Dilatata
nimirum praedicatione ad ipsos usque reges. Per
iniquitatem autem iniquos ipsos homines intel-
ligit.

Vas. 45. Quis capiens et custodiet hac ? et intel-
ligent misericordias Domini. Quis sapiens erit, ct
observabit ο, credens quod futura sint ? et in-
telligent misericordias Domini, hoc est, cognoscent
hec, ubi Gnem habuerint.

Canticum Psalmi ipsi David.
PSALMUS CVII.

Tituli bujus ratio, in procsmio operis, et alibi
etiam explicata est.

Vens. 1-6. Paratum cor meum, Deus, paratum
cor meum; cantabo et psallam ingloria mea. Exsurge,
gloria mea ; exsurge psalterium et cithara. Exsurgam
dituculo. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam
libi in nationibus, quoniam magna est supra colos
misericordia iua, et usque ad nubes veritas. (ua.
Exaltare super celos, Deus, et super omnem terram
gloria tua. lec omnia eodem ordine habentur in

σου. Ταῦτα πάντα καθεξῆς xal iv τῷ vc" ψαλμῷ C psalmo Lvi, ubi ca exposuimus. Idem enim signi-

κείµενα τῆς χαθηκούσης ἐξηγήσεως τετυχήκασιν

ἐν ἐχείνῳ ' ταὐτὸν δὲ τὸ, ᾿Εμεγα-ύνθη ἕως τῶν

obpavór, χαὶ τὸ, Μέγα ἑπάνω τῶν οὐραῶν τὸ
EAsóc σου. Νοηθεῖεν δ' ἂν ταῦτα τὰ ῥητὰ, χαὶ τὸ
Ἐξεγέρθηει, καὶ τὸ Ἐξεγερθήσομαι, χαὶ περὶ τῆς
ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου * τοῦ μὲν Δαθὶδ (18) ἰχετεύον.
τος, τοῦ δὲ Χριστοῦ ὑπισχνουμένου καὶ προτιθέντος
xii τὸν χαιρόν ' ὄρθρου γὰρ βαθἑος ἐξηγέρθη, χατὰ
τὸν Λουχᾶν. Δόξα δὲ αὐτοῦ ὁ Χρ΄στὸς, ὡς x σπέρµα-
τος αὐτοῦ γεννηθείς,

"Ὅπως ἂν ῥυσθῶσι» οἱ ἁγαπητοί σου. Ὁ νέος
λαός. Αγαπήσας Υὰρ, qnot, τοὺς ἰδίους, τοὺς
ár κόσµῳ, εἷς téJoc ἡγάπησεν αὐτούς.

ficat : Magna est supra coelos, quod, Magnificata est
usque ad celos. lla autem verba : Ezsurge gloria
mea, item illa : Exsurgam diluculo, intelligi pos-
sunt de resurrectione Domini, ipso scilicet David
aliud supplicante, et Christo aliud promittente, οἱ
certum etiam resurrectionis sus tempus przsi-
gnante. Profundo quippe diluculo surrexit, ut Lu-
cas tradit **. Gloriam vero suam beatus David .
Christum appellat, veluti, qui ex ejus semine
nasciturus erat, et. summam ei gloriam paratu-
rus.

Ut liberentur dilecti tui. Novus populus nimirum :
Cum dilezisset euim, inquit, suos Jesus in mundo,
ia finem dilexit eos **.

Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, xal ἑπάχουσόν µου. 'O D — vins. 7-14. Salvum (ac deztera tua, et exaudi

θεὸς ἐ.ά.ησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ 'Yyrwo-
σοµαι xal διαμεριῶ Σίχιµα, xal τὴν κοιλάδα τῶν
σχκηνῶν διαµετρήσω. Ἑμός ἐστι Γα.]ὰδ, καὶ
ἐμὸς Μανασσῆς, καὶ ᾿Εφραϊμ ἀντί/ληγις τῆς
x&gaAiic µου. Ἰούδας βασιᾶεύς µου, Μωὰθ «ἰέδης
τῆς ἑπίδος µου. Ἐπὶ τὴν Ιδουμαίαν ἐπιδαλω τὸ
ὑπόδημά μου, ἐμοὶ ἁ.λόφυ.ῖοι ὑπετάγησαν * τίς
ἀπάξει µε εἰς nÓAw περιοχῆς ; f) τίς ὁδηγήσει
µε ἕως τῆς Ἰδουμαίας; Οὐχὶ σὺ ὁ θεὸς ὁ ἁπω-

6 Joan. x, 44, 45. *'* Luc. xxiv, 4.

me. Deus locutus est in εαΛείο auo. Ezaltabor, et
dividam Sicima, et vallem tabernaculorum dimetiar.
Meus est Galaad, et meus est. Manasses, et Ephraim
defensio capitis mei : Judas rex meus, Moab lebes
epei mec. In. Idumeam immittam calceamentum
meum. Miht alienigene subditi sunt. Quis deducet
me in civitatem munitam ? quis deducet me wsque in
Idumaam ? Nonue tu, Deus, qui repulisti nos? Et non
egredieris in viriutibus nostris ? Da nobis auzilium

"* Joan. xui, 4.

Varie lectiones.
(18) Imo vero, idem David orabat, et idem Christus pollicebatur. Expungenda itaque dictio aliud,

αυ sensum contrarium efficit.

i

1071

EUTIIYMIIÓI ZIGABENI

t072

de tribulatione, et vana salus heminis. In Deo [α- A σάµενος ἡμᾶς, καὶ οὐκ é£Ce.lsoc yq ó θεὸς ἐν ταῖς

ciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos
nostros. Hac omnia etiam eodem ordine reperies
in psalmo rix, ubi ea exposuimus. Et licet in ali-
quibus dictionibu£ modicum quid hzc ab illis diffe-
rant, eumdem tamen sensum liabent. Νεο admi-
reris, 8i cadem verba, atque easdem sententias
Propheta &:wpius repetit in aliis psalmis, cum hic
mos apud Hebraeos habeatur, et apud prophetas
priecipue.

]u finem ipsi David.

PSALMUS CVIM.

De hac inscriptione saepe alibi dictum est. Ευ
animadvertendum est, quod Propheta iu hoc
psalino imprecantis quidem personam induere vi-
detur ; revera tamen prophetiam corum malorum
contexit, quze proditorem Judam, atque ejus com-
plices manebant. Est enim hic dicendi motus fre-
quens in prophetis, οἱ plurima exempla apud
Scripturam inveniri possunt. Unde et Jesus Nave
duodecim tribus dividens, quando in terram pro-
missionis ingressi sunt, visus est jussu Dei quibus-
dam benedieere, et quibusdam mala imprecari.
Benedictiones autem ille, et iwaledictiones, futuro-
rum prophetias continebant.

V&gns. 3. Deus, laudem meam netacueris. Prosen-
tem psalmum in persona Christi supplicantis cre-
dimus fuisse conscriptum : qui cum liominis per-
sonam jnduisset, omnium hominum more, diutius
eliam vivere cupiebat, Deum igitur alloqui intro-
ducitur Christus, in hoc psalmo, et dicere : Noli,
Deus, exstipguere autsilentio tradere laudem illam,
qua propter me, Filium tuum, tibi jugiter offertur
ab iis qui mirabilia opera mea inspicientcs, sum-
mis te propterea glorificant laudibus. Vel: Nol

δυγἀάµεσι» ἡμῶν; Δὸς ἡμῖν βυήθειιν ἐκ θ.1ί-
Ψεως, xal µαταία σωτηρία ἀγθρώπου. Ἐν τῷ θεῷ
ἁοιήσομµεν δῦναμιν, καὶ αὐτὸς ἑξουδεγώσει εοὺς
ἐχθροὺς ἡμῶν. αἱ ταῦτα πάντα χαθεξῆς εὑρίσεις
ἓν τῷ νθ’ Φαλμῷ, Καὶ ζήτησον Exsl* εἰ Ck χατά «was
λέξεις μικρόν τι παραλλάττουσ.ν, ἁλλά Ye τὴν αὐτῖν
ἔχονσι διάνοιαν. Mj θαυμάστς ἐξ, εἰ τὰ αὐτὰ xa:
ἐν ἑτέροις τίθησι πολλάχις Ψαλμοῖς ἔθος γὰρ
xat τοῦτο τοῖς Ἑδραίοις, xat μάλιστα «E; 7.90; ὗτα:-.
Εἰς τὸ τέλος να ἲμὸς τῷ Δαθίδ.
YAAMOSX PE.

Καὶ περὶ ταύτης τῆς ἐπιγραφῃς εἴρηται Ó:ag-
pus ἐν ἑτέροις φαλμοῖ,. Ὁ δὲ παρὼν φαλμὸς ἑἔσχτ-
µάτισται μὲν εἰς ἀρὰν , ἔστι δὲ προφητεία µελ)ό»-

B των χαταλήφεσθαι χαχῶν τόν τε προδότην Ἰούδχν,

καὶ ἑτέρους τινάς. Καὶ γάρ ἐστι χαὶ τοιοῦτον εἶδος
ἐν ταῖς "προρητείαις, καὶ µυρία τούτου παρὰ τῇ
Γραφῇ παραδείγµατα. Καὶ γὰρ xai Ἰησοὺς ὁ τοῦ
Nav) διαιρῶν τὰς δώδεχα φυλὰς ὅτε εἰς τὴν y£v
τῆς ἐπαγγελίας εἰσῇεισαν, ἐχελεύσθη παρὰ τοῦ
θεοῦ τὰς μὲν εὐλογῆσαι, τὰς δὲ ἀράσασθαι " xai
σαν προφητεῖαι καὶ τὰ τῶν εὐλογιῶν, xal τὰ τῶν
ἁρῶν.

Ὁ sóc, τὴν αἶγεσίν µου μὴ παρασιωπήσιης.
Tóv παρόντα φαλμὸν εἰς πρόσωπον τοῦ Ἄριατοῦ
συντεθεῖσθαι Ἀλέγομεν, ἱκετεύοντος ὡς ἀνθρώπου
Cv Ext, xal τὰ προχεἰµενα λέγοντος 0 θεὸς, τὴν
αἴνεσιν τὴν δι’ ἐμοῦ μὴ παρασιωπίσῃς, col (19)
παρὰ τῶν ὀρώντων ἃ ἑἐργάζομαι θαυμάσια, xat
δοξαζόντων σε, μὴ χαταπαύσῃς ' ἣν Thv αἴνεσίν
pov, ἣν αἰνῶ σε αὐτὸς, πάντα ὅσα xavopÜ σοι ἐπι-
γραφόµενος el; δύξαν σὴν' f, Thv μετὰ αἰνέσεως
δἑησίν µου μὴ παρέλθῃς ἐν σιωπῇ.

Deus, exstinguere laudem meam, qua assidue te laudo. Quiecuuque ομἱ operor, tibi ascribo, at-
que ad gloriam tuam refero. Silentio. itaque non prztereas preces meas, quaseum laude offero (30).

Quia os peccatoris, et os dolosi super me apertum
est. Peccatorem et dolosum, Judam | intellige, qui
os suum adversus Salvatorem aperuit, quando
cum principibus saeerdotum, et senioribus populi
locutus est, ut Christum proderet.

V&Rs. 5. Locuti sunt adversum me lingua dolosa.
Judas nimirum et principes sacerdotum, ac senio-
res populi, dolos, atque insidias adversum me si-
mul struentes.

Ei sermonibus odii circumdederunt me. Plena odio
in me verba vomentes. Sepenumcro enim Judei;
qui Christo cireumaderant, hujusmedi serinones
proferebant, summo stadio contendentes, ut ei ali-

"Οτι στόµα ápaptuAov, xal στόµα CoAMov ἐπ᾽
ἐμὲ ἠνοίχθη. Tov Ἰούδαν νόησον ἁμαρτωλὸν καὶ
δόλιον, ὃς ἤνοιξε στόµα, χατὰ τοῦ Σωτῆρος, ὅτε
συνελάλησε τοῖς ἀρχιερεῦσι χαὶ πρεσθυτέροις τοῦ
λαοῦ περὶ τῆς προδοσίας.

Ἐ 1ἀ1ησαν κατ ἑμοῦ γ.λώσσῃ δο.ίᾳ. Οὗτός τε
χἀχεῖνοι ῥάπτοντες δόλους xat ἐπιδουλάς.

Kal «Ἰόγοις µίσους ἑκύκ.ωσὰάν µε. Λέγοντες
ῥήματα μίσους) πολλάχις Υὰρ οἱ Ἰουδαῖοι, χυχλοῦν-
τες αὐτὸν, ἔλεγον τοιαῦτα, διασύροντες, ὑθρίζοντες,
ἑρωτῶντες χαχοήθως.

quo paeto deiraherent : quippe aui aut expresse contumelia eum afficiebaut, aul perverse interroga-

bant,
Et impugnaverunt me gratis. lloc est temere, et
absque ulla causa.

Καὶ éxoAéyunodr µε δωρεάν. Μάτην, ἀνευλόγως,

Varie lectiones.

(19) Ita codex : sed videtur deesse aliquid, puta
ἀναφερομένην, aut quid simile.
(20) Criica verba non continentem sensum cffi-

ciunt, sed distinctum. Effertur enim per parti
culam f. Vertendum itaque : Vel silentio mon
prat., etc.

1073

COMMENT. IN TSALMOS.

1074

ἸΑντὶ τοῦ ἀγαπᾷν µε, ἐνδιέδα1Ίόν µε. Λέον Α Vens. δ. Pro eo, ut. me diligerent, detrahebant

àyandv µε, χαθεχάατην αὐτοὺς εὐεργετοῦντα καὶ
λόγῳ χαὶ ἔργῳ * οἱ δὲ τοὐναντίον διεχωμῴδούν µε,
πλάνον, xal παράνοµον, καὶ ἀντίθεον ἁἀποχαλοῦν-
τές µε.

Ἐ}γὼ δὲ προσηυχόµη». Ἡροσηυχόμην ὑπὲρ αὐ-
τῶν" xol γὰρ àv τοῖς Βύαγγελίοις προσεύχεσθαι
ὑπὲρ τῶν ἑπηρεαζόντων ἑνομοθέτησεν. "H προσηυχό-
µην ἐπιχαλούμενος τὴν παρὰ σοῦ βοήθειαν' διαφό-
ρως yàp πρὸς τὸν Πατέρα προσευχόµενον αὑτὺν
δηλοῦσιν ol εὐαγγελισταί.

Καὶ ἔθεντο κατ ἐμοῦ καχὰ ἀντὶ ἁγαθῶν. ΒΕἱργά -
σαντο xat' ἐμοῦ χαχὰ, ἀνθ᾽ ὧν εὐηργετήθησαν.

Καὶ µῖσος ἀγτὶ τῆς ἁγαπήσεώς µου. Αντι τῆς
ἀγάπης, flv Ἰγάπων αὐὑτούς.

Κατάστησον àx' αὑτὸν ἁμαρτω.ὶόν. Τὸ κατάστη-
σον καὶ τὰ ἑξῆς, προσταχτικἀ τε καὶ εὐχτιχὰ,
ἔχουσι μὲν σχΏμα τοιοῦτον, σηµασίαν δὲ μέλλοντος,
ἀντὶ τοῦ Καταστήσεται, χαὶ στήσεται, καὶ ἑξε.1εύ-
σεζαι, xal τὰ τοιαῦτα. TáSov, φησὶν ἐπὶ τὴν Ἰου-
63íav τὸν διάδολον. Εἱση.1θεγὰρ, φησὶν, εἰς αὐτὸν ὁ
Σατανᾶς. Τὸ δὲ Κατάστησον, ἀντὶ τοῦ Hapayo-
pncov κχαταστῆναι, χατὰ τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα,
περὶ οὗ πολλάχις εἰρήχαμεν.

Kal διάδολος στήτω ἐκ δεξιὼν αὐτοῦ. Στήσε-
ται Ex δεξιῶν αὐτοῦ, τουτέστιν, οἰχειωθήσεται ὁ Σα-
τανᾶς αὐτῷ. Τῶν οἰχείων γὰρ ἡ δεξιά στάσεις. Διὸ
καὶ οἱ δίχαιοι παρὰ τῷ θεῷ τῆς δεξιᾶς ἀξιοῦνται
στάσεως * xal ἑτέρως δὲ, Στήσεται x δεξιῶν αὐτοῦ,
τουτέστι δεξιὰς πράξεις ἁἀποτελῶν. El δὲ xol περὶ
Ἰησοῦ τοῦ μεγάλου ἀρχιερέως γέγραπται, ὅτι καὶ
ὁ διάδο.ος εἰστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ' ἁλλ' bit
πρόχειται ὅτι τοῦ ἀντιστῆναι αὐτῷ :ἕστη γὰρ ix
τῶν δεξιῶν αὑτοῦ μαχόμενος tal; δεξιαῖς αὐτοῦ
πράξεσιν.

Ἑν τῷ κχρίνεσθαι αὐτὸν, ἐξέ.θοι καταδεδιχα-
σιάνος. "Ev τῷ κχρίνεσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἰδίου
σωνειδότος, ἐξελεύσεται ἀπὸ τοῦ συνεδρίου χατα-
χεχριµένος * xal Μεταμε.ἱηθεὶς γὰρ, φησὶν, ἁπόέ-
c-neyse τὰ τριἆχογτα ἁρτύρια τοῖς ἀρχιερεῦσι
χαὶ τοῖς πρεσθυτέροις, λέγων. Ἡμαρτον παραδοὺς

mihi. Cum diligere me debuissent, qui assidue
verbo et opere benelicia in eos contuleram, hi con-
tra deridebant me, seductorem, iniquum, et Deo
adversarium appellantes *.

Ego autem orabam. Orabam pro eis. In Evangeliis
quippe orari jussit Clristus pro calumniantibus.
Vel : Orabam invocans auxilium tuum. Satpenumero
enim orasse eum ad Patrem, ibidem legimus.

VEns. 5. Et posuerunt adversum me mala pro bo-
nis. lpsi, inquit, contra operati sunt in me mala,
pro benficiiis a me in eos collatis.

Et odium pro dilectione mea. Ότο dilectione, qua
eos prosequebar.

γεια. 6. Constitue super eum peccatorem. Verbum
Constitue, et alia verba impetrativi οἱ optativi modi,
qui sequuntur, quanquam sub ejusmodi figura lo-
quendi sint posita, habent tamen siguificationem
futuri temporis, ac si dixisset : Constitstet, stabit,
exibit, et sic de singulis : Constitue, inquit, dia-
bolum super Judam : intravit enim, ut legimus. in
Evangelio, in eum Satanas "*. Constitue vero posuit,
pro Perniitte constitui, juxta peculiare illud Scri-
pturze idioma, de quo sxpe diximus.

Et diabolus stet α dexteris ejus. Moc est, fiet ei
Satanas familiaris : solent enim familiares ac do-
meestici alicujus stare ei a dextris. Atque ideo justis
Deus dextram regionem in futuro judicio assigua-
vit. Et aliter : Diabolus stabit a dextris ejus, dex-
tras illius operationes rapiens. Quod si apud Za-
chariam prophetam scriptum legimus de Jesu
Magno pontifice, quod diabolus steterit a. dex-
tris ejus 15, animadvertendum est, illic addi cau-
sam, ut adversaretur ei. Stetit enim a dextris
ejus, ut bona, ac dexteia illius opera impugna-
ret.

Vgns. 7. Cum judicetur, exeat cundemnatus. Cum
a morsu propriz conscienti:: condemnatus fuerit,
exibit de Jud:xorum concilio condemnatus : Peni-
tentia enim ductus retulit. triginta argenteos prin-
cipibus sacerdotum, et senioribus, dicens : Peccaví
tradens sanguinem innocentem. Illi autem dixerunt,

αἷμα ἀθῶον. Ol δὲ εἶπον ' Τί πρὸς ἡμᾶς; σὺ p Quid ad nos? tuvidebis "*. A seipso itaque atque ab

ὄψει * ὑφ) ἑαυτοῦ Y&p χατεκρίθη, xaX ὑπ' ἐχείνων *
παταγνώσεως γὰρ τὸ, Zo ὄψει.

Kal ἡ προσευχἠἡ αὐτοῦ γενέσθω sic ἁμαρτίαν.
Εἱςἀποτυχίαν. "Οτε γὰρ ἀπέχλινε πρὸς τοὺς ἐχθροὺς
τοῦ Χριστοῦ, προσηύχετο μετ αὐτῶν ἐξολοθρευθῆναι
xa τὸν Χριστὸν, καὶ τὸ μνηµόσυνον αὐτοῦ * f| ἁπλῶς
ἁποτεύξεται ὧν αἱτεῖ, διὰ τὴν Συστροπίαν αὐτῶν.

illis pariter condemnatus est: condemhantium enim
verba sunt : Tu videbis.

Et oratie ejus fíat in errorem. Aberret, inquit,
cjus oratio et non consequatur, quod postulat.
Optabat enim Judas, votisque ac precibus ipse pa-
riter, ac Christi inimici, quibus se conjunxerat, i
unum petebant, ut exterminaretur Christus, οἱ

ejus memoria deleretur. Inanis igitur fuit hujusmodi eorum oratio, et votum. Vel, gereraliter ctiam di.
cit, quod omnis ejus oratio aberrabit, quod non fruetur optatis rebus, ob pravos ac perversos sci-

licet ejus morea.

Γεγηθήτωσαν al ἡμέραι αὐτοῦ ὀλέγαι. Τελευτή-
σει ταχέως. Μετὰ γὰρ τὴν προδοσἰαν ὀλίγον ἑπέζησε,
καὶ εὐθὺς ἀπήγξατο.

" Μας. v, 44... "* Joan. xin. 27,

" Zachar. ui, 1.

Vens. 8. Fiant dies ejus pauci. Cito post proditio-
nem morietur. Molico enim tempore suüpervixit,
cum paulo post suffocatus sit.

" Mattli.. Xxxv*t, 9, 4.

1015

EUTHYMII ZIGABENI

1076

Et episcopatum ejus accipiat aller. Matthias sci- Α Kal τὴν ἐπισχοπὴν αὑτοῦ Ad6oi Érepoc. Tr»

licet, qui illius apostolatum sortitus est Apostoli
quippe, episcopi, lioc est, custodes erant et pasto-
res credentium.

Vens. 9. Fiant filii ejus orphani, et uxor ejus vi-
dua. Hzc, et qua sequuntur ad Judam pertinere
non videntur, cum de uxore, aut de filiis ejus, sa-
cra Historia nobis nibil tradiderit. Atque ideo
Chrysostomus dicit hzc praedicta esse de alio quo-
dam, qui post reditum populi e Babylone, sacer-
dotium invadere conatus est, in quo manifeste
hxc omnía adimpleta esse traduntur.

Vgns. 10. Fluctuantes transferantur filii ejus, et
mendicent. Veluti tempestate concussi ex propriae
domus sede transferentur, et mendicabunt, pau-
pertatem una cum caeteris calamitatibus susti-
nentes.

Ejiciantur de habitaculis suis. Ex ipsis etiam
habitaculis ejicientur, nec in eis dabitur habitandi
facultas. Per habitacula autem (ut Grzca dictio, οἱ-
χόπεδα, significantius denolatj, ruinas domorum
intelligit. Hujusmodi vero poenas dabunt, quia pa-
ternze. iniquitatis fuere participes.

Vgns. 11. Scerutetur fenerator omnem substantiam
ejus. Serutabitur eam fenerator, quazrens sibi
γι ddi quae erediderat,

Ei diripiant alieni labores ejus. Post. fenerato-
rem, isti rapient quzcunque fuerint relicta.

Vgns. 12. Non sit illi adjutor. Nemo ei opem ali-
quan ferat : post mortem scilicet. ;

Nec sit, qui misereatur pupillis ejus. Nec erit ali-
quis, qui eórum misereatur, ob rationem superius
dictam.

Ὕεης. 15. Fiant filii ejus in exterminationem.
Sed nec simpliciter exterminabuntur : quinimo
et ipsi erunt sine prole. Addidit enim Propheta di-
ους:

In 6εμεταιίοπε una deleatur nomen ejus. Delebitur
ejus memoria concl:ssa in una generatione : in
unica, inquam, generatione ipsorum filiorum, nul-
lis aliis post se liberis relictis.

VERs. 14. In memoriam redeat iniquitas paren-
tum ejus in conspectu Domini. Parentum, hoc est,
patris, et avi, et aliorum majorum. Nam de maitre
particulariter inferius dicit. Horum vero iniquitas
redibit in memoriam : quia una adjutores ei fuere,

ἀποστολικὴν αὑτοῦ ἐπισχοπὴν λήψεται ἕτερος. 'O
Ματθίας δηλονότι ὁ ἀντὶ αὐτοῦ χληρωθείς * οἱ ἀπόδ-
στολοι γὰρ τῶν πιστευόντων φύλαχες σαν xal ποι-
μένες.

Γενηθήτωσαν οἱ viol αὐτοῦ ὀρφαγοὶ, xal ἡ
γυνἡ αὐτοῦ χήρα. Ἰοῦτο xol τὰ ἑξης οὐχ ἄφο-
ρῶσι πρὸς τὸν Ἰούδαν * οὐδὲν γὰρ περὶ γυναιχὸς
αὐτοῦ χαὶ τέχνων ἱστόρηται, Διό φησιν ὁ Χρυσόστ.-
pos περὶ ἑτέρου ταῦτα προφητεῦσαι τὸν Δαθὶδ, ἓπι-
θουλεύσαντος τὴν ἱερωσύνην μετὰ τοὺς χρόνους τῖς
ἐκ Βαθυλῶνος ἑπανόδου, εἰς ὃν xal προδήλως τε-
πληρῶσθαι πάντα.

Σα.Ίευόμεγοι μεταναστήτωσαν ol υἱοὶ αὐτοῦ,
xal ἑπαιτησάτωσα»ν. Διασειόμενοι μεταναστῄσονται
ἀπὸ τοῦ ἰδίου οἴχου, xol ἐἑπαιτήσουσι, πρὸς τῇ όρσα-
wq καὶ µετανάστασιν καὶ πενίαν ὑφιστάμενοι.

᾿Εχόλ]ηθήτωσαν ἐκ τῶν οἰχκοπέδων αὐτῶν.
Ἐκθληθήσονται καὶ ἐξ αὐτῶν, μηδὲ ἐν αὑτοῖς οἰχεῖν
αυγχωρούµενοι. Οἰκόπεδα δὲ τὰ ἐρείπια τῶν οἰκ.ῶν,
Τοιαύτην γὰο, καὶ οὗτοι δώσουσι δίχην, ὡς κχοινω-
νήσαντες τῆς τοῦ πατρὸς µοχθηρίας.

Ἐξερευνησάτω δανειστὴς πάντα ὅσα ὑπάρ-
χει αὐτῷ. Ἐξερευνήσει ζητῶν ἱκάνωσιν τῶν χρεῶν,
οἷς ἔτι ζῶν περιπέπτωχε.

Καὶ διαρπασάτωσαν àAAócpiot τοὺς πόνους αὖ-
τοῦ. Διαρπάσουσι μετὰ τὸν δανειστην τὰ ὑπολει»

C φθέντα.

Màj ὑπαρξάτω αὐτῷ ἁγτιλήπτωρ. Οὐχ ὑπάρξει
μετὰ θάνατον δηλονότι. .
Μηδὲ γενηθήτω οἰκείρμων τοῖς ὀρφαγοῖς αὐτου.
05 γενηθήσεται διὰ τὴν ἀνωτέρω ῥηθεῖσαν αἰτίαν.

Γενηθήτω τὰ τόχγα αὐτοῦ εἰς ἐξο.ἱόθρευσι».
Ἐξολοθρευθήσονται, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ ἄγονα "
ἐπήγαγε γάρ ᾽

Ἐν γεγεᾷ μιᾷ ἑξα]ειφθείὴ τὸ ὄνομα αὐτοῦ.
Ἐξαλειφθήσεται τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ, bv γενεᾷ
pid συγκλειόµενον, τῇ τῶν τέχνων µόνων, ph
ὑπολιμπανομένων ἐκγόνων.

Αγαμνησθείη ἡ ἀνομία τῶν πατέρων ἔναντι
Κυρίου. ToU πατρὸς, xal τοῦ πάππου, ὡς κἀχείνων 1j
συµπραξάντων αὐτῷ, ἡ παιδοτριδησάντων elg. xa-
xlav. ᾽Αναμνησθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ Οὐ παροραθήσε-
ται xai οὗ συγχωρηθήσεται αὐτοῖς.

vel quia filios restituerunt ad vitia, Redituram autem iniquitatem eorum in memoriam, ideo dicit, quia
non dimittetur eis delictum nec oblitterabitur, aut nihil existimabitur.

Et peccatum matris ejus non deleatur. Non dele-
bitur : quia simul cum parentum iniquitate pecca-
tum matris condemnabitur. Per iniquitatem autem
el per peccatum istorum, institutionem filiorum
intelligit ad vitia, vel consensum, aut auxilium
. praestitum eorum delictis.

Vgns. 15. Fiant coram Domino semper. Éorum
peccata et iniquitates erunt semper coram Deo, id
est, nunquam eorum obliviscetur Deus,

Καὶ ἡ ἁμαρτίατῆς umtpóc αὐτοῦ μὴ ἐξαλειρθείη.
Ux ἐξαλειφθήσεται, χἀχείνης ὁμοίως τοῖς πατράσιν
αὐτοῦ κατακρινοµένης. ᾿Ανομίαν δὲ καὶ ἁμαρτίαν
λέγει, τὴν ἐπὶ τῷ συμπρᾶξαι 1] παιδοτριθῆσαι εἰς
καχίαν, ὡς εἴρηται.

Γενηθήτωσαν ἐναντίον Κυρίου διὰ παντός.
Γενήσονται ἡ ἀνομία, καὶ ἡ ἁμαρτία αὐτῶν ἀνεπί-
ληστοι, ἀεὶ ἔτονται παρὰ θεοῦ.

1077

COMMENT. IN PSALMOS.

1078

Kal ἑἐξο.οθρευθείη ἑκ τῆς Ὑῆς τὸ µνηµόσυ À — Et exterminetur de terra memoria ejus. Rursus

yov αὑτοῦ. Πάλιν εἰς τὴν περὶ τοῦ Ἰούδα προφη:
τείαν ἀνέδραμε * εἶδος γὰρ καὶ τοῦτο, προφητείας
μεταξὺ διακόπτειν, ὑπόθεσιν ἑτέραν ἐμδάλλειν,
εἶτα πάλιν ἐπὶ τὴν προτέραν ἀνάγεσθαι, χαθὼς ἂν
ὑφηγήσεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐξολοθρευθήσε-
ται, φῃσὶ, μήτε χτήσεώς τινος, μήτε γενιᾶς χατὰ
διαδοχἠν τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ σωζούσης.

'Av0' ὧν, οὐκ ἆμνήσθη ποιῆσαι ἔλεος. Διότι,
φησὶν, οὑχ Ἠθέλησε ποιῆσαι ἕλεος, εἰς τὸν ἁδίχως
ἐπιθουλευόμενον ' ἀλλὰ xal μᾶλλον συνέπραξε τοῖς
ἐπιθουλεύουσι. Διότι, οὐχ ἐμνήσθη ὧν εὐηρχετίθη
παρὰ τοῦ Χριστοῦ * ὥστε μ.νησθεὶς αὐτῶν, ποιῆσαι
ἔλεος, εἴτουν ἐλεῆσαι.

Καὶ κατεδίωξε» ἄνθρωπον πἐνητα καὶ πζωχὸ»,
xal κατανενυγ]ιένον τῇ καρδίᾳ, τοῦ θανατῶσαι,
Κατεδίωξεν αὐτὸν ὅτε λαδὼν ὄχλον πολλὸν μετὰ
μαχαιρῶν xal ξύλων ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων xal πρεσ-

δυτέρων τοῦ λαοῦ, ἦλθε ζητῶν αὐτόν. Πένης δὲ καὶ :

πτωχὸς, ὁ Χριστὸς, διὰ τὴν εὐτέλειαν τῆς σαρχὸς,
καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ποῦ τὴν πεφαλὴν χλίνειν’ áyá-
Ίνωθι καὶ τὴν ἐξήγησιν τοῦ α΄ στίχου τοῦ μ’ φαλ-
µου. Κατανενυγμένος δὲ εῇ καρδίᾳ, κατὰ τὸ,
Μάθετε áx' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶος εἰμὶ καὶ ταπεινὸς τῇ
xapóíg.

, Kal ἡγάπησε κατάραν, καὶ fi£ei αὐτῷ, xal οὐκ

ad prophetiam revertitur de Juda, et est modus
hie quidam , consuetus aliquando apud prophetas,
quo prophetias intercidunt, et alia in medio po-
nunt, ac rursus ad primum argumentum redeunt,
sicuti subministraverit sanctus Spiritus. Extermi- -
nabitur vero memoria ejus, quia nec bona ejus,
nec generatio per successiones, illius memoriam
servabunt.

Vens. 16. Eo quod non recordatus est (acere miseri-
cordiam. Quoniam, inquit, noluit facere misericor-
diam erga eum, qui summis impetitus injuriis, ct
multiplicibus oppressus fuit insidiis. Quinimo cum
ipsis etiam insidiatoribus conspiravit, beneficiorum
Sibi a Christo collatorum immemor. Nam si me-
minisset, verisimile est facturum eum fuisse mise-
ricordiam, boc est, illius miserturum fuisse.

Vgns. 17. Et persecutus est hominem pauperem ,
et inopem , el compunctum corde, wt mortificaret.
Persecutus vero cum cst, quando accepta turba
multa a principibus sacerdotum et senioribus po-
puli, cum gladiis et lignis venit, ut eum qusre-
ret. Ínops autem el pauper Christus dicitur, ob
teuuitatem assumptz carnis, et quia adeo inops
eral, ut non haberet, ubi caput reclinaret, ut dixi-
mus in principio psalmi xt. Compunctum vero
corde dixit, juxta illud : Discite a me, quia mitis
sum, et humilis corde 15.

Vgns. 18. Et dilezit maledictionem , et veniet ei,

306 1nc'ex εὐλογίαν, καὶ μακρυνθήσεται ἀπ αὐτοῦ C et noluit benediclionem, et elongabitur ab eo. Pro-

Διὰ τῶν ἔργων γὰρ, τὴν μὲν ἐπεσπάσατο, τὴν δὲ
ἀπεχρούσατο' xal χαταρῶνται μὲν αὐτῷ πάντες οἱ
εὐσεθδεῖς, εὑλόγει δὲ οὐδείς.

Καὶ. ἐνεδύσατο κωτάρα», ὡς ἱμάειον. "OXov
αὐτὸν δι᾽ ὅλου συνέχουσαν, xat ph χωριζομµένην -
ἐνεδύσατο δὲ αὐτὴν, διὰ τοῦ μίσους τῆς Ίπροδο-
σίας.

Καὶ εἰζῆ1θεν ὡσεὶ ὕδωρ εἰς τὰ Érxata αὐτοῦ.
Obx ἔξω µόνον περιέσχεν αὐτὸν, ἀλλὰ χαὶ ἔνδον
ἐχώρησε.

Καὶ ὡσεὶ ὅ.αιον dy τοῖς ὁστάοις αὐτοῦ. Obx ἓν-
δον µόνον, ἀλλὰ χαὶ ἑνδοτέρω. Αὖξει δὲ «b πρᾶγμα,
δηλῶν τὸ μέγεθος τῆς χατάρας * xal διὰ μὲν τοῦ
ὕδατος, αἰνιττόμενος τὸ σφοδρὸν αὐτῆς ' διὰ δὲ τοῦ
ἑλαίου τὸ δυαέχνιπτον, xal µόνιμον.

Γενηβήτω αὐτῷ óc ἐμάειον, ὃ zépi6d.AJecat,
xal ὡσεὶ ζώνη, ἦν διὰ παντὸς περιζώνννται. Γε-
νήσεται ὥστε συνέχειν, καὶ διασφίγγειν αὐτόν.

Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν ἑνδιαδα1 όντων pe παρὰ
Κυρίου. Αὕτη ἡ τιμωρία παρὰ Κυρίου τῶν ἐν "Tou-
δαίοις διαδαλλόντων µε, τουτέστι, τοῦ Ἰούδα, xal
τῶν κατ’ αὐτόν. Τοῦτο τὸ κολαστικὸν ἔργον, περὶ
οὗ προείρηται, ὅτι πείσεται τήδε, xal τόδε" 1] τῶν

" Matth. xi, 29.

priis enim operibus alteram attrexit, et alteram
repulit : et maledicent quidem ei pii ac fideles om-
nes, benedicet autem nemo.

Et indutus. est. maledictione, quasi- vestimento.
Maledictione , inquam , qua prorsus semper deti-
nebatur, qus nunquam ab eo aberat. Indutus est
&ulem ea, proditionc intercedente.

Et ingressa est. quasi aqua. interiora ejus. Non
exterius tantum hujusmodi maledictio eum cir-
cumdedit, sed ea etiam, non secus atque aqua,
intrinsecus imbutus est.

Et quasi oleum in ossibus ejus. Nec tantum intro
ingressa est, sed ulira etiam interius magis pene-
travit. Auget autem sermone suo hoc factum Pro-
pheta, grandem esse indicans maledictionis cumu-
lum, Et per aquam quidem, ejus vehementiam
ostendit, per oleum vero difficultatem in abluendo,
et consequenter illius diuturnitatem.

VEns. 19. Fiat ei quasi vestimentum, quo cireum-
dalur, εἰ quasi zona, qua semper accingitur. Ea
scilicet ratione , ut perpetuo eum contineat et
perstringat.

VEns. 20. Hoc opus detrahentium mihi a Domino.
Hoc opus, id est, bzee poena, seu hoc opus pona-
rum, quas supra commemoravimus Judam et com-
plices passuros esse : bsec, inquam, poena, Jude
et sociorum. mihi detrabentium, a Domino erit.

-

1119

EUTIIYMII ZIGABENI

1056

Vel juxta aliam litteram, hoe est, opus hominum A ἐνδιαθαλλόντων us παρὰ Κωυρίον, lv τῷ λέχειν µα

detrabentium. mihi apud Dominum , dum scilicet
me Deo dicant adversarium esse.

Et eloquentium ^mala adversus animam meam.
Disimus in psalmo xt, ibi : Adrersum me cogita-
bant mala mihi.

Vgns. 21. bt tu, Domine, Domine, fac mecum pro-
pier nomen (uum. Fac in me misericordiam, Non
quia ea ego dignus sim , sed prepter te, qui mise-
vicors es. Hnmano autem more Christus hic preces
suas fundit, docens nos, uti animi mo.leratione, si
quando injuria afficimur, atque hoc pacto divinum
nobii auxilium attrahere. Dictum est etiam in eo-
dem psalmo ex Christi persona : Tu autem, Domine,
miserere mei ; οἱ multa alia ejusinodi in xxi psalmo
legi possunt.

Quia bona est misericordia tua. Hoc est, semper
utilis atque efficax. llumana quippe misericordia
$xpenumero inefficax est, interdum vero etiam
nOcel.

Vgns. 229, Libera me quia inops , et pauper sum
ego. De inope el paupere superius diximus, Le-
gimus etiam dictum ex Christi persona, in psalino
xxt : Libera a framea, Deus, animam meam ; et in
Evengelio : Pater, salva me ex hac hora 18.

Et cor meum. (turbatum est. intra. me. Legimus
atiam euim dixisse in Evangelio : Nunc anima mea
Irrbata est 1: item : Tristis est. anima mea usque
ad mortem Ἱ..

Vgns. 93. Sicut umbra , que declinat , ablatus
sum, Tam cito ablatus sum, inquit, sicut aufertur
uiubra cum deletur. Prapositio autem illa quz-ha-
hetur in dictione Greca, ἀντανῃρέθην, aut super-
flua est Hebraici sermonis more, aut idem sibi
vull ac si diceretur : Pro bonis, qux cis contuli,
ega contra ab illis ablatus, atque intereinptus sum.

Et excussus sum sicut locust. Tai facile, in-
quit, ob summam eorum invidiam e presenti via
excussus sum, ut locustae exculiuntur, si. quando
veutis fuerint agitata.

Vgns. 24. Genua mea infirmaia sunt α jejunio,
el caro mea immuluta est propter oleun. Duram
quippe atque asperam vitam agebat Dominus, et
teatimonium reddunt quadraginta jejunii dies, et
panes illi bordeacei, et spice qu& vellebantur a
discipulis : tametsi, benigna quadam dispensatione,
lautiori aliquaudo mensa uteretur. Et caro mea
immutata, seu commulata est ad. asperitatem οἱ
squaliditatem quamdam, stque hoc propter indi-
gentiam olei : quia scilicet oleo unctus non sum.
Solebant enim veteres ungi, cum lavarentur.

Vgns. 25. Et ego factus sum opprobrium illis.
Mise, inquam, sauguinolentis Judzis, qui Clri-
stum exprohrabant atque ei illudebant, ut scribunt
Evangelista.

Viderunt me, et commoverunt capita aua. Vide-

* Joan. xi, 27... 77 cid. 7* Μαι, xxvi, 38.

ἀντίθεον.

Καὶ τῶν Aalovrcrov πονηρά κατὰ τῆς yvync
pov. Εἴρηται bv τῷ δηλωθέντι p φαλμῷ' Κατ’
ἐμοῦ, &Aoyi(orto xaxd μοι, χαὶ ζἠτησον τὴν ἓςή-
γηῆσιν αὐτοῦ.

Καὶ, Kópus, Ποίησον μετ ἐμοῦ, ἔνεχεν τοῦ
ὀνἁματὸς cov. Ποίησον εἰς ἐμὲ ἔλεος δηλονότι, οὐχ
ἐπειδὴ ἄξιός εἰμι, ἀλλὰ διὰ σαυτὸν, Ott φιάνθγω-
mos; st, xa ἑλεήμων. Ὡς ἄνθρωπος δὲ χαθιχετεύεε,
παιδεύων ἡμᾶς ἁδικουμένους μετριοφρονεῖν, xai
οὕτω τὴν θείαν ἐπισπᾶσθαι βοήθειαν. Ῥέρηται δὲ
καὶ ἓν τῷ δηλωθέντι φαλμῷ; Σὺ δὲ, Κύριε, ἑλδη-

Β cóv µε" wal iv τῷ χα, πολλὰ τοιαῦτα yéypa-

e vm

Ὅτι χρηστὸν τὸ EAedc σου. "Οτι χρηστὸν ti,
ὅτι ἐνεργόν ' 0b δὲ τῶν ἀνθρώπων, ἔστιν ὅτε βλαδε-
piv, καὶ ἀνενέργητον.

ύσαι µε ὅτι ατωχὸς καὶ 2érnc εἰμὶ ἐγώ. Περὶ
«teo xal πένητας, ἀνωτέρω δεδήλωται. Εἴρηται
δὲ καὶ ἓν τῷ κα ψαλμῷ' 'Ρύσαι ἀπὸ ῥομφαίας
τὴν νυχήν μον’ xoi kv τῷ Εὐαγγελίῳ δὲ γέγρα-
πται: Πάτερ, σῶσόν µε ἑχ crc ὥρας ταύτης.

Kal ἡ καρδία µου εετάρακτοαι ἐντός µου. Καὶ
τοῦτο ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται’ Nov γὰρ. φησὶν,
ἡ ὴυχή µου τετάρακται καὶ Περί λυπύς ἐστιν L.

C ψυχή µου, ἕως θανάτου.

εΩσεὶ cxià ἐν τῷ ἑἐκκ.]ῖγαι αὐτὴν. ἀντανῃΠρά»
Onv. Ανηρέθην οὕτω ταχέως, ὡσεὶ cxt, ἐν τῷ,
ἀφανιαθῆναι αὐτὴν. "H τοίνυν περιττὴ d πρόθεσις
κατ’ ἰδίωμα τῆς "E6patóog διαλέκτου * 1j, Αντὶ τῶν
ἀγαθῶν ὧν ἑποίησα αὐτοῖς, ἀντανῃρέθην.

Καὶ ἐξετινάχθην csl ἀχρίδες. Οὕτως εὐχόλως
ὡσεὶ ἀχρίδες * ἐξετινάχθην δὲ τῆς παρούσης ζωῆς.
ὑπὸ τοῦ φόνου. ὡσεὶ ἀχρίδες τυχόντας τόπον, ὑπὸ
ἀνέμου, !

Τὰ γόνατά µου ἠσθένησαν ἀπὸ απτωχείας, καὶ
ἡ σἀὰρξ µου ἡ.λοιώθη, δι ἔ.αιοΥ. Ἑστενωμένον
γὰρ καὶ κατεσχληχότα, xai αὐχμηρὸν βίον ἔζησε *
καὶ µάρτυς fj τεασαρακανθῆμερος Ὑηστεία, καὶ οἱ
χρίθινοι καὶ ol τιλλόμενοι παρὰ τῶν μαθητῶν στά-
χυες * εἰ καὶ κατ οἰχοιομίαν, ἔατιν ὅτε μετελάμθα-
νεν ἑλαρωτέρας τραπέζης. Καὶ ἡ σάρξ µου, qnot,
$4AoibUn πρὸς σκληρήτητα καὶ δυσµορφίαν, δι
ἔνδειαν ἁλαίου, δὲ ἀναλειφίαν' οἱ παλειοὶ và,
λονόμανοι ἠλείφοντο.

Κάἀγὼ ἐγενήθην ὄνειδος αὐτοῖς. Τοῖς µιαιφόνοις
Ἰουδαίφις: ὠνείδιζον γὰρ xal ἑνέπαιζον αὑτῷ, ὡς
iv τοῖς Εὐαγγελίοις ἱστόρηται.

Elfocár µε. καὶ ἐσφλευσαν κεφαλὰς αὐτῶν.

1681 COMMENT. IN PSALMOS. 1082

Εϊδον µε κρεμάμενον ἐπὶ τοῦ σταυρ.ῦ "Οἱ δὲ πα- A runt me suspensum in ligno : Pertranseuntes. enim

ραπορευόµενοι é6Aacofjuovr αὐτὲν, κινοῦντες
τὰς xegaJlác αὐτῶν, : καὶ «Ίέγοντες ' Ο κατα-
Aówv τὸν γαξν xal ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν,
σῶσον σεαυτόν.

Ροήθησόν ov, Κύριε d Θεός µου, xal σῶσόν
[6 κατὰ τὸ ἔλεός σου. Ὥσπερ ὡς ἄνθρωπος ἕπα-
θεν, οὕτω xal ὡς ἄνθρωπος παραχαλεῖ τὸν Θεόν.
Τὸ δὲ Κατὰ τὸ δΊεός σου, ἀντὶ Ἐν τῷ ἑλέει σου:
ἡ ὡς ἑλεήμων.

Kal γνώτωσαν ὅτι ἡ χείρ σου αὕτη, καὶ σύ,
Κύριε, ἐποίησας αὐτήν. "Οτι ἡ βοήθειά σου αὕτη
ἡ ῥγήθεια΄᾿ τουτέστι. Ὅτι oh fj βοῄθεια xal ἀντίληψις,

βοηθοῦντος, ὡς ἢγαπηµένῳ υἱῷ xat οὐ παρορῶντας, B

ὡς ἀντίθεον.

Καταράσονται αὐτοὶ, καὶ σὺ εὐ.ογήσεις. Ἔλε-
ον Υὰρ οἱ θεοµάχοι’ Μήτις τῶν ἀρχόντων ἐπί--
στενσεν εἷς αὐτὺν, ἢ ἐκ τῶν Φαρισαίων; dAA'
ὄχ.ῖος οὗτος ὁ μὴ γιώσκων τὸν νόµον, ἔπικα-
:ápacol εἶσι. Κατάρα δὲ ἄλλως, xal ἡ βλασφημία,

Οἱ ἐπανιστάμενοί µε αἰσχινθήτωσαν. Αἰσχυν-
θήσονται, ἢ κατὰ τὴν ἐμὴν ἀνάστασιν, 1 μετὰ τὴν
παγχόσμι»ν.

Ὁ δὲ δοῦ.Ίός σου εὑὐφραγθήσεται. Ἐπὶ τοῖς
δεσωσµένοις τῶν ἀνθρώπων.

Ἐνδυσάσθωσαν ol ἐνδιαδά.11οντές µε, ἐντρο-
πήν. Ἑνδύσονται αἰσχύνην, εἰς πάντα τὰ ἔθνη,
διασχορπιζόµενοι, xal δουλεύοντες, καὶ ἀτιμαζό-
μενοι.

Καὶ περιθα.ἐσθωσαν ὡς διπ.Ιοΐδα αἰσχύνη»
αὐτῶν. Περ.δαλοῦνται. Τὰ αὐτὰ δὲ λέχει καὶ νῦν:
δεπλοῖς δὲ τὸ διπλοῦν ἱμάτιον.

Ἐξο[ιο]ογήσομαι τῷ Βυρίῳ σφόδρα ἐν τῷ
στοµατί µου. Εὐχαρ:στήσω, ὡς 'P?oty xal Σωτῆρι.

Kal ἐν µέσῳ zoAAóor αἰνέσω αὐτόν. Καὶ ὄν-
τως εὐχαριστεῖ, χαὶ αἰνεῖ αὐτὸν ἓν µέσῳ πολλῶν,
ἀναγινωχκομένων τῶν Εὐαγγελίων, ἐν οἷς δοξάζει
τὸν Πατέρα.

"Oct παρέστη ἐκ δεξιῶν πένητος τοῦ σῶσαι ἐκ
τῶν χαταδιωκόντων τὴν γυχήν µου. "Ex τοῦ
δεξιοῦ γὰρ µέρους, οἱ συμμαχοῦντες περίστανται» 1
χαὶ ἄλλως * Ἐκ τῶν δεξιῶν πράξεων, παρέστη ἐπὶ
τῶν ἀρετῶν ἐπισπώμενος εἰς ἀντίληψιν, xal ἔσωσεν
αὐτὸν, ἀναστήσας Ex τῶν νεκρῶν.

Ψα ἰμὸς τῷ Aa6/6.
ΨΛΛΜΟΣ P6',

Εἴρηται περὶ τῆς τοιαύτης ἐπιγραφῆς πολλάχις.
Εἰς τὸν Χριστὸν δὲ, χαὶ ὁ παρὼν ψαλμὸς ἀναγέγρα-
πται.

Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ pov. Ὁ θεὸς xat Πα-
^hp, πρὸς τὸν Θεὸν xal Υἱὸν, μετὰ τὴν ἀπὸ γῆς
εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν. El. δὲ γέγραπται’ Κύριος
ὁ θεός σου Κύριος εἷς ἐστι», οὐ πρὸς ἀθέτησιν
τοῦτο τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλὰ πρὸς ἀντιδιαστολὴν
τῶν οὐκ ὄντων θεῶν, Εἶπε δὲ θεοπρεπῶς * καὶ τοῦτο
δὲ τὸ ῥητὸν ἐμφράστει τὰ ατόµατα τῶν Ἰουδαίων.

blasphemabant eum, moventes capita sua, et. dicen-
tes : O qui destruis templum , et in tribus diebus adi-
ficas illud, salva temetipsum 15.

VeRs. 26. Adjuva me, Domine Deus meus, οἱ sal-
vum me fac secundum | misericordiam tuam. Quem-
admodum, velut homo patiebatur, ita etiau velut
liomo preces fundit ad Deum. Quod vero ait : Se-
cundum misericordiam tuam, id est, |n mise
ricordia tua, et tanquam misericors.

Vgns. 27. Et sciant, quia manus tua hec, el tr,
Domine, fecisti eam. Scisnt, inquit, quod auxilium
lioc tuum est. Adjuvisti enim me, tanquam Filium
dilectum, nee despexisti veluti tibi adversarium.

Vuns. 28. Maledicent illi, et tu benedices. Dicebant
enim Judei illi Deo inimici : Nunquid aliquis ex
principibus credidit in eum,aut ex Phariscis? sed turba
hec, que non cognoseit legem, maledicta est. **.
Maleiictio etiam dicitur blasphemia.

Qui insurgunt in. me, confunduntur. Post. resur-
rfectionem enim mean), aul post universalem re-
surrectionem, omnino confundentur.

Servus aulem (uus. latabitur , propter homines
qui salvati fuerint.

VgRs. 29. Liduantur, qui detrahunt mihi, pudore.
Induentur confusione, dispersi in omnes gentes,
servituti adducti, atque iuhonorati.

Et operiantur, quasi diploide, con[wsione aua.
Ewindeu sensum aliis repetit verbis. Diplois autem
cst vestis duplex.

Vgns. 30. Confitebor Domino valde in ore meo
Gratias ei agam, Liberatori et Salvatori.

ln medio multorum laudabo eum. Vere gratas
Deo agit Christus, et vere laudat eum in medio
inultorum, cum assidue in Ecclesia legantur Evan-
glia, in quibus Patrem laudat et glorificai.

Vins. 31. Quia astitit a dextris pauperis, wt sal-
ram faceret a persequentibus animam meam. À dex-
tera enim. parte astant, qui iu bello alicui opem
ferunt. Vel aliter : Astitit ex dexteris actionibus,
allectus ad. ejus auxilium, ab illius virtutibus : et

D salvavit eum, suscitando illum a mortuis.

' Psalmus ipsi David.
PSALMUS CIX.
De hac inscriptione sepe dictum est. Hunc autem
psalmum Propheta in. Christum conscripsit.

Vgns. 1. Dixit Dominus Domino meo. Pater as-
sumpto in ccelum Cliristo Domino dixit verba qui
sequuntur. Dominum autem Patrem, et Dominum
etiam Filium appellat, divinitatem indicans utrias-
que personz. Quod si alibi seriptum legimus : Do.
minus Deus tuus, Dominus. unus est *', dictum id
fuit, non ut unigenitum Filium Dcum esse negaret,

" Matth. xxvii, 09, 40. ** Joan, vii, 48, 49. *! Dcut. vt, 4.

1083

EUTHYMII ZIGABENTI

1084

sed ut eos qui falso dii putabantur, a vero Deo di- A Τίνες γὰρ, ol δύο χύριοι τοῦ Δαθὶδ, ὧν ἕτερος Ex

stingueret, Dixisse autem eo modo Deum intellige,
quo dignum ac congruum est illum loqui. Hujusmodi
autem verbis impiorum Judzorum ora obstruuntur.

Yvac*ob; πρὺ ἑωσφόρου ἐγεννήθη, xoi ἱερωσύνηῃ
τετίµηται κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ ; οὐχ ἔχουσιν
ὅλως εἰπεῖν.

Dicant enim, quaeso, quinam sint hi duo Domini regis David, quorum alter ex ventre ante lucife-
rum est genitus, el sacerdotio honoratus secundum ordinem Melchisedech. Neque enim hiscere etiam

poterunt.

Sede α dextris meis. Quemadmodum per dictio-
nem Dominus, Patri ac Filio «eque attributam , ita
etjam per sedem Filii à dextris Patris, »qualis ho-
nor Filii cum Patre manifestatur. Quorum enim
sedes zqualis est, corumdem commune est etiam
imperium. Sileant igitur Arius, et Eunomius, qui
:qualem Patri Filium negant. Quoniam vero Deus
Pater incorporeus est, et dexteram non habet aut
sinistram (corporum enim bac sunt), restat ut per
sedem, requiem οἱ fruitionem divini imperii intel-
ligamus, utrique eorum propriam, et honore parem.

Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuo-
rum. Jud»os, gentiles, hxreticos, et demones.
Dictio autem, donec , non ad distinctionem futuri
temporis posita est, sed quemadmodum szpe alibi
diximus , certum tempus designat, et usquequo,
non tollens aliud postea futurum tempus, ut egregie
declarat Gregorius Theologus in primo sermone de
Filio; et nos etiam antiquos secuti Patres, scripsi-
mus, ín illud dictum Evangelii : Donec peperit Fi-
lium suum primogenitum **. Quomodo enim susti-
neri posset aliud Seripturze testimonium : Regnum
ejus, quod in seculum non destruetur ** ? aut illud : Et
regni ejus won erit finis **? Quod οἱ in presenti
psalmo legis Patrem ponere Filii inimicos gcabel-
luin pedum ejus, et apud Paulum legis, ipsum Fi-
lium id facere (Oportet enim, inquit Paulus, Chri-
sium regnare, donec ponat. omnes inimicos suos sub
pedibus suis **), non ideo tamen turberis. Cominu-
nis etenim utrique operatio est; ambo eamdem
habent efficiendi potestatem. Omnes autem subji-
cientur, alii quidem inviti, alii vero sponte : ubi
scilicet eum e coelo descendentem viderint, ut ma-
nifestius docuit Paulus. Ponere etiam scabellura
dixit, pro Subjectos reddere, seu subjugare.

Viens. 2. Virgam virtutis emittet tibi Dominus es
Sion. Virga aliquando in signum peenarum poni-
tur, seu castigationis, juxta illud Apostoli : Quid ?
vullis in virga veniam ad vos? an in dilectione **?
Quandoque pro pastorali cura, juxta illud : Pasces
cos in virga ferrea *. Aliquando vero pro regno,
ut illud : Exibit virga de radice Jesse **. Ponitur
etjam pro potentia, ut in presenti psalmo. Misit

enim Deus Pater Christo, velut homini potentiam.

** Mattb. 1, 95. ** Dan, γη, 14.

** Luc. 1, 95.
** [sa. xi, 1.

55 [ Cor. xv, 25.

Κάθου ἐκ δεξιῶν pov. Ὥσπερ διὰ τοῦ Κύριος
xai Κύριος, τὸ ἱσότιμον δείχνυται, οὕτω καὶ διὰ
τῆς ix δεξιῶν χαθέδρας, ἐπὶ τοῦ βασιλικοῦ θρόνου
ὧν γὰρ ij καθέδρα xowh, τούτων xal ἡ βασιλεία
ποινη. Ἐπιστομιζέτωσαν (21) οἱ ἄνισον τῷ Πατρὶ τὸν
Υἱὸν ληροῦντες, "Αῤῥειος καὶ Εὐνόμιος, Ἐπεὶ δὲ
ὁ θεὺς χαὶ Πατὴρ ἀσώματος ὧν οὐχ ἔχει δεξιὰ xal

B ἀριστερὰ (τῶν σωμάτων Ὑὰρ ταῦτα) , λοιπὺν τὸ

μὲν χαθῆσθαι, τὴν ἀνάπανυσιν δηλοῖ χαὶ ἀπόλανσιν
τῆς θείας βασιλείας. Τὸ δὲ Ἐκ δεξιῶν, τὴν γνησιό-
τητα, xa οἰχείωσιν, xal ὁμοτιμίαν.

Ἔως ür θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν
ποδῶν cov. Τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ἝἛλληνας, τοὺς
αἰρετιχοὺς xal τοὺς δαίμονας. Τὸ δὲ "Ἔως, οὗ πἀν-
τοτε ἀντιδιαστέλλεται τῷ µέλλοντι, ἀλλὰ πολλάκις,
τὸ µέχρι μὲν τοῦδε δηλοῖ * τὸ δὲ ἐφεξῆς, οὖκ ἀναί-
νεται' χαθάπερ xal νῦν, περὶ οὗ xat ὁ θεολόγος
Γρηγόριος £v. τῷ πρώτῳ λόγῳ περὶ Υἱοῦ πεφιλόσο-
φηχε, καὶ ἡμεῖς &v τῷ Εὐαγγελικῷ ῥητῷ (23), Εως
οὗ ἔτεχε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸ πρωτοτόκον, τοῖς
Πατράσιν ἀχολουθήσαντες, ἡρμηνεύσαμεν, Πῶς γὰρ
ἂν χαὶ φυλαχθείη, τὸ, Kal ἡ βασιᾶεία αὐτὸῦ βα-
σιλεία, ῆτις εἰς τὸν αἰῶνα (95) οὐ διαφθαρήσε-
ται; χαὶ τὸ, Kal τῆς βασιλείας αὐτοῦ obx ἔσταε
téAoc ; El δὲ ἐνταῦθα μὲν ἀχούεις ὅτιὸ Πατὴρ τί-
θησι τοὺς ἐχθροὺς ὑποπόδιον, παρὰ δὲ Παύλῳ ὅτι ὁ
Yló; (Asi γὰρ, φησὶν, αὐτὸν βασι.λεύειν ἄχρις ἂν
0j πάντας τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας
avrov) * μὴ θορυδηθῇς * κοινὴ γὰρ ἀμφοῖν fj ἑνέρ-
γεια, χαὶ χοινὰ τὰ χατορθώματα * πάντες γὰρ ὑπο-
ταγῄσονται, οἱ μὲν ἑχόντες, οἱ δὲ ἄχοντες' ὅταν αὖ-
τὸν ἴδωσιν ἐξ οὐρανοῦ κατερχόµενον, περὶ οὗ σαφέ-
στερον ἑδίδαξε Παῦλος, 'Υποκόδιον δὲ, ἀντὶ Ὕπο-
τεταγµένους.

'Ράδδον δυνάμεως ἐξαποστε.ἒεῖ σοι Κύριος ἐκ

D Σιών. Ἡ ῥάδδος ποτὲ μὲν sl; σύμδολον κολάσέεως

παραλαμθάνεται, ὡς τὸ Tl θέ.Ίετε ; ἑν ῥάδδῳ ἔ.1θω
πρὸς ὑμᾶς, 71 ἐν ἁγάπῃ ; Ποτὲ δὲ εἰς ποιμαντικὴν,
ὡς τὸ, Ποιμα»εῖς αὑτοὺς ἐν ῥάόδῳ σιδηρᾷ. Ποτξ
δὲ εἰς βασιλείαν, ὡς τὸ, ᾿Εξεεὐύσεται ῥάόδος ἐκ
τῆς pic "Ieccal. Ποτὲ δὲ εἰς δύναμιν, ὡς τὸ
προχείµενον ῥητόν' ἑξαπέστειλε yàp Κύριος τῷ
Χριστῷ, ὡς ἀνθρώπῳ, δύναμιν Ex. Σιὼν, τῆς ἓν οὗ -

ε6 [ Cor. αν, 21. *?* Psal. i, 9.

Varie lectiones.

do ἐπιστομιζέσθωσαν cod. Mosquens. ap. Mat-
(hiri.

(22) Ex his et similibus locis Commentarii in
Psalmos efficitur, Euthymium esse auctorem Com-
mentarii a nobis editiin Evangelia. Vide ad Mat-

V

thai 1, 5. Simul quoque intelligitur. Commenta-
rium in Evangelia prius scriptum esse. Mar-
THE.

(25) Utrumque loeum, Danielis et Lucz, jun.
etim etiam laudat in Panoplia, tii, xx. Ip.

1035 COMMENT

. IN PSALMOS.

1086

ρανοῖς, 1| ἓχ Σιὼν, τῆς lv Ἱεροσολύμοις. Ἐκεῖθεν A ex caelesti Sion, vel ex Sion, qu: erat Hierosoly-

Υὰρ fjp&ato xal ἡ τῶν χατορθωµάτων δύναμις, καὶ
ἡ τοῦ κηρύγματος * νοηθείη δ ἂν ῥάδδος δυνάµεως,
καὶ ὁ σταυρός. Tl γὰρ δυνατώτερον, οὕτως εὖχε-
εῶς τροπουµένου τοὺς ἐχθρούς ;

Καὶ κατακυρίευε ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου.
Ὑποτάττων αὐτοὺς, χαὶ χατεξουσιάζων, xal τῇ

δεύγλῃ τῶν εὐαγγελικῶν σου νόµων ὑπάγων. Τοῦτο

γὰρ ἣν τὸ παράδόξον, ὅτι µέτον τῶν ἐχθρῶν ἑνα-
πειλήμμενοι πανταχόθεν οἱ ἀπόστολοι περιεγένοντο,
καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐχράτουν , ἀλλ ἐπιτατικωτέρως
ἑχράτουν (24).

Μετὰ σοῦ ἡ ἀρχὴ, iv ἡμέρᾳ τῆς δυνἁμεώς cov. B

Ἐν ἡμέρᾳ ὅτε ἡ δύναµίς σου δείχνυται, τότε sz
σοῦ xal ἡ ἀρχή * τουτέστιν, kv aol ἡ βασιλεία, οὐκ
ἔδωθεν ἐπιγινομένη, ἀλλ ἐνοῦσα τῇ φύσει τῆς θεό-
τητός σου» εἴη δ' ἂν ἀρχὴ, χαὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὡς
avg πάντων, fiov Δημιουργὸς, ὃς ἐστι μετὰ
τοῦ Πατρός - ἡ[ιέρα δὲ δυν ἆμεως, tj τῆς πρώτης
αὐτοῦ παρουσίας, καν τῶν ἀπείρων θαυμάτων * f| fj
τῆς δευτέρας καὶ τῆς ἑσχάτης σάλπιγγος, τῆς dw
στώσης τοὺς νεχρούς.

Ἓν ταῖς «αμπρότησι τῶν ἁγίων cov, "Ore
λάμφωσιν οἱ ἅγιοί σου. Τί γὰρ λαμπρότερον τῶν
ἁοστόλων ; ol περιέτρεχον τὴν οἰκουμένην λάμπον-
τες, ὡς ὁ ἥλιος ταῖς τῶν ἀρετῶν ἀχτῖσιν * el δὲ ἐν-
ταῦθα τοιοῦτοι, ποταποὶ ἐν τῇ ἀναστάσει ἔσονται ,
ὅτε Οἱ δίκαιοι ὡς ὁ uoc. «Ἰάμψουσι, χατὰ τὴν
φωνὴν Κυρίου; EU τε γὰρ ἐπὶ τῆς παρελθούσης
Λμέρας, εἴτε ἐπὶ τῆς μελλούσης, ὡς εἴρηται τοῦτο
νοήσεις, οὐχ ἁμαρτήσεις.

'Ex αστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέγγησά σε. Τὸ
μὲν, Κάθου àx δεξιῶν µου, χαὶ τὸ, Ἐκ γαστρὲς
πρὺ ἑωσφόρου ἐγένγησά σ6, πρρσώπῳ τοῦ Πατρὸς
εἴρηται πρὸς τὸν Ylóv* τὸ δὲ, Ῥάδδον δυγάµεως, καὶ
τὸ Μετὰ coU ἡ ἀρχὴ, προσώπῳ τοῦ προφήτου. Καὶ
«b μὲν Ἐκ γαστρὰς, τὸ γνῄσιον δηλοϊ τῆς γεννήσεως,
xa τὸ ταὐτὸν τῆς οὐσίας. Τὰ γνήσια γὰρ γεννήµατα

mis. Π]ίπο enim potentía operationum, οἱ praedi-
cationis Christi, principium sumpsit. Intelligere
etiam possumus, per virgam virtutis, sanctam
erucem Christi. Quid enim ea potentius est, aut
efficacius, cum tar facile inimicos omnes in fugam
convertat ?

Et dominare ín medio inimicorum (uorum. 1n di-
tionem atque in dominium tuos inimicos compel-
lens, et jugo evangelico submittens. Hoc autem
sum:na admiratione dignum fuil, quod apostoli in
medio inimicorum eonstituti, minisque ac perse-
cutionibus tyrannorum undique impetiti, non tan-
tum illorum manus evaserint, sed polentissime
etiam eos superaverint.

VEns. 9$. Tecum principatus in die virtutis tue. la
illa, inquit, die quando virtus et potentia tua il-
lustrabitur, tecum erit principatus, hoc est, re-
gnum tuum tunc erit in te, non aliunde scilicet
adveniens, sed divinitatis tud nature conjunctus.
(Et quia dictio &2yf, principium signiücat, et prin-
cipatum) intelligere possumus, quod principium
boc in leco accipiotur pro Filio Dei, tanquam
causa omnium, quia simul est cum Patre; et quod
dies virtulis sit primus ejus adventus, quo multa
fecit miracula : vel etiam secundus, quando ultima
tuba mortuos omnes suscitabit.

In splendoribus sanctorum tuorum, Quando splen-
debunt saneti tui. Quid enim apostolis fuit splen-

C didius, qui solis instar, totum orbem círcumeun-

tes, virtutum suarum radiis eum illustrarunt? Quod
si in prasenti vita adeo clari atque illustres fue-
rant, quales futuros eos esse credendum est, re-
surrectionis. tempore, quando, juxta Domini vo-
cem, Fulgebunt justi sicut sol ** ? Sive igitur de
primo sive de secundo adventu hoc intellexeris,
non errabis.

Ex utero ante luciferum genui te. Verba illa :
Sede a dextris meis, item ista : Ex utero ante. luci-

| ferum genui te, dicia mihi esse videutur, veluti ex

persona Patris ad Filium. llla vero : Virga virtutis
tuc, item illa : Tecum principatus in die virtutis tue,
ad Filium quidem, sed ος Prophet: persona, pro-
ferri. Et hzc quidem verba : Ez utero, veram ae

ἐκ γαστρὸς τῶν γονέων ἀπογεννῶνται. Τὸ δὲ, Πρὸ D germanam illam divinam generationem significant,

ἑωσφόρον, τὸ πρὸ τοῦ γενέσθσι τὸν fiov * xal ἐν
τῷ oa φαλμῷ φησιν ' Πρὸ τοῦ "Alov διαµέγει τὸ
ὄνυμα αἱτοῦ' τί οὖν; πρὸ τοῦ ἡλίου μόνο» ἐγέννησεν
αὐτόν; Οὐδαμῶς, ἐπεὶ xal ἀλλαχοῦ φησιν. Καὶ ἁπὸ
τοῦ αἱῶνος ἕως τοῦ αι͵ῶγος σὺ εἶ ' καἰτοι οὐκ ἀπὸ
τοῦ αἱἰῶνος µόνον, ἀλλὰ xal πρὸ τοῦ αἰῶνος' καὶ οὐχ
ἕως τοῦ ali voc µόνον, ἀλλ᾽ ἁπέραντος. θεοπρεπῶς οὖν
τὰ τοιαῦτα χρὴ δέχεσθαι, xal τὸ πρὸ πάντων νοεῖν
ἐχ τούτων xai τὸ προαιώνιον. Οἱ δὲ νοοῦντες Πρὸ
ἑωσφόρου τὴν νύχτα (25) χαθ) fjv τὸν Χριστὸν
* Matth... xin, 43.

atque identitatein substantiz. Vera etenim proles
de venire parentum generatur. llla vero : Aute /u-
ciferum, ziernitatem divinz bujus generationis,
dum ante luciferum eam fuisse attestantur, hoc
esi, antequam ipse sol creatus esset : quo lo-
quendi modo alibi etiam Propheta usus est, in '
psalmo rxxi dicens : Ánte solem permanet. nomen
ejus ; sed nunquid forte hoc ita intelligendum est,
ut tantummodo eum Pater aute solem genuerit, et
non autea? Minime. Nam et alibi ait : Α seculo et

Varie lectiones.

(24) Corrige, ἐπιτατικώτερον κατεκράτουν * ur-
gct enim compositum χαταχρατεῖν, MATTHAI.

(85) Ita locus hic explicatur in scholio codicis
Mosquenusis in 8, n. 388 : "Ότι μὲν ἐν νυχτὶ (οὗτος

1957

EUTHYMII ZIGABENT

1083

«sque ad seculum. (u es **, tametsi nec 4 seculo Α ἐγέννησεν fj Παρθένος, εὐδοχίᾳ Πατρὺς, xal συνερ-

tantum, sed et ante sieculum : neque usque in sz-
culum tantum, sed etiam sine (ine eum esse, di-
vina tradant Eloquia. Oportet igitur verba hzc
digne Deo intelligere, atque illud concludere, quod
«nte' omnia, etiam ante ipsa szcula, semper fuerit

γείᾳ Πνεύματος ἁγίου, xax; ἄρα νοοῦσιν' ἔδει γὰρ
εἰρῆσθαι, Πρὸ ἀνατο.λῶν ἑωσφόρου, καὶ μὴ Πρὸ
ἑωσφόρου µόνον * ἀεὶ γὰρ τὸ Πρὸ ἡλίου, ἁπλῶς,
τὸ πρὸ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ βούλεται σηµαίνειν,
ὥσπερ xa τὸ, Πρὸ ἀνατολῆς αὐτοῦ, τὸν ὄρθρον (26).

hzc divina generatio. li itaque qui verba illa : Ante luciferum, referunt ad noctem qua — Cbristus
secundum cornem natus est, Patris nimirum beneplacito, et cooperatione sancti Spiritus, non recte
Prophete sermonem intelligunt. Oportuisset enim dicere : Ante ortum luciferi, et non Ante lacife-
rum. Nam quod simpliciter dicitur, Ánte solem, tempus significat, quod fuit ante ipsius solis ma-
turam, quemadmodum contra, si, Ánte solis ortum, dixeris, tempus diluculi aignifcabis. (Magnus Da-
silius iu sermone de Spiritu sancto, ait, quod, dicitur quid ex aliquo esse, vel ratione creationis,
juxta illud : Unus est Deus Pater. ex quo omnia *' ; vel ratione nature, juxta illud : Operatio nostre
ex nobis est, οἱ quemadmodum splendor solis ex sole; vel ratione generationis, juxta illud : Ego
exivi ez Patre **, ltem quod hic legimus : Ex utero ante luciferum genui te, non quod Deus uterum ha-
beat, sed quia veri atque ingenui liberi, ex utero parentum nasci solent. Hae igitur ratioue, boc in
loco Deus ventrem se in generatione Filii babere dixit, ad confusionem impiorum : ut in seipsis
propriam illi conaiderantes naturam, discant Filium, verum fructum esse ex, Patre, veluti qui ος
illius ventre dicitur esse generatus.)

Vgns. 4. Juravit. Dominus. Ut indignatio in Deo Β "Opoce Κύριος. Ὥσπερ ὁ θυμὸς ἐπὶ Θεοῦ λεγό᾽

perturbationem non significat, sed motum divinz
potestatis ad vindictam, ita juramentum Dei non
huuanos jurandi ritus, sed confirmationem atque
asseverationem significat divin: sententia.

Et non paonitebit eum. Hoc est, non mutabit de-
cretum, quemadmodum szpenumero Deus con-
sulto multis in rebus facit. Quid autem juraverit,
hoc est, quid asseveranter decreverit, audi:

Tu es sacerdos in &lernum, secundum ordinem
Melchisedech. Sacerdos quidem veluti qui mysti-
cum panem et vinum in Coena apostolis tradidit,
quemadmodum Melchisedech Abrahw» et sociis
dedit redeuntibus e belio. ternum autem est hoc
sacerdotium, quia nee principium dierum, neque
vitz finem habet : ratione nimirum divinitatis
Christi, quemadmedum nec ullum habuisse prin-
cipium, aut finem ipsum legimus Melchisedech.
Verum hunc Melchisedech principium aut finem.

pevos, οὗ angalvec πάθος, ἀλλά τὴν κίνησιν τῆς
τιμµωρητιχῆς δυνάμεως, οὕτω καὶ ὁ ὄρχος αὐτοῦ,
την ῥεθαίωσιν δηλοῖ, xal οὗ τὸν παρ᾽ ἡμῖν γινόµενον
ὄρκον. |

Kal οὗ μεταμε.ηθήσεεαι. Όυ μεταθαλεῖ τὸ
δεδογµένον, οὐκ ἀλλοιώσει, χαθάπερ ποιξῖ πολιάχις
ἐπ᾽ ἄλλων, Ov οἰχονομίας. Τί δὲ ὤμοσε, τοντέστ'
βεθαίως ἀπεφήνατο, ἄχουσον.

Ev εἶ ἱερεὺς εἰς cóv αἰῶνα, κατὰ τὴν τάξιν
Με.1χισεδέχ. Ἱερεὺς μὲν, ὡς ἄρτου xal ofvou µε-
ταδοὺς τοῖς ἁποστόλοις, kv τῷ μυστικῷ δείπνῳ,
καθάπερ ὁ Μελχισεδὲχ τοῖς περὶ ᾿Αθραὰμ, ἔτε
ὑπέστρεψαν ἀπὺ τοῦ πολέμου. El; αἱῶνα δὲ, ὡς
μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, µήτε ζωῆς τέλος ἔχων, xatà
τὴν θεότητα, ὥσπερ ὁ Μελχισεδὲχ, κατὰ τὴν ἱστο-
plav. ᾽λλλὰ Μελχισεδὲχ μὲν, οὐκ ἔχει ταῦτα, διὰ τὸ
παρασιωπηθῆναι τῇ Ἱστορίᾳ τῆς Γραφῆς, ὁ δὲ
Χριστὸς, διὰ τὴν ἀλήθειαν.

non habere dicimus, quia historia id tacuit. At Christus divinitatis ου nullum vere unquam

principium habuit, nec finem ullum babiturus est.

Vrns. 5. Dominus a dextris tuis. Auxilium οἱ
veluti bomini laturus. Nam et in psalmo xv ex
persona Christi scriptum legimus : Providebam
Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dex-
tris est mihi, ne commovear.

Confregit in die ire sum reges. De die judicii
sermo est, quando impios reges conteret Deus,
statutis nimirum ab eo poenis. Quod si reges ipsos
contriverit, perspicuum est quod multo facilius

Κύριος ἐκ δεξιῶν σου. Βοηθῶν ὡς ἀνθρώπῳ. Kat
ἐν τῷ τε’ da) ui γέγραπται * Προωρώμη» τὸν Κύ-
ῥιον ἐγώπιόν µου διὰ παντὺς, ὅτι ἐκ δεξιῶν µου
ἑστὶν, ἵνα ui) σα.ενθῶ.

Συγέθλασεν ἐν ἡμέρᾳ ὁὀργῆης αὐτοῦ βασιλεῖς.
Περὶ τῆς ἡμέρας τῆς χρίσεως ὁ λόγος, ὅτι συντρί-
det τοὺς ἀσεθεῖς βασιλεῖς, Ev ταῖς ἀποτεταγμέναις
χολάσεσιν. El δὲ τοὺς βασιλεῖς, δῆλον xal τοὺς ἅλ-

ceteros omnes puniet, qui adversus eum delique- D λους πάντας.

rint.

ο P'sal. rxxxix, 2. *! c Cor, vin, 6.

** Joan. xvi, 98.

Varie lectiones.

Υάρ ἔστιν ὁ πρὸ Ἑωσφόρον χαιρός) ὁ Χριστὸς ἑτέ-
γη, τὸ χατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον δείκνυσι. Φησὶ
YXp, ὅτί τῶν ποιμένων ἀγρανλούντων, x. t. à. Mat-
quA.

(26) Locus Basilii Magni quem habet versio La-
tina, deest etiam in meis codicibus Mosquensi-
bus. [ρ. — Cod. Mosquenais 8 addit : Τοῦτο δὲ «)
ῥητὸν ἡρμήνευσε σοφῶς ἄρα xal σαφῶς ὁ μέγας Παν-

1089 COMMENT. IN PSALMOS. 1099

Κρινεἴ ἐν τοῖς ἔθνεσι. Ἑ ρινεῖ τὰ ἔθνη * ἡ χρινεῖ
iv τοῖς ἔθνεσι, τοὺς ἀξίους χρίσεως».

Ηληρώσει πτώματα. Πληθυνεῖ πτώσεις, πολλοὺς
χαταθαλὼν, ὅσοι χακῶς ἵσταντο.

Συνθ.]άσει κερα.λὰς ἐπὶ γῆς z04Aor. — Κεφα-
Aác πο1.]ῶν, τοντᾶστι πολλούς. Ὁ vip εἶπεν ἁ-
νωτέρω περὶ τῶν βασιλέων, ἰδικῶς τοῦτο λέγει νῦν
καθολικώτερον καὶ περὶ τῶν ἄλλων. Οὐ µόνον δὲ
ταῦτα νοοῦνται περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ἀλλὰ
xai ἄλλως διδάσχουσι τὴν ἀνυπόστατον ἰσχὺν αὐτοῦ,
ὅτι ὅτε ὀργισθῇ, συνθλάσει βασιλεῖς, καὶ v' ἄλλα
πο.ᾖσει.

Ἐκ χειμάῤῥου ἐν ὁδῷ κπἰεται. Ἐνταῦθα εὐτέ-

Ygns. 6. Judicabit in. nationibus. Hoc est jadi-
cabit nationes, vel eos qui in natienibus digui
fuerint, ut judicentur.

Implebit ruinas. Multiplicabit ruinas, multos de-
struens, quotquot scilicel prave in eum insurrexe-
rint.

Con[ringet capita im terra multorum. — Capita
multorum, hoe est, multos. Nam quod superius
singillatim dixit de regibus, nunc in universum de
aliis dieit, Quanquam his verbis, non tantum
contineatur proplietia futuri judicii, sed illud etiam
doceamur, intolerandas admodum nobis esse vires
Dei, qui quoties iratus fuerit, confringet reges, et
alia faciet, quie superius dicta sunt.

Vgns. 7. De torrente in via. bibet. lloc in loco,

λειαν προαγορεύει τῆς διαίτης αὐτοῦ, ὅτι λιτὸν βίον B vite ac conversationis Christi tenuitatem preedi-

μετιὼν, ix χειµάῤῥου πίεται, τοῦ ἓν ὁδῷ ῥέοντος *
ἡ ἐν ὁδῷ ἐδεύων πίεται. ᾿Αναγωγικῶς δὲ χειµάῤῥουν
μὲν νοῄσεις, τὸν χειμῶνα xat τὴν σύῤῥοιαν, καὶ πλημ-
μύραν τῶν πειρασμῶν ᾿ ὁδὸν δὲ, τὸν παροξιχὸν τοῦ-
τον βίον, πόσιν δὲ την µέθεξιν, ὅτι πειρασθῄσεται.

cit : quod scilicet temuein vitam aggressus, bibet
de torrente fluente in vía; vel bibet ambulans im
via. Juxta anagogen vero, per torrentem, redundan-
tia intellige tentationum ος calamitatum fluenta,
per viam vero, temporariam hanc vitam, et per

potum, participationem ; ul sit sensus, quod Christus in przsenti vita tentationum ac calamita-

luin. erat futurus particeps.

Διὰ τοῦτο ὑψώσει κεφαλήν. Διὰ την εὑὐτέλειαν
καὶ ταπείνωσιν, ὑφωθήσεται. Καὶ δοξασθήσεται εἰς
οὐρανοὺς ἀνελθὼν, xal χαθἰσας iv δεξιᾷ τοῦ θεοῦὺ.
Οὐ µόνον γὰρ οὐδὲν αὐτὸν ταῦτα παρέθλαψεν, ἀλλὰ
xai εἰς ὕψος ἄφατου ἀνήγαγεν.

AA4nA4cvt'a.
ΨΑΛΜΟΣ PI'.

Κὐχαριστήριος xal οὗτος ὁ φαλμός.

Ἐξομολογήσομαί σοι, Κύριε, ἐν ὅ.1ῃ χαρδίᾳ
µου. Εὐχαριστήσω σοι, οὐ µόνον àv. ῥήμασιν, οὐδ'
ἁπλῶς ἐν γλώσσῃ καὶ στόµατι, ἁλλ᾽ ἐν ὅλῃ χαρδἰᾳ
µου, v συντεταγµένῃ Φυχῇ, iv προσεχούσῃ δια»
volg , πάσης βιωτιχῆς φροντίδος ἀπαλλαγεὶς, καὶ
µετάρσιος ἤδη πρὸς σὲ Υενόµενος. Ἐὐχαριστήσω δὲ,
ὑπέρτε τῶν εἰς ἐμὲ γινοµένων εὐεργεσιῶν ἀθὶ, xal
ὑπὲρ τῶν εἰς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Τοῦτο θνσία
πρόχειρος τοῦτο εὑπόριστος προσφορά * τοῦτο
ἀναγχκαῖον Épyov, xaX διηνεκῶς ἁπαιτούμενον.

Ἐν BovA( εὐθέων, καὶ cvraqori, psrdda τὰ
ἔργα τοῦ Κυρίου. Ἐν βουλῇ xai συναγωγῇ τῶν
ὁρθὰ φρονούντων, μεγάλα τὰ ἔργα Κυρίου, πάντα,
ὅσα τε θαυματουργῶν ἐργάξεται, xal πάλαι, xal
νῦν, καὶ μετέπειτα * xal ὅσα παράγων τὺν χόσμον
ἔχτισεν. "Emi θαυμάτων γὰρ χαὶ κτισμάτων, δια-
λαμέάνεται τὸ ῥητόν * βουλοµένων γὰρ xa συναγο-
µένων τῶν εἱρημένων, εἴτουν διασχεπτοµένων περὶ
τῶν το'ούτων ἔργων, οὐδὲν τούτων φαίνεται μεκρὸν,
οὐδ' ἀνάξιον τοῦ ποιῄσαντος * πάντα δὲ μεγάλα,
καὶ λόγου τινὸς ἐχόμενα, xàv μὴ τοῖς ἄλλοις πολλά-

Propterea exaltabit. caput. Propter bumilitatem
ac tenuitatem vila su:e, inquit, exaltabitur, et as-
cendens in colum, glorificabitur : sedebitque a
dextris Dei. Quia hec non modo eum nihil lzse-
runt, sed in ineffabilem eum sublimitatem evexe-
runt.

Alleluia.
PSALMUS CX.

llic psalmus gratiarum actiones continet.

Vins. 4, 2. Confitebor tibi, Domine, in toto corde
meo. Gratias agam tibi non verbis tantum, neque
ore simpliciter, aut lingua, sed in toto corde meo,
anima contrita, oratione assidua, ac mente ab
omni mundana cura jam libera, atque in te totus
aspirans. Gratias vero hujusmodi agam, pro bene-
fi-iis, que tum in me, tum in alios amplissime
contulisti. Hoc enim promptissimum est. sacrilfi-
cium, et facilis oblatio; hoc necessarium Opus
est, quod assidue a nobis exigit Deus.

In consilio rectorum et. congregatione , magna
opera Domini. Omnia opera Domini magna sunt in
consilio, el congregatione eorum qui reete sen-
iunt. Quicunque enim aut initio effecit, aut nunc
fucit, aut perpetuo in futurum efficiet, sumnia ad-
miratione digna sunt. Admirabili enim sapient a
mundum creavit, et creatum regit. Intelligitur:
vero precipoc hoc dictum, de mirificis Dei operi-
bus, qux in universa creatura liquido conspiciun-
tür : qua quoties probi aeque ac pii. homines, uua
pariter congregati, eontemplantur, niliil in eis per-

Varie lectiones.

λος ἐν τῇ πρὸς Ἑδραίους Ἐπιστολῇ, ἔνθα xai ἄλλας εὑρήσεις ὁμοιότητας. MarrRAL

1091 EUTHYMII ZIGABENI 1092
peram factum, nihil miuus aptum, aut. suo Opifice Α χις τοιαῦτα δοχεῖ, διὰ τὸ ἑστραμμένον τῆς φρονἠ-

indignum inveniunt. Omnia enim adamussim pro-

σεως αὐτῶν.

€reala sunt, et $ua ratione consistunt, tametsi sspenuiero multis, ob depravatas eorum mentes,

socus visum fuerit. |

Exquisita in. omnes voluntates ejus. Hoc est,
exacte ac diligenter facta, et quemadmodum alius
interpres signiflcantius reddidit , predicta opera
perfecta sunt, et accommodata ad omnes Dei vo-
luntates. Disponunt etenim probos ac sapientes
viros, ad implendam ejus voluntatem. Nam quis
est, qui videat, aut audiat hujusmodi opera, el
non excitetur ad sectandum quodcunque Deo gra-
tum esse judicaverit, intelligens ex his Deum vere
esse, et vere misericordem esse ? Voluntates autem
Dei sunt ejus mandata.

Vins. 3. Confessio et magnificentia opus ejus. Gra-
tiarum actio, et magnifiea laus, sunt Dei epera :
non tantum hoc, inquam, aut illud opus, sed in
universum omnia Dei opera, et conjunctim et di-
visim ejusmodi sunt, ut ad gratiarum actiones, et
ad magnificas Dei laudes movere cos possint, qui
ea aut viderint, aut audierint. Potest etiam hoc in
loco istud opus particulariter accipi, pro incarna-
sione Domini.

Et justitia ejus manet in seculum seculi. Hoc ad
solamen eorum dictum est, qui afficiuntur injuriis,
et ad eruditionem etiam eorum qui injurias infe-
runi, cum justum atque zternum utrosque Dei
Judicium maneat, quo alteri requiem, alteri vero

Ἐξεζητημένα εἷς πάντα cà θεἸήματα αὐτοῦ.
Εξηκριδωμένως, καθὼς ἕτερος ἑρμηνευτὴ- ἐξέδωχεν,
ἁπηρτισμένα τὰ ῥηθέντα ἕργα, τουτέστιν ἐπιτέ-
δεια εἰς πάντα τὰ θελήµατα αὐτοῦ, παρασκευάζοντα
τοὺς συνετοὺς ποιεῖν αὗτά. Tic γὰρ ὁρῶν καὶ ἀχούων
τὰ τοίαῦτα ἔργα, οὐ δι) αὐτῶν ἀναχθήσεται πρὸς
ἁποπλήρωσιν τῶν θεληµάτων τοῦ ἑργασομένου αἎὖ-
τὰ, συνιεὶς ὅτι θεός ἐστιν ὄντως, χαὶ φιλάνθρωπος
Όντως; θελήµατα δὲ, αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ.

᾿Εξομο-λόγησις καὶ μεγα.Ἰοπρέπεια τὸ ξργον at—
τοῦ. Εὐχαριστία xal μεγαλοπρεπὴς αἴνεσις τὰ ἔργα
αὑχοῦ * οὐχὶ τόδε 1) τόδε, ἀλλ᾽ ἁπλῷς πᾶν, ὡς ἰχανὸν
κινεῖν εἰς με(αλοπρεπῆ αἴνεσιν, xal εὐχαριστίαν
τοῦ κτίσαντος αὐτὰ τὸν ὁρῶντα xai ἀχούοντα.
Νοείται 65 χαὶ ἰδικῶς ἔργον τοιοῦτον f) ἐἑνανθρώπη-
σις αὐτοῦ.

Kal ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα
τοῦ αἰῶγος. Τοῦτο, πρὸς παραμυθἰαν τῶν ἁδιχου-
µένων, σωφρονισμὸν δὲ τῶν ἁδικούντων * ὅτι ἡ δι-
xala χρίσις αὐτοῦ, μένει αὐτοὺς , ἀῑδιος εὖσα, xal
τοῖς μὲν ἄνεσιν, τοῖς δὲ χόλασιν ἐπάδει ' ἣ ὅτι d

supplicia ac ponas sustinebunt : vel quia justitia C δικαιοσύνη αὐτοῦ δ.ηνεχής ἐστιν, εἴτουν, ἀμεταχί-

ejus perpetua est, hoc est, immutabilis.

Ῥεας. 4. Memoriam fecit. mirabilium sworum.
Verbum, Meminit, seu, Memoriam — fecit, et alia
hujusmodi, solent prophete sxpenumero ponere
pro Operari, quemadmodum alibi diximus. Ait
igitur Propheta, quod Deus operatur mirabilia,
nec aliquando cessat ab hujusmodi operatione,
ut per ea crassiores ac rudiores quosque honi-
nes ad se traducot. Hujusmodi autem fuerunt
ea que fecit tempore diluvii, δἱ qux» in confu-
sione linguarum, aut que Sodomitarum tempore,
item qux» in tempore Abralam, lsaac οἱ Jacob.

νητος.
Μνείαν ἑποιήσατο τῶν θαυμασίων αὐτοῦ. Τὸ
ἘἙμνήσθη, xo τὸ Μνείαν ἐποιήσατο, χαὶ τὰ τοι-
αὕτα ἐπὶ τῆς ἑνεργείας ol προφῆται λαμδάνουσι
πολλάχις, ὡς xal ἐν ἄλλοις εἰρήχαμεν. Λέχει γοῦν
ὅτι ἐνεργεῖ τὰ θαυμάσια αὐτοῦ, xol οὐ παύεται
θαυματουργῶν, διὰ πάσης γενεᾶς, ἵνα τοὺς παχυ-
τέρους ἑπάγηται, διὰ τῶν τεραστίων, ola τὰ ἐπὶ τοῦ
καταχλνσμοῦ, τὰ ἐπὶ τῆς συγχύσεως τῶν. γλωσσῶν,
τὰ ἐπὶ Σοδόµων, τὰ ἐπὶ ᾿Αθραὰμ, καὶ Ἰσαὰχ, xoi
Ἰακὼθ, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, τὰ by τῇ ἑξόδῳ τῶν Ἱου-
δαίων, τὰ Ev τῇ Epf pup, τὰ ἓν τῇ v] er; ἐπαγγελίος,

Et que in /Egyplo, aut in exitu Judzorum ab p τὰ ἓν Βαδυλῶνι, τὰ κατὰ τὴν ἐπάνοδον ἐκ Βαθυλῶ-

AEgypto, queque in deserto, in terra promissionis,
in Babylone, aut. tempore Machabzorum, et quse
in Christi adventu, et post illum hactenus, pri-
valim ac publice, apostolourumque ac martyrum,

et aliurum temporibus, in privatis domibus, in

civitatibus, et ubique gentium facta sunt.

Misericors el miserator Dominus. Qui yradicta
omnia facit, magna cum misericordia, et salutem
hominum cupit.

VEgns. 5. Escam dedit timentibus se. Atqui et

non timentibus se cibum prsstat. Verum hoc in

loco rationalem ac spiritalem animse cibum in-
lelligit, eclestem, inquam, panem. quem solis
se timentibus tribuit. Possunt etiam intelligi haec
verba de paue mystico; vel quia sepenumero

voc, τὰ ἐπὶ τῶν Maxya6alovy * τὰ iv. ἑἐλεύσέι τοῦ
Χριστοῦ, τὰ μετ αὐτὴν ἄχρι καὶ νῦν ἴδια xai δη-
µόσια, ἐπί τε τῶν ἁποστόλων, xal τῶν μαρτύρων,
καὶ τῶν ἄλλων ἁγίων, xal ἐν οἰχίαις, χαὶ ἓν πόλεσι,
καὶ πανταχοῦ τερατουργούμενα.

Ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμω» ὁ Κύριος. Ὁ τὰ ῥηθέν-
τὰ ποιῶν, ἑλεῶν γὰρ xal οἰχτείρων ταῦτα ποιεῖ, xal
θέλων τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων.

Τροφὴν ἔδωκε τοῖς φοδουµέγοις αὐτόν. Καὶ
μὴν xai τοῖς μὴ φοδουµένοις αὐτόν * ἀλλὰ τροφὴν
ἐνταῦθα, τὴν ψυχιχὴν λέγει, τὴν λογιχὴν, τὴν
πνευματιχὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον , ἣν ἐξαιρέτως δ(-
δωσι µόνοις τοῖς φοθουµένοις αὐτόν. Νοηθείη δ' ἂν,
καὶ ὁ μνστικὸς δεῖπνος, ἣ καὶ ὅτι τρέφει πολλάχις

1093 COMMENT. IN PSALMOS. | 1094

ἀπορουμένους τοὺς ἑαυτοῦ, ὡς tbv Ἠλίαν, xai τὸν A Deus servos suos admirande admodum, et preter

Δανιῆλ, xaX ἄλλους πολλούς,

Μνησθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα διαθήκης αὐτοῦ.
Ἰουδαῖο, µέν φασιν * Ἐμνήσθη διαθήχης αὐτοῦ,
ἐνήργησεν ἀμετάθλητον διαθήχην αὐτοῦ, την περὶ
τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ σπέρματος ᾿Αδραὰμ, xai τὴν
περὶ τῆς ἐπᾳχγελθείσης vic ἡμεῖς ὃδ λέγομεν,
ὅτι προφητεία ἐστὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Μνησθήσεται
γὰρ, φησὶν, εἰς τὸν αἰῶνα τὸν πρέποντα τῆς πρὸς
τοὺς πατριάρχας διαθήχης, ὅτι τὰ σπέρµατα αὐτῶν,
εὐλογηθήσεται, πάντα τὰ ἔθνη, χαὶ πληρώσει αὐτὴν.

Ἰσχὺν ἔργων αὐτοῦ ἀγήγγειλε τῷ «1αῷ αὑτοῦ.
TQ μὲν παλαιῷ λαῷ ἔδειξεν ἰσχὺν ἔργων αὑτοῦ,
τουτέατι δύναμιν ἓν ἔργοις, διὰ τῶν τότε γεγονότων
τεραστίων * τῷ δὲ νέῳ, διὰ τῶν μετὰ τὴν ἑνανθρώ-
πῃσιν αὐτοῦ, τελουµένων ἑχάστοτε.

Tov δοῦναι αὐτοῖς xAnporoulav ἐθγῶν. Τοῖς
μὲν Ἰουδαίοις, τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ἣν ἔθνη
χατῴχουν πρότερον * ἡμῖν δὲ ταύτην {ε xal τὴν τῶν
ἄλλων, ὅσης ἑκυρίευσαν οἱ πιστοί.

"Epya χειρῶών αὐτοῦ ἀ.ήθεια, καὶ αρίσις.
Χεῖρας τοῦ Πατρός τινες 40v Ὑἱὸν καὶ τὸ ἅγιον
Πνεῦμα νενοῄχασιν, ὡς δημιουργοὺς, ὧν φασιν ἔργα
τοῦ μὲν ἁγίου Πνεύματος ἀλήθεια. '᾿Εχεῖνος }Υὰρ,

spem multorum pascit, quemadmodum Eliam,
Dauiclem, et complures alios.

Memor erit. in. seculum. testamenti. sui. Judari
dicuut memorem Deum fuisse testamenti sui, quia
fecit illud esse immutabile : illud, inquam, testa-
mentum quod de multitudine seminis Abralhz,
ct de promissione terre disposuerat. Nos vero
affirmamus verba hxc de Christo prophetiam con-
tinere, Memor erit, inquit, Deus in seeulum, hoc
est, in debito et convenienti tempore testamenti
sui, quod ad patriarchas disposuit, promittens quod
in semine eorum benedicenda essent omnes gen -
tes, et. quod hoc testamentum adiniplebit Deus.

VEns. 6. Virtutem operum suorum annuntiabit
populo suo. Antiuuo quidem populo ostendit Deus
vires operum suorum, hoc est, potentiam in suís
operibus, quam ^mnes Cognoverunt per ea mi-
racula, quz» tunc facta sunt : novo autem populo,
per ea qua post resurrectionem suam ubique
operatus est.

Vgns. 7. Ut det. illis haereditatem gentium. lu-
dz»is quidem terram promissionis, quam gentes
olim habitabant : nobis vero universam illam ter-

ram, vujus fideles efficient eraut domini.

Opera manuum ejus veritas, et judicium. Per
manus Patris aliqui Filium et Spiritum sanctum
intelligunt, tanquam cooperalores atque una pa-
riter opifices, quorum opera, veritatem esse di-

φησὶν, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν d.l0s.av* c cunt, et Judicium : veritatem — quidem, sancto

τοῦ δὲ Υἱοῦ χρίσις * Πᾶσαν γὰρ, φησαὶν, τὴν xpl-
σι’ δέδωκε τῷ Yio. Ταῦτα δὲ μάλιστα τούτοις ἡ
ἀραφὴ πολλάχις προσανατίθησιν. Ἡ τὰ ἔργα φησὶν
τοῦ Χριστοῦ ἀληθινὰ, xat οὐ χατὰ φαντασίαν, xai
δίκαια. f| διαχριτιχὰ, καὶ οἰχονομικά. 'O δὲ Χρυσό-
στοµος ἑρμηνεύων τὸ προχείµενον ῥητὸν, λέχει τὴν
Γραφὴν πολλάχις ἀλήθειαν ὀνομάζειν τὴν φιλαν-
θρωπίαν, xa0* ὃ σηµαινόμενον χρὴ νοεῖν, ὅτι τὰ ἔργα
τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας μεστὰ, xal δικαιοσύνης,
πανιαχοῦ μιγνύντος ἀμφοτέρας * εἴτε γὰρ φιλαν-
θρωπίᾳ µόνον ἐχέχρητο, πάντες ἂν ἑῤῥόᾳθυμήσαμεν ΄
εἴτε διχαιοσύνῃ µόνῃ, πάντες ἂν ἁπολώλεισαν.

Spiritui tribuentes, de quo scriptum est: Ille
inducet vos in omnem veritatem ?** ; judicium autem
Filio, de quo alibi legimus dictum a Domino,
quod Pater omne judicium dedit Filio ** : quo-
circa Scriptura ss»penumero praedicta . nomina
illis respective attribuit, Vel aliter : Dic quod
opera Christi vera sunt, et non imaginaria, et
simili modo, justa sunt: vel quod recto judicio,
et congrua administrandi norma, a Deo omnia
dispensantur, Chrysostomus vero versiculum hunc
exponens dicit, quod apud Scripturam sapenu-
mero veritatis nomen reperitur pro misericordia :

juxta quam significationem dicit, quod Dei opera misericordia ac justitia plena sunt cum utramque
semper una Deus commisceat. Nam si misericordia perpetuo uteretur, negligentes omnino red-
deremur : rursus si sola justitia, jamdiu olim omncs perissent.

Πισταὶ πᾶσαι αἱ àxcoAal αὐτοῦ. Πιστεύεσθαι D — Vgns.8. Fidelia omnia mandata ejus. — Εἰάείία,

ἄξιαι, Ἡ ἐπειδῆῇ πᾶσαι εἶπε, νόει µοι πρῶτον μὲν,
τὰ τῆς κτίσεως, ἃς διατηροῦσι φυσικῶς, ὁ οὐρανὸς ,
καὶ 6 Άλιος, καὶ ἡ σελήνη, xat τὰ ἄστρα, χαὶ ἡ
ἡμέρα, καὶ fj νὺξ, xal αἱ pat, χαὶ ἡ γἢ, καὶ ποτᾳ-
pot, καὶ λίµναι, xal πηγαὶ, καὶ φυτὰ, καὶ βοτάναι,
καὶ ἁπλῶς ὅσα τε τῆς ἀφύχου φύσεως, xal ὅσα τῆς
ἐμφύχου μὲν, ἀλόγου 56. ᾿Επειτὰ xal τὰς συγχατα-
ληφθείσας ἐξ ἀρχῆς τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων, ἃς
φυλάττουσι, xal ol μὴ vópov ἔγγραφον εἰληφότες *
εἶθ᾽ οὕτως xal τὰς γραπτὰς ἐντολὰς, τοῦ διὰ Μω-
σέως δοθέντος νόµου * xal τελευταῖον, τὰς εὐαγγε-

5” Joan. xvi, 12. ** Joan. v, 22.

hoc est, fide digna. Et quia o:nia dixit man-
data, primo ea intellige, quz ad creationem spe-
etant, quaque natura duce, omnia observant ele-
menta, ccelum nimirum, sol, luna, sidera, dies,
nox, hora, terra, flumina, stagna, fontes, plante,
herbe, et omnia denique, quz tain ad naturam
anima? prorsus expertem quam ad animatam,
sed ratione carentem, pertinent. Deinde omnia
etiam mandata, quse ab initio humano generi
data sunt, quzque ab iis observabantur, qui legem
scriptam non habuerant. Tertio loco ea etiam,

1095 EUTHYMII ZIGABENT 1096

que perlegem Moysi scriptis tradita sunt. Po- A γελικὰς, at πᾶσχι, qnot, πισταὶ, τουτέστι βέδαιο:,
stremo vero ipsa precepta evangelica, quie man- ἁμεταχίνητοι. El γὰρ xal τινα τοῦ Μωσαϊχοῦ νόµου
data omnia fidelia sunt, hoc est, lirma, atque κχκατεθλήθησαν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ βέλτιον, ἐπὶ τὸ ὑψηλότε-
inconcussa. Nam, etsi quzdam Mosaic legis man- pov. Οὐδεὶς οὖν δύναται ταύτας ávagavigat* Ὁ ob-
data soluta sint, verum mon tam soluta, quam µρανὸς Tip, φησὶ, xai ἡ Tj παρεΛεύσονται' οἱ δὲ
in melius disposita, atque intellecta dici possunt. ἰόγοι µου ot μὴ παρέλθωσυ».

Nemo igitur ea poterit delere : Coelum cnim, inquit, et terra. transibunt, rerba autem mea — mon
transibunt 5.

Con(irmata in seculum. seculi. Stabilia, inquam,
et perpetuo mansura.

Facta in veritate, εἰ rectitudine, Nihil enim,
inquit, in eis falsum est, nihil obliquum. Vel
aliter, per veritatem, claritatem intellige, per rc-
cti:udinem vero, rectum judicium. Ownia enim
ejus mandata vera sunt, et clara, ac recte incc-
dere nos docent. B

Ἐστηριγμέναι εἰς τὸν αἰῶγα τοῦ alo*oc,
Ἑδραῖαι, διηνεχεῖς, μόνιμοι.

Πεποιηµέναι ἐν ἀ.1ηθείᾳ, καὶ εὐθύτσητι. 0ὐδὲν,
φησὶν, &v αὑτοῖς ψευδὲς, οὐδὲ σχολιόν * ἢ xol ἄλλως,
ἀλήθειαν μὲν νόησον, τὴν σαφήνειαν * εὐθύτητα δὲ.
τὴν ὀρθοτομίαν, ὅτι πᾶσαι ἀληθεῖς, x31 σαφεῖς, καὶ
ὀρθὰ βαΐνειν διδάσχουσαι.

Vgns. 9. Redemptionem | misit populo suo. Pater
nisit Filium suum, Misit enim me, inquit, pradi-
care captivis remissionem **, El rursus de co scri-
pium est : Jpse. salvum faciet populum. suum *'.
ltem qui datus est nobis a Deo redemptio *5, se-
cundum Apostolum.

Mandavit in. scculum. testamentum suum. ln sae-
culum, inquam, conveniens, ac si diceret : Testa-
mentum suum Deus in apto et. convenienti tem-
pore hominibus tradidit. Vel in seculum, pvo in

Abrpoucty áxéctsule τῷ Jap abcov. Ὁ Πατῖρ
τὸν Υἱὸν, τοι τὸν Χριστόν * "Aaécceide váp µε,
qnot, χηρύξαι αἰχμα.-ἰώτοις ἄφεσιν * χαὶ πάλιν '
Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν Jabr. αὐτοῦ. Καὶ 0; ἐδόδη
ἡμῖν τά τε ἄλλα ἀπὸ θεοῦ καὶ ἀπολύτρωσις, χατὰ
τὸν ᾽Απόστολον.

'KvecclAaró εἰς tóv alova διαθήχην αὖ-
τοῦ (27-28). Ἐνετείλατο εἰς τὸν αἱἰῶνα διαθήχην αὖ-
τοῦ, τὴν νέαν, 7 αἰώνιον διαθήχην αὐτοῦ, «v εὖαΥ-
γελιχήν * Δώσω γὰρ, φησὶν, ὑμιν διαθήκη» αἰώγιο].
eternum, ipsum Evangelium, aternum appellans Ι yàp Mosaixt πρόσχαιρος ἣν τό τε φαινόµε-
Testamentum, dequo alibi scriptum legimus : — vov (29), αὑτῆς, καὶ ὅσον τυπιχὸν xal σχιᾶδες.
Dabo vobis testamentum clernum **. Testamentum enim Mosaicum temporarium fuit, si exteriorem
ejus sensum, si figuras, et umbras in eo contentas aspiciamus οἱ occidentem litteram : secus vero
si interiorem spectemus senaum ac res sub hujusmodi umbris, ac figuris designatas.

Sanctum et terribile nomen ejus. Cliristi nomen ὝἍγιον xal φοθερὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Τὸ Χρι-
sanctum quidem est, veluti quo innumerabilia στός * ἅγιον μὲν, ὡς pupia θαύματα Epyatópevov:
effecta sunt miracula, Lerribile vero (seu, ut pro- — qo6spby δὲ, ὡς ἑλαῦνον Baipovag, καὶ νόσους. Εἰ δὲ
prius signat Greca dictio, qo6ephv, timendum), ἁγίων ἄρα δεῖται στοµάτων εἰς ópvoloyfav.
quia da&mones expellit, et segritudines. Quod si Christi nomen sanctum est, oportet | ipsa etiam ora,
ac linguas, qua illud laudatura suni, sancta esse.

Vgns. 10. Initium sapienti timor Domini. Eat
enim hujusmodi timor fons ac radix sapientz.
Ubi enim est timor, illic et mandatorum observa-

Apxh σοφίας gó6oc Κυρίου. IInyh σοφίας,
ῥίζα, ὑπόθεσις. OU γὰρ φόδος ἐντολῶν τήρησις, οὗ
δὲ αὕτη, χάθαρσις. OO δὲ κάθαρσις, ἔλλαμφις.

tio; ubi autem observatio mandatorum, illic et munditia ; ubi vero munditia, ibi etiam et

splendor.

Prudentía autem bona omnibus facientibus eam.
Hoc est operantibus secundum prudentiam, bona
accrescit prudentia. Est enim quaedam prudentia
mala, de qua scriptum est : Prudentes ut. malefa-
cian!, Vel aliter: Prudentia bonaest, et utilis

Σύνεσις δὲ ἀγαθὴ, πᾶσι τὀῖς xowpcur αὐτήν.
Tolg ποιοῦσι τὴν σοφίαν, τοῖς ἐργαζομένοις ταύτην,
τοῖς εὐποροῦσιν αὐτῆς, σύνεσις ἀγαθὴ προσγίνεται.
ἛἜστι γὰρ, καὶ σύνεσις πονηρά Σοφοὶ yàp, qna,
τοῦ κακοποιῆσαι. Ἡ καὶ ἑτέρως * ἡ σύνεσις ἀγα-

non iis simpliciter qui eam babent, sed iis qui p θἡ ἐστιν, εἴτουν, ὠφέλιμος, οὗ τοῖς ἁπλῶς ἔχουσιν

ca utuntur in. sermone, atque in operibus.

Laudatio ejus. manet in seculum saculi. Chrisii
laus sine fine apud angelos manet, et apud lio-

** Matth. xxiv, 99. ** Luc. iv, 19. ** Mattb. 1, 24. ?* E Cor. tu, 50.

αὐτὴν, ἀλλὰ xal τοῖς χρωµένοις αὐτῇ, πρὸς ἔργα
χαὶ λόγους

Ἡ αἴνεσις αὑτοῦ µάνει εἰς τὸν αἱ :γα τοῦ
αἰῶνος. Ἡ αἴνεσις τοῦ Χριστοῦ μένει ἀτελεύτη-

** Baruch Ἡ, 35.

Varie lectiones.

(21-23) Grece ad verbum : Mandarvit ín seculum
eestamentum suum. Latina explanatio tota est ab
interprete (nisi forte deest aliquid) eaque apta.

(39) Et laxius, et minus fideliter. Greece : Tum
quoad exteriorem ejus sensum; tum quod figura
erat et umbra alterius.

1071 COMMENTI. IN PSALMOS 1083
τος παρά τε ἀγγέλοις xa ἀνθρ ὦποις» δεῖ οὖν al- A mines. Decet igitur ut nos ium semper laudeuus,

νεῖν αὐτὸν xai εὐχαριατεῖν, διὰ παντός.
'AAAnAovta.
YAAMOX ΡΙΛ’.

Σφόδρα pot δοχεῖ τῷ τέλει τοῦ πρὸ τούτου φαλ-
μοῦ ἔπεσθαι τὸ τοῦ παρόντος προοίµιον *. διὸ τὶν
αὐτὴν xal οὗτος εἶχεν ἐπιγραφὴν, ὡς ἑἐχείνου pé-
pos. Ἐχεῖ μὲν γάρ φῆσιν, 'Apyf σοφίας, gd6oc
Κυρίου. ἐνταῦθα δὲ, Μακάριος ἂν p ὁ φοδυύμενος
τὸν Κύριο». Φασὶ δέ τινες τὸν προχείµενον φαλ-
μὸν, δύο τε xal εἴχησι στίχους ἔχειν κατὰ τὸν
ἀριθμὸν τῶν Ἑδραϊκῶν γραμμάτων, xal τὰς ἁρ-
{ὰν τῶν στίχων ἐν τῷ 'E6palxip, τὰς ἀρχὰς τῶν
Ἑθραϊκῶν «φέρειν γραμμάτων.

Μακάριος ἂν ἣρ ὁ φοέούμεγος τὸν Κύριον. Ἐν
τῷ προλαδόντι ψαλμῷ τὸν φόθον τοῦ Κυρίου, σοφὸν
εἶπε ποιεῖν» iv. τούτῳ δὲ, µαχάριον. Μακάριος ὁ
φοδούμενος τὸν Κύριον, οὐχ ἁπλῶς, χαθάπερ οἱ
δαΐµονες, ἁλλ᾽ ὥστε φυλάττειν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ.
Ἐκεῖνο μὲν γὰρ, φόδος ψιλός * τοῦτο δὲ, φόθος
ἑνεργός.

'Ev ταῖς ἐντο.αῖς αὑτοῦ θελήσει σφόδρα. Ὁ
«010070, ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Κυρίου αὐτοῦ χαι-
ρήσει, εὑφρανθήσεται * τοῦτο γὰρ, τὸ θελήσει
σφόδρα ' καὶ ἀλλαχοῦ γὰρ δειχνὺς τὴν ἡλο,ἣν, fiv
ἔχει περὶ τὰ προστάγµατα τοῦ Θεοῦ, φησίν: Ὡς
yAvxéa τῷ Aápurri µου τὰ .1όγιά σου | ὑπὲρ µέ.1ι
τῷ στόµατί µου..

Avratóv ἐν τῇ γῇ ἔσται τὸ σπέρµα αὐτοῦ.
Δυναμούμενον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κατὰ τῶν ἐπηρεαζόν-
των. Σπέρµα δὲ αὐτοῦ οἱ μαθηταὶ xol μιμηταὶ,
καὶ τὴν ὁμοιότητα xal τὸ γνήσιον, ἀπὸ τῶν χαρα-
xvfpuv τῆς πολιτείας σώζοντες, xal καθάπερ τινὰ
κλῆρον τὰς ἀρετὰς τοῦ διδασχάλου δεξάµενοι.

Γενεὰ εὐθέων εὐΛογηθήσεται. Ὑπὸ τῆς γενεᾶς
τῶν μὴ διεστραµµένων, ἀλλ ὀρθὰ φρονούντων εὐ-
λογηθήσεται.

Δόξα καὶ π.9οῦτος ἐν τῷ olx αὑτοῦ. Δόξα
παρὰ θεοῦ, xal πλαῦτος ἓν ἀγαθοῖς ἔργοις: f) xol
δύτα παρὰ ἀνθρώπων τιµώντων αὐτὸν διὰ τὰς ápe-
τὰς αὐτοῦ, καὶ πλοῦτος τῷ εὐπορεῖν ὧν βούλοιτο,
ὅτε xal θελήσει διὰ τὴν εἰς Θε]ν πίστιν, καὶ παῤ-
ῥησίαν αὐτοῦ. |

et summas illi semper gratias agamus.
Alleluia.
PSALMUS CXI.

Principium hujus psal:i maximam mihi vidctue
consequentiam habere ad finem superioris : qua
ratione eamdem cuni illo inscriptionem sortitum
puto. Est eteniin. veluti. quedar illius pars. lbi
enim legimus : Initium sapientie est timor Do-
mini, hic autcm : Beatus vir, qui timet. Domi-
xum; ferunt autem hunc psalmum constare ex
duobus εἰ viginti versieulis , juxta Hebraicaruu
litterarum numerum, lpsaque versiculorum princi-
pia, apud Bllebrzos omnia hujusmodi litterarum
signare elementa.

Vgns. 1. Beatus vir qui timet Dominum, ln
precedenti psalmo dictum cest quod timor Domi-
ni sapientem hominem reddit, in hoc vero, quod
etiam beatum : Beatus vir, inquil, qui timet Do-
minum, non tamen qui siwipliciter timet (nam οἱ
demones etiam Deum timent), sed qui timet, ut
servet mandata. llle enim tiwor levis atque ina-
nis est : iste autem cfficax et potens.

Iu mandatis ejus volet valde. Hujusmodi vir, in
mandatis Doinini sui gaudebit οἱ lzetabitur.. Ita
enim significant illa verba : Volet valde. Hanc
autem delectationem, quam ex divinis mandatis
Propheta consequebatur, alibi etiam manifestius
exprimens ait : Quam dulcia faucibus meis eloquis
(ua, super mel ori meo *.

VEns. 9. Potens in terra erit. semen ejus. Red-
detur enim potens ac validum, adversus omnes,
qui hedere- eos voluerint. Semen vero Domivi
discipuli sunt, el inilatores Christi. Qui simili-
tudinem ac germanitatem vile ac conversationis
Cliristi servantes, eamque veluti paternam quam-
dam lireditatem suscipientes, robore ac viri-
bus semper augentur.

Generatio rectorum benedicetur. À generatione
scilicet consimilium hominum, qui uon perversa
sentiunt, sed reeta.

εις. 9$. Gloria et divitie in. domo ejus. Gioria,
inquit, a Deo erit viro timenti eum, et cum
gloria etiam divitiae ; divitix, inquam, bonoruu
operum. Vel gloria ei erit ab hominibus, qtia
ob hujusmodi virtutem eum honorabunt. Sin ili
modo etiam ei aderunt divitie, quia rebus o:

nibus affluet, quas optabit ; juxta quem sensum intellige, quod volet valde in mandatis Dei, ob
suam videlicet summam in Deum fiduciam, ac fidem.

Kal ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ, µέγει εἰς τὸν alora.
Ἡ ἀραιτὴ fj δικαιοῦσα αὖὑτ)ν, μένει ἀνώλεθρος εἰς
τ.ν αἰώνα τὸν μέλλοντα, συναποδημοῦσα τούτῳ.

ἘΕξανέτεωεν ἐν σχότει φῶς τοῖς εὐθέσι».
Ἐξανέτειλεν ὁ θεὸς τοῖς àv σχότει πειρασμῶν xal
θλίψεων φῶς ἁπαλλαγῆς, xai φυχαγωγίας. ἛἩ ix
γῆς ἁ έτειλεν iv σχότει τῆς πλάνης φῶς ἀἁληθείας ὁ

! Psal. οστ!!, 3.

PaTROL. οκ. CXXVIII.

Et justitia. ejus manet in. seculum seculi. Vir-
tus, qua euin. justificavit incorrupta permanebit
in futurum sziculum. Quippe quiz post hanc vi.
tam, illum semper comitabitur.

Vgns. 4. Exorium est. in tenebris lumen rectis,
Exortus est, inquit, Deus hominibus, qui in ten-
tationum, atque afflictionum tenebris jacebaut,
Mle, inquam, Deus, qui lumen, scu lux est vez»

Jo | 4

10 9

liberationis, ac veri refrigerii, vel lumen veri- A

tatis, quoJ apparuit in Christo, exorium est e
terra in tenebris erroris: Ego enim, inquit, sum

lux mundi *. Rectis autem exortam esse dicil hanc lucem,id est iis qui recta
intueri. (Nam perversi ownes ad liujusmodi lucem oculos occludunt.)

jumenque illud oculis

Misericors, miserator el justus. Hoc de Deo etiam
dietum est, qui misericors et. iniserator est, lan-
quam qui bonus est : el justus, tanquam omnium
judex. Vide in psalmo c, ibi: Misericordiam et
judicium cantabo tibi, Domine.

Vens. 5. Benignus lomo qui miseretur. εί com-
modat, Miseretur quidem eorum qui in angustiis
sunt, eommodat autem iis qui mutuo indigent.
Scriptum est enim alibi in psalmo xvi : Tota die
inisere!'ur, et commodat justus.

Disponet sermones suos in judicio. Ilujusmodi
vir timens Dominum, bene etiam utetur sermoni-
bus suis, nc€ fortuito, aut inconsiderate loquetur,
sed cnm judicio, et discretione verba sua dispen-
sabit, ubi opus fuerit, Vel (quia Grzca dictio
λόγους non tantum verba, et. sermones, sed ra-
Houes cliam sighiflcat), dic quod vir iste, qui
timet Dominu:z, reclo ac sano judicio, rationes

EUTIIYMII ZIGABENI
Χριστός’ Ἐὼ γὰρ, φησὶν, slpl τὸ φῶς τοῦ xó'

1190

σµου. Ἐδανέτειλε δὲ τοῖς εὐθέσι, τοῖς ὀρθὰ qpo-
νεῖν δυναµἑνοις * οὗτοι μὲν γὰρ εἶδον αὖτὂ.
sentire possun*,

Ε.ἱεήμων xal οἰκτίρμων, xal δίκαιος. la p&
τοῦ θεοῦ xal τοῦτο, ἑλεήμων μὲν yàp xal οἰχτίρ-
µων ἐστὶν, ὡς ἀγαθός * δίχαιος δὲ, ὡς χριτῆς. ζη-
τησον καὶ ἐν τῷ p' ψαλμῷ τὴν ἐξήγησιν τοῦ, "EAeov
xal xploiw ἄσομαί σοι, Κύριε.

Χρηστὸς drip ὁ οἰκτείρων καὶ χιχρὼν. ο
οἱκτείρων μὲν τοὺς iv ἀνάγχαις, χιχρῶν δὲ τοῖς
δανείου χρῄζουσι. Γέγραπται δὲ καὶ àv τῷ Ag"
jag * "OA4nr τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανεἰζεε ὁ
δίκαιος.

D Οἰκογομήσει τοὺς «Ἰόγους αὐτοῦ àv χρίσει.

Οὗτος εὐχαριστήσεται τοῖς λόγοις αὐτοῦ, bv δια-
κρίσει λέγων, xal οὐχ ὡς ἔτυχεν, οὐδ' ἀπερισχέ-
πτως. εὖ διαθήσει τὰ κατ. αὐτὸν πράγματα,
μετὰ διαχρίσεως’ οὕτω yàp ὁ Σύμμαχο; ἐξέδωκεν *
ἡ εὖ διαθήσει τὰς ἀπολογίας αὐτοῦ ἐν χρίσει, τῇ
μελλούσῃ, τουτέστι, συνηγορῄσεις ἑαυτου mepa-
σχευάσει, χατὰ τὸν πιστὸν καὶ φρόνιµον οἰχογόμον,

οἱ negotia sua omnia semper disponet, quemadmodum etiam Symmachus reddidit. Vel, quod bene
disponet defens:ones suas in futuro judicio, easque antea summo cum examine ac studio prepa-
rábit, non secus ac;facere consuevit fidelis quis ac sapiens administrator.

VERS. 6, Quia in seculum. non. commovebitur. Ἰ
hoc seculo tentaiioues aliquge. eum non commo-
vebunt, veluti cum qui «dificatus est supra
solidam fidei, dilectionis, οἱ spei petram; quique
propriam conscientiam tutissimam anchoram ha-
bet. Nec dicit Propheta. quod hujusmodi homo
nullas passurus sit insidias , multe enim tribula-
ilones justorum *; sed. quod ab eis non cominovc-
bitur. Hoc etenim valde adwirandum est, quod
sancii qui innumerabilia passi sunt pericula,
udeo constantes aique immobiles adversus ea per-
manserint, el sententiam usque ad extremum
finem firmam ac stabilem semper servaverint.
il:ec celeberrima est corum victoria : hoc dignissi-

"Οτι εὶς τὸν alóva οὐ σαλευθήσεται. Ἑϊς τὸν
αἰῶνα τοῦτον οὐ σαλευθῄσεται πειραμμοῖς, ἀσφαλῶς
πεθεµελιωμµένος ἐπὶ τὴν πέτραν τῆς εἰς θεὸν πί-
στεως, καὶ ἀγάπης, xai ἑλπίδος, καὶ τὸ συνειδὸς
ἔχων ἀπερίτρεπτον ἄγχυραν. Οὐκ εἶπε δὲ, ὅτι οὐκ
ἐπιδουλευθήσεται * IoA44al γὰρ, φησὶν, al ϐ.1ΐψεις
τῶν δικαίων * ààà ὅτι, οὐ σαλευθἠσεται. Τοῦτο
γὰρ τὸ θαυμαστὸν, ὅτι µυρία πάσχοντες οἱ ἅγιοι,
οὗ περιετρέποντο, ἀλλ ἀχλινὲς ἄχρι τέλους Eco ov
τὸ φρόνημα. Τοῦτο περιφανὴς νίκη, τοῦτο λαμπρὰ
τῶν ἀριστέων ἀνάῤῥησις. Ἡ xal εἰς τὸν αἰῶνα τὸν
μέλλοντα οὐ σαλευθήσεται ' ᾿Ητιμάσθη» 50, qnot,
xal οὑκ ἑταράχθην οὐδὲν ἑχυτῷ φαῦλον συν-

ειδώς.

mum presiantium hujusmodi virorum praeconium. Vel, in futurum seculum non commovebitur,
juxta id quod alibi legimus : Paratus sum. ei non sum (urbatus*, quia. scilicet nullius mibi sce:eris
conscius sum.

-Vgas. 7. In memoria eterna erit justus. Ob pro- D

prias scilicel virtutes, nec tantum vivens erit in
memoria, sed post mortem.

Ab auditione mala non timebit. Non formidabit,
inquit, licet terribile, atque horrendum aliquid. ei
fuerit annuntiatum. Nec dizit quod non o»udiet, sed
quod non timebit. Deposuit enim antea . divitias
suas (uto in loco, atque idco eis semper magis
propior fieri festinat. Ubi enim, inquit, est. the-
saurus tuus, illic et cor (uum erit *. Eadem enim
ratione eos nou timet, qui corpus occidunt, et. ani-
mam occidere non possunt.

Paratum cor ejus sperare in. Domino. Hoc est,

stabile atque. inconcussum permanet cor ejus in

* Joau. vut, 19... ? Psal. xxxii, 20.

5 Psal. cxvin. 60.

Εἰς μνηµόσυνον αἰώγιο» ἔσται δίκαιος. Ad

τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ. μνημονευόµενος οὗ µόνον ζῶν,
ἁλλά xal θανών.
Ἀπὸ ἁχοῆς πογηρᾶς οὐ φοθηθήσεταιο Απλάγγε-
λίας φοθερᾶς, οὐ δειλιάσει. Οὐκ εἶπς δὲ xat νῦν, ὅτι,
οὐκ ἀχούσεται, ἁλλ' ὅτι, οὐ φοδηθήσεται προ"
απέθετο γὰρ αὐτοῦ τὸν πλοῦτον Ev ἁσύλῳ χω-
plp* χαὶ σπεύδει μᾶλλον ἀπελθεῖν ἐχεῖ. "Oxov
yáp ἐστι, φησὶ, θησαυρὸς ἡμῶν, ἐχεῖ ἔσται xal
ἡ καρδία Tir * καὶ διὰ τοῦτο οὐ φοθεῖται, οὐδὲ
τοὺς ἀποκτείνοντας τὸ σῶμα, τὴν δὲ φυχὴν ph δυνα-
µένους &noxtelvat.

Ετοίμη ἡ καρδία αὐτοῦ ἑλπίζειν ἐπὶ Κύριον.
Ἑδραία ἐλπίζειν, ἀμετακίθητος, ἀπὸ τῆς εἰς Κύ-

5 Matih. vi, 91.

1151 COMMENT. IN PSALMOS, 1102
ριον ἑλπίδος, ἑλπίζων ὅτι νικήσει 67 αὐτοῦ, καὶ A illa spe, quam habet. in. Domino, coufidens, quo.l

τεύξεται σωττρίαν.

Εστήρικται ἡ Ἁαρδία αὐτοῦ, οὐ μὴ φοδηύῃ.
Ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται.

"ως οὗ ἐπίδῃ ἐπὶ τοὺς ἐχθρεοὺς αὐτοῦ. Ku-
ρίως τοὺς δαίμονας * ἕως οὗ ἑπίδῃ ἐπ αὐτοὺς ἃ
βούλεται, οἷα πείσονται ' εἰ δ᾽ οὗ μὴν φοθηθῇ µέχρι
the πτώσεως τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον

οὐδὲ μετὰ ταύτην. Περὶ γὰρ τοῦ ἀμφιθόλου διδάξας, -

τὸ ἑξῆς ὡς ἀναμφίθολον, παρεσιώπησεν * ἰδίωμα δὲ
xaY τοῦτο τοῦ, Ἔξως οὗ.

Ἑσχόρπισεν, ἔδωχε τοῖς πἐγησιν. Ἑσκόρπισε
τὰ ὕντα. Διὰ δὲ τοῦ, ᾿Εσκόρπισε, τὴν δαφἰλειάν

ope illius salutem ac victoriam consecuturus sit.

VERs. 8. Coufirmaiuim est cor ejus, noy timebit,
Ut superius declaratum est,

Donec aspiciat super inimicos suos. l'er. inimicos,
d;eu:ones proprie intellige : Donec, inquit, aspiciat
super illos ea qua vult, aut quz illi patientur.
Quod si formidaturus non est, quousque ruant
inimici, multo minus postea ei mendum erit.
Asserens quippe id quod ambiguum magis videii
poterat, tzcuit quod sequitur tanquam minus am-
biguuum, minusque incertum. Atquc hoc pacto
dictio, Donec, szpe sumitur apud Hebrzos.

VrRs. 9. Dispersit, dedil. pauperibus. D:spersit
scilicet bona sua. Dispersionis autem vocabulo li-

τε τοῦ παρέχοντος ἐνέφηνε, xal σπόρον τινὰ τὸ D beralitatem. donantis expressit; quam etiam veiut

πρᾶγμα ὑπεδήλωσε σχορπίζουσι γὰρ οἱ σπείρον-
τες.

'H δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἷς τὺν αἰῶνα ἕως
τοῦ aloroc. 'Avutépu περὶ ταύτης εἴρηχε * παλι)-
λογεῖ γὰρ εἰς βεθαίωσιν τῶν τοιούτων λάχων. "H
xai ἰδικῶς δικαιοσύνην ἐνταῦθα λέγει τὴν Ex. τῆς
ἑλεημοσύνης.

Τὸ χέρας αὐτοῦ ὑνωθήσεται εν δοξῃ. Ἡ τιμὴ
αὐτοῦ µεγαλυνθήσεται. Περὶ δὲ τοῦ μεταφοριχοῦ
κέρατος εἴρηται σαφῶς ἐν τῷ πε' φαλμῷ , Ev0a*
Καὶ ἐν τῷ ὀνόμαεί σου ὑγωθισεεαι tó κέρας
αὐτοῦ.

seuien, aut sationem quamdam csse significavit
Spargere enim solent, qui seminant.
Justitia ejus manet in seculum. saeculi. [Vepetit

verba jam superius dicta, ad majorem sententia

sus confirmationem. Vel per justitiam hoc in loco
eam intelligit, que a misericordia proficiscitur, hoc
est, ab eleemosyna. (Et de qua. scriptum est : At-
tendite, ne justitiam vestram faciatis coram homi-
nibus **.)

Cornu ejus exaltabitur in gloria. Per cernu, houo-
rem intelligit. Est enim sermo metaphoricus : IIo-
nor ac gloria ejus, inquit, magnificabitur. Dae hoc
autem cornu, dictum cst in psalmo Lxxxvii, ibi:
Ei in nomine (uo exaltabitur cornu nosirum.

Ἁμαρτωλὺς ὄψεται xal. ὀργισθήσεται. Ἔλεγ- C V£Rs, 10. Peccator. videbit ει irascatur. lrasce-

yov τῆς ἁπανθρωπίας αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ
δικαίου νοµίζων. Τοιοῦτον γὰρ fj ἀρετὴ, φορτικὴ xol
ἐκαχθὴς ἀεὶ τῇ xaxla.

Τοὺς ὁὀδόγτας αὐτοῦ βρύξει, xal τακήσεται.
Βρύξει μὲν, την Evbov ὀδύνην διὰ τῶν ὁδόντων
ἐπιδειχνύμενος, οὗ τολμήσει δὲ φθέγξασθαι, τῆς ἀρ:-
τῆς ἑμφραττούσης αὐτοῦ τὸ στόμα” διὸ xal ταχή-
σεται δαχνόµενος τοῖς ἐχείνου χατορθώμασι, χαὶ
χατατηχόµενος τῷ φθόνῳ * xat δήµιος αὐτὸς ἑαυτῷ

.γινόμενος.

πιθυμία ἁμαρτω.οῦ ἁποαεῖται. Απολλυμένων
καὶ φθαρτῶν πραγμάτων ἐπιθιωμοῦντας, ὧν ἀπολλυ-
µένων συναπόλλυται xal αὐτὴ. Τινὲς Ob xol τὸ
Εξανέτειᾶεν ἐν σκὀεει góc ταῖς εὐθάσι, τῷ µα-
καρισθέντι ἀνδρὶ προσνέµρυσι, ὅτι φωτίσει τὰς
ἑσχοτισμένας ψυχὰς τῶν ἀπειθῶν. 'Ὁμοίως, xai τὸν
ἐφεξῆς ὀτίχον, ὅτι ἐλεεῖ, χαὶ οἰχτείρει, καὶ δίχαια
κρίνει,

tur peccator existimans, quod justi hujus viri mi-
sericordia suam — convincal ac carpat sailiaim,
Talis enim est virtus, molesta nimirum semp r,
ει gravis pravis omnibus.

Deniibus suis (rendel, et tabescel, Swidelit qui-
dem atque interiorem mororem deBlibus suis
demonstrabit ; attamen non audebit, quia justi bujus
viri virtus os ei obsiruet : quin imo ob summam
ejus virtutem, εἰ ob praclara ejus gesta, invidia
ac livore tabescet, ipse nimirum sui savissiuus
effectus carnifex.

Desiderium — peccatoris peribit. Peccatoris dco
amanlis ac concupiseenlis pereuntes, alque cor-
ruptibiles res : quibus deperditis desider.um una
cum illis perditur. Verum verba iila: Exortun
est in Lenebris lumen rectis*, quidam — applicant illi
viro, quem Propheta in precedentibus beatum
dixit, el sensum esse dicunt quod bujusuwo.li vir
tinens Dominum, illuninabit infidelium animas

autea errore obienebratas: et simili modo ei applicant proxime subsequentem versiculum, — dicen»
tes, quod hujusmodi vir misericors cst, et miserctur, et quod justa judical. Superius vero nos

rumque versiculum Deo aecommodavimus.
.Α.1.1η.λούῖα. ^
VT'AAMOZ PIB'.
Εὐχαριστήριος καὶ οὗτος, δι» τοιαύτην ἔσχεν ἐπι-
Υραφήν.

9* Matth, τι, 1. * [δα]. οτι, 4.

Alleluia.
PSALMUS CXII.
liic psalmus in gratiarum etiam actiones con-
scriptus est, unde similem cum prarcedentibus iu-
scriptionem retulit.

J103

EUTHYMII ZIGADENI

1101

Vgns. 1. Laudate, pueri, Dominum, laudate numen A /— Aiveire, zaióez, Ἱύριο, αἰνεῖτε τὸ ὄνγοιια Kv-

Domini, Per pueros hoc in loco scrvos significat,
nam et in psaluo cxxxiv, ait: Laudate nomen
Doiiini, laudate servi Dominum; eamdem seuten-
Ulam exprimens, praspostero versiculorum ordine,
Aliqui vero per pueros, intellexerunt puros, ac
sunplices howines, vel Christi, aut apostolorum
discipulos. Laudate autem eum, non sermonibus
lantum, sed etiam operibus, juxta illud : Ut vi-
deant bona vestra opera, et glorificent Patrem ve-
elrim, qui in celis est *.

Vgns. 2. Sit nomen Domini venedictum, ex nunc
el usque in seculum. Benedicatur, inquit, ct non
blasphemetur nomen Domini, vobis illüd assidue
benedicentibus, ac perpetuo laudantibus, opere ac

píov. llaióag ἐνταῦθα τοὺς δούλους ὠᾠνόμασε, xat
1&p tv τῷ py φαλμῷ φησιν’ Αἱἰγεῖτε τὸ ὄνομα
Κυρίου * αἰνεῖτε, Óov.lot, Ἀύριον * τὸ αὑτὸ λέγων
κατ᾽ ἐναλλαγὴν τῶν στίχων. Tubo δὲ παῖδας Evó-
σαν, τοὺς ἀχάχους, f) τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ,
ἡ τοὺς τῶν ἁποστόλων. Αἰνεῖτε δὲ αὐτὸν, οὗ διὰ A6-
Twv µόνον, ἀλλὰ χαὶ 6 ἔργων' "Όπως vip, φησὶν,
ἴδωσι τὰ xaAà ἔργα ὑμῶν καὶ δοξάσωσι τὸν Πα-
τέρα ὑ[ιῶν τὸν ἐν τοῖς οὐραγνοῖς.

Et τὸ ὄνοιια Kvplov. εὐογημένγον ἀπὸ coc
νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος. Efr εὐλογημένον iv ἡμὲν,
χαὶ μὴ βεθλασφημημένον, ἀεὶ εὐλογούντων ὑμῶν
αὐτὸ, διὰ παντὸς ὑμνούντων, πάντοτε δοξαζόντων xat

verbis, ut superius diximus. Nam et si nomen B λόγοις, χαὶ ἔργοις, ὡς ἀνΦτέρω δεδήλωται. Καθ’ ἑαυτὸ

Lomini per se ipsum satis semper benedictum sit,
fit tamen in nobis etiam benedictum, quando non
solis verbis, sed operibus etiam benedicimus. Deum
quippe omnes glorificant, quando virtutum opera
ab aliquibus fleri vident.

VEns. 3. À solis ortu usque ad occasum, laudabile
omen Domini. Non in Palestina tantum, sed ubi-
que terrarum laudandum est nomen Domini.
Przdicit autein. his verbis Propheta evangelica
predicationis vocem, in universum orbem per-
Voenturam.

Vgns. 4. Ezcelsus super omnes. gentes. Dominus.
Excelsus erit in gentibus, non quod tunc efficien-
dus sit excelsus, sed quia tunc demum excelsus
apparebit, quando erunt, qui alta ac sublimia de
Dvo tradent dogmata, quique contemplationibus et
studiis suis, quantum poterunt, ea extollent.

Super celos gloria ejus. Quia in coelis ab ange-
lis glorficatur. Possunt etiam hac de Christo in-
telligi, et de angelis, qui nato Christo cecinerunt :
Gloria in excelsis Ώεο 8.

Vgns. 5, 6. Quis sicut Dominus Deus noster? Hxc
α Propheta dicta sunt, ut falsos illos deos;carperet,
qui a gentibus colebantur.

Vgns, 7. Qui in altis habitat, e numilia respicit.
Atqui οἱ commensuravit Deus eclum palmo, et

μὲν γὰρ, εὐλογημένον, &azl* γίνεται δὲ xal Ev ὑμῖν
εὐλογημένον, ὅταν ph λόγοις µόνον, ἀλλὰ xa ἔργοις
εὐλογῶμεν αὐτό ' τῶν ὀρώντων αὑτὰ, δοξαζόντων
τὸν Δεσπότην ἡμῶν.

'Azó ἁνατο.ῶν ἡ.ίου μέχρι δυσμῶν, alrsrór
τὸ ὄνομα Κυρίου. Οὐκ ἐν Παλαιστίνῃ µόνον, ἁλλὰ
xai πανταχοῦ τῆς οἰχουμένης, αἰνετὸν τὸ ὄνομα Κυ-
ρίου, Προαγορεύει 01, τὸν εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελ-
θόντα φθόγγον τοῦ κηρύγματος.

"Yyn4óc ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη ὁ Κύριο. Ύψη-
Abg ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἔσται, οὐ τότε τοῦτο γινόµενος,
ἀλλὰ τότε τοῦτο φαινόµενος αὐτοῖς ' ὑψηλὰ περὶ
αὐτοῦ δογµατιζόντων, xal ὑψούντων αὐτὸν ταῖς
θεοπρεπέσι δοξολογίαις.

Ἐπὶ τοὺς οὑρανγοὺς ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἐν τοῖς
οὐρανοῖς δοξαζοµένου παρὰ τῶν ἀγγέλων. ἹΝοηθεῖεν
ὃ ἂν ταῦτα xal ἰδιχῶς περὶ τοῦ Χριστοῦ xal τῶν
ἀγγέλων, τῶν ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ alvoovzu»
τὸν Θεὸν xol λεγόντων, Δόξα ἐν ὄψίστοις Geo,
χαὶ τὰ ἑξη”.

Tíc ὥς ὁ Κύριος ὁ θεὺς ἡμῶν; Τοῦτο πρὸς δια-
συρμὸν xal χλεύην eine τῶν παρὰ τοῖς ἔθνεσι φευ-
δωνύµων θεῶν.

0 ἐν ὑγηλοῖς κατοικῶν, καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφο-
ρῶν. Καὶ μὴν ἐμέτρησε τὸν οὐρανὸὺν σπιθαμῇ. xai

terram pugno, ut alibi legimus, item οἱ ecelum et p τὴν γῆν δρακχὶ, καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν inpol,

terram implet, et ubique adest, οἱ incomprehen-
sibilis est, εἰ incircumscriptus, quomodo in coelo
habitat et terram aspicit? Patet igitur ita loqui
f'rophetaim, ut Judzorum aut aliorum hebetudini
censeptiret, tametsi illorum mentem paulatim ele-
vans addidit, dicens :

In celo, et in terra. Et superius, inquit, et in-
ferius habitat, hoc est, ubique locorum, Vice, quze
diximus, in i1 psalmo , ibi : Qui habitat in. colis
irridebit eos. Alii vero aliter construunt, dicentes :
Quis sicut Deus noster in codo et in terra?

-Erigens a terra inopem, et de stercore elevans

* Matth, v, 16. * Luc, i1, 14.

xai πανταχοῦ πάρεστι. xal ἀχώρητός ἐστι, xal
ἀπερίγραπτος. Καὶ πῶς kv οὐρανῷ χατοιχεῖ, xai
τὴν γῆν ἐφορᾷ; "H δῄηλον ὅτι συγχαταθὰς πρῶτον ὁ
Δαθὶδ τῇ παχύτητι τῶν Ἱουδαίων, εἶτα χατὰ µι-
χρὺν ἀνάγει τὴν διάνοιαν αὐτῶν ' ἐπήγαγε γάρ

Ἐν τῷ obparq καὶ ὃν τῇ ΥΠ. Καὶ ἄνω ναὶ κάτω
ὧν δηλαδη, τουτέστι, πανταχοὺ. Ζήτησον xai iv
τῷ β’ φαλμῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐραγοῖς. "Αλλοι δὲ
συντάττουσι, Τίς ὡς ὁ Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν, καὶ
ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ àx cà ΥΠ;

Ὁ ἐγείρων ἀπὸ γῆς stor, xal dao κοπρίας

1105 COMMENT. IN PSALMOS. 1106

ἁνιστων πέγητα. Tf,» χαὶ χοπρίαν τὴν εὐτέλειαν A pauperem. Per terram οἱ stercus, tenuitatem ac

ὁ ,»μάζει’ xal ὑμνεῖ «hv δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ῥᾳδίως
µεταθάλλουσαν ἃ βούλεται.

Tov καθίσαι αὐτὸν μετὰ ἀρχόντων, μετὰ ἁρ-
χόντων «Ἰαοῦ αὐτοῦ. O0 µόνον πλουτίζων αὑτὸν
καὶ δοξάνων, ἀλλὰ xa τοῖς ἄρχουσι τοῦ λαοῦ αὐτοῦ
συγχαθίξων, καὶ εἰς ἀρχὴν χαὶ τοῦτον ἄγων. Νοεῖται
δὲ καὶ ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὺς, πτωχὸς xal πένης, ὃν ὁ
Χριστὸς ἀπὸ τῆς ἀτιμίας τῶν παθῶν ἑγείρας, xal
ὑψώσας διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ἱσότιμον ἐποίῃσςε τοῖς
ἀπηστόλοις, υὓς χαὶ χατέστητεν ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν
τὴν γην, ὡς iv ἑτέρῳ φαλμῷ δεδήλωται. Εἶτα
ὑμνεῖ xal µείζηνα δύναμιν αὐτοῦ, μεταθάλλοντος
οὐ πράγµατα μόνον ἁπλῶς, ἀλλὰ xal φύσεις.

paupertatem intelligit. Laudat autem, atque adwmi-
ratur Propheta Dei potentiam, qui de facili im-
mutat quxcunque vult.

Vgns. 8. Ut collocet eum cum principibus, cum
principibus populi sui. Non solum divitem et glo-
riosum facit, sed cum populi sui principibus eum
etiam collocat, lioc est, ad principatum atque ad
imperium eum etiam provehit. Per inopem vero
et pauperem, fidelem populum ex gentibus congre-
gatum intellige,quem a turpibus, atque inhonestis
affectibus erigens Christus per Evangelium in al-
tum evexit, eumdem ei quem populis honorem
impertitus : Apostolis, inquam, quos principes
super omnem terram constituerat, ut vidimus in

psalmo Σιν. Postremo majorem quamdam ac potiorem potentiam Dei admiratur qui non ipsas
tantum :es immutare possit, sed ipsam etiam eorum naturam. Uude ait :
'O χατοικίζων στεραν ἐν olxo, [ιητέρα ἐπὶ Β Vens. 9. Qui habitare. facit sterilem. in. domo

ζάχνοις εὐφραινομένην. Την στείραν ποιῶν οἰχεῖν
ἐν οἴχῳ μητέρα ἐπὶ τέχνοις εὐφραινομένην ' ὡς xal
ἐπὶ πολλῶν γέγονε. Τινὲς δὲ οἶχον την φαμιλίαν τῶν
παίδων ἑνόησα».

'AA4n.lovta.
VY AA MOX PIT".

Ej«apwthp:og καὶ οὗτος, τὰς ᾿Ἰουδαίοις παρὰ
8:02 πάλαι παρασχεθείσας εὑεργεσίας διεξιὼν, xal
τὴν θείαν δύναμιν ἀνυμνῶν, xat τῶν εἰδώλων χατα-
»ωμῳδῶν τὴν ἀσθένειαν.

Ἐν ἐξόδῳ, Ισραἡᾶ ἐξ Αἰγύπτου, οἴκου Ἰακὼό

ἐκ JAaov βαρέάρου, ἐγθνήθη Ιουδαία ἀἁγίασμα σ

αὐτοῦ, apad ἐξουσίᾳ αὐτοῦ. Ἱσραὴλ μὲν καὶ
οἶκον Ἰαχὼβ, τὸ Ὑένος λέχει τῶν Ἰσραηλιτῶν *
Λἴγυπτον δὲ καὶ λαὺν 8ápfagov, τὸ τῶν Αἰγυπτίων"
τουτέστι. Mecxà τὸ ἐξελθεῖν τοὺς Ἑδραίους ἐξ Αἰγύ-
πτου, ἐγένετο fj νῦν Ἰουδαία χώρα ἁγίασμα αὑτοῦ,
ἀφωρισμένον ἀνάθημα, xat ὁ Ἱσραηλίτης ab; χλῇ-
poc αὐτοῦ, ἑξουσιαζόμενος, xal στρατηγούμενος,
xil προσταττόµενος ὑπ αὐτοῦ: οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι
πάντες, χατὰ φύσιν σαν ἑξουσία αὐτοῦ: οὗτοι δὲ
μόνοι, xas' οἰχείωσιν, ὡς περιώνυµος λαός.

matrem de filiis letantem. Eflicieus ut mulier ste-
rilis, facta mater, inlabitet in domo, super fiiis
l.ctata, quemadmodum szpenumero effecit. Quidam
domum hic pro pucrorum fawilia intellexerunt.

Alleluia.
(PSALMUS CXIII.

Et hic psalmus in gratiarum actionem couscri-
ptus est, beneflcia a Deo Judzis olim collata con-
numerat, divinam pariter potentiam laudat, et in-
firmitatem idolorum carpit.

Vens. 1, 2. [n exitu Israel de /£gypto, domus
Jacob de populo barbaro, fucta est Judea sanctifi-
catio ejus, Israel potestas ejus. Per Israelem, et
per domum Jacob, Israelitarum genus significat ;
per ZEgyptum autem, et populum barbarum, ipsos
AEgyptios. In exitu, inquit, populi Israelitici, atque
in recessu domus, seu familie Jacob ab /Egyptio-
rum gentibus, hoc est, ubi discesserunt Hebraei ex
ZEgypto, tunc regio illa, quam modo Judram sp-
pellamus, facta est sanctificatio Dei : co quod ve-
luti res quedam Deo oblata, ac dicata sanctior
quodammodo effecta est. Tunc etiam Israelitarum

p^pulus effectus est. hzereditas Dei, et sub ejus potestate manifestius coepit constitui, atque ab eo
dirigi. Nam etsi omnes alii populi natura ipsa, ct creationis jure sub divina semper fuerint potestate,
nul'us tantam necessitatem, aut familiaritatem habuisxe videtur, quantam Israeliticus populus: qui
propterea, pecu!iaris Dei populus appellatus cst, (Ex iis autem, qua diximus, patet, dictionem,

ej:s, utrobique ad Deum esse referendam.)

Ἡ θάλασσα slós xal ἔφυγεν. Ἔγνω τὴν δύνα- p) — Vens. 3. Mare vidit et fugit. Ipsum etiam mare di-

piv αὐτῆς * ᾖσθητο χαθάπερ τις λογιχὴ ἀποῤῥήτως
τοῦ θείου θελήμµατος, xal διαιρεθεῖσα, ἔφυγεν ix
τοῦ µέσου, xal παρέσχε δίοδον ξηρὰν τοῖς Ἴσραη-
δίττις ΄ λέγει δὲ περὶ τῆς Ἐρυθρᾶς, ὁπότε Μωῦσῖς
ἐςηγε τὸν λαόν. Ἔφυγε δὲ εἰπὼν, τὸν φόθον χαὶ τὸ
τάχος τῆς διαιρέσεως αὐτῆς ὀνέρηνεν.

vinam novit potentiam, et. ineffabili quodam modo
divinam etiam aghovit voluntatem, non secus ac
si rationalis fuisset creatura : unde divisum e me.
dio refugit alveo, liberumque ac tutum transeunti
populo iter prebuit. Mare autem Rubrum iitelli-
gil, cum Moyses Hebrzum populum eduxit ; fugisse

vero dicit ipsum mare, ut non tantum formidasse illud a conspectu Dei ostenderet, sed ut celeritatem

etiara illius divisionis domonstraret.

'O Ἱορδάνης ἐστράφη elc τὰ óxloc,'Er Ἰησοῦ
τοῦ Navun, ὅτε ὀνεχαίτισε «0 ὀςεῦμα ἑαυτοῦ, ταθέ-

Jordanis conversus est retrorsum. lloc accidit
tempore Jesi Nave, quando Jordanis fluvius ους.

1101

EUTHYMM ZIGABENI

1108

sum sumn detinuit, prebens οἱ ipse siccum transl- A χων καὶ αὗτὸς δίοδον ἄθροχὸν τῇ χιδωτῷ τοῦ Θεοῦ.

tum. arcs ΡΕε]. Hec. duo miracula una etiam re-
censentur per Prophetam in psalmo rxv, ibi : Qui
convertit mare in aridam, εἰ in flumine pertransibunt
pede.

Vins. 4. Montes exsultaverunt quasi. arietes, el
colles quasi agni ovttm, Sammum atque inelfal.ile
quoddam populi gaudium, quod illis fuit tempori-
bus, describere nobis volens Propheta, ipsa etiam
inanimata elementa, montes nimirum et colles Ju-
de fingit gaudio exsultasse, ac lztatos fuisse, non
secus atque arietes et agni faciunt, qui quando le-
tantur ]ztitiam suam saliendo demonstrant ; soleut
enim Proplietxe aliquando inanimatis rebushiumanos
aMfectus ascribere, ut. diximus in psalmo τον, ibi :
Latentur coli, et exsultet terra, commoveatur mare,
etc,, gaudebunt campi, etc. Tuncexsultabunt omniali-
gna silvarum, a facie Domini quando venit ; ubi vide.

Vgns. 5, 6. Quid est tibi, mare, quod fugisti ? et

εν, Jordanis, quod conversus es retrorsum ? Montes,

quod exsultastis, quasi arietes, et colles, quasi agni
ovium ? Ex quadam ρτθρορορωία Propheta nunc
ipsa alloquitur elementa, rationem expostulans,
cur sic fecerint, tanquam admirandum aliquid ld
fuerit, et supra naturam : et deinde ipse pro eis
respondet, scu interrogationi sux illos respondere
introducit et dicere :

Vngns. 7. A facié Domini mola est terra. À prae-
sentia, inquit, et conspectu Domini exsultavit
terra, ipsi montes nimirum et colles. Presentiam
autem Domini intellige adventum Domini in Ju-
dam. Álio modo etiam expone juxia ea qua di-
cta sunt. in. psalmo xcv, ibi : Tunc. exsultabunt
omnia l'gna silvarum. Et de mari quidem ac de
jordane nibil amplius dixit, tanquam causa
fugse, aul detentionis in utroque satis jam nota sit.

A facie Dei Jacob. Scriptum est enim alibi :
Kgo stt Deus. Abraliam, Deus. 1sauc, Deus Ja-
cob *.

Vans. 8. Qui contertit petram in stagna aquarum.
Α facic illius Dei, inquam , qui a naturali duritie
petram commutat, adeo ul ex ea deinceps aqu:
scaturiant : de quo diximus in psalmo Lxxvit.

E! rupem in. fontes aquarum (In. Greco hic, uon
rupem legimus, sed ἀχρότομον, qux dictio tametsi
pro rupe accipiatur, proprie tamen de re aliqua
dici potest, qu: estrema ac summa in parte
truncata sit, aut incisa). Ita. igitur hanc petram
Propheta appellavit, veluti quz ob sumniam ejus

Ὁμοίως δὲ xaY ἓν τῷ &e' φαλμῷ τὰ δύο ταῦτα 6p 8
θαύματα τέθειται' 'O µεταστρέφων Yàp. ovo,
τὴν θάλασσαν elc ξηρὰν, àv ποταμῷ διελεύσεται
ποδι.

Τὰ ὅρη ἐσχίρτησαν ὡσεὶ κριοὶ. καὶ οἱ βουνοἱ
ὡς ἀργία προθάτων. Th» ὑπερθολὴν τῆς τηνιχαῦτα
χαρᾶς ἐμφῖῆναι βουλόμενος, περιτίθησι χαὶ τοῖς
ἀφύχοις αὐτοῖς αἴσθησιν xat ἀγαλλίασιν λέγων, ὅτι
χαὶ αὐτὰ τὰ ὄρη xài οἱ βουνοὶ τῆς Ἰουδαίας ἑσκίρ.
τησαν, Ίγουν ἐχάρησαν. Οἱ χριοὶ yop xal τὰ ἀρνία
ὅτε εὐφραίνονται, τοῖς σχιρτήµασι δηλοῦσι τῆν ἡδο-
γην. Εἴρηται δὲ ἡμῖν καὶ ἓν τῷ Le φαλμῷ, περὶ χαρᾶς
τῶν ἀφύχων ' ἔνθα τὸ, ΑἉπὸ προσώπου Κυρίου, ὅτι

Β Épxsrav* ky. Σχείνῳ vp γέγραπται, τὸ, Εὐφραινέ-

σθωσαν οἱ obgarol, xaX ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα.

Ti col ἐστι, θἀλασσα, ὅτι ἔφυγες, καὶ σὺ,
Ἰορδάνη, ὅτι ἑστράφης elc. τὰ ὀπίσω; τὰ δρη,
ὅτι ἐσκιρτήσατε ὡσεὶ κριοὶ, xal οἱ βουνο.ν ὥς
ἁργία προδάτων; Προσωποποιῶν, διαλέγεται τοῖς
στοιχείοις, ἑρωτῶν, Διατί τοῦτο πεποιήχατε; ὡς
παραδ΄ξου xal ὑπερφυοὺῦς πράγµατος γεγονότος ^
εἶτα αὐτὸς àv ἐχείνων ἁποχρίνεται λέγων *

᾿Απὸ προθώπου Κυρίου à6aAe00n ἡ γή. Απὸ
τῆς ἐπιφανείας τοῦ Κυρίου ἑσχίρτησεν f v5 τὰ

C ὄρη δηλαδῆ, xaX οἱ βουνοί. Ἐπιφάνειαν δὲ νόει pot,

τὴν ἓν Ἰουδαίᾳ παρουσἰαν τοῦ θεοῦ * fj τοῦτο νοῄσεις,
κατὰ τὸ λεχθὲν ἐν τῷ Le' φαλμῷ, τὸ,Τότε d1aAAid-
σονται πάντα τὰ ξύ.α τοῦ δρυμιοῦ, χαὶ τὰ ἑξῆς.
Περὶ μέντοι τῆς θαλάσσης xat τοῦ Ἱορδά ου οὐδὲν
εἶπε πλέον, ὡς ὀγνωσμένης τῆς αἰτίας.

'Axó προσώπου τοῦ Θεοῦ Ἰακώθ. Tou θεου
Ἰαχώθ' Ὑέγραπται γὰρ, ὅτι Ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς
᾿Αθραὰμ. καὶ d. θεὸς Ισαάκ, καὶ à θεὸς Ιακώξδ.

Tov στρέψώ τος τὴν πέτραν εἰς Alurnr. ὑδά-
των. ToU µεταβάλλοντος viv πέτραν ànb τῆς χατὰ
φύσιν σχληρότητος, Sl; τὸ λιμνάζειν ὕδασιν, ὡς ἓν
τῷ ot φαλμῷ δεδήλωται.

kal τὴν ἁκρότομον elc πηγὰς ὑδάτων. Τὸ αὐτὸ

D λέγει πάλιν. ᾽Ακρότομον δὲ τὴν πέτραν εἶπεν ὡς ἐκ

τῶν ἄχρων μόλις ἀποθραυομένην σιδήρῳ, διὰ ctv
ἄγαν ἀντιτυπίαν * ἵνα τὸ θαῦμα πλέον ἐπιτείνῃ.
Διηγησάμενος οὖν τὰς πάλαι εὐεργεαίας, δεῖται xal
ὑπὲρ τῶν παρόντων.

duritiem, etiam in summa, atque in. extrema. sui. parte vix ferro secari posset, hujusmodi loquendi
iuodo usus, ut miraculum magis augeret. Enarratis autem — antiquis beneficiis pro presentibus rehus

supplicat.

VgRs. 4. Non nobis, Domine, non nobis. Non
prepter nos misericordiam te facturum confidimus.
Sumus quippe ea indigni, quemadniodum et majo-
res nostri, qui superius commemorata receperunt
» te beneficia.

* Exod. ii. ϐ οἱ alibi,

Mi ἡμῖν, Κύριε, phy ruv. ΜΗ δι ἡμᾶς ποιέσεις
ἔλεος ἀνάξ.οι Υάρ ἐσμεν ὥσπερ xal οἱ τῶν εἶρη-
µένων εὑεργεσιῶν ἀπολαύσαντεςο.

1109

COMMENT. IN PSALMOS5.

1110

'AAA 4 τῷ ὀνόματί σου δὺς δύξαν. "AXAA τὸ Α Sed nomini tuo da. gloriam, Tu tamen, Inquit,

ὄνομά σου δὺς δοξάσαι . |

'Ex) τῷ ἑἐλέεισου xal τῇ ἆ 1ηθείᾳ σου. Δόξα-
σον αὐτὸ ἓν τῷ ἑλέει σου, xal τῷ ἀληθεῖ σου ἑλέεε,
τουτέστιν, ἑλεῆσας ἡμᾶς, xal ἀληθῶς ἑλεῆσας.
Ἔλεος γὰρ καὶ ἀλήθειαν πολλάχις τὸν ἔλεον τὰν
ἀληθῃ φησιν ὁ προφήτης, τὸν κυρίως ὅσον πρὸς τὸν
ἀνθρώπινον.

nomen tuum glorifica.

Vrns. 9. ]n misericordia wa et veritate (μα.
Glorifica illud, inquit, in misericordia tua et veri-
tate tua, hoc cst, inisertus nostri, et vere misertus,
Misericordiam enim el veritatem, saepenumero
Propheta conjunctim ponit, pro vera misericordia.
Nam divina misericordia proprie ac vere el est, et

dicitur misericordia ; lumana autem, divin: comparata, non vera est, sed umbra quzdam míiserí-

cordi:e.

Μήποτε εἴπωσι τὰ ἔθνη ' Ποῦ ἐστιν ὁ θεὸς αὖ-
τῶν; Mf, ποτε, χαταχυριευθέντων ἡμῶν, ἀσθένειαν
ὀνειδίσωσι τὰ ἔθνη.

Ὁ δὲ θεὲς ἡμῶν év τῷ οὐὔρανῷ xal ἐν τῇ Til

πάντα ὅσα ἠθά1ησεν ἐποίησε. Τὰ ἔθνη μὲν ἴσως

εοιαῦτα ληρήσουσιν ὁ δὲ θεὸς ἡμῶν, πάντα ὅσα
ἠθέλησεν ἐποίησε * μακροθυμεῖ δὲ πολλάχις, xoi
ἀνεξικαχεῖ χατ᾽ οἰχονομίαν.

Nequando dicant geutes : Ubi est Deus eorum ?Ne-
quando, inquit, gentes nostri dominentur, et tuam
nobis postinodum exprobrent infirmitatem.

VrRs, 9. Deus autem noster. in colo, et iu terra.
Omnia, quecunque voluit, [ecit. Gentes quidem hu-
jusniodi fortassis verba blatterabunt : at nos 9on-
tra clamabiarus quod in celo atque in terra Deus
noster onmia potest, quot voluerit; quanquam

-ertis, atque ei soli cognitis quibusdam rationibus, ex dispensalione szpenumero longanimis sil

et patíens.

Τὰ εἴδωλα «ov ἐθνῶν ἀργύριον καὶ ypvclor,
ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων. Στόμα Éyovci, xal οὐ
1α.1ἡσουσιν * ὀρφθαΔμοὺς ἔχουσι, καὶ οὐκ ὄψον-
cat. Ὥτα ἔχονσι, καὶ οὐκ ἁκούσονται. ῥίνας
ἔχουσι, καὶ οὐκ ὀσρρανθήσονται' χεῖρας ἔχουσι,
καὶ οὐ γη.αφήσουσι πόδας ἔχουσι, καὶ οὐ πηρι-
πατήσουσω' οὗ φωγήσουσιν ἐν τῷ.1άρυγγιαὐτῶν.
Πάντα αὐτῶν ἔπεισι τὰ µέρη, πλατύνων τὴν χωµῳ-
δίαν. Καὶ πρῶτα μὲν τοὺς τύπους τῶν αἰσθητηρίων,

γεια. 4-7. Idola gentium argentum, et. aurun,
opera manuum hominum : os habent, et non loquen.
tur : oculos habent, εἰ non videbunt : aures habent,
et non audient : nares habent, et non odorabunt :
manus habent, et non palpabunt : pedes. habent, et
uon ambulabunt : non loquentur in gutture suo. Om-
nia idolorum menibra, atque omnes eorum partes
percurrit, aliquid semper amplius in eis carpens :
et primo quidem sensuum organa, demde etiam

εἶτα τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτῶν διέθαλεν εἰς C manus, et pedes insensibilitatis accusat, ostendens

ἀναισθησίαν, ὡς Όλην ἄφνχογ. Ζητήσαι δ᾽ ἄν τις,
πῶς 00x ἐπὶ στόµατας αὐτῶν εἶπεν ὅτι οὗ γεύσον-
ται ἵνα χἀνταῦθα τῆς χαταλλήλου αἱσθίσεως imt
μνησθῇ. Δοχεῖ pot γὰρ, διότι τὸ μὲν ὁρᾷν, καὶ ἀχούειν
καὶ ὀσφραίνεσθαι, καὶ τὰ λοιπὰ, λέγονται πολλάχις
ἐπὶ θεοῦ». τὸ δὲ ἑσθίειν, οὐ λέγεται ’ δι ἀντὶ τῖς
γεύσεως τὸν λόγον mapila6e- xai πρῶτον καὶ
Όὕστερον, ὡς ἀπόνειξιν ζωῆς ἐναργεστάτην.

nibil aliud esse ea simulacra, quam materiam quam-
dam anima prorsus atque spiritu carentem. Quzret
aliquis fortasse, eur Propheta czteros sensus cor-
poris ordine percensendo, de sensu oris non dixit,
quod ere suo non gustabunt, sed dixit, quod ore
suo non loquentur. Et videtur mihi ea ratione ld
dicium non fuisse, quia audire quidem, videre,
odorare, et reliqua, dici videmus sapenumero de

Dee, sed quod Deus comedat, nusquam leguuus. Verum loco gustus, ipsum sermonem semel atque
iterum ori attribuit, quo quis vivere potissimum probatur.

"Όμοιοι αὐτοῖς Térowco ol ποιοῦντες αὐτὰ,
καὶ πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ᾽ αὐτοῖς. "Όμοιοι
αὐτοῖς, Χωφοὶ, καὶ ἀναίσθητοι, xal ἀνενέργητοι.
Αλλά τὰ μὲν εἴλωλα τῶν ἐθνῶν τοιαῦτα, xal οἱ
τιμῶντες τὰ αὐτὰ οὕτως ἀνόητοι, μηδεμιᾶς ἐπι-
χουρίας αὐτῶν ἀπολαύοντες * ἡμεῖς δὲ οὐχ εὔτως.

Οἶκος Ἱσραὴϊ ἤαπισεν ἐπὶ Κύριον * βοηθὸς
xal ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν. Οἶκος ᾽.αρὼν
{.Ίπισεν ἐπὶ Κύριον’ βοηθὸς καὶ ὑπερασπιστὴς
αὐτῶν ἐστιν. Οἱ φοδούμεγοι τὸν Κύριον ἤ Ιπισαν'
ἐπὶ Κύριον βοηθὸς καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν
ἐστι. Οὐ µάτην, φησὶν, Ἰλπίσαμεν ἐπὶ Κύριον,
βοηθεῖ γὰρ καὶ ὑπερασπίζει ἡμῶν. Διαιρεῖ δὲ τὸν
Àaby τοῦ θεοῦ, εἴς τε τὸν ἁπ)ῶς Ἰσραῇλ, καὶ εἰς τὸ
,ἱερατικὸν γένος, καὶ εἰς τοὺς προσηλύτους * οἶχον
μὲν Ἱσραὴλ ὀνομάζων, τοὺς ἁπλῶς Ἱσραηλίτας,
οὓς καὶ προτάττει, διὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν ' olxov δὲ
. Δαρὼν, τὸ ἱερατικὸν γένος’ πρὸ πάντων γὰρ αὖ-
τὸς ἱεράτευσε, xal Ὑέγονε ὀίζα τῶν μετ αὐτόν"

Vins. 8. Siniles fiant eis, qui faciunt ea, εἰ om-
nes, qui confidunt in. eis. Similes eis fiant : surdi
scilicet ac sine efficacia. Verum idola quidem gen-
tium hujusmodi sunt, et qui cà colunt, hoc pacto,
υἱ diximus, sunt fatui, ut ea venerentur, a ouibus
nihil opis capiunt : nos vero non sic.

Vgns. 9-11. Domus Israel speravit in Domino,
adjulor, et prolector eorum est : domus Aaron spe-
ravit in. Domino, adjulor, et protector eorum. est ;
qui tinent Dominum speraverunt in Domino, adjutor,
et proleclor eorum est. Non frustra, inquit, spera-
vimus in Domino, qui opem assidue nobis suni
prestat, qui fovet nos. In triplicem autem ordi-
nem universum Dei populum distinxit, in ipsum
scilicet Israel, in sacerdotale genus, atque in pro-
selytos : per domum quidem Israel in universum,
Judeorum populum: significans : et Levitas, per
domum Aaron, qui primus omnium sacerdotium.
adiminisu avit, et ezeterorum post /$6 sacerdotum

1111

EUTi;1YMlI ZIGABENI

1:12

prima fuit radix : per tinientes autem Dominum, A Φόθδυμένιως δὲ τὸν Κύριον τοὺς προσγλύτους, ὡς

p-7oselytos expressit undecunque venientes ex gen-
tibus, ct colentes Dominum.

VEns. 12, 15. Dominus, memor nostri, benedixit
ncbis. Moc est a primis progenitoribus ad bxc us-
que tempora gentem nostrám summis semper Deus
affecit beneticiis.

Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron,
benedixit iis qui timent. Dominum. Eadem, qua
paulo aute, utitur divisione.

Pwsillis cum majoribus. lloc in universum de
omnibus parvis, et magnis, non artate solum, aut
statira, intelligenda sunt : sed etiam de parvis ct
magnis imnbecillitate et viribus, paupertate el
divitiis, ignominia οἱ gloria, servitute et liber-
tate.

Vens. 14. Adjiciat Dominus super nos, super nos,
et super. filios nostros. Augeat, inquit, uos Doxi-
nus, et filius nostros. Vel adjiciat super nos, bona
scilicet. Quedam exemplaria liabent : Super vos,
et super. fiios vestros, ita ut. Prophetam dicamus
preces fund«re pro Christianis, qui postea magis
aucti sunt, οἱ quibus ea adjecta sunt bona, coele-
s!ia nimirum, qua vera ac proprie bona dici pos-
sunt.

Vrns. 15. Benedicti vos a Domino, qui fecit εα-
Inm et terram. H»c verba etiam de iis intelligenda
sunt, quibus Christus in. cceluni ascensurus bcue-
dixit, ut Lucas tradit **. Benedicens enim aposto-
lis, per eos czteris fidelibus benedixit.

Vuns. 16. Colum cei Domino. Primum celum
seilicet, -ubi habitare dicitur Deus. Vide in supe-
riori psalmo, que diximus in versiculo : Qui in
altis habitat,

Terram autem dedit filiis hominum. Ut ea frue-
r'ntar, ut illic habitarent. Propter. howines enim
eam creaverat,

Vgns. 17,18, Non mortui laudabunt te, Domine,
neque omnes qui descendunt ín infernum. Sed. nos,
qui vivimus, benedicimus Domino, ex nunc, et us-
«νε in seculum. Mic dicto simile illud videtur :
Namquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit ve-
ritatem tuam !! ? ltem : Numquid narrabit. aliquis
in sepulcro misericordiam tuam** ? Mortuos autem,
οἱ paulo altius consideres, intelligas eos esse, qui
ante naturalem corporis mortem, virtutum opera-
"onibus mortui sunt, occisi scilicet a peccatis :
viventes vero eos, qui comite vivunt virtute, et ab
hac vita 44 altiorem etiam, a!que ad diviniorem
transcendunt. Neque enim peccatores in przsenti
vita Deum laudant, cum scriptum sit :. Non esse
pulchram laudem Dei in ore peccatoris !* ; neque
etiam in futura, ubi perpetuis affligendi sunt cru-
ciatibus. AL justos contra decet, ut in utraque vita
divinas canant laudes ; et ideo dicit : Es nunc et
usque in seculum, Et illi quidem descendere di-

ἐς ἐθνῶν πρρσελθόντας, xay φοξουµένους αὐτόν.

Κύριος, μνγ ησθεὶς ἡμῶν», εὐ.λόγησεν ἡμᾶς. Τί
ἐστιν Εὐλόγησεν ἡμᾶς ; Μυρίων ἐνέπλησεν ἀγαθῶν,
ἄνωθεν ἐχ πρργύνων καὶ μέχρις ἡμῶν, εὑεργετῶν
τὸ ἔθνος ἡμῶν.

Εὐ.όγησε τὸν οἶκον Ἱσραὴ1, εὑλόγησε τὸν
οἶχον ᾿Λαρών. Κὐ.ἰόγησε τοὺς φοδουµένους τὸν
Κύριον. Tij αὐτῇ διαιρέσει χαὶ νῦν Σχρήσατο.

Τοὺς μιχροὺς μετὰ τῶν μεγάλων. Τοῦτο κοινῶς
περὶ πάντων. Μικροὺς δὲ xal μεγάλους, μὴ χαθ'
ἠλικίαν µόνον ὑποληπτέον, ἀλλὰ xa! χατὰ ἀδυνα-
µίαν, καὶ δύναμιν, xal πενίαν, xal πλοῦτον, xal
ἁδοξίαν, xai δόξαν, καὶ δουλείαν καὶ ἑλευθερίαν.

Προσθείη Κύριος ἐφ᾽ ἡμᾶς, ἐφ᾽ ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ
τοὺς υἱοὺς ἡμῶν. Αὐξήσει Κύριος ἡμᾶς καὶ
τοὺς υἱους ἡμῶν ' προαθείη ἀγαθά. Τινὰ δὲ τῶν
ἀντιγράφων, 'Eg! ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς ὃ ὧν
Υράφουσιν, ὡς εἶναι δηλον ἐντεῦθεν, ὅτι τῶν Χρι-
στιανῶν ὑπερεύχεται χαὶ τοῦ γένους αὐτῶν, ot xal
μᾶλλον ηὑξίθησαν: καὶ οἷς προσετέθη τὰ ὄντως
ἀγαθὰ, τὰ 0ὐράνια.

Εὐ.ἰογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ, τῷ ποιήσαντι tór
οὗρανὸν καὶ τὴν Tiv. Καὶ τοῦτο περὶ τούτων
ὑποληπτέον, οὓς εὐλόγησεν ὁ Χριστὶς, µέλλων εἰς
οὐρανοὺς ἀναληφθῆναι, χαθὼς ἱστόρησεν ὁ Λουχᾶς *
δ.ὰ γὰρ τῶν ἁἀποστόλων πάντας εὑλόγησεν.

'O οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίφ. 'O πρῶτος
ο) ρανὸς, οἰχητήριον δηλονότι τῷ Κυρίῳ. Ζἠτησον
ἐν τῷ πρὸ τούτου φαλμῷ τὴν ἐξήγησιν του, Ἐν
οὐραγοῖς χατοιχκῶν.

Thv δὲ 1η» ἔδωκε τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων.
El; χατοιχίαν χαὶ ἀπόλανσιν, δι οὓς xal πεποέγχεν
αὐτὴν.

Οὐχ οἱ vexpol alrécovcl σε, Κύριε, οὐδὲ zdr-
τες οἱ χαταθαίνοντες elc ddov: àAA' ἡμεῖς οἱ ζῶν-
τες εὐ.ογήσομεν τὸν Κύριον» ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ
ἕως τοῦ αἰῶνος. Ὅμοιον τοῦτο δοχεῖ τῷ' Mi). ἑξε-
μο.Ίογήσεταί σοι χοῦς, ἢ ἀναγγελεῖ τὴν ἁλή-
θειάν σου; xaX τῷ * Mf). διηγήσεταί εις ἓν τάφῳ
τὸ Σἔλεός σου; Tol; δὲ βαθύτερον ἐπισχεπτομένοις,

p νεχροὺς μὲν λέγει, τοὺς νεκρωθέντας εἰς ἑργασίαν

ἀρετῆς, xal πρὸ τοῦ φυσιχκοῦ θανάτου φθαρέντας
ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας. ζῶντας δὲ, τοὺς ζῶντας ἑναρέ-
τως, xal ἀπὸ τῆς ζωῆς ταύτης, εἰς τὴν ὑφτλοτέραν
καὶ θείαν, µεταθαίνοντας. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἐνταῦθα
οὔτε αἱνέσουσιν Οὐδὲ γὰρ ὡραῖος alroc ἐν στό-
pacc ἁμαρτω.οῦ * οὐδ' ἐχεῖ, ὡς διηνεχῶς βασανι-
ζόμενοι. Οὗτοι δὲ obs χἀκεῖ ' ἀπὸ τοῦ νῦν yàp, φη-
ci, xal ἕως τοῦ αἰῶνος κἀχεῖνοι μὲν, χαταθαἰνο.-
cw εἰς ἅδου, οὗτοι δὲ ἀναθαίνουσιν εἰς οὐρανόν.
'Ἠμεὶς δὲ εἰπὼν, ὑπεδήλωσε xav' αὐτὺν τοὺς ἑναρέ-
τους.

cuntur in infernum, hi vero ascendere in coelum. Illud etiam animadverte quod, dum Propheta, ig

!* Luc. x«iv. . 54... !! Psal. xxix. 10

133 P«31 exxxvu. 12.

13 Eccli. xv. 9.

— -— Sula. σπα

1110 COMMENT. IN PSALMO35. 1114
prima persona d'xit : Nos qui virlimus, illos significare voluit, qui sui instar. elaris essent predHl vir-

tutibus.
'AAAnAovta.
ΨΑΛΜΟΣ PIA.
Εὐγαριστήριος xal οὗτος ὁ yraAgóc.

᾿Ηγάπησα, ὅτι εἰσακούσεται Κύριος τῆς φωνῆς
τῆς δεήσεώς µου. Εὐφράνθην ἓν τούτῳ.

"Ort ἔκ.λινε τὸ οὓς αὐτοῦ ἐμοί. Περὶ χλίσεως
ὠτὺς εἰρήχαμεν iv tip «cz. ψαλμῷ, ἔνθα τὸ, Κ.-
vov τὸ οὓς σου épol.

Καὶ ἐν ταῖς ἠἡμάραις µου ἐπικα.έσομαι. Καὶ
ἐν ταῖς ἡμέραις πάσαις τῆς ζωῆς µου.

Περιέσχον µε ὠδίνες θανάτου, κἰνδυγοι ᾖδου
εὕροσάν µε, θ.1ψ.ινΝ καὶ ὀδύνην εὗρον, καὶ τὸ
ὄνομα Κυρίου ἐπεχαλεύάμην. Ὑπολαμδάνω avv-
ευδὰ τοιαῦτα εἶναι τοῖς lv. τῷιζ ΨΦαλμῷ ῥηθεῖσι
φτοὶ γὰρ ἐχεῖ μὲν, ᾽Αγαπήσωσε, Κύριε" εἶτα καὶ
τὴν αἰτίαν προστίθησι δι’ fjv αὐτὸν ἀγαπήσει' λέχει
γάρ; Ὅτι ἐνισχύεις µε, ὅτι στερεοῖς ju, ὅτι κατα-
Ωυγή µου εἶ, χαὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔπειτα ἐπάγει, ὅτι
χαὶ ἔτι Ἐπικα]έσομαι τὸν Κύριον. Εἶθ᾽ οὕτως
δ.ηγεῖται τὰς συμφορὰς, αἷς περιπεσὼν xal θλιθεὶς,
ἑἐ-εχαλέσατο τὸν Κύριον, xal εἰσηχούσθη. Ἑνταῦθα
δὲ τὰ αὐτὰ πάλιν. Ἡ]γάπησα ὅτι εἰσακούσεται,
ἀντὶ τοῦ Εἰσήκουσε, δεηθέντος µου * f| ὅτι εἰσακού-
σεται xal ἔτι, εἰσήχουσε yàp νῦν ' αἰτία δὲ τῆς
ἀγάπης, τὸ, ὅτι εἰσαχούσεται. Ἔπειτα ὁμοίως ἑπά-
χει ὅτι Καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις µου, ταῖς ἑξῆς, éxixa-
A£copat. EU* οὕτως, χαθάπερ ἐποίησεν ἐχεῖ, διηγεῖ-
ται τὰς συμφορὰς, αἷς περιπεσὼν xal θλιθεὶς, ἔπε-
χαλέσατο πάλιν τὸν Κύριων, καὶ ἑῤῥύσθη δηλονότι *
οιὰ τοῦτο γὰρ εἶπεν, ὅτι ἸΗγάπησα ὀνομάσας δὲ
ὠδῖνας θανάτου xai κινδύνους ἆλδου, ἐἑφηρμήνευσεν
αὐτὰ, ἐπάγων Θ.1{ψ καὶ ὀδύνην εὗρον. Εἴρη-
στι δὲ περὶ αὐτῶν πλατύτερον ἐν τῷ ῥηθέντι ψαλμῷ.

rum declarationem addidit, dicens : Tribulationem et

psalmo dictum est. s

*0 Κύριε, ῥῦσαι τὴν γυχήν µου. Ἔτι χαὶ ἔτι,
ἀπὸ τῶν µελλόντων xaxav.

᾿Ελεήμων ὁ Κύριος καὶ δίκαιος. καὶ ὁ θεὸς
Joy ἐλεεῖ. Opa πῶς παιδεύει τὸν ἀκροατὴν. "EAs-
ἡμων, qnot, μὴ ἀπογνῷς ἁμαρτήσας' ἀλλὰ xoi δί-
κα.ος, μὴ, τῷ ἑλέει αὐτοῦ θαῤῥήσας, ἀναπέσῃς.
Εἶτα δεικνὺς τὸν θεὸν, ἐπιῤῥεπέστερον εἰς φιλανθρω-
πίαν, προσέθηχεν, ὅτι Kal à θεὺς ἡμῶν ἐλεεῖ. Τὸ
δὲ 'O θεὺς ἡμῶν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν εἴρηται τῶν
παρὰ τοῖς ἔθνεσι θεῶν.

$v.ldccor τὰ νήπια ὁ Κύριος. Σνυνεξαχούεται
τὸ ἐἑστίν. Ὑμνεῖ γὰρ χαὶ ταύτην αὑτοῦ την πρό-
νοιαν. El γὰρ μὴ αὐτὴ ἐφύλαξεν ἕχαστον, ῥᾳδίως ἂν
xaX ὄφις ἀνεῖλε, xaY σχηρπίος, xal πολλὰ τῶν ἔρπε-
τῶν 1060) tv, καὶ ταχέως ἂν ἁπολώλεισαν εἰς ῥόθρους
καὶ χρημνοὺς xal πολλὰ τοιαῦτα χατενεχθέντα.
Τινὲς «δὲ περὶ τῶν ἐμθρύων ἑνόησαν τὸν λόγον,
aep bv σχοτειγοῖς καὶ ὑΥροῖς τόποις, δίχην ἰχθύων,

Alleluia.
PSALMUS CXIV.

Hic psalus simili modo in gratiarum actionem
fuit compositus.

Vas. 4. Dilexi quoniam exaudiet Dominus vocem
orationis mee. Hac de causa, inquit, laetatus sum,
quia exaudiet, etc.

Vgns. 9. (uia inclinavit aurem snam mihi. De in-
clinatione auris Dei, diximus in psalmo xvi, ibi :
Inclina aurem tuam mihi.

Kt in diebus meis intocabo. Cunctis scilicet dic-
bus vitz me:e.

Vrns. 5, &. Circumdederurt me dolores mortis, cl
pericula inferni invenerunt me, tribulationem et do-
lorem inveni , εἰ nomen Domini invocavi. Videntur
lec consentanea esse iis qux habentur in psalmo
xvii, ubi oit Propheta : Diligam te, Domine ; et
deinde addit causam, cur dilecturus sit, cicens :
Quoniam tu [oriificas εἰ con[irmas me : Tu enim, in-
quit, fortitudo mea, el firmamentum meum, el refu-
gium meum, et alia hujusmodi. El paulo post : Lau-
dans invocabo Dominum. Et narrat ca'amitates, in
quas olim inciderat, ct quarum mole afflictus, in-
vocasse se Dominum dicit, οἱ exauditum esse. la
presenti igitur psalmo Propheta consimili utitur
loquendi modo, dicens : Dilexi quoniam, me oran-
tem Dominus exaudiet, pro, exaudivit; vel, quia
inposterum exaudiet, nam et nune etiam exaudivit,
llanc enim dilectionis sus causam reddit. Deinde
post verba illa : Et in diebus meis invocabo, quew-
admodum in predicto psalmo, narrat calamitates,
ob quas dicit se invocasse Dominum, et liberatum
fuisse, et cujus liberaionis gratia dixit : Dilexi,
etc., et quia doloribus mortis, et inferni periculis
dixit ae fuisse circeumdatum, ad hujusmodi verbo-
dolorem inveni. Sed de his plenius in sape dicto

Vgns. 5. O Domine, libera animam meum. ΑΗ:
plius a futuris malis eam libera.

Misericors Dominus et justus. est, et Deus noster
miseretur. Vide quomodo auditorem instruit. Mi-
sericors, inquit, est Dominus ; si peccasti, non id-
circo desperes, verum quia etiam justus est, cave,
ne summa illius fretus misericordia, iterum cadas
Ostendens tamen ad misericordiam illum semper
magis inclinare, quam ad justitiam, addidit : Ei

D Deus noster miseretur. Quod vero ait : Deus nosler,

ad deorum distinctionem dictum est, quos gentes
falso colunt.

Vgns. 6. Custodiens parvulos Domi»us. Subintel-
lige verbum est. Laudat enim Propheta. summam
Domini providentiam, qua nisi universos ac singu.
los custodiret, de facili, aut scorpio interemisset,
aut aliud venenosum animal : aut alio pacto cele-
riter omnes perissent, in foveam aut in przceps
aliquod , aut in aliud quodpiam perieulum delapsi.
Quidain vero intelligunt loqui Prophetam de-iufan-

110

EUTHYMII ZIGABENI

1115

tibus adbuc in utero exsistentibus : qui in obscu- A φερόμενα, xal μηδὲ ἀναπνεῖν xas' ἄνθρωπον Eyovts:

ris illis, atque humidis locis, instar piscium ferun-
tur, nec caterorum hominum more respirare
queunt, quique ab illo demam matricis calore, ad
frigidum hunc, atque eis insuetum aerem prove-
nientes, ne modico quidem tempore in hac vita
superesse possent, nisi a divina servarentur provi-
dentia. Vel aliter, parvulos eos intellige, qui nuper
in virtute stabiliti sunt, quos Dominus
sus inimicos magis idonei ad puguam efficiantur.

Humiliatus sum, et salvavit me. Aíflictum me
variis calamitatibus liberavit. Permisit quidera
prius affligi, ut prudentior flerem , sed hujusmodi
postea afflictiones dissolvit : ut ejus gratiam et do-
num agnoscerem, el utrinque in me bene(leus fuit,
Lt aliter : Deus salvare eos solet, qui humilitatis
noverint amplecti virtutem , et per illam semper
.magis proficere,

Vgns. 7, 8. Convertere, anima mea, in. requiem
tuam ,quia Dominus benefecit tibi, quia eripuit. ani-
mam meam de morte, oculos meos a lacrymis, et
pedes meos a lapsu. Quidam Proplietam putant ,
his verbis ad quietem seipsum exhortari, tanquam
qui divinum auxilium jam sit consecutus, atque
ereptus ab afflictionibus, et ab exspectata morte,
hoc est, a disjunetione animz et corporis liberatus:
- et simili modo liberatus a lacrymis, quas antea ef-
fundebat, ob insidias nimirum et laqueos, quos

in'mici adversus eum struxerant, et in quos sipe- C

numero lapsus inciderat. Juxta anagogen vero, per
requiem, animze discessum intellige a przsenti vita:
anima, inquam, alicujus viri, cujus anima ab
omni molestia liberatur, Talis enim discessus, be-
nrficio Dei ascribi debet. Liberantur enim hujus-
modi justi viri, tam ab liujus corporis onere, quam
etim ab emnibus cjus malis; quia, wt ait Paulus :
Nos, qui sumus. in hoc. tabernaculo, gemimus | gra-
va'i 5, undealibi idem Apostolus cupere se dissolvi
dixit et esse cum Christo !*. Sed multo etiam ma-
£ís, presentis psslmi verba congruere videntur
probis ac religiosis viris omnibus, qui ex hoc cor-
pore js egressi sunt, Et cum dixisset Propheta :
Dene[ecit tibi, addidit ctiam : Quia eripuit animam
meam a peccato. l'eccatum quippe mors ierito
dici potest : quia omnes anim: ad. virtutem. ope-
rationes mortificat. ltem, quia eripuit oculos z1eos

εἶτα àxb τῆς iv µήτρᾳ θερµότητος ἐπὶ τὸν ἀέρα
τὸν Φυχρὺν καὶ ἀσυνήθη τοῦτον ἑἐξολισθαίνοντα,
οὐδὲ παρὰ βραχὺ διῄρχεσαν ἂν, εἰ μη παρὰ τας
θείας προνοίας ἐφυλάττετο ἢ χαὶ ἑτέρως, viru
νοῄσεις, τοὺς ἀρτιπαχεῖς εἰς ἀρετὴν, οὓς φυλάσσει
διὰ τὴν αὐτῶν ἀπειρίαν, µέχρι ἂν γένωνται πρὸς
τοὺς ἐχθροὺς ἀξιόμαχοι.

inexperientia adhue circumdatos conservat, donec adver-

'Ecaxswáünv, xal £cocé ps. ΕἘταλαιπορήθην
τοῖς πειρασμοῖς, xal ἔσωσέ µε, fjivot ἑῤῥύσατό µε
πούὐτων. Εἴασε μὲν γάρ µε καχοπαθῆσαι, ἵνα φιλο-
σοφώτερος γένωµαι’ ἔλυσε δέ µου τοὺς πειρασμοὺς,
ἵνα γνῶ τὴν χάριν αὐτοῦ, xal ἕχατέρωθεν εὐηρχγέ-
τῆσε * xal ἄλλως δὲ, τὸν κατορθώσαντα τὴν ἀρετην
τῆς ταπεινώσεως, οἶδε σώζειν ὁ θεός.

Επίστρεψον, ψυχή pov, εἰς τὴν ἀγάπαυσίν
σου, ὅτι Κύριος εὐηργέτησέσε, ὅτι ἐξεί.ἔετο τὴν
Ψυχή» µου ἀπὸ θανάτου, τοὺς óg0aAuovc pov
ἀπὸ δαχρύων, καὶ τοὺς πόδας µου ἀπὸ ὁλισθή-
µατος. Aoxst μὲν τισι προτρέπειν ἑαυτὸν εἷς ἀνά-
παυσιν καὶ ἑλευθερίαν τῶν ἄχρι τότε πειρασμῶ»,
ὡς εὐεργετηθέντα ἤδη, xa ἑξαιρεθέντα τοῦ προσδο-
χιυµένου θανάτου, Ίτηι τῆς διαζεύξεως, xal τῶν
ἀπὸ τῆς θλίγεως δαχρύων, xaY τῶν παγίδων ἃς
ἔπχσσον αὑτῷ οἱ ἐχθροὶ, el; &; πολλάχις ὠλίσθαι-
νεν. El δὲ τις χατὰ ἀναγωγὴν ἑἐχλάδοι ταῦτα, ἀνά-
πανσιν μὲν ἐρεῖ, «tv ἑντεῦθεν τῆς τοῦ δικαίου ὧν-
χῆς ἑχδημίαν, ἁπαλλάττουσαν παντὸς ἀνιαροῦ Ἀο:-
πὸν, f| εὐεργεσία Θεοῦ τούτοις ἐστὶν, ἑλευθερουμέ-
vot; τοῦ βάρους τοῦ σώματος, xoi τῶν ix τούτου
χαχῶν ' qnoi γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Οἱ ὄντες ἐν τῷ
σχκήνει τούτῳ, ecevátoper βαρούμεγοι * καὶ πάλιν"
TQ ἀνγα.1ἴσαι καὶ σὺν Ἀριστῷ εἶναι. Πολλῷ μᾶλ-
lov δὲ χρεῖσσον ἁρμόζουσι ταῦτα τὰ ῥητὰ τοῖς
ἐξερχομένοις fón τοῦ σώματος διχαίοις. Elm»
γοῦν ὅτι Κύριος εὑὐηργέτησέσε, προσέθηχεν ὅτι
'ECelAevo λοιπὸν τὴν sv yriv pov. τῆς ἁμαρτίας
μον, ἧτις ἐστι θάνατος, νεκροῦσα τὰς εἰς ἀρετῆν
ἑνεργείας τῆς ΨψυχΏς, τοὺς ὀφθαλμούς pow ἀπὸ
δαχρύων, µηκέτι δακρυόντων ὑπὸ τῶν συνεχών
θλίφεων, xal τοὺς πόδας µου ἀπὸ ὑποσχελίσματος
τοῦ παρὰ τῶν ἐπιδουλευόντων ὁρατῶν τε xal ἀορά-
των ἐχθρῶν,

a lacrymis, nam ereptus ab hujusmodi zrumnis lacrymss amplius non effundam. ltem, qui eripuit
pedes meus, non a visibilium tantummodo, sed ab invisibilium ctiam inimicorum insidiis, qui gressus

peos. supplantare conabantur,

Vins. 9. Delectabor coram Domino in regione vi-
ventium, Wezio viventium, caelum est, vel futurus
mundus, ubi nullus est, qui moriatur. Presens
cnim mundus, non. viventium, sed morientium re-
gio dicenda est, ubi nullus est, qui non moriatur.
Uclectabor, inquit, in illa regione, versans simul
cu:n augelis, et. Deum colens absque ullo prorsus

Εξ Cor. v. 4. !* Philipp. 1. 25.

Εὑαρεστήσω ἐνώπιον Κυρίου ἐν χώρᾳ tortor.
Χώρα ῥώντων, ὁ οὑρανὸς, ἡ ὁ µέλλων κχόσμις
ἔνθα οὐὖδείς ἐστιν ἀποθνήσχων , ὁ δὲ παρὼν χόαµος,
χώρα ἐστὶν ἀποθνησχόντων. Εὐαρεστήσω, φησὶν. àv
ἐχείνῃ τῇ χώρᾳ μετὰ τῶν ἀγγέλων, λατρεύων ἀνεμ-
ποδίστως, οὐδενὸς ἑνεδρεύοντος ' f) Εὐαρεστήσω,
ἀντὶ τοῦ Εὐάρξστος χρ:θήσομαι' τὰ παρύντα Qi

99» ν. WB να” απ BB

1117 COMMENT. IN PSALMOS 1118
ῥητα, ἓν τῷ νε’ φαλμῷ, καθ) ἑτέραν Evvotav ἡρμη- A impedimento, nullo hoste illie mibi amplius ten-

ντύθησαν.

dente insidias. Vel, justa aliam litteram : Ῥ]α2ε0ο

Domino, hoc est, ejusmodi esse censebor qui Deo placere possim. (Greca enim dictío εὐαρεστήῆσω,
exponi potest, pro Delectabor, et pro Placebo.) Simile diclum exposuimus | in psalno Lv, juxta alum

lamen sensum.
'AAA4nAovta.
ΨΛΛΜΟΣ PIE.
Εὐχαριστήριο; καὶ Ó παρὼν ψαλμός.

Επίστενσα, διὸ ἐλάλησα. Φησὶν 6 μέγας Ba-
ciet, ὅτι εἰπὼν ὁ προφήτης Ev. τῷ τέλει τοῦ πρα-
λαθόντο; ψαλμοῦ, Εὐαρεστήσω ἐνώπιον Κυρίου ἐν
γώρᾳ ζώντων, αὖθις Ev ἀρχῇ τοῦ παρόντος, λέγει"
Επίστευσα, περὶ οὗ προεφήτευσα ἐχεῖ, ὅτι Εὑαρε-

στήσω ἑνώπιον Κυρίου ἐν χώρᾳ ζώντων * bi B

καὶ ἐλάλησα τοῦτο" xal γὰρ tv τῷ κς’ ψΦαλμῷ,
πάλιν εἴρηχε' Πιστεύω τοῦ ἰδεῖν cit ἀγαθὰ Κυρίου
ἐν γῇ ζώντων" el καὶ καθ ἑτέραν ἐπιδολην τοῦτο
basti διηρµήνευται.

᾿Εγὼ δὲ ἑταπειώθη» ὀόφόδρα. Τνχὼν προγνώ-
σεω: τοιαύτης, ἑταπεινώθην σφόδρα, ἀνάξιον ἔμαν-
ὃν ἠγησάμενος, ἵνα μὴ ἐπαρθεὶς ἀπλέσω τῆν
χάριν.

Ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ ἑχστάσει µου’ Πᾶς ἄνθρωπος
ψεύστης. Ἔκστασιν τὴν ἔχπληδιν, ὑποληπτέον.
Ἐκπλαγεὶς, φηἡ, τὴν χώραν ἐχείνην τῶν ζώντων,
f,» ἐφαντάσθην διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. εἶπον δ,αῤ-
ῥήδην, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος Ψεύστης ἐνταῦθα. xatà

τὴν ἀνθρωπίνην µακαριότητα, fjv χαὶ ὁ μέγας

Γρηγόριος ψευλρμένην εὐτμερίαν ὠνόμασεν, ὡς
μὴ παραµένουσαν, ἀλλὰ δίχιν ὀνείρων ταχέως
ἀφιπτομένην. Πάντα yàp τὰ ἀνρώπινα µαται-
ότης µαταιοτήτων, µεταθαλλόμενΣ, καὶ φθξιρό-
peva * τὰ δὲ τῶν ἐν Σκείνη τῇ χώρᾳ, ἀληθη ὄντως,
ὡς μόνιμα, χαὶ ἀἁμετάδλητα καὶ ἄφθαρτα.

TL ἀνταπυδώσω τῷ Κυρίῳ, περὶ πάἀντων ὧν
ἀνταπέδωκέ pot; Μνυρίων yàp ἄλλων ἑμπλίσας
εὐεργεσιῶν, ἔτι καὶ τὴν εἰρημέντν χάριν ἐχαᾳρίσατο)
τὸ) Bb Ανταπέδωχεν, ἀντὶ τοῦ Ἔδωκεν ἁπλὼς, ὡς
ναὶ ἓν τῷ ζ' φΦαλμῷ * El ἀγταπέδωκα τοῖς ἆνταπο-
Σἰδουσί por xaxà, παρετηµε.ωσάµεθα. Εἶτα μηδὲν
ὀντάξιον εὑρὼν, Φησίν *

Ποτήριον σωτηρίου 1ήψομαι. — Ποτήριον σω-
τηρίου, τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ θάνατον ὠνόμασε, τὸν διὰ
μαρτυρίου: xal γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς, £v τοῖς Εὐαγγε-
λίοις, ποτήριον αὐτὸν ὠνόμασε' Δύνασθε γὰρ.
qot πρὸς τοὺς υἱοὺς Ζεδεδαίου, πιεῖν τὸ ποτήριον
ὃ ἐγὼ πιῶ. Σωτήριον δὲ τοῦτο εἶπεν οὗτος, ὡς
σώζοντα xal ζωοποιοῦντα, πολλῷ κρεῖττον, τοὺς ἀπο-
θνήῄσχοντας δι) αὐτόν. Ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, φησὶν,

ἀπυθανοῦμαι, διφψῶν τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ θάνατον, τοῦ το

ποῦ θεοῦ.
Καὶ τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπικα.1ἐσομαι. Καὶ αὐτὸν

ἐπικαλέσομαι δωρἠσασθαίἰ uot xal τούτο" λοιπὺν

1 Matth, xx. 32.

Alleluia.
PSALMUS CXV. .

Presens etiam psalmus gratiarum actiones con-
tinet.

Vens. 10. Credidi, propterea locutus sum. Ait Ma-
gnus Basilius, quod cum Propleta in superiori
psalmo dixerit : Plucebo, seu, delectabor, coram Do -
mino ín regione viventium , modo in hujus psalmi

principio, ait, credidisse se, ea scilicet qua ihi

predixit, quod placehit seu delectabitur in regionc
viventium : Et propterea, inquit, ία locutus sut.
Nam et alibi in. psalmo xxvi, dixit : Credo videre
bona Domini in terra viventium , tametsi aliam ibi
tradiderimus'expositiouem.

Ego autem humiliatus. sum valde. Cum tanta
mihi previdere datum sit, humiliatus tamen sum
valde, et indignum me putavi, ne dono elatus, hu-
Jusmodi gratiam amitterem.

Vrns. 44. Ego autem dizi in extasi mea : Omais
homo [allaz. Per exstasim, stuporem quemdain
intelligere debemus. Stapefactus enim, inquil, ob
admirationem illius regionis viventium, cujus, per
sancti Spiritus gratiam , visionem habui, dixi pa-
lam ac manifeste quod omnis homo iu bac vita
fallar est, juxta humanam hanc. beatitudinem,
quam magnus Gregorius falsi nominis felicitatem
appellavit, veluti non perinanentem, sed somnii in-
star. cito avolantem. Omnia enim liumana, vanitas
vanitatum sunt; mutantur enim et corrumpuntur :
sed qua in illa sunl viventium regione, non fal-
lacia, sed vera sunt omnia , veluti perpetua , im-
mutabilia, atque incorruptibilia

Vens. 49. Quid retribuam Domino, pro omnibius.
quie retribuil mili ? Nam cum innumeris me affece-
rit beneficiis, predictam etiam gratiam ad cumu-
lum addidit, Rétribuit autem, hoc ín loco, expone,
pro Tilbuit, quemadmodum etiam diximus in psal-
mo vir, ibi : Si reddidi relribuentibus mihi mala

p Cum aitem nihil invenisset condighum quod Deo

ye Ideret, ait:

Vens. 12. Calicem salstaris. accipiam. Per cali-
cem salutaris, mortem ac martyrium pro Christo
intelligit. Nam et ipse Dominus in Evangelio : Po-
testis, inquit, bibere calicem, quem ego bibam **?
Silutaris autem. ideo. diiit, quia salvat, imo ecs
qui mortui fuerant, ad meliorem vitam vivilicat.
Pro Christo, inquit, moriar : sitio enim ut pro co
mortem patior, qui me tantis cumulavit beneficiis.

- t m
σούτων εὐεργεσιῶν µε χαταξιώσαντος, ὡς 11ου

ΕΙ nomen Domini invocabo. Et ipsum, inquit .
Dominum invocabo, ut calicem mihi istum pr:estet.

1119.

EUTHYMII ZIGABENI

1120

Proinde si propositum ct. mentem. animadvertas Α οὗν, τόγε el; αὐτὸν ἦκον, ὑπὲρ Χριστοῦ τέθνηκεν,͵

beati David, manifeste perspicies illum, quod iu
se fuit, seepenumero pro Christo mortuum essc.
Ύκκθ. 14. Vota mea Domino reddam coram omni
populo ejus, Reddam, inquit, quidquid Deo polli-
citus sum, antequam e prasenti vita excedan.

ΤΕΗΘ. 15. Pretiosa in conspectu Domini mors san-
ctorum ejus. Lator, inqnit, moriens. Honorata
euim est apud Deum illorum mors , qui ei dicati
ac sanctificati fuerint. Nau si illorum vita hono-
rata est, multo etiam magis mors, que ad ipsum
Dominum cos proveliit, sanctorum angelorum co-
mitatu ac societate honoratos.,

Vens. 16. O Domine, ego servus tuus, Dedicatus
s:ilicet atque oblatus tuo imperio,

Ego servus tuus, et filius ancille (uce. Repetit
women servi, gaudens ita. appellari. Rejecto enin
omni pudore, servitutem hanc libere fatetur οἱ
przdicat. Filium. autem. ancille tue, dixit, osten-
dens se servum Dei, etiam ab ipsis progenitoribus.
Jndifferenter autem matris tantum meminit; vel
quod servi qui ex ancillis nati. erant, majore in
pretio a dominis habebantur.

ες. 17. Dirupisii vincula mea, Tu vincula, in-
quit, peccatorum dirupisti, gladio nimirum poeni-
tentia,

Tibi sacrificabo hostiam laudis. Hostiam et sa-
crificium rationale, quod verum ac proprium est

ὅσον ἐπὶ τῇ προαιρέσει.͵

Τὰς εὐχάς µου τῷ Küplo ἀποδώσω, ἑναντίον

παντὸς τοῦ «ἰαοῦ. Τὰς ὑποσχέσεις, ἃς ὑπεσχόμη»,

μᾶλλον δὲ, ὅσας ὑπεσχόμην' ὅσον οὕπω γὰρ ἐχδημέσω

τοῦ παρόντος βίου.

Τίµιος ἑναγτίον Κυρίου à θάνατος τῶν ὁσίων'

αὐτοῦ. Χαΐρω, φησὶν, ἀποθνήσχων. τίμιος γὰρ
παρὰ ϐεῷ ὁ θάνατος τῶν ὡσιωμένων αὐτῷ ' εἰ γὰρ
ἡ ζωὴ τούτων τιµία, πολλῷ μᾶλλον ὁ θάνατος, ὡς
εἰς τὸν Δεσπότην αὐτὸν διαθιδάνων αὐτοὺς τιµωµέ-

νους διὰ προπομπῆς ἁγίων ἀγγέλων.

*Q Κύριε, ἐγὼ δοῦ.Ίος cóc. Ὡσιωμένος ao, &va-
χείµενος τῇ σῇ δεσποτείᾳ.

Εγὼ δοῦλος cóc, καὶ νυἱὸς τῆς παιδίσχης
σου. Ἐδιττολόγησε μὲν ἑμφαίνων, ὅτι χαίρει τοῦτο
καλούμενος, καὶ ἀνεπἀισχύντως ὁμολογεῖ τοῦτο, xal
κηρύσσει’ Ylóc δὲ, φησὶ, τῆς παιδἰσκηςσου, δηλῶν
ὅτι Ex. προγόνων δοῦλός ἐστι τοῦ θεοῦ, ᾽Αδιαφόρως
δὲ τῆς μητρὺς µόνον ἐμνημόνευσεν΄ ἢ xaX διότι, τότε
τὰ ix τῶν θεραπαινίδων οἰχογενῆ, τιμιώτερα τοῖς
δεσπόταις σαν.

Διέῤῥηξας τοὺς δεσμούς µου. Tou; ἀπὸ τῆς
ἁμαρτίας, τῷ ξίφει τῆς µετανοίας.

Σοὶ θύσω θυσίαν alvéc&uc. θυσίαν λογιχὴν,
θυσίαν αἰνέσεως, Υεννήματα τῆς ἑμῆς χοιλίας, oot

sacrificium, fetusque ac germen spiritualis ventris C θύσω, ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου τῆς ἑμαυτοῦ Ψψυχῆς.

mei. Ilanc, inquam, hostiam laudis tibi sacrificabo
in altari animx me:e.

Et in nomine Domini invocabo. Et invocabo no-
men Domini in subministrationem , atque iu auxi-
lium hujus sacrificii.

Vrns. 18. Voía mea Domino reddam, coram omni
populo ejus. Repetit verba paulo ante dicta, ad
uisjorem sermonis sui confirmationem.

In aulis domus Domini, in medio ui, Jerusalem,
Appouit et locum, ubi redditurus est vota. In au-
lis, inquit, domus Domini; varias enim aulas habuit
t*abernaculum illud , quod beatus David fabricari
jusserat in medio Jerusalem. Et ha:c quidem juxta
precedentis psalmi consequentiam exposuimus :
verum Chrysostomi etiam expositionem addamus
dicentis, quod, cum pravidisset beatus David qua-
cunque passuri erant Judzi in obsidione, et capti-
vitate Babylonica, et mente etiam revolvisset eos
iine postinodum revocandos esse, atque in pa-
triam restituendos, prorupit in hzc verba, dicens:
Credidi, quod scilicet captivi erunt Judzi, et quod iu
patriam etiam restituentur; crcdidi vero, ita edo-
«tus 4 prophetica gratia :et propterea locutus sum
de hac re, variis scilicet in. psalmis. Ego autem
humiliatus sum valde, dum affligor scilicet et dolco
captivorum vicem : Ego dixi in exstasi mea : Omnis
homo fallaz, Summo ego, inquit, dolore correptus,
q"0, ut assolet. szepenumero, extra me quodam-

modo ad tempus cíffectus sum, et pene redditus

Καὶ ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐπικαλέσομαι. Καὶ τὸ
ὄνομα Κυρίου ἐπικαλέσομαι, εἰς χορηγίαν τῆς τοι-
αὐτης θυσίας, χαὶ συνεργίαν.

Τὰς εὐχάς µου τῷ Κυρίφ ἁποδώσω ἑναντίον'

4avtóc τοῦ .1αοῦ αὐτοῦ. Eins τοῦτο χαὶ ἀνωτέρω,

χαὶ παλιλλογεῖ, βεθαιῶν τὸν λόγον αὐτοῦ.

Ἐν abAaic οἴκου Κυρίου, àv µέσῳ σου, Ἱεροι-
cndnp. Λέχει καὶ τὸν τόπον ἕνθα τὰς εὐχὰς ἁπο-
δώσει, ὅτι "Ev αὐ.αῖς οἴκου Kvplov* διαφόρους
γὰρ εἶχεν αὐλὰς ἡ oxnvh, fitu; τότε ἦν ἐν µέσῳ «fc
Ἱερουσαλὴμ. Ταῦτα μὲν χατὰ τὴν ἀχολουθίαν
ἡρμηνεύσαμεν τοῦ προλαδόντος φαλμοῦ "λοιπὸν οὖν
παραθώµεθα xal τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Χρυσοστό µου.
Λέγει γὰρ ὅτι προϊδὼν ὁ Δαθὶδ ὅσα µέλλουσι παθεῖν οἱ
Ἱουδαῖοι πολιορκηθέντες xal ἀπαχθέντες εἰς Ba£u-
λῶνα, αἰχμάλωτοι, εἴτα μνησθεὶς καὶ περὶ τῆς àva-
χλήσεως αὐτῶν xot αὖθις ἁποχατάστάσεως, φησὶν iv
ρόντι φαλμῷ * Ἐπίστευσα ὅτι καὶ αἰχμαλωτισθή τῷ
πασονται χαὶ ἐπανελεύσονται, διδοχθεὶς ταῦτα, διὰ
τοῦ πρηφητικοῦ χαρίσµατος * διὸ ἑλάλησα περὶ τού-
των Ev διαφόροις ψαλμοῖς. ᾿Εγὼ δὲ ἑταπεινώθην
σφόδρα ' ἐἑχαχώθην σφόδρα περιαλγήσας ἐπὶ τῇ al-
χµαλωσίᾳ. Er δὲ εἶπα ὃν τῇ ἑκστάσει pov * Πᾶς
ἄνθρωπος ψεύστης. 'Ev τῇ λύπῃ µου ἐκείνῃ, ἐξιστᾷ
Υὰρ τοῦ χαθεστγχότος πολλάκις ἡ λύπη, σφοδρότερον
δὲ κατασχεθεῖσα, xal ἀναισθηαίαν ἑργάζεται. Ἰδὼν
Ὑὰρ μάλιστα τὸ ἀδέθαιον τῆς ἀνθρωπίνης: εὖημε.

1121

COMMENT. IN l'SALMOS.

1122

ρίας ἓν τῇ μεταθολῇ τῆς εὐπμερίας τῶν Ἰουδαίων, A sine sensu, eo quod maximarm humana felieitatis

εἶπον ὄντως ὅτι πᾶν ἀνθρώπινον ἀγαθὸν, ψευδὲς,
μὴ πεφυκὸς παραµένειν, ἀλλ ἐπεὶ πάλιν ἀνάχλησιν
ἐλπίζω εὑρεῖν, ὑπερχαίρω, διὸ καὶ λέγω" TI árra-
ποδὠώσω τῷ Kvplo περὶ πάντων, ὧν ἀγταπέδωκέ
μοι; Οἰκείαν εὑεργεσίαν τοῦτο λογίζεται, διὰ τὸ
γένος * Πολλὰ μὲν, φησὶν, εὐηργέτησεν ὁ Κύριος, τί
οὖν ἀντὶ πάντων ἀνταποδώσω αὐτῷ; Ηολλῆς περι-
χαρείας, καὶ εὐγνωμοσύνης ὁ λόγος. lloc pio σω-
τηρίου «ήψομαι, σπονδεῖον λήψομαι᾽ οπείσω τῷ
Grp ὑπὲρ σωτηρίας τοῦ λαοῦ. Ἠσαν yàp παρὰ Ἴου-
δαῖοις τρ/ποι διάφοροι θυσιῶν, àv εἰς jv, σαονδὴ
σωτηρίου, σπονδεῖον δὲ τὸ ποτῄριον, δι οὗ ἕσπον-
tov. Καὶ τὸ ὄνομα Κυρίου ἐπικαλέσομαι εἲς σω-
τηρίαν τοῦ λαοῦ. Τὰς εὐχάς µου τῷ Κυρίφ áao-
δώσω é&ravtior παντὸς τοῦ «Ἰαοῦ αὑτοῦ. Τὰς
ὑποσχέσεις ἃς ἓν περιστάσεσιν Ov, ὑπὲρ σωτηρίας
ἐπηγγειλάμην' Τίµιος ἐναγτίον Κυρίου ὁ θάνατος
τῶν ὁσίων αὐτοῦ. Τοῦτο καθοδηγητιχη διδασκαλία,
περὶ τοῦ τιμᾶσθαι παρὰ θεοῦ, καὶ τὸν θάνατον τῶν
δούλων αὑτοῦ, διὰ παρουσίας ἀγγέλων πολλάκις,
καὶ πολ)ῶν ἁγίων, εἰς πολλὴν τιμὴν τῶν ἀποθνη-
σκόντων. "Qv δὲ ὁ θάνατος τίμιος, τούτων καὶ ἡ Qu
ειμιωτέρα” by fj τὰς ἀρετὰς ἐργαζόμενοι, τὸν ἔαυ:
τῶν ἐθεράπευον δεσπότην. "0 Κύριε, ἐγὼ δοῦ.ῖος
σὸς, xaX υἱὸό τῆς παιδίσκης σου οὗ τὴν χοινὴν
λέγων δουλείαν, χαθ᾽ ἣν πάντες δοῦλοί εἰσι Θεοῦ
(Τὰ σύμπαντα γὰρ, φησὶν, δοῦῖα cà), ἀλλὰ τὴν
àx προαιρέσεως χαὶ πόθου, xal στοργῆς * τίθησι δὲ
τοῦτο, ἀντὶ παντὸς ἀξιώματος, ἑγχαλλωπιζόμενο:
τῇ τοιαύτῃ δουλείᾳ μᾶλλον f| τῇ βασιλείχ. Τὸ δὲ,
Yióc τῆς παιδίσκης cov, κατὰ τὴν παραδοθεῖσαν
ἐξήγησιν. Διέῤῥηξας τοὺς δεσμούς µου, τοὺς τῆς
λύπης, τοὺς àmb τῶν πειρασμῶν, wi σφόδρα µε
συνεῖχον, xat συσφίγγοντες ἐπίεζον. "Η xal χατὰ
εὖν ἀνωτέρω ῥηθεῖσαν ἑρμηνείαν' Σοὶ θυσίαν
θύσω αἰνέσεως, ὑπὲο τῆς διαῤῥήξεως αὐτῶν, o0;
διέῤῥηξας τῷ ξίφει τῆς φιλανθρωπίας. θυσίαν δὲ
αἱνέσεως λέγει tv Üpvoloylav καὶ εὐχαριστίαν.
Καὶ ἐν ὀνόματι Κυρίου ἐπικα.ἱέσομαι, ἀντὶν Ὄνομα
Κυρίου ἐπικαλέσομαι , καὶ εἰς τοὺς ἑξῆς πειρα-
σμοὺς πεῖραν λαξὼν τῆς δυνάµεως τοῦ τοιούτου
ὀνόματος. Τὰ δὲ λοιπὰ κατὰ τὴν προεξηγηθεῖσαν
διάνοιαν. ᾿Ενώπιον δὲ παντὸς τοῦ λαοῦ ἀπεδίδου τὰς
εὐχὰς, οὐχ ἐπιδειχνύμενος, ἀλλὰ πάντας εἰς τὸν
ἑαυτοῦ ζήλον ἀνάγων,χκαὶ κοινωνοὺς λαµθάνων τοῦ
πράγματος. Πάσης δὲ θυσίας εὐαποδεχτοτέρα 0:
|j εὐχαριστία, χαὶ πρᾶγμά ἐστιν εὑὐπόριστον, xal
oU nep εὐπορεῖ κατὰ πάντα xatpbv καὶ ὁ πάντων ἄπο-
ρώτατο..

inconstantiam cernerem, atque in specie mutatio-
nem status Judzorum przviderem, dixi : Vere Yu-
manum omne bonum fallax est, quia propris na-
Lurze ratione permanens non est, Verum quia illos
rursus in patriam revocandos perspexi, et non
mediocri propterea gaudio affectus sum, dico: Quid
retribuam Domino, pro omnibus qua retribuit mihi?
Sibi enim Propheta atque. in rationem suam acee-
ptum refert omno beneficium, quod in Juizos co-
gnatos suos fuerit collatum. Multa mihi , inquit ,
beneficia contulit Dominus. Quid izitur pro omni-
bus his illi retribuam? Animi valde grati atque
hilaris sunt verba : Calicem salutaris accipiam, hoc
est, vas libaminum. Libabo, inquit , Deo pro sa-
lute populi. Erant enim apud Judzos varii sacrifi-
ciorum modi : quorum unus. libamen salutaris di-
cebalur. Vas autem illnd, quo libabant, calicis
figuram habehat. Et nomen Domini invocabo : ad
salutem populi.- Vota mea Domino reddam, in con-
speciu. omis popswli ejus, hoc est, pron.issioncs
illas persolvam, quas feci pro salute mea cum es-
sem in periculis, Pretiosa in conspectu Doinini mors
sanctorum ejus. Docemur ex hoc lo«o, mortem ser-
vorum Dei, angelorum ae caterorum sanctorunt
presentia perszpe honorari. Quorum aute n mors

honorata est , illorum vita etiam est honoratior :

in qua, sectantes virtutum opera. Dominum suum
colebant. O Domine, ego servus tuus, et filius an-

6 cille tue. Non. communem hanc servitutem Pro-

pheta intelligit, juxta. quam o:nnes. sunt servi Dei
(Omnia enim, inquit, serviant tibi '!), sed aliam
servitutem electione, desiderio, atque amore susce
ptam : quam ezteris omnibus przeponit dignitati-
bus, exsultans et se magis jactans in hujusmodi
servitute, quam in regia sua corona. Quod vero
ait : Ei filius ancille tue , consimili modo intel-
lige. Diripuisti vincula mea : vincula, inquam, tri-
stiti:e, quibus ob assiduas calamitates constringe-
bar. Vel juxta expositionem prazdictam : Tibi sa-
crificabo hostiam laudis, pro diruptione scilicet
hujusmodi vinculorum ; dirupisti enim ea gladio
misericordi:. Per sacrificium autem laudis, γι”
nos el gratiarum actiones intelligit. Et in nomine

D Domini invocabo, pro, Nomen Domini invocabo.

Summa eniin mihi est fiducia in hujus divini no-
minis invocatione, postquam illius vires ac poteu-
tiam ipse etiam experimento cognovi. Que se-
quuntur, intellige, juxta ea qure superius declarata
sant. Reddidit etiam vota sua, beatus David coram

omni populo, non ut quasi gloriabundus aliquis se ostentaret, sed ut ceteros sd sui imitationem ad^
duceret, et operis sui faceret participes. Ipsa autem gratiarum actio acceptior est omni sacrificio. Fa-
cillima preterea res est, et. qua is etiam qui omnium indigentissimus fuerit, quocunque tempore

potest abundare. .
'A44nAovta.
WAAMOZ PIG.
Εὐχαριστίριος χαὶ οὗτος ὁ φαλμός' xaMi γὰρ

U Psal. cxviin, 91.

Alleluia.
PSALMUS CXVI.
Hie psalmus gratiarum etiam actiones continzt.

1133

EUTHYMII ZIGABENT.

1191

convocat enim universas gentes ad Christi laudes, A πάντα τὰ ἔθνη πρὸς ὑμνολογίαν, xal εὐχαριατίαν

el ad gratias ei agendas, pro tautis in nos collatis
beneficiis.

VEns. 1. Laudate Dominum omnes gentes, Uni-
versas, inquit, gentes appello, qua ab erroris te-
nebris ad lucem veritatis adductie sunt,

Laudate eum omnes populi. Sub aliis verbis eam-
dem repetit sententiam, laudationis exhortationem
magis intendens. Vel, per populos, Judxos illos
intel'ige, qui lideles effecti sunt : vel omnes etiam
populos in universum. Oportet enim omnes bomi-
nes communiter Deo gratias agere, quia pro om-
nium salute niisericorditer carnem assumpsit , οἱ
salutares passiones subiit. Ipsos tamen Judaeos
pracipue decet, ut. Christum laudent, qui dixit :
Non sum missus, nisi ad oves qua perierunt domus
Israel 18.

VEns. 2. Quoniam roborata est super nos miseri -
cordia ejus. Valida ac fortis effecta. est misericordia
Dei. Ampla enim ac vehemens in omnes. defluxit,
tametsi multi a se eaim repulerint, Seipsum vero
nobis Propheta hoc iy loco conjungit : quemadmo-
dum s:xpe alibi facere consuevit, unum $e ex iis
reputans, qui in Cliristum credunt.

Et veritas Domini manet. in. eternum, Veritas,
inquam, Evangelii, quae apostolis per Christum
data est. Nam quz in lege scripta sunt, non veri-
tatem, sed umbram contiuebant veritatis. Adve-
niento autem evangelica veritate umbra illa legis

cessavit, non secus atque adumbratio aliqua pictu- C

το exslinguitur, quando veri colores super eam
immittuntur. Gratia enim , inquit, el veritas, per
Jesum Christum facta est !*,
Alleluia.
PSALMUS CXVII.

Et hic psalmus etiam gratiarum actiones conti-
net pro receptis beneficiis.

V&gns. 1. Confitemini Domino quoniam bonus,
quoniam iu seculum misericordia ejus. llujusmudi
verba habentur etiam in psalmo cv, ubi ea expo-
suimtus.

Vgns. 2-4. Dicat sane domus lsrael quoniam bonus,
quoniam in seculum misericordia ejus. Dicat sane
domus Aaron quoniam bonus, quoniam in seculum
misericordia ejus, Dicant sane omues qui timent Do-
minum, quoniam bonus, quoniam in seculum mise-
cordia ejus. Omnes enim lii. bonitate οἱ misericor-
dia Dei, mulüs modis potiti sunt. In triplicem
autem ordinem Ριορἱοία distinxit populum Dei,
quemadmodum et alibi fecit in psalmo cxi, ibi :
. Domus. D»rael speravit in. Domino, cumque omnes
populi ordines iu unum chorum convocaverit, jus-
seritque debitas Dco gratias agere, et dicere quod
honus est, et quod in szculum misericordia ejus,
narrat ea posunodum quie ad se pertinent. Dece-
bat namque universum populum condignas Deo

'* Maul, av, 24. ' Ephes. iv, 19.

Χριστοῦ, τηλικαῦτα τούτους εὑεργετήσαντος,

Alvsits τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔθνη. Ἀπὸ τοῦ
σχότους tfj; πλάνης, ἐπὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ὁόδα-
γηθέντα δι) αὐτοῦ.

Ἐπαινέσατε αὐτὸν, xárvtsc ol Aaol. Τὸ αὖτὸ
λέγε., thv αἴνεσιν ἐπιτείνων ἢ λαυὺς νόει τοὺς
Ἱονδαίους, ὅσοι προσΏ)θον τῇ πίστει, ἡ χαὶ πάντας
ἁπλῶς. Δεῖ γὰρ χ,ινῶς πάντας ἀνθρώπους εὖχα-
ριστεῖν τῷ si, ὡς ünip τῆς πάντων σωτηρίας ϱι-
λανθρώπως ἐνανθρωπήσαντι, xai τὰ σωτήρια πάθη
χαταδεξαμένψ΄’ μάλιστα δὲ πάντων Ἰουδαίονς xáv-
τας" Obx ἀπεστά ην γὰρ, φησὶν, εἰ μὴ εἰς τὰ
πρόδατα τὰ ἁπο.λωλότα ofxov ᾿Ισραή.1.

"Οτι ἐκραταιώθη τὸ £Asoc αὑτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς.
Ἰσχυρὸν Ὑέγανε, στερεὸν, ποιὺ ἑῥῥύη, σφοδρὸν
ἐπὶ πάντας ἀνθρώπους, δι ὑπερθολὴν φιλανθρω-
πίας, εἰ xal τινες ἁπώσαντο τοῦτο. Καὶ ἑαυτὸν δὲ
συντάττει, χαθὼς ἐν πολλοῖς εἴωθε ποιεῖν, ἕνα xat
αὑτὸν ἡγούμενυς τῶν πεπιστενκότων tic Χριστό».

Καὶ ἡ ἀ-λήθεια τοῦ Κυρίον μένει εἰς εὖν akora.
'H διὰ τοῦ Εὐαγγελίου * ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ παρα-
δοθεῖσα τοῖς ἀποστόλθις. Τὰ μὲν yip τοῦ νόμου,
σχιαγραφία τις ἦσαν ἀληθείας' 0:5 , ταύτης ἑλθούσηςν
ἐπαύθη, καθάπερ fj σχιαγραφία τῶν ζωγράφων,
τῶν ἀληθινῶν χρωμάτων ἐπιθληθέντων αὐτῇ ' ἡ χά-
ρις δὲ, φησὶ, xai dj ἀλήθεια, διὰ Ἰησοῦ Χριστου
ἐγένετο,

'AAAnAovta.
YAAMOZ PIZ.
Καὶ οὗτος πάλιν εὐχαριατήριος ὑπὲρ ὧν ἁπήλαν-
σεν εὐεργεσιῶν.
Ἐξομο.ογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι ἀγαθὸς, ὅτι alc
τὸν αἰῶγα τὸ ζ.1εος αὐτοῦ. Εἶπε ταῦτα ἐν τῷ ρε
ψαλμῷ xa ἡρμηνεύθη Ext.

Εἰπάτω δη olxoc IopanA, ὄει ἀγαθὸς, ὅτι εἰς τὸν
αἰῶνα τὸ ÉAsoc αὐτοῦ. Εἰπάτω δὴ οἶκος ᾿Ααρὼν,

D ὅτι ἀγαθὸς, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ Étsoc αὐζοὺ. Ei-

πάζωσαν δὴ «ἁπάντες οἱ φοδσύμενοι τὺν Κύ-
piov, ὅτι ἀγαθὺς, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔ.Ίεος
αὐτοῦ. Πάντες γὰρ διαφόρως ἁπήλαυσαν τῆς χρη-
στότητος xal τοῦ ἑλέου αὐτοῦ. Ἐποιήσατο δὲ
χἀνταῦθα τὴν διαίρεσιν τοῦ ἔθνους τῶν Ἰουδαίων,
οἷαν καὶ ἐν τῷ pir! φαλμῷ ' ἔνθα τὸ, Οἶκος ᾿Ισραὴ.ἲ
ᾖπισεν ἐπὶ Κύριον, xai τὰ ἑξῆς' ἕνα δὲ χορὺν
πάντας ἁπεργασάμενος, xa: παραχελευσάµενος
εὐχαριστεῖν τῷ Oed, καὶ λέχει», ὅτι ἀγαθὸς, ὅτι
εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἕλεος αὐτοῦ, διηγεῖται τὰ χαθ᾽
ἑαντόν. "Έδει γὰρ αὐτοὺς τοῦτο πο'εῖν ὑπὲρ τοῦ
βασιλέως αὐτῶν ὑπὲρ αὑτῶν πολεμείντος, xal

- -— um 0

c - -— πα o

1195 COMMENT. IN PSALMOS. 1196
πειρασμοῖς περιπίπτρντος, χαὶ παραδόξως ῥνομέ- A gratias agere pro rege suo, qui pro eis certaverat,

νου παρὰ coU.

Ἐκ 0.1/ψεως ἔπεκα εσάμην τὸν Κύριο», xat |.

ἐπήκουσέ µου εἷς π.Ἰατυσμόν». Οὐχ ἁπλῶς, ἔφησεν,
ἐπήχουσέ µου, ἀλλὰ καὶ εἰς πλατυσμὸν, τουτέστιν
εἰς ἑλευθερίαν ἀπὸ στενοχωρίας χαταστήπας. Εἴρη-
ται δὲ χαὶ ἓν τῷ δ’ φαλμῷ ' Ἐν θ1/νει éxAdcvrác
[i67 καὶ ζᾖτησον χαὶ τὴν ἐχείνου ἐξήγησιν.

Κύριος àpol βοηθὸς, καὶ οὗ «οδηθήσομαι ti
ποιήσει uoc ἄνθρωπος. Ὅμοιον δὲ τοῦτο τῷ Ev τῷ
xc' φαλμῷ' Κύριος φωτισμός µου καὶ σωτήρ µου,
riva φοθηθήσοµαι ; Σχόπει δὲ πῶς οὐκ εἶπεν, ὅτι
0ὐδὲν ὑπὸ ἀνθρώπου πάθω, ἀλλ᾽ ὅτι Οὗ φοθηθήσο-

quique in tentationes et calamitates inciderat, οἱ
mirabiliter fuerat ab co liberatus.

Vgns. 5. De tribulatione invocavi Dominum, et
exauditit me in latitudine. Non simpliciter, inquit,
exaudivit me, sed in latitudine, hoc est, in liber-
tate, ab arcta et angusta in latam atque amplam
regionem me ceducens. Dictum est étiam iv psal-
wo, In tribulatione dilatasti me : ubi vide, quae
exponendo dicta sunt.

VgRs. 6. Dominus mihi adjutor, et non timcbo
quid faciat mihi homo. Ilabentur et lizc verba in
psalmo xxvi, ibi : Dominus élluminatio mea, et salus
mea, quem timebo? illud considera, quomodo non
loc dicit, quod ab homine nihil passurus sit, sed

μαι, εἴ τι χαὶ πάθω * xat γὰρ εἰ πάξω, οὐχ ἐξ ác0c- D quod tantum negat se timere, tametsi pati aliquid

vela; ἔσται τοῦ βοηθοῦντός pot, ἀλλὰ χατὰ παραχώ-
ρησιν, εἰς παἰδευσιν ἑμὴν καὶ διόρθωσιν.

Κύριος ἑμοὶ βοηθὺς, χἀγὼ ἑἐπόψομαι τοὺς
ἐχθρούς µου. Ἐκεῖνος πολεμήσει, κἀγὼ ἑπόψομαι
τοὺς ἐχθρούς µου πίπτοντας) τοὺς μὲν αἰσθητοὺς ἐπό-
Ψομαι τοῖς αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς ' τοὺς δὲ νοητοὺς
τοῖς νοητοῖς. ᾿Άρμόνουσι δὲ ταῦτα τὰ ῥητὰ xal
πᾶοι τοῖς ἁδιστάχτοις, ἑλπίζουσιν ἐπὶ Κύριον.

Αγαθὸν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον, f) πεποιθέναι
ἐπ ἄνθρωπον ' ἀγαθὸν ἑλπίζει' ἐπὶ Κύριο», ἡ
ἐλπίζειν ὁπ᾽ ἄρχουσι. — Μακάριος Υὰρ, φησὶν, ὁ
ἑ]πίζων ἐπὶ Κύριον. Καὶ ἀλλαχοῦ' ᾿Επικατάραεος
πᾶς ὁ ἑλπίέων ἐπ ἄνθρωπον. Καὶ ἄλλος δέ τις
λέγει σοφός. 'En6Aéyracs εἰς τὰς ἁρχαίας γεγεὰς,
xal ἴδετε τίς ἤ Ίπισεν ἐπὶ Κύριον, xal κατῃσχύνθη.
Ei δὲ χατῃησχύνθη τις, οὐχ Ίλπισεν ὡς ἐχρῆν. Ac
Παῦλος, βεδαιῶν τὸν λόγον, εἴρηχεν. 'H δὲ ἑλπὶς
οὐ καταισχύγει. οὗ συγχρίνων δὲ εἶπεν, ἀγαθὸν
τόδε παρὰ τόδε’ ἀλλὰ συγχαταδατικῶς λέγων πρὸς
την ἀσθένειαν τῶν ἀχροωμένων.

contigerit : quod si patiar, inquit, id accidct, non
ob imbecillitatem Dei, quasi opem ille suam mihi
afferre non possit, sed ob illius permissionem,
qui hac ratione me erudire constituit, ac dirigere.

Vgns. 7. Dominus mihi adjutor, ei ego respiciam
inimicos meos. lile pugnabit pro me, et ego inimi-
cos meos resjiciam, cadentes scilicet : et visibiles
quídem corporeis, invisibiles vero, animi atque
intellectus oculis, intuebor. Accommcedari eliam
possunt hec verba iis omnibus, qui certam ac
stabilem in Domino spem habuerint.

Vens. 8, 9. Bonum est confidere in Domino, quam
confidere in homine : bonum est sperare in Domino,
qnam sperare in. principibus. Beatus enim, inquit,
qui sperat in Domino. Et alibi etiam, Maledictus
ou nis, qui syerat in. homine **, [tem alius sapieus
dicit : Respicite in antiquas generationes, et videte,
quisnam speraverit in. Domino, et. con[u:us sit *'.
Quod si aliquis confusus esse videtur, ille in Do-
uino, ut oportebat, non speravit. Atque ideo Pau-
lus hujusmodi serimonem confirmans, dixit : Spes
gulem non confundit **.. lllud etiam. animadver:e,
quod Propheta bic, non dixit bonum scu melius

hoc esse, comparando scilicet illa ad hoc summum bonum, sed auditorum imbecillitati condescendens,

humanum in morem sic locutus est.

Πάντα τὰ ἔθγη ἑκύκ.λωσάν µε, xal τῷ ὀνόματι
Κυρίου ἡμυ)άμην» αὐτούς' xvxAacartsc ἑκύ-
χ.λωσάν µε, καὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου ἡμυνάμην ab-

Vins. 10, 11. Omnes gentes circumdederunt. me,
et nomine Domini ultus sum eos : circumdantes cir-
cumdederunt nie, et nomine Domini ultus sum eos.

τούς. Πάντα τὰ ἔθνη τὰ περὶ τῖς Παλαιστίνης ὁμοῦ p Omnes gentes, que in circuitu sunt Palzstinz Γο-

ποτὲ συνεπιθέµενα, xal ὥσπερ ἓν σαγἠνῃ ἔναπολα-
όντα * ἡ καὶ τὰ διάφορα πλήθη τῶν δαιμόνων δηλοῖ.
Ἔστιν ὅτε γὰρ ὁμοῦ πάντες ἐπιστρατεύουσι xaO"
ἑ,ὸς δικαίου, παντοίως αὐτὸν πολεμοῦντες, xol
5,ηνεχῶς ἐχδειματοῦντες. Πολλάχις δὲ xol περὶ τῆς
χυχλώσεως xai τῆς ἁμύνης εἰπὼν, ἔδειξε τοῖς
μὲν τὸ ἄφυκτου , τοῖς 0: τὸ παράδοξον, χαὶ ofav ἔχει
δύναμιν τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ.

gionis in ununi congregate simul in me irruentes
impetum fecerunt, ac veluti in sagena me compre-
henderunt. Vel varias daemonum copias fortassis
significat, qux: una aliquando justum aliquem
adoriuntur, variisque, ac multiplicibus modis ei
pavorem incutiunt. Repeteus autem Propheta. s-
pius, se circumdatum fuissc, et sepius ultum ini-
micos suos, bujusmodi repetitione, οἱ inevitabilis

periculi magnitudinem ostendit, et admirandam fuisse liberationis rationem constituit, et. summam
denique divini nominis fuisse potentiam docet, quo tanta potuit efficere.

'ExóxAocár µε, ὡσεὶ μἐ.ισσαικηρίον, xai é£s-
»αύθησαν ὡς πῦρ ἐν ἀχάνῦαις, xul τῷ ὀνόματι

*? Jerem. xvit, δ. ?! Eccli. i, 11. ?* Rom. v, 5.

VEns. 12. Circumdederunt me, sicul apes (avum,
et exarserunt sicut ignis in spinis, e! nomine Domini

1121

EUTHYMII ZIGABENI

11:8

ulius sum eos. Periculorum magnitudinem deseri- A Κυρίου ἡμυγάμην αὐτούς. Αιαγράφει τὸ pévebc

bit. Et per apum quidem similitudinem, vehemen-
tiam οἱ promptitadinem inimicorum significat, per
ignem vero effrenatam iram. Ápes siquidem favo
mellis invento, summa promptitudine, ac velemen-
tia illum circumdant, ac mellis succum exsugunt :
ignis etiam ubi rubum aliquem aut spinctum ap-
prehenderit, retineri non potest.

Vyns. 15. Impulsus, eversus sum, ut caderem, εί
Dominus adjuvit me, Impulsus, inquit, ab hos:ibus,
veluti jamjam casurus declinavi, hoc cst, parum
abfuit, quin caderem, et Doininus adjuvit me, ut
vires suas, et studium suum in me magis demon-
straret, Eripiens ex ore mortis hominem omui
humana ope destitutum.

Vgns. 44. Fortitudo mea et laus mea Dominus, et D

factus es mihi in salutem. Fortitudo mea, inquit,
et laus mea Dominus est. 1n eo etenim vires meos
omnes habeo : propter eum etiam ab omnibus
laudor, ct glorificor, quod talem adjutorem sortitus
sum. Vel, ipsum Deum semper laudo, qui factus
est Salvator meus.

Vgns. 15. Vox ezsultationis, et salutis in taber-
naculis justorum. Et rursum factus est mihi Domi-
nus, vox exsultationis, et salutis : loc est, factus
esl causa vocis exsultatiouis, el vocis salutis, quae
canitur in tabernaculis justorum, cum ob admira-
biliter mihi prastitam salutem, impulsus sim ut
exsultationem, et salutem illam laudarem, quam
mihi tribuit. Vel impulsus sum ad laudandum eum
in exsultatione, et salute. Per tabernacula autem
justorum tuguria praedicere, in quibus Davidici
psalmi praecipue decantautur : vel varias, ac par-
ticulares, qux& per orbem sunt, Ecclesias.

Vans. 10. Dextera Domini fecit virtutem. Dextera
Domini, id est, divinum auxilium, quod tribuit
nobis victoriam, εἰ tropzeuin erexit.

Dextera Domini exaltavit me. Erexit me jam pe-
nitus inclinatum. Vel, Glorificavit me, postquam
inimicos meos in fugam convertit,

Dextera Domini fecit. virtutem. Eamdem rursus
sententiam repeiit, el pre ία in gratiarum
actione extenditur. Vel ter noininans Dei dexteram,
triplex trium personarum auailium in Divinitate
denotavit,

VgRs. 17. Non moriar, sed vivam, et narrabo
opera Domini. Non moriar deinceps, mec perdar
ab iis qui circumdederunt. me, quemadmodum ipsi
sperabant, cum illi contra potius perierint : sed
vivam, et laudabo mirabilia Dei. Vel, Non moriar
anima morle, sed vivam ea vita qux est secundum
Deum. Vel, Non moriar, sed vivam, hoc est, lm-
mortalis ero, quia mea cantica canentur perpetuo,
et illorum cantus nullo unquam tempore deficiet.
Possumus etiam hunc. versiculum intelligere, ut
sermo sit de resurrectione, et asserat Proplieta se
non moriturum ea conditione, ut nulla ei amplius
resurrectionis sit spes. Quiniino si moriar, inquit,

τῶν δεινῶν * xal διὰ μὲν τῆς εἰχόνος τῶν μελισσῶν
τὸ σφοδρ»ν τῆς προθυµίἰας αὐτῶν αἰνίττεται, διὰ δε
τοῦ πυρὸς τὸ ἀχάθεχτον τῆς ὀργῆς. Αἱ µέλισσαε
μὲν γὰρ εὑροῦσαι χηρίον μέλιτος, μετὰ σςοδρᾶς
προθυµίας χυκλοῦσιν αὐτὸ, τὴν ἱχμάδα τοῦ μέλιτος
ἑχμυζῶσαι: καὶ τὸ πῦρ ἀχανθῶν ὁρᾳζάμενον ἁκά-
θεχτον γίνεται.

ἸΏσθεὶς, ἀνετράπην τοῦ xsceiv, καὶ ὁ Κύριες
ἀντε.1ἀθετὸ µου. Ὡσθεὶς παρ) αὐτῶν, ἔχλινα τοῦ
πεσεῖν, τουτέστιν, ἐγγὺς ἐγενόμην τοῦ πεσεῖν, καὶ
ὁ Κύριος ἀντελάθετό µου, ἵνα καὶ μᾶλλον δείζη xtv
αὑτοῦ ἰσχὺν χαὶ κηξεµονίαν, ἀφαρπάσας ἐχ στόµα-
τος τοῦ θανάτου τὸν ἀπεγνωσμένον πανταχόθεν ἐτέ-
ρωθεν.

Ισχύς μουχαὶ ὕμγησίς µου ὁ Κύριος, καὶ ἐγέ-
γετό μοιεὶς σωτηρίαν. Καὶ ἰσχύς μού ἔστιν' ἐν αὖ-
πῷ γὰρ ἰσχύω * xal ὕμνησίς pou: δι αὐτοῦ Y p
ὑμνοῦμαι, xal Σοξάνοµαι παρὰ πάντων, ὡς totou-
τον βοηθὺν πεπλουτηχὼς, ἢἤ καὶ αὐτὸν ὑμνῶ 6:i
παντὸς, xal ἐγένετό poi Σωτήρ.

Φωνἡ dyaAdidcsoc καὶ σωτηρίας ἐγ σχη; αἲς
δικαίων. Καὶ ἐγάνετό pot πάλιν quy; ἀταλὰ ἆ-
σεω; xai σωτηρίας, ἁδομένης ἐν σχηναϊς διχαέων,
παραδόξως γὰρ ὑπ αὐτοῦ σωθεὶς, ἐκινήθην εἰς τὸ
ὑμνεῖν τὴν ἀγαλλίασιν χαὶ τὴν σωτηρία», ἣν µοι
δεδώρηται * f| εἰς τὸ ὑμνεῖν αὑτὸν Ev ἀγαλλιάσει
χαὶ σωτηρίᾳ. Σχηνὰς δὲ διχαίων οἶμαι προφητικῶς
λέχειν αὐτὸν, τὰς χαλύθας τῶν ἀσχητῶν kv at;
μᾶλλον ἄδονται τὰ Δαθιδικά ' f] τὰς χατὰ τόπον
Ἐκκλησίας.

Δεξιὰ Κυρίου ἐποίησε δύναμιν. Ἡ δεξιὰ τοῦ
Κυρίου, τοι ἡ συμμαχία, εἰργάσατο τὴν νίχην xai
ἕστησε τὸ τρόπαιον. —

Δεξιὰ Κυρίου ὄγωσέ µε. ἸΑνέστησε χλιθέντα, 3
ἑδόξασε τροπωσάµενον τοὺς ἐχθρούς.

Δεξιὰ Κυρίου ἑποίησε δύναμιν. Τὸ αὐτὸ λέγει
πάλιν, ὑφ᾽ ἡδονῆς ἐπιτείνων τὴν εὐχαριστίαν: 3) xal
τρεῖς δεξιὰς εἰπὼν Κυρίου, τὴν τριπλῆν συμμαχίαν

D τῆς τρισυποστάτου 0652510; ἑνέφτνεν,

Οὐκ ἁποθαγοῦμαι, ἀλλὰ ἑήσομαι, καὶ διηγή-
σοµαι τὰ ἔργα Κυρίον. 00x ἀποθανοῦμαι λοιπὸν
ἀπὸ τῶν Χχυχλωσάνστων µε, χαθὼς ἐχείνοις ἑδόκε:,
τοὐναντίον μᾶλλον αὐτῶν ἁπολωλότων * ἀλλά ζᾖσο-
pat, xai ὑμνήσω τὰ θαυμάσια τοῦ θ:οῦ. "H oix
ἁ ποθανοῦμαι τὸν φΦυχιχὸν θάνατον, ἀλλὰ ζήσομα:
τὴν χατὰ θεὺν ζωήν. Ἡ οὑχ ἀποθανοῦμαι, ἀλλὰ
ζήσομαι, τοντέστιν͵ ἀθάνατος ἔσομαι, διὰ τὸ διηνε-
χῶς ἄδειν παρὰ τοῖς φάλλουσι τὰς ἐμὰς ᾠδὰς. xal
μηδέ ποτε παύξσθαι, μέχρι παντὸς αἱῶνος. Ἡ xai
περὶ τῆς ἀναστάσεως προφητεύοντος ὁ λόγος, ὅτι οὐχ
ἀποθανοῦμαι εἰς τὸ µηχέτι ἀναστῖναι, ἀλλὰ ζήσομλι
πάλιν μετὰ πάντων ἀνθρώπων: δὼ xal διηγήσοµαι

1139 COMMENT. IN PSALMOS. 1150
τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ τὴν ἀνά- A perpetua mihi tamen non erit mors : atque idco

στασἰν pot χαρισαµένου.

non vere moríar, sed una cum czteris hominibus

rursum vivam, et propterea narrabo opera Domini, qui mihi simul cum aliis bonis resurrectio

nem hanc largitus est.
Παιδεύων ἐπαίδενσέ µε ὁ Κύριος, εῷδε 0aráro

' ob παρέδωκέά µε. Ἐπαίδευσέ μεσυγχωρήσας ἐμπεσεῖν

τοῖς δεινοῖς, ἵνα τῷ φόδῳ τοῦ χαλεποῦ κινδύνου, χαὶ
τῆς ἀνάγχης ἑχείνης βελτιωθῶ, καὶ σωφρονέστερος
γένωµαι. Obx ἀφῆκε δὲ ἀποθανεῖν, ἑξαρπάσας, xat
ὡς ἀνωτέρω ὅ:δῄλωται, ἵνα δείξῃ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ,
καὶ χηδεµονίαν.

Ανοἰξατέ µοι xóJAac δικαιοσύνης. Τὰς τῆς
σχηνῆς, ἐν fj ἐπέχειτο ἡ νομικἣ δικαιοσύνη, τὰ δι-
παιώματα τοῦ νόµου.

Vens. 18. Castigans castigaeit πιο Dominus, εί
morti non (radidit me. Castigavit. autem, dum in
varias ne pernisit calamitates incidere, ea ni-
mirum ratione, ut. periculorum atque afflictionum
timore, de cztero melior ac prudentior fiam. Nec
tamen permisit me mori, quinimo eripuita peri-
culis, ea ratione ut vires suas et studium suum
erga me ostenderet, ut diximus

Vgns. 19. Aperite mihi portas justitie. Taberna-
culi portas, ubi legalis jacebat justitia, justifica-
tiones scilicet lcgis.

Εἰσε.1θὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ Koplq. B Ingressus ineas confitebor Domino. lntreingressus

Εἰσελθὼν ἕνδον αὐτῶν εὐχαριστήσω τῷ Κνρίῳ,
ὑμνολογήσω abiti», ὡς ἐπηγγειλάμην. Νοήσεις 05
πύλας δικαιοσύνης, xal τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθεί-
σῶν σκηνῶν διχαίων, καὶ τὰς τῶν πανταχοὺ 'Ex-
χλησιῶν, ἐν αἷς xal δικαιοσύνη, xal πᾶσα ἀρετὴ
πολιτεύεται, ὧν ἔνδον γενόμενος διὰ τῶν φαλμῶν
ἀντευχαριστίσει τῷ Κυρίφῳ.

Aürm ἡ πύ.η τοῦ Κυρίον, δίκαιοι εἰσελεύ»
σονται ἐν αὐτῃ. Δοχεῖ µοι τὴν στενὴν λέγειν, περὶ
ἧς εἴρηχεν 6 Χριστὸς ἓν τοῖς Εὐαγγελίοις Εἰσέ-
θετε διὰ τῆς στενῆς πύλης ^ διὺ χαὶ προϊδὼν αὖ-
τὴν οὗτος ἐδόησεν' Αὕτη ἡ πύλη τεῦ Κυρίου, περὶ
$;6 Κύρ.ος Ἴησους Χριστὲς διδάξει, ἡ πρὸ, Κύριον
ἄγουσα. Εἶτα προσέθηκε, Δίκαιοι εἰσελεύσοντα, iv
αὐτῇ, five: δι) αὐτῆς. Καὶ yàp ὁ Χριστὸς εἶπεν

τι Ὁ 1{γοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτὴν.

Καὶ ἑξομολογήσομαί σοι, ὅτι ἐπήχουσάς µου,
καὶ ἐγένου poi εἰς σωτηρίαν. Πάλιν εὐχαριστεῖν
ἐπαγγάλλεται τῷ Σωτῆρι.

Λίθον, ὃν ἀπεδοκίμασαν» οἱ οἰκοδομοῦντες,
οὗτος ἐγεγήθη εἰς xepa Aq γωνίας. Τοῦτο προφη-
τεία περὶ τοῦ Χριστοῦ * τὸ συνεχὲς γὰρ τοῦ λόγου
διαχ/πτουσιν bv πολλοῖς αἱ προφητεῖαι, διὰ τὸ Oi
αὑτὰς συσχιάζεσθαι τέως, ἵνα μὴ xai τὰ βιθλία
παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἑξαλειφ-ῶσι. Καὶ οἰχοδομοῦντας
μὲν λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς, τοὺς γραμματεῖς, τοὺς
διδασχάλους τῶν Ἰουδαίων, ὡς προχεχειρισµένους
οἰκοδομεῖν xaX καταρτίζειν τὸν λαὺν, ἐπὶ τῷ θεμε)ίῳ
τοῦ νόµου * λίθον δὲ ἁποδοχιµασθέντα τὸν Χριστόν *
λίθον μὲν, διὰ τὸ στεῤῥὸν, καὶ ἀνένδοτον πρὸς xaxíav *
'Apaptluy γὰρ, Φφπσὶν, οὐκ ἐποίησεν Απεδοχίμα-
σαν δὲ αὐτὸν, ὡς ἄχρηστον, εἰς οἰχοδομήν * ἔλεγο» Υὰρ
ὅτι, Σαµαρείτης &l σύ * καὶ ὅτι, θὗτος à ἄνθρυπες
οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ, — ἁνλὰ zJarg τὸν
ὄγ.1ον. Αλλ' ὅμως οὗτος ὁ παρ) αὐτῶν ἁποδοχιμα-
σθεὶς οὕτω; ἑφάνη δύχιµος, ὡς γενέσθαι εἰς χεραλὴν
γωνίας, χουν, ὡς ἀχρογωνιαῖος. Οὺ πᾶς δὲ λίθος
χίνεται ἀχρογωνιαῖος, ἀλλ᾽ ὁ τῶν ὅλων δοχιµώτερος,

in eas, inquit, agam gratias Domino οἱ laudabo
eum, sicuti pollicitus sui. Per portas autem ju-
ες, tabernaculi, ut diximus, portas intellige,
seu Ecclesiarum, qua ubique locorum sunt, in
quibus justitia una cum reliquis virtutibus colitur,
et intra quas beatus David ingressus, per psalmos
suos condignas pro tantis beneficiis Domino gra-
tias agit.

Vgns.20. Hec porta Domini, justi intrabunt ineam.
Videtur mihi Propheta, arctam illam atque augu-
stam poriam siguare, de qua Dominus in Evan-
gcliis ail : /ntrale per. angustam portam **, Hanc
etenim propheticis oculis cernens beatus Da:id,
clamat, dicens : Hxc est porta Domini; hae esi
illa porta, de qua Dominus Jesus Christus docebil
vos; vel, illa porta, qux ad Christum 4ucit; et
deiude addidit quod justi tantum iutrabunt in eam,
hoe est, per eam. Quamobrem ipse e^iam Christus
dixit, quod pauci sunt, qui inveniunt eain 19.

Vegas. 21. Confitebor, quia exaadisti me, et factus
es mili in salutem. Rursus polliceter se gratias
acturum Deo.

Vrns. 22. Lapidem quem reprobaverunt yedif.
canles, ^ic factus est in. caput anguli. Hac est
etiam prophetia, qua» ad Christum pertinet. Απὶ-
madverlendum vero est, prophetas perszpe ser-
monem inceptum intercidere : ea nimirum ratione,
ut ipse prophetie, umbra quadam ac velamine
ebtegantur, ne si apertius traderentur, majus sa-
cris Libris immineret ab inimicis periculum. De-
l rent enim 605 omnes fortassis. Per zdificantes
autem, sacerdotum principes intelligit ac scribas
et doctores Judzeorum, quibus cura commissa ftre-
rat zdificandi et perüciendi populum in funda-
mento legis. Lapis vero reprobatus, sine dubio
Christus est; lapis quidem ob summam soliditatem
ac constantiam adversus omnia vitia : Peccatum
enim, inquit, nom fecit ** ; reprobatos vero ap ei-
ficantibus, ut inutilis : quia Judei Samaritanum
eum dicebant, et negabant eum esse a Deo. Quin-
ino populi seductorero appellabant. Verum lapis

55 Matth. vit, 15. - 3 Ibid. 14. ** I Petr, v, 22.

PaAT&OL. GR. CXXVILL.

4

36

1131 EUTHYMII ZIGABENI i172
iste, qui ab illis reprobatus est, ita postmodum A ἐξ ἑχατέρας αὑτοῦ πλευρᾶς συνδῆσαι τοὺς δύο τοίχους

approbatus fuit, ut factus sit in caput. anguli, ef-
fectus nimirum angularis lapis. Neque enim omnis
lapis esse potest. angularis lapis, sed ille tantum,
qui aliis probabilior est, et ex utroque latere po-
test in unum angulum duos parietes colligare.
Christus vero effectus est lapis angularis, quia in
seipso duos populos in unam fidem conjunxit :
fidelem nimirum populum ex circumcisione, et
illum qui ex gentibus. Quocirca apostolus Paulus
de eo dixit : quod Christus est paz vesira, qui fecit
ex ulroque unum **. Preterea ipse etiam Dominus
ad Jud:os dicebat, se alias oves habere que mon
erant ez. illo ovili, et quas adauci etiam oportebat,
ut fieret unum. ovile, atque unus pastor 17. Vel per
angulum intelligit Ecclesiam fidelium : qnia quem-
admodum angulus facit duos parietes in se con-

εἰς μίαν γωνίαν δυνάµενος. Πῶς δὲ ὁ Χριστὸς ἐγέ-
veto ἀκρογωνιαῖος ; ὡς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ συνάψας τοὺς δ-ο
λαοὺς tig μίαν πίστιν τόν τε Ex περιτομῆς πιστεύ-
σαντα, xai τὸν ἐξ ἐθνῶν. Φησὶν ὁ Παῦλος, ὅτι A ὑ-
τός ἑστο ἡ εἱρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἁμφρότερα
ἔν. Καὶ αὑτὺὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἴρηχε' Καὶ d.LAa
πρόδατα ἔχω, d οὐκ ἔστιν ἓκ τῆς αὐῆς ταύτης”
xüxsivá µοι δεῖ ἀγαγεῖν, Kal γενήσεται µία αποέ-
pn, slc ποιµήν * 3) γωνίαν λέγει τὴν Ἐκκλησίαν
τῶν πιστῶν. Ὥσπερ γὰρ fj γωνία δύο τοίχων δι’ ἔαυ-
τῆς ποιεῖται εἰς µίαν συνάφειαν, οὕτω xax ἡ τοῦ
θεοῦ Ἐκκχλησία δύο λαῶν, τοῦτε ἐξ Ἰουδαίων, xat
τοῦ ἐξ ἐθνῶν ἕνωσιν ἀπεργάζεται ταύτης δὲ xa-
φαλὴ ὁ Χριστὸς, ὡς ἑνὸς λοιπὸν σώματος xal οὗ

B «eoa δὲ µόνον, ἀλλὰ xal σύνδεσμος xai θεµέ-

λιος.

jungi, ita etiam Ecclesia duorum populorum, ut diximus, conjunctionem, atque unitatem operatur.
Ilujus autem Ecclesie, quam lapiJi angulari comparari diximus, Christus caput est, tanquam — unius

corporis precipuum ac principale membrum, nec
fundamentum.

Vgns. 95. A Domino factus est iste, et est mira-
bilis in oculis nostris. Iste angulus nimirum, hoc
est, ita duorum parietum, seu potius duorum po-
pulorum conjunctio a Deo ipso, etnon a simplici
quopiam bhomine,facta est; οἱ est mirabilis in
oculis nostris, eo quod digni effeeti sumus, ut con-
junctionem hane oculis nostris videamus. Que-
modo igitur opus hoc non est admirabile ?

Vrgns. 94. Hec dies quam fecit. Dominus. Per
diem, mundi felicitatem intelligit. Nam quemad-
modum Scriptura sepe diém malum dicit, nom
ut solarem diei cursum aliquem malum designet,
sed imala illa qu: in eo die sunt, ita etiam per
bonum diem, bona illa intelligit, que in eo die
perfici contingit. Praedicare vult igitur Propheta
hoc in libro, summa illa botia, qu:& in die resur-
rectionis Domini futura erant, et qui Christus
ipse operatus est. Nam et iratum hominibus Deum
conciliavit et dz:emonis tyrannidem dissolvit, et
mortis potentiam exinanivit, eos qui vel ipsius
terre habitatione indigni erant, fecit esse dignos
ccelo, erroris tenebras dissolvit, fugavit peccata,
plantavit virtutes, et innumerabilibus denique
bonis mundum replevit.

Exzsultemus, et letemur in. ea. Spirituali scilicet
gaudio. Exhortatur autem fideles omnes ad hanc
letitiam, tanquam dignos tantis bonis effectos.

Vgns, 95. O Donine,.salva sane. Populum tuum
scilieet.

O Domine, bene prospera. Populum tuum nimi-
rum, aut evangelice praedicationis fidem.

Vgns. 96. Benedictus qui venit in nomine Domi-
ni. Hoc etiam ad Cliistum pertinet, qui venire
dicitur in nomine Domini, hoc est, a Domino
Patre, atque ab ejus substantia. Quocirca ad
judaoa dicebat : Ego veni in nomine Patris, et

** Ephes. i, 14. ?7 Joan. x, 16.

tantum caput, sed conjunctio, et vincalam, ct

Παρά Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ ἔστη θαυμα-
στὴ ἐν ὀφθα.μοῖς ἡμῶν. Αὕτη fj Υωνία, αὕτη f
σύνοδος τῶν δύο λαῶν. Οὗτος ὁ σύνδεσμος παρὰ
θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὗ παρὰ ἀνθρώπου Φιλοῦ. Καὶ
ἔστι Ὀαυμαστὴ £v ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, τῶν ἰδεῖν αὐτὴν
ἀξ.ωθέντων xal πῶς γὰρ οὗ θαυμαστὸν το:οῦτον
Épyov;

Αὕτη ἡ ἡμέρα ἢν ἐποίησεν ὁ Κύριος. Ἡμέραν
λέγει τὴν εὐημερίαν τῆς οἰχουμένης. Ὥσπερ γὰρ
ἡμέραν λέγοντες πονηρᾶὰν, οὐ τὸν ἡλιαχὸν λέγχομεν
δρόµον, ἀλλὰ τὰ Ev ἑχείνῃ τῇ ἡμέρᾳ χαχὰ, οὕτως
χαὶ ημέραν ὀνομάζοντες ἀγαθὴν, τὰ ἐν adf] δηλοῦ-
μεν κατορθώματα. Καὶ νῦν οὖν τὰ ἐν τῇ ἡμέρα τῆς
ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ κατορθώματα προαγο-
ρεύει, ἃ ἐποίησεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός.
Κατήλλαξε γὰρ τὸν θεὸν πρὸς ἀνθρώπους, χατέλυσε
τὴν τυραννίδα τοῦ διαδόλου, χατήργησε τὴν δύναμιν
τοῦ θανάτου, τοὺς ἀναξίους τῆς γῆς ἐποίησεν ἀξίους
τοῦ οὐρανοῦ, ἔλυσε τὸ σχότος τῆς πλάνης, ἀπήλασε
τὴν ἁμαριια», ἑἐφύτευσε τὴν ἀρετὴν, xal ἄλλων
µυρίων ἀγσθῶν ἑνέπλησε τὴν οἰχουμένην.

Ἁγαλιασώμεθα καὶ εὑφρανθῶμεν ἐν αὑτῃ.
Πνευματικῶς. Προτρέπεται δὲ εἷς τοῦτο τοὺς πι-
στοὺς, ὡς τοιούτων ἀξιωθέντας.

ΣΩ Κύριε, σῶσον δή. T5y λαόν σου.

*Q Κύριε, εὐόδωσον δή. Τὸν αὐτὸν καὶ τὴν πἰ-
στιν τοῦ χηρύγµατος.

Εὐογημένος à ἑρχόμεγος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Καὶ τοῦτο περὶ τοῦ Χριστοῦ οὗτος γὰρ ᾖλθεν ἐν
ὀνόματι Κυρίου, τουτέστιν ἀπὸ Κυρίου xal ἀπὸ τη:
οὐσίας τοῦ Κυρίου. Διὸ καὶ πρὸς Ἰουδαίους ἔλεγεν"
'Eyó ἐλή.Ίυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός µου,

-- ον - τσ I - .

1133 COMMENT. IN PSALMOS, 1131

καὶ οὗ Jay6áreré us. , Ἡ, Ἐν ὀνόματι Κυρίου, Α non accipitis me **. Vel, In nomine Domini, prc

ἔτοι kv ὀνόματι θεοῦ, τουτέστιν, ὄνομα θεοῦ ἔχων.

Εὐάογήκαμεν ὑμᾶς ἐξ οἴκου Κυρίου. Ἠμεῖς οἱ
εἰδότες ταῦτα εὐλογήχαμεν ὑμᾶς, ὦ ἐξ οἴχου Κυρίου
ἄνθρωποι, ὦ τῆς Ἐκκλησίας θρέµµατα, ὡς τοιού-
των ἀξιωθέντας, ἢ ὑμᾶς LE οἴχου Κυρίον ὄντας.
Οἶκος δὲ Κυρίου, ἡ Εκκλησία τῶν πιστῶν.

θεὸς Κύριος, xal ἐπέφανεν ἡμῖν. θεός ἔστιν ὁ
Χριστὸς, Κύριός ἐστιν ὁ Χριστός. Καὶ ἐπέφανε τοῖς
ἀνθρώποις διὰ τῆς ἑνανθρωπήσεως. Ὡς γεγονότα
δὲ Ἀέχει τὰ μέλλοντα, νόμῳ προφητείας.

Συστήσασθε ἑορτὴ» ἐν τοῖς πυκάζουσι, ἕως
τῶν χεράτων τοῦ θυσιασεηρίου. Εἷς μὲν ἕρμη-
νευτῆς φησιν * ᾿Εορτάσατε ἐν τοῖς κα.λὐκτουσω",
Ίγουν ἐν θναίαις, καλυπτούσαις τὸ θνσιαστήριον
ἄχρι τῶν χεράτων αὐτοῦ * χέρατα δὲ, τὰ ἀχρότατα.
Ἕτερος δέ ᾿Εορτάσατε ἐν τοῖς β.λαστάνονσι,
τουτέστιν, lv στεφάνοις ἀνθέων, xal χλάδοις. Πνχά-
ζειν γὰρ χατὰ μέν τινας, τὸ καλύπτει: κατὰ δέ
τινας, τὸ βάαστάνει. Προτρέπεται δὲ ὁ λόγος
ἑορτάξειν λαμπρῶς * χαθ᾽ Ἑδραίους μὲν, ὡς εἴρη-
ται’ χαθ' ἡμᾶς δὲ θυσίαις πνευματιχαῖς χαλυπτού-
cai τῷ πλήθει τὸ θυσιαστήριον τῆς φυχῆς, xal
στεφάνοις ἀρετῶν, xai κλάδοις ἀγαθοεργίας.

In nomiue Dei, eo quod Christus Dei nomen ha-
bet, estque, et appellatur Deus.

Benediximus vobis de domo . Domini. Nos pro-
plete, inquit, qui olim tanta. pravidiiaus bona,
benediximus vobis hominibus, qui estis ex domo
Domini, qui estis Ecclesi* grex, et digni effecti
estis, quibus benedicamus.

Vrns. 97. Deus Dominus. et apparuit nobis. Chri-
stus, qui per incarnationem suam bominibus ap-
paruit, Deus ac Dominus est. Prophetico autem
more futura narrat tanquam preterita.

Constituite solemnitatem in condensis, wsque ad
cornua altaris. Unus quidem interpretum exposuit:
Agite celebritatem in operientibus, hoc est, In sa-
crificiis; per qua altare operiri ac tegi solet,
usque ad ejus cornua, boc est, usque ad ejus
extremitates. Alius vero : Festivitatem, inquit,
agite in germinantibus, hoc est, In florentibus
coronis, atque in virentibus arborum ramis:
Grecam enim dictionem πυχάζειν, quz hic habe-
tur alii idem signiticare intellexerunt, quod ope-
rire, alii vero idem, quod germinare. Hoc autem
sermone omnino illud suademur, ut celebrem Dco
ac splendidam solemnitatem agamus, et qus juxta

llebrzos quidem, eo modo agenda est, ut jam diximus; juxta $deles vero spiritualibus celebranda
est sacriflciis, et virtutum coronis, bonorumque operum ramis: quorum densitate ac copia invi-

sibile anim:ze nostrze obtegatur altare.

θεός µου &l σὺ, xal ἐξομο-ογήσομαί cov θεός (;. Vens. 28. Deus meus es. tu, εἰ confitebor tibi ;

pov εἶ σὺ, καὶ ὑψώσω σε" Θεός µου «l c2. Ao
χωρὶς ὧν εὐηργετήθην, εὐχαριστήσωσοι, χαὶ δοξάσω
σε. Χρὴ γὰρ εὐχαριστεῖν τῷ Κτίσανιι, xal ξ.ἁ τὸ
χτίσαι µόνον, xaX προνοεῖσθαι.

gratias agere, et illum glorificare, et quia creavit

babet.

᾿Εξομοᾶογήσομαί σοι, ὅτι ἐπήκουσός κου,
καὶ ἐγένου puoi εἰς σωτηρίὰν. Εὐχαριστήσω σοι
διὰ παντὸς, ὡς εὐεργέτῃ.

Ἐξομο.]ογεῖσθε τῷ Κνρίῳ ὅτι ἀγαθὸς, ὅτι εἰς
ccv αἰῶνα τὸ KAgoc αὐτοῦ. Εἰς τὸν àv ἀρχῇ στίχον
ἀποπερασθεὶς ὁ φαλμὸς, χύχλον μιμεῖται, προτρε-
πόµενος αὖθις τὸν λαὸν, εἰς ὃ κατ ἀρχάς.

'AAA4nAovta.
ἩΑΛΜΟΣ ΡΙΗ..

Πολλὰς πραγμάτων μεταδολὰς ὁ θεῖος ἔσχε Δα-

6ἱδ, ὡς xai iv τῷ προριµίῳ τῆς παρούσης βίδλου
διηγησἆάµεθα. xal Ὑάρ ποτε µμὶν ἔφυγε πολε-
µίους, ποτὲ δὲ, περιέπιπτε συμφοραῖς, ποτὲ δὲ
θυµαρεστέραν εἶχε ζωήν) καὶ νῦν ὥδευς τὴν
βείαν ὁδὺν, νῦν δὲ ταύτῃ προσέπταιεν' "Amtp
ἅπαντα αυνελὼν, ΊΆθροισεν sl; τὸν παρόντα
Ψαλμὸν, ἑντάξας xal τὰς ἀγράμους ἑχάστοτε προσ-
ενεχθείσας αὐτῷ τῷ θεῷ δεῄσεις, πρὸς παιδαγωγίαν,
χαὶ ὠφέλειαν τῶν ἐντυγχανόντων. "Apztog δὲ οὗτος
ὁ φαλμὸς, τοὺς μὲν ἀρετὴν µετιόντας, τελειοῦν,

0 Joan. v, 49.

Deus meus es iu, et exaltabo ts. Ea, inquit, ratione,
quia Deus meus es, a me tibi maxime agend:e
sunt gratie, tamelsi nulla in me hactenus con-
tulisses beneficia. Oportet enim nos Deo crea'*ori
nos, et quia perpetuam nostri providentiam

Confitebor tibi quia exaudisti me, et factus es
mihi in salutem. Gratios, inquit, semper tibi agaun
ut benefactori.

Vgns. 99. Confitemini Domtno, quoniam bonus,
quoniam in seculum misericordia ejus. llic psalmus
eodem versiculo flnem faciens, quo initium sum-
psit, circulum atque orbem quemdam imitatur ef
ad eadem agenda rursus populum suadet, ad quse

D initio etiam suaserat.

Alleluia.
PSALMUS CX VIII.

Varias status sui inutationes sustinuit beatus
David, quemadmodum diximus in Procmio operis.
Nam et aliquando belli pericula evadere ei con-
tigit. aliquando autem in calamitates incidere, et
aliquando placidiorem ac magis tranquillam vitam
babere : et modo quidem per mandatorum Dei
viam incessit, modo vero ab illa decidit. Qua om-
nia brevi in hunc psalmum congessit. Ad lecto-
ris preterea institutionem, multas preces suas
apposuit, quas Deo sapius verbis tantum, et non
scriptis obtulerat. Potest autem hic psalmus fl-

"-

4 1]

1135

leles omnes ad virtutem accedentes perfectiores A τοὺς

reddere, et omnes qui bactenus negligentius vi-
xerinl, ad virtutem excitare ; el quoniam in hoc
psalmo — frequenter invenies mentionem fieri de
lege, de testimoniis de mandatis, de justificatio-
nibus, de judiciis, de eloquiis, alque id fere in
unoquoque versiculo (de his elenim, ut brevi
licam, Lotus psalmus pertraciat ; huic enim ma-
;erie bestus David eum applicavit), vide qua in
«vi psalmo dicta sint, ibi : Et omnia judicia
jus in conspectu meo ; unde quoties aliquid hujus-
modi invenerimus, superfluum fuerit ibi dicta
"-epetere. lilud tamen scire oportet, quod licet,
ue dicliones inter se differant ut ibi jam dictum

st, ut. parimum tamen his nominibus beatus

3 coutentis.

Vgns A. Beati immaculati in via. Per viam, transi- D

toriam hane vitam intelligit, beatos eos dicens,
jui absque reprehensione per cam ambulant, cl
recte vivunt, (Grz:ca enim dictio ἅμωμος, non tam
immaculatum quam irrepreliensibilem significat.)

Qui ambulant in lege Domini. Qui legitime vi-
vuut, et secundum Dei legem conversantur, etl
iion exira eam.

Vgns. 3. Beati, qui scrutantur. testimonia. ejus.
Qui cum studio et cum attentione ea legunt, et
occultum in eis investigant thesaurum.

In toto corde exquirunt eum. Exquirunt autem,
quia lucem ac pulchritudinem ejus jam quodam-

modo degustarunt. Quocirca totis desiderii velis Q;

ad illum tendentes, mundana omnia pertranseunt,
atque illum solum inquirunt : festinantes nimirum
cuin eo esse, atque illi placere. Ille vero exquirere
Deum dicitur, qui per mandatorum semitam in-
cedit, αμ ad illum ducit.

Vrgns. 7. Non enim qui operantur iniquitatem, in
viis ejus ambulaverunt. Ubi absolute dicit, viam,
presentem vitam ut plurimum intelligit, ubi vero
vias Dei, seu vias ejus, legem intelligit. et prze-
cepta, Ait igilur, quod omnes qui aliqua in re
inique agunt, non ambulant in viis Dei, Ubi enim
quis delinquit, statim ab eis noscitur declinare.

Vgns. 4. Tu mandasti mandata tua custodiri
valde. Tu in lege tua hoc mandasti, et maledi-
clionem adversus mandatorum tuorum contem-
ptores addidisti. Oportet nos igitur illum timere,

qui maudáta sua adeo observari jussit : et simili

modo, nihil eorum transgredi, qua ab illo nobis
tradita, atque ordinata sunt.

Vyns. 5. Utinam dirigantur vie mea, αἆ custo-
diendas justificationes (uas. Ulinam, inquit, vim
conversationis meg adeo dirigantur, ut tua ad-
impleain mandata. Postulat autem hoc, optime di-
gnoscens, quod ex seipso nilil possel perficere,

EUTHYMII ZIGABENI

1136
δὲ ζῶντας ῥᾳθήμως, διεγείρειν. Ἐπεὶ δὲ avv-
εχῶς bv τῷ παρόντι Φαλμῷ νόµου, xai µαρτυρίων,
καὶ ἐντολῶν, καὶ δικαιωμάτων, καὶ κριµάτων, xal
λογίων µέμνηται, xai σχεδὸν iv ἑχάστω στίχῳ '
περὶ τούτων γὰρ, ὡς εἰπεῖν, fj σύμπασα πραγµα-
τεία τοῦ ψαλμοῦ τούτου. Καὶ τούτοις ἰδικῶς ἀν-
έθηκε τοῦτον, ζήτησον ἐν τῷ τν’ Φαλμῷ τὸ, ὅτι
Πάντα τὰ xpípata αὐτοῦ ἑνώπιόν pov, xaX π:βὶ
πάντων, εὑρήσεις τὴν ἐξήγησιν ἐχείνου διαλαμθά-
νουσαν * xaX λοιπὸν οὐ χρεία πάλιν ἑρμηνεύξιν, ἔνθα
τι τοιοῦτον εὑρίσχκομεν. Χρὴ δὲ γινώσχειν ὡς εἰ καὶ
δ.αφέρουσιν ἀλλήλων, ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, τοῖς
τόιούτοις ὀνόμασι τὸν νόµον δηλοϊ, ἀπὸ τῶν τεριεχο-
µένων τὸν περιέχοντα.

David ipsam legem significavit, veluti continens

Maxáptot ἅμωμοι " ὁδῷ. 'Oóbv τὸν mapob:xiT
τοῦτον βίον ὀνομάζει, µαχαρίζων τοὺς ἀμέμπτως
ὁδεύοντας αὐτόν * τοὺς ὀρθῶς βιοῦντας.

Ol πορευόµενοι ἐν »όμῳ Κυρίου. Οἱ βιοῦντε;
ἑννόμως, οἱ πολιτευόµενοι χατὰ νόµον θεοῦ, xal pi
βαίνηντες ἔξω τούτου.

Μακάριοι οἱ ἐξερευνγῶντες τὰ μαρτύρια αὐτοῦ.
Οἱ μετ) ἐπιστασίας καὶ προσοχῆς ἀναγινώσκοντες
τὰ αὐτὰ, xal τὸν ἐγχεχρυμμένον θησαυρὸν xat-
οπτεύοντες.

'Er ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτόν. Οὗτοι kv
ὅλῃ χαρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτὸν, Ίγουν τὸν θεὸν,
ἤδη toU κάλλους αὐτοῦ καὶ τοῦ φωτὸς ἀπολαύσαν-
τες * διὸ xaX ὅλον τὸν πόθον τείναντες πρὸς αὐτὸν,
τὰ μὲν βιωτικὰ πάντα παραδραμοῦνται» τοῦτον δὲ
µόνον ἐχζητήσουσιν, ἐπειγόμενοι συνιέναι αὐτὸν.
δι εὐσρεστήσεως. Ἑκζητεῖ δέ τις τὸν Θεὸν ὁδεύων
πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς τρίθου τῶν ἐντολῶν, al φέρου-
σιν εἰς αὐτόν.

Οὐ γὰρ ἑργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ἐν ταῖς ὁξοῖς
αὐτοῦ ἑἐπορεύθησαν. "Όταν μὲν ὁἐδοὺς ἀπολύτως
λέγῃ, τὸν παρόντα βίον, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ai-
νίττεται * ὅταν δὲ ὁδὺν τοῦ Θεοῦ, ἢ ὁδοὺς αὐτοῦ,
τὸν νόμον xal τὰς ἐντολάς φησιν αὐτοῦ. Ὡς οἱ
xatá τι παρανομοῦντες, οὐκ àv ταῖς ὁδοῖς τοῦ
Θεοῦ πορεύσονται» xav! ἐχεῖνο γὰρ ἐξέχλιναν ἀπ᾿
αὑτῶν.

Σὺ ἐγετεί.ω τὰς ἐντολάς σου, τοῦ gvAd£a-
σθαι σφόδρα. Xo τοῦτο προσέταξας iv τῷ νόµῳ,
καὶ χατάραν ἑἐπίγαγες τοῖς ἀμελοῦσιν αὐτόν. Καὶ
χρὴ, ὃ:διότας τὸν ἐντειλάμενον, μὴ παραθαίνειν αὖ-
τὰς Ev µηδενἰ,

"Οφε.Ίον κατευθυνθείησαν αἱ ὁδοί µου, τοῦ φυ-
λάξασθαι τὰ δικαιώματά σου. Εΐθε κατενθυνθεί-
ησαν αἱ ὁδοὶ τῆς πολιτείας µου, ὥστε πληρῶσαι τὰς
ἐντολάς σου. Εὔχεται γὰρ τοῦτο, γινώσχων μηδὶν
δύνασθαι κατορθοῦν, χωρὶς τῆς ἄνωθεν συμμαχίας.

1231

COMMENT. IN PSALMOS.

1133

Ob γὰρ τοῦ θέλοντος, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, Α w'si Dei ope ac gratia adjutus fuerit. Neque enin

φησὶ Παῦλος, 4.14à τοῦ éAsovrcoc θεοῦ.

Τότε ob μὴ αἰσχυνθῶ ἐν τῷ µε ἐπιδ.έπειν ἐπὶ
zücac τὰς àvyroAác σου. "Ὅτε χατευθυνθῶσιν αἱ
ὁδοί µου, χαθὼς εἴρηται, τότε μὴ αἰσχυνθῷ * καὶ
γὰρ ἐπέθλεφα λοιπὸν ἐπὶ πάσας τὰς ἑἐντολάς GOV,
xai πάσας fm κατώρθωσα. "H καὶ ἑτέρως * Τότε
οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτε ἐπιθλέφω ἐπὶ πάσας τὰς
ἐντολάς σου * ὅτε µετέλθω πάσας * τὸ γάρ τινος παρ-
ιδεῖν αἰσχύνην φέρει xal καταδίχην.
miuniam pariter refert,

et condemnationem, (Hlud

volentis aut currentis, ut inquit Paulus, sed est mi-
serentis Dei **. |
Vrns. 6. Tuc non confundar, cum. prospexero in
omnibus mandatis ttis. Ubi vie mes, ut dixi, a te
[ucrint directze, tinc. non. confundar. Ego etenim
jam prospexi ad omnia mandata tua, et omnia jam
adimplevi. Vel aliter : Tunc non confundar, cum
prospexero ad omnia mandata tua, cum scilicct
omnia adimplevero. Qui enim aliquod divinum ne-
gligit mandatum, ex hujusmodi contemptu igno-
t: men. adnotandum est, quod legere possumus

etiam hune versiculum : Tunc. non confundar, quia prospicio, et ad hujusmodi lectionem aptatur prima

expositio. Graeca enim dictio utramque patitur lectionem.)
'ECoyoAoriíjeogal σοι ἓν εὐθύτητι καρδίας, ἐν D VEgns. 7. Confitebor tibi in rectitudine cordis,

τῷ µμεμαθηχέναι µε τὰ κρίµατα τῆς δικαιοσύνης
σου. Ἐν τῷ Ἡεμαθηχέναι τὸν vópov σου, εὖὐχαρι-

τόσω σοι δικαίως, Ev ὀρθῇ καρδίᾳ, ἓν ὅλῃ duy,
ὅτι ἔμαθον, ὅτι ἐφωτίσθην τὸν νοῦν, ὅτι μεγάλα ἐν.
τεῦθεν εὐπργετήθην.

Τὰ δικαιώματά σου gvAd£o* μή µε ἑγκατα.ῖί-
πῃς ἕως σφόδρα. Τὸν νόµον aco φυλάξω, µεμαθη-
xig αὑτόν * δι) παρακαλῶ, μὴ µε ἐγκαταλίπῃς ἐπι-
πολύ » τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, "Ewoc σφόδρα” εἴγε
κέκριχας ἐγχαταλιπεῖν µε δι οἰχονομίας τινὸς, ὡς
εἶωθας πολλάκις ποιεῖν πρὸς ὠρέλειαν τῶν Evxata-
λιμπανοµένων.

"Ex civi κατορθώσει νεώτερος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ;
ἐν τῷ φυ.]άξασθαι τοὺς Aóyovc σου. Καὶ ἑρωτῇ,
καὶ ἀποχρίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ νεότης χούφη xai
εὐπαράγωγος, xal ῥᾳδίως ὑποσχελιζομένη, χρεία
ταύτῃ τῆς φυλακῆς τῶν θείων ἐντολῶν αὕτη γὰρ
ὁρθοῖ τὸν β:ον τοῦ νέου, xal φυλάττει.

Καὶ ἐν ὅ.1ῃ καρδίᾳ µου ἐξεζήτησά σε, μὴ ἁπώσῃ
je ἀπὸ tov ἐντο]ῶν σου. Ἑν ὅλῃ καρδίᾳ µου, μὴ
µερίζων εἰς φροντίδας βιωτικὰς τὴν διάνοια». "0θεν
ἑχετεύω, μὴ ἀπώσῃ µε ἀπὺ τῶν ἐντολῶν σου, ὡς
ἂνάξιον. Ταπεινοφροσύνης δὲ ὁ λόγος, τῆς φυλαττού-
σης τὰ χατορθώµατα. Ἡ uh ἁπώσῃ µε ψυχρασθέντα
ποτὲ περὶ αὐτάς ' ἀλλ εἰ xal τι πάθοιµι τοιοῦτον,
ἂναφον τὴν θέρµην.

Ἑν τῇ καρδίᾳ µου ἔκρυψα τὰ .Ἰόγιᾶ σου, ὅπως
ἂν μὴ ἁμάρτω σοι. Λόγια τὰς ἑντολὰς λέχει, Ἐν
τῷ ταµείῳ τῆς καρδίας µου ἔκρυψα ταύτας, ἀνεξ-
᾿ἀλειπτον ἐγχολάψας τὴν μνήμην αὐτῶν, ὅπως ἂν ἀεὶ
ταύτας ὁρῶν, xal μνημονεύων, ph ἁμάρτω σοι;
xal γὰρ οὐκ ἑῶσιν ἁμαρτάνειν τὸν οὕτως ἔχουτα.

Βὑ.1ογητὸς st, Κύριε, δίδαξόν jw τὰ δικαιώματά
σου. Ῥὐλογεῖ μὲν τὸν Θεὸν ὑμνολογῶν αὐτὸν, o"
οἷς ὠφελήθη παρὰ τοῦ νόµου * παρακαλεῖ ὃΣ μαθεῖν
τοῦτο. ἔτι βεδαιότερὀν τε καὶ ὑψηλότερον.

5» Πρη, ix, 16.

6

cum didicero omnia judicia justitie tue. Cum legem
luam didicero, gratias tibi agam, in recto corde,
2tque ex tota anima, quod edoctus fuerim quod
mentem meam il'uminaveris, et quod sumwnis a te
affectus sim beneficiis.

Vegns. 8. Justificationes tuas custodiam, ne me
derelinquas. usque valde. Legem, inquit, tuam
custodiam, utpote cam edoctvis; atque ideo peto a
te, ne me diu. derelinquas : hoc enitn. significat,
quod ait : Usqve valde. Noli igitur me diu dere-
linquere, tametsi ad privatum meum, et ad com-
inune aliorum commodum, novi te persepe hoc
usum consilio, ut me veluti neglectum a te, dere-
linquere visus sis

Vgns. 9. In quo corriget adolesceniior viam snam?
in cuslodiendo sermones twos. lutcrrogat, ct re.
spondet. Et quoniam adolescenti :etas natura
ipsa simplex ac levis est, et facilis eui imponatur,
merito summa ei opus est custodia, οἱ observa-
tione mandatorum Dei, quibus dirigatur et con-
servetur adolescentum vita.

Vgns. 30. In toto corde meo exquisivi te, ne re-
pellas me a mandatis tuis. In toto corde, non di-
videns scilicet mentem meam ad s:xruli hujus co-
gitationes. Supplex igitur peto a te, ne me indignum
4 mandatis tuis repellas. Est autem humilitatis
sermo, illius dico humilitatis, qua virtutem 96-
ctatur. Vel ne. repellas me, si quando ad corum
observationem frigidior fuero : quinimo si quid in
me hujusmodi acciderit, reaceende precor ἆτπ'ο
calorem meum

Vgns. 41. [n corde meo: abscondi eloquia (tua, ut
non peccem tibi. Eloquia, hoc est, mandata. Abs-
condi autem ea in penu cordis mei, ut eorum
memoriam indelebilem conservarem, utque Ίος
pacto, ea semper ante mentis oculos habens,
nunquam peccem tibi. Neque enim ille homo pec-
care permittetur, qui tanto cum studio eorum sem-
per meminerit.

VEns. 12. Benedictus es, Domine, doce me ju.
slificationes tuas. Benedicit Dominum Propheta
laudans eum, quod utilitatem acceperit ab ejus lege:
quam cliam rogat melius se, ac subliniius edoceri.

1139

cia oris tui. Non tantum ego ea didici, sed aliis
etiam annuntiavi,

Vens. 14. [n via testimoniorum tuorum delectatus
st:m, sicut iu omnibus divitiis. Non dixit in divitiis
simpliciter, sed in omnibus. Ambulans, inquit, in
via mandatorum tuorum, ita delectatus sum, ac si
divitias omnes possiderem, vel non secus delecta-
tus sum, atque is qui seculi divitiis delectari
solet.

Vznsg. 15. [n mandatis tuis. meditabor, et consi-
derabo vias tuas. Pro. medilabor in Graco legimus
ἀδολεσχήσω, de quo diximus in psalmo Liv, ibi :
Coutristatus sum in meditatione mea. Crebro, in-
quit, meditabor in mandatis tuis, atque ex hoc ex-

quisitius vias tuas, hoc est, placita ac voluntates P

tuas considerabo.

Vzns. 16. In justificationibus tuis meditabor, non
ebliviscar sermones tuos. Meditabor, inquit, et
non obliviscar. Eorum enim quz quis fuerit
meditatus, diuturniorem memoriam conservat.

VgRs. 47. Retribue servo tuo. Pro. mandatorum
et justificationum tuarum meditatione, inquit,
Servo tuo retributionem redde.

Vivam et custodiam. sermones tuos. Accepta re-
tributione, quam mibi dederis, vivam, inquit, me-
lieri vita, ad ea semper me extendens, qua ante
me sunt. (Qux»dam autem exemplaria babent :
Vivifica me, et custodiam.)

Vrns. 18. Βευεία oculos meos, et considerabo mi-
rabilia de lege tue. Aufer velum boc, et tegmen ab
oculis anima mes : crassitudinem nimirum et ob-
staeulum legalis littere ; atque hoc pacto admira-
biles, et reconditos in lege sensus considerabo,
qui ad incarnationem, atque ad alia adventus tui
pertinent mysteria.

V&ns. 19. Peregrinus ego sum in terra, ne ab--

scondas a me mandala lua. Presenti, inquit, vita
uter ut transitoria, ad aliam nimirum vitam festi-
nans, atque ideo indica mibi, queso, profundius
mandata (ua, ut studiosior eorum flam, et inten-
sius ad te curram.

Vas. 20. Concupivit anima mea desiderare judi-
cia tua in omni lempore. Anima mea valde semper
coneupivit teneri desiderio judiciorum tuorum.
Valde, inquit, mihi plaeuit judiciorum tuorum
desiderium, Atque ideo ip omni tempore ea semper
desideravi, hoc est, ardenter amavi. Vel concu-
pivit anima mea judicia tua in omni tempore, ita
ut eorum tenerer desiderio, vel quia ea desidera-
bam.

γεµς. 21. Increpasts superbos. Comminatus ϱ6
supplicia in lege tua iis qui mandatorum tuorum
contemptores fuerint. Vel, Maledixisti eis, quem-
admodum in sequentibus dicetur.

Maledicti qui declinant a mandatis tuis. Scriptum

EUTHYMII ZIGABENI

Vgns. 13. In labiis meis annuntiavi omnia jwli- A

1140

"Ev τοῖς xe(4Asc( nov ἑξήγγεεῖα xdrra τὰ xp
µατα τοῦ στόματός σου. 00 µόνον αὐτὸς ἔμαθον
αὐτὰ, ἀλλὰ χαὶ ἄλλοις ταῦτα ἀπήγγειλα.

Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν µαρτυρίων σου ἐτέρφθη», ὁς
ὁπὶ παντὶ π.ούτφ. Οὐκ εἶπεν ὡς ἐπὶ πλούτῳ ἁπλῶς,
ἁλλ' ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτῳ. Βαδίζων, qnot, τὴν ὁδὺν
τῶν ἐντολῶν σου, οὕτως ἑτέρφθην, ὡς πάντα κλου-
τον Ίδη χτησάµενος, J| ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτῳ τῶν
ἐν ἀνθρώποις ἕτερος.

ἘΕνταὶῖς ἐγτολαῖς σου ἁδο.Ἵεσχήσω, xal κατα.
φοήσω τὰς ὁδούς σου. Περὶ ἁδολεσχίας, εἱρήχ]-
μεν, ἓν τῷ νδ’ ψΨαλμῷ, ἔνθα τὸ, Ε.λυπήθην ér τῇ
ἁδο.1ασχίᾳ µου. δησὶν οὖν ὅτι συνεχέστερον ὀμμε-
Αετήσω ταῖς ἐντολαῖς σου, χἀντεῦθεν ἀπριθέστερον
κατανοῄσω ταύτας, τοι τὰ θελἠματά σου.

Ἐν τοῖς διχαιώμασί σου με.-ετήσω, οὐκ ἐπι'
λήσομαι τῶν «Ίόγων σου. Ἐμμελετήσω αὐτοῖς,
οὐκ ἐπιλήσομαι. Ἡ γὰρ ἐμμελέτησις συνέχει τὴν
μνήμην. .

'Avrazódoc τῷ δού1ῖφ cov. ἸΑντὶ τῆς Ev cal;
ἐντολαῖς σου ἁδολεσχίας, καὶ τῆς ἓν τοῖς id
χαιώμασί σου μελέτης, ἀνταπόδος ἁμοιθὴν τῷ δον-
λῳ σου. !

Ζήσομαι, καὶ φυ.Ἰάξω τοὺς Aóyovc σου. Λαθὼν
ἁμοιόῆν, ζήσομαι χρείττονα ζωὴν, ἐπεχτεινόμενο:
τῆς ἔμπροσθεν.

᾽Αποκά λυγον τοὺς ὀρθαλμούς pov, καὶ xata
γοήσω τὰ θαυμάσια éx τοῦ νόµου σου. Περίελε s
χάλυµμµα των ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς pov* τὴν τοῦ
νομικοῦ γράµµατος παχύτητα καὶ ἐπιπρόσθησιν "
xat xaxa votato τὰ ἐγχεχρυμμένα θαυμάσια νοἡματᾶ,
τὰ περὶ τῆς ἑνσάρχου οἰχονομίαις σου.

Παροικος ἐγώ elut ἐν τῇ yi, μὴ ἁποκρύγης
ἀπ᾿ ἐμοῦ τὰς ἐντολάς σου. Παροδικῶς χἐχρημα!
τῷ παρόντι Bip πρὸς ἑτέραν ζωὴν ἐπειγόμενο'
bib γνώρισόν µε βαθύτερον τὰς ἐντολάς σου, ἵνα
σπουδαιότερον ἐἑργάζωμαι, χαὶ συντονώτερον τρέχω,

Ἐπεπόθησεν ἡ ψυχή µου τοῦ ἐπιθυβῆσᾶι τὰ
D χρίµατά σου ἐν πανγτὶ καιρῷ. Ἐπεπόθησς σφόδρα f

Ψυχή µου τὸ ἐπιθυμεῖν ἀεὶ τῶν χρ'µάτων pn
"Abtámgopos δὲ ἡ σύνταξις ἐνταῦθα xat του Επεκ
θησε, xaX τοῦ ᾿Επιθυμῆσαι. Λίαν ἠγάπησᾶ, n
τὴν ἐπιθυμίαν τῶν χριµάτων σον’ Or xal int :
µουν αὐτῶν ἐν παντὶ καιρῷ, τουτέστιν ἐπιθυμηῖί
κῶς αὐτῶν εἶχον, θερμῶς ἐφίλουν. "H quist
φυχἠ µου τὰ κρίµατά dou àv παντὶ xetpt» 2d
ἐπιθυμητικῶς ἔχειν αὐτῶν» fi τὸ ἐπιθυμῆ
αὐτῶν.

Ἐπετίμησας ὑπερηφάνοις. Ἀπειλῆσας ών
ἓν τῷ βιδλίῳ τοῦ νόµου, τοῖς n
µου’ 7] ἐπιχατηράσω αὐτοῖς, ὡς ἐφεξῆς δηλον.

- iyt*-
Ἐπικατεάρατοι οἱ ixxAivoytec ἀπὸ τω

-—- —— -- — -——

1141 .. COMMENT. IN PSALMOS.

t119

Aov cov. Γέγραπται yàp: ᾿Επικατάρατος xüc, À est enim : Maledictus omnis, qui non permanserit in

ὃς οὐκ ἐμμένει ἓν πᾶσι τοῖς γεγραμµέγνοις ἐν τῷ
βιδ.»ίῳ τοῦ νόµου, τοῦ ποιῆσαι αὑτά.

Ileplsàe ἀπ ἐμοῦ ὄνειδος, καὶ ἐξουδένωσιν,
ὅτι τὰ μαρτύριάἁ σου ἐξεζήτησα. "Όνειδος xal
ἑξουδένωσιν, ἅπερ fj προλαδοῦσα ῥᾳθυμία pot προσ-
ετρέῄβατο, ὀνειδιξόντων xal εξουδενούντων µε τῶν
νοητῶν ἐχθρῶν. "H, Περίε.ε, ἀντὶ τοῦ, ᾽Απέλασον,
μὴ :συγχωρῄἠσῃς, ὅλως προστριθῆναί µε ταῦτα,
περιγενοµένων τῶν ἐπιθουλενόντων.

Καὶ γὰρ ἑκάθισαν ἄρχοντες, xal κατ ἐμοῦ
xat&AdAovr, ὁ δὲ δοῦ.Ίός σου ἡδολέσχει ἐν τοῖς
δικαιώμασί σου. Ἐκεῖνοι μὲν ἑνδιέδαλλόν µε, τὴν
ἓν τῷ νόμῳ σου µελέτην µου χλευάζοντες' ἐγὼ δὲ
ἑπέτεινον ταύτην, εἰδὼς ἐντεῦθεν (30). Efev 6' ἂν
ἄρχοντες, xal ἀρχαὶ, χαὶ ἐξουσίαι, xaX οἱ κοσµοχρά-
τορες τοῦ οχότους τοῦ αἰῶνος τούτου.

Καὶ γὰρ τὰ udprvpid. σου µελέτη µου dcr,
καὶ al cvpu6ovAlau. µου τὰ δικαιώματά σου.
Ἐχείνοις μὲν ἄλλα µελέτη, ἁμοὶ δὲ µελέτη, xal σύμ-
ϐουλος ὁ νόµος σου. —

Ἐκυ..1ήζη τῷ ἐδαφει ἡ γ΄υχη µου, ζῆσόν µε
κατὰ τὸν Aóyov σου. Σχεδὺν ἐχολλήθην τῷ ἐδά-
qct, τουτέστιν, ἑταπεινώθην σφόδρα: διὸ Cv µε
ποίησον χατὰ τὸν νόμον σου * f| ἐχολλήθην τοῖς γηῖ-
νοις, προσηλώθην αὐτοῖς.

ἐξήΥγειλά σοι.

Kal ἐπήκουσάς µου. Ζητήσαντος ἄφεσιν τῶν
ἁμαρτημάτων. Λέγε Υὰρ, qnot, τὰς ἀνομίας σου
σὺ αρῶτος, tra δικαιωθῇς.

Albatór µε τὰ δικαιώματά σου. Ακριθέστερον,
βαθύτερον.

Ὁδὸν δικαιωμάτων σου συ»έτισόν gs, xal
ἁδοεσχήσω ἐν toic θαυμασἰοις σου. Τὴν 685v
τοῦ νόµου σου συνιέναι µε ποἰησον θέλοντα βαδίζειν
ἐν. αὑτῇ, xal λοιπὺν ἐμμελετήσω καὶ ἑνδιατρίφω
τοῖς θαυματουργηθεῖσι παρὰ σοῦ, µελέτην ταῦτα
ποιούµενος.

omnibus, que scripta sunt in libro legis, ut faciat
ea ?*'.

Vens. 22. ΑΚΠΕΥ a me opprobrium et contemptum :
quia lestimonia tua exquisivi. Illud dico oppro-
brium, quod prior negligentia mea mibi prestitit,
multis nimirum ob eam exprobrantibus et contem-
nentibus me. Vel, Aufer, pro Repelle, et noli om-
nino permittere vinci me aut affligi ab hostibus,
neque ab insidiatoribus meis.

Vsns. 295. Etenim sederunt. principes, εἰ adver-
sum me obloquebantur, servus autem tuus. meditaba-
(ur in justificationibus (uis. Illi quidem calumnia.
bantur me, irridentes quod legem tuam meditarer,
ego vero in illius meditatione semper magis inten-
debam, utilitatem nimirum cognoscens, quas mibi
illine proveniebat. Per principes autem, intelligere
possumus principatus et potestates tenebrarum hu-
jus Φου].

Vgns. 24. Nam εἰ testimonia tua meditatio mea
es!, εί consilia mea justificaliones tuc. lilis quidem
alia omnia cordi sunt, alia omnia prorsus meditan-
tur : mihi autem lex tua meditatio est, et certa
norma, cujus consilio dirigar.

Vens. 25. Adlicsit pavimento anima mea, vivifica
me secundum verbum luum. Fere, inquit, pavi-
mento ac solo ipsi adhzsi, hoc est, valde bumilia-
tus sum. Atque ideo fac me, qu:eso, secundum
legem tuam vivere. Vel adhaesit apima mea terre-

* nis rebus, quibus affixus sum.
Τὰς ὁδούς µου ἑξήγγει]α. Tag αμαρτίας pou.

Vrns. 20. Vías meas annuntiavi. Peccata mea tibi
nota feci.

Et exaudisti me. Quzerentem remissionem pecca-
torum. Dic enim, inquit, tu primus iniquitates tuas,
ul juslificeris ?*.

Doce me justificationes tuas. Diligentius scilicet,
et profundius.

VEns. 27. Viam justificationum (tuarum | instrue
me, et meditabor in mirabilibus tuis. Fac, inquit,
ut legis tux: viam cognoscam. Cupio enim per
eam incedere, et de cetero meditabor, οἱ ver-
sabor in admirabilibus operibus, qua a te facta
sunt, faciens ea esse argumenium meditationis
meg.

Ἐνύσταξεν ἡ ψυχή µου ἀπὸ áxqóíac, βε- Ὁ —VEns. 28. Dormitavit anima mea pra tedio, con-

6alocór µε ἐν toic Aórow σου. Ἐχαυνώθην ἀπὸ
ἀχηδίας, ἣν ἐμποιεῖν εἴωθεν ἡ μέριμνα τῶν βιωτι-
x» πραγμάτων, f| xai ὁ συνεχῆς πόλεμος τῶν
δαιμόνων, Στ/ριξὀν µε Ev τοῖς λόγοις σου, τουτέστιν͵
εἰς την µελέτην τῶν ἐντολῶν σου, ἵνα μὴ ἁποστῶ
ταύτης, δι ἧς ἀποῤῥίψφαι δυνῄσοµαι τὸν νυσταγμὸν
τῆς ἀχηδίας. .

'Οδὸν dOuxlac daóctncov ἀπ᾿ ἐμοῦ, xal τῷ
νόμφ σου &Aéncóv µε. Ὁδὺς ἁδικίας dj πρᾶξις d

*!* Deut, ασνιι, 27. ?* δα, ΧΙ, 26 sec. LXX

firma me in verbis tuis. Lassus, inquit, ac remis-
sus effectus sum, prz tristitia, quam aut s»cula-
rium rerum sollicitudo afferre mihi solet, aut
perpetuum, quod mihi est cum diemone, certamen.
Firmum me igitur, ac stabilem redde, in verbis
tuis, lioc est, in meditatione mandatornm tuorum.
ne ab ea meditatione discedai, quas abjicere a m.
potest omnem dormitationemn tristitize.

Vens. 29. Viam injustitie amove a me, et lege t«a
miserere mei. Via injustitize est omnis actio injusta,

Varie iectiones,

(20) Apparet deesse aliquid : puta ὠρέλειαν.

Σι

1149

EUTIIYMII ZIGABENI

114

que auctorem suum ad injustitiam | deducit. Per Α ἄδικος, καὶ πρὸς ἁδικίαν φέρουσα, fjv ὁδεύονυσιν οἱ

cain enim viam omnes ambulant, qui injusti sunt.
llanc, inquit, viam amove a me, et miserere inei,
lege misericordie tux, qua eorum omnium sem-
per misereri solet, qui ex corde ad te preces fun-
dunt. |

VgRs. 50. Viam veiitatis elegi, judicia tua non
sum oblitus. Vera dogmata, viz atque itinera sunt
veritatis ; per ea etenim αἱ Deum quis recta in-
cedit. Vel, quia Christus est veritas (Ego enim, in-
quit, sum veritas et via*!), dicere possumus quod
via veritatis, est via Christi : evangelica nimirum
conversatio, quam fidelibus statuit. Hanc viam
Propheta, velut sibi pracognitam dicit se amasse:
similiter et judicia Dei, evangelica nimirum pr:e-
cepta. qua asserit se non ignorasse.

Vgns. 91. Adhasi testimoniis tuis, Domine, noli
me confundere. Indissolubili, inquit, quodam vin-
culo eis affixus sum. Rogo igitur ne me confundas,
permittens n:e ab hostibus superari.

Vgns. 32. Viam mandatorum tuorum cucurri, cum
dilatasti cor mewn. Quando liberasti, inquit, ani-
mam meam a tentationibus, atque ab angustiis,
tune eucurri. viam mandatorum tuorum, hoc est,
studiose per eam incessi, versns in eis, et in lege
tua.

VEns. 35. Legem pone mihi, Domine, vie justifi-
calionum tuarum, el exquiram eam semper. Sed
quomodo ait : Legem pone, cum lex viz justiflca-
tionum Dei jam diu esset data ? Dicendum est igi-
tur, dixisse eum : Legem pone mihi, pro Doce me;
juxta quem sensum Symmachus pro, Legem pone,
dixit, Ostende. Nam qui docet, videtur quodam-
modo de novo statuere, ac legein ponere, dum
ignaros exhortatur ad bona, et avertere eos studet
a vitiis. In precedentibus etiam dixit: Doce me
justificationes tuas ; vel, Declara mihi viam justi-
fcationuum tuarum, et exquiram eam
obscura esse videtur.

Vrns. 54. Da mihi intellectum, el scrutabor legem
iuam, et custodiam illam in toto corde meo. Scru-
tabor quidem inagno studio, et diligenter conside-
rans,eam servabo. Dictum est autem alibi, quod
legis custodia esse dicitur, quando quis adimplet
legis mandata.

VgRS. 95. Deduc me in semitam mandatorum
tuorum, quia ipsam volui. Deduc me, inquit, in
eam. Solet enim Deus omnes eos illuc deducere,
qui animo erga eum prompti sunt. Per semitam
autem, quan Graci τρίδον, appellant, quasi tritam,
viam hanc intelligit, veluti non novatn viam, sed
. tritam, ut dixi, eo quod justi per eam ambulant,
el solent eam frequeniare.

V&ns. 236. Inclina cor meum in testimonia tua, et
uon in avaritiam. Converte, inquit, cor meum ad
dilectionem mandatorum tuorum, et illius prom-
piitudinem adjuva ; et noli permittere, ut in ava-

" joan. x, 6.

seinper.

ἄδιχοι' ἣν ἁπέλασον &m' ἐμοῦ, xal τῷ νόμῳ τῆς
φιλανθρωπίας σου ἑλέησόν µε’ νόµος γὰρ αὗτῃς
ἑλεεῖν τὸν Ex. φυχῆς δεόµενον.

'Οδὲν ἆ.Ίηθείας ἠρετισάμην, xal τὰ κρίµατά
σου οὑκ ἐπελαθόμην. ᾿Οδὸν ἁληθείας, τὰ ἀληθη
δόγµα-α, 8:5 ὧν ἑδεύει τις ὀρθῶς, ἐπεὶ ἀλήθεια μὲν
ὁ Χριστός * Ε}ὼ γὰρ, φτοὶν, εἰμὶ ἡ ἀ-ήθεια *
ὁδὺς δὲ αὐτοῦ, dj εὐαγγελικὴ πολιτεία, fjv ἔτεμε
τοῖς πιστοῖς. Ταύτην λέγει τὴν ὁδὸὺν ἀγαπῆσαι, προ-
γνωσθεῖσαν αὐτῷ * ὁμοίως δὲ xa χρίµατα τὰς ἕντο-
λὰς, ἃς, φησὶν, οὐχ Ἀγνόησα.

᾿Εκο..1ήθη» τοϊςμαρτυρίοις cov, Κύριε, ή µε
καταισχύγῃς. Δυσαποσπάστως ἔχω τούτων, τρόπον
τινὰ προσηλώθην αὐτοῖς * διὸ µή µε χαταισχύνῃς
παραχωρήσας ἠττηθῆναι τῶν ἐχθρῶν.

'Οδὸν &vroAGv σου ἕδραμον, ὅταν ἑπ.λάτυνας
τὴν καρδία» µου. Όταν ἀπήλλαξας τὴν doy
µου τῆς ἀπὸ τῶν πειρασμῶν στενοχωρίας, τότε
τὴν ὁδὺν τῶν ἐντολῶν σου ἕδραμον, ftot. απουδαΐίως
ἐδάδισα, βαΐνων ἓν αὐταῖς, καὶ πολιτευόµενος ἓν
τῷ vóp.Q σου.

Νομοθέτησόν µε, Κύριε, τὴν ὁδὸν' τῶν διχαω-
µάτων cov, καὶ ἐκζητήσω αὐτὴν διὰ παντός.
Καὶ μὴν αὕτη νενομοθετηµένη ἣν * ὥστε τὸ, Nogo-

C θέτῃσον, ἀντὶ Δίδαξον * καὶ γὰρ xal ὁ Σύμμαχο:,

Ὑπόδειξον ἑξέδωχεν. Ὁ γὰρ διδάσκων νομοθττεῖ
τρόπον τινὰ προτρέπων ἐπὶ τὰ χρηστὰ, xoi τῶν
φαύλων ἀποτρέπων. Καὶ γὰρ χαὶ προλαθὼν εἴρηχε᾽
ΔΙδαξόν µε τὰ δικαιώματά σου 'ἢ Φανέρωσόν pot,
τὴν ὁδὺν τῶν δικαιωμάτων σου, xal ἐχζητήσω αὑτῖν
διὰ παντός. Κἐχρυπται γὰρ τοῖς πολλοῖς, ἁσαφὶς
αὐτοῖς φαινοµένη. d

Occula enim est mulüs illa via, eo quod

Συνέἑτισόν µε, xal ἐξερευγήσω τὸν vópov cov,
καὶ φυ.]άξω αὐτὸν ἐν δ.ἴῃ καρδἰᾳ µου. Ἔπερεν»
νήσω μετ ἐπιστασίας, xal ἀκριθῶς κχατανοῄσας,
φυλάξω. Είρηται δὲ καὶ ἀλλαχοῦ, ὅτι φυλαχῇ νό-
µου ἐστὶ τὸ πληροῦν τὰ τοῦ νόµου, xal πλτροῦν
αὐτόν.

'Οδήγησόν µε ἐν τῇ τρἰδῳ τῶν ἐντολῶν σου,
ὅτι αὐτὴν ἠθέλησα. ὑδήγησόν µε ἄγων εἰς αὐτὴν"
τοὺς γὰρ προθυµουµένους ὁδηγεῖ ὁ Θεός. Τρίδον δὲ
τὴν ὁδὺν ταύτην ὠνόμασεν, ὡς οὗ ξένην, ἀλλὰ συν-
Ίθη καὶ τετριµµένην, ὑπὸ τῶν προοδευσάντων αὐτὴν
διχαίων.

KAivov τὴν καρδίαν gov slc μαριύριά σου, xal
μὴ εἰς π.λεογεξίαν. Τρέφον αὐτὴν εἰς ἀγάπην τῶν
µαρτυρίων σου, βοηθήσας τῇ προθυµίᾳ αὐτῆς '
xai uh εἰς πλεονεξίαν τραπῆναι ἑάσῃς, ἡττωμένην

- E [a] πα "ua E ο -—

i — -——— —— —

1145 COMMENT. IN PSALMOS. 1146

ἴσως τῶν βιωτικῶν. Ἐκ 8:09 δὶ πάντα αἰτεῖ, διδά- À ritiam convertar, et a seculi bujus negotiis vincar.

σχων ὅτι τὸ πᾶν αὐτὸς xavopÜot * Χωρὶς γὰρ, φη-
σὶν, ἐμοῦ, o0 δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Τοῦτο χαθολι-
χὸς ἕστω σοι κανὼν ἐπὶ τῶν ἐφεξῆς ὁμοίων. Βοηθεῖ
δὶ οὗ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις, xal τὸ Ex αὐτοῖς
ἅπαν εἰσενεγχοῦσιν.

Ἀπόστρεψον τοὺς ὀφθαϊμούς µου, τοῦ μὴ
ἰδεῖν µαταιότητα. ᾿Απόστρεφιν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν βλα-
6ερῶν θεαµάτων, ὥστε μὴ ἰδεῖν µαταίαν θεωρίαν.
Ὀφθαλμοὺς δὲ νόει, καὶ τοὺς σωμχτικοὺς, xal τοὺς
(uy xov.

Ἐν τῇ ὁδῷ σου ζησόν us. Ἐν τῷ vópq σου
ζωοποίησόν µε * οὗτος μὲν γὰρ ζωὴν ἀληθὴ προξι-
νεῖ τοῖς ἑἐμπολιτευομένοις» ὁ δὲ παρὼν βίος θά-
νατος.

Στήσον τῷ δού.ᾶφ σου τὸ «Ἰόγιόν σου, εἰς τὸν’
φόδον σου. Στήριξον ἓν ἐμοὶ τῷ δούλῳ σου τὸ πρόσ-
ταγμά σου, τὸ Δεσποτιχὸν, εἰς τὸν φόδον σου * λό-
γιον λέγων τὸν νόµον, τουτέστιν, Ἑδραίωσον ἐν
ἐμοὶ τὸ λόγιόν σου εἰς τὸν φόδον σου, ἵνα γένηταί
pct τοῦτο λόγιον ἔμφοδον.

Περίεῖα τὸν ὀκριδισμόν µου, ὃν ὑπώατενσα.
Tóv προστριθέντα por ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, ὃν ἑφο-
6ήθην, προσαγόµενον pov παρὰ τῶν δαιμόνων *. fj
«by ἀπὸ τῶν ἐπιδουλευόντων pot, ὃν ὑπώπτευσα αἱ-
σθανόμενΟς ἁμαυτοῦ ταλαιπωροῦντος.

"Ot: τὰ xplyacd σου χρηστά. "Οτι χρίνεις δί-

Petit autem omnia a Deo, docens illum omnia
efficere : Sine me, inquit, nihil potestis facere. Hac
igitur deinceps sit tibi norma in sequentibus,
uhi similia invenias. Adjuvat autem Deus, non
omnes promiscue, sed dignos se et qui totum in-
tulerint, quod in se fuerit.

Yrns. 37. Averte oculos meos, ne videant vanita-
tem, Averte eos a noxiis spectaculis, ita ut inania
non videant. Oculos autem non corporis tantum,
sed anim etiam intelligit.

In via tua vivifica me. Hzc etenim via veram iis
vitam prasiat, qui in ea versati fuerint. Presens
etenim vita vera vita non est, cum mortem secum
ferat.

Vgns. 38. Statue servo tuo eloquium tuum, in ti-
sore tuo. In me, inquit, servo tuo Dominicum
mandatum (uum, quod hic eloquium appellat,
firmum ac stabile efficito in Jimore, ita ut divina
eloquia tua verenda mihi sint, ac timenda.

Vgns. 29. Aufer opprobrium meum, quod swspi-
catus. sum. Quod inflietum mihi est a peccato,
quodque ego jamdiu infligi mihi timebam a daemone,
seu ab insidiatoribus meis. Vel quod suspicatus
sum, cum in zrumnis, atque in miseriis me con-
stitutum cernerem.

Quia judicia twa benigna. Quoniam juste ju-

χαια, γινώσχων ὅπως µετενόησα xal ὅπως ἐπὶ σοὶ, C, dicas, cognosceus, quod poenitentia ducor, quod-

Kopis, Ώλπισα, σοὶ ὅλον ἔμαυ-ὸν ἀναθείς.

Ιδοὺ ἐπεθύμησα τὰς évcoAdc σου, ἐγ τῇ δι-
χαιοσύγῃ σου ζησόν µε. Πεινῶ καὶ διφῶ τὰς &v-
τολάς σου. Ἑν τῇ διχαιοσύνη σου ζησόν µε. {σον
δὲ τοῦτο τῷ, Εν τῷ »έμφσου ζησόν µε, ὅπερ
εἴρηχεν ἀνωτέρω.

Kal δ.10οι ἐπ᾽ ἐμὲ τὸ EAsóc σου, Κύριε, τὸ σω-
τήριόν σου κατὰ τὸν .Ίόγον cov. "Iva ἑλεηθῶ χαὶ
σωθῶ. Τέλος γὰρ τοῦ ἑλέους, fj σωτηρία * ἕλθοι
δὲ, χατὰ τὴν ὁπόσχεσίν σου. Ἐπηγγείλω γὰρ &v τῷ
νόμῳ ἑλθεῖν, χαὶ σώζειν τοὺς φυλάσσοντας τὰ προσ-
τάγµατά σου.

Καὶ ἁποκριθήσομαι τοῖς ὀγειδίζουσί μοι AÓToy.
Tol; ὀνειδίζουσί µοι τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς χαχοπάθειαν,
ἀποχριθήσομαι τοῦτον τὸν λόγον.

*Ori ἡ Ίπισα ἐπὶ τοῖς «όγοις σου. Τοῦτο αὐτοῖς
ἀποχριθήσομαι, ὅτι Άλπισα ἐπὶ τοῖς λόγοις τοῦ
θεοῦ, ὑποσχομένου πολλὰ ἀγαθὰ τοῖς φυλάττουσι
τὰς ἑἐντολὰς αὐτοῦ * xal διὰ τοῦτο χαχοπαθῶ, τρε-
φόμενος ἀγαθαῖς ἑλπίσι. .

Kal μὴ περιέΊῃς àx tov στόματός µου «όγον
ἀ 1ηθείας ἕως σρὀδρα. Mh περιέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ)
προφητιχὸν χάρισμα ἐπὶ πολύ; ἀλλ' εἰ χαὶ κατ ol-
κονοµίαν ἐπισχεθῇ, πάλιν ἁποχαταστήτω uo. "H
pi] περιαιρεθῆναι παραχωρήσῃς ἐπὶ πολὺ ἐκ τοῦ

que in te speravi, ac me tibi totum prorsus ob-
tuli.

Ύεας. 40. Ecce concupivi mandata (ua, in justitia
(ua vieifica me. Esurio, inquit, et sitio mandata
tua, Vivifica me igitur in tua justitia : quod fereidem
est cum iis verbis, quz superius dixit : In lege iua
vivifica me.

Vegas. 44. Et veniat. super me misericordia tma,
Domine, salutare. tuum secundum eloquium. tuum.
Ut scilicet misericordiam consequar, et salutem.
Misericordiz enim (inis est, ut s«lutem consequa-
mur. Veniat autem hsc salus, Juxta promissionem
tuam. Pollicitus enim es in lege tua, te omnes sal-
vaturum, qui custodiunt mandata tua.

Vgns. 49. Et respondebo exprobrantibus mihi ver-
bum. lis qui afflictionem et calamitatem meam
mibi exprobrant, respondebo verbum hoc quod
sequitur.

Quod speravi in sermonibus tuis. Hoc est, quod
ego illis respondebo, sperasse me in Dei verbis,
qui multa bona omnibus pollicitus est, qui illius
servaverint mandata: quam ob causam ofllictiones
ei calamitates omnes facile sustineo, optima ni-
mirum in spe educatus.

Vgns. 43. Et ne auferas de ore meo verbum veri-
tatis usque calde. Nc auferas à me in perpetuum
propheticam gratiam ; sed, si ez dispensatjone ad
tempus illam abstuleris, rursus precor mihi cam
restitue ; vel, Ne permittas diu ex. ore meo verita-

1147

EUTHYMII ZIGABENI

1143

tem auferri, si quando, ut accidere potest, ab ea A στόµατός µου τὸ ἀληθεύειν, εἰχὸς γὰρ φεύσασθα

me decidere contigerM ; vel, Ne valde eam auferas,
hoc est, nunquam auferas.

Quoniam in judiciis (uis supersperavi. (uoniam
jn lege tua valde speravi, confidens si legem tuam
servavero, conservandam in me csse veritalis tua
gratiam.

VEns. 44. Et custodiam legem. tuam semper, in
seculum et in seculum seculi, Semper legem tuam
custodiam, hoc est, in omni negotio. Illa autem
verba : In seculum et in seculum seculi, idem si-
gnificant quod semper, tametsi ad majorem per-
petuitatis atque :eternitatis intensionem dicta
etiam esse possunt. Vcl : Custodiam hanc legem
tuam, non in hoc tantum saeculo, sed etiam in fu-
turo, quod szculum saculi appellatur, tanquam
presenti ssculo honoratius. His autem verbis
promptitudinis vehementiam demonstravit, quam
habebat, 'ut legem observaret.

Vrns. 45. Et ambulabam in latitudine, quia man-
dala tua exquisivi. Prospere dirigebar ad omnia
qua agenda erant. Causa autem hujus rei fiit, quia
mandata tua dilexi. Vel eum calamitatibus cireum-
darer, animo non angebar, quia inter afllictiones
illud mihi saktem delectationi et solatio crat, quod

µε’ xal μὴ περιέλῃς ἐπιπολὺ, τουτέστι µηξέποτε.

"Οτι ἐπὶ τοῖς κρίµασ! σου ἑπή.ἔπισα. "Οτι ἐπὶ
τὸν νόμον σου σφόδρα Ἠλπισα, θαῤόῶν, ὅτι συντη-
ρηθήσεταί poc τὸ τῆς ἁληθείας χάρισμα, φυλάττοντι
τοῦτον.

Kài φυ.λάξω τὸν vónov cov διαπαντὸς εἰς
τὸν αἰῶνα, xal elc εὐν alora τοῦ αἰῶνος. Ax
παντὸς, ἤγουν ἐν παντὶ πράγµατι. Τὸ δὲ Elc «ὧν
alora, xal εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ aloroc, ἑπίτασίς
ἐστι τοῦ "Asl * 3) ὁμοῦ πάντα, τὸ del σηµαίνουσεν,
ὡς εἶναι τὸ -μὲν διαπαντὸς, ἀντὶ τοῦ dal - τὰ δὲ
ἐφεξῆς ἐφερμηνευτιχὰ τοῦ de), ἡ καὶ ὅτι φυλάξω
τοῦτον, οὗ µότον Ev τῷ παρόντι Bl, ἀλλὰ xal ἓν

B τῷ µέλλοντι, ὅς ἐστιν αἰὼν τοῦ αἰῶνος τούτου, ὡς

τιµιώτερος: δι) οὗ ἑμφαίνει τὸ σφόδρα πρόθνµον
τῆς περὶ τοῦ νόµου φνλαχῆς αὐτοῦ.

Καὶ ἑπορευόμην àv. π.ατυσμῷ, δει τὰς ὀντολὰς
σου ἐξεζήτησα. Εὐωδούμην εἰς πάντα, ὅτι εὰς ἐν-
τολάς σου ἠγάπησα. "H xai θλιδόµενος, οὖχ ἑστενο-
χωρούμην * sb γὰρ συνειδέναι ὅτι τὰς ἑντολάς σου
ἑξε-ήτησα, kv θλίψει ἑπλάτννέ µε παρηγορεξ yàp
tb ἀγαθὸν συνειδός.

conscius mihi essem, diligenter me exquisisse omnia mandata tua. Solet autem bona conscientia

maximum semper solamen prestare.

Vens. 46. Et loquebar in testimoniis tuis coram
regibus, el non confundebar. Loquebar legem coram
regibus, et bonum inde nomen reportabam. Libere
enim loquebar in mandatis tuis, et timorc nullo
cohibebar. Congruunt etiam hzc verba sanctis
Christi martyribus.

VrRs. 47, 48. Et meditabar in mandatis tuis, qua
dilexi talde. Et levavi manus meas ad mandata tua,
que dilexi. Meditabar quidem in eis, legens ea, le-
vabam autem manus meas ad mandata tua, operibus
videlieet ea adimplens et perficiens.

Καὶ &AdAovr. ἐν τοις µαρτυρίοις σου, évavceice

βασιλέων, καὶ οὐκ ᾖἠσχυνόμη». Ἑλάλουν τὸν vó-

μον σου, ἑνώπιον βασιλέων, xat εὐδοχίμουν * Exap-
ῥησιαζόμην ἐν ταῖς ἐντολαῖς σου, xal οὐχ ὑπεστελ-
λόμην * ἁρμόζει δὲ τοῦτο, χαὶ τοῖς ὁτὲρ Χριστοῦ
μάρτνσι..

Καὶ ἐμε]έτων ἓν ταῖς ἐντοᾶαῖς σον, alc ἡγά-
πησα σφόδρα καὶ ἧρα τὰς χεῖράς µου πρὸς τὰς
értoAdc cov,dc ἠγάπησα. Ἐμελέτων μὲν ἐν αὐ-
τοῖς, ἀναγινώσχων αὐτάς * Ἶρα δὲ τὰς χεῖρᾶς µου
πρὸς αὐτὰς, πράττων aütác. Αδιάφορο» δὲ τὸ Alc

ἠγάπησα, xat τὸ "Ac ἠγάπησα. Τὸ μὲν χατὰ τὸ, Ἐν ταῖς ἐντολαῖς σου ἀποδοθέν - τὸ δὲ κατὰ τὸ Πρὸς τὰς

ἐντολάς σου.

Et meditabar in. justificationibus tuis. Pro Medi-
tabar in Greco legimus Ἡδολέσχουν de cujus signi-
ficatiope superius dictum est.

ΎΕΗ6. 49. Memor esto verbi tui servo tuo, in quo
miht spem dedisti. Erga imo servum tuum, inquit,

Καὶ ἠδοέσχουν àv τοῖς δικαιώμασί cov. Εἴ-
ρῆται περὶ τούτων, Άχουν, περὶ ἀδολεσχίας.

Μνήσθητι τὸν «Ἰόγογ σου τῷ £o94o σου, ὃν
ἐπήλπισάς µε. Ἐπ΄ ἐμοὶ τῷ δούλῳ σου µνήσθητι

memor esto illius verbi, in quod me sperare jus- p τὸν λόγον σου, kg! ὃν λόγον σου, ἑλπίψειν µε ἑποίη-

sisti. Verbum autem. hoc tuum illud est, quo dixi-
81i te misericordem esse, atque ideo omnes eos
etiam salvaturum, qui mandata tua. custodieript ,
quemadmodum alibi declaravimus. Debemus etiam

digne Deo intelligere sermonem hunc : Memor esto :

pro, Perlice et ad finem deducito. Neque enim ulla
in Deum cadit oblivio, aut reminiscentia.

ΥΕΑ. 50. Hac me «onsolata estin humilitate mea.
Παο spes scilicet me consolata est, hoc est, spes
j8ta recreavit ae refovit me, in humilitate ac mi-
seria illa constitutum, in quam assidus tentatio-

Les et calamitates me dedüxerant,
το Quia eloquium tuum vivificavit me. Verbum , in-

σας. Τίς δὲ ὁ λόγος σου ; ὅτι ἐλεήσεις xal σώσεις
τοὺς φυλάσσοντας τὰ προστἀγµατά σου, χαθὼς xal
ἀνωτέρω δεδήλωται ' Μνήσθητι τῷ δούἰφῳ σου
τὸν «όγον σου. Θθεοπρεπῶς δὲ νοητέον, ἐπὶ τοῦ
θεοῦ τὸ Μνήσθητι ' ἀντὶ τοῦ Περάτωσον * ἁδιάφορος
δὲ fj σύνταξις τοῦ Μνήσθητι.

Αὔτη µε παρεκάΛεσεν àv τῇ ταπειώσει µου.
Λὕτη * τίς; Ἡ ἐλπὶς δηλονότι. Αὕτη µε παρητόρη-
σεν, αὕτη µε ἀνεκλήσατο, dv τῇ ταπεινώσει µου,
τῇ ἀπὸ τῶν πειρασμῶν, Ey τῇ καχοπαθείᾳ µου.

"Οτι τὸ «Ἰόγιόν σου ἔζησέ µε. 'O δηλωθεὶς

νο --- το ο ο

1149 | COMMENT, IN PSALMOS. 1150
ἀνωτέρω λόγος µου, οὗτος ἑζωοποίησε. Σχεδὸν A quit, illud tuum de quo paulo ante diximus , cum

ἀπονεχρωθέντα τῇ ἀγχόνῃ τῶν θλίψεων.

Ὑπερήφανοι παρηγόμουν ἕως σφόδρα, ἀπὸ
δὲ τοῦ νόµου σου οὐκ ἐξέκλινα, Ἐκεῖνοι μὲν
παρέδαινον τὸν vópov σου ἐπὶ πολύ * ἐγὼ δὲ οὗ
συναπἠχθην αὐτοῖς. "H παρηνόµουν διαγελῶντές
µε, τῷ νόµμῳ πάντοτε προσχείµενον. ἐγὼ δὲ οὐχ
ἁπέστην τῆς μελέτης αὐτοῦ. Ὑπερηφάνους δὲ λέγει
τοὺς ὑπερόπτας τοῦ νόμου. Τοιοῦτοι δὲ πάντες οἱ
ἐπηρμένοι,

Εμνήσθην τῶν κριµάτων σου.ἀπ᾽ αἰῶνος, Κύ-
pue, xal παρεχ λήθη». Τῶν κριµάτων σου τῶν àv'
αἰῶνος, τῶν ἀπ) ἀρχῆς, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς. Όπως τοὺς
μὲν ἀρετῇ χκαχοπαθοῦντας δοξάζει, τοὺς δὲ χαχίᾳ
εὐημεροῦντας ἀτιμάζει.

prz tantis afflictionibus angerer, ac pene mortuus
essem, iterum me ad vitam revocavit.

Vegas. 51. Superbi inique agebant usque valde, a
lege autem tua non declinavi. Illi quidem in multis
legem tuam transgrediebantur, ego vero illis non
me adjunxi. Vel : Inique agehant, deridentes me,
quod legí taz semper incumberem, et ab illius
meditatione nunquam recederem. Superbos autem
appellat, legis contemptores. Tales enim esse so-
lent elati omnes ac stperbi.

Vens. 52. Memor fui judiciorum tuorum aseculo,
Domine, et consolatus sum. Quse a szculo, hoc est,
qua ab initio sunt, et in futurum erunt. In his
autem judiciis continetur, quod virtute praditos

B homines, tametsi ad tempus affligi permittas, ta-

men glorificabis, Quodque eos inhonorabis, qui pravis imbuti sunt moribus, quanquam interea

tranquillam, ac felicem vitam degere videantur.
Ἀθυμία κατέσχε µε, ἀπὸ dpaptodov τῶν &p-
καταλιμπαγόντων τὸν vónor cov. Ἠθύμησα δι
αὐτούς τοῦτο μὲν ὀργιζόμενος, ὅτι ἀθετοῦσι τὸν
νόμον σου * τοῦτο δὲ λυκούµενος, ὅτι ἀπόλλυνται.

ψα.ϊτὰ ἧσάν µοι τὰ δικαιώματά σου iv τόκφ
παροιχίας µου. ΝῬαλλόμενα, τουτέστι μελετώμενά
μοι, ἔνθα παρῴκουν, ἓν οἵῳ ἂν τόπῳ διῆγον. Ἡ xol
ἄλλως "Ev Φαλμοῖς Ίσάν µοι ’ Φαλμοὺς αὐτὰ ἔποι-
οὖμην, xax ψάλλων αὐτὰ εὐφραινόμην.

Ἐμγνήσθη» ὃν γυκτὶ τοῦ ὀνόματός σου, Κύ-
ρι8, xal ἐφύ.]αξα τὸν γόµον cov. "Ev νυχτλ, ὅτε
μᾶλλον οἱ δαίµονες τῆς ἀχαθαρσίας ἑνοχλοῦσι, διὰ

Vrns. 53. Tristitia detinuit me, pro peccatoribus
derelinquentibus legem. (uam. Tristis fui. inquit,
propter peccatores, partim quidem iratus, quod
legem tuam adeo contemnant, partim etiain dolens,
quod ipai perituri sint.

Vgns. 54. Caniabiles mihi erant jmstificationes
tut, in loco peregrinationis mec. Cantandw, hoc

est, meditande a me sunt ; ubicunque hebitavero,

ubicunque vitam degero. Vel aliter : Loco cauti-
corum mihi erant, et in psalmos eas mihi consti-
tuebam, alque eas psallendo, delectabar.

Vgns. 55. Memor fui nocte nominis tui, Domine,
el custodivi legem tuam. Nocturno, inquit, tempore
quando immundi demones plures solent perturba-

µνήµης σε ποιούµενος, ἑσωφρόνουν τῷ φόδω σου" € tiones afferre, ego te in memoria semper habebam ,

ἡ ἐν νυχτὶ τῶν παθῶν ὅτε ὑπ αὐτῶν ἑζοφούωαν..

Αὔζη µοι ἐγεήθη , ὅτι τὰ διχἀιώματά σου
ἐξεζήτησα. AU» ἡ μνήμη; εἴωθε γὰρ πολλάκις εἰς
ὄνομα τὸ (fua µεταλαμθάνειν, ὡς τὸ, Αὔτη µε
παρεκά.1εσεν, ἐν τῇ ταπειγώσει uov. Λέγει γοῦν,
ὅτι αὕτη f) µνήµη Ὑγἐγονέ pot, ànb τοῦ σφόδρα ζη-
τεῖν τὰ διχαιώµατά σου. Ἐχεῖθεν γὰρ τὸν φόδον
ἔλαδον.

Μερ.ς µου εἶ, Kopie: εἶπα τοῦ Φυ.ἰάξασθαι τὸν
νόµο» σου. Μερίς µου εἶ, χληρονοµία µου, πλοῦτός
µου, χαταφρονήσαντος τῆς ἐπὶ γῆς µερίδος' διὰ
τοῦτο λοιπὸν slxa: Συνεθέμην, ἐπηγγειλάμην, περὶ
τοῦ φυ.]άξασθαι τὸν »όµον σου ἁπαράδατον.

Εδεήθην τοῦ προσώπου σου àv ὅδ.ῃ καρδἰᾳ
ου, éAéncór. µε κατὰ τὸ .Ιόγιόν σου. Ἐδεήθην
ὁλοχαρδίως, περὶ τῆς ἁμαρτίας µου * EXénoóv µε,
κατὰ τὸ λόχιόν σου Υέγραπται γὰρ iv τῷ νόμῳ
ἐλεεῖσθαι τοὺς μετανοοῦντας * 3] χατὰ τὴν ὑπόσχεσίν
σου» 7| κατὰ τὴν διἀκρισΐν σου Tov προσώπου δὲ,
ἀντὶ τοῦ Zo), χατὰ περ]φρασιν.

Διε.Ιογισάμην τὰς ὁδυὺς σου, καὶ ἑπέστρεψα
τοὺς πόδας pov εἰς τὰ μαρτύριά σου. Διελογιζόμὴν

et pra timore tuo sapientior reddebar. Vel, in *
nocte passionum atque affectuum , et quando οὐ
ilis obtenebrabar

Vgns. 56. Hcc facta est mihi, quia justificatio-
nes luas exquisivi. Hac memoria scilicet. Solet
enim Propheta aliquando verbum mutare in nomen;
juxta illud : Hac me consolata est in humilitate
mea. Hxc memoria, inquit, ideo mihi facta est,
quia valde exquisivi justificationes tuas. Illinc
enim ego timorem accepi.

Vgns. 57. Portio mea, Domine : dixi eustodirc
legem tuam. Tu, portio mea es; hzreditas, inquam,
mea, et divitie mez. Alia eniin terrena omnia
despicio. Atque ideo Dizi, hoc est, Pollicitus sum ,
custodire legem tuam , et nullo pacto eam trans-
gredi.

Vrgns. 58. Deprecatus sum faciem tuam in toto
corde meo, misercre mei secundum eloquium tuum.
Te, inquit, pro delictis meis ex toto corde depre-
cotus sum ; miserere ergo mei juxta eloquium
tuum. Scriptum est enim in lege tua, quod delin-
quentium misereberis. Vel, Secundum promissio-
nem, aut distinetionem tuam; per faciem autem
Dei, ipsum Deum circunmloquitur.

Vgns. 59. Cogitavi vias tuas, et converti pedes meos
in testimonia tua, Legem tuam meditatus sum, con-

1151

EUTHYMII ZIGABENI

1152

versationisque, ac vite mea semitam direxi ad A τὸν νόµον σου, ἰθύνων την ὁδὸν τῆς πολιτείας µου

mandata tua, Quadam autem exemplaria habent :
Cogitavt vias meas, hocest, prius consideravi ,
quid agendum mihi esset, aut quid dicendum : atque
ideo ambulavi intra mandata tua.

Vens.. 60. Paraius sum, et non sum turbatus , ut
custodiam mandata (μα. Paratus sum ad custodien-
dum ea, atque ideo ab eorum difficultate , aut se-
veritate turbatus non sum. Malum enim quod quis
prius considerat, atque exspectat, tolerabilius effi-
citur. Vel daemonibus , seu tentationibus me inva-
dentibus, turbatus non sum, sciens, quod impetum
in me facturi erant, Quam ob causam ad toleran-
tiam me prazparavi.

Vgns. 61. Funes peccatorum circeumpleri sunt mihi,
et legem tuam non sum oblitus, Funes peccatorum,
prave sunt demonum cogitationes , quibus, ceu
vinculis quibusdam, nectere, atque alligare omnes
conantur , quibuscum certant. Hi , inquit, funes
mihi circumplexi sunt, nec tamen ideo oblitus sum
legis tuz. lilius enim timore, onfnibus peccatorum
vinculis, veluti gladio quodam incisis , liberatus
aufugi.

Vens. 62. Media nocte surgebam wt confiterer tibi,
ad judicia justitie t«v. Media nocte quando dz-
mones adversum homines magis insurgunt, et alios
quidem ad pravas cogitationes, alios vero ad ipsa
urgent facinora. Vel aliter : Eo, inquit, tempore sur-
gebam e lecto, ut tibi contiterer ,; qnando somnus
q'iescentihus snavior videri solet ; surgebam dico,
ut conflterer, hoc est, ut gratias tibi agerem , pro-
pter judicia justitie tux. Παο autem judicia tu
nobis parcens, mandasti lege tua observari, ut
dum tui timorem addiscimus, moderatiores efficia-
mur, ne intemperantiam secuti, majoribus dam-
nemur suppliciis. Vel : Surgebam, ut conflterer tibi
peccata mea, propter judicia δι tux», hoc
est, timens propter ea.

VgRs. 65. Particeps ego sum omnium timentium
te, et. custodientium mandata tua, Aque ego , in-
quit, atque illi, te timeo, x:que etiam mandata tua
observo, Unus etenim ex illorum numero sum, qui
té maxime venerantur, atque observant.

Veas. 64. Misericordia tua, Domine, plena est terra,
justificationes tuas doce me. Tu totius orbis misere-
ris, tu omnes nutris, tu omnium curam ac provi-
dentiam habes, tu patiens es ad omnes. Miserere
igitur mei, et doce me justificationes tuas , ita ut
altius et perfectius eas intelligam. Hujusmodi au-
tem verhis utitur beatus David , non quod procul

πρὸς τὰς ἐντολάς σου. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων,
Διε.Ἰογισάμην τὰς ὁδούς µου, Υράφουσι, τουτέστι,
πρῶτον διεσχεπτόµην xal τὸ mpaxtfov µοι, xal
τὸ λαλητέον * δ.ὸ xa εἴσω ἐθάδιζον τῶν ἐντελῶν
σου.

Ἡτοιμάσθη»ν καὶ ovx ἑταράχθην, τοῦ gvAdCa-
σθαι τὰς ἐν τοῖὰς σου. Ἡτοιμάσθην, εἰς τὸ φυλἀ-
Eat τὰς ἐντολάς σου’ 6:5 καὶ οὐχ ἑταράχθην ὑπὸ της
τραχύτητος καὶ βαρύτητος αὐτῶν τὸ Υὰρ µελετη-
θὲν xal προσδοκηθὲν, εὐμεταχειριστότερον. Ἡ οὖὗκ
ἐταράχθην, ἐπιθεμένων pov τῶν δαιµήνων, 7] τῶν
πειρασμῶν, εἰδὼς ὅτι προδαλοῦσι, xal παρασχευα-
σθεὶς εἰς ὑπομονῆν.

Zyowla dpaptoAGr περιεπ.λἀκησάν µοι " xal
τοῦ νόµου σου οὐκ ἐπε.Ἰαθόμην. Σχοινία ἅμαρτω-
λῶν δαιμόνων, οἱ πονηβοὶ λογισμοὶ. δι ὧν πειράζειν
ἐπιχειροῦσι τοὺς ἀγωνιζομένους. Ταῦτα. φησὶ, τὰ
σχοινία περιεπλάχησάν uot, xai οὐδ' οὕτως ἔπελα-
θόµην τοῦ νόµου σου. Τῷ «όδῳ δὲ τῷ τούτον,
καθάπερ τινὶ διαχόψας ξίφει, αὐτὰ διέφυγον.

Μεσονύκτιον ἐξηγειρόμη», τοῦ ἑξομο.ἱογεῖσθαί
σοι ἐπὶ τὰ χρίµατα τῆς δικαιοσύνης σου. Meao-
νύχτιον, ὅτε μᾶλλον ol δαίµονες ἐπιτίθενται’ τοὺς
μὲν εἰς πονηρὰν µελέτην, τοὺς δὲ πρὸς ἁμαρτίαν
ἀλείφοντες. "H xat ὅτε γλυκύτερος ὁ ὕπνος ἐπιῤῥεῖ,
Τότε, φησὶν, ἐξηγειρόμην ἐκ τῆς κοίτης, ἐπὶ τῷ
ἐξομολογεῖσθαί σοι, ἐπὶ τῷ εὐχαριστεῖν σοι, διὰ τὰ
χρίµατα τῆς δικαιοσύνης σου * ὅτι ταῦτα φειδόµενος
ἡμῶν, ἑνομοθέτησεν, ἵνα φρθούμενοι σωφρονῶμεν,
χαὶ μὴ ἀχολατθαίνοντες, χολασθῶμεν. "H ἐξηχειρό-
μην ἐπὶ τῷ ἐξαγορεύειν σοι τὰς ἁμαρτίας µου, διὰ
τὰ χρίματα τῆς δικαιοσύνης σον, τουτέστι φοθούµε-
νος δι αὑτά.

Μέτοχός εἰμι ἐγὼ πάἆντων τῶν φοξουμένων σε,
xal τῶγ φυ.Ίασσόνγτωγ τὰς évroAdc cov. Μέτοχος,
fiot χοινωνὸς τοῦ (aou φόθου, xat τῆς ὁμοίας φνλα-
xt, fjyouv εἷς αὐτῶν.

ToU ἐλέους σου, Κύριε, π.1ήρης ἡ yr. τὰ δι-
χαιώματά σου δίδαξόν µε. Πᾶσαν τὴν Υην ἑἐλεεῖς,
τρέφων πάντας, προνοοῦμενος πάντων, μακροθυμῶν
ἐπὶ πᾶσιν. ἘἙλέησον χὰμε, xa δίδαξόν µε τὰ δι-
χαιώματά σου, ὑψηλότερον, καὶ βεβαιότερον’ χαὶ
μὴν xa αὐτὸς μετὰ πάντυν Ἰλεεῖτο" ἀλλὰ τοῦτο,
δυσωπητικώτερον, εἴρηχεν,

essel a misericordia Dei, sed ut illum sibi magis benevoluim redderet, et ut ampliorem erga se mi-

sericordiam conciliaret.

Vens. 65. Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine,
secundum verbum tuum. Beneficio, inquit , affecisti
servum tuum ; ita enim Symmachus reddidit. Se-
cundum autem verbum tuum, quod in lege scri-
ptu: essc diximus. Ibi enim expresse pollicitus ca,

Χρηστότητα éxolncac μετὰ τοῦ 8004ov. σου»
Κύριε, κατὰ τὸν Aóyov cov. Ἐὐηργέτησας τὸν
δοῦλόν σου * οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἑἐξέδωχε΄ χατὰ
τὸν λόγον σου δὲ, τὸν ἐν τῷ νόμῳ Ὑεγραμμένον,
περὶ τοῦ εὐεργετεῖσθαι τοὺς εὐαρεστοῦντας' ἡ Κατὰ

1153 COMMENT. IN PSALMOS. 1154
τὸν JAópyov cov, ἀντὶ τοῦ Κατὰ τὸ πρέπον σοι. B te affecturum . beneficio eos , qui tibi placere stu-

Εὐχαριστεῖ δὲ, ἐφ᾽ οἷς εὐηργέτηται:.

duerint. Vel aliter (quia Greca dictio λόγος , non

Verbum tantum, sed. rationem. etiam significat) : Secundum rationem, inquit, fecisti banc bobpita-
tem, hoc est, secundum id quod divinitatem tuam decet. Continet autem.bic sermo gratiarum actio-

nes, pro acceptis beneficiis.

Χρηστότητα, καὶ παιδεία», καὶ γνῶσιν δίδα-
ξόν µε, ὅτι ταῖς ἐν το.λαῖς σου ἐπίστευσα. Χρῃ-
στότητα μὲν πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς, παιδεἰαν δὲ, τὴν
ἐν τῇ πρακτικῇ, γνῶσιν δὲ, τὴν ἐν τῇ θεωρητικῇ.
Ῥυνέτισόν µε, φησὶ, πρὸ; ταύτας, ἀνθ᾽ ὧν ἐπείσθην
ταῖς ἐντολαῖς σου» ἢ διότι ἐπίστευσα αὐταῖς, ὅτι
συνετίσονσί µε.

Πρὸ τοῦ µε ταπειωθηγναι, ἐγὼ ixAnppéAnca,
διὰ τοῦτο τὸ «ἰόγιόν σου ἐφύ.ίαξα. Πρὸ τοῦ xa-
χοπαθῆσαί µε ἤμαρτον ' ἁμαρτήσας πρότερον, εἶτα
ἐπαιδεύθην. Διὰ τοῦτο τὸν νόµον σου ἐφύλαξα, ἵνα
ph πάλιν ἁμαρτήσας, πειρασθῶ. Ἔπεται γὰρ τῇ
πλημμελείᾳ ταπείνωσις x πειρασμοῦ. Ἡ xai τα-
πείνωσιν ὑποληπτέον, τὴν ἑνάρετον, τὴν àx συν -
αισθήσεως ἁμαρτίας, τοῖς προσέχουσιν ἐπιγινομέ-
νην, ἵνα xa νοήσωμεν ὅτι dj πλημµέλεια Yévovev
αὐτῷ πρόξενος ταπεινοφροσύνης.

Χρηστεὸς sl σὺ, δύριε, καὶ àv τῇ χρηστότητἰ
σου δίδαξόν µε τὰ δικαιώματά σου. Ὡς ἀγαθὸς,
καὶ φιλάνθρωπος, xal φιλάγαθος, δίδαξόν µε τρα-
νώτερον, ἵνα χἀγὼ τοῦτο γένωµαι’ τὸ αὐτὸ δὲ λέγει
πολλάκις ἐπιτείνων τε τὴν δέησιν, xal σφόδρα τῆς
παρὰ θεοῦ διδασκαλίας ὁρξγόμενος.

'EzAn0sv0n éz' ἐμὸ ἁδικία ὑπερηράνων, ἐγὼ c

δὲ iv ὅ.Ίῃ καρδίᾳ µου ἐξερευνήσω τὰς ἐντολάς
σου. Ἐκεῖνοι μὲν ἁδ.κοῦσί µε, ἐγὼ δὲ, οὐδ' οὕτως
ἀποστήσομαι ἀπὺ τῶν ἐντολῶν σου, οὐδξδ µιμήσομαι
τούτους, ἁλλ᾽ ἐξερευνήσω ταύτας, xal την παραµυ-
θίαν ἐχεῖθεν ἀρύσομαι. ᾿Υπερηφάνους δὲ νόησον, καὶ
τοὺς δαίμονας, xal τοὺς ὑπερόπτας τοῦ νόµου.

Ετυρώθη ὡς γάλα ἡ καρδία αὐτῶν, ἐγὼ δὲ τὸν
γόµον σου ἐμε.έτησα. Ἐσκληρύνθη κατ ἐμοῦ.
Τὸ γάλα Ὑὰρ εἰς τυρὸν πησσόµενον, σχληρύνεται.
Ἡ ἐλιπάνθη ἐνενθηνουμένη ταῖς ἁδιχίαις. Τὸ
γάλα γὰρ εἰς τυρὸν πησσόμενον λιπωδέστερον γί.
νεται.

᾽Αγαθόν µοι ὅτι ἑταπεἰνωσάς με’ ὅπως ἂν
μάθω τὰ δικαιώματά σου. Συμφέρον, ὠφέλιμόν
pot yéyovev, ὅτι ἐπαίδευσάς µε πειρασμοῖς, ἵνα
µάθω τὸ δἰκαιόν σου, ὅτι χολάζεις τοὺς ἁμαρτά-
νοντας * xal ὅτι εἰ ἐνταῦθα χολάζξεις, πολλῷ μᾶλλον
ἐχεῖ,

᾽Αγαθός µοι ὁ vópoc τοῦ στόµατός σου, ὑπὲρ
χι.ὶιάδας χρυσίου καὶ ἀργυρίου. Ὁ νόμος ὃν ὑπ.
Ἰγόρευσας τῷ Μωῦσῇ, ἀγαθός pot, ὥσπερ παιδαγω-
γῶν τὸ σῶμα, καὶ ῥυθμίςων τὰ fj0n, καὶ συνετίξων
τὴν φυχήἠν.

Al χεῖρές σου ἐποίησάν µε καὶ ExAacdr µε,
συγέτισόὀν µε, καὶ μµαθήσομαι τὰς éyvroAdc σου.

Vens. 66. Bonitatem et disciplinam, οἱ scientiam
doce me , quia mandatis tuis credidi. Doce me , in-
quit, bonitatem erga amicos et cognatos , discipli-
nam in actionibus, et scientiam in contemplando.
Inst rue me igitur in his omnibus, quia mandatis
tuis obtemperavi , vel quia credidi , quod instrui
deberem a mandatis tuis, atque ab illis sapientior
redii.

Vens. 67. Priusquam humiliarer ego deliqui : pro-
pterea eluquium tuum custodivi. Antequam affligerer

D ego peccavi; et quia post peccatum castigatus

sum, de cztero legem tuam custodivi ; timens ne,
si rursus mihi peccare contingeret , rursus pari
modo afflictione aliqua castigandus essem. Solet
enim post peccatum. afflictio consequi , atque liu-
miliatio. Fortassis etiam, de ea loquitur hurnilita-
tis virtute, qua cordatis hominibus de conscientia
innascitur peccati, ita ut sensus sit, quod pecca-
tum sibi fuit causa humilitatis.

Ύεῃς. 68. Bonus es tu, et in bonitate tua doce me
justificationes tuas. Tanquain bonus, et misericors
doce me sincerius, ut ego etiain bonus fiam. Sz-
p'us vero idem repetit, orationem intendens , ac
veluti divina doctrinz avidus.

Vkns. 69. Muliiplicuta est super me injustitia su-
perborum, ego autem in toto corde meo scrutabor
mandata tua. llli, inquit, summa me afficiunt inju-
Tia, ego tamen propterea a mandatis tuis non re-
cedam, nec superbos imitabor : quinimo scrutabor
mandata tua, in quibus consolationem capio. Per
superbos autem et damones intellige, et legis con-
temptores.

VERs. 70. Coagulatum est sicut lac cor eorum,
ego vero legem (uam medilatus sum. Induratum est,
inquit, eorum cor adversum me. Lac enim coagu-
latum iu caseum obdurescit. Vel (quia Greca di-
ctio, ἑτυρώθη, uon tam coagulatum quam caseatum
significat ) : Caseatum est , inquit , hoc est, pingue

p effectum, et abundans iniquitatibus. Effici enim so-

let pinguius, lac, ubi in caseum concreverit.

VEns. 71. Bonum mihi, quia humiliasti me, ut
discam justificationes tuas. Utile quidem tnihi fuit
corripi a te, variis afflictionibus, ut justitiawn
tuam addiscerem : quod scilicet tu peccantes ca-
stigas. Quod si in przsenti vita punis peccatores,
quanto magis id facies in futura?

Vgns. 72. Bona mihi lex oris tui, super millia
auri et argenti. Lex, quam Moysi tradidisti, bona
mihi est, eo quod instruit, atque erudit ine. Nau
et corpus castigat, et mores dirigit, et sapientio-
rem animam reddit.

Vgns. 75. Manus tue fecerunt me et plasmave-
runt me, da mihi intellectum, ut discam mandata

1135

EUTHYMII! ZIGABENI

115t

tua, Tu me, inquit, plasmasti, tu mihi prudentiam A Zó µε ἔπλασας, σὺ µε συνέτισον, σύ µε δίδαξον.

presta, tu me doce, et ego addiscam mandata
tu2, quee hominem ad rectam semitam dirigunt.
Aliqui etiam dicunt, quod Filius et sanctus Spi-
ritus dici possunt manus Patris : eo quod per eos
omnia fecit.

Vgns. 14. Qui timent te, videbunt me, et [αία-
buntur, quia in verba tua supersperavi. Videbunt
me proficere, si mihi intellectum przstiteris ; et
letabuntur, quod in mandatis tuis valde sperave-
rim et non in aliis szculi hujus auxiliis.

Ύεκθ. 75. Cognovi, Domine, quod justitia judicia
tua, el veritate tua humiliasti me. — Experientia
cognovi, quod judicia tua justa sunt, quodque
merito multis me afflictionibus depressisti, ut
prudentior flerem : in te enim deliqueram.

Vrns. 70. Fiat mihi misericordia tua, ut conso-
letur me secundum eloquium tuum, servo tuo. Fiat
mihi servo tuo misericordia tua, ut me calami-
tatibus afflictum refrigeret. Fiat autem hoc mihi,
juxta promissionem tuam. Pollicitus enim es in
lege tua, opem te laturum esse omnibus poeniten-
tibus.

γεας. 77. Veniant mihi miserationes tua, εί vi-
tam. Mihi, inquam, qui modo tristitia ac moerore
pene eram suffocatus.

Quia lez (ua meditatio mea est. Veniant mibi,
Inquit, illa miserationes tuz, quia deinceps, pre
cateris omnibus, lex tua erit meditatio mea.

Vrns. 78. Con(undantur superbi, quia injuste ini-

xat µαθῄσομαι κατορθοῦν τὰς Evtolág σου. Τινὲς
ὃξ χεῖρας τοῦ Πατρὸς νοοῦσι «bv Y Dy, καὶ «5 GT
Πνεῦμα, δι’ ὧν τὰ πάντα ἁποίησεν.

Οἱ φοδούμενοἱ σε ὄψονταί µε, καὶ εὐρρανθὴ-
σονται, ὅτι εἷς τοὺς «Ἰόγους σου ὀἑπή.λπισα.

"Οψονταί µε προχόπτοντα, εἰ συνετῖσῃης µε, xal
εὐφράνθήσονται, ὅτι el; τὰς ἑντολάς σου ἐπήλπισα,
xat οὐχ εἷς ἄλλοτι βιωτικόν.

"Error, Κύριε, ὅτι δικαιοσύνη τὰ κρἰματά σου,
xal ἀ.ληθείᾳ ἐταπείνωσάς pe. Ἔγνων τῇ πείρᾳ,
ὅτι δίχαιαι al χρίσεις σου, χαὶ εὐλόγως xat διχαίως
ἑταπείνωσάς µε πειρααμοῖς, ἵνα σωφρονισθῶ' μαρ-

p ον γάρ.

Γεγηθήτω 07) τὸ EAsóc σου τοῦ παρακα.λέσαι
με. Γενηθήτω por τῷ δούλῳ σου τὸ ἔλεός σου, ἐπὶ
τῷ ψυχαγωγῆσαί µε χαχωθέντα' γενηθήτω δὲ τοῦτο,
κατὰ τὴν ὑπόσχεσίν σου. Ἐπηγχείω γὰρ ἐν τῷ
νόμῳ ἀντιλαμδάνεσθαι τῶν µετανοούντων,

«

Ἐ.Ιθέτωσάν not ol olxzippol σου, xal (copas.
"Ἠδη ταῖς λύπαις ἀποπνιγομένῳ.

"Oti ὁ vópoc σου με.Ίέτη µου ἐστείν. Ἑλθέτωσάν
μοι, διότι ὁ νόμος σου µελέτη µου ἐστὶν, ὡς οὐδὲν
ἕτερον.

Αἰσχυνθήτωσαν ὑπερήφαγοι, ὅτι ἀδίχως ἠγόμη-

quitatem fecerunt. in me. Erubeseant, quod nibil (; σα» εἰς ἐμέ Αἰσχυνθήτωσαν, τῷ μηδὲν ἀνύσαι, τῷ

potuerunt perficere, eo quod superati εἰ profligati
sunt. ]psos autem damones intelligit, seu divinse
legis contemptores, ut diximus. Injuste autem fe-
cerunt iniquitatem in me, quia propler invidiam
me aggressi sunt,

Ego autem meditabor ín mandatis (uis. De hoc
jam alibi sepe dictuin est.

VERs. 19. Convertant me timentes te, et qui cogno-
scunt testimonia (μα. li, inquit, qui timent te con-
yerlant me, si aliquando seductus a mandatis tuis
aberravero.

Vgns. 80. Fiat cor meum irreprehensibile, in ju-
stificationibus (uis, ut non confundar. Irreprehen-
sibile fiat cor meum, dum in justificationibus
tuis meditatur, et utinam timore eorum purgatus,
non confundar, turpe aliquid committens.

Vins. 81. Deficit in salutare twum anima mea.
Abit quodammodo, atque dissolvitur anima mea,
desiderii vehementiam non ferens. Per salutare
autem salutarem Christi incarnationem intelligit ;
ait igitur se illius salutaris desiderio maxime te-
neri.

In verba tua supersperavi. In verbis tuis confido,
futurum esse quod cupio: in ejus dico verbis,

Ἠττηθῆναι * λέγει δὲ τοὺς ἀνωτέρω δηλωθέντας.
᾿Αδίκως δὲ ἠνόμησαν εἰς ἐμὲ, διὰ µόνον φθόνον ἐπι-
θέµενοι.

Εγὼ δὲ ἁδολᾳκσχήσω iv ταῖς ἐγτολαῖς σου.
Περὶ τούτον εἴρηται,

᾿Επιστρεψάτωσάν µε οἱ φοβούμενοί σε, καὶ οἱ
Υινώσκοντες τὰ μαρτύριά σου. Ἐπιστρεψάτω-
σάν t£ οἱ τοιοῦτοι, εἴποτε ἁ ποπλανηθῶ τῶν ἐντολῶν
σου.

Γενηθήτω ἡ καρδία µου ἅμωμος ἓν τοῖς δικαιῶ-
paci σου, ὅπως ἂν μὴ αἰσχυνθῶ. Γενηθήτω ἅμω-

p ος, ἑμμελετῶσα τοῖς διχαιώµασί σου, xat τῷ φόδφῳ

τούτων καθαιροµένη, ὅπως ἂν μὴ αἰσχυνθῶ, πρά-
ξας ἔργον αἰσχύνης.

Ἐκ λείπει εἰς τὸ σωτήριὀν cov ἡ ψυχή µου.
᾽Αποδημεῖ τρόπον τινὰ, ἡ ἐχλύεται, μὴ φέρουσα τν
σφοδρότητα τοῦ πόθου. Σωτήριον δὲ λέγει τὴν σω-
τήριον ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ * φησὶν οὖν * ὅτι,
Σφόδρα ποθῶ τὸ σωτήρειον τοῦτο,

Elc τοὺς Aóyovc σου ἐπή.πισα. Tolg λόγοις
σου θαῤῥώ ὅτι Ὑεγήσεται ?!, τοῖς λόγοις σον τοῖς ἐν

Varic lectiones.

(91) Subaudi τὸ σωτήριον.

"7 --- w- πο

1157 COMMENT. IN PSALMOS. : 1153
τῷ vópp Ὑεγραμμένοις περὶ αὐτοῦ. Τινὲς δὲ νοοῦσι, A quie in lege de ipso salutari scripta sont. Aliqui

περὶ τῆς ἑαντοῦ σωτηρίας ταῦτα λέγειν αὐτόν ' ὅτι
Ποθῷ τὴν παρὰ σοῦ σωτηφίαν, xal εἰς τὰς ἐντολάς
σου θαῤῥώ, ὅτι σωθἠσοµαι, φυλάττων αὐτὰς * ἁδιά-
φορον δὲ, εἴτε «ἐόγους εἶτοις, εἴτε «1όγο».

etiam adnetaadum duximus, quod indifferenter
nune verba in plurali.

'E&éAinor ol óp0aApol µου εἰς Τὸ Aóqióv. cov,
JAéryortsc, Πότε παρακαλέσεις µε; Ἐξελύθησαν,
ἠτόνησαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς φυχῆς µου, εἰς τὸν
γόμον σου ἀτενίζοντες * ἐξέλιπον δὲ ζητοῦντες, πότε
ψυχαγωγήσεις µε, συνετίσας, καὶ τὸν ἑγχεχρυμμέ-
voy πλοῦτον ἀναχαλύψας.

"Οτι ἐγενήθην ὡς ἀσκὸς &v πἀάχνῃ, τὰ δικαιώ-

vero intelligant beatum David hec verba dixisee
de sua salute: Opto, inquit, esm consequi salutem,
que a te provenit : et in mandata tua valde con-
fido, quod scilicet ea observans salvabor. illud

Propheta nunc singulari sermone, werbwm dicit,

VsRs. 82. Defeceruni oculi mel in eloquium tuum,
dicentes: quando consolaberis me ? Debiles effecti
sunt animae mes oculi, aspicientes in legem tuam.
Defeeerunt autem quserentes, quando consolaberis
me : instruens scilicet et docens me, et occultos
in lege tna thesauros revelans.

V£ns. 85. Quia [actus sum sicut uter in pruina,

Ιατά σου οὐκ ézeAa0óunv. Φασὶ «bv. ἁσχὸν ἓν D justificationes tuas non. sum oblitus. Aiunt utrem

πἆχνῃ Ψυχόμενον σωσφίγγεσθαι" τοιοῦτο ἐγένετο
καὶ αὐτὸς ἓν τοῖς πειρασμοῖς συσταλεὶς, xal σωφρο-
νισθείἰς' καὶ διὰ τοῦτο τοῦ λοιποῦ, τὰ διχαιώµατα
τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπιλαθόμενος, Lia ph πάλιν περιπέσοι
πειρασμοῖς. Ἕτεροι δὲ λέγουσι τὸν ἀσχὺν bv. πάχνῃ
συρόµενον µαλαχίζεσθαι, xal χαννοῦσθαι. Τοιοῦτος,
φησὶ, γέγονα τοῖς πειρασμοῖΐς γὰρ ἑνσυρόμενος,
τόνησα, xai Σχαννώθην * ἀλλ' ὅμως, τὰ δικαιώματά
σου οὐχ ἐπελαθόμην, ὥστε xal παιῃσαίτι παράνοµον.
Ἡ καὶ ἑτέρως' Ἐγενήθην ώς ἀσκὺς, νεχρὸς μὲν πρὸς
τὰ πάθη, χωρητικὸς δὲ τῶν θείων λογίων. Ἐγενήθην
δὲ τοῦτο ἐν τῇ πάχνῃ τῆς θείας χάριτος, τῇ ἄνωθεν
κατελθούσῃ, καὶ φυχρανάσῃ τὴν εἴσοδον τῶν παθῶν.
Διὸ καὶ οὐκ ἀπέστην τοῦ νόµου σου, γινώσκων ὅτι v
αὐτοῦ ταύτης τετύχηχα τῆς χάριτος.

pruina frigefacetum constringi. Talem se beatus
David effectum esse dicit, constrictum nimirum
ct castigatum calamitatibus. Qua de causa περι
se ullo unquam tempore justificationum Dei futu-
rum immemorem, ne rursum in tentationes de-
ferri eum contingat. Alii utrem dicunt tractum ipn
pruina molliorem ac laxiorem fieri. Talis, inquit,
ego effectus sum, quia multis calamitatibus dis-
tractus, tandem etiam debilitatus, ac dissolutus
sum : attamen neque ideo justificationes tuas
oblitus sum. Vel aliter; Factus &um sicut uter ,
mortuus nimirum quantum ad animi affectus,
verumtamen capax eloquiorum Dei. Effectus au-
tem sum hujusmodi, in pruina divinz gratie, qua

C ab eo descendit, et passionum inearum flammam

refrigeravit ; atque ideo non recessi a lege tua, sciens quod per illam ego gratiam etiam a te

consecutus sum.

Πόσαι εἰσὶν' al ἠἡμέραι τοῦ δού.ου σου; πότε
ποιῄσεις uot ἐκ τῶν καταδιωκχόγτων µε κρίἰσι;
Πόσαι εἰσί ; πάντως ὀλίγαι, πότε οὖν ποιῆσεις µοι
χρίσιν àx τῶν καταδιωκόντων µε ἁοράτων, xal
ὁρατῶν ἑἐχθρῶν; Ποιήσεις δὲ ταύτην ἀποστρέψφας
αὐτοὺς, xal πῤῤῥω διώξας.

Διηγήσαντό uoc παράνομοι ἁδοεσχίας, àAA'
οὐχ ὡς ὁ vópoc σου, Κύριδ. Διηγἡσαντό µοι φλυα-
plac δογμάτων, ἀλλὰ ἑναντίας τῷ νόµμῳ σου. "H
διηγἠσαντό µοι ληρωδίας, ἑρμηνξύοντες δῆθεν τὸν
νόμον σου, ἀλλ᾽ οὗ συνεφθέγγοντο τούσῳφ λέγοιτο δ᾽
ἂν τοῦτο περὶ πάντων ὁμοῦ τῶν αἱρετικῶν.

Πᾶσαι αἱ évcoAal σου ἀ.λήθεια, ἁδίκως κατ-
εδἰωξάν us, βοήθησόν µοι. Πᾶσαι ἀληθεῖς, ἐν
αἲς ἐχέλευσας μὴ ἁδιχεῖν. ᾿Αδιχουμένῳ οὖν βοήθη-
σόν pot, τοὺς σοὺς μάλιστα νόμους ἐχδικῶν παραθαι-
νοµένους * ἐνταῦθα δὲ περὶ τῶν αἱσθητῶν ἐχθρῶν ὁ
λόγο».

Παρὰ βραχὺ cvrstéAscdr µε àv τῇ τῇ, 915
δὲ ovx ἑγκατέάιπον τὰς ércoAdc σου. Παρ ὁλί-
yo» ἀνεῖλόν µε. Συντέλεια γὰρ λέγεται xa ἡ
Συμπ.ἰήρωσις τῆς ζωῆς. Συγετέεσαν οὖν, ἀντὶ
τοῦ Συντελέσαι τὸν ζωὴν παρεσκεύασαν' Jj, Xuv-

Vgns. 84. Quot sunt dies servi tti ? quando [α-
cies mihi de persequentibus me judicium ? Quot
sunt? Pauci prorsus. Quando igitur facies mibi
justitiam de persequentibus me invisibilibus seu
etiam visibilibus inimicis ? Facies autem hoc ju-
dicium, si illos in fugam converteris, et procul a
me eos insecutus fueris. |

V&ns. 85. Narraverunt mihi iniqui garrulitates,
sed non ut lex tua. Narraverunt. mihi dogmatum
quorumdam nugacilates legi tue contrarias. Vel
ii, qui legem tuam interpretabantur, narraverunt
mibi garrulitates; legi tamen consonum aliquid
non dicebant. Possunt autem hec verba genera-
liter adversus omnes hzreticos accommodari.

Vens. 80. Omnia mandala (ua equitas : injuste
persecuti sunt me, adjuva me. Ea, inquit, mandata
omnia vera sunt, in. quibus nemini inferendam
esse injuriam mandasti. Adjuva me igitur affectum
injuria, εἰ vindietam sume de iis omnibus, qui
legem tuam transgrediuntur. Est autem hic sermo
de visibilibus inimicis.

Vkns. 87. Panlo minus consummaverunt me ín
terra, ego autem non dereliqui mandata tua. Pene
inquit, interemerunt me. Consummare dixit, pro
Vitam finire. Consummaverunt me igitur, hoc est,
Preparaverunt ut meam vita« consumniarept, Vel,

119 EUTHYMII ZIGABENI 1165
Concluserunt me in terra, seu Everterunt me in A έχλεισάν µε ἐν τῇ γῇ, 7] Κατέστρεφάν µε elc ctv

terram; ego tamen a ineditatione aut ab observa-
tione mandatorum tuorum non recessi.

Vgns. 88. Secundum misericordiam tuam vivifica
me, et custodiam testimonia oris twi. In misericordia
tua vivifica me, tanquam misericors. Et de his vet-
bis: Vivifica me, jam superius dictum est. Testi-
monia vero oris tui, ea dico, quae Moysi mandasti.

γεῃ». 89. In seculum, Domine, verbum (uum per-
manet in celo. Mandatum tuum incommutabile in
celo semper permanet. lllud, inquam, mandatum,
quo ccelum in suo semper ordine continetur.

γεας. 90. In generationem et generationem veritas
tua. Veritas hujus mandati in omni semper gene-
ratione constans permanet : et ordo semel consti-
tutus, in diversa nou mutatur.

Vgns. 91. Fundasti terram, et permanet ordina-
tione tua. Hxc etiam permanet ordinatione tua,
hoc est, quemadmodum tu disposuisti.

Perseveral dies, quoniam omnia serviunt tibi. Per-
manet dies, ut ordinasti. Antiquum enim atque a
te statutum ordinem conservat. Hujus autem per-
severanti: causa est, quia hzc, et olia omnia simul
tibi serviunt, et mandato tuo, non secus ac servi
domino suo, obtemperant. Altius etiam intelli-
gendo: Verbum tuum in cclo semper permanet,
apud angelos. Facientes enim inquit, verbum ejus,
In generationem etiam et generationem antiqui et
novi populi est veritas tua : illa, inquam, veritas,
quz est in lege. Apud utramque enim generationem
verbum tuum verum esse praedicatur. Fundasti
etiam Ecclesiam, et in evangelica eam (flde stabi-
listi : Ecclesiam dico, qua antea terra merito dici
poterat, quia terrena sapiebat, et in terrenis ver-
sabatur. Ideoque permanet, ut ordinasti, Et quan-
quam multa tentationum, ac persecutionum maria,

,"t ita dicam, quasi oceanus quidam, undique in
eam irruerint, non tamen adversus eam przvalue-
runt. Perseverat etiam dies, hoc est, pietatis ac

γῆν. Ἐγὼ δὲ οὐδ' οὕτως ἀπέστην τῆς μελέτης xol
φυλαχῆς τῶν ἐντολῶν σου.

Κατὰ τὸ &Aeóc σου ζησόν µε, καὶ ου.]άξω τὰ
μαρτύρια τοῦ στόματός σου. Ἐν τῷ ἑλέει ουν
ζὴσόν µε, ὡς ἑλεήμων περὶ τοῦ Ζησόν µε x poctor-
ται. Τὰ μαρτύρια δὲ τοῦ ατόµατός Goo, ἃ ὑπηγό-
Ρρενσας τῷ Μωῦσε[. -

Εἰς τὸν αἰῶνα, Κύριε, ὁ Aóyoc σου διαμένει ἓν
τῷ oóparQ. Αεὶ τὸ πρόσταγµά σου ἁσάλεντον δια»
μένει ἓν τῷ οὐρανῷ * τὸ περὶ τῆς τάξεως αὗτοῦ,
συνέχον αὐτὸν ἓν αὐτῇ.

Εἰς γενεὰν καὶ Τεγεὰν ἡ ἀ.ήθειά σου. "Az
ἀλήθεια τοῦ προστἀγµατός σου διὰ πάσης Ὑενεᾶς

- ἀληθεύει, μὴ µετακινηθείσης τῆς ὁρισθείσης τάξεω».

'E0eusAlocac τὴν ΤΠ», καὶ διαμένει τῇ ὃδ.α-
τάξει σου. Διαμένει καὶ αὕτη ἐν τῇ διατάξει σου,
ὣς διετἆγη.

Διαμένει ἡ ἡμέρα, ὅτι τὰ σύµπαντα δοῦ.Ία cd.
Διαμένει dj ἡμέρα, ὡς προσέταξας, τηροῦσα tiv
ἰδίαν τάξιν. Αἴτιον δὲ τῆς τοιαύτης διαμονΏς, ὅτι
καὶ ταῦτα χαὶ ὁμοῦ πάντα δοῦλα cá. Διότι χοὶ πεῖ-
θονται τῷ προστάγµατι τοῦ Δεσπότου, χαθάτερ τι-
vb; δοῦλοι ’ κατὰ δὲ ὑφηλοτέραν θεωρίαν, ἀεὶ δια-
μένει ἓν τῷ οὐρανῷ παρὰ τοῖς ἀγγέλοις ὁ λόγος σην.
Ποιοῦντεες γὰρ, Φησὶ, τὸν «Ἰόγον αὐτοῦ. Ἐν γενεᾷ
6b καὶ γενεᾷ, τῇ τε τοῦ παλαιοῦ χαὶ τῇ τοῦ
νέο, dj ἀλήθειά σου f| iv τῷ νόμφ. Παρ᾽ ἀάμφο-
τέροις γὰρ ἀληθῆς οὗτος ὁμολογεῖται. Ἔθεμς-
λίωσας δὲ τὴν Ἐχκλησίαν καὶ ἠδραίωσας αὐτὴν ἓν
τῇ πίστει τοῦ Εὐαγγελίου * γην πρότερον οὖσαν, xaY
γἠῖνα φρονοῦσαν, xaX περὶ τὰ viva συροµένην: διὸ
xai διαμένει, ὡς διετἀξω᾽ πολλῶν μὲν πειρασμῶν
αὐτῇ προσρηξάντω», οὐδενὸς δὲ ταύτης χατισχύ-
σαντος. Διαμένει δὲ d ἡμέρα, τουτέστι, τὸ φῶς της
εὐσεθείας, ὅπερ ἀνέτειλε , διὰ τοῦ χηρύγματος, μὴ
τεμνόµενον 3 σθεννύµενον ὑπὸ τῆς ἀντιχειμένης
δυνάµεως. Προφητιχῶς δὲ ταῦτ:. ο

?eligienis lumen, quod simul ac ex Evangelii praedicatione ortum alque accensum est, ab adversarii
potentia nunquam exstingui potuit. Prophetice autem hzc dicta sunt.

VegRs. 92. Nisi quod lex tua meditatio mea est,
tinc [orte periissem in humilitate mea. Nisi, inquit,
ea de causa fuissem liberatus, quia assidue medi-
tor legem tuam, procul dubio calamitatibus tunc

majori in me cum impetu irruentibus, periissem iu
afflictione mea.

Vzns. 95. In seculum non obliviscar justificatio-

nes iuas : quia. in ipsis vivificasti me. Per totum
seculum, justificationum tuarum memoriam non
amittam : quoniam per ea tu me jam pene exspi-
rantem vivificasti. [deo autem liberatus sum, quia
legem 4uam meditabar.

V&gns. 94. Tuus sum ego, et salvum me [αε, quia
justificationes tuas exquisivi. Scriptum est enim In
lege !ua, quod qui fecerit eas justificationes, vivet
in eis. Quoniau igitur ego tuus sum, salva me ab
insidiateribus meis, Tuus autem sum, veluti qui
jvstiicationes tuas toto corde exquiro.

El μὴ ὅτι ὁ vópoc σου usAérn µου ἐστι, τότε
ἆν ἁπω.όμην ἐν τῇ ταπεινώσει pov. Ei μὴ διότι
ὁ νόµος σου µελέτη µου ἐστὶν ἀπηλλάγην, τότε ἂν
ἀπέθανον ἓν τῇ καχοπαθείᾳ µου, σφοδρότερον Exi-
θεµένων pot τῶν πειρασμῶν.

Εἰς τὸν alova οὃ μὴ ἐπι.άθωμαι τῶν δικαιω-
µάτων σου, ὅτι ày αὐτοῖς ἔζησάς µε. Παρ) ὅλον τὸν
αἰῶνα οὗ μὴ ἐπιλάθωμαι αὐτῶν. Ὅτι δι) αὐτὰ ἔζωο-
ποίησάς µε ἀποπνιγόμενον, Διότι γὰρ µελέτην εἶχον
τὸν νόµον σου, ἀπηλλάγην.

Σός εἰμι ἐγὼ, σῶσόν µε, ὅτι τὰ δικαιώματὰ σου
ἐξεζήτησα. Γέγραπται γὰρ iv τῷ νόµῳ, ὅτι ὁ
ποιῄσας αὐτὰ, ζήσεται kv αὐτοῖς * ἐπεὶ οὖν σός eit,
σῶσόν µε ἀπὸ τῶν ἐπιδουλευόντων pov: abc γὰρ ἐγὼ,
ὡς τὰ σὰ διχαιώματα ἐχζητῶν.

1161 | COMMENT. IN PSALMOS. 1169
'Ené ὑπέμειναν dpgaptoJol, τοῦ ἁπο.έσαι us. Α VEns. 95. Me exspectaverunt peccatores, «ut. per-

"Epk ἀνῄδρενσαν. 'O γὰρ ἑνεδρεύων περιμένει tbv
ἑνεδρευόμενο».

Τὰ μαρεὺριάἁ σου συνῆκα. Συνετισθεὶς παρὰ
σοῦ’ διὸ τούτοις ψνχαγωχοῦμαι.

Πάσης συντε.λείας εἶδον πέκας, xAatsia ἡ
ἑντολή σου σφόδρα. Πάσης σπουδῆς χαὶ ἀνθρωπί-
νης xat δαιμονικῆς ἔγνων πέρας. Πλατεῖα γὰρ f
ἑντολή σου σφόδρα, μὴ στενοχωροῦσα τὸν νοῦν, ἀλλά
πλατύνουσα πρὸς γνῶσιν * Óg' fic χἀγὼ πλατυνθεὶς,
ἔγνων ἑχάστης συντελείας πέρας. Ἡ χαὶ ἑτέρως *
Πάσης χαταστροφῆς ἔγνων πέρας, ὁποῖον µέν ἐστι τὸ
πέρας τῆς τελευτῆς τοῦ διχαίου, ὁποῖον δὲ τὸ της
τοῦ ἁμαοτωλοῦ. Elta τὸ ἕξλς, Πατεῖα ἡ ἐντο.λή

derent. me. Mihi, inquit, insidiati sunt. Nam qui
insidiantur exspectare eum solent, cui insidias
tendunt.

Testimonia (κα intellezi. Prudentior a te effectus,
atque ideo in illis refrigeror et consolor.

V&gns. 96. Omnis consummationis vidi finem, latum
mandatum (uum valde. Finem, inquit, cognovi
esse in. umano quolibet aut diabolizo studio. La-
ium enim mandatum (uum valde:neque enim
humanam mentem arctat, quinimo ad cognitio-
nem atque ad intelligentiam eam dilatat. Ab eó
enim ego dilatatus sum, et finem omnis consum-
mationis cognovi. Vel aliter : Omnis comsumma-
tionis, hoc est, omnis destructionis finem novi:

σου σφόδρα” πλατύνουτα iv στενοχωρίᾳ θλίψεως P qualis nimirum mortis finis sit justo bomini, et

τὸν ἐμπηλιτευόμενον. Νόμον δὲ νόει τὰς ἐντολάς.
"H πλατεῖα, τῷ μὴ στενοχωρεῖν, μηδὲ ταλαιπωρίαν
ἑπάγειν εἰ χαὶ δοχεῖ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις ἑπίπονος.

qualis peccatori. Sequitur : Lat'un mandatum tuum
valde, quia eos omnes recreat, et eoruu corda
dilatat,qui in angustiis atque afflictionibus ver-

santur. Per mandatum vero legem intellige. Vel ? Latum | est mandatum tuum, eo quod angustias
et azrumnas nullas prezstat, tametsi inertibus ac pigris hominibus laboriosum id esse videatur.

Ὡς ἡγάπησα τὸν νόµον cov, Κύριε ! 0Anv ctv
ἡμέραν μα.]έτη μού ἐστιν. Λίαν Ἱγάπησα τὸν νό-
μον σου, xal ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμμελετῶ iv αὐτῷ ;
δηλονότι καθ) ἑχάστην, ποτὲ μὲν ἀναγινώσχων
αὐτὸ , ποτὲ 6b πράττων, moth δὲ διανοούμενος.

Ὑπὲρ τοὺς ἐχθρούς µου ἑσόφισάς µε τὴν év-
εολήν σου, ὅτι εἷς εὸν alova ἐμοί ἐστιν. Ἐχθροὶ
τῶν φυλασσύντων τὸν νόµον, ol. uh τοῦτον φυλάσ-

Vgns. 97. Quam dilexi legem tuam, Domine ! tota
die medilatio mea est. Valde, inquit, amavi legem
tuam, aique ideo tota die wmeditor in ea: qua-
cunque scilicet die, modo illam legens, modo
mente contemplans, modo etiam opcribus omnia
perfüciens, qux in ea mandantur.

Vgns. 98. Super inimicos meos insiruxisti me
mandato tuo, quia in. seculum meum est. Omnes
qui legem non observant, inimici illorum sunt,

σοντες. Ὑπὲρ τούτους, φησὶν, σοφώτερον ἐδίδαξάς C qui eam observant. Super eos, inquit, docuisti

pt τὴν ἑντολήν σου. Διότι ἀεὶ Ἰγαπημένη pol ἐστιν.
"ὐθεν ἐχεῖνοι μὲν ἁδικοῦσί µε» ἐγὼ δὲ αὐτοὺς οὐχ
ἀνταδικῷ, σοφώτερον ἐχείνων δεδιδαγµένος.

'Ὑπὲρ πάντας τοὺς διδάσκοντάἆς µε συγῆκα,
ὅει τὰ μαρεύριά σου με.έτη μού ἐστιν. Καὶ αὑ-
«àv τῶν διδασχάλων γέχονα συνετώτερος, διότι µε-
λέτην ἔχω συνἐχῆ τὸν vópov σου., ὃς φωτίζειν οἷδε
χαὶ αοφίφειν τὸν νοὺν,

Ὑπὲρ πρεσδυτέρους συνηκα, δει τὰς ἐγτολάς
συυ ἐξεζήτησα. Ὑπὲρ τοὺς παλαιοτέρους µου xai
τῷ χρόνῳ προειληφότας * δηλοῖ δὲ xai tbv Σαούλ.
Τοιοῦτος Yéyove xai ὁ Δανιῆλ, συνεὶς τὴν χρίσιν τῆς
Σωσάννης ὑπὲρ τοὺς πρεσθυτέρους τοῦ λαοῦ. Λἴτιον

me mandatum tuum, quia illud semper dilexi.
Quocirca illi quidem me injuria afficiunt ; ego
vero eos minime, quia majorem scilicet a te 64-
pientiam edoctus sum.

Vgns. 99. Super omnes docentes me intellezi,
quia testimonia tua meditatio mea est, Ipsis etiam
doctoribus meis sapientior effectus sum, quia
assidue meditor legem tuam, que illuminare at-
que instruere solet mentes hominum.

VEns. 100. Super senes. intellexi , quia mandata
lua exquisivi. Super antiquiores me, inquit, et
majores atate; et subnotare videtur ipsum Saul,
Talis etiam fuit et Daniel, qui Susannz causam
supra omnes populi seniores intellexit, Est autem

δὲ c5; πλείουνος συνέσεως fj ἐχζήτησις τῶν θείων ἓν- D hujus majoris sapientie causa divinorum manda-

φολῶν, fj ἀχριθῆς ἔρευνα καὶ φυλαχή. Δύνανται δὲ
καῦτα λέγεσθςι xal ἀπὸ τοῦ νέου λαοῦ * τούτου yàp
ἐχθροὶ μὲν οἱ Ἰουδαῖοι, ὡς διὰ παντὸς ἐχθραίνον-
τες * διδάσχαλοι δὲ, ὡς abro. πρῶτοι τὰ ἔθνη περὶ
τοῦ µόνου Θεοῦ διδάξαντες xal τὰς βίθλους παρασχό-
µενοι * πρεσθύτεροι δὲ, ὡς πρῶτος λαός. Ylóc γὰρ,
qno, πρωτότοκός µου ἸἹσραή.. Ὑπὶρ τούτους
οὖν ἑσοφίσθημεν τὸν νόµον, σοφώτερον αὐτῶν, χατὰ
tb χεχρυμµένον, νοοῦντες * διότι xal πλεῖον ἀγαπὼ-
μεν αὐτά' τάτε ἄλλα, xal ὡς τὰ περὶ Χριστοῦ προ-
μηνύοντα.

illam sapientius, juxta occultiores sensus intell'gimus. Quocirca magis etiam

δι’ Exod. iv, 52.
PATROL. Gn. CXXVIII.

torum inquisitio, diligens;ue inves'igatio οἱ cu-
stodia. Possunt. ctiam. hiec verba. legi ex. persona
novi populi, cujus inimici sunt. Judzi : eo quod
adversus cos inimico atque infenso semper sunt
animo. Dici etiam possunt Judai doc:eres, eo
quod primi ipsi gentes docuerunt esse unum
Deum, primique sacre Scripture libros eis tra-
diderunt. Appellabinius eos etiam seniorcs, veluti
priorem atque antiquiorem populum : Filius meus,
inquit, primoyenitus [srael ***. Super hos Judo;
igitur nos in lege melius instructi sun Qa : quia
eam amamus, cum

91

1163 EUTHYMII ZIGABENI . 1164
mulis de causis, tum praecipue, quia omnia nobis prasignavit, qux pertinercbat ad — CLri-

stum.
Vegns. 101. Αὐ omni via mala: prohibui pedes A Ἐκ zdcqc ὁδοῦ πονηρᾶς ἑκώλυσα τοὺς zxódac

meos, ul custodiam verba (ua. Feci hoc, inquil, µου, ὅπως ἂν φυ.]άξω τοὺς Aórovc σου. Ἐπ.ίισα

ne mandata tua spernerem, qui Loc jubent. τοῦτο, ἵνα μὴ ἀθετήσω τὰς ἑντολάς Gcu τοῦτο κε-
λευούσας.

ΥΕβΦ. 102. A judiciis tuis non declinavi, quia tu Ἀπὸ τῶν κριµάτων σου obx ἐξέκ.λνα, ὅτι σὺ

legem statuisti mihi. Non homo, sed Deus : quem ῥἐνομοθέτησάς µε. Ox ἄνθρωπος, ἀλλ ὁ Gabe, ὃν

cum timerem, non declinavi ab ejus mandatis. φοθούµενος οὐκ ἐξέχλινα. ᾿Αδιάφορος δὲ fj αύνταξις

τοῦ ἐνομοθέτησας.

Vgns. 105. Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, Ὡς rÀAvxéa τῷ .Ἰάρυγγί µου τὰ .Ίόγιά cov, περ
super mel ori meo. Eloquia dico, qua corporis µμέλι τῷ στόµατί µου. TQ μὲν τοῦ στόματος Aá-
quidem gutture proferuntur, sed interiori anima ἍΆβυγγι xal στόµατι λαλούµενα, τῷ δὲ tne φυχῆς
gutture gustantur. Illam autem intelligit volupta- — voojueva. Ἐμφαίνει δὲ τὴν ἐπ᾽ αὐτοῖς ἡδονὴν, ἥτις
tem, qua omnes ii fruuntur, qui intellectualibus ἐγγίνεται τοῖς ἑῤῥωμένοις τὰ aloüniüpiux- τοῖς γὰρ
anime sensibus pollent. lis etenim qui invalidiori — xaxoeízotz, φασὶ, xal τὸ μέλι πικρόν.
sunt stomacho, quique cibum male digerunt,
ipsum etiam mel amarum videtur.

VEns. 104. Α mandatis tuis | intellexi, propterea 'AxÓ τῶν éivtolov cov συνῆκα, διὰ tovto
odi omnem viam injustitie. Ab his, inquit, instru- ἐμίσησα πᾶσαν ὁδὸν ἁδικίας. '"Anxb τούτων Ego-
vetus sum et effectus sapientior. Atque ideo ab µφίσθην, χαὶ συνετώτερος ἑγενόμην' διὸ xal ἆ πεστρά-
omnibus malignis hominibus aversus sum. φην τὰ πονηρά.

Vrns, 105. Lucerna pedihus meis lez tua, εἰ lu- Λύχνος τοῖς ποσἰ µου ὁ νοµος σου, xal φῶς
men semilis meis. Luminis enim ac lucernz instar Ἅταῖς τρἰδοις µου. Οὗτός µε ὁδηγεῖ πρὺς τὰ χαλὰ
lucis radios emittens semitam illam manifestam δίχην λύχνου xal φωτὸς, ὑπ,δειχνύων Ev νυχτὶ τοῦ
reddit, quz ad virtutem deducit. In nocte etenim — Blou xal σχότει τῶν παθῶν, xal οὗ συγχωρῶν προα-
presentis vite, atque in affectuum nostrorum te- — xómcety εἰς ἁμαρτίαν. Πόδας δὲ xal τρίδους λέχει
nebris, rectam nobis lex viam ad bene ac beate «hv πορείαν, τὴν πρὸς αὐτόν. "Αλλως * 6 διὰ Μω-
vivendum demonstrat, nec labi nossinit in pecca- σέως νόμος, σωματικῶς μὲν λαμβανόμενος, λύχνας
tum. Per pedes etenim, et per semitag, vitae ac ῥἐστὶ τοῖς διὰ πραχτικῆς ἀρετῆς βαδίζυυσι’ πνευµα-
conversationis modum intellige. lllud etiam scien- — cxi; δὲ νοούμενος, φῶς ἐστι τοῖς διὰ τῆς θεωρητικῆς
dum, quod lex Mosaica juxta litteram intellecta, γνώσεως ἀναγομένοις.
lucerna iis est, qui per illam virtutum semitam incedunt, qux ad actiones pertinet. Spiritaaliter
vero intellecta, lucerna illis est, qui per contemplationis callem feruntur ad Deum.

Vgns. 106. Juravi et statui. custodire judicia ju- C — "Üpoca, xal ἕστησα τοῦ gvAdtacóai cà x(X-
stitie tuc. Ubi utilitatis illius experientiam cepi, µατα τῆς δικαιοσύνης cov. Πεῖραν λαδὼν τῆς
que a mandatis tuis provenit, statim juravi, hoc ὠφελείας τῶν ὀντολῶν σου ὤμοσα, τουτέστιν ἆλη-
est, pollicitus sum, et statui mihi veluti incom- — 05; ὑπεσχόμην xol ἔστησα τὸν ὄρχον τοῦτον ἆμετα-
mutabile juramentum, ut ea observarem. Statuere ἍἉχίνητον, περὶ τοῦ τηρῆσαι αὐτάς. Ἁτάσιν δὲ λέχει
enim dixit, pro Stabilire. τὴν ἑδραίωσιν τοῦ τοιούτου ὄρχου.

Vgns. 107. Humiliatus sum usque valde, Domine : ἘἙταπεινγώθην ἕως σφόδρα, Κύριε * ζησὀν µε
vivifica me secundum verbum tuum. Diu, inquit, κατὰ τὸν .Ἰόγον σου. Ἑταπεινώθην ἐπὶ πολὺ εἴτς
buniliatus sum a voluntaria, seu etiam ab invo- ἀπὸ τῆς ἐχουσίου ταλαιπωρίας, εἴτε ἀπὸ τῆς ἔχον-
lun:aria afflictione. De verbis autem : Vivifica — ciou καχοπαθείἰας. Περὶ δὲ τοῦ Ζῆσόν µε, εἴρηται
me, jam superius dietum est, ibi : Ad/iesi! pavi- ἀνωτέρω, ἔνθα τὸ, "ExoAAn0n τῷ ἐδάφει ἡ ψυχή
»:enio anima mea, el cetera. pov.

Vgns. 108. Voluntariu oris mei beneplacita | [uc Τὰ ἐκούσια τοῦ στόµατός µου θὐδόχησον 8,
Domine. Voluntarias, inquit, promissiones meas, µΚύριθ. Τὰς ἑχουσίους ὑποσχέσεις, τὰς οὐ κατ
quas nulla necessilale, sed spogte ac volenli ani- ἀνάγχην, ἀλλὰ κατ εὐγνωμοσύνην ἐἑπαγχελίας,
mo pollicitus sum, suscipe, precor, beniguus, et " ἀπύδεξαι, κατεύθυνον * olov ἦν ὁ ὄρχας τοῦ φυλά-
dirige. Hujuscemodi autem fuit promissio illa, aC — £ag0at τὰς ἑντολάς σου. |
juramentum observandi mandata.

Et judicia tua doce me. Difficilia enim sunt, Kal τὰ κρἰματά σου δίδαξόν µε. Δυσκατά-
atque obscura. Judicia enim, inquit, tua, abyssus — Anna ὄντα. Τὰ χρίµατα γὰρ, φησὶ, τοῦ Θεοῦ
mwulta**, Yel: Doce me, ut profundius ca in- ἄθυσ-ος πολλή. "Il, Δίδαξόν µε ταῦτα βαθύτερον.
telligam. |

Vgns. 109. Anima mea in. manibus luis semper, Ἡ ψυχή µου ἓν ταῖς xspeí σου διὰ πακςὸς

!* Ps3]. xxxv, 7.

-— -- - - *

1165 COMMENT, IN PSALMOS. 1166

καὶ τοῦ vóuov σου οὗκ ἐπα.Ἰαθόμην. Τὴν ψυχἠν A et legem. tuam non. sum. oblitus. Animam, inquit,

μού cot ἐγχειρίζω πάντοτε, σὲ φρουρὸν ποιοῦμαι,
xaX ὑπερασπιστὴν, καὶ κυθερνήτην αὐτῆς. Διὰ
τοῦτο «τοῦ νόµου οὐχ ἐπελαθόµην, ἵνα μὴ ἀποπέσω.

“Εθεντο ἁμαρτω.οὶ παγίδα µοι, καὶ ἐκ τῶν
ἐγτολῶν σου οὐκ ἐπ.ανγήθην. Ἔθεντο παγίδα
pot, θηρεῦααί µε σπεύδοντες, xal οὐχ ἑπλανήθην
τῶν ἐντολῶν σου, δεδιὼς μὴ ἐμπέσω ταύταις. Ὁ γὰρ
βαδίζων ἐν τῷ νόµῳ τοῦ Θεοῦ πάγαις οὐκ ἐμπί-
πτει. ᾽Αμαρτωλοὺς δὲ τοὺς δαίμονας, ἡ xai τοὺς
παρανόµους ἀνθρώπους.

Εκάηρογόµησα τὰ μαρτύριάἁ σου εἰς τὸν
αἰῶνα, ὅτι dyaAA/aua τῆς χορδίας μού εἶσι,
Κληρονομίαν ταῦτα ἑθέμην διηνεχη, xat ἀναφαίρε-
τον χέρδος. Ἐμφαίνει δὲ ὁ λόγος τὴν περὶ αὐτὰ
διάθεσιν αὐτοῦ.

ἘἜκαινα τὴν καρδίαν µου τοῦ ποιῆσαι τὰ δι-
καιώματά σου εἰς τὸν αἰῶνα δι ἀντάμειγψιν.
Ἔπεισα αὐτὴν µετέστρεφα, πρὸς τὸ ποιῆσαι τὰς
ἐντολάς σου ἀει διὰ τὴν ἀποχειμένην ἁμοιθὴν τοῖς
εὐαρεστοῦὺσί σοι.

Παραγόµους ἐμίσησα, τὺν δὲ vóyor σου ἠγὰ.
£nca. Βοηθός µου xal ἁγτι]ήπτωρ µου εἶ cv:
&lc τοὺς .Ίόγους σου ἐπή.ῖπισα. El; τὸν vópov σου
ἐπήλπισα τὸν δικαιοῦντα τοὺς πληροῦντας αὐτὸν,
xal ἀγαθὰ τούτοις ἐπαγγειλάμενον.

ἘΕκκάίνατε dx ἐμοῦ, πονηρευόµενοι, καὶ ἑξε-
ρευν ήσω τὰς ἐντο.λὰς τοῦ Θεοῦ µου. Οἱ πονηροὶ
γὰρ ἄνθρωποι χαὶ δαίμονες ἐνοχλοῦντες, παρεµπο-
ξίζουσιν εἰς τοῦτο.

Αντι Λαθοῦ µου κατὰ τὸ .ἰόγιόν σου. Κατὰ τὴν

, ὑπόσχεσίν σου * ἐπηγγείλω γὰρ kv τῷ νόμῳ, ὑπ-

ερασπίζειν τῶν φυλασσόντων αὐτόν. Ἡ καὶ χατὰ
τὴν ἁπλῶς σου ὑπόσχεσιν.

Καὶ ζησόν µε, Προείρηται περὶ τούτου.

Καὶ μὴ καταισχύγης µε ἁπὸ τῆς προσδοκίας
µου. Mh καταισχυνθῆναί µε ποιῄσῃ:, ἁποτυχόντα
τῆς ἐπὶ σοὶ ἑλπίδος µου.

Βοήθησόὀν µοι, καὶ σωθήσοµαι, xal µελετήσω
ἐν τοῖς δικαιώμασί σου διὰ παντός. Σωθήῄσομαι
ἀπὸ τῆς ἐπιδουλῆς τῶν ἐχθρῶν.

meam in manus {45 semper trado, teque ut
illius custodem, protectorem, ac moderatorem sus-
cipio. Atque ideo legis tuz oblitus non sum, ne
fortassis caderem.

Vgns. 110. Posuerunt peccatores laqueum | mihi,
et de mandatis tuis non erravi, Posuerunt mihi la-
queum, ut compreliendlerent me, et seductus non
su: a mandatis tuis, timens ne in laqueum in-
ciderem : ναι! qui. ambu'ant. in kge Dei, in
laqueos incidere non possunt. Peccatores autem
vocat daemones, aut antiquos homines.

Vgns. 141. Hareditavi testimonia tua. in. secu-
lum : quia exsuliatio cordis mei sunt. Perpetuam
haereditatem ea esse reputavi, et lucrum quoddam,
quod perire non posset. Hoc autem sermone
affectum suum indicat erga divina mandota.

VgRs. 1419. Inclinavi cor meum ad faciendas
justificationes tuas in. seculum, propter. retributio-
mem. Persuasi, inquit, cor meum, et converti
illud ad facienda semper mandata tua : atque lioc,
ob repositam iis omnibus retributionem, qui, qua
tibi placita sunt, adimpleverint.

Vgns 113, 114. Iniquos odio habui, et legem
tuam dilexi." Adjutor εἰ defensor meus es tu : in
verba iua. supersperovi. In lege, inquit, tua con-
fisus sum, quz et eos justificat, qui illam ob-
servant, et bona insuper eis pollicetur.

VERs. 145. Declinate a me, malignantes, εἰ scrie-

C (abor mandata Dei mei. Maligni namque liomines

et daemones fidelium atque piorum animos per-
turbant et impediv entum eis przstant.

Vens. 116. Adjuva me secundum eloquium tuum.
Juxta promissionem tuam : pollicitus enim es in
lege te eos omnes defensurum, qui illam serva- -
verint, — Vel simpliciter : Juxta — promissionem
tuam,

Et vivifica me. De hoc jam dictum est.

Ei non confundas me ab exspectatione mea, Ne
confundi me permittas, aut frustrari spe in te
mea.

Vrns. 117. Adjuca me et salvus ero, et meditabor
in justificationibus tuis semper. Ab inimicorum in-
sidiis salvabor.

Ἑξουδένωσας πάντας τοὺς ἁποστατοῦνγτας Ὁ Viens. 118. Sprevisti omnes díscedentes a justifi -

ἁπὸ tov δικαιωμάτων σου, ὅτι ἄδικον τὸ ἐνθύ-
pna αὐτῶν. Ἐφαύλισας, ἁπώσω ὡς ἀχρήστους.
Ἐνθυμούμενοι γὰρ παρανομεῖν, ἁποστατοῦσιν ἀπὸ
τοῦ νόµον σου.

Παραδαϊίνοντας ἑ-ογισάμην πάντας τοὺς d-
μαρτω.]οὺς τῆς γῆς * διὰ τοῦτο ἠγάπησα τὰ µαρ-
τύριά σου. Παραθάτας τοῦ νόµου ἑλογισάμην πάν-
τας τοὺς ἁμαρτάνοντας' διὸ Ἰγάπησα τὸν νόμον σου,
ἵνα μὴ xa αὐτὸς παραθάτης λογισθῶ. Τῆς γῆς δὲ
εἶπεν, d« ix τῆς Υῆς ὄντας, ἡ ὡς ἐν τῇ γῇ ἅμαρ-
κάνοντας.

ΚαθήἜαωσον ἐκ τοῦ φόδου τὰς σάρκας µου:
ἀπὸ γὰρ τῶν κριµάτων ccu. ἐφοδήθην. "Amb τοῦ
ἀναγινώσκειν τὰ χρίµατά σου ἑἐφοθήθην μὲν κατὰ

calionibus tuis, quia injnsta cogitatio eorum. Tan-
quam inutiles neglexisti et repulisti eos, Recedunt
autem a Dei lege, qui, quie iniqua sunt cogi-
tant.

Vgns. 119. Transgressores reputavi omnes pecca-
tores lerra : ideo dilexi testimonia tua. Quisquis
deliquerit, judicio meo, legis tux transgressor
eflicitur. Atque ideo legem ego tuam dilexi, ne
simili modo trangressor existimarer. Terre autem
peccatores dixit, quia de terra sunt, vel quia ia
terra peccant.

VEns. 190. Confige timore tuo carnes meas, a
judiciis enim tuis timui. Dum judicia tua, iuquit,
lego, in animo quiden timore corripior ; ipsum

1167

EUTHYMII ZIGABENI

1168

tamen corpus hujuscemodi Wmore non castigatur. A vuyfjv. Οὑκ ἔχω δὲ τὸ σῶμα τῷ τοιούτῳ φόδῳ

Tu igitur confige ct ipsum corpus hoc timore, ita
«t ad immoderata desideria, aut ad minus honesta
opera, amplius non feratur.

Vins. 191. Feci judicium et justitiam ς non tra-
das mecalumniantibus me. Justum, inquit, judicium
feci. Me igitur, quod justum est, judicantem ne
tradas, quaeso, iis, qui injuste mibi insidiantur. Nec
dominentur mci iniqui bomines, cum ego aqua
οἱ justa semper sectatus sim. (Dictio autem Grzeca,
&5:x093:, non tam calumniantes quam injuriam sev
injustitiam facientes significat.)

VEns. 199. Suscipe servum tuum in bonum : non
calumnientur me superbi. Longanimis esto servo tuo
pro bono, ita ut per sinceram poenitentiam super-
venicntes peccati sordes possit abluere, nee superbi,
hoc cst, nec legia contemptores calumnientur ime,
quasi fato quopiam, et non delicto meo in ealami-
4atem hujusmodi inciderim. Vel : Non calumnien-
tur me, ut temere poenitentem aut tanquam fru.
stra sperantem ullam salutem.

Vgns. 195. Oculi mei defecerunt in salu!are tuum,
et in eloquium. justitie tud. Auimae, inquit, mez
oculi non mediocriter debilitatà sunt, dum a sa-
lutem illam assidue aspiciunt, qux ex te pendel :
et ad promissionem justitixe tuze.

Vrgns. 194. Fac cum servo tuo, Domine, secun-
dum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce
me. Fac misericordiam tuam in servum tuum, tan-

συστελλόμενον χαθήλωσον οὖν xai αὐτὸ, πρὸς τὸ
μὴ μετακινεῖσθαι εἰς ἁτάχκτους ὁρμὰς καὶ πράξεις
ἁτόπους.

Ἐποίησα xpiua καὶ δικαιοσύνη» * μὴ παρα-
δῷς µε τοῖς ἁδικοῦσί µε. Ἐποίησα χρισιν δικαίΐαν-
τοῦτο γὰρ εἶπεν Ex παραλλήλου... Διὸ μη zapa-
δῷς µε, δίχαια χρίνοντα, τοῖς ἀδίχως ἐπιθουλξεύλου»
σι, μηδὲ χαταχ»ριευσάτωσαν τοῦ ἐννόμου οἱ τα-
pávopot.

"Ex6stai τὸν CoUAór cov εις αγαθὀν * μὴ συ-
κοφαγτησάτωσἀν µε ὑπερήφανοι. Μακροθύμησον
τῷ δούλῳ σου ὑπὲρ ἀγαθοῦ, ὥστε διὰ µετανοίας εἷ-
λικρινοὺς ἁπολούσασθαι τὺν ἑτιγενόμενόν pot uo-
λυσμὸν τῆς ἁμαρτίας, μὴ συχοφαντησάτωσάν us
ὑπερήφανοι, τουτέστιν, ὑπερόπται τοῦ νόµου, ὡς
καθ) εἱμαρμένην πειρασμοῖς ταλαιπωρούμενον, xat
o0 διὰ τὴν πλημμεληθεῖσαν ápaptiav 7?) ὡ; elxi)
µεταμελόμενον * 3) ὡς µάτην ἑἐλπίζοντα σωτηρίαν.

Οἱ óz0aAjol. µου ἐξέ.ιπον εἰς τὸ σωτήριόν
σου, xal εἰς τὸ «ΊόγιονΥ τῆς δικαιοσύνης σου.
Ἐξελύθησαν, ἱ τόνισαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς φυχῆς pov,
εἰς tijv παρὰ σοῦ σωτηρίαν ἀτενίζοντες, χαὶ εἰς τὸν
ἐπαγγελίαν τῆς διχαιοσύνης σου.

Ποίησον μετὰ τοῦ δού.Ίου cov κατὰ τὸ ἔ.εός
σου, καὶ τὰ δικαιώματά σου δίἰδαξόν µε. Ποίπ-
σον εἰς τὸν ξοῦλόν σου ἔλεος, ὡς ἑλεήμων * f, Π,έησον

quam misericors. Vel : Fac beneficium in miseri- (; εὐποιίαν ἓν τῷ ἑλέει σου, χα) ἑλεῆσας µε, δίδαξόν

cordia tua : et misertus mei, doce me justificatio-
nes (uas.

γεης. 195. Servus tuus sum ego, da mihi intel-
lecium, ut cognoscam testimonia tua. Et. si intel-
lectuin mihi prastiteris, cognoscam ea.

Vgns. 126. Tempus faciendi Domino ; dissipave-
runt legem tuam. Tempus est tibi Domino faciendi,
scilicet ultionem, cum iniqui legem tuam sprevc-
rint et destruxcrint.

V£gns. 197. Propterea dilexi mandata tuá, super
aurum et topazion. Quia illi legem tuam dissipave-
runt, ego idcirco eam magis dilexi, quam aurum
aut pretosoa lapides, aut omnes denique divi-
tias.

Ὑπῃς. 128. Proupierea ad omnia andata tua
dirigebar. Non ad hoc tantum, aut ad illud man-
datum, sed ad omnia mandata tua : quod majcris
perfectionis signuro est. Ad id vero dirigebar, ut
tibi inservirem, utque tibi parerem, qui mandata
ea observari jusseras, cui illi contra te ad iram
excitarent.,

Omnem viam injustam odio habui. Qui mandata
Dei diligit, omne vitium odit, veluti eis contrarium.
Neque enim inter se conveniunt vitium et virtus,
lux et tenebrz, zgritudo et sanitas.

Vens. 199. Mirabilia testimonia tua, ideo per.
scrutala est ea anima mea, Mirabilia sunt : quia et
omne virtutis genus docent, et omue vitium arcent.

µε τὰ διχα.ὠματά σου.

Δουᾶός σού εἰρι ἐγὼ, συγέτισόν µε, xal Trax
ρισόν µε τὰ μαρτύριά σου. Καὶ εἰ αυνετίσεις us,
Υνώσομαι ταῦτα.

Καιρὸς τοῦ ποιῆσαι τῷ Κυρίῳ * διεσκἐδασαν
τὸν νόμον σου. Καιρός σοι τῷ Κυρίῳ τοῦ ποιησαι,
ἐχδίχησιν δηλονότι. Κατέλυσαν, ἠθέτησαν τὸν νόµον
σου οἱ παράνομοι.

Διὰ τοῦτο ἠγάπησα τὰς ἐντολάς σον ὑπὲρ
χρυσίον καὶ τοπἀάζιον. Διότι διεσχέξασαν αὐτὸν
ἐχεῖνοι' ἐγὼ μᾶλλον ἠγάπησα τοῦτον, ὑπὲρ χρυσἰον
xaX λίθον τίµιον, ὑπὲρ πλοῦτον πολύν.

Διὰ τοῦτο πρὸς πάσας τὰς évtoAác σου κατ-
ωρθούμὴ». Οὐ πρὸς ταύτην Ἡ ἑχείνην, ἀλλὰ πρὰς
πᾶσαν τοῦτο γὰρ τελειότητος. Ἰθυνόμην δὲ πρὸς
πάσας, ἵνα αὐτὸς θεραπεύω cs, τὸν ἐντειλάμενον
ταύτας, ἐχείνων παροργιζόντων,

Πᾶσαν ἑδὺν' ἅδικον ἐμίσησα. 'O γὰρ τὰς ivto-
λὰς ἀγαπῶν τοῦ Θεοῦ μισεῖ πᾶσαν χακίαν, ὡς
ἀντιχειμένην αὐταῖς. ᾿Ασύμόατα γὰρ ἀρετὴ xal xa-
χία, φῶς χαὶ σχότος, ὑγεία xai νόσος.

θαυμαστὰ τὰ (ιαρτὺριά σου, διὰ τοῦτο ἐξηρεύ-
γησεν αὐτὰ ἡ ψυχή µου. θαυμαστὰ, πᾶν εἶδος
ἀρετῆς παιδεύοντα, πᾶσαν xaxiav ἐλιύνοντα. At

1169

COMMENT. IN PSALMOS.

[le

τοῦτο οὐχ ἁπλῶς Ἱρεύνησεν, &àAX' ἐξηρεύνησεν αὐτὰ A Et idcirco anima mea non sinpliclier, aut. vulgari

ἡ φυχἠ µου ὅλῃ ἀχκρ:θεἰᾳ͵

Ἡ δή.Ίωσις τὸν .Ἰόγον σου φωτιεῖ, καὶ συγετιεῖ
Σηπίους. Καὶ αὐτοὺς τοὺς νηπίου; τῇ ἡλιχίᾳ, µήτι
ΥΕ τοὺς ἄνδρας' f| τοὺς νηπίους ταῖς φρεσίν 7] τοὺς
ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας ὡς ἀρτιπαγεῖς εἰς θεογνω-
Glav* ἡ ἁπλῶς τὸν νέον λαόν.

quodam modo ea scrutata est, sed perscrutata ,
summa nimirum cum diligentia atque exquisi-
tione.

Vgns. 130. Declaratio sermonum tuorum ilium -
nat, et intellectum dat parvulis. Vel lpsis tate par-
vulis necdum etiam viris ; vel mente atque in-
telleetu parvulis, vcl ipsis etiam fidelibus, qui ex
gentibus crediderunt, veluti nuperrime Deo adjun-

ctis , vel simpliciter, novo populo Christiano (qui parvuli nomeu' merito habet, propter voluntariam

humilitatem).

To στύµα µου ἤνοιξα, καὶ εἴῖχυσα απγεῦμα,
ὅτι τὰς évcoAdc σου ἐπεπόθουν. Τὸ στόµα τῆς
ψυχῆς µου, ὃ ἔστιν ἡ διάνοια. Κλείσας τοῦτο τοῖς
πονηροῖς λογισμοῖς, Ίνοιξα αὐτὸ τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ
εἴλχυσα πνεῦμα συνέσεως, χάρισμα σοφίας. Τὸ δὲ
Ἐπεπόύθουν, καὶ Εξηρεύνησα, xai 'ExijAxica,
κ.ὶ τὰ τοιαῦτα ἐμ.ραντικά ἐστιν ἐπιτάσεως.

Ἐπίδλεψον ἐπ᾽ ἐμὲ, καὶ 8A&moórv µε κατὰ τὸ
κρίμα τῶν ἀγαπώντων τὸ ὄγομά σου. ᾽Αεὶ ἑλέους
Θτοῦ πᾶς ἄνθρωπος δεῖται * ἐπίθλεφον ἐπ' iub
πειραξόμενον' κατὰ τὸ κρίμα δὲ, ftot κατὰ τὸν
ópov ὃν ἔθου τοῖς ἀγαπῶσί σε, χρίνας ἐλεεῖν αὐτοὺς,
καὶ μᾶλλον ἓν πειοασμοῖς ὄντας, xai βοηθεῖν,

Τὰ διαδήµατά µου κατεύθυνον κατὰ τὸ 1όγιόν
σου, xal ul) καταχυριευσάζω µου xüca ἀνομία.
Την ἐδὸν τοῦ βίου κατεύθυνον χατὰ τὸν νόμον σου,
καὶ μῇ χαταδουλωσάτω µε πᾶσα ἀνομία, ὥστε ποιῆ-
ipd αὑτήν. Πᾶς Υὰρ, φησὶν, ὁ ποιῶ» τὴν ἁμαρτίαν
6oV.lóc ἐστι τῆς ἁμαρτίας. "H ἄνομος ἄνθρωπος
ὥστε λαδεῖν ὑποχείριον: πᾶσα ἀνομία, ofa ἂν εἴη,
τουτέστι µηδεµία, | |

Abtpocal µε ἁπὸ συχοφαντ.ας ἀνθρώπων, xul
gvAá£o tác ἐντο]άςσου. Ἵνα μήτε ἐχεῖνοι ἐμὲ συχο-
φαντήσωσι, μήτε ἐγὼ αὐτούς: βαρὺ vip ἡ συχοφαν-
τία, ἀπόγνωσιν πολλάχις ἐμποιοῦσα τῆς ᾿ἄνωθεν
προνοίας τοῖς μ.κροφυχοτέροις. 'Apgot6hv δὲ τῆς
ἐλευθερίας ὑπισχνεῖται τὴν φυλακὴν τῶν ἔἑντο-
Mv. "H. xal ἑτέρως, Λύτρωσαί με, χαὶ φύλαξαί µε
ἐνοχλούμενον ὑπ αὐτῆς, εἰωθνίας ἐμποδίφειν εἰς
τοῦτο,

TÓ πρὀσωπόν σου ἐπίφανον ἐπὶ τὸν δοῦ.Ιόν
σον, καὶ δἰδαξὀν µε τὰ δικαιώματά σου. Τὴν
ἑποπτικήν σου δύναμιν ἐπίφανόν μοι, τουτέστιν͵ ἐπί-
ὄλεφον bm kjd* περὶ δὶ τοῦ ἑξῆς εἴρηται ἄνω.

"H xai ἄλλως' πρόσωπον τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Ὁ

ἑωρακὼς γὰρ, φησὶν, ἐμὲ éópaxs τὸν Πατέρα -
ἐπεὶ καὶ χαρακτὴρ αὐτοῦ λέγεται. Δυσωπεῖ τοίνυν
ἐμφανίσαι τὸν ὙΥἱὸν αὐτοῦ σεσαρχωμένον , οἷος
ἑνανθρω:ἢσαι μέλλει, xat διδάξαι αὐτὸν τὰ διχαιώ-
µατα τοῦ Εὐαγγελίου, ὁποῖα ταῦτα μέλλει νοµοθε-

* Joan, vin, 68. Joan, xiv, 9. 3 ilebr, 7, 5.

'

Vgns. 131. Os meum aperui, et attraxi spiritum»
quia mandata (ua desiderabam. Os, inquam, ani-
mie mes, hoc est, mentem mean, banc etenim
menteimn pravis ego cogitationibus claudens, et
bonis aperiens, prudenti» spiritum et sapienti:
gratiam attraxi. Verba autem illa: Desiderabam;,

| Perscrutatus sum, Sumpersperavi, et alia hujusmodi,

vehementiorem animi intentionem demonstrant.

εις. 132. Respice in me et miserere mei, secun-
dun judicium diligentium nomen tuum. Quilibet
hon:o misericordia Dei assidue indiget. Respice
igitur in me tentationibus afflictum. Secunduin
judicium vero, hoc est, juxta. determinationem,
quam posuisti diligentibus te, judicans te eorum
miser(um iri, atque auxiliaturum eis, et prxsertiim
iis, qui in tentationibus forent.

Vgns. 125. Gressus meos dirige secundum elo-
quium (utm, ei now dominetur mei omnis iniquitas.

C Yiam, inquit, vitz: mex secundum legem tuam

direxi. Nou dominabitur igitur mei iniquitas, ita
ut faciam cam. Omnis enim, qui facit peccatum,
servus esi. peccati. ?*. Vel, iniquitatem dixit pro
iniquo homine, rogans ut iniqui homines sui non
dominentur. Omnem etiam injustitiam dixit, que-
cunque scilicet ea fuerit, pro nulla injustitia.

VEns, 154. Redime me a calumniis hominum , et
custodiam mandata (ua. Ne aut illi me calumnien -
tur, aut ego illos. Gravissimum enim quid est ca-
lumnia, et desperationem persaepe ineos immittit,
qui pusillanimes sunt, atque in divina sapientia
parum confidunt. Pollicetur autem beatus David
divina se observaturum mandata in retributionem,
atque in premium prostite sibi a Deo libertatis.
Vel: Redime me et custodi, ne perturber a calum-
niis, qu mibi szpenumero impedimenta solent
priestare.

γεν». 125. Faciem tuam. ostende. super. servum
tuum ; doce me justificationes tuas. Ostende mihi ,
inquit, illam potentiam tuam, quam in prospicien-
do habes οἱ custodiendo creaturam tuam, hoc est,
Respice in me. Vel.aliter, facies Patris est Filius :
Qui vidit, inquit, me, vidit et Patrem 33, unde et
Patris character. Filius dicitur 5. Rogat igitur
Propheta incarnandum Filium sibi ostendi , qualis
nimirum futurus sit, et tradendas similiter Evan
gelii justificationes edoceri. Vel ex persona novi

-.

11ἱ

EUTHYMII ZIGABENI

412

populi ad Deum supplicat, petens mitti sibi hunc A τῆσαι. "H xal προσώπῳ τοῦ νέου λαοῦ ποιεῖται τὴν

Filium, οἱ doceri se ab co justificationes legis.

Vens. 150. Decursus aquarum subierunt. oculi
mei, quia non custodierunt legem tuam, Per aqua-
rum decursus, charadras et valles intelligit, ac
Joca concava, per qux» aquas fluere solent. Oculi,
inquit, mei lacrymando concavi effecti sunt, cha-
radreque ac vallis cujusdam speciem subierunt ;
vel contabuerunt lacrymarum copia ,.quam ideo
emisi, quis transgressores non custodierunt legem
tuam : tota etenim nocte miseriam ego illorum de-
flebam. Intelligi etiam possunt hzc verba, ut per-

δέησιν, ἱχετεύων ἀποστεῖλαι αὐτῷ τοῦτον, xat διδάξαε
τὰ εὐαγγελ.κὰ διχαιώµατα.

Διεξόδους ὑδάτων κατέδυσαν οἱ ὀφθα.ἒμοί
µου, ἐπεὶ οὐχ ἑᾳύλαξαν τὸν vópor σου. ΔιέξοῬοι
ὑδάτων αἱ χαράδραι καὶ τὰ κοιλώματα ' φησὶν οὖν,
ὅτι Κοιλώματα ἑχοιλάνθησαν οἱ ὀφθαλμοί µου 6a-
χρύωντες, ἤγουν ἐτάκησαν, πλῆθος δαχρύων ànob-
ῥέοντες, διότι οὺκ ἐφύλαξαν τὸν νόµον σου οἱ παρα-
νομοῦντες' παννύχιον γὰρ ἀπεχλαιόμηντοὺς ἀθλίους.
Νοεῖται δὲ τοῦτο xal περὶ τῶν Ἰουδαίων, o! παρα-
νομοῦντες ἀνεῖλον τὸν Χριστόν * ἐξάχρυε γὰρ αὖ-
τοὺς, ὡς ἀἁμογενεῖς.

tineant ad Jud:eos, qui inique agentes Christum interemerunt ; lacrymatus enim est Dominus supet
eos, tanquam super cognatos, ac ejusdem generis hoiines.

VEn8. 157. Justus es, Domine, et recla. judicia B Aíxatoc ct, Κύριε, xal εὐθεῖς αἱ κρίσεις cov

tua. Hoc assidue cogitare, dicere, credere et con-
fiteri optimum est.

Vgns. 158. Mandasti justitiam testimonia tua, et
veritatem tuam valde. Mandasii ea valde, justitiam
nimirum et veritatem, Vel, mandasti ea testimonia
observari, ut valde justa, et valde vera. Lex etenim
tua, quod justum est, omnibus retribuit, tam iis
qui recte agunt, quam íis qui non recte ; et verax
etiam est in promissionibus suis.

εις. 159. Tabescere me [fecit zelus meus , quia
obliti sunt verba tua inimici mei. Zelus quo propter
tc accendor, quod ab cis spernaris; vel justa ira,
qua pro te commoveor, quod mandatorum tuoruin
obliti sunt, quodque a veteri medit»tione sua re-

cesserunt inimici illi iei, qui ob ardorem animi C

jin te meum, mihi infensi sunt.

Vxns. 140. Ignitum eloquium tuum vehementer,
εἰ servus tuus dilexit illud. Purissima, inquit, atque
immaculata es! lex tua, quasi aurum quoddam
ignitum atque. igne examinatum. Similem δεπίοιι-
tiam habuimus in psalmo undecimo, ibi : Eloquia
Domini, eloquia casta , argentum ignitum (eadem
enim dictio utrobique est in Graca lectione, qua

Τοῦτο καὶ νοεῖν, xat λέγειν ἀεὶ χαλὸν, xal πιστεύειν,
χαὶ ὁμολογεῖν.

Ἑνετείλω δικαιοσύνη» τὰ μαρτύριά σου, xal
ἀ.ϊήθεια» σφόδρα. Ἑνετείω αὐτὰ, διχαιοαύνην
αὐτόχρημα, xal ἀλήθειαχν πἀνυ. "H, ἐνετείλω αὐτὰ,
δίκαια xal ἀληθῃ πάνυ. Ὁ νόµος σου γὰρ δικαίως
ἀμείθεται χαὶ τὸν κατορθοῦντα, χαὶ τὸν σφαλλόµε-
vov, xat ἀληθεύει ταῖς ἑπαγγελίαις.

Ἐξέτηξέ µε ὁ (Ade σου, ὅτι ἐπε.λάθοντο tow
«Ίόγων σου ol ἐχθροί µου. Ὁ ὑπὲρ σου ζτλος
καταφρονουµένου" fj ὑπὲρ σοῦ δικαία ὀργῇ διότι
ἑπελάθοντο τῶν ἐντολῶν σου, οἱ διὰ τοῦτο ἑχθροί
µου ἀποστάντες τῆς µελέτης αὐτῶν.

Πεπυρωμένον τὸ «Ἰόγιόν σου σφόδρα, xal ó δου-
Aóc σου ἠγάπησεν αὐτό. Καθαρώτατος, ἄμεμπτος»
ὁ νόμος σου” τοιοῦτον γὰρ τὸ πεπυρωμµένον χρυσίον.
E?pntat δὲ xa ἓν τῷ ια φαλμῷ ' Τὰ Aóyia. Κυρίου
dyvà, ἀργύριον zezvpopéroy: καὶ Ἰγάπησεν αὑτὸ
μόνος ὁ δοῦλός σου, tl τίς ἐστι θεράπων cou, εἴ τις
μετὰ φόδου λατρεύει.

et ignitum significat, et igne examinatum). Hoc vero eloquium seu mandatum tuum is solus diligit, qui
servus tuus est, qui tibi servit, te colit et cum timore veneratur.
Vas. 141. Adolescentulus sum ego el contemptus, D ἨΝεώτερός εἰμι ἐγὼ καὶ ἐξουδενωμένος, τὰ δι-

justificationes tuas non sum oblitus. Juxta historiam
beatus David adolescentior erat inter czeteros fra-
tres, et propter staturz exilitatem fuit etiam con-
temptus a. patre, quando Samuel proplieta unctu-
. rus eum in regem, advenit. Fuit etiain junior ipso
Saul et neglectus ab eo, cum persecutiones ab eo
varias sustineret : verumtamen hic junior et ne-
electus supra hos omnes, divinorum mandatoruni
eiuinit. Possumus etiain intelligere bxc verba,
ut prolata sint ex persona novi populi, qui coutem-
ptus quidem et neglectus fuit ab antiquo Judzorum
lexit atque observavit.

Vgas. 142. Justitia tua, justitia in seculum. Di-
vina justitia proprie ac vere est et. dicitur justitia;
gueimcuuque enim Deus justificaverit, is juste at-
que in zternuin justificatur : hominum vero justitia
buiusmodi non est, scd temporalis et persaepe fal-
litur.

xauopacá cov ἐπε.αθόμην. Καθ) ἱστορίαν ὁ Δαδιδ
νεώτερος ἣν τῶν ἀδελφῶν, xat ἐξουδενωμένος παρὰ τοῦ
πατρὸς διὰ τὴν βραχύτητα τῆς ἡλιχίας, ὅτε ὁ Xa-
μον]λ παρεγένετο χρίσων αὐτὸν εἰς βασιλέα. ᾽Αλλὰ
χαὶ τοῦ Σαοῦλ νεώτερος ἣν, χαὶ ἑξουδενοῦτο παρ)
αὐτοῦ, xal ἐδιώχετο' xal ὅμως ὑπὲρ πάντας τούτους
ἐμνημόνευε τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ. Νοεῖται δὲ ὁ λόγος
καὶ προσώπῳ τοῦ νέου λαοῦ, ἐδονδενωμένου μὲν
ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ, τὸν δὲ νόµον ὑπὲρ ἐχεῖνον xal
νοοῦντος χαὶ φυλάσσοντος.

populo, et tamen supra eum divinam legem intel-

Ἡ δικαιοσύνη σου δικαιοσύνη εἰς τὸν αἰῶνα.
Διχαιοσύνη αἰώνιος, δικαιοσύνη χυρίως * ὃν γὰρ ἂν
διχαιοῖς, αἰωνίως xal δικαίως διχαιοῖς' d δὲ τῶν
ἀνθρώπων οὐ τοιαύτη, πρόσχαιρός τε οὖσα xal

σᾳαλλομένη τὰ πολλά.

1173

COMMENT. IN PSALMOS.

1r

Kal ὁ vópoc cov ἀλήθεια. λὐτόχρημα ἀλήθεια: A — Et lex tua. veritas. Léx tua idem fere est , qudd

σφόδρα ἀληθεύων Ey πᾶσι. Νοεῖται δὲ ἀλήθεια καὶ ἡ
ὀρθότης, χατὰ «b, Δίχκαιος εἶ, Κύριε, xal εὐθεῖς
al κρίσεις σου. Εἴρηται δὲ καὶ ἓν τῷ ις’ φαλμῷ: Τὰ
πρῖματα τοῦ Κυρίον à An6id, δεδικαιωµένα ἐπὶ
τὸ αὑτό.

θ.1/ψεις xal ἀνάγκαι εὕροσάν µε * αἱ ἐντο.λαί
σου με.Ίέτη µου. Ἐν ταῖς θλίψεσιν αἱ ἔντολαί σου
µελέτη µου σαν, παρηγοροῦσαι, xal τὸ ἄλγος ἐπι-
χουφίζουσαι,

Διχαιοσύνη τὰ μαρτύριὰ σου εἰς τὸν αἰῶνα.
Διχαιοσύνη αἰώνιος , ὡς προξίρηται ἑνδιατρίδει
γὰρ τῇ ὑύμνολογίᾳ τοῦ νόµου.

Συγέτισόν µε, καὶ ζήσομαι. Καὶ ζήσομαι ὄντως᾽
οἱ γὰρ μὴ συνετισθέντες οὐχ ὄντως ζῶαιν, ὡς φαύ-
λως ζῶντες.

veritas, cum in omnibus vera dicat. Vel veritatem
dixit, pro rectitudine, juxta illud : Justus es, Do-
mine, et recta judicia txa. De hoc etiam diclum est
in psalmo xvii, ibi : Judicid Domini vera simul et
justificata.

Vgns. 143. Tribulationes et angustie invenerunt
me : mandata tua meitalio mea est. Inter tot cala-
mitates meas illud mihi unieum fuit solamen, quo
dolorem levabam , quod in mandatis tuis assiduus
meditabar.

Vins. 144. Justitia testimonia tua in. seculum.
Hoc est, Justitia :eterna, ut prxdiximus.

]ntellectum da mihi, οί vivam. (Gr»ca dictio,
συνέτισον, non solum significat intellectum da, sed
etiam prudentem facito.) SI igitur intellectum οἱ

prudentiam mihi dederis, vivam et vere vivam. Nam qui prudentes non sunt, vere non vivunt.

eorum etenim vita inanis est.

"Exéxpata ἓν 84g καρδίᾳ µου, ἑπάκουσόν µου,
Κύριε, τὰ δικαιώματά σου ἐχζητήσω. "Ev τῷ θλί-
6εσθαί µε ἐκέχραξα πρὸς σἐ: xal οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ)
ἓν ὅλη χαρδίᾳ µου * διὰ τοῦτο ἑπάχουσόν µου. τὰ
δικαιώματά σου ἐχζητήσω, εἰ ἑπαχούσεις μου.

᾿Εχέκχραξά σοι, σῶσόν με, xal ου.]άξω τὰ µαρ-
τύριά σου. Τὸ αὐτὸ λέγει χαὶ νῦν, ἐπιτείνων τὴν
δέησιν, καὶ βεδαιῶν τὴν ὑπόσχεσιν. Σῶσόν µε xtv-
δυνεύοντα.

Προέφθασα &v ἁωρίᾳ, καὶ ἑκἐκραξα, sic τοὺς
Jóyovc σου ἐπήάπισα. Ἱροέλαδον τὸν ὄρθρον, ἓν
ἀωρίᾳ τῆς νυκτός: µήπω τῆς ὥρας ἐπιστάσης,
καθ ἣν ἁνίστανται οἱ ἄνθρωποι ' xot ἐχέχραξα πρὸς
σέ΄ εἰς τοὺς λόγους σου τεθάῤῥηχα, οὓς ἑνήχησάς
pot διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Κοχράξεται πρές
£8, xal ἑπαχούσομαι αὐτοῦ.

Προέφθασα»ν οἱ ὀρθα.Ίμοί µου πρὸς ὄρθρον, τοῦ
peAstüv τὰ Aóyid σου. Προέλαδον οἱ ὀφθαλμοί µου
τὴν ἡμέραν πρὸς χαιρὸν ὄρθρου, ὥστε μελετᾷν τὸν
vópov σου. Ἐν ἀωρίᾳ μὲν γὰρ προσηύχετο’ κατὰ
τὸν ὄρθρον δὲ ἐμελέτα τὸν νόµον.

Τῆς φωνῆς µου ἄχουσον, Κύριε, κατὰ τὸ ἔλεός
σου. Ἐν τῷ ἑλέει σου, ὡς ἑλεήμων.

Κατὰ τὸ xpiud σου ζῆσόν µε. Κατὰ τὸν ν΄”µον
σου (ijv ποίησον, ἑννόμως βιοῦν.

Προσήγγισαν οἱ καταδιώκοντές µε ἀνομίᾳ, ἀπὸ
δὲ τοῦ νόµου σου ἐμακρύγθησαν. "Όσον γὰρ τῇ
ἀνομίᾳ ἱγγίζουσι, τοσοῦτον μαχρύνουσιν ἀπὸ τοῦ
νόµου. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀνομίαν γράφου-
σιν, ὡς νοεῖσθαι ὅτι Προσεπέλασάν uox ἀνομίαν ’
ἐγγύς µου ἤγαγον τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, παρ) ὀλίγον
ἐθίρευσάν ps, ἀπὸ δὲ τοῦ νόµου σου ἐμαχρύνθησαν,
τοιαῦτα σχαιωροῦντες.

*' Psal. xc, 15.

Vgns. 145. Clamarvi in toto corde meo, exaudi me,
Domine, justificationes tuas exquiram. Dum tribu.
larer, inquit, clamavi ad te; nec simplieiter, sed
in toto corde meo, ideo exaudi me, nam si exau-
diveris, justificationes tuas perquiram.

Vgns. 146. Clamavi ad te, salvum me fac, et cu.
stodiam mandata tua. Eamdem repetit sententiam ,
preces suas magis intendens, et promissionem
confirmari cupiens. Salvum autem fac me, pericli-

C tantem scilicet.

γεμρ. 147. Praveni ante tempus, et clamavi, quia
in verba (ua supersperavi. Pr:eveni, inquit, dilueu-
lum, in ipsa etiam intempesta nocte, cum tempus.
adhuc non esset quo exsurgere homines solent : et
clamavi ad te. confidens in verbis tuis, qua per
sanctuth mibi Spiritum manifestasti. Clamabit enim,
inquit, ad me, et ego exaudiam eum *',

Vgns. 148. Prevenerunt oculi. mei diluculo, ut
meditarer eloquia tua. lpsum etiam diem przoc-
cupaverunt oculi mei, diluculi nimirum tempore ;
atque hoc ut legem tuam meditarer. Orabat autem
beatus David ante tempus, hioc est, ante dilucutum.
In ipso vero diluculo meditationibus atque contem-
plationibus vacabat,

Vgns. 149. Vocem meam audi, Domine, secundum
misericordiam tuam. In tua scilicet misoricordia ,
ac tanquam misericors.

Secundum judicium tuum vivifica me. Secundum
legem tuam fac, ut vivam, atque ut legitime vivam.

VeBs. 150. Appropinquaverunt persequentes me
iniquitati, a lege autein tua longe facti sunt. Qaanto
illi magis iniquitati appropinquant, tanto magis a
lege tua se elongant. In quibusdam vero exempla-
ribus iniguitatem in quarto casu scriptum est, ut
sit sensus, quod Persequentes me appropinquave-
runt iniquitatem -mihi, hoc est, iniquitatem suam
prope me adduxerunt, ac pene comprehenderunt
me. llujusmodi vero bomines tam prava operantes.
longe facti sunt a lege tua.

^-

It | EUTHYMII! ZIGABENI 1172
populi ad Deum supplicat, petens mitti sibi hunc A τῆσαι. "H χαὶ προσώπῳ τοῦ νέου λαοῦ ποιεῖται τὴν

Filium, οἱ doceri se ab eo justificationes legis.

Venus. 156. Decursus aquarum subierunt oculi
mei, quia non custodierunt legem tuam, Per aqua-
rum decursus, charadras et valles intelligit, ac
Joca concava, per quz? aquae fluere solent. Oculi,
inquit, mei lacrymando concavi effecti sunt, cha-
radrzeque ac vallis cujusdam speciem subierunt ;
vel contabuerunt lacrymarum copia ,.quam ideo
emisi, quis transzressores non custodierunt legem
ttam : tota etenim nocte miseriam ego illorum de-
flebam. Intelligi etiatn possunt Ίο verba, ut per-

δέησιν, ἰχετεύων ἁποστεῖλαι αὐτῷ τοῦτον, xal διδάξαε
τὰ εὐαγγελιχὰ δικαιώµατα.

Διεξύδους ὑδάτων κατέδυσαν» οἱ ὀφθα-ἲμιοί
µου, ἐπεὶ οὐκ ἑφύ.Ίαξαν τὸν νόμον σου. Διέξολοε
ὑδάτων αἱ χαράδραι xal τὰ κοιλώματα φησὶν οὖν,
ὅτι Κοιλώματα ἑχοιλάνθησαν οἱ ὀφθαλμοί µου δα-
χρύωντες, Ίχουν ἑτάκησαν. πληθος δαχρύων ἀποῷ-
ῥέρντες, διότι οὐχ ἐφύλαξαν τὸν νόμον σου οἱ παρα-
νομοῦντες' παννόχιον γὰρ ἀπεχλαιόμηντοὺς ἁθλίους.
Νοεἶται δὲ τοῦτο χαὶ περὶ τῶν Ἰουδαίων, o! παρα-
νομοῦντες ἀνεῖλον τὸν Χριστόν * ἐξάχρνε γὰρ αὖ-
τοὺς, ὡς ἁμοχενεῖς.

tineant ad Jud:eos, qui inique agentes Christum interemerunt ; lacrymatus enim est Dominus supet
eos, tanquam super cognatos, ac ejusdem generis homines.

Vens. 127. Justus es, Domine, et recla judicia B Aíxatoc εἶ, Κύριε, xal εὐθεῖς al κρίσεις cov

tua. Hoc assidue cogitare, dicere, credere et con-
fiteri optimum est.

Vgns. 158. Mandasti justitiam testimonia tua, et
veritatem tuam valde. Mandasti ea valde, justitiam
nimirum et veritatem, Vel, mandasti ea testimonia
observari, ut valde justa, et valde vera. Lex etenim
tua, quod justum est, omnibus retribuit, tam iis
qui recte agunt, quam [is qui nou recte ; et verax
etiam est in promissionibus suis.

VgRs. 159. Tabescere me fecit zelus meus , quia
obliti sunt verba tua inimici mei. Zelus quo propter
tc accendor, quod ab cis spernaris; vel justa ira,
qua pro te commoveor, quod mandatorum tuoruin
obliti sunt, quodque a veteri medit»tione sua re-

Τοῦτο xa νοεῖν, xai λέγειν ἀεὶ χαλὸν, xal πιστεύει»,
xaX ὁμολογεῖν.

Ἐγετεί.λω δικαιοσύνην τὰ μαρτύριά σου, xal
ἀ.1ήθειαν σφόδρα. Ἑνετείλω αὐτὰ, δικαιοσύνην
αὑτόχρημα, xai ἀλήθειαν πἀνυ. "H, ἑνετείλω αὗτὰ,
δίχαια καὶ ἀληθη πάνυ. 'O νόµος σου γὰρ δικαΐως
ἀμείθεται xaX τὸν χατορθοῦντα, xal τὸν σφαλλόμε-
vov, xat ἀληθεύει ταῖς ἐπαγγελίαις.

Εξέτηξό µε ὁ ζή.Ίός σου, ὅτι ἑἐπε.Ἰάθοντο τῶν
1όγω» σου οἱ àx0pcl µου. 'O ὑπὲρ cou ζτλος
καταφρονουµένου f| ὑπὲρ σοῦ δικαΐα ὀργῇ διότι
ἐπελάθοντο τῶν ἐντολῶν σου, oi διὰ τοῦτο ἐχθροί
µου ἁποστάντες τῆς μελέτης αὐτῶν.

cesserunt inimici illi mei, qui ob ardorem animi C

jn te meum, mihi infensi sunt.

εις. 140. Ignitum eloquium tuum vehementer,
εἰ servus tuus dilexit illud. Purissima, inquit, atque
immaculata est lex tua, quasi aurum quoddam
ignitum atque igne examinatum. Similem senten-
tiam habuimus iu psalmo undecimo, ibi : Eloquia
Domini, eloquia casta , argentum ignitum. (eadem
enim dictio utrobique est in Graeca lectione, quas

Ilexvpopuéror τὸ Aóyór σου σφόδρα, καὶ ó δοὺ-
Aóc σου ἠγάπησεν αὐτό. Καθαρώτατος, ἄμεμπτος"
ὁ νόμος σου” τοιοῦτον γὰρ τὸ πεπυρωμµένον χρυσίον.
Είρηται δὲ χαὶ àv τῷ ια φαλμῷ' Τὰ Aóyia. Κυρίου
ἀγνὰ, ἁρχύριον πεπυρωµένον" καὶ Ἰγάπηδεν αὑνὺ
μόνος ὁ δοῦλός σου, εἴ τίς ἐστι θεράπων σου, ef τις
μετὰ φόδου λατρεύει.

et ignitum significat, et igne examinatum). Hoc vero eloquium seu mandatum tuum is. solus diligit, qui
servus tuus est, qui tibi servit, te colit et cum timore veneratur.
Vans. 141. Adolescentulus sum ego et coutemptus, D — Neocepóc εἰμι ἐγὼ καὶ ἐξουδεγωμένος, τὰ δι-

justificationes tuas nou sum oblitus. Juxta historiam
beatus David adolescentior erat inter czeteros fra-
tres, el propter staturz exilitatem fuit eliam con-
temptus a patre, quando Samuel proplieta unctu-
rus eum ín regem, advenit. luit etiain junior ipso
Saul et neglectus ab eo, cum persecutiones ab eo
varias sustineret : verumtamen hic junior et ne-
electus supra hos omnes, divinorum mandatorum

eininit. Possumus etiam intelligere hxe verba ,
ut prolata sint ex persona novi populi, qui contem-
ptus quidem et neglectus fuit ab antiquo Judeorum
lexit atque observavit.

Vgas. 142. Justitia tua, justitia in seculum. Di-
vina justitia proprie ac vere est et. dicitur justitia;
guemcunque enim Deus justificaverit, is juste at-
que in zternuio justificatur : hominum vero justitia
buiusmodi non est, scd temporalis et persaepe fal-
litur.

xauopatá cov ἐπεαθόμην. Ka0' ἱστορίαν ὁ Aa 6
νεώτερος ἦν τῶν ἀδελφῶν, xa ἐξουδενωμένος παρὰ τοῦ
πατρὸς διὰ τὴν βραχύτητα τῆς ἡλιχίας, ὅτε ὁ σα-
μουὴλ παρεγένετο χρίσων αὐτὸν εἰς βασιλέα. ᾽Αλλὰ
καὶ τοῦ £207) νεώτερος ἣν, xal ἑξουδενοῦτο παρ᾽
αὐτοῦ, xaX ἑδιώκετο' xat ὅμως ὑπὲρ πάντας τούτους
ἐμνημόνευε τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ. Νοεῖται δὲ ὁ λόγος
xal προσώπῳ τοῦ νέου λαοῦ, ἐξονδενωμένου μὲν
ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ, τὸν δὲ νόµον ὑπὲρ ἐχεῖνον xal
νοοῦντος xal φυλάσσοντοςο

populo, et tamen supra eum divinam legem intel-

Ἡ δικαιοσύνη σου δικαιοσύνη εἰς τὸν αἰῶνα.
Διχαιοσύνη αἰώνιος, δικαιοσύνη χυρίως * ὃν yàp ἂν
διχαιοῖς, αἰωνίως χαὶ δικαίως δικαιοῖς' ἡ δὲ τῶν
ἀνθρώπων οὐ τοιαύτη, πρύσχαιρός τε οὖσα xal
σᾳαλλομένη τὰ πολλά.

- uw "w *"" ευ -—

ww - τα σι - -- ,

1173 COMMENT. IN PSALMOS. 111ι
Καὶ à νόμος σου ἀ.ήθεια. Αὐτόχρημα ἀλήθεια: A — Et [ες tua veritas. Léx tua.idem fere est, qudd

σφόδρα ἀληθεύων by πᾶσι. Νοεῖται δὲ ἀλήθδεια xal ἡ
ὀρθότης, κατὰ τὸ, Δίχαιος εἶ, Κύριε, xal εὐθεῖς
al χρίσεις σου. Εϊρηται δὲ χαὶ ἓν τῷ ις’ φαλμῷ' Τὰ
πρίματα τοῦ Κυρἰίον àAnüird, δεδικαιωµένα ἐπὶ
τὸ αὐτό.

θ/ψεις καὶ ἀνάγκαι εὕροσάν µε * αἱ ἐντο.ῖαί
σου µε.έτη µου. Ἑν ταῖς θλίφεσιν αἱ ἐντολαί σου
µελέτη µου σαν, παρηγοροῦσαι, καὶ τὸ ἄλγος ἐπι-
χουφίζουσαι,

Δικαιοσύνη τὰ μαρτύριά σου εἰς τὸν alova.
Δικαιοσύνη αἰώνιος , ὡς προείρηται’ ἑνδιατρίδει
γὰρ τῇ ὑύμνολογίᾳ τοῦ νόµου.

Συγέτισόν µε, καὶ ζήσομαι. Καὶ ζήσομαι ὄντως"
οἱ γὰρ μὴ συνετιαθέντες οὐχ ὄντως ζῶσιν, ὡς φαύ-
λως ζῶντες.

veritas, cum in omnibus vera dicat. Vel veritatem
dixit, pro rectitudine, juxta illud : Justus es, Do-
mine, et recta judicia txa. De hoc etiam diclum est
in psalmo xvut, ibi : Judicid Domini vera simul et
justificatu.

Vens. 145. Tribulationes et angustim invenerunt
me : mandala tua meditatio mea est. Inter tot cala-
mitates meas illud mihi unieum fuit solamen, quo
dolorem levabam , quod in mandatis tuis assiduus
meditabar. | ;

Vgns. 144. Justitia testimonia tua in. seculum.
Hoc est, Justitia :eterna, ut przdiximus.

Intellectum da mihi, et vivam. (Grzca dictio,
συνέτισον, non solum signiflcat intellectum da, sed
etiam prudentem f(acito.) Si igitur intellectum ct

prudentiam mihi dederis, vivam et vere vivam. Nam qui prudentes non sunt, vere non vivunt.

eorum etenim vita inanis est.

᾿Εκέκραξα &y 84g καρδίᾳ jtov, ἑπάκουσόν μου,
Κύριε, τὰ δικαιώματά cov ἐκζητήσω. Ἐν τῷ 0X-
6εσθαί µε ἐκέχραξα πρὸς a£ * xal οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ
bv ὅλη καρδίᾳ µου * διὰ τοῦτο ἐπάχουαόν µου: τὰ
διχαιώµατά σου ἐχζητήσω, εἰ ἑπαχούσεις μου.

᾿Εχέκραξά σοι, σῶσόν µε, καὶ φυ.]άξω τὰ µαρ-
τὑριά σου. Τὸ αὐτὸ λέγει καὶ νῦν, ἐπιτείνων τὴν
δέησιν, καὶ βεδαιῶν τὴν ὑπόσχεσιν. Σῶσόν pe xtv-
δυνεύοντα.

Προέφθασα àv ἁωρίᾳ, καὶ ἐκέκραξα, εἰς τοὺς
JAóyovc σου ἑπή-πισα. Ἱροέλαδον τὸν ὄρθρον, ἐν
ἀωρίᾳ τῆς νυκτός ' µήπω τῆς ὥρας ἐπιστάσης,
παθ᾽ ἣν ἀνίστανται οἱ ἄνθρωποι χαὶ ἐχέχραξα πρὸς
σέ’ εἰς τοὺς λόγους σου τεθάῤῥηχα, οὓς ἐνήχησάς
pot διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Κεκράξεται πρός
με, xal ἑπαχούσομαι αὐτοῦ.

Προέφθασα» οἱ ὀρθα.Ίμοί µου πρὸς ὄρθρον, τοῦ
με. ετᾷν τὰ .Ίόγιά σου. Προέλαδον οἱ ὀφθαλμοί µου
τὴν ἡμέραν πρὸς xatpbv ὄρθρου, ὥστε μελετᾷν τὸν
νόμον σου. Ἐν ἀωρίᾳ μὲν γὰρ προσηύχετο: κατὰ
τὸν ὄρθρον δὲ ἐμελέτα τὸν νόµον.

Τῆς φωγνῆς µου ἄχουσον, Κύριε, κατὰ τὸ ἔλεός
σου. Ἐν τῷ ἑλέεισου, ὡς ἑλεήμων.

Κατὰ τὸ xpipud σου ζήσόν µε. Κατὰ τὸν ν/µον
σου (ijv ποίησον, ἑννόμως βιοῦν.

Προσήγγισαν οἱ καταδιώκοντές µε ἀνομίᾳ, ἀπὸ
δὲ τοῦ νόµου cov ἐμακρύνθησαν. "Όσον γὰρ τῇ
ἀνομίᾳ ἐγγίζουσε, τοσοῦτον μαχκρύνουσιν án) τοῦ
νόµου. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀνομίαν γράφου-
σιν, ὡς νοεῖσθαι ὅτι Προσεπέλασάν poc ἀνομίαν *
ἐγγύς µου ἤγαγον τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, παρ) ὀλίγον
ἑθ[ρευσάν ps, ἀπὺ δὲ τοῦ νόµου σου ἐμαχρύνθησαν,
τοιαῦτα σχαιωροῦντες.

9' Psal. xc, 15.

Vgns. 145. Clamavi in toto corde meo, exaudi me,
Domine, justificationes tuas exquiram. Dum tribn-
larer, inquit, clamavi ad te; nec simpliciter, sed
in toto corde meo, ideo exaudi me, nam si evau-
diveris, justificationes tuas perquiram.

Vgns. 146. Clamavi ad te, salvum me fac, et ciu-
stodiam mandata tua. Eamdem repetit sententiam ,
preces suas magis intendens, et promissionem
confirmari cupiens. Salvum autem fac me, pericli-

C tantem scilicet.

VgRs. 147. Preveni ante tempus, et clamavi, quio
in verba (ua supersperavi. Pr:eveni, inquit, dilueu-
lum , in ipsa etiam intempesta nocte, cum tempus.
adhuc non esset quo exsurgere homines solent : et
clamavi ad te. confidens in verbis tuis, quim per
sanctuih mibi Spiritum manifestasti. Clemabit enim,
inquit, ad me, et ego exaudiam eum *',

Vgns. 148. Prevenerunt oculi mei. diluculo, ut
meditarer eloquia tua. lpsum etiam diem przoc-
cupaverunt oculi mei, diluculi nimirum tempore ;
atque hoc ut legem tuam meditarer. Orabat autem
beatus David ante tempus, hoc est, ante diluculum.
In ipso vero diluculo meditationibus atque contem-
plationibus vacabat,

Vens. 149. Vocem meam audi, Domine, secundum
misericordiam tuam. In tua scilicet misericordia ,
ac tanquam misericors.

Secundum judicium tuum vivifica me. Secundum
legem tuam fac, ut vivam, atque ut legitime vivam.

VeRs. 150. Appropinquaverunt persequentes me
iniquitati, a lege autem tua longe facti sunt. Qaanto
illi magis iniquitati appropinquant, tanto magis &
lege tua se elongant. In quibusdam vero exempla-
ribus tniguitatem in quarto casu scriptum est, ut
sit sensus, quod Persequentes me appropinquave-
runt iniquitatem -milii, hoc est, iniquitatem suam
prope me adduxerunt, ac pene comprelienderuut
me. llujusmodi vero bomines tam prava operantes.
longe facti sunt a lege tua.

1115 EUTHYMII

Vgns. 131. Prope es tu, Domine. Alibi etiam ait : &
Fro»e est Dominus omnibus invocantibus eum 39.
lem alibi scriptum est : Deus appropinquans ego
sum, εί ποπ Deus a. longe *?, juxta illud : Nonne
relum el terram ego üinpleo? dicit Dominus **. Et
rursus : Adhuc loquente le dicam, Ecce. adsum **.
Appropinquat igitur Deus iis qui, per profectum et
ascensum, ei pariter appropinquant. Peccatores
vero elongantur a. Deo, de eis enim scriptum est :
Ecce qui se elongaverint a te, peribunt "*,

ZIGABENI 1:76

Ἐγγυς sl σὺ, Kopie. Καὶ ἀλλαχοῦ φησιν. "Er-
γὺς Ἱέύριος πᾶσι τοῖς ἐπικα.ουμένοι αὐτόν
καὶ ἐν ἑτέρῳ γέγραπται ' θεὸς ἑἐγτίζων ἐγώ elus,
xal οὗ θεὸς πόῤῥωθε», χατὰ τὸ, Οὐχὶ τὸν οὐραν ὁν'
xal τὴν γή» π.ηρῶ Κύριος; xoi πἆἀλιν᾽ "Έτε
ἑα.λοὐγτός σου àpo, Ιδοὺ πάρειµι. Ἐγγίξει μὲν
οὖν ὁ θεὸς, ἀλλὰ τοῖς ἐγγίζουσιν. οἱ μὲν γὰρ δί-
χαιο,. ἑγγίζουσιν αὐτῷ διὰ προχοπῆς xol ἀναδά-
σεως * οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ µακρύνουσιν ἀπ᾿ αὗτοῦ "
περὶ ὧν εἴρηται *. ]Ιδοὺ οἱ μακρύγοντες ἑαυτοὺς

. ἁπὸ cov ἀπο.οῦνται.

Et omnes vig (um veritas. Tua omnia vera sunt
et firma. Vel onines providenti$ tuz rationes, qui-
bus mundum gubernas, verx sunt , tanquam pro-
videntia tua vera sit providentia. Vel omnia judicia
(ua vera sunt, tanquam tuta et recta.

Vgns. 152. Initio cognovi ex testimoniis luis, quod
in seculum fundasti ea. A principio, inquit, ex his
cognovi, quod azterna illa esse stabilisti. Nam cum
ea intelligere inciperem, cognovi, quod fecisti im-
mobilia ea esse, atque incommutabilia, et quod
nullus ea aboliturus esset; quod si plura ex his per
Evangelium aboleri videntur, revera tamen juxta
interiorem atque reconditum sensum non abolen-
tur, $ed juxta exteriorem quamdam apparentiam
et ipsius liticrz unibram, ut jam declaratum est.

Vgns. 153. Vide liumilitatem meam et eripe me,
quia legem tuam non sum oblitus. Vide, inquit, affli-
ctionem incam, et ex hujusmodi me eripe calamita-
tibus : quia, licel. propter legem tuam aflligerer, (.
ejus tamen oblitus non sum, nec sustinui inquum
aliquid agere aut odisse insidiatores meos. Vel,
Vide humilitatis mex virtutem, οἱ eripe me, quia
legis tuz& oblitus non sum, illius, inquam, legis,
qus lumilitatem jubet esse sectandam.

Τεν. 154. Judica judicium meum, et redime me.
Judicium meum dico, quod cum iis mihi est, qui
me oppugnant.

Propter verbum (uum vivifica me. Propter legem
tuam, propter quam in mortis periculo constitutus
sum, vivifica me a szvissimis hostibus oppressum.

VeRs. 135. Longe a peccatoribus salus, quia justi-
ficationes (uas. non exquisiverunt, Longe est salus
ab iniquis. In periculo enim sunt, qui mandata tua
contemnunt, verum mihi ea salus prope est. Li-
berabor etenim ab illorum insidiis, quia mandata
tua ego exquisivi. Vcl docentis sermo est, diceris,
quod nulli peccatores salvabuntur, tametsi in hae
vita fortunati ac felices esse videantur. Vel pecca-
tores, a Deo auxilium non consequentur, eo quod
illius justificationes contempserunt.

Vgns. 156. Misericordie tug multe, Domine, se-
cundum judicium tuum vivifica me. Tu valde mise-
ricors es. Fac igitur ut in universali judicio bea-
tam ego vitam vivam, quando boni ac justi in vi-

9 Psal. exciv, 14. ?? Jerem. xximn,23.

^ lLid, 24.

Kal πᾶσαι aj ὁδοί cov ἀ.1ήθεια. Πάντα τὰ ck
ἀληθινά καὶ B£6a:a, 7) πᾶσαι αἱ πρὀνοιαί σου καθ) &;
διοικεῖς τὸν xóapov, ἀληθεῖς, dg ὄντως πρόνο:αι *
?| πᾶσαι αἱ χρἰσεις σου ἀληθεῖς. ὡς ἀσφαλεῖς xa
ópÜat.

Κατ dpxàc ἔγγων ἑκ τῶν naptvplov σου. ὅτε
εἰς τὸν αἰῶνα ἐθεμε.]ίωσας αὑτά. "Ev προοιµίέοις
ἔγνων Ex τῶν µαρτνρίων σου, ὅτι αἰώνια Ἡδρασας
αὑτά. ᾿Αρξάμενος συνιέναι ταῦτα, ἔγνων ὅτι ἀσά-
λευτα πεποίηχας αὐτὰ, xai οὐδεὶς αὐτὰ καταλύσει.
E! γὰρ καὶ δοχοῦσι τὰ πλείω καταλυθῆναι παρὰ τοῦ
Εὐαγγελίου, ἁλλ᾽ οὗ χατὰ τὸν ἐγχεχρυμμένον νοῦν,
ἀλλὰ χατὰ τὸ φαινόμενον xal σχιῶδες, ὡς προδιεί-
ληπτα!. |

Ἴδε τὴν ταπείνωσίν µου, καὶ ἐξε.λοῦ µε, Ott τοῦ
γόµου cov οὑκ ἐπελαθόμην. "δε τὴν xaxoxá-
θειάν µου, xal ἐξελοῦ µε τῶν πειρασμῶν, ὅτι, δ-ὰ
τὸν νόµον σου χαχοπαθῶν, οὐκ ἐπελαθόμην αὐτοῦ,
οὐδ' ἠνεσχόμην παρανομῆσαι, οὐδὲ μιµήσασθαι τοὺς
ἐπιθουλεύοντας. "H, ᾿Ιδε τὴν ἑνάρετον ταπείνωσίν
µου, xal ἐξελοῦ µε, ὅτι τοῦ νόµου σου οὐχ ἐπελαθό-
µην, τοῦ χελεύοντος ταπεινοφρονεῖν.

Κρῖνον εἡν αρίσιν pov, καὶ Aórpecal us. Τὴν
πρίσιν µου μετὰ τῶν πολεμούντων pot.

Διὰ τὸν «Ἰόγον σου ζῆσόν µε. Διὰ τὸν νόµον σου
ζωοποίησόν µε, δι’ ὃν ἁποθανεῖν χινδυνεύω, Ίδη χα-
ταπονούμενος ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν.

Μακρὰν ἀπὸ ἁμαρτωῖῶν σωτηρία, ὅτι τὰ ὃδι-
καιώματὰ σου ox ἐξεζήτησαν. Μαχρὰν ἀπὸ τῶν

p παρανόμων ἡ σωτηρία * κινδυνεύουσι γὰρ, ὅτι τῶν

ἑντολῶν σου χατεφρόνησαν ἐγγὺς δὲ ἐμοῦ * ῥυσθή-
σοµαι γὰρ τῆς Επιβουλῆς αὐτῶν, ὅτι αὐτὰ ἐξεζήτη-
σα. Ἡ χαὶ διδασκαλικὸς ὁ λόγος, ὅτι οὐ σωθήσονται
οἱ ἁμαρτωλοὶ, xàv εὐημερῶσιν ἐνταῦθα * f| ὅτι οὗ 1
ἔξουσι παρὰ Θεοῦ βοήθειαν, ὡς ὑπερόπται τῶν ὃι-
καιωµάτων αὐτοῦ.

Οἱ οἰκτιρμοί σου zoAAol, Κύριε xatà τὸ αρῖ-
pd cov ζῆσόν µε. Πολυέλεος sl. Κατὰ τὴν κχρίσιν
σου τὴν παγχόσµιον Qv µε ποίησον τὸν µαχαρίαν
ζωὴν, ὅτε ἀπελεύσονται οἱ δίχαιοι εἰς ζωἣν αἰώνιον *

* Isa. εν, 9. 9? Psal. Lxx, 97.

ur πο w- AY B ded

—— ππ πο -—— --ᾱ - 7 -— --

1111 COMMENT. IN P3ALMOS. 1118
T χαὶ ἐνταῦθα (fv µε ποίησον κατὰ τὸν νόµον σου, A tam abibunt zternam. Vel, Fac me in bac vita vi-

συνεργῶν µοι προθυμουμένω.

IoA4ol οἱ ἐκδιώκοντές µε, xal θλΙδοντές µε, àx
των µαρτυρίω»ν σουιοὺκ ἐξ έκ.λινα .Πολλοὶ ἑρατοὶ xal
ἁόρατοι ζητοῦντες ἐλεῖν µε, καὶ xdv εἶδος Σπεγεί-
ῥροντες πειρασμῶν * ἀλλ’ ἐγώ σοι µόνῳ θαῤῥῶν Ex
τῶν µαρτυρίων που οὐχ ἐξέχλινα. Διαφόρως δὲ λέγει
τὰ προῤῥηθέντα, & καὶ κατὰ διαφόρους εἴρηχε χαι-
ρούς.

Εἶδον ἀσυνετοῦντας καὶ ἐξετηχόμη», ὅτι τὰ
1όὀ)ιά σου οὐκ ἐρυλάξαντο. Καὶ ἀνωτέρω εἴρηχεν *
᾿Εξέτηξέ µε ὁ (Ac, σου ὅτι ἐπε.άθοντο τῶν Aó-
Των σου οἱ ἐχθροί µου. :

δε ὅτι τὰς ἐντο.]άς σου ἠγάπησα, Κύριε, ἐν
τῷ ἐδέεισου ζῆσόν 446. Ποτὲ μὲν ἰχετεύει ζωοποι-
πθΏναι διὰ τὴν φυλαχὴν τῶν ἐντολῶν σου , ποτὲ δὲ
διὰ τὸ ἔλεος τοῦ Oso) * ἐχεῖνο μὲν δικαιολογούµενος,
τοῦτο δὲ μετριοφρονῶν * τελειότερον δὲ τὸ δεύτερον .
Οὐδεὶς γὰρ ἐξ ἔργων νόµου δικαιοῦται. Ζήτησον
καὶ ἐν τῷ ϱβ’ φα)μῷ τὴν ἐξήγησιν τοῦ, Τὸν στε-
φανοῦντά σε ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς.

vere secundum legem tuam, adjuvans promptitu-
dinem meam, et simul cooperans.

Vrns. 157. Multi qui persequuntur me, et tribulant
me, a testimoniis tuis non declinavi. Complures vi-
sibiles atque invisibiles persecutores sunt, qui quze-
runt me comprehendere, et omne tentationum ge-
nus excitant ; verum ego ia te solo fretus a testi-
moniis tuis aversus non sum. Variis autem modis
repetit Propheta ea qua szpe ab eo dicta sunt, et
diversis prolata temporibus.

Vgns. 158. Vidi insipientes et tabescebam , quia
eloquia tua non cusiodierunt. Superius etiam dixisse
eum legimus : Tabescere me fecit zelus meus, quia
obliti sunt verba tua inimici mei,

Vgns. 159. Vide quoniam πιαπάαία ἵνα dilexi,
Domine, in misericordia (ua vivifica me. Aliquando
viviflcari petit propter mandatorum observantiam,
οἱ aliquando, propter misericordiam Dei : illud
quidem ut se justificet, hoc vero ut modestiam
atque humilitatem suam in exemplum czeterig pro-
ponat. Perfectioris autem anima est quod secundo
loco eum facere diximus : Nemo enim, ut inquit

Apostolus, ez operibus legis justificatur *, Vide psalmo cit qux dicta sint in illo versiculo : (Qui

coronat le misericordia ei miserationibus.

JApxh τῶν Jóyur ἀ.λήθεια. Βούλεται λέγειν
ὅτι Οἱ λόγοι σου ἀληθεῖς. El γὰρ ἡ ἀρχὴ αὐτῶν
ἀλήθεια. καὶ τὰ ἑξῆς πάντως ἀλήθεια, ἑπόμενα τῇ
ἀρχῇ. Ἴσως δὲ περὶ τοῦ πρώτου λέγει τοῦ λαληθέντος
πρὸς τὸν Αδάμ" ᾿Απὸ παντὸς Υὰρ, φησὶ, ξύάου
τοῦ év τῷ παραδείσῳ, βρώσει φἀάγου, ἀπὸ δὲ τοῦ
ξύλου τοῦ γινώσκειν κα.ὶὸν xal πονηρὸν, οὐ
φά]γεσθε ἀπ' αὐτοῦ. Ἡ δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε,
θὰν ἆτῳ ἀποθαγεῖσθα. ᾿Αρχή τε γὰρ οὗτος ὁ λόγος
πάντων τῶν πρὸς τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ λόγων *
xai τοσοῦτον ἀληθὴς, ὥστε χαὶ χατὰ παντὸς τοῦ
ένους ἡμῖν κατὰ διαδοχην ἐχράτησεν ὁ θάνατος.

Καὶ sic τὸν αἰῶνα πάντα τὰ χρίµατα τῆς δι-
καιοσύνης cov. Αἱώνια, ἀσάλευτα. Καὶ ἄνω-
τέρω γὰρ εἶπεν "Ότι εἰς τὸν αἰῶνα ἐθεμελίωσαρ
αὐτά.
"Apxortsc κατεδἰωξάν µε δωρεὀν, καὶ ἀπὸ
τῶν Aóyor σου ἐδειλίασεν ἡ καρδία µου. Οὑκ
ἐδειλίασεν àv" ἐκείνων τῶν ἀποχτεινόντων τὸ σῶμα,
ἀλλὰ ἀπὸ τῶν λόγων σου, τῶν δυναµένων xal Φυ-
χην καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ. Τουτέστι, Τὰς
Gi; ἐντολὰς πλέον ἐφοθήθην f ἑχείνους, xat οὗ
δ.ὰ τὸν φόδον ἐκείνων ἔπραξά τι παρὰ ταύτας.
Νοοῦνται δὲ ἄρχοντες xal οἱ περὶ τὸν Σαοὺλ, ὃν πολ-
Ἰάχις δυνάµενος ἀνελεῖν ἐφείσατο, εὐλαδηθεὶς τὰς
ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. "Apxorra Ἱὰρ, qnot, τοῦ AaoU
σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. ELU οὗ καχολογήσεις, πολλῶ
μᾶλλον οὐκ ἀποκτενεῖς.

Αγα.ξ1ιάσοµαι ἐγὼ ἐπὶ τὰ Aóyid. σου, ὡς εὑρί-

Vgns. 160. Principium verborum tuorum veritas.
Umnio, inquit, verba tua veritate nituntur , nam
si earum principia suut vera, consequenter et re-
liqua etiam vera sunt, et principio suo correspon-
deut. Fortasse etiam de primis verbis loquitur,
quie locutus est Dominus ad Adam : Ab omni, in-
quiens, ligno, quod in paradiso est, comede, de ligno
autem scientia boni el mali non comedetis. In qua-
cunque aulem die comederitis, morte moriemini **,
Principium enim est hic sermo verborum omnium,
que a Deo ad hominem dicta sunt : qui adeo
etiam fuit verus, ut in universum humanum genus
mors imperium sumpscrit. |

Et in. seculum omnia judicia justitie tue. ου
est, s&terna sunt atque inconcussa. Nam et supe-
rius dixit : Quia in seculum fundasti ea.

Vrns. 161. Principes persecuti sunt me gratis, ei
& verbis tuis [ormidavit cor meum. Non ab illis for-
midavit qui occidunt corpus, sed a verbis tuis :
quia tu non corpus tantum, sed animam occidere
potes in. gelenna. Hoc est, Mandata ego tua ma-
gis timui, quam sazculi hujus principes, ob quo-
rum timorem nunquam ego aliquid adversus tua
commisi mandota. Intelligere etiam possumus
principum nomine, ipsum Saul regem, quem
cum beatus David occidere swpius potuisset, ob
venerationem tamen mandatorum Dei abstinuit,
Principi enim, inquit, populi tui non maledices ὃς
Quod si maledicere prohibemur, quanto magis
ledere, aut occidere?

VeRs. 162. Exsultabo ego super eloquia tua, sic-

*! Rom. 11,90. ** Gen.i, 16,17. ** Exod. xii, 28.

1179

EUTHYMII ZIGABENI

1180

ut qui invenit spolia multa. Quemadmodum, inquit, À σκων σκῦΊα πολλά. Ὥσπερ yàp ἐχεῖνον τὰ λά-

quis dives efficitur spoliis, ita eloquia tua mentem
illuminantia, et scientix thesaurum praestantia, me
divitem faciunt.

Vens. 305. Injustitiam odio habui et abominatus
sum, legem autem tuam dilexi. Non simpliciter odio
habui, sed etiam abominatus sum. Est autem abo-
minatio major quaedam odii intentio. De odio
cnim jam superius dixerat : Iniquos odio labui, et
legem tuam dilexi.

VEns. 164. Septies in die laudem dixi tibi, super
judicia justitie tue. — Septies apud Ilebrzos szpe-
numero ponitur pro Pluries. Spe, inquit, in
die laudavi te, propter judicia justiti:e tuse, hoc
est, propter legem tuam, vel propter dispensatio-
nes atque o»diministrationes tuas, qua cum judicio
^te fiunt, cum juste omnia et decenter facias.
Quod si septies referri dicamus ad numerum, diem
hic intelliges perfectum, hoc est, diem et noctem.
Et connumera hoc pacto. mediam noctem, dilucu-
fum, mane, tertiam horam, sextam, nonam, ct
vesperas.

Εβδ. 165. Pax multa diligentibus legem tuam,
. el non est illis scandalum. Diligentibus legem tuam
pax est, nou cum invisibilibus inimicis, sed cum
Deo ; et non est illis offendiculum aliquod. Lex
etenim omnei ilis viam virtutis explanat, et
omne peccati impedimentum aufert. Vel illis est
pax cum iis qui ejusdem sunt fidei, tametsi hi
sipenumero pacem habere cutn eis nolint.

VEns. 166. Exspectabam salutare tuum, Domine,
et mandata tua dilexi. Et dilexi ea, ut adinveni-
rem, quod exspectabam.

εις. 167. Custodivit anima mea testimonia tua,
et dilexit ea vehementer. Non solum custodivit, sed
etiam dilexit; nec tantum dilexit, sed dilexit vehe-
menter.

Vens. 168. Servavi mandata tua et testimouia tua.
Qu superius divisit, nune conjungit.

Quia omnes vie mem in conspectu tuo, Domine.
Causa, inquit, hujus observationis πιο vix, et
omnis actio mea in conspectu tuo perficitur, et
te teste, vite me semitam ambulo. Praevidebum
enim, inquit, Dominum in conspectu meo semper.
Unde tim?ns te, qui omnia mea semper vides,
observo etiam mandata tua, et testimonia tua.

Vgns. 169. Appropi»quet deprecatio mea in con-
spectu tuo, Domine. Non avertatur, nec repudietur
a te, tànquam qui admitienda non sit. Quaenam
autem fucrit hiec. deprecatio, audi.

Juxta eloquium tuum da mihi intellectum. | Ecce
prophete nostri deprecationem. Fac, inquit, me
non juxta humanas artes, aut. mundi scientias
sapere, sed juxta rationem tuam, ut el sermones
tuos intelligam, et legem tuam ad plenum cogno-
scam.

VEns. 170. Intrei postulatio mea in. conspectu
(πο, Domine. — Postulationem — Aquila. Orationem
dixit, et Symmachus Supplicationem. Et superius

φυρα ἐχεῖνα πλουτίζουσιν, οὕτω xápb τὰ λόγιά coo,
φωτίζοντά µου τὸν νοῦν, καὶ θησαυρὸν γνώσεως
χαριζόµενα.

᾽Αδιχίαν ἐμίσησα καὶ ἑ6δεΊιυξάμην, τὸν £8
γόµον σου ἠγάπησα. Οὐχ ἁπλῶς bplonsa, ἀλλὰ
xai ἑθδελυξάμην: ἑπίτασις δὲ τοῦτο τοῦ μίσους»
Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἴρηχε' Ilapavóuovc ἑμίσησα,
τὸν δὲ νόµον cov ἠγάπησα.

Ἑ πτάκις τῆς ἡμέρας ᾖγεσά σε ἐπὶ τὰ xpípa-
τα τῆς δικαιοσύνης σου. Τὸ ᾿Επτάκις ἔστιν ὅτε
παρ Ἑδραίοις τὸ πο..]άχις δηλοῖ. Πλλλάχις της
ἡμέρας, φησὶν, ὑμνήσω σε διὰ τὰ κρίµατα
τῆς δικαιοσύνης σου, διὰ τὸν vópov σου” ἢ διὰ
τὰς μετὰ διακρίσεως οἰχονομίας σου. τοῦ διχαΐως
πάντα xal πρεπόντως ποιοῦντος. El δὲ χατ᾽ ἀριθμὸν
ἑπτάχις λάδοιµεν, ἡμέραν μὲν νόησον τὸ ἡμερονύ-
χτιον. ᾿Αριθμεῖ δὲ μεσονύχτιον, xat ὄρθρον, καὶ
«put, xal ὥρας Υ, καὶ ς’, χαὶ 0', καὶ ἑσπέραν.

Ερήνη x04.) τοῖς ἁγαπῶσι τὸν vópor cov,
xal οὖκ ἔστιν αὐτοῖς σκἀνδα.Ίογ. Εἱρήνη οὗ πρὸς
τοὺς ἀοράτους ἐχθροὺς, ἀλλὰ πρὸς τὸν θεόν * xat
οὐχ ἔστιν αὐτοῖς πρόσχρουαµα. Ἑξομα)ίζει γὰρ
τούτοις ὁ νόμος τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, πᾶν σχῦλον
ἁμαρτίας ἐξαίρων. "H εἰρήνη πρὸς τοὺς τῆς αὖ-
τῆς πίστεως * el καὶ ἐχεῖνοι πολλάχις εἰρηνεύειν
πρὸς τούτους οὗ βούλονται.

Προσεδόχων τὸ σωτήριόν cov, Κύριε, xal τὰς
évroAdc σου ἠγάπησα. Καὶ ἠγάπησα ταύτας, ἵνα
ἔλθῃ τὸ προσδοχώµενον.

Εφύάλαξεν ἡ ψυχή µου τὰ paprópid σου, xal
ἠγάπησεν αὐτὰ σφόδρα. Οὐ µόνον ἐφύλαξεν, ἃλλὰ
καὶ ἠγάπησεν, χαὶ οὐχ ἁπλῶς ἠγάπησεν, ἀλλά xalagó^-
δρα.

"Ἑφύλαξα τὰς ἐντολάς σου xal τὰ μαρτύριά
σου. “Α διέστειλε, νῦν Ίνωσεν.

''"Ὅει πᾶσαι al ὁδοί µου ἐναντίον σου, Kópis.
Αἴτιον δὲ τῆς φυλαχῆς τούτων, ὅτι πᾶσαι αἱ ὁδοὶ
τῆς πολιτείας µου xal πᾶσα πρᾶξίς µου ἑνώπιόν
σου τελεῖται, xal ὑπὸ σοὶ µάρτυρι ὁδεύω τὸν βίον.

p Προεωρώμην Υὰρ. φησὶ, τὸν Κύρίον ἐνώπιόν µου

διὰ παντός; ὅθεν xai, φοδούμενός as τὰ ἐμὰ βλέπον-
τα, φυλάσσω τὰς ἑντολάς σου xal τὰ μαρτύριά σου.

ἘΕγγισάτω ἡ 06qolc µου ἐνώπιόν σου, Κύριε.
Mh ἀποστραφείη, ὡς ἁπρόσδεχτος. Τίς δέ, Αὕτη.

Κατὰ τὸ «Ἰόγιόν σου συνέτισόν µε. Αὕτη ἑστὶν
ἡ δέησις, ὅτι Συνέτισόν µε μὴ χατὰ τέχνην ἀνθρω-
πίνην ἢ ἐπιστήμην βιωτιχἣν, ἀλλά χατὰ τὸν λόγον
σου, ἵνα συνῶ τοὺς λόγους σου, ἵνα qvi) ἀχριέῶς
οὖν νόμον σου.

Εἰσέλθοι τὸ ἀξίωμά µου ἐνώπιόν σου. Κύρις.
Τὸ ἀξίωμα ὁ μὲν ᾽Ακύλας Δέησιν ἐξέδωχεν , ὁ δὲ
Σύμμαχος Ἰκεσίαν. Ανωτέρω μὲν οὖν εἶπεν, "Eee

1181

COMMENT. IN PSALMOS.

1182

σάτω, vov δὲ, EloéA00.* ἐὰν γὰρ ἐγγ'σῃ, πάντως & quidem dixit Appropinquet, modo vero Intret,

xa εἰσελεύσεται.

Κατὰ τὸ .Ἰόγιόν σου ἑξε.οῦ µε. Κατὰ τὴν σο-
Φίαν σου ῥῦσαί µε τῶν πειρασμῶν, ?) κατὰ τὴν
ὑπόσχεσίν σου, χαθὼς ἀνωτέρω διαρόρως εἴρηται.
Kat ἰδιχῶς γὰρ αὐτῷ 6 θεὺς ἐπηγγείλατο βοίᾖθειαν.

Εξερεύξαιγτο τὰ xel4n µου ὕμνον, ὅταν διδά-
ξης µε τὰ δικαιώματά σου. Ἐξενέγχοι Όμνον εὖχα-
ρ.στἠριον, ὅταν διδάξῃς µε τὰ διχαιώματά σου συνε-
τώτερον, ὕμνον ἰδικῶς εὐχαριστήριον, ὑπὲρ τῆς
εὐεργεσίας ταύτης. Εὔχεται δὲ τοῦτο τὴν ἐπ.θυμίαν
ἐμφαίνων.

Nam si appropinquaverit, omnino eliam intrabit.

Secundum eloquium tuum eripe me. Juxta sapieu-
tiam tuam libera me ab affliclionibus. Vel t
Juxta promissionem tuam, quemadmodum et su-
perius dictum est, Nam privatim Dominus ei pol-
licitus fuerat, auxilium atque opem suam se illi
prestiturum esse.

Vgns. 171. Eructent labia mea hymnum cum do-
cueris me justificationes (uas. Simul ac justiflea.
tiones tuas sapientius me docueris, hymnum ali-
quem in gratiarum actionem, mea efferant labía :
hymnum, dico privatum aliquem qui pro hujus-
modi acceptis beneficiis in laudein tuam, atque in

gratiarum actionem conscriptus sit. Hoc autem orationis et precum genere suum Propheta omni-

bus ardentissimum demonstrat desiderium.

Φέγξοιτο ἡ γλῶσσᾶ µου τὰ «Ἰόγιά cov. Λεὶ B. Vgns. 172. Pronuntiat lingua. mea eloquia tua.

ταῦτα «φθέγξαιτο, τοῦτο μὲν μελετῶσα, τοῦτο δὲ
ἑτέρους δ.δάσχουσα xal μηδὲν ἕτερον ἀσχολουμένη.

"Οτι πᾶσαι αἱ ércoAal σου δικαιοσύνη. Εὐθύ-
της εὐθυνοῦσα τὸν βίον, xaX ῥυθμίξουσα τὸν ἄνθρω-
mov. Καὶ προλαθὼν δὲ εἶπε' Διχαιοσύνγη τὰ µαρ-
εὗριά σου.

Γεγέσθω ἡ xelp σου τοῦ σῶσαί µε, ὅτιτὰς ἑν-
tolác σου ἠρετισάμην. Τοιοῦτόν ἐστι χαὶ τοῦτο,
οἵον xal τὸ l'ev ij μοι εἰς θεὸν ὑπερασπιστήν. Παρα-
γενέσθω ἐπὶ τῷ σῶσαί µε”; Ὑενέσθω εἰς τὸ σῶ-
gal µε.

᾿Επεπόθησα τὸ σωτήριόν σου, Κύριε, xal à
vópoc σου με.λέζη μού ἐστι. Ἐπεπόθησα τὴν παρὰ
σοῦ σωτηρίαν, οὗ τὴν παρ) ἀνθρώπου βοῄήθειαν. Διὸ
καὶ ὁ νόµος σου µελέτη μού ἐστιν, ἵνα διὰ ταύτην
ῥύσῃ µε τῶν ἐχθρῶν. Ἴσως δὲ καὶ περὶ τῆς ἔνανθρω-
πῄσεως τοῦ Σωτῆρος λέγει ' abcr) yàp σωτήριον τοῦ
χόσµου παρ᾽ αὐτοῦ ' ᾿Ετόχθη γὰρ, φησὶν, ὑμῖν σή-
pspoy. Σωτήρ ΄ ὅπερ σωτήριον ἐπεπόθησα ἰδεῖν, ὡς
xat ἓν ἄλλοις εἰρήχαμεν ' χαὶ 'O νόμος σου µελέτη
μού ἐστιν, ὡς τὰ περὶ τοῦ σωτηρίου τούτου. σχια-
γραφῶν xaX ὑπαινιττόμενος.

Lex tua meditatio mea est, veluti ιο de hujusmodi
atque obscure admodum illud tobis | significet.

Ζήσεται ἡ ψυχή µου, xal αἱνέσει σε. καὶ τὰ
κρἰματᾶ cov βοηθήσει µοι. Ζήσεται τὴν ὄντως
ζωὴν, ὅτε ἀπελεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιῄσαντες
εἰς Qo» αἰώνιον, χαὶ αἱνέσει τότε ὑψηλότερόν τε
xii τελεώτερον ' xai τὰ χρίματά σου τὰ νοητὰ βοη-
θήσει µοι φυλάξαντι ταῦτα, χαὶ παῤῥησίαν προξε-
νῇσει. Twà δὲ τῶν ἀντιγράφων, ζήσαιτο, γράφουσι,
411 βοηθήσαι, εὐχομένονυ τοῦ προφἠτου ζῆσαι ζωὴν
ἑνάρετον' αὕτη γὰρ χύριος ζωή» καὶ βοτθηθῆναι
εἰς τοῦτο παρὰ τοῦ νόµου ἰθύνοντος, καὶ ῥυθμίζον-
τος αὐτὸν, ὡς προείρητα:.

Επ λανήθην ὡς πρόδατον ἁπονω-]ός * ζήτησον
tór δοῦ.1όν cov, ὃςει τὰς ἐν το.]ἁς σου οὐκ ἐπε.α-
θόµην. Ἐπλανήθην, o0x ἀπολέσας «hv ὁδὺν τῶν iv-

Μ Ρα]. xxx, 3. " Luc. i, dE

Assidue ea loquatur, ita ut semper eadem, aut
mediter, aut alios doccam, et nulli rei alii va-
cem.

Quia omnia mandata tua justitia. Hoc est, re-
ctitudo, seu directio ; mandata, inquam, tua bu-
manam vitam moderantia. Hujusmodi autem ser-
Tone superius etiam usus est, dicens . Judicia,
testimonia tua.

VEns. 475. Fiat manus. (wa, ut salvet me, quia
mandata tua elegi. Adveniat, ut salvet me. Hujus-
modi illud est, quod alibi legimus : Esto mihi in
Deum "protectorem **.

Vrns. 174, Concupivi salutare. tuum, Domine,
et lex tua meditatio mea est. Salutem eam concu-
pivi, quie a te est, et non humanum aliquod au-
xilium : atque ideo lex tua meditatio mea est,
ut per eam ab inimicorum insidiis me eripias.
Possunt hzc etiam intelligi dicta esse de Salvato-
ris nostri incarnatione, quz quoddam mundi sa-
lutare 4 Deo missum merito appellatur (Natus
est enim, inquit, nobis hodie Salvator *'), quod
salutare, Propbeta noster videre optabat : qucm-
admodum alibi diximus. Undo merito subdit :

sepenumero loquitur salutari : tametsi adumbrate

Vins. 175. Vivet anima mea, εἰ laudabit te, el
judicia tua adjuvabunt me. Vive anima imea veram
viram, quaudo qui bona fecerunt, ibunt in vitaro
2ternam ; et laudabit te tunc sublimius et perfe-
ctius. Et judicio tu» legalia adjuvabunt me, quia
ea servavi, et non mediocrem mihí fiduciam prz-
stabunt. Quidam vero exemplaria habent optan-
tis in modum : Vivat el adjuvent, ita ut precetur
Proplieta viverevitam ex virtute, quz proprie vita
est : et adjuvari ad hoc a lege, qua dirigat eum
et moderetur, ut predictum est.

Vins. 176. — Erraví sicut ovis perdita ; quere
servum. (uum, quia mandata tua non. sum. obliuus.
Erravi, non deperdita aut relicta via mandatorum

1183 EUTIIYMII ZIGADENI 1184

tuorum, sed erravi in. montibus, errabuadus illic À τοιῶν σου, ἀλλ) ἐν τοῖς ὄρεσι διαιρόµενος, xaX τῇ
degens, huc atque illuc pertransiens, dui perse- — xàxelae µεταθαίνων, kv τῷ καταδιώκεσθαι. Ζήηττ-
cutionem sustineo. Quare igitur me, et iterum — aóv µε, χαὶ ἑπανάγαγε εἰς τὴν προτέραν χατοιχίαν,
ad priorem habitationem reducito, persecutores µφιµώσας τοὺς χαταδιώκχόντας, ὅτι οὐχ tpfAnsa τῶν
meos compescens, quia mandata tua non neglexi. — &vzoXóv σου. "H xaY προσώπῳ τοῦ νέου λαοῦ ποιςεῖ-
Vel sermo est ex novi populi persona : Erravi, — «at τὸν λόγον * Ἐπλανήθην ὡς πρόθατον ἀπολωλὸς,
inquit, quasi ovis perdita per rectam religionis μὴ τὴν ὀρθὴν xpl6ov τῆς εὐσεθείας βαδίζων, ἁλλᾶ
semitam non ambulans, sed per obliquas quasdam σχολιάς τινας xal πολυσχιδεῖς xal φερούσας cli
atque ambiguas vias, qua ad perd.tionem ferunt, ὅὄλεθρον ἐμαυτῷ τεµνόµενος, Ζήτησον τὸν δοῦλόν σου»
Quare servum tuum : Omnia enim, inquit, sersiunt— Té σύμπαντα γὰρ, φησὶ, δοῦ.Ία cá. Ζήτησον, ó πο:--
tibi. Quxre cum igitur tit, ο pastor bone, qui juxta. μὴν ὁ καλὸς, ὁ τιθεὶς τὴν φυχὴν ὑπὲρ τῶν προδάτων,
evangelicam deperdit:» ovis parabolam, animam — xaczà τὴν à» Εὐαγγελίοις παραθολὴν τοῦ ἀπολωλότος
posuisti pro ovibus tuis, et me perditam ovem ad προθάτου, καὶ συνάγαγα εἰς τὴν μάνδραν σου. Τὸ δὲ
ovile tuum congrega. Verum quod sequitur, ad- — &£3; ἀντιλέγειν δοχεῖ. Ἐπιλανθάνεται Υὰρ οὐχ ὁ
versari videtur huic sensui. Neque enim oblivisci µήπω μαθὼν τὰς ἐντολὰς, ἀλλ 6 πάλαι ταύτας µεμα-
dicitur mandatorum Dei is qui nondum ea didicit, * θηκὼς, εἰ μὴ τις ἀντιχρονιχῶς ἑρμηνεύῃ τὰ ῥητά.
sed qui ea olim edoctus est, nisi quis fortasse ϱὐκ ἐπελαθόμην, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐπιλήσομαι.

tempus hoc in loco positum esse dicat pro tempore : Non sum oblitus, hoc est, Non obli-
viscar.

: Canticum. ascensuum. 46i τῶν ἀναδαθμῶν.
PSALMUS CXIX. YAAMOZ PI.
Quindecim hac cantica eamdem prorsus inscri". Πεντεχαίδεχα μὲν αὗται αἱ ᾧᾠδαί. Μίαν δὲ πᾶσαι

ptionem habent, videlicet Canticum ascensuum veljux- τὴν ἐπιγραφὴν ἔχουσιν *. Ὡδὴ τῶν ἀγαζαθμῶν, 1
taalium interpretem, Canticum ascensionum. Hujus- «καθ ἕτερον ἑρμηνευτὴν, "QU: τῶν ἀναθάσεων -
modiautem iucriptionem sortitasunt,quia captivos in — *tvàg δὲ τών ἁγαθαυμῶν ἀναγινώσχονσι, περι-
Babylone Judaeos ascensuros ease przedicunt in Jeru- σπῶντες. Ἔλαχον δὲ τὴν αὐτὴν ἐπιγραφὴν, ὅτι
salem.Continent namqne hujusmodimateriam,et tra- περὶ τῆς ἐκ Βαθυλῶνος πρὺς Ἱερουσαλὴμ &va6a-
dunt quoniodo illituncin captivitate consiituti, Deum σεως τῶν ἐχεῖ χατασχεθέντων αἰχμαλώτων προφη-
rogaverint, ac. tandem ab eo exauditi, suam patriam τεύουσι" πῶς Ev θλίφει ὄντες ἱχέτευσαν τὸν Θεόν"
receperint.Et incipiunt quidem a clamore atquea pre- ( καὶ εἰσακουσθέντες ἀπέλαθον τῆν ἑαυτῶν πατρίδα.
cibus, quas ad Deum fundebant, cumea calamitate Καὶ ἄρχονται μὲν ἀπὸ τῆς ἐν τῷ θλίθεσθαι χραυγτς
premerentur : fineni vero babent αυἱ δᾱ illud tempus — xoi δεῄσεως πρὸς θεόν * συμπερατοῦνται δὲ ἐπὶ τὸν
pertinet, quo integre in patriam restituti fuerunt. Ἅᾖτελείαν εἰς την Ἱερουσαλὴμ. ἀποχατάστασιν. Καὶ
Ει hoc quidem secundum historiam. Juxta auae οὕτω μὲν xaO ἱστορίαν *. xavà 0: ἀναγωγὴν, ἔσχον
gegen vero, hujusmodi inscripiionem habent haec Ἅτοιαύτην ἐπιγραφὴν, ὡς μάλιστα τῶν ἄλλων φαλ-
cantica, quia inter ceteros psalmos hujusmodi μῶν ἀνάγουσαι τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς Β:-
precipue, Dei populum 34 Babylone, hoc cst, a — 6u2üvoe, fjtot τῆς τοῦ παρόντος βίου αυγχύσεως,
sweuli hujus confusione, ubi in passionum aique αἰχμάλωτον. εἰς δουλείαν τῶν παθῶν ἐνταῦθα χατε-
in affectuum servitute captivus detincbatur, ad — yóptvov, πρὸς τὴν ἄνω Ἱερονσαλὴμ. ᾿Αναγινώσχων
supernam deducunt Jerusalem. Quicunque enim γὰρ ταύτας xax διαγινώσκων, olov εἶχεν ἐχεῖνος 6
legerit atque intellexerit, quanto antiquus ille Ἅλαὸς ἔρωτα τῆς Ἱερουσαλὴμ, xat ὅπως ἑθρήνει, xai
populus terrestris Jerusalem teneretur desiderio, —ofag ἡφίει πρὸς θεὺν φωνὰς, καὶ oia ἔλεγεν áva-
et quomodo lamentabatur, et quales ad Deum ἍΎόμενος, καὶ ὖσα τῶν dqov τούτων, διαθερµαίνεται
emittebat voces, quenam etíam diceret verba, καὶ αὐτὸς πρὸς ἔρωτα σφοδρὸν τῆς ἄνω Ἱερονσαλὴμ.
cum illuc reduceretur, atque ea denique oinnia, qua in his canticis centiuentur : ardentior pro-
fecto et ipse reddetur, et vehementiori amore flagrabit supernze ac celestis Jerusalem. .

VERs. 1. Ad Dominum cum tribularer clamavi, Ὁ Πρὸς Κύριον ἐν τῷ 0Al6500a( us éxéxpata, καὶ
et exaudivit me. In captivitatis scilicet. calamitate, εἰσήκουσό µου. Ἐν τῇ θλίψει τῆς αἰχμαλωσίας
quain in Babylone sustinui. Clamorem autem non καὶ τῆς ἐχεῖθεν χαχυπαθείας. Κραυγὴν δὲ λέγει τὴν
oris intelligit, sed animas valde dolentis, οἱ con- ἐχ χατωδύνου φυχῆς xai συντετριµµένης xal τετα-
trie, atque ad solum Deum intente, qui solus µένης πρὸς µόνον τὸν δυνάµενον ῥύεσθα:, ἧς εὐθέως
eripere hominem potest a periculis, Hujusmodi ἐπαχούειθεός. Προσώπῳ δὲ τοῦ εὐσεδεστέρου μέρους
etenim. anime clamorem statim — exaudit Deus. οἱ λόγοι.

Verba autem liec. ex fidelium etiam persona dicta
esse possunt.

VgnR. 9. Domine, eripe animam meam a labiis ἄδῦριε, ῥῦσαι τὴν Ψυχήν pov ἁπὸ xeidéor ἁδί-
injustis, ei a lingua dolosa. luc esi, quoda. Deo — xov καὶ ἀπὸ γ.ώσσης δολίας. Κράζων τοῦτο
petiit cuu clamaret. Vel hoc. una cum aliis, que — n0gazo* ἣ μετὰ τῶν ἄλλων xal τοῦτο. Χείλη δὲ
inferius postulasse eum videbimus. l'er labiaau- — &5ixa τὰ ἀδιχίαν εἰς vb Odo; λαλοῦντα, ὡς ἓν τῷ ol

1185 COMMENT. IN PSALMOS. 1186
φαλμῷ γέχραπται, ἕνθα τὸ ᾽Αδιχίαν εἰς τὸ Όψος A tem isjusta, ea intelligi, quz injustitiam in alto

ἑλάλησαν, xai τὰ τῶν συχοφαντῶν, xal ἁπλὼς τῶν
παρανόμων πάντων. Γλῶσσα δὲ δολία 7) αὐτῶν τού-
των, 1 τῶν ἐπιδουλενόντων,

. Ti 6o0síimcoi, xal ci προστεθείη σοιπρὸς TÀGo0-
σαν δο.Ιίαν; "Exepoz δὲ φησιν ἑρμηνευτῆς, Ti δο»
θήσεταί σοι, xal τί απροστεθήσεταί σοι πρὸς
η ώσσαν 6oA(ay ; Πρὸς γὰρ τὸν ἱκετεύοντα ὁ προ:
φήτης ἀποχρίνεται πυνθανόµενος T: δοθήῄσεταί σοι
xai τί προστεθήῄσεταί σοι Ἁμυντήριων πρὸς γλῶσ-
σαν δολίαν; Ἐμφαίνει δὲ ὁ λόγος ἢ ὅτι δυσχαταγώ-
νιστος αὕτη διὰ πονηρίας ὑπερθολὴν, f] ὅτι οὗ
χρεία σοι ἁμυντηρίου ' αὕτη γὰρ ἡ δολιότης ἀρ-
χοῦσα τοῦ δρλίου τιμωρία.

Τὰ βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονγημάνα σὺν τοῖς
ἄνθραξι τοῖς ἑρημιχοῖς. KaV τοῦτο πρὸς παρη-
Υορίαν τοῦ ἰχετεύοντος, μὴ ἀθυμεῖν ὑποτιθέμενον.
Καὶ γὰρ τὰ βέλη τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ hxovnuéva
Χατὰ παρανόμων xal δολἰων μετὰ ἀνθράχων Epr-
μοποιῶν, ὥστε τέἐμνειν, xal χαίΐειν, xal ἀφανίζειν
αὐτούς. Βέλη δὲ xal ἄνθραχας τὰς διαφόρους τι-
µωρίας ὠνόμασεν. Ἐνόησαν δέ τινες δυνατὸν μὲν
τὸν διάδολον, ὡς χατ'σχύοντα τῶν ὁᾳθυμούντων'
βέλη δὲ αὐτοῦ Ἱκονημένα μετ’ ἀνθράχων ἄφανιστι-
χῶν τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμοὺς, ὀξέως εἰσδύνοντας,
καὶ ἑμπιμπρῶντας, xai ἀφανίζοντας τὴν ἀρετήν

loquuntur, quemadmodum in Lxzxi psalmo acri-
ptum est; vcl. calumniantium, et iniquorum bho-
minum labia. Linguam etiam dol»sam eorumdein
linguam — »ppellat, vel speciatim | insidiatorum
linguam.

Vgnas. 9. Quid deiur tibi εί quid apponatur tibi aa
linguam dolosam? Alius interpres reddidit : Qwid
dabitur tibi, εἰ quid apponetur ? Ad ipsum enim sup-
plicantem Propheta sermonem convertit interrogans,
quanam ei de(ensio, seu quanam dabitur vindicta
adversus dolosam linguam illam. Et :significare
nobis vídetur hoc seripone, vel quod hujusu:odt
lingua ob summam suam malignuitatem difficillime
poterit superari , vel quod nulla ei defensione aut
vindicta adversus talem línguam opus est: cum
dolose homini dolus ipse satis ampla sit poena.

Vins. 4. Sagite potentis acute cum. carbonibus
desolatoriis. Hoc etiam a Propbeta ad supplicantis
populi consolationem dictum est, cui his verbis
suadere nititur, tristandum ei minime esse, cum
potentis Dei sagitta acutz effect» sint adversus
iniquos οἱ dulosos, et cum desolatorlis pariter
carbonibus parate, ita ut iniqui ferro cadeudi ,
atque igne exurendi, et penitus delendi sint. Per
sagittas autem et carbones varia suppliciorum ae
poenarum genera intelligit. Quidam vero per po-
tentem hoc in loco diabolum signiflcari dixerunt,
tanquam invalescentem adversus negligentes atque

οὓς xal ὁ 'Anócsolog βέλη πεπυρωµένα ἑἐχάλεσεν. (. inertes, et per sagittas cum carbonibus desolatoriis,

Elca πάλιν ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ ἱγετεύοντος.

cogitationes quascunque passionum atque affe-

ctuum plenas, Nam et cito sagittarum instar penetrant, et carbonum, hoc est, ardentium prunarumn
instar incendunt, et virtutem delent : quasque ipse etiam A pestolus carbones ignia appellavit **. Deinde
rursus sermo est ex persoRa supplicantis populi (sequitur enim ) :

μοι, ὅτι ἡ παροικία µου ἐμακρύγθη. Ἡ ἓν
Βαθνλῶνι, 5) ἓν αἰχμαλωσίᾳ ' ἀποδύρεται γὰρ τὸ
πολυετὲς αὐτῆς.

Κατεσχήχωσα μετὰ τῶν σκηνωµάτων Κηδὰρ.
Μέσον τῶν σχηνωµάτων Kn0áp* ἀποχλαίεται γὰρ
xai τοῦτο. Κηδὰρ δὲ χώρα τίς ἐστι παραχειµένη
Ῥαθυλωνίοις, οἰχήτορας ἔχουσα βδελωρούς, ἐν oi;
xai αὐτοὺς οἱ Βαθυλώνιοι σχηνοῦν ἕταξαν. Ἐπεὶ ὃς
Κηδὰρ σχοτασμὸς ἑρμηνεύεται, εἰχότως θρηνοῦσιν
el χατασχηνοῦντες ἐν τοῖς σχηνώµασι τοῦ σκο-
τασμοῦ. Σχηνώματα δὲ σχοτασμοῦ ἡ ἐν τοῖς πάθεσι
διατριθὴ, τοῖς σχοτίκουσι τὸν νοῦν.

Πο. 1ὰ παρῴκησεν ἡ γυχή µου. Πολλὰ ἔτη,
πολὺν παρῴχησεν χαιρὸν ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ.

Μετὰ τῶν μισούγτων τὴν εἱρήνη», ἤμην sipn-
Φιχός. Μιετὰ τῶν quovs(xov ἑχείνων, τῶν τῆς
Κηδὰρ εἱἰρήνενον, oüx ἀνθιστάμενος αὐτοῖς περὶ
Βιωτικοῦ τινος πράγματος, ἀλλὰ παραχωρῶν, ὡς
αἱκμάλωτος. Πα:δεύει 0$ xal ἡμᾶς ὁ λόγος τοιού-
τους Υίνεσθαι, xal μετὰ πάντων εἰρηνεύειν’ el γὰρ
μετὰ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην, πολλῷ μᾶλλον

* Ποπ). xii, 90.

Vgns. 5. Heu mihi, quia peregrinatio mea prolon-
θεία est. In Dabylone nimirum, seu in. captivitate,
cujas nunc diuturnitatem deplorat.

Habitavi cum tabernaculis Cedar. Mabitavi ,.ia-
qnit, in medio tabernaculorum Cedar. lane etenim
miseriam etant deplorat. Cedar autem regio quse-
dam est Dabyloni proxima, quz babitatores pravos
habebat. inter. hos vero Dabylonii Judzsos habitare
statuerant. Et quia Cedar. ioterpretatur obtenebratio,
merito ii qui inter tenebrarum tabernacula habi-
iant, lamentantur. Possumus autem tenebrarum
tabernaculum appellare, moram illam , ac consuc-
tudinem, quam quis inter animi aífectus εί pas-
siones ducit, quxe mentem obtenebrant.

Mulium peregrinata est anima mea. Multis annis
ac longo tempore in captivitate perezrina fuit.

VeBs. 6. Cum iis qui oderant pacem, eram pacificus.
Cum contentiosis illis hominibus Cedar, pacem age-
bam, nec pro mundana aut temporali re ulla vis
adversabar : quinimo, ut captivus omnia illis per-
mittebam. Docemur autem his verbis tales fieri ct
nos , cum omnibus scilicet pacem habere. Nam si
cum iis etiam, qui pacem ipsam oderunt, pacifi.os

iW κο.
6... ἀεολν qu
pum y E£ümus utem 2£ales, si veluti bespites

atque exteri in νου vA vu«Alo vixerimus, si tanquam
peregrini conversSDivwv wa Y , Που contendentes pro
prosentbus bujus $:cwli& rebus, neque animum in
ventes.

Cum loquebar ilis, oppeugnabant me gratis.
Gratis dix pro sine causa , nullam nimirum Ooc-
casionem habentes , sed ἴσιπογόὸ omnia admiuistran-
tes : quod ex €o pevepicere licet, quod nec tunc
pareebaut mibi, quando ego pacifice agebam cum

rema

eis.
Canticum ascensuum.
PSALMUS CXX.
Jens. 4. Levavi oculos meos in montes , unde ve-

niet auxilium mihi. Woc cantico ea verba praedi-
cuntur à Propheta , qua dicturi erant Judzeorum
capiüvi, cum ex Babylone discessuri essent , el
ascensuri in Jerusalem. Per montes autem coelos
intelligit , οὗ summam scilicet eorum altitudinem.

llinc etenim sperabant adventurum sibi esse consuetum Dei auxilium, quo ducepte
suum magis declarat, dicens :

pervenirent. Deinde sermonem

Vgas. 2. Auzilium meum a Domino, qui fecit ce -
lum et terram. Ab eo qui vere Dominus est. Pro-
prium euim Dei est, uL omnium creator dicatur,
cum ipse solus sit, qui possit creare. Et nos igi-
tur 8$) animz? oculos in coelum levaverimus, eosque
aterrenis rebus omnibus dimoverimus, divinum
simili modo consequernur auxilium.

Nns. 5. Ne des in. commotionem pedem twum,

EUTHYMII ZIGABENI

eis quasi in permanentibus ας

18

wu»saggis Cum iis qui pacem À μετὰ τῶν ἀγαπώντων αὖ-ἡν. Ἑσόμεθα δὲ τοιοῦτα,

ὰὰν ὡς ξένοι διατρίδωµεν, ἐὰν ὡς πάροικοι πολ-
εευώμεθα, μὴ σφόδρα τῶν παρόντων ἀντεχόμενα,
μηδ᾽ ὡς παραµένουσι προατρέχοντες τούτοις.

perpetuis rebus. pe

«Οταν ἑλάλουν αὗὐτοις. éxoAópovr. 8 δωρεών.
«Όταν ἑλάλουν αὐτοῖς εἰρηνικά, ἐπολέμουν µε µάτην,
μηδεµίαν ἀφορμὴν ἔχοντες, καὶ οὐδὲ τότε ἐφείδον'
ἐγὼ δὲ xal οὕτως εἰρήνενον.

Ὡδὴ τῶν ΣΑ αδαθμῶ»ν.
YAAMOZ ΕΚ’.

"ρα τοὺς ὀφθαλμούς µου εἰς τὰ ὄρη, 9v
ἤξει ἡ βοήθειἁ µου. λύτη dj ᾠδὴ προφητεύει d
ἔλεγον, ἀρξάμενοι ἀναδαίνειν. "Og δὲ λέχει τοὺς
oüpavou; διά «b ὄψος. Ἐκεῖθεν γὰρ Άλπιζον ἐλθεῖν
αὐτοῖς τὴν συνήθη Ρυήἠθειαν , παρακέμπουσε
ἀδλαδεῖς. Εἶτα καὶ σαφηνίζει τὸν λόγον.
illesi in paris

. *H βοήθειά µου παρὰ Κυρίου τοῦ ποιήσῶώτος
cór οὐρανὸν καὶ τὴν Tür. ToU ἀληθῶς Κυρίω.
Ἴδιον γὰρ τὸ δημιουργιχὸν τοῦ θεοῦ. Καὶ ἡμῖν οὖν,
ἐὰν ἄρωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς φυχῆς εἰς ey o
ρανὺν,ἁποστήσαντες αὐτοὺς τῶν Υηΐνων πραγμάτο!,

4j βοήθεια παρὰ Κυρίου ἔσται.

M δφης.εὶς σἀλον τὸν πόδα σου, μηδὲ νυστά:

aeque dormitet qui custodit te. Hoc ad fraternum C £n ὁ gv.láccov σε. Τοῦτο φιλαδελφίας, Extr

amorem pertinet, ut unusquisque pro altero efí-
fundere ad Deui preces addiscat. Ne des , inquit,
pedem tuum ín commotionen, hoc est, in fluctua
εἴωσιοπσι : neque a recta virtutum vía avertaris, ne
idcirco ipse etiam Deus , qui te custodire solebat ,
doriwitet, hoc est, ne ipse etiam negligens videri
possit in iis que ad custodiam tuam pertinent :
«ο quod inadvertenter sis lapsus. Vel, ne des iter
tus txin iun fluctuantia et lubrica negotia, scd tutam
gegis ac mandatorum semitam conscende, quz
s" e ctum iter incedentibus praestat.

Ww Ens. 4. Ecce non dormitabit, neque soporabitur

«x22 i custodit Israel. Deus eum non negliget -

zseg' igenter aliquid erga illum aget, qui per iugi

«equam diximus, viam incesscrit, et a lubrico s:e l

«€ lle abstinuerit. Possumus et ur fidele n
«lici novus Israel, quemadmodum spe albi dixi-
SS»US, prev pne in psalmo xttu ibi : : RS
δες δομή ; ibi : Exsurge, quare

NV knBs. 5. Domi I :
£s4«x αί πι nus custodiet te, Dominus protectio
anum dexteram. iuam :

g»3cto incedentem . Dominus te hoc
&ibi erit, juxta ο... Dominus protectio
2 exteram tuam , hoc est

? ?,

- (52) Nimirum Θεὸ-

ἑκάστου ὑπερεύχεσθαι. Mi) δφης εἰς παρατροτῇ)
τὸν πὀδσ σου, μηδὲ παρατραπείης τῆς εὐθεία,
ficto ἐστὶν fj ἑνάρετος 056; - μηδὲ διὰ τοῦτο νυστά
Eat ὁ φυλάσσων σε θεὸς, μὴ διὰ τοῦτο ῥᾳθυμήσ
περὶ τὴν φυλαχήν σου, ὡς ἓξ ἀπροσεξίας Suerte
τος. "H, μὴ δώῃς εἰς σαλευόµενα xai ὁλιαθηβὰ xpét-
µατα τὴν πορείαν σου, ἀλλ᾽ ἐπιδαίνοις τρίδου 859€

λοῦς, τις ἐστιν ἡ ἔννομος, εὐθυπορεῖν δὲ d
ρασχενάζουσα.
|
'I80b οὐ νυστάξει, οὐδὲ ὑπνώσει ὁ gulát
cur τὲν Ἱσραή.ὶ. El ἀπέχεται δηλονότι 9" 9r
σθηρῶν, εἰ ἀσφαλῶς βαΐνει, οὔτε ῥφθυμήσει Ja
) aueMjoet (32). Ἰσραὴλ δὲ καὶ ἡμεῖς νέος, ὃν T
λάχις εἰρήχαμεν. 7ήτησον xai iv τῷ pr qim
"EE£eyéptimet, Tra cl ὑπνοῖς, Κύριδ;

isl 1t

ο]
ρα δεξιάν σου. Κύριος φυλάξει 06 οὕτως pablo

Κύριος σχέπη σοι παρὰ την δεξιἀν σοὺ gi
«iow παραστάτης, σχεπαστῆς, σκάσνν

ταρο lectiones.

1

1189

COMMENT. IN PSALMOS.

1190

τοντα ἀγαθά * f, axém σοι διά πράξεις σου δε- A adjutor tibi erit in bello. (Solent enim, qui alieuens

ξιάς.

Ἡμέρας à ἥ-ιος οὗ συγχαύσει σε, οὐδὲ ἡ σε-
«λήνη τὴν νύκτα. Τοσαύτην σου ποιῄσεται πρόνοιαν,
ὡς μηδὲ ταῦτα ἕἔᾶται παρενοχλΏσαί σοι. Πρὸς ἕμγα-
cw δὲ τοῦτο εἶπε τῆς ἄχρας ἐπιμελείας. Εἰχὸς δὲ
αὐτοὺς xal τοιαύτης ἀπολαῦσαι χάριτος. Συγχαίειν
δξ λέγουσι χαὶ τὴν σελήνην τὰ σώματα, οὗ μόνον
ὑγρὰν οὗσαν, ἀλλὰ χαὶ θερµήν; 3, ὁ fuo; οὗ συγ-
καύσει σε, οὐδὲ ἡ σελήνη, βλάψει δηλονότι.

protegunt illius dexterz assistere.) Vel : Protectio
tua ad dexteras actiones tuas : protegens nimirum
te bona opera facientem. ;

Vgns. 6. Per diem sol ποπ uret te, neque [nna per
noctem. Tantam tui curam habebit, ut neque so-
lem, aut lunam permittat tibi perturbationem 2ali-
quam inferre : quod dizit, ut summum erga loni-
uem Dei studium esse demonstraret. Verisimile
est autem antiquum populum praedicto tempore
hanc gratiam a Deo fuisse consecutum. Lunam
autem urere dixit, juxta aliquos, co quod non bu-

mida sit tantum, sed etiam calida. Vel sol non uret te, neque eiiam luna ledet te. Urere enim di-

xit pro lzdere.
Κύριος φυ.14ξει σε ἀπὸ παντὸς κακοῦ, φυΊάξει

VgRs. 7. Dominus custodiet te ab omni malo, cu-

thv γυχήν cov ὁ Κύριος. Πολλάχις τοῦτο λέγει, p stodiet. animam tuam. Domiuus, Eamdem sapius

θεδθαιῶν τὸν λόγον καὶ ὑποτρεπόμενος εἰς τὸ βαίνειν
ὀρθῶς πόθῳ τῆς Ex θεοῦ φυλαχῆς' ἡ, φυλάξει τὸ
σῶμά σου ἀπὸ παντὸς χινδύνου, xal τὴν φυχἠν aov.

Κύριος ουάξει τὴν εἴσοδόν σου καὶ τὴν ECo-
δόν σου. T&v ἀναστροφήν σου, τὴν πολιτείαν σου,
€. v βίον σον * ἡ χαὶ ἄλλως, τὴν τε εἰς τὸν βίον τοῦ-
τον εἴσοδον, xal τὴν t£ αὐτοῦ ἔξοδον ἡ χαὶ πάντα
τὸν βίον. Ἐν εἰσόδοις γὰρ οὗτος καὶ ἑἐξόδοις χαθο-
ρᾶται.

Ἁπὸ τοῦ νῦν xal ἕως τοῦ αἰῶνος. Καὶ εἰς τὸ
bs: 7| καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος τῆς ζωῆς σου.

"96i τῶν ᾿Αγαθαθμῶ»ν.
TAAMOZ PKA'.

Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι poi, Εἰς οἶκον Kv-
plov πορευσόμεθα.Τοῦτο ἔλεγον ὁδεύοντες, καὶ προ-
χόπτοντες μετὰ περιχαρείας.

᾿Εστῶτες ησαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐ.λαῖς
σου, Ἱερουσα.ήμ. ᾽Αχουσάντων ἡμῶν, εὐθὺς ἑστῶ-
τες ἦσαν ἓν ταῖς αὐλαῖς σου τῇ δοχήσει’ ἔδοξα μὲν
γὰρ ἑστάναι bv αὐταῖς, οὕτω τῆς σφοδρᾶς ἐπιθυμίας
παρασχευασθείσης.

'lspovcaAig οἱκοδομουμέγη ὡς πόλις. "Q
Ἱερουσαλὴμ οἰκοδωμουμένη ὧς πόλις πάλαι xv-
plos.

*Hc ἡ μετοχὴ αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτό. Ka0' ἕτερον
δὶ ἑρμηνευτὴ», "Hc ἡ συνάφεια ὁμοῦ, τουτέστιν,
"He τὰ µετόχια, τὰ συναφῃ οἰχοδομήματα ὁμοῦ, διὰ
«b πληθος τῶν οἰχούντων.

'Exsi γὰρ ἀνέδησαν αἱ gvAal, zvAal Κυρίου.
Τοῦτο µέγιστον ἐγχώμιον αὐτοῦ ποιεῖται. Οὐχ obo
γὰρ ἑχοσμεῖτο τῷ µεγέθει xol τοῖς οἰχοδομήμασιν,
ὡς τῷ πάσας τὰς φυλὰς Ἱσραὴλ τρὶς bl συλλέγε-
σθαι ἑχάστου ἔτους àv ταῖς δηµοτελέσι πανηγύ-
ῥεσιν, iv τῷ Πάσχα, ἐν τῇ Πεντηχοστῇ, καὶ ἐν τῇ
Υχηνοπηγίᾳ. 'Exsi yàp, qna v, ἀνέδησαν πάλαι πρὸ
τῆς αἰχμαλωσίας , ἐχεῖ συνελέγοντο. Φυλὰς δὲ Κυρίου

repetit sententiam, sermonem confirmans, et divinae
protectionis desiderio nos exhortans, ut per re-
ctam, quam diximus, virtutum semitam incedamus.
Vel : Custodiet corpus tuum et animam tuam ab
omni periculo.

Vgns. 8. Dominus custodiet. introitum tumm et
exitum tuum. lloc est, conversationem et vitam
tuam. Vel ingressum in hanc vitam, et exitum ex
ea. Vel omnem vitam, quae in ingressu alque im
exitu perspicitur.

Ex nunc el usque in seculum. Hoc cst et in futu-

tum vel usque in seculum vitz tua.
Canticum ascensuum.,
PSALMUS CX XI.

Vgns. 4. Eetatus sum in his, qua ascia sunt miln,
In domum Domini ibimus. Hujusmodi verba dice-
bant, cum incederent, οἱ proficiscerentur eum
gaudio.

Vgns. 9. Stantes erant. pedes nostri in. aulis tuis,
Jerusalem. Cum pradicta audissemus verba, pedes
nostri illico stantes erant in aulis Jerusalem,
opinione scilicet, scu reputatione mostra. Visus
enim mibi sui illic consistere, ita animo imagina-
tus, ob vehemens patria desiderium.

VEgns. 2. Jerusalem edificata, ut civitas. O Je-
rusalem, que olim, ut vera civitas constru-
cta es.

D - Cujus participatie ejus ín idipsum. Vel juxa

alium interpretem : Cujus conliguitas simul est,
loc est, Cujus participationes atque habitationes
ob inhabitantium multitudinem contigwe atque jn
unum connex: sunt. (Nam quod ait : im idipsum,
idem est, quod una, aut simul.)

Vxns. δ. lHlluc enim ascenderunt. tribus , tribus
Domini. Hoc ed maximam Jerusalem laudem di-
ctum est, Neque enim adeo magnitudine sua, ant
eedificiorum structuris ornata erat, quantum una
hac re, quod universz tribus populi Israel, ter in
anno, illuc congregabantur, quando tetus populus
in unum conveniebat ; in Paschate nimirum, in
Pentecoste, atque ir Scenopegiis. llluc igitur olim

1191

EUTHYMII ZIGABENI

1192

ante captivitatem ascenderunt tribus Israel, illuc A ταύτας ὠνόμασεν, ὡς λαὸν αὐτοῦ , ὡς ὑπ' αὐτοῦ τε-

cengregabantur. Domini autem tribus cas appella-
vit, tanquam peculiarem Dei populut, vel tanquam
tribus a Deo ordinatas.

Testimonium ipsi 1srael, Qu: res, inquit, demon-
siratio quzdam est non vulgaris ipsi [sraelitico
populo, diving promissionis, quz linem suum jam
est consectta. Nam et multiplicatum est semen
Abrsham, et promissionis terram obtinuit. Vel
contestatio hzc fuit populo Israel. Contestatus est
autem Deus, quod aliquando, et certis temporibus
illic esseut «ongregandi. Ordo est : /Iluc ascenderunt
tribus, et. quz? sequuntur , ita. ut abundet dictio

ταγµένας.

Μ,ρτύριον τῷ Ἱσραή.. Απόδειξις τῷ λαῷ «zc
περαιτωθείσης ὑποσχέσεως τοῦ λαοῦ, ὅτι ἐπληθύνθη
τὸ σπέρµα τοῦ ᾿Ἀθραὰμ, xal τὴν γην τῆς ἐπαγγελίας
ἐχληρονόμησεν. "H διαμαρτυρία τῷ λαφ. Διεμαρτύ-
pato γὰρ αὑτῷ ὁ θεὸς ἐχεῖσε συλλέγεσθαι χατὰ τοὺς
εἰρημένους καιρούς. Ἡ δὲ σύνταξις οὕτως ᾽ ᾿Εκεῖ
ἀνέδησαν cvJal, περιττεύοντος τοῦ γάρ. Ανέδη
σαν, φησὶν, διὰ μαρτύρια xai χέλευσιν, ἤγουν, xa-
τὰ χέλευσιν θείαν.

enim (et quod ait : Testimonium ipsi Israel, defeciivus est. sermo. Subintclligenda enim est dictre,
juxia), ut sit seusus, quod illuc ascenderunt juxta contestationem et divinum mandatum, a Deo oliin

factum ipsi populo.

Ad confitendum nomini Domini. Ἠοο est, ut per Β ToU. ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματι Κυρίου.

divinum cultum a lege ordinatum, condignas Dco
gratias agerent.

Vgns. 5. Quia illic collocate sunl sedes in judi-
cium. Ecce alia laus urbis Jerusalem : lilic etenim
stabiliti sunt, inquit, regales tlironi ad populum
judicandum.

Sedes super domum David. lloc est, ln domo,
seu in palatio David; vel primo loco sedes sacer-
dotum dixit, secundo autem loco regias sedes.

Vins. 0. Interrogate que ad pacem sunt. ipsam
Jerusalem, Ad ipsam, inqui!, Jerusalem pacifica
loquimini verba. Pax scilicet sit tibi; pax populo.
Deinceps etenim immensam, atque, ut ita dicam,

profundam pacem babebit et gaudium. Alius vero C

i nterpres : Salutate eam, dixit.

Et abundantia diligentibus (e. Et abundabunt
non tui tantum cives, sed vicin: etiam gentes, quae
te diligunt. Prophetiam autem continent liec verba,

Vgns. 7. Fiat pax in virtute tua. Alius autem iu-
terpres in futuro dixit, Fiet. Per virtutem autem,
ipsos Judaici populi milites intelligit, quibus cer-
tissima erit pax, si bellum, aut hostem nullum ha-
buerint.

Et abundantia in turribus tuis. Alius etiam inter-
pres, Et divitie in regiis tuis, dixit; ct alius: In septis
(uis. lllud etiam sciendum est, quod in Gizca. le-
etionej non ín turribus simpliciter legimus, sed in
πυργοθάρεσι : qua dictione hoc in loco moenia tur-
ribus circeumsepta ac munita intelligimus.

Vens. 8. Propter (ratres meos, et proximos meos
loquebar pacem de te. Prophetz verba sunt ad
ipsam derusalem. Propter cognatos, inquit, meos
Israelitas, οἱ propter tribus ejusdem populi, το-
gabam pacem pro tc: ul illi nimirum in pace
degentes et Deum suum colerent, ct pro aeccptis
beneficiis condiguas ei gratias agerent.

γκο. 9. Propter domum Domini Dei nostri, que-
sivi bona tibi. Propter sacrum Dei templum, quod
i» te constructum est, tranquillitatem — atque
abundantiam tibi studiose quaesivi : ut. proprium

ilicet atque antiquum decorem recuperares οἱ

viuum cultum lege constitutum.

Ἐπὶ τῷ εὐχαριστῆσαι διὰ τῆς νενομοθετηµέντς
λατρείας.

"Οτι ἐχεῖ ἑκάθισαν θρόνοι εἰς xploir. Ιδου xal
ἄλλο τῆς Ἱερουσαλὴμ ἐγχώμιον. Ἐχεῖ γὰρ, φησῖν,
ἱδρύνθησαν θρόνοι βασιλείας, εἷς τὸ χρίνειν τὺν
λαόν.

θρόνοι ἐπ᾽ οἶκον Δαδίδ. "Ev τῷ οἵκῳ Δαξὶδ, Ev
τοῖς ἀνακτόροις Δαθίδ' $ «b πρῶτον μὲν θρόνοι ἕς-
ρέων, τὸ δεύτερον δὲ θρόνοι βασιλέων.

Ερωτήσατε δὴ τὰ εἰς εἱρήνην civ. Ἱερουσα-
Ang. Ἡροσαγορεύσατε αὐτὴν εἰρηνιχὰ, ὅτι Eipfjvq
σοι, εἰρήνη τῷ λαῷ σου" τοῦ λοιποῦ γὰρ εἰρήνην
ἕξει βαῦεῖαν xat χαρἀν. Ἕτερος δὲ ἑρμηνεὺς, Ασπά-
σασθε αὐτὴν, εἶπε.

Kal εὐθηνία τοῖς ἁγαπῶσί σε. Καὶ εὐθηνήσευσιν
οὐχ οἱ πολιταί σου µόνον, ἀλλά xal τῶν πὲριξ ἐθνᾶῶν
οἱ ἀγαπῶντές σε. Ἡροφητεία δὲ xal τοῦτο.

Γενέσθω δὴ εἱρήνη év τῇ δυνάμει σου. Καθ
ἕτερον ἑρμηνευτὴν, 1 έγοιτο d) γενήσεται. Δύναμιν
δὲ αὐτῆς λέγει τοὺς στρατιώτας αὑτῆς, ὧν εἰρένη
5) μὴ µάχεσθαι, μηδὲ ἔχειν πολέμιον.

Καὶ εὐθηγία ἓν τοῖς zvpyo6ápscl cov. Ἔτερ,ς
66 φησι. Kal π.]οῦτος ày τοῖς βασιλείοις σου *
ἄλλος δὲ, Ἐν τοῖς περιδὀ.οις σου. Πυργόδαοις γὰρ
τὸ ὀχυρώτατον τείχισµα.

"Evaxa τῶν ἁδεφῶν µου καὶ τῶν πλησίων
µου &AáAovy δὴ εἱρήνην περὶ cov, Τοῦτο πρὸς
αὑτὸν ὁ προφήτης φησίν’ ὅτι Διὰ τοὺς συγγενεῖς pov
τοὺς Ἰσραηλίτας, διὰ τὰς φυλὰς τοῦ Ἱαραὴλ, πὐχό-
µην εἱρήνην ὑπὲρ σοῦ » ἵνα, lv. εἰρήνῃ διάγοντες,
λατρεύωσι χαὶ εὐχαριστῶσι τῷ θεῷ.

"Evexa τοῦ οἴχου Kvplov τοῦ 8eoU ἡμῶν ἑξε.
ζήτησα ἀγαθά σοι. Auk τὸν ναὺν τὸν ἐν σοὶ ἐξεςη-
τησάµην σοι γαλήνην xai εὐετηρίαν' ἵνα τὴν οἱ-
χείαν ἀπολάθῃς εὑπρέπειαν, καν νενομισµένην λα-
τρείαν.

rd

1193
Ὡδὴ ἁτὼν ναδαθμῶν. A
ΨΛΛΜΟΣ PKPB. :

Πρὸς σὲ ^pa τοὺς óg0aApobc pov, τὸν κατοι-
κοῦντα ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ οὗτοι ἔτι ὁδευόντων οἱ
λήχοι. Κατοιχεῖν δὲ ὁ Θεὸς ἐν τῷ οὐρανῷ λέγεται,
ὡς ταῖς ἐχεῖ χαθαραῖς καὶ ἁγίαις δυνάµεσιν ἕπανα-

“πανόμενος. Καὶ Υὰρ χαὶ περὶ τῶν ἐπὶ γῆς ἁγίων εἴ-
pnx:v* Ἐγοικήσω ἐν αὐτοῖς, xal ἐμπεριπα-
τήσω.

Ιδοὺ ὡς ὀφθαλμοὶ δού.ὲων εἰς χεῖρας τῶν xv-
ρίων αὐτῶν, óc ὀφθα1]μοὶ παιδίσκης &lc χεῖρας
τῆς κυρἰας αὐτῆς' οὕτως οἱ ὀφθα.1μοὶ ἡμῶν
πρὸς Κύριον τὸν 65v ἡμῶν, ἕως οὗ αἰκτδιρήσαι
ἡμᾶς. Διὰ τοῦ τοιούτου παραδείγµατος τῶν δούλων
καὶ τῆς δούλης τοῦτο δηλοῦσιν, ὅτι xal πρὺς αὐτὸν
ὁρῶτι, xal διηνεχῶς, xal οὐδαμόθεν ἑτέρωθεν ἔχου-

. σιν ἀντιλίψεως ἐλπίδα, καὶ οὐχ ἀποστήσονται ἕως
οὗ οἰκτειρηθῶσι. Τὸ δὲ, Οἰκτειρήσαι εὐχτιχοῦ μὲν
ἔχει σχῆμα, σηµασίαν δὰ μέλλοντος, ἀντὶ τοῦ Ol-
κτειρήσῃ. Τινὲς δέ qaot προσπαρειλῆφθαι τῆς
δούλης τὸ παράδειγµα” εἰς ἑἐπίτασιν διαθέσεως -
πλέον γὰρ τῶν δούλων αἱ δοῦλαι τοῦτο ποιοῦσιν, ὡς
ἀσθενέστεραι.

Ἓάέησον ἡμᾶς, Κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ
πολὺ ἐπ.ήσθημεν ἐξουδενώσεως. Φαυλισμοὺ ,
ὀνειδισμοῦ, xa pá τε τῶν αἰχμαλωτευσάντων, xai τῶν
Ὑειτόνων ἡμῖν, πονηρῶν, ἑφηδομένων ταῖς συμφο-
pal; ἡμῶν” ἡ τῶν ἄλλων ἑἐθνῶν δι’ ὧν ἐδάδιζον -
θερµότητος δὶ ὁ διπλασιασμὸς τοῦ Κ.λέησον. 'Ixe-
τεύουσιν οὖν ἐλεηθῆναι διὰ τοῦτο, xal táytov ἆποχα.
ταστῆναι εἰς τὴν πατρίδα.

Ἐπὶ zAsiov ἐπ ὰήσθη ἡ ψυχή µου. Tí εἰρημέο
νης ἐξουδενώσεως,

Τὸ ὄνειδος τοῖς εὐθηνοῦσι, καὶ ἡ ἑξουδένωσις
τοῖς ὑπερηφάνοις. Αντιστραφείη, δηλονότ., εἰς
ταπείνωσιν xal παίδευσιν, ἵνα μὴ διὰ τὸ εὑπραγεῖν
xai ὑπερηφανεύεσθαι κατεπαίρωνται τῶν δυσπρα-
Ὑούντων, xal τεταπεινωµένων. ᾽Αρμήζει δὲ ὁ φαλ-
ph; xai τοῖς ὁδεύουσι πρὸς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ,
x4 ἑπηρεαξομένοις ὑπὸ ὁρατῶν xol &opátuv ἐχ- D
600v.

"26h ὁμοίως.
. VAAMOZ PKT".

Ei μὴ ὅτι Kópioc ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπατω δὴ Ἰσ-
panA, el μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν. ἐν τῷ àxa-
vactüra: ἀγθρώπους ἑφ᾽ ἡμᾶς, ἄρα ζῶντας ἃν'
κατέπιον ἡμᾶς. Ταῦτα Ίδη ἐπανελθόντων εἰς τὴν

΄ πατρίδα τὰ ῥήματα * εὐχαριστοῦντες γὰρ παραχε-
Ἀεύονται τῷ λαῷ λέγειν * ὅτι ἐν τῷ ἐπαναστῆναί
τινος καθ) ἡμῶν ἐπανελθόντων * xà πλησιόχωρα γὰρ

9 Levit. xxvi, 12; Ill Cor. τι, 16.
PaArnot. Gn. CXXVII.

COMMENT. IN PSALMOS.

1191

Canticum. ascensuum,
PSALMUS CXXII.

Vrns. 1. Ad ie levavi oculos meos, qui habitas in
celo. Ex ejusdem populi persona proficiscentis in
patriam, legenda suut hzc verba. Ilabitare autem
Deus dicitur in colo, veluti qui in sanctis ac
mundissimis angelicis virtutibus, illic in. cae!o ha-
bitantibus, requiescit. Nam et de Sanctis, qui in
terra sunt, dictum legimus : Inhabitabo in eis, et
inambulabo"'*. :

Vens. 2. Ecce sicut. oculi servorum ad. manus
dominorum suorum, sicul oculi ancille ad manus
domine sue, ita oculi nostri ad Dominum Deum
nosirum, donec misereatur nostri, Hac servorum
atque 3ucillarnm comparatione, seu exemplo, illud
significare volun!, quod ad Deum assidue et con-
stanter aspiciunt, quodque nullam aliunde habent
auxilii spem, quinimo et quod nunquam desistent,
donec misericordiam consequentur. Verbum au-
lem, Misereatur, tametsi optantis modum teneat,
futuri tainen significationem habet pro, Hiserebitur.
Quidam etiam dicunt ancillz» comporatiouem ideo
appositam [uisse, ut majorem affeciionis inten-
sionem in Deum ostenderent. Magis etenim id
fieri solet ab ancillis, utpote infirmiori sexu, quam
a servis.

Vzns. 5,4. Miserere nostri, Domine, miserere nostri,
quia mulum repleti sumus. despectione, Conteimptu,
inquit, atque opprobrio ab lis afficimur, qui nos
fecere captivos, atque a pravis etiam vicinis, qui
calamitatibus nostris delectantur : vel ab aliis
gentibus per quarum regiones in patriau incede-
bant. Repetitio autem illa verbi Miserere, ardorem
quemdam animi demonstrat ; supplicant igitur ea
ratione misericordiam a Deo consequi, et celerius
in patriam restitui.

Amplius repleta est anima nostra. Prgedicta. sci-
licet despectione.

Opyrobrium. ábundantibus, et despectio superbis.
Subaudi verbum Obveniat. Obveniat igitur oppro-
brium et despectio ad humiliationem scilicet
atque eruditionem eorum, ne, dum prospere omnia
eis succedunt el. superbi sunt, extollantur inde,
atque. eleveutur adversus humiliores atque infor-
turatos homines. Congruit etiam hic psalmus iis
omnibus qui ad supernam ambulant Jerusalem,
quique a visibilibus atque ab invisibilibus ledun-
dur inimicis.

Canticum. ascensuum.
PSALMUS CXXIXII.

Ύεκο. 1-4. Nisi quia Dominus erat in nobis, di-
cal sane [srael, nisi quia Dominus erat in nobis,
cum exsurgerent homines in. nos, sane vivos deglu-
tissent nos. Hasc verba ex. eorum persona prolata
sunt, qui jain reversi erant in Jerusalem. Agunt
enim gratias Deo, atque hortantur universum po-
pulum, ut cum cis dicat : ouod cuui quidam lio-

38

135

EUTIIYMII ZIGABENI

Pd

1196

stes adversus eos, modo ex captivilalo reversos, Α ἔθνη τούτων ἐπεστράτευσαν, μήπωτειχισθείσης ττις

consurrexissent (vicine enim genles contra eos
bellum moverant, cum nondum munita essel Je-
rusalem), Nisi erepti, inquiunt, fuissemus a peri-
culo, ea ratione quia Dominus ^ratin nobis, prz

Ἱερουσαλὴμ * εἰ μὴ, διότι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, ἑῤῥυ-
σθηµεν, ἄρα ζῶντας ἂν ἡμᾶς χατέπιον ὑπὸ φθόνου.
Ἐμφαίνει δὲ ὁ λόγος τὴν ἄγαν ταχύτητα τῆς πανιω-
λεθρίας * τινὲς δὲ τὸ, ὅτι παρέλχον ἑρμηνεύθυσεν.

summa sane tunc invidia, vivos nos omaes deglutissent. Hoc autem figurato sermone Propheta

summam imminentis ruinze celeritatem denolavit, Quidam etiam aiunt dictionem, qwia, hoc

abundare.

Cum irasceretur. furor eorum in mos, sane aqua
demersissel nos, Per aquam veliementem hostium
impetum intelligit, qui idcirco ira ac furore per-
citi erant, quod Judzorum populus fuisset iu pa-
triam restitutus. Dictionem autem $ane, posuit,
pro eeterum, seu etiam pro vere,

Vkns. 5. Torrentem pertransivit anima nostra.

Vehementem atque inordinatum hostium impetum B

momentaneumque et omne obviuin. secum rapien-
tem, turgido torrenti comparat, quemadmodum et
superius aque comparavit. Pertransisse autem
dixit pro Pretergressam esse atque effugisse.
Anima etiam nostra dixit, pro Ipsi nos, veluti a
parte totum significans. |

Sane periransiit anima nostra aquam intolera:
bilem. Vere eam prztergressi sumus, atque in se-
curitate nunc consistimus,

Vgns. 6. Benedictus Dominus, qui non dedit nos
in predam dentibus eorum. Per dentes, et feritatem
et potentiam hostium denotavit; quasi avidi
viderentur, ut. ipsos etiam vivos homines deglu-
tirent,

Vrn$. 7. Anima nostra, sicut passer, erepla est de
laqueo venantium : laqueus contritus. est, εἰ nos
liberati sumus. Quemadmodum hostium vires ac
feritatem denotavit, iudignationeque et potentia
armatos eos esse docuit, ita etiam populi debili-
tatem declarat, passeri illum comparans. Est et-
enim passer inlfirmissimum quoddam animal, et
captu facillimum. Per laqueos vero insidias eorum
varias, ac machinationes intelligit, quas omnes
contritas esse dicit ac dissolutas.

Vgns. 8. Adjutorium nostrum in nomine Domini,
qui fecit ccelum el terram. — Non in curribus, ne-
que in equis, aut in hujusmodi viribus, quemad-
modum in psalmo xix predietum est, sed in no-
mine Domini, qui vere Deus est, Hoc est, adju: ocium
noswum in sola Dei invocatione consistit : dum
scilicet vel Deum illum appellamus, aut alio modo
eum invocamus. Vel, in nomine Domini circuin-

in loco

'Ev τῷ οργισθῆναι cóv 0vyuór αὐτῶν ég' ἡμᾶς.
ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς. "Y6op λέχεε
τὴν ῥύμην αὐτῶν, xat σφοδρὰν χίνησιν ὀργισθέντων»,
διότι πάλιν ἀπέλαθον τὴν πατρίδα. Τὸ δὲ ἄρα, συλ-
λογιστιχὸν ἀντὶ τοῦ ἳοιπὸν, f] ὄγτως.

Χε/μµαῤῥον 0uA0ev ἡ yvyt) ἡμῶν. Χεμάῤόῳ
παρειχάτει τὴν ὀξεῖαν xal ἄταχτον xat rdv τ) προσ-

τυχὸν παρασύρουσαν xal πρόσχαιρον φθορὰν αἎ-
τῶν, ὥσπερ xal ἀνωτέρω ὕδατι. AnjA0s δὲ, ἀντὶ
Διεπέρασε, διἐρυγεν ἡ φνχ] ἡμῶν, Ίγουν ἡμεῖς,
àv μέρους τὸ ὅλον,

ρα διῇθεν ἡ γυχὴ ἡμῶν τὸ ὕδωρ τὸ drv.
πόστατον. Όντως διεπεράσαµεν, tv ἀσφαλεῖ yeyó-
νχαµεν,

Εὐ.λογητὸς Κύριος, ὃς οὐκ ἔδωκεν ἡμᾶς εἷς
θήραν τοῖς ὁδοῦσιν αὑτῶν. Διὰ τῶν ὁδόντων τὸν
θηριωδίαν καὶ δύναμιν αὐτῶν ἑνέφηνε, μονονουχὶ
χαταπιεῖν ζώντας γλιχοµένων.

C 'Hyvyh ἡμῶν ὡς στρουθἰον ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς

παγίδος τῶν θηρευότων * ἡ παγὶς συνεερίδη, xaà
jusic ἐῤῥύσθημεν. Ὥσπερ ἐχείνων ἑνέφηνε τὴν
ἰσχὺν, xat θηριωδίαν, θυμῷ xai δυνάµει χαθωπλι-
σµένων, οὕτω xal τὴν τούτων ἀσθένειαν. ᾿Αοθενὲς
γὰρ xai εὐάλωτον τὸ στρουθίον, Παγίδα δὲ λέγει
τὰς ἑνέδρας xal μηχανὰς al. συνετρίδησαν, καὶ διε-
λύθησαν. à

'H βοήθεια ἡμῶν ἐγ ὁνόματι Κυρ/ου, τοῦ πειἠ-
cavtoc τὸν οὐρανὸν xal τὴν rv. Οὐχκ ἐν ἅρμα-
σι, xai ἵπποις, xai τοιαύτῃ δυνάµει, ὡς ἐν τῷ τς”
φαλμῷ προείρηται, ἀλλ ἓν τῷ ὀνόματι θεοῦ, τοῦ
ὄντως 8:00, Ey τῷ ὀνομάζειν xal ἐπικαλεῖσθαι αὖ-
τόν * 3) ἐν τῷ Κυρίῳ χατὰ περίφρασιν. ᾿᾽Αρμόζει δὲ
ὁ da pe χαὶ πᾶσι τοῖς κατὰ θείαν πρόνοιαν ἔλενθε-
ρουµένοις πειρασμῶν.

loquendo dixit, pro ln Domino. Congruit eiiam hic psalinus iis omnibus qui divina providentia

a tentationibus et a calamitatibus fuerint liberati.

Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXIV.

Vgns, 1, 2. Qui confidunt in Domino, sicut mons
Sion. Hic psalmus optime consequitur ad przce-
dentes, et gratiarum actiones continet, pro libe-
ratione ab inimicis. li, inquit, qui confidunt in
Domino, erunt sicut mons Sion : constantes ni;ni-
rum, incommulabiles, et securi.

Non commovebitur in seculum, qui habitat. in

Ὡδὴ ὁμοίως.
ΨΛΛΜΟΣ PKA'.

Οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον, ὡς ὄρος Σιών. "Axó-
λουθα τοῖς πρρλαθοῦσι τὰ τοῦ π;ρόντος ψαλμοῦ xal
ὑπὲρ τῆς ἁπαλλαγῆς τῶν πολεμίων εὐχαριστήρια.
"QD; τὸ ὄρος τὸ :Σιὼν, ἀπερίτοςπτοι, ἀχαθαίρετοι ,
ἀσφαλεῖς.

Ob σα-ευθήσεται εἰς τὺν αἰώνα ὁ χατοιχῶν

1197

COMMENT. IN PSALMOS.

1198

Ἱερουσαλήμ. Οὐ περιτραπῄσονται, οὐκ ἐκπεσοῦν- A Jerusalem. Qui habitant in Jerusalem, in saeculum;

ται οἱ χατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ εἰς τὸν αἰῶνα,
ἀντὶ τοῦ , παρ” ὅλον τὸν αἱἰῶνα τὸν ἀφωρισμένον.
Κυρίως δὲ λέγει περὶ τῶν κατοιχούντων τὴν ἄνω
Ἱερουσαλήμ * ἐχεῖνοι γὰρ οὐδέποτε σαλευθήσονται’
"ἕως δὲ τοῦ αἰῶνος τοῦ ὁρισθέντος εἰς σωτηρίαν αὖ-
τῆς, ὡς εἴρηται.
"Opn κνχ1φ αὑτῆς, καὶ ὁ Κύριος xóxAq τοῦ
Aa2v αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος.

Deest in MS. ὤγσεα ad versiculum
animadversio.

"Οτι οὐκ ἀρήσει Κύριος ttv ῥάδδον τῶν dpap-
τωῶν ἐπὶ τὸν xAüpovr τῶν δικαίων. Αἰτίαν
λέγει τῆς Ex θεοῦ φυλαχῆς. ᾽Αμαρτωλοὺς δὲ λέγει
τοὺς ἀσεθεῖς χαὶ παρανόµους, ὁποῖοί εἷσι xal οἱ δαί-
µονες ῥάδδον δὲ αὐτῶν τὴν βασιλείαν αὐτῶν, f] τὰ
ὅπλα * δικαίους δὲ τοὺς ἓν νόµω βιοῦντας.

Ὅπως ἂν μὴ ἐκτείνωσιν οἱ δίκαιοι ἐν ἀνομίαις
Φαῖρας αὐτῶν. "Iva, τοιαύτης ἁπολαύοντες παρὰ
θεοῦ φυλαχῆς, μὴ ἄφωνται παρανοµίάς, ἀλλά θερα-
πεύωσι εν εὑεργέτην.

'Αγάύυνον, Κύριε, τοῖς ἀγαθοῖς xal τοῖς εὐύδέ-
σι τῇ καρδίᾳ. El; εὐχὴν τὸν λόγον ὁ προφήτης χα”
τέχλεισε λέγων. ᾿Αγαθὰ ποίησον, Κύριε, ἀγαθά δὺς

τοῖς ἀγαθοῖς ἀνθρώποις, χα].τοῖς ἁδιαστρόφοις τὴν C

xapblav, τοῖς ἁδόλοις, χαὶ ἀπονῄροις.

Τοὺς δὲ. ixxJAivortac εἰς τὰς στραγ]γαἁιὰς
ἁπάξει Κύριος μετὰ τῶν ἑργαζοιιένων civ ἀνο-
μίαν. El; διεστραµµένα, εἰς σχολιότητας ᾽ τοὺς
τοιούτους ἀπάξει elg χόλασιν * παραδώσει τιµωρί΄
3| ἀπώσεται ὡς ἴσους τοῖς παρανομοῦσι.

Εἱρήνη ἐπὶ τὸν Ἱσραή-. Βἴη δηλονότι. 'Appóset
6b xal οὗτος ὁ φαλμὺς τοῖς χατοικοῦσι τὴν ὑψηλὲὴν
καὶ ἀχαθαίρετον Ἐκκλησίαν, ἧς χύχλῳ, οἱ ὑψηλοὶ
δ.δάσχαλοι τειχίζοντες αὐτὴν, xal φυλάττοντες, xal
ὁ Χριστὸς κύχλῳ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ.

Ὡδὴ ὁμοίως.
ΨΑΛΜΟΣ PKE.

Ἑν τῷ ἑἐπιστρέγαι Κύριον τὴν alygadocíar
Σιὼν, ἐγενήθημεν ὡσεὶ zapaxsxAnpérvoi Καὶ
οὗτος à Ψαλμὸς ἀχόλουθα τῷ πρὸ αὐτοῦ φθέγγεται '
ἐπιστροφὴν μὲν λέγων, τὴν εἰς τὴν πατρίδα Σιὼν,

ποχατάστασιν αὐτῆς τῶν τέχνων * οὗτοι γὰρ ἡ αἰχ-
µαλωσία αὐτῆς ' παράχλησιν δὲ την ἀνάχλησιν xai
φυχαγωχίαν. Ἐπιστραφέντες , φησὶν, εἰς τὴν πα-
vplóa, ἑγενόμιθα λίαν παραχκεχληµένοι * τὸ γὰρ
ὡσεὶ ἑπίτασίς ἐστι τῆς παραχλήσεως * ὡς τὸ, Ὡς
ἀγαθὸς ὁ Θεὸς τῷ Ἱσραή.. "H ἐγενήθημεν ὥσπερ
οἱ παραχεχληµένοι, τουτέστιν ἐν εὐθυμίᾳ.

hoc est per totum s:xculum determinatum, nor
evertentur, ncc decident. Proprie autem hxc Pro.
phetz verba ad eus pertinent, qui in superna ac
ccelesti habitant Jerusalem. lili etenim unquam
commovebuntur.

Montes. in circuitu ejus, ct Dominus in circui n
populi sui, ex nunc et usque in sa'culum. Maximam
etjam, inquit, securitatem habet ob montes qui in
circuitu ejus sunt, verum illa precipua est omnium
securitas, qnod Dominus eam custodit. Idcirco, qui
illie habitant non commovebuntur, usque in szxcu-

"lum. In seculum, inquam, quod ad ipsius Jeru
salem salutem jam a Deo determinatum est, ut

p diximus.

Vens. 9. Quia non dimittet Dominus virgam pec-
catorum super sortem justorum, Causam reddit
divinie custodie. Per peccatores autem, impios
atque iniques omnes intelligit, quales etiam ipsi
suut. demones, Per virgam vero, eorumdem re-
gnum--aut potentiam intelligit ; justos vero eos ap-
pellat, qui secundum legem vivunt.

Ne esztendant justi ad. iniquitatem manus. suas.
Justos Deus sua hac custodia et protectione frui
voluit, ut iniquum aliquid non attingant, scd be«
nefactorem colant.

VegRs. 4. Benefac, Domine, bonis, et rectis corde,
Sermonem suum Propheta in orationem cencinait.
Bona, inquit, facito, Domine, et bona dato [οι].
nibus bonis et rectis, qui non perverso aut dolose,
sed simplici sunt corde.

Vgns. 5. Declinantes autem in tortmositates, adducel
Dominus cum operantibus iniquitatem. ln tortuosi-
tates, hoc. est, in perversa atque obliqua, llujus-
modi enim homines adducet Deus ad penas, rt
perpetuis eos tradet suppliciis; vel repellet eos
tanqua:n iniquis hominibus similes.

Pax super. lsrael. Subaudiendum est verbum,
sit. Congruit etiam hic psalmus iis qui in excelsa
atque incommutabili Ecclesia habitant, in cujus
circuitu sunt sublimes doctores, munientes nimi«
rum et custodientes eam, et Christus etiam in cir-
cuitu populi sui.

Canticum. ascensuum,
PSALMUS CXXVY.

Vgns. 1. Cum converteret. Dominus captivitatem
Sien, (acti sumus sicut consolati. Hic psalmus etiam
consequentem ad przcedentes materiam continet.
Per conversionem enim Propheta reditum ac το»
stitutionem intelligit in patriam, : cujus patria
filios, hoc est, cujus populum in captivitate olii
constitutum, captivitatem Sion appellavit. Per ευη»
solationem vero, refrigerium intelligit. Reversi,
inquit, in patriam va!de refrigerati sumus. Nam
Grzca dictio ὡσεί, pro qua interpres reddidit, εἰ»
cut, non. solum hanc significationem habet, sed

interdum ponitur pro quam, id est, pro valde, quemadmodum et alibi : Quam bonus Deus. lerael **-**,

v5! Psal. Lxzin, 1.

1193

EUTHYMII ZIGADENI

193)

utrobique enim cadem habetur dictio. Vel, Facti sumus. quemadinodum coasolati, locest, in gaudio

fuimus atque in lztitia.

Vrgns. 9. Tunc repletum est gaudio os nostrum. Α Τότε ἐπήσθη χαρᾶς τὺ στόμα ἡμῶν. Χαρ-ιο-

Hoc est, jucundis ac laetis verbis, qux: summum ani-
ma gaudium significabant. ,

Et lingua nostra exsultatione, Idem repetit ;
predicit autem qua (futura eraut , veluti jam fa-
cla.

Tunc dicent inter gentes. Tunc ii qui in gentibus
sunt, dicent; vel simpliciter, gentes visa ad.
miranda populi restitutione cum. admiratione di-
cent :

Magnificavit Dominus facere eum eis, Hxc sunt
verba qui finitimz:e gentes. dicent, loquentes de
uobis Judzeis : Magnificavit Dominus (acere cum eis,
eo quod magnam in eis fecit misericordi:sm.
Deinde iterum serinonem profert cx populi persona,
dicens :

Vgns. 9. Magnificavit Dominus facere nobiscum.
Verum magnificavit, ut diximus ; est etiam pro-
prium hoc idioma Hebraice lingus, dicere : Do-
minus [ecit cum illo ; subintelligitur enim dictio,
misericordiam.

Facti sumus (σίαπίες. Et quia restituti sumus in
patriam, et quia Dei potentia nota facta est. vici-
nis gentibus.

Vgns. 4. Converte, Domine, captivitatem | nostram
sicul torrentes in Austro. Supplicant deinceps pro
iis qui in captivitate remanserant ; multi enim in
Babylone relicti fuerant, quibus pari modo reditum
jr patriam prastari petunt : Converte, inquit,
Domine , reliquias nosirz captivitatis, ipsamque
captivitatem urge atque impelle, non secus ac
urgere atque impellere soles torrentem per Au-
strum. Solet enim hic ventus, disjecta ac lique-
facta nubium densitate, pluviam adducere, et tor-
rentes magno cum impetu movere. Vel hujusmodi
metaphora usus est, optans captivitatem, torrentis
instar, cito ferri, ita ut quam primum cesset, el
lota prorsus evacuetur, Judeorum neniine in Baby-
lone amplius relicto. Cito etenim exsiccantur tor-
rentes. Vel per Austrum, seu Notum, ipsam intel-
ligit Jerusalem, hoc nomine a prophetis persaxpe

σύνων ῥημάτων, δηλούντων 1» χαρὰν τῆς doy rz.

Καὶ ἡ pT.Aocca ἡμῶν αγα..1ιάσεως. Τὸ otc
λέγει ' προαγορεύει δὲ τὰ μέλλοντα, ὡς Έδη vev^-
μενα.

Τύτε ἑροῦσιν ἓν' τοῖς ἔθνεσι. "Epoosty οἱ ἓν τοῖς
ἔθνεσιν, "Il. ἁπλῶς ἑἐροῦσι τὰ ἔθνη , ἑωραχότα τὶν
παράδοξον ἁποκατάστασιν luv, xol θαυμάσαντα.

Ἐιιεγά-υνε Ἱύριας τοῦ ποιῄσαι pet^ αὐτῶν.
"Epoost ὅτι ᾿Εμεα.Ιούργησεν ὁ θεὸς, διὰ τοῦ
ποιῆσαι ÉAeoc ἐν abroic ^ περ; ἡμῶν ταῦτα XE ve.
τες εἴτα τρέπει τὸν λόγον προσώπῳ τῶν τὰ πρυῤ-
ῥηθέντα λεγόντων. :

Ἐμεγάυγε Ἱιύριος τοῦ ποιῆσαι qi0 piov.
Ὄντως ἐμεγαλούργησεν, ὡς εἱἰρήχαμεν ' ἰδίωμα tt
τοῦτο τῆς ᾿ἘΕθραΐδος, τὸ λέγειν" Ἑποίησαν μετὰ
τοῦ δεῖνγος * λείπει γὰρ τὸ ἔἼ1εος.

Εγενήθημεν εὖεραινόμεγοι. "Ott ἀπεχατέσττ-
μεν €iq τὴν πστρ-δα, χαὶ ὅτι ἐγνώσθη τοῖς πέριξ
ἔθνεσιν ἡ τοῦ θΞοῦ δύναμις. '

Ἐπίστρεγο», Κύριδ, τὴν αἰχμα.]ωσίαν» 9*gwov,
ὡς χειμάῤῥους év τῷ Νότφ. Περὶ τῶν ἐναπομεινάν-
των τῇ αἰχμαλωσίᾳ λοιπὸν dj δέησις. Πολλοὶ γὰρ
ὑπελείφθησαν, οὓς καὶ αὐτοὺς ἑπανελθεῖν ἱχετεύουν-
σιν' Ἐπίστρεφον, Κύριε, τὴν ὑπολειφθεῖσαν alyua-
λωσίαν ἡμῶν, οὕτως ὠθῶν xal κατεπείγων αὐτὴν,

C ὡς τοὺς χειµάῤῥους διὰ τοῦ Νότου. Οὗτος γὰρ ὁ

ἄνεμος τῆχων τὰς παχύτητας τῶν νεφῶν, χαλὑετοὺς
χατάγχων, χινεῖ τοὺς χειµάῤῥους μετὰ πολλῖς ῥύμιτς
καὶ σφοδρότητος. Ἡ ὡς χειµάῤῥους εἶπεν, εὐχόμ- -
vo; χειµάῤῥοις αὐτὴν φέρεσθαι παραπλησίως. ἵνα
xa ταχέως παυθῇ, πᾶσα ἐχχενωθεῖσα, μηδενὸς ἔτι
ὑπολειφθέντος ἐν Βαθυλῶνι * ταχέως γὰρ οἱ χεί-
µαῤῥοι ξηραΐνονται. Ἡ Νότον λέγει τὴν Ἱερουσα-
λημ, οὕτω πολλάχις ὑπὸ προφητῶν Χχαλουμένην,
ὡς iv τῷ Nó: κχειµένην. Ἐπίστρεφον αὐτὸν, ϱτ-
σὶν, ἐν τῷ Νότῳ, Ίγουν εἰς Ἱεροσόλυμα.

alibi appellatam, tanquam situ suo vergentem ad Austrum. Converte, inquit, eam captivitaten in Au^

stro, loc est, in Jerusalem.

VEns. 5. Qui seminani ἐπ lacrymis, in exsulla D Οἱ σπείρογτε ἐν δάκρυσιυ ἐν dyaA Addere

tione metent. Qui seminant spem salutis in oratio-
num lacrymis, hujusmodi spei fructum metent in
exsultatione. Fructus autem erit liberatio a pres-
sura, Totus autem hic sermo iis cougruit, qui in
tentationibus sunt.

VEns. 6. Euntes. ibant, et flebant, mittentes. 16.
mina sud. Ab universalibus ad particularia per-
transiit, de iis loquens, qui in captivitate fuerant, et
dicit quod, cuu irent iu. captivitatem, in itinere
ibant, οἱ flebant, spem illam seminantes, ut disi-
mus.

Venientes autem venient in exsultatione, tollentes
manipulos suos. Verum in eoruum reditu venient

θεριοῦσι. Οἱ απείροντες ἑλτίδα σωτηρίας ἐν 6áxpu-
σιν ἰχεσίας àv. ἀγαλλιάσει θεριοῦσι τὸν χκαρπὸν
αὑτῆς, ὅστις ἐστ'ὶν ἡ ἁπαλλαγὴ τοῦ πιέκοντος. Κα.
θολιχὸς δὲ ὁ λόγος, πᾶσι τοῖς kv. πειρασμοῖς ἁρμό-
ζων.

Πυρευόµενοι ἐπορεύογτο, καὶ ἔκ.ἰαιον 9ά.11ον-
τες τὰ σπέρματα αὐτῶν. "Amb τοῦ χοολικοῦ πρὸς
τὸ μεριχὸν µετέθη, περὶ τῶν dv τῇ αἰχμαλωσίᾳ
λέγων, ὅτι, πορευόµενοι εἰς ttv αἰχμαλωσίαν, ἔπο-
ρεύοντο, καὶ ἔχλαιοων, σπείροντες, ὡς εἴρηται, τὴν
ἐλπίρα.

Ἐ. χόμεγοι δὲ ἤξουσιν év ἀγα..λιάσει, αἵρογτες
τὰ ὃ( άγµατα αὐτῶν. Ἑσγχόμενοι δὲ ἐχεῖθεν, f,£ou sw

Uw-. Fe

] 01 COMMENT. IN PSALMOS. ]?n2

ἐν ἀγολλιάσει, 7ομιςόμενοι tb θέρος, ἥτοι τὸν εἰ. Α illinc exsullantes, et messem, hoc cst, seminatie

ργμένον χαρπὺν τῆς χαταθληθεἰστς ἑλπίδος. Ὥστερ
Υὰρ τὸ απέρµα τοῦ σίτου δεῖται ὑετῶν, οὕτως xal
τὸ σπέρµα τῆς ἑλπίδος χρῄξει δαχρύων εἰς χαρπο-
γονίαν. Καὶ χαθάπερ ἄρουρα χρείαν ἔχει τοῦ τέ-
µ.εσθαι, xal ἀναῤῥήγνυσθαι, οὕτω xaV ἡ quy δεῖται
πειρααμῶν καὶ θλίψεων, ἵνα μαλαχθῇ τὸ σχληρὺν
αὑτῆς, xal μὴ βλαστήσῃ ἀχάνθας xal τριδόλους,

χαὶ τοιαύτας βλαθερὰς βοτάνας.

'ῃδὴ ὁμοίως.
YAAMOZ PKqQ'.

'Eár μἡ Κύριος οἰκυδομήσῃ cIxov, εἲς udcqv
é&xox/acar οἱ οἱκοδομοῦντες. Ἐπανελθόντες οἱ ἓν
αἰχμαλωσίᾳ, xa οἰκοδομεῖν ἀρξάμενοι τὸν ναὸν xal
τὴν πόλιν αὐτῶν, ἐχωλύοντο παρὰ τῶν ὙΥειτόνων
ἐθνῶν, φθονούντων ἅμα καὶ δεδοικότων τὴν εἰς αὖθις
εὐημερίαν αὐτῶν. Καὶ πολὺς ἑτρίδη χρ/νος, ἄχρι
xai τεσσαράχκοντα ἑτῶν, τῶν μὲν προθύμως imi-
χειρούντων χτίζειν, τῶν δὰ πᾶσι τρόποις ἐμποδι-
ζόντων * οὓς. παιδεύων ὁ προφήτης ἐπὶ τὸν θεὸν
καταφεύγειν, xal αὐτὺν ἀπιχαλεῖσθαι συνερχὸν,
ταῦτα διέξεισιν ' Ἐὰν μὴ Κύριος οἰχοδομήσῃ ofxov
διὰ συνεργίας τῆς παρ᾽ αὐτοῦ, εἰς µάτην ἐχοπίασαν
οἱ οἰχοδομοῦντες. ᾽Ανεθάλλετο δὲ ἐν τοσούτοις ἔτεσι
τὴν συνεργίαν, ἵνα κατὰ μικρὸν ἀφυπνίζωνται, καὶ
μὴ τῇ ἀνέσει ῥᾳθυμότεροι γένωνται, xal αρὺς
τῆν mpotépav πάλιν δροµήσωσι πονηρίαν. τῇ τα-

χίστῃ τῶν xaxov ἁπαλλαγῇ * ἔλαδε μὲν οὖν ὁ λόγος €.

οὗτος τὴν & ρχὴν ἀπὸ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Εἴρηται
δξ καθολιχωτέρως ἐπὶ πᾶσιν ἁρμόζων λέγεσθαι
πράγµασιν.

'Eàr μὴ Κύριος gvAáEm xdv, εἰς µάτην ἠγρύ-
avncsvr ó φυ.άσσων. Καὶ τίλέγω περὶ oixoo-
ps; Άλλ' οὐδὲ οἰχοδομηθεῖσαν xal ἁπαρτιαθεῖσαν
πόλιν φυλάξαι δυνῄσεταίτις, μὴ αυνεργοῦντος ἑχεί-
VoU.

Εἰς µάτη» ὑμῖν ἐστι τὸ dpüpl(siv * ἐγείρεσθε
μετὰ τὸ καθῆσθαι οἱ ἐσθίογτες ἄρτον ὀδύνης.
Λοιπὸν, ὦ ἑσθίοντες ἄρτον ὀδύνη:ς, οἱ μηδὲ τὸν
ἄρτον χωρὶς ὀδύνης ἑσθίοντες, οἱ ζῶντες ἐν θλίψε-

spei fructum fereutes : quem ideo in lacrymis se-
minarunt, quia quemadmodum frumenti semen
indiget pluviis, ita et hujusmodi spei semen ad
ferendos fructus indiget lacrymis : e& quemadmo-
dum terrenus ipse ager oratri ferro indiget, ut
concreta terra scindatur atque incidatur, ita et
anima afflictiouibus indiget et tentationibus, qua
majori quadam duritie illius duritiem melliant, ne
spinas germinent, aut tribulos, aut hujusmodi alias
noxias herbas.

Canlicum ascensumm,

PSALMUS CXX VI.

Vens. 1. Nisi Dominus odificaverit domum, in va-
num laboraverunt, qui aedificant eam. Cum reversi
essent Judai ex captivitate, templumque et civi-
tatem rursum zdificare cepissent, prohibebantur
a vicinis gentibus ob invidiam pariter et timorem,
ne eorum res prospere ac feliciter succederent, Et
multum quidem temporis fuit, annorum ferme
quadraginta, quo οἱ Judei xdificare, et illi contra
modis omnibus impedire eos nitebantur. los igitur
erudieus Propheta noster docet, ut ad Deum cou:
fugiant, ct coadjutocem incepto operi invocent, at-
que in hanc prorumpit seutentiam : Nisi Dominus
cooperatione sua astilcrit, οἱ domum ipse con-
struendam zdificaverit, frustra omnes. zdificantes
laborant, Distulerat autem aliquot annis Deus suum
αἱ auxilium impendere, ut paulatim a somno,
ut ita dicam, excitarentur, et ne. diuturna quicte
inertiores fierent, atque ad priorem redirent pra-
vitatem , veluti quos celeriter ac de lacili Deus
liberasset a molis. In universum ctiam hic sermo
multis potest casibus ac propositis accommo-
d:ri.

Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra. vigilat
qui custodit eam. Sed quid dico, inquit, de civitatis
edificatione, cum neque constructam ac jam per-
fectam civitatem custodire, aut conservare quis
possit, absque illius auxilio ?

VeRs. 9. Vanum est vobis ante lucem vigilare, sur-
gite postquam sedistis, qui manducatis panem delo-
ris. C:eterum, inquit, vos, ο Judzi, qui doloris
panem manducatis, hoc est, qui nec panem ipsum

σιν, εἰς µάτην ὑμῖν γίνεται τὸ ὀρθρίζειν eic τὴν D absque dolore comeditis, qui in afflictionibus vi-

οἰκοδομὴν, χαὶ ἐγείρεσθαι εὐθὺς, μετὰ «b καθῆσθαι,
xai ταχύνειν εἰς τὸ ἔργον, χαὶ µήτε iv νυχτὶ ὕπνου
χηρέννυσθαι, μήτε Ev. ἡμέρᾳ ἀπολαύειν ἀνέσεως.
ἸΟδυνηροὺς δὲ αὐτοὺς εἶπε διά τε ταῦτα, xat διότι
οὗ µόνον ἑχοπίων οὕτως, ἀλλὰ χαὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς
ἑμάχοντο” xaV φχοδόμουν ὠπλισμένοι, xal ἔχτιζον
ἅμα, xai ἑπολέμουν τοῖς διαχκωλύουσι, xal διπλην
ὑφίσταντο ταλαιπωρίαν.

tam ducitis, adinoneo, frustra id a vobis fieri, ut
ante lucem summo mane operi atque dificationi
incumbatus. Frustra etiam a vobis fit ut, postquam
sedistis, statim ad accelerandum ipsum opus sur-
gatis, hoc est, quod et noctu somno non vacatis,
et interdiu nulla fruimini quiete, Quibus verbis
dolore illos atque angustiis plenos esse ostendit,
ca nimirum ratione, quia non solum fatigabantur

laborando, sed etiam adversus hostes eis pugnandum erat. Ármati etenim Πιωπία construebant, οί
adversus impedientes pariter bellum gerebant, duplicem huc pacto zerumnam sustinentes.

Ὅταν δῷ τοῖς ἁγαπητοῖς αὐτοῦ ὕπνον. Ἰδοὺ ἡ
κ.]ηρονομία Κνρίου, υἱοί. Όταν ὁ θεὸς δῷ τοῖς
ἀγαπητοῖς αὐτοῦ ὕπνον ἠδὺν, ὕπνον φροντίδος ἁπηλ-
λαγμένον, Ίγουν ἄνεσιν χαὶ ἐλευθερίαν τῶν ἑνογλούν-

Ὕκας. 5. Cum dederit dilectis suis somnum, ecce
hereditas Domini, filii. Cum dilectis suis Deus sua-
vem somnum dederit, somnum dico curis ac sol-
licitudiuibus vacuum, boc est, cun quietem ο

159

EUTIIYMII ZIGABENI

1901

perturbationibus praestiterit, Dabit autem hanc A των. Δίδωσι δὲ ταύτην ὅτε αυμφἑρει » τότε o0 µέ-

uietem tunc cum utile ac bonum fuerit eam dari,
lunc non templum tantum, aut. civitatis moenia
vdificari vobis concedetur, sed dabuntur etiam et
lii, qui ita Deo grati erunt, ut. illius lzreditas
stque illius populus appellari mereantur. Hoc au-
em dixit tanquam bonorum omnium caput. Libe-
rorum enim procreationi Judzi studebant quam
maxime. Verum h:c nostra expositio ad Judzos
tantum, et privatim pertinet ; ut autem magis in
universum dicam, cum Deus dederit dilectis suis
somnum, ut pradizimus, tunc non tantum ea per-

voy οἰχοδομηθήσεται xal ὁ ναὺς καὶ dj πόλις, 02 &
χαὶ οἱ υἱοι ὑμῖν ἔσονται ὁ χλῆρος Κνρίου. Κλτρος
Υὰρ αὐτοῦ χρηµατίσουσι, καὶ λαὸς οἰχεῖος * ὣς χεφά-
λαιον δὲ τῶν ἀγαθῶν τοῦτο τέθειγε * περισπού-
ὃαστον γὰρ ᾿ἘΕδραίοις ἢ παιδοποια. Αλλ) οὕτω
μὲν ἰδικῶς περὶ αὐτῶν : καθολιχωτέρως δὲ εἰπεῖν,
ὅταν δῷ τοῖς ἀἁγαπητοῖς αὐτοῦ Όπνον, ὡς r porto? xs-
μεν, τότε οὗ µόνον τὰ σπουδαζόµενα ἁπαρτίζονται,
ἁλλά καὶ ἁδιάδοχοι προσγίνονται viol * ἡ αληρονο-
µία ἢ παρὰ Κυρίου ' κληρονόμοι τῆς σπουδής xat
ἀρετῆς οἱ παρὰ Κυρίου δοθέντες.

ficientur, qua eum studio acta fuerint, sed addentur etiam perpetui, ut ita dixerim, qwidam filii :

(ifii, inquam, bzreditas Domini. Ac si diceret heredes studiorum, hzredes virtutum,

a Domino.

beredes dati

Merces. (rucius ventris. Merces illa, que de ven- Β ἡἨΜισθὸς τοῦ καρποῦ τῆς yactpóc. 'O μιαθὸς

tris provenit feeunditate, pietatis estzmerces. Re-
tributio siquidem illa qux in liberorum, ac prolis
datur copia, retributio plerumque solet esse virtu-
tum. Juxta anagogea vero, ii qui a Deo in filios
per regenerationis lavicrum adoptantur, merces
sunt incarnationis Christi : Christi, inquam, qui
vere ac proprie est fruetus ventris beat» Virginis,
veluti qui ex ea absque ullo viri somine natus est.

Vgns. 4. Sicut sagitte in manu potentis, ita. filü
excussorum, Quemadmodum, inquit, sagiltze quee
in manu robusti alicujus viri sunt, ob illius vires
ac fortitudinem, terribiliores esse videntur, ita ct
filii coruu, qui a Babylonica excussi fueriut eap i-
vitate, hostibus suis timendi ac terribiles videbun-

tur, propter insuperabilem nimirum adjutoris Dei C

potentiam. Tales etiam sunt spirituales fidelium
doctorum filii, qui a damonum captivitate excussi
sunt: ipsis scilicet dzemonibus terribiles, ac ti-
mendi.

Vens. 5. Beatus vir, qui implebit desiderium
suum e: eis. Sed quibusnam eis ? Ex eis dico bonis,
qu: superius commemoravimus. Ex hoc videlicet,
quod perficiatur templi εἰ civit tis constructio ;
quod requies detur, et liberatio ab omnibus per-
turbationibus ; quod multam ac pulchram prolem
suscipiant; quodque alia hujusmodi Dei dona
consequantur.

Non con[undentur cum. lequentur inimicis suis in
woriis. li qui desiderium suum impleveriut, ut di-
ctum est, non confundentur quasi imbecilles, cum in
portis eivitatis bostes suos allocuti fuerint. Omnes
ctenim eorum res, ac negotia bene se habebunt.
Vel non confundentur quasi. iufirmum ac debilem
babeant Deum, quemadmodum ante civitatis in-
staurationem, hostes eis exprobrabant, sed multa
loquentur cum libertate. Antiquis autem mos fuit,
wt hostium nuntiis, aut legatis, ante portas civi-
:ais loquerentur.

Canticum ascensusem.
PSALMUS CXXVII.

Vgns. 1. Beati omnes, qui timent Dominum. Wecte
consequitur hic psalmus ad praecedentem. Nam
cun illie beatum eum dixerit Propheta qui imple.

τῆς θεοσεθείας ὁ ἀπὸ τῆς χαρπογονίας t5. Yvaot póc*
fj ἀμοιθὴ τῆς ἀρετῆς ἡ ἀπὸ τῆς πολυτοχίας δοθεῖσα.
Κατὰ ἀναγωγὴν δὲ οἱ υἱοθετηθέντες τῷ Θεῷ
δ:ὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς ΊΛαλιγγενεσίας μισθοὶ
ἦσαν τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐστι χυρέως
xapzb; γαστρὸς τῆς θεοµήτορος, ὡς Ex µόνης αὖ-
tí, Éveu σπἑέρµατο; ἀνδρὸὺς, Υεννηθείς.

᾿Ωσεὶ βέΊη ir χειρὶ δυνατοῦ., οὕτως ol viel
τῶν ἐκτετιναγμένων. Ὥσπερ τὰ βέλη ἓν τῇ yep
τοῦ δυνατοῦ φαίνεται φοθερὰ δ.ὰ τὴν ἐχείνου ῥώμην,
οὕτως ἄρα xaX ob υἱοὶ τῶν ἐχτετιναγμένων ἀπὸ της
αἰχμαλωσίας ἔσονται φοδεροὶ τοῖς ἐχθροῖς διὰ τὴν
ἅμαχον ἰσχὺν τοῦ Θεοῦ. Τοιοῦτο ξὲ καὶ εἰ καιὰ
πνεῦμα υἱοὶ τῶν ἀπὺ τῆς αἰχμαλωσίας τῶν ζαιμό-
νων, ἐχτετιναγμένων διδασχάλων ἡμῶν, «σοδεροὶ
τοῖς δα[μοσιν.

Μακάριος, ὃς πληρώσει τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ
ἐξ αὐτῶν "EC αὐτῶν ' ποίων, Διλαδὴ τῶν προ-
ειρηµένων * fjyouv, ix τοῦ ἁπαρτισθΊναι τὸν vabv
καὶ τὴν πόλιν * ἐκ τοῦ δοθῆναι ἄνεσιν καὶ ἐλευθερίαν
τῶν ἑνοχλούντων, Ex τῆς πολυτεχνίας, Ex. τῆς χαλ-
ἀιτεχνίας, χαὶλ τῶν τοιούτων ix Θεοῦ χαρίτω».

Οὺ καταισχυ»θἠσονται, ὅταν »αλῶσι τοῖς
ἐχθροῖς αὐτῶν àv πύ-αις. Οἱ πληρώσαντες τὴν
ἐπιθυ-κίαν αὐτῶν Ex τούτων, ὡς εἴρηταν, οὗ xatat-
σχυνθήσονται ἐπὶ ἀσθενείᾳ ttv, ὅταν διαλέγωνται
tof; ἐχθροῖς αὐτῶν iv πύλαις τῆς πόλεως, ὡς πἀν-
των αὐτοῖς EU ἑχόντων. ἢ οὐ χατἀισχυνθήσονται
ἔτι, ὡς ἀαθενῆ θεὺν ἔχοντες, ὅπερ ὠνειδίζοντο, πρὸ
τοῦ ἀπαρτισθῆναι τὴν πόλιν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς
παῤῥησίας διαλεχθήσονται. Ἔθος δὲ iv πρὸ τῶν
πυλῶν τῆς πόλεως διαλέγεσθαι τοῖς τῶν ἐχθρῶν
ἀγγελιαφόραις.

. Ὠδὴ ἁμοίως.
. ΨΑΛΜΟΣ PKZ.

Μακάριοι závtec ol φοδούμενοι τὸν Κύριον.
ἸΑχολουθεῖ τῷ πρὸ αὐτοῦ καὶ οὗτος ὁ Ψαλμός. Μα-
χαρίσας vàp ἐχεῖ τὸν πληρώσαντα τὴν ἐπιθυμίαν

o» ο ς

1295 | COMMENT. IN PSALMOS. 1206
αυτοῦ, ὡς πβοδεδήλωται, νῦν καθολικώτερον xol A verit desiderium suum ex eis, ut. declaratum est,

τελειότερον ποιεῖται τὸν µαχαρισµόν. Μαχάριοι γὰρ
χυρίως xai ἀληθῶς οἱ φοξούμενοι τὸν Κύριον. Τὸ
Πάντες δὲ προσέθηχεν, ἐμφαίνων χαὶ δούλους xal
πένητας, xal ἀναπήρους τοὺς φοθουµένους τὸν Κύ-
ριον, οὐδὲν ἐμποδίζειν πρὸς µαχαρισµόν. '0 μὲν
γὰρ μὴ φοβούμενος τὸν Κύριον, xxv πάντα ἔχῃ τὰ
παρ) ἀνθρώποις µαχαριστά τε χαὶ ζηλωτὰ, πάντων
ἐστιν ἁθλιώτερος * ὁ δὲ φοθούµενος αὐτὸν, xüv
πάντα ἔχῃ τὰ παρ) ἀνθρώποις ἄπευχτα χαὶ βδελυχτά,
πάντων ἑἐστὶ μαχαριώτερος. Καὶ ἕτερον δὲ * κάλλος,
xai ῥώμη, xal πλοῦτος, xal δόξα, xal εὐπαιδία,
xai χαλλιτεχνία, χαὶ τὰ τοιαῦτα, ox. εἰσὶ χυρίως
μαχαριστὰ διὰ τὸ ἄστατον αὐτῶν χαὶ ῥενστόν. Εἶτα
σαφηνίξει xal τίνες εἰσὶν οἱ φοθούμενοι τὸν Κύριον,
λέγων;

hoc in loco universalem maogis et perfectiorem
beatitudinem describit. Beati enim vere sunt, qui
timent Dominum. Universalem autem dictionem
addidit dicens : Beati omnes, ut denotaret paupe-
res, aut servos, aut alioqui mancos, aut membris
mutilatos bac beatitudine nonu privari, modo Deum
timuerint. Nam si hoc unum adfuerit, nihil ejus.
modi impedimento illis esse potest ad beatitudi-
nem. Contra, qui Deum non timet, tametsi omnibus
potiatur bonis, qu: alioquin bominibus amanda
atque appetenda esse videntur et beata, onmium
tamen est miserrimus : cum tamen is qui Deum
timet, si omnia ei adversa contingant, qua abo-

minabilia hominibus, atque exsecranda esse vi-
B dentur, onmium beatissimus sit. Et aliter: Pul-

ehritudo, fortitudo, divitim, gloria, multorum item atque elegantium filiorum copia, et alia hujusmodi,
non proprie beatum quem faciunt, ob hujusmodi scilicet bonorum incertitudinem, atque instabilita,
&^mm. Deinde declarat quinam ii sint qui Dominura timent, dicens :

0l πορευόµενοι àv. ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ. Tale νε.
νομοθετηµέναις, ταῖς ὑποδειχθείσαις διὰ τῶν &vzo-
λῶν. —

Τοὺς πόνους τῶν καρπῶν σου «ἀγεσαι. Διδά-
Ges τίς ἐστι χυρίως µαχάριος, xai δείξας τίς ἐστιν ὁ
φοθούμενος τὸν Κύριον, κἀντεῦθεν τὸν λαὸν εἰς «b
πορεύεόθαι ἐν ταῖς ἐδοῖς τοῦ Θεοῦ προτρεφάµεν.ς,
λοιπὸν τείνει τὸν λόγον, πρὸς ' τὸν φοθούµενον τὸν
8sbv , προφητεύων αὐτῷ ἀγαθά. Τινὲς μὲν οὖν xap-
ποὺς τὰς χεῖρας ἑνύησαν ἀπὸ µέρους τὸ πᾶν '
µέρος γὰρ τῆς χειρὸς 5 xapmó;* ἑρμηνεύοντες,

Qui ambulant in viis ejus. 1n viis ab eo statutis
et per divina praecepta demonstratis.

Vgns. 9. Labores pulmarum tuarum manducabis.
Cum docuerit quisnam vere sit beatus, et osten-
derit illum vere beatam dici, qui Deum timet, at-
que ex hoc adbertatus fuerit populum ad sn ba-
landum in viis Dei, deiusceps ad hunc timentem
Deum sermonem dirigit, futura ei bona pradicens,
Quidam vero palmas dici intellexerunt pro maut-
bus, veluti 4 parte totum. Est etenim palma pars

ὅτι τοὺς πόνους τῶν χειρῶν σου δρἐψῃ΄ χερδανεῖς, ϱ manus. Et sensum hujusmodi esse dicunt : quod

μηδενὸς χωλύοντος. OUto γὰρ ᾿Αχύλας xal Σύμ-
μαχος ἐξεδεδώχεισαν * ἕτεροι δὲ ἀντισημασίαν τὸ
ῥητὸν τοῦτο, οἷον Τοὺς καρποὺς τῶν πόνων σου
φάγεσαι.

timens Deum, manuum &uarum labores percipiet.
et nullo impediente lucrum com ponet. Atque hoc
pacto. Aquila et Symmachus reddidere. Aliqui vere
figuram hic contineri dixerunt quam Grece ἀντι-

σηµασίαν, vocant, hoc est, significationem contrariam. (Ad cujus declarationem | animadvertendum
cst primo, quod (reca dictio χαρπός non solum palmam, seu potius junciuram manus significat, sed
elia:n (ructum, juxta quem sensum, presentis versiculi littera legenda csset: Labores [ructuum
uorum mandscabis.) Exponunt igitur hoc pacto ut labores fructuum, dictum esse affirment, pro, Fru-
cius laborum, et sensus sit, quod manducabit fructus laborum suorum quisquis .timuerit Domi.

num.

Μακάριος el. El φοδῇ τὸν Θεόν. Πάλιν δὲ τοῦτο
λένει, βεθαιῶν tbv λόγον.

Kal καῶς σοι ἔσται. Καὶ εὐπραγήσεις.

Beatus es. Si times scilicet Deum. Ad majorem
enim sermonis sui confirmationem, iterum repctit
beatitudinem.

Et bene tibi erit. Et prospere tibi. cuncta succe-
dent.

'H γυνή cov, óc ἄμπελος εὐθηνοῦσα, ἐν toic D — Vens. 5. Uzor (ua, sicut vitis abundans, in late-

κ.ίτεσι trc οἰκίας σου. Ὡς ἄμπελος εὐθτνοῦσα
βότρυσιν, οὕτως εὐθηνοῦσα τέχνοις. Εὐθηγοῦσα
δὲ, ἀντὶ Κομῶπα, βρίθουσα. Κλίτη δὲ οἰχίας τὰ µέ-
pn * τουτέστιν ἐν τῇ περιοχῇ τῆς οἰχίας σου. "Αλλος
ἑρμηνεὺς, Ἐ» toic ἑσωεάτοις τοῦ οἴκου σου,
ἐξέδωχεν, fy (ovv, Ἐν τοῖς θαλάμοις ' ἔνθα τὸ κχλί-
νεσθαι πρὸς ἀνάπανσιν.

Ol viol σου, ὡς νεόφνια ἑάαιῶν, κύκλῳ τῆς
τραπέζης σου. Εὐθαλεῖς, ὡς νεόφυτα ἑλαιῶν.,

ribus domus tue. (Quemadmodum vitis abundat ra-
cemis , ita οἱ ipsa filiis abundabit, Abundautem
autem eam filiis dixit, hoc est, ornatam ac stipa-
tam. Latera autem, seu potius , ut in. Greca le-
ctione habetur, κλίτη. pars quxdam demus sunt.
Quo sermone idem sibi vult ac si diceret : (n cir-
cuitu domus tux. Alius vero interpres reddidit :
In penetralibus domus, hoe est, in thalamis, ubi
recumbere ac requiescere solemus.

Filii tui, sícut novel!g olivarum, in circuitu mense
tum. Florentes nimirum atque in summo vigore,
tauquam novae olivarum planta.

10 ΕΓΤΗΥΜΙΙ ZIGABZÉNI
Vrgns. A. Ecce. sic benediceiur— /eomo, qui timet À

Dominum. llujuscemodi divina benedictione fruetur.
Per benedictionem vero gratiam et beneflcium in-
telligit, tanquam laude dignum, et de quo bene ab
omnibus dicenlum sit, Quod si quis quaestionem
moveat, dicens, Quomodo iis qui timent Deum, non
majora promittantur bona, sed hzc. tantum. tem-
poralio, illud in primis dicendum est, Prophetam
ad cos sermonem suum dirigere , qui talium bo-
norum amore detinentur : deinde illud etiam ad-
demus, quod ex abundanti , Propheta hec etiam
bona pollicetur, veluti una cum zternis bouis Deus
hac temporalia etiam sit praestiturus ; secundum
quod alibi scriptum legimus : Querite primum re-
gnum Dei, et hmc omnia adjicientur vobis **, Juxta

I
Ἡ

i»

Ιδοὺ οὕτως εὐ 1ογηθήσεσπι ἄνθρωπος. 6 2.
ἑούμενος τὸν Κύριον. Τοιαύτης εὑλογίας ἀτη..
cet παρὰ θεοῦ. Εὐλογία δὲ νῦν τὴν χάριν χαλεῖ, ἡ
εὐεργεσίαν. ὡς εὐφημίας ἀξίαν. Τί λέγεις, ταν.
τη, χάριτο; ἀπολαύσει; Nat, φποὶ, πρὸς Yipips
τας ἔτι τοιούτων ἀγαθῶν διαλέγοµαι. "Άλίως -
δὲ xalix περιυσίας 6 λόγος, ὅτι μετὰ τῶν ἰὲι-
ἀγαθῶν καὶ ταῦτα δώσει - Ζτητείτα γὰρ, cr.
τὴν βασιλείαν τῶν οὗραν ὢ». χαὶ ταῦτα iu
προστεθήσεται ὑμῖν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν γυνἡ μὲν
τοῦ θεοσεθοὺς ἡ σύξυγος ΨυχΏ χομῶσα ταῖς dg.
ταῖς ἐν τῷ σώματι υἱοὶ δὲ αὐτοῦ ol μαθηταὶ x2 |
μιμηταὶ, καὶ διάδοχοι τῆς εὐσεθείας, θάλλοντες b
αὐξήσει πνευματιγῆς Ἁλιχίας, καὶ χφυχ)οῦντες c.-
τὸν διδάσχοντα, xat ἐστιῶντα αὐτοὺς ἑδέσμασι 2

anagogen vero, uxor pii ac religiosi viri est anima, B γιχοῖς.
qu:e conjugis instar corpori conjuncta , virtutibus iis delectatur, qua corpori insunt ; fllii vero illu:

animz, discipuli sunt, et ejusdem relig'onis imitatores, seu successores ; qui etiain

in sp.ritoiis

:etatis augmento florent, ac vigent, eL ipsum doctorem cireumdant, rationalibus eos cibis pascea-

tem.

Vgns. 5. Benedicat te Dominus ex. Sion, Laudet
te, et gratias etiam. tibi tribuat. Quem enim sus-
cipit Deus, eum etiam laudat , et quem laudat ,
eumdem gratiis ac donis multiplicibus solet cumu -
lare : Dominum vero dixit ev Sion, pro Qui ba-

Εὐ.]ογήσαι σε Κύριος àx Σιών. Ἑπαινέσαι, χ1-
ριτώσαι» ὃν γὰρ ἀποδέχεται, ἑπαινοῖ ^ καὶ ὃν ἔπαι-
vol, χαριτοῖ. Κύριος δὲ ὁ ἐν Σιὼν οἰχῶν, ἐν τῷ οἴχω
τῷ ἐν Σιών. Ἐκεῖσε γὰρ οἰκεῖν ἑλέγετο, διὰ «5 ae
λεῖν ἓν τῷ ναῷ τοῖς ἱερεῦσι.

bitat in Sion, hoc eat, in ea domo, seu ín templo, quod est in Sion. Illic etenim habitare dicebatur
Deus, eo quod ibidem sacerdotibus responsum dabat, atque ad eos loquebatur.

Ei videas bona Jerusalem omnibus diebus vite tua.
Bona quidem inferioris ac terrestris bujus Jerasalem

Kal ἴδοις τὰ ἀγαθὰ Ἱερουσα.ξἡμ zdcac τὰς
ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. ᾿Αγαθὰ τῆς μὲν χάτω Ίε-

bac sunt ; opes, divitiz , potentia, exercitus , vi- ϱ) ρουσελὴμ πλοῦτο: àv χρήµασι, δύναµες ἓν σερα-

cloria de inimicis, gloria apud omues , atque alia
hujusmodi : bona vero superna ac celestis Jeru-
salem ea. sunt , qua nec oculus vidit, neque «uris
audivit, et qua in cor hominis non ascenderunt **,

Vgns. 6. Et videas filios filiorum tuorum. Juxta
historiam quidem generis tui successores ; juxta
anagogen vero per filios flliorum, heredes ac suc-
cessores in religione ac pietate intelligit : te ni-
mirum eos docente, et spiritualiter regnante.

'.— Paz super lsrael. fujusmodi etiam verba lia-
buimus in psalmo cxxiv. Per [sraelem vero, non
solui antiquum populum, sed novum etiam intel-
ligimus, ut alibi sepe dictum est. Quod si pax in-
tercisa est aliquando, id illorum gratia effectum
est, qui se indignos praestiterunt. Neque enim
comminante Deo desperandum uobis est, sel per
penitentiam confitendum, ut illius a nobis iram
avertomus , sicuti fecerunt Niuivite : nec rursus
eodem Deo bona pollicente, nobis pigrescendum
est : quinimo majori tunc studio nobis est conten-
dendum, ut promissiones illius ad fiuem perduca-
inus, Siquidem et Jude Dominum promisisse n0-
vimus quod simul cum aliis apostolis consessurus
essct super thronum, et Judicaturus duodecim tribus

τεύµασι, νίχη xav' ἐχθρῶν, δόξα παρὰ πᾶσι, xal si
τοιαῦτα΄ τοῖς δὲ ἄνω, d οὔτε ὀφθα.μὸς elüsr, οὔτε
οὓς ἤκουσε», οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπον ἀνέόλ.

Καὶ ἴδοις υἱοὺς τῶν υἱῶν σου. Αἰσθητῶς μὲν
διαδόχους Ὑένους σου * ἀναγωγικῶς δὲ διαδόχ;
εὐσεθείας * τούτους ἐχείνου διδάσχοντος xal πνευμΣ”
τικῶς ἀναγεννῶντος.

Εἱρήνη ἐπὶ τὸν ]σραή.. Τοῦτο εἶπε χαὶ ἓν τῷ
τέλει τοῦ ρχδ φαλμοῦ. Ἰσραὴλ 6k οὐ µόνον ὁ 7”
λα.ὃς λαὸὺς. ἀλλὰ χαὶ 6 νέος, ὡς δια-όρως elpfixa-
μεν. El δὲ διεχόπη τὰ τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ παρὰ τὴν
αἰτίαν τῶν φανέντων ἀναξίων αὐτῆς «χαὶ γὰρ οὔτε
ἀπειλοῦντος τοῦ θεοῦ χρὴ ἀπογινώσχκειν, ἀλλὰ
µετάνοιαν τὴν ὀργὴν ἀποκρούεσθαι, χαθάπερ el
Νινευῖται * οὔτε ἀγαθὰ ἑἐπαγγελλομένου mposixt!
ἀναπίπτειν, καὶ ῥᾳθυμεῖν, ἀλλά πλεῖον ἐπιμελεᾷ
βίου εἰς ἔργον προχαλεῖσθαι τὰς ἐπαγγελίας. Καὶ
Ἱὰρ καὶ τὸν Ἰούδαν ὁ Χριστὸς ἑπηγγείλατο, 5t

καθιεῖται ἐπὶ θρόνου, xal αὐτὸς μετὰ τῶν pip

μαθητῶν xal κρινεῖ τὰς δώδεχα φυλὰς cod Ἱοροβλ

ἀλλ’ αὐτὸς διεκρούσατο τὴν ἐπαγγελίαν ἀνάξιον o
τῆς ἑαυτὸν παρασχόµενος.

Israel : verumtamen promissionem hujusmodi tandem repulit, et sc ea indignum esse oinnibus 99

bavit.

' Matti, νι, 59... Ba. Lxiv, 4; DH Cor. n, 9.

ο...

tm ie. 1309 COMMENT. IN PSALMOS. 121)

P ὧας 'Q6i ὁμοίως. A
M ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΗ’. |

UM. —TgHAeordxic àxoAéuynodv µε ἐκ γνεὀτητός µου.
"πάν Ἱροσώπῳ τοῦ λαοῦ xal ταῦτα, πολλάχις πολεµη-
Fave. θέντος παρὰ τῶν πλησιοχώρων ἐθνῶν, ὡς προεί-
(Una; putat, Χιωλυόντων τὴν οἰχοδομήν». Νεότητα δὲ λέγει
Zu. τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπὸ Βαδυλῶνος ἑπανόδου ' εἰ δὲ
πιρὶ τοῦ τῶν δαιμόνων πολέμου λάθῃς τὸ ῥᾳητὸν,
Diwy., νεότητα νοήσεις τὴν καθ) ἡλιχίαν ' εὐθὺς ix πρώ-

. Maie: της ἡλιχίας ἐπιθεμένων ἡμῖν.

Canticum. agcensuum.
PSALMUS CXX VIII.

Veas. 1, 2. Sepe oppugnaverunt me α Ἴκεενίι/ο
mea. liec verba etiam ex populi persona dicta
sunt, cui saepenumero, ut diximus, bellum illatum
est a finitimis illis gentibus, qux et templi et eivi-
tatis instaurationem impedire nitebantur. Per ju-
ventutem vero , hoc in loco Propheta primum
illud tempus intelligit, quo populus e Babylone in
patriam reversus est. Quod si ιο verba de demo

vida num impugnatione intelligenda esse dicas , per juventutem expones orimam etatem ; jn ea etenim a

fü. duemonibus statim nobis bellum infertur.

Εἰπάτω δὴ Ἱσραή. * HoAAáxic ἑπολέμησάν µε

m4. ἐκ γεότητός µου. Ἑἰπάτω δὴ τοῦτο διαῤῥήδην, p
ὅπως Ὑνῶσι πάντες ἂφ᾽ οἵων χινδύνων ἑῤῥύσατο

ο η ἡμᾶς ὀ θεός.

Καὶ γὰρ οὐκ ἠδυνήθησάν µοι. Οὐκ ἠδυνήθησαν

aM aj "S * -
5i ἐν ἐμοί’ ο) χατίσχυσάν uou τέλεον, τοῦτο τοῦ θεοῦ
μὴ συγχωροῦντος. Διὸ xal συνεχέστεοον ἑπολέμουν

" µε, ἐχτρῖφαί µε φιλονειχοῦντες.
viu Ἐπὶ τὸν νῶτόν µου ἑτέκταινον οἱ ἁμαρτωλοί.

WE Ἐπὶ τὸν νῶτόν µου χατεσχεύαξον τὰ xaxà οἱ ἆσε-

iab €:, οἱ πονηροί * τουτέστιν, οὗ µόνον ἔμπροσθέν
μου, ἀλλὰ καὶ ὄπισθεν, οὗ µόνον φανερῶς, ἀλλὰ

bue καὶ ἀφανῶς μηχανώμενοι * ἡ σύνεγχύς pov, f| xoi
αὐτῶν ἁπτόμενοι τῶν σαρχῶν µου.

iM 'Enáxpvray τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Ἐπὶ uaxgby ς
i : χρόνον πολεμοῦντές uot.

ii Κύριος δίκαιος. "Όντως δίχαιος, ἐμὲ μὲν πά-
"e σχειν παραχωρῶν, ἵνα σωφρονέστερος ὙΥένωμᾶι,
zB ἐχείνους δὲ χολάζων, ὡς ἀδίχως ἐπιθεμένους, xa*
and φβονερῶς.

Zvréxoyer αὐχέγας ἁμαρτωλῶν. Διέχοψε τὴν
ih ὑψανχενίαν τῶν πολεµίων, ἀφεῖλε τὴν ἔπαρσιν a3-
T τῶν, ἐπικρατεστέρους ἡμᾶς ποιῄσας.

2 Αἰσχυνθήζτωσαν, xal ἁποστραφήτωσαν πάντες

οἱ μισοῦντες Σιών. "H εὐχτικῶς, ἀντὶ τοῦ Αἰσχυν-
θείησαν. 3j προφητικῶς ἀντὶ τοῦ Αἰσχυνθήσονται,
καὶ τὰ ἑξῆς ὁμοίως. ᾽Αρμόζουσι δὲ τὰ τοῦ ψαλμοῦ

Dicat sane Israel, Sepe oppugnaverunt me a ju-
ventule mea. Aperte boe et palam dicat, ut omnibus
iunolescat, a quantis nos Deus liberavit oericulis.

Etenim non potuerunt mihi. ln me aliquid non
potuerunt, seu non prorsus przevaluerunt adversum
me; Deo scilicet illud non pernittente. Atque ideo
frequentius me impugnaDant conteudentes subrer-
tere.

Vgns. 3. Supra dorsum meum f(abricaverunt pec-
eatores. Impii, inquit, ac pravi homines malta
mala machinati sunt supra dorsum meum, hoc est,
non lantum coram me, atqne in conspectu meo au!
palam, sei retro etiam et clam, ac latenter plurima
in me moliti sunt : vel mihi appropinquantes eor-
pori meo et carnibus meis etia: non parcentes.

Prolongaverunt iniquitatem suam. Dum diu sci-
licet me impngnant.

Vgas. 4. Dominns justus. Vere justus ost , me
quidem pati perinittens, ut moeratier flam , illos
vero injuste in. me irruentes, tanquam invidos
castigans.

Concidit cervices peccatorum. Elatas hostium cer-
vices, loc est, arrogantiam el superbiam illorum
abstulit, dum illis nos superiores facit.

Vgas. 5$. Confundantur 6i convertantur reti rsum,
omnes qui oderunt Sion. Optantis sunt verlia. (tam-
elsi, ut ex Grieca lectione manifeste «dignoscitur ,
imperantis modum ha*eant ). Vel proplietico more
imperativo modo usus es!, pco futuro, ac si diceret :
Confundentur et convertentur, quain. loquerdi fi-

guram in sequentibus etiam obaervabis. Possumus etiam hunc osalmum de nova. Sion, ei de futura

6

x νοεῖσθαι καὶ λέγεσθα: xal περὶ τῆς νέας Σιὼν τῆς
í Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν.

] fidelium Ecclesia intelligere.

Γενηθήτωσαν ὡσεὶ χόρτος δωµάτων. Mi ὡς D — Vens. 6. Fianl sicut herba tectorum. Non simpli-

χ΄ρτο; ἁπλὼς, ἀλλ ὡς χόρτος ἐπὶ δωµάτων φυό-

| µενος ' εὐμαραντότερος γὰρ οὗτος, xal ταχὺ δια-
φθειρόµενος. Γεντθήτωσαν εὐχατάπτωτοι, ὠχύμο-
pot, ἄχαρποι. Εἶτα ἑνδιατρίθει τῇ εἰχόνι τοῦ τοιού-
του χόρτου, χαταλέχων, ὅσα τούτῳ παραχολουθεῖ.

"Oc apó τοῦ ἑκσπασθῆναι ἐξηράνθη. "Λωρος
ἐξηράνθη. 'O Υὰρ ἄλλος χόρτος µετὰ τὸ χαρποφο-
ρῆσαι ξηραίνεται, εἶτα ἀναασπᾶται.

Οὗ οὐκ ἐπ.λήρωσε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ὁ θερίζων
Ἴγουν, ὃν οὖν ἐθέρισέ τις, ὡς πρ»δ:αφθορέντα.

citer dixit , Sicul herba; sed , Sicut herba qua aupra
domos in tectis nascitur. Taoescit enim bsc faci-
lius, et citius deperditur. Fiant igitur caduci οἱ
faciles ad ruinam ; cito, cliam pereant, ac sine fru-
ctu. Deinde in liac herbze siwilitudine lmmoratur,
Dnarraus quxn:un ei accidant,

Que priusquam etellutur, exaruit. limmatura, at-
que intempestiva exaruit, Alie ctenim non prius
arescunt, quam fructum dederint , et. post. datum
fructuin evelluntur.

Vtns. 7. De qua non implevit manum suam; qui
metit. 1d est, quam nemo metit, eo quod jam an-
tea periit.

-

12001

Dominum. llujuscemodi divina benedictione fruetur.
Per benedictionem vero gratiam et benefleium in-
telligit, tanquam laude dignum, et de quo bene ab
omnibus dicendum sit, Quod si quis quaestionem
moveat, dicens, Quomodo iis qui tinent Deum, non
majora promittantur bona, sed hxc tantum tem-
poralia, illud in primis dicendum est, Prophetam
ad eos sermonem suum dirigere, qui talium bo-
norum amore detinentur : deinde illud etiam ad-
demus, quod ex abundanti , Propheta haec etiam
bona pollicetur, veluti una cum zternis bonis Deus
hac temporalia etiam sit prestiturus ; secundum
quod alibi seriptum legimus : Quaerite primum re-
gnum Dei, et hrc omnia adjicientur vobis **. Juxta

EUTHYMI! VIGABENI

VERs. 4. Ecce sic benediceiur homo, qui timet A

1203

Ιδοῦ οὕτως ecAoynücera ἄνδρωπος. à «ο-
ἑούμενος τὸν Κύριον. Τοιαύτης εὐλογίας ἁπολαύ-
cet παρὰ θεοῦ. Εὐλογία δὲ vuv τὴν χάριν χαλεῖ, «hv
εὐεργεσίαν. ὡς εὐφημίας ἀξίαν. TL λέγεις, τοιαύ-
τη, χάριτος ἀπολαύσει; Ναὶ, qnoi, πρὸς γὸὲρ ἐρῶν -
τας ἔτι τοιούτων ἁἀγαθῶν διαλέγοµαι. λλλως τε
δὲ χαὶ ἐχ περιουσίας ὁ λόγος, ὅτι μετὰ τῶν lo to»
ἀγαθῶν xol ταῦτα δώσει ' Ζητεῖτε γὰρ, φητὶν.
τὴ» BaciAeíar τῶν οὐρανγῶν. καὶ ταῦτα πάντα
προστεθήσεται ὑμῖν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν qovh μὲν

τοῦ θεοσεθοῦς ἡ σύζυγος ψυχἠὴ χομῶσα ταῖς áps-

ταῖς ἐν τῷ σώματι * νἱοὶ δὲ αὐτοῦ οἱ μαθηταὶ xal
μιμηταὶ, καὶ διάδοχοι τῆς εὐσεθείας, θάλλοντες Ev
αὐξήσει πνευματιχῆς ἡλιχίας, xal χυχλοῦντες αὖ -
τὸν διδάσχοντα, xal ἑστιῶντα αὐτοὺς ἑδέσμασι 1o-

anagogen vero, uxor pii ac religiosi viri est anima, B γιχοῖς.
qui conjugis instar corpori conjuncta, virtutibus iis delectatur, qua corpori insunt ; flii vero illins

anime, discipuli sunt, et ejusdem — relig'onis imitatores, seu successores; qui etiam

jn sp.ritualts

setatis augmento florent, ac vigent, οἱ ipsuin. doctorem — circumdant, rationalibus eos cibis pascen-

tem.

Vens. 5. Benedicat te Dominus ex Sion. Laudet
te, et gratias etiam tibi tribuat, Quem enim sus-
cipit Deus, eum etiam laudat , et quem laudat ,
eumdem gratiis ac donis multiplicibus solet cumu-
lare : Dominum vero dixit ev Sion , pro Qui ba-

Εὐλογήσαι σε Κύριος ἐχ Σιών. Ἐπαινέσαι, χα-
ριτώσαι» ὃν γὰρ ἀποδέχεται, ἐπαινοῖ * xa ὃν ἕπαι-
vol, χαριτοῖ. Κύριος δὲ ὁ ἐν Σιὼν οἰχῶν, tv τῷ οἴκῳ
τῷ ἐν Σιών. Ἐκεῖσε γὰρ οἰχεῖν ἑλέγετο, διὰ «5 ὁμι-
λεῖν ἐν τῷ ναῷ τοῖς ἱερεῦσι.

bitat in Sion, hoc eat, in ea domo, seu in templo, quod est in Sion. lllic etenim habitare dicebatur
Deus, eo quod ibidem sacerdotibus responsum dabat, atque ad eos loquebatur.

Ei videas bona Jerusalem omnibus diebus vite tua.
Bona quidem inferi^ris ac terrestris hujus Jerusalem

Καὶ ἴδοις tà ἀγαθὰ "IepovcaAty 2dcac τὰς
ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. ᾿Αγαθὰ τῆς μὲν χάτω Ίε-

hsec sunt : opes, diviti? , potentia, exercitus, vi- { ρουσελὴμ πλοῦτος ἐν χρήμασι, δύναμις ἓν στρα-

etoria de inimicis, gloria apud omnes , atque alia
lujusmodi : bona vero superne 40 celestis Jeru-
salem ea sunt , qu» nec oculus vidit, meque «uris
audivit, et que in cor hominis non. ascenderunt "*.

εις. 6. Et videas filios filiorum tuorum. Juxta
historia:n quidem generis tui s&uccessores ; juxta
anagogen vero per filios flliorum, hzredes ac suc-
cessores in religione ac pietate intelligit : te ni-
mirum eos docente, et spiritualiter regnante.

Pax swper lsrael. Hujusmodi etiam verba ha-
buiaius in psalmo cxxiv. Per Israelem vero , non
solum antiquum populum, sed novum etiam intel-
ligimus, ut alibi sepe dictum est. Quod si pax in-
tercisa est aliquando , id illorum gratia effectum
est, qui se indignos praestiterunt. Neque enim
comminante Deo desperandum nobis est, sed per
poeuitentiam confitendum, ut illius a nobis iram
avertomus , sicuti fecerunt Ninivit:e : nec rursus
eodem Deo bona pollicente, nobis pigrescendum
est : quinimo majori tunc studio nobis est conten-
dendum, ut promissiones illius ad finem perduca-
ius. Siquidem et Jude Dominum promisisse no-
vimus quod simul cum aliis apostolis consessurus
essct super thronum, et judicaturus duodecim tribus

τεύµασι, νίχη xav' ἐχθρῶν, δόξα παρὰ πᾶσι, χαὶ τὰ
τοιαῦτα: τοῖς δὲ ἄνω, d οὔτε ὀρθα.μὸς εἶδεν, οὔτα
οὓς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀγέδη.

Καὶ ἴδοις υἱοὺς τῶν υἱῶν σου. Αἰσθητῶς plv
διαδόχους γένους σου ἀναγωγικῶς δὲ διαδόχους
εὐσεθείας * τούτους ἐχείνου διδάσχοντος xal πνευμα”
τιχκῶς ἀναγεννῶντος.

Εἱρήνη ἐπὶ τὸν ᾿Ισραή.ἒ. Τοῦτο εἶπε χαὶ lv τῷ
τέλει τοῦ px5 ψαλμοῦ. '[opat δὲ οὗ µόνον ὁ πα-
λα,ὸς λαὺς, ἀλλὰ xaX ὁ νέος, ὡς διαόρως clpfixa-
μεν. El δὲ διεχόπη τὰ τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ παρὰ τὴν

p αἰτίαν τῶν φανέντων ἀναξίων αὑτῆς * xal γὰρ οὔτε

ἀπειλοῦντος τοῦ Θεοῦ χρὴ ἀπογινώσχειν, ἀλλὰ διὰ
µετάνοιαν τὴν ὀργὴν ἀποκρούεσθαι, χαθάπερ οἱ
Νινευῖται * οὔτε ἀγαθὰ ἑἐπαγγελλομένου προσήκει
ἀναπίπτειν, xai ῥᾳθυμεῖν, ἀλλὰ πλεῖον ἐπιμελείᾳ
βίου εἰς ἔργον προχαλεῖσθαι τὰς ἐπαγγελίας. Καὶ
γὰρ xal τὸν Ἰούδαν ὁ Χριστὸς ἐπηγγείλατο, ὅτι
καθιεῖται ἐπὶ θρόνου, xat αὐτὸς μετὰ τῶν ἁμώμων
μαθητῶν καὶ χρινεῖ τὰς δύδεχα φυλὰς τοῦ Ἱσροῦλ *
ἁλλ’ αὐτὸς διεχρούσατο τὴν ἐπαγγελίαν ἀνάξιον αὖὐ-
τῆς ἑαυτὸν παρασχόµενος.

Israel : verumtamen promissionem hujusmodi taudem repulit, et sc ea indignum essc omnibus pro-

bavit.

"? Matth, vl, 55... Ίνα. Lriv, 4; 1 Cor. ii, 9.

mr E Le d τσ mra 7 ue. fF TS

--- -- σ.- x

1209 COMMENT. IN PSALMOS. 120)

Ὡδὴ ὁμοίως.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΗ’.

IlAeováxic ἑπολέμησάν µε ἐκ γνεότητός µου.
Προσώπῳ τοῦ λαοῦ xal ταῦτα, πηλλάχις πολεμη-
θέντος παρὰ τῶν πλησιοχώρων ἐθνῶν, ὡς προξί-
ρηται, χωλυόντων τὴν οἰχοδομήν. Νεότητα δὲ λέγει
τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπὸ Βαθυλῶνος ἑπανόδου ' εἰ δὲ
πιρὶ τοῦ τῶν δαιμόνων πολέμου λάθῃς τὸ ῥητὸν,
νεότητα νοῄσεις τὴν xa0* ἡλικίαν ' εὐθὺς ix πρώ-
«n; ἡλιχίας ἐπιθεμένων ἡμῖν.

Canticum. ascensuum.
PSALMUS CXX VIII.

Vens. 1, 9. Sepe oppugnaverunt me α juventute
mea, Hc verba etiam ex populi persona dicta
sunt, cui saepenumero, ut diximus, bellum illatum
est a finitimis illis gentibus, quz et templi et civi-
tatis instaurationem impedire nitebantur. Per ju-
ventutem vero, hoc iu loco Propheta primum
illud tempus intelligit, quo populus e Babylone in
patriam reversus est. Quod si li:zec verba de daemo*

num impugnatione intelligenda esse dicas , per juventutem expones orimam latem ; in ea etenim a

d:emonibus statim nobis bellum infertur.

Εἰπάτω δἡ Ἰσραή.ὶ ' HoAAáxic ἐπολέμησάν µε
ἐκ νεότητύς µου. Ἑἰπάτω δὴ τοῦτο διαῤῥήδην,
ὅπως Ὑνῶσι πάντες ἀφ' οἵων χινδύνων ἑῤῥύαατο
ἡμᾶς 6 θεός.

Καὶ γὰρ obx ἠδυνήθησάν µοι. Οὐκ ἠδυνήθησαν
ἐν (pol * οὗ κατίἰσχυσάν µου τέλεον, τοῦτο τοῦ Θεοῦ
μὴ συγχωροῦντος. Διὸ xal συνεχέστεοον ἑπολέμουν
ps, ἐχτρῖφαί µε φιλονειχοῦντες.,

'Ex| τὸν νῶτόν µου ἐἑτέκταινον οἱ ἁμαρτωλοί.
Ἐπὶ τὸν νῶτόν µου χατεσχεύαζον τὰ xaxà οἱ ἆσε-
ἐεῖς, οἱ πονηροί * τουτέστιν, οὐ µόνον ἔμπροσθέν
µου, ἀλλά xal ὄπισθεν, οὗ µόνον φανερῶς, ἀλλὰ
xat ἀφανῶς μηχανώμενοι * fj σύνεγγύς pov, f) καὶ
αὐτῶν ἁπτόμενοι τῶν σαρχῶν µου.

Dicat sane Israel, Sepe oppugnaverunt me a ju-

Β sentute mea. Aperte boc et palam dicat, ut omnibus

innotescat, a quantis nos Deus liberavit oericulis.

Etenim non potuerunt mihi. ln me aliquid non
potuerunt, seu non prorstts przevaluerunt adversum
me; Deo scilicet illud non pernittente. Atque ideo
frequentius me impugnabant contendentes subver-
tere.

γεβς. $. Supra dorsum meum fabricarerunt pec-
catores. Impii, inquit, ac pravi homines multa
mala machinati sunt supra dorsum meum, hoc est,
non tanium coram me, atque in conspectu meo au!
palam, sed retro etiam et clam, ac latenter plurima
jin me moliti sunt : vel mihi appropinquantes cor-
pori meo et carnibus meis etia nou parcentes.

'Egáxpvrar τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Ἐπὶ uaxpbv C — Prolongaterunt iniquitatem suam. Dum diu sci-

χρόνον πολεμοῦντές uot.

Κύριος δίκαιος. "Όντως δίχαιος, ἐμὲ μὲν πά-
σχειν παραχωρῶν, ἵνα σωφρονέστερος Ὑένωμαι:,
ἑχείνους δὲ χολάξων, ὡς ἀδίχως ἐπιθεμένους, xa*
φθονερῶς.

Zvréxoyer αὐχέγας ἁμαρτω.ῶν. Διέχοψε τὴν
ὑψαυχενίαν τῶν πολεµίων, ἀφεῖλε τὴν ἔπαρσιν αὖ:
τῶν, ἐπιχρατεστέρους ἡμᾶς ποιῄσας.

Αἰσχυγθήεωσαν, καὶ ἁποστραφήτωσαν πάντες
οἱ μισοῦντες Σιών. Ἡ εὐχτιχῶς, ἀντὶ τοῦ Αἰσχυγ-
θείησαν. 3) προφητικῶς ἀντὶ τοῦ Αἰσχυνθήσονται,
καὶ τὰ ἑξῆς ὁμοίως. ᾽Αρμόζουσι δὲ τὰ τοῦ ψαλμοῦ
νοεῖσθαι xal λέγεσθα: xal περὶ τῆς νέας Σιὼν τῆς
Ἐχκλησίας τῶν πιστῶν.
guram in sequentibus etiam obaervabis. Possumus
fidelium Ecclesia intelligere.

Γεγηθήτωσαν ὡσεὶ χόρτος δωµάτων». Mh ὡς
χ΄ρτο; ἁπλῶς, ἁλλ᾽ ὡς χόρτος ἐπὶ δωµάτων φυό-
µενος * εὐμαραντότερος γὰρ οὗτος, xal ταχὺ δια-
Φθειρύμενος. Γεντθήτωσαν εὐχατάπτωτοι, ὠχύμο-
pot, ἄχαρποι. Εἶτα ἑνδιατρίδει τῇ εἰχόνι τοῦ τοιού-
του χόρτου, χαταλέγων, ὅσα τούτῳ παραχολουθεῖ.

Ὃς αρὸ τοῦ ἑκσπασθηναι ἐξηράνθη. "Λωρος
ἑξηράνθη. 'O vip ἄλλος χόρτος μετὰ τὸ χαρποφο-
ρῆσαι ξηραίΐνεται, εἶτα ἀνασπᾶται.

Οὗ οὐκ ἐπ.λήρωσε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ὁ θερίζων
"IH yovv, ὃν οὖν ἑἐθέρισέ τις, ὡς πρ.οδ.αφθ2ρέντα,

licet me impngnant.

Vga$s. 4. Dominns justus. Vere justus ost , me
quidem pati permittens, ut moderatior fiam , illos
vero injuste in me irruentes , tanquam invidos
castigans.

Concidit cervices peccatorum. Elatas hostium cer-
vices, hoc est, arrogantiam et superbiam illorum

. abstulit, dum illis nos superiores facit.

Vgns. 5. Confundantur οἱ convertantur retsrsum,
omnes qui oderunt Sion. Optantis sunt verha. (tam-
etsi, ul ex Graeca lectione manifeste «dignoscitur ,
imperantis modum habeant ). Vel propbetico more
imperativo modo usus es!, pro futuro, ac si diceret :
Coufundentur et convertentur, quam Joquerdi f-

etiam hunc osalmum de nova Sion, et de futura

D Vens. 6. Fiant sicut herba tectorum. Non. simpli-

citer dixit , Sicul herba; sed , Sicut herba quz supra
domos in teclis nascitur. Taoescit enim lac faci-
lius, et citius deperditur. Fiant igitur caduci et
faciles ad ruinam ; cita, cliam pereant, ac siue fru-
ctu. Deinde in hac herbz similitudine lmmoratur,
Dnarraus quxn:ui ei accidant,

Que priusquam evellutur, exaruit. Immatura, at-
que intempestiva exaruit, Alie etenim non prius
arescunt, quam fructum dederint, et post. datum
fructum evelluntur.

Vgns. 7. De qua non implevit manum suan; qui
metit. LÀ est, quam nemo metit, eo quod jain an-
tea periit.

1211 EUTHYMII ZIGABENI 1912
Nec sinum suum, qui manipulos co'ligit. EL sinum A — Kal cóv xc.Azov αὐτοῦ, Ó εὰ δράγµατα crv.LA-

suum non implevit , quemadmodum fleri solet in
tempestiva ac matura herba.

Vgns. 8. Et non dixerunt pratereuntes : Denedi-
ctio Domini super vos. Et super qua herba viatores
non heuedixeruut, ut benedici solet metentibus.
Per benedictionem vero, ut diximus, divinam gra-
tiam intelligit.

Benedizimus vobis in nomine Domini. Ista. etiam
verba ex pretereuntium viatorum persona dicta
sunt. Denedixiuus autem vobis dixit, pro Beuedi-
clionem vobis precati sumns , Jn nomine Domini ,
pro Invocando ipsum Dominum,

Canticum. ascensuvm.
PSALMUS CXXIX.

Vas. 1. De profundis clamavi ad te, Domine. Hunc
psalmum conscripsit Propheta, modum narrans,
quem ipse servabat quando ir tentationibus atque
in calamitatibus constitutus ad Deum orabat ; et
docet eos pariter, qui ex Dabylonica captivitate in
patriam reversuri erant, se imitari, el sperare in
Domino : Ex profundo, iuquit , corde clamavi ad
te, non ex summis labiis. Alter enim clamor ar-
dentissimus est, et alter frigidissimus. Et ille qui-
dem inferne intensus ex intimo corde ascendit , οἱ
cum labore ; hic vero superne ab ore οἱ remissus
ac maxima cum facilitate. Ille etiam orantem pror-
eus trabit ad Deum, alter vero sola vocis organa

qur. Καὶ οὗ πάλιν οὐκ ἐπλήρωσ: τὸν χόλπον αὖ-
τοῦ, ἅπερ Ὑίνονται ἐπὶ τοῦ ὠὡρίμου χόρτου, καὶ
χαρποφόρον.

Καὶ οὐκ εἶπον οἱ παράγοντες Εὐ.όγία Κυρίου

ἐφ᾽ ὑμᾶς. Καὶ ἐφ᾽ οὗ χόρτου οὐχ εὑλόγησαν. ὡς

ἔθος τοὺς θερίζοντας, οἱ παροδεύοντε. Εὐλογίαν
δὲ λέγει τὴν χάριν.

Εὐάογήκαμε» ὑμᾶς ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ

οὗτος τῶν παρ«δευόντων ὁ λόγος. Εὐλογήκαιεν

δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐλογίαν ὑμῖν ηὐξάμεθα, àv. τῷ ὄνο-
µάσαι τὸν Κύριον, bv tp ἐπικαλέσασθαι αὑτόν.

᾿Ωδὴ ὁμοίως.
YTAAMOZ PK.

"Ex βαθέων ἐκέκραξά σοι, Κύριε. Τὸν παρόντε
ψαλμὸν ἔγραφεν ὁ προφήτης, διεξιὼν μὲν, ὅπως ἓν
πειρασμοῖς προσηύχετο, xal ofa προσηύχετο * ma:-
δεύει δὲ χαὶ τοὺς ἐκ Βαδυλῶνος ἑπανελθόντας µι-
µεῖσθαι αὐτὸν bv τοῖς ὁμοίοις., χαὶ ἑλπίζειν ἐπὶ τὸν
Κύριον. "Ex βάθους, φησὶ, τῆς Χαρδίας ἑχέγραξά
σο:, xal οὐχ ἓξ ἄχρων χειλέων. Τὸ μὲν Υὰρ θερµο-
τάτης ἐστὶ χραυγΏς, τὸ δὲ Φυχροτάτης. Καὶ τὸ
μὲν, χάτωθεν εὐτόνως Rua xal ἑἐμπόνως ἀνιούσης .
τὸ δὲ ἄνωθεν ἀτόνως xal ἀπόνως. Καὶ τὸ μὲν ὅλον
τὸν εὐχόμενον κατατεινούσης * τὸ δὲ μόνα τὰ της
φωνῆς ὄργανα συγχινούση-. Κραυγὴν δὲ λέχει
τὴν μεγάλην βοὴν οὐ τῇ σφοδρότητι τοῦ πνεύματος,

commovet, Per clamorem igitur, emissam vocem C ὀλλὰ τῇ συντονίᾳ τῆς διαθέσεως.

iutelligit, non cum exteriori hac spirationis velie-
mentia, sed cum interiori affectus intentione.
Vgns. 2. Domine, exaudi vocem meam. Ex pro-
fundo scilicet emissam.
Fiant aures tug intendentes in vocem. deprecatio-
nis mem. — Aures, dixit, pro Audiendi potentia,

Intende, inquit, ad preces meas , veluti rationabi--

les et decenter factas, ex ardentissimo nimirum
atque intentissimo corde.

Vgns. 9. Si iniquitates opservaveris, Domtne, Do-
mine, quis sustinebit ? Si exquisiveris, et diligenter
investigare volueris delicta omnia, quis, quxso,
inquisitionem hujusmodi tuam sustinere poterit?
Vel : Quisuam inultus relinquetur ? Certe nullus.
Quis enim, inquit, yloriabitur mundum se haber:
cor ? vel quis vere dicere poterit se mundum esse a
peccato **? Omnes , iuquit Paulus, peccaverunt **,
E: rursus de seipso : Nihil mihi conscius sum, sed
ou in hoc justificatus sum **. lllud autem : Domine,

Κύριε, εἰσάκουσον τῆς gorric µου. "Ex βάθους
ἀναπεμφθείσης.

Γεγηθήζω τὰ ὧτά σου προσέχοντα εἰς efr
φωνὴν τῆς δεήσεώς µου. Ἡ ἀχουστιχὴ σου δύ-
ναµις προσέχουσα εἰς ταύτην, ὡς εὔλογον, θερμῶς
χαὶ εὐτόνως.

Εὰν ἀνομίας παρατηρήσηῃς, Κύριε. Κύριε, τίς
ὑποστήσεται; Εὰν ἀνομίας πάσας ἐξειάσης x2
ἀχριδῶς ἐρευνήσης, tl; ὑπομενεῖ τὴν ἐξέτασιν ταύ-
την; "Il ci; ὑπολειφθέσεται; Ὄντως οὐδείς. Tíc γὰρ.

D φησὶ, καυχήσεται ἀγγἠν ἔχειν καρδίαν» ἢ τίς

παῤῥησιάσεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτίας; καὶ,
Πάντες ἤμαρτον, qno ὁ Παῦλος. Καὶ αὖθις περὶ
ἑαυτοῦ: Οὐδὲν ἑμαυτῷ σύνοιδα. d1T οὖκ &v τούῦ-
tq δεδιχαίωµαι. Τὸ δὲ, Κύριε, Κύριε, θαυμάνοντός
ἐστι τὴν πολλὴν φιλανθρωπίαν, xat ἀγαθότητα.

Domine, ad:wirantis iu modum dictum est : admirantis dico summam Dei misericordiam et beni-

gnitatem,

Vgns. 4. Quia apud te propitiatio est. Vere , in-
quit, apud te vera illa est propitiatio et misericor-
dia : quoniam , parcendo ac remittendo semper
exquiris.

Propter nomen tuum sustinui te, Domme. Non
οὗ mea virtutum opera , salvatorem te mihi adfu-

9 Prov, xx, 9.

-

"Or. παρὰ col ὁ L.lacuóc ἑστι'. Όντως παρὰ
co! ἐστιν ὁ Κύριος ἱλασμὸς, ὁ ἀληθὴς Ciro; διὸ
μετὰ φειδοῦς ἐξετάδεις.

"Ersxsv τοῦ ὀνόμωτός σου ὑπέμεινά σε, Κύριε.
Οὐ διὰ τὺ χατορ]ώματά µου προτεδόχησά σε σω-

98 Rom, mi, 30. 5 (ος, iw. ὁ,

-— - — -—

- — — --- --

1213 COMMENT. IN PSALMOS, 1214
4502 * ἁμαρτωλὸς yáp εἰμι χαὶ αὐτὸς, ὡς εἴρηται * À turum speravi: peccator etenim ipse etiam sum.

ἀλλά διὰ τὸ ὄνομά aoo, ἵνα ph Σξουδενωθῇ παρὰ
τῶν πολεµίων, ὡς μὴ δυναµένου σου σώζειν τὸν
λαόν σου. Λέγει γὰρ xal διὰ τοῦ Ἰεζεχιήλ * Ob δι
ὑιιᾶς ἐγὼ ποιῶ, ἀ.1.1ὰ διὰ τὸ ὄγομό µου, Tra μὴ
βεθη.λωθῇ ἐν τοῖς ἔθνεσιν.

Ὑπέμειυεν ἡ γυχή µου slc τὸν «όγον σου.
Προσεδόχτσεν, Ίλπισεν εἰς τὴν ἐπαγγελίαν a-v, τὴν
πρὸς τοὺς πατριάρχας, την πρὸς τοὺς προγόνους
ἡμῶν, ὅτι χληρονομήσαωμεν τὴν γην τῆς ἔπαγγε-
λίας * χαὶ ὅτι ἐὰν εἰσαχούσωμέν σου, τὰ ἀγαθὰ τῆς
γῆς φαγόμεθα * f] καὶ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὅτι σώ-
σεις τοὺς εὐαρεστοῦντάς σοι, χαὶ τοὺς μετανοοῦν:
τας.

"Η 1πισεν ἡ ψυχή µου ἐπὶ τὸν Κύριον. El; τὸν
Κύριον µόνον, οὐκ εἰς ἄλλο τι τῶν ἁπάντων.

Ἀπὸ φυ.Ίαχῆς πρωϊΐας μέχρι νυκτὸς, ἀπὸ gv-
Jaxgac πρωΐας ἑλπισάτω Ἱσραὴἁ ἐπὶ τὸν Κύριον.
Τὸν µόνον δυνάµενον ῥύεσθαι xal σῶζειν. Φυ)αχκὰς
δὲ τὰ µέρη τῆς νυχτὸς ἑχάλουν οἱ παλαιοί *. εἲς v£a-
capa yàp ταύτην διαιροῦντες οἱ νυχτοφύλαχες dv
τοῖς στρατοπέδοις, τὸ τεταρτηµόριον αὐτῆς, ftot
τὴ» ὄρθριον φυ)αχἣν, πρωῖας ὠνόμαζων, ὡς τὴν
πρωῖαν Άδη μηνῦον. Παρ-ινεῖ τοίνυν ὁ προφήτης
πάντα Ἴσραὴλ ἑλπίνειν ἐπὶ τὸν Κύριον µόνον
περ) ὅλην ζωήν διὰ γὰρ τοῦ ἡμερονυχτίου πᾶσαν
«ἣν ζωὴν ὑπεδήλωσεν, ἀρξάμενος ἀπὸ φυλαχκῆς

πρωΐας, καὶ µέχρι νυχτὸς ἐλθών. Εἶτα πάλιν εἰς (c

«ἣν φυλαχὴν τῆς pula; χαταντῄσας, τὴν xoxàogo-
ρικὴν ἐμ' µήσατο τοῦ ἡμερονυχκτίου περίοδον, ἀπὸ
πρωῖας εἰς πρωῖαν ἑπανερχομένην.

ut dictum est; sed id futurum speravi propter no-
men luum , ne scilicel contemneretur nomen
tuum ab inimicis, quasi qui populum tuum
a calamitatibus eripere ac salvare non psscs.
Unde dixisse Deum legimus apud Ezcchielem :
Non propter vos hac facio , sed, propter nomen
meum, ne despiciatur in. gentibus 91.

Sustinuit anima mea in verbo ejus. Exspectavi et
speravi in divina illa premissione, qu: ad patriar-
clias et progenitores nostros facta est, quod sci-
licet promise;onis terram hzreditabimus : et quod
8i audiverimus te, bona terra comedemus. Vel
etiam promissionem illam, quod tu eos omnes sal-
vabis, qui placere tibi studuerint, atque eos qui
poenitentiam egerint pecestorum.

Vens. 5. Speravit. aniina mea in Domino. In solo
scilicet Deo, et nulla alia in re.

VgRs. 6. A custodia matutina usque ad noctem, 4

. custodia matutina speret lsrael ἵπ Domino. lu. co

nimirum, qui a periculis solas eripere eum potest,
et salvare. Custodias autem. antiqui certas noctis
partes appellabant, eo quod inilites in exercitibus
noctem in quatuor solent paites dividere , quibus
alternatim vigilantes reliquum exercitum ab ho-
stium insidiis custodiunt. Quartam igitur noctis
vigiliam, matutinam custodiam appellabant, velvti
que mane ipsum jamjam adfore signilicaret. Ad-
monet igitur Propheta universum populum Israel .
nt toto vite tempore, in solo Domino spem suam
collocet. Per diem enim ct noctem, omnei prorsus
vitam significavit. Nam qui inceperit a matutina
custodia εἰ perveuerit ad noctem , el rursum ad

matutinam redierit custodiam, bic circularem diei et noctis ambitum peraget; a mane etenim incipiens

redibit ad mane,

"Οτι παρὰ τῷ Νυρίφ τὸ ἔ.εος. Τὸ ἀληθῶὼς ἔλεος,
τὸ ταχινὸν, καὶ ἰόχυρὸν καὶ ἁδιάπτωτον, εἰς τοὺς
ἁτίου; αὐτοῦ.

Καὶ zoAAh παρ αὑτῷ «ύτρωσις. Πηγὴ γὰρ
παρ᾽ αὐτῷ λυτρώσεως, πέλαγος σωτηρίας.

"Kal αὐτὸς «ἀυτρώσεται τὸν Ἱσραὴ.1 ἐκ πασῶν
τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ. Εὐαρεστοῦντα δτλονότι, xal
χατὰ νόµους πολιτευόµενον, ᾽Αρμόζει δὲ φαλμὸς
xat τῷ νέῳ Ἰσραήλ.

"6h ὁμοίως.
ΥΑΛΜΟΣ ΡΛ’.

Κύριε, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία µου, οὐδὲ ἐμετεω:
ρἰσθησαν οἱ ὀφθα.μοί µου. Καὶ τοῦτον τὸν φαλ-
μὸν εἰς ἑαυτὸν μὲν ἔγραψε, διεξιὼν ofav εἶχεν ἐν
ἀνέσει χαὶ ἁπαλλαγῇ τῶν πειρασμῶν µετριοφρο-
σύνην. Παιδεύει δὲ τὸν ἐἑπανελθόντα ix τῆς αἰχμα-
λωσίας λαὸν ὁμοίως ταπεινοφρονεῖν, καὶ μὴ θαῤῥεϊν
ἐπὶ χατορθώµασιν, ἀλλ᾽ ἐλπίζειν ἐπὶ Κύρ.ον. Οὐχ
ὑφώθη, φησὶν, ἡ χαρδία µου τῇ ἑπάρσει τῆς οἱή -
σεως, οὐδὲ µετεωρίσθησαν οἱ ὀφθαλμοί µου τῷ vo-
σήµατι τῆς ὑπερηφανίας τί οὖν; xauydtat νῦν ὁ
Προφήτης; Nal* χαιροῦ γὰρ χαλοῦντος yptla χαυ-

V Ezcch. xx, 9, 14, 22.

Vrns. 7 .Quia apud Dominum misericordia. Vera
nimirum misericordia quam et celerem et validam et
illabantem iis omnibus prestat, qui Deo dignisunt.

Et mulia apud eum. redeinptio. cnim Fons apud
eum redemptionis, pelagus salutis.

Vggs. 8. E! ipse redimet Israel ex omnibus ini-
quitatibus ejus. Populum |srael, Deo scilicet pla-
cere studentem, 36 juxta legis pracepta conver-
santem. Congruit sutem hic psalmus novo etiain

D populo Israel.

Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXX.

Vgns. 1. Domime, non exaltatum est cor meum,
neque elevati sunt. oculi mci. Hunc psalmu:n etiam
conscripsit in seipsum beatus David, narrans
qualem animi moderationem haberet, quaudo a
tentationibus atque a calamitatibus liberatus,
quietam vitam agebat. Instruit. tamen et populum
e Babylonica reversum captivitate, eamdem secum
bumilitatem, atque animi moderationem. sectari ;
docens in facis eliam atque. virtutibus propriis
non confidere, sed in unico tantum Deo sperare,
Non exaltatum est, inquit, cor meum, εἰδίίοιὸ

LU

1215 EUTHYM!! ZIGABENI | 1215

aliqua, aut temeraria existimatione ; neque oculi 4 χᾶσθαι τοῖς χατορθώμασιν * ὅταν μὴ δι᾽ Ex Ucet,
mei superbis morbo elevati sunt. Sed dicet ali- ἀλλὰ δι’ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων τὸ πρᾶγμα Ἱί-
quis : Nonne ^oc in loco Propheta gloriatur? quod — vexat, πρὸς µίµησιν ἐνάγον αὐτούς., Εἰπὼν δὲ ὅτι
elationis ac superbis vitium est. Profecto gloriatur. Οὐχ ὑφψώβη ἡ καρδία µου, καὶ προσθεὶς, ODC?
Verum, exigente id tempore, gloriari etiam nos — jtec&opiíc8ncar ol ὀφθαλμοί pov, ἔδειδεν ὅτι ταύ-
decet de virtute : quando nimirnm non ad osten- της πρῶτον ὑψουμένης , εἶτα οὗτοι µετεωρίζονται,
tationem gloriamur, sed ad audientium commodum, hoe est, quando illi hujuscemodi gloriatione:
ad virtutum imitationem invitantur, Et cum dixerit: Non. exaltatum est cor meum, atque addiderit :
Neque elevati sunt oculi mei, docuisse videtur quod ubi primum cor exa!tatum in nobis fuerit,
oculi etiam deinceps elevautur.

Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus 0008 ἐπορεύθην £v µεγά.ῖοις, οὐδὲ ἐν Oavgra-
super me. Non ambulavi, inquit, eum hominibus σίοις ὑπὲρ ἐμά. 0ὐδὲ ἐπορεύθην μετὰ ἀνδρῶν
majoribus, et supra me admirandis. Cum hujus- µειζόνων xat θαυμασιωτέρων μου’ οὗ συνανεστράφην
cemodi enim viris conversatus non sum, indignum — toic ὑπὲρ ἐμὲ, ἀνάξιον ἐχείνων ἐμαυτὸν ἠγούμενος:
me illorum conversatione esse reputans ; nisi illi εἰ µή που ἄχοντα χατηνάγχασαν. "H μεγάλους xai

fortassis me invitum coegissent. Vel per magnos p θαυµασίους λέγει τοὺς δοχοῦντας τοιούτους παρ

et admirandos, eos forte intelligit, qui sibi ipsis
magni atque admirabiles esse videbantur, hoe
est, qui animo elati essent, et superbi. Ac si di-
ceret : Non tantum ego superbiam evitavi, sed
cum bominibus eo vitio laborantibus eliam non
conversabar.

Vuns. 2. Si non humiliter sentiebam, sed exalta-
vi animam meam, sicut ablactlatus in matrem suam,
ία retribues anime mec. Si bumilia, inquit, non
sum sectatus, sed anüuno elevatus sum, cum
lumilis tamen atque abjectus essem, et veluti
infans, quí a matris popilla abstinuit. Vel, quia
Greca dictio, ὥς, non solum ἐία, sed valde etiam
significat, alio modo expone : Tu valde retribues
anim:e mes. Utitur etiam hoc in loco. Propheta
futuro iudicativi, pro optativo, quem»dmodum
s»pe hujuscemodi abusus apud Scripturam repe-
rimus. Vel vere retribues, retributionem scilicet

ἑαυτοῖς, fjt« τοὺς ἐπηρμένους xal ὑφψαύχενας.
(3a vel λέγων, ὅτι οὐ µόνον ἔφευγον τὸ νόσηµα της
ὑπερηφανίας, ἀλλ᾽ οὐδὲ συνεδιαιτώμµην τοῖς νοσοῦσιν
αὐτό.

El μὴ ἑταπεινορρόνου», à AAà ὕψωσα τὴν y-v-
χήν µου, ὡς τὸ ἁπογεγαλακτισμέγον éx) τὴν
μητέρα αὐτοῦ, ὡς ἀνταποδώσεις ἐπὶ τὴν ψυκἠν
pov. El. yh ἑταπεινοφρόνον, ἀλλὰ ἐπήρθην ὡς
ταπεινὸς. χαὶ ὡς τὸ νήπιον εὐθὺς τὸ ἀποσχόμενον δὲ
τῆς θηλής παρὰ τῇ μητρὶ αὑτοῦ, οὕτως ἀνταποδ.-
σεις. Ἡ λίαν ἀνταποδώσεις εἰς τὴν duyfjv - µου.
Μέλλοντι δὲ ἐχρήσατο εὐχτιχὴν ἔγοντι onpastav:

C πολλὰ γὰρ τοιαῦτα τοῖς παλαιοῖς. "H ὄντως ἀποδώ-

σεις ἁμοιθὴν τῆς ὑπερηφανίας. Τινὲς δὲ οὕτω
συνάπτοναιν * El μὴ érazewogpórovyr, ὡς τὸ ἆπο-
{γα ἑαχτισμένον ἐπὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ.

superbiz.Quidain vero ita construunt : Si non humiliter sentiebam, tanquam — ablactatus erga matrem

suam, etc.

VgnRs. 9. Speret. lsrael in. Domino ex. nunc, et
usque in seculum. Me scil'cet imitatus qui in ca-
lunitatibus, iu otio el. quiete, et in omni denique
tempore in Deui. spero. Cougruit. etiam bic psal«
mus novo pepulo lIsracl. Fortasse etiam beatus
David et praesentem et proxime praecedentem psal-
mum ex eorum persoua conscripsit, qui, inter
reversos e Babylonica captivitate, pii magis et
religiusi erant : narrans scilicet quas inter affli-

'EAzicáto opat)4 ἐπὶ τὸν Κύριο" ἀπὸ τοῦ
vov καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος. Ἐμὲ μιμούμενος τὸν ἓν»
θλίψει χαὶ ἐν ἀνέσει, χα) χατὰ πάντα χαιρὺν, ἑλπί-
ζοντα ἐπὶ Κύριον. ᾿Αρμόζει δὲ xal οὗτος 6 φαλμὸς
τῷ νέῳ Ἱσραήλ. Ἴσως δὲ καὶ τὸν προλαθόντα ϕλλ-
μὸν χαὶ τὸν παρόντα προσώπῳ τοῦ εὑσεθεστέρου
μέρους τῶν ἑπανελθόντων, συνέγραψεν ὁ Προφίτης,
διεξιόντος, ola μὲν προσηύχετο ἓν πειρασμοῖς, otav
bb μετριορροσύνην εἶχεν ἐν ἁπαλλαγῇ πειρασμῶν,

eiiones emitterent ad. Dcum preces, et. qualem, D εἰς ὠφέλειαν καὶ παίΐδευσιν ἡμῶν τῶν Ex τῆς αἶχμα-

postquam ab eis liberati sunt, animi moderatio-

λωσίας τῶν δαιμόνων ἑπανελθόντων.

nem haberent: 41416 hoc ad utilitatem et eruditionem nostram qui a szviori deroonum capti-

vitate liberati sumus.
Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXXI.

Vgas. 1, Memento, Domine, David, οἱ omnis
mansueludinis ejus. Hunc etiam psalmum Propheta
ex populi persona conscripsit supplicantis templi
constructionem — exsurgere, atque id impetrare
optantis, si non propter se, saltem propter illud
studium, quod eorum progenitor David rex in Deum
habuisse perspicitur : utpote qui ante primam
templi constructionem, locum οἱ idoncum multa

Ὠδὴ ὁμοίως
VAAMOZ PAA'.

Μγήσθηει, Κύριε, τοῦ Δαθὶδ, καὶ πάσης τῆς
πραὀτητος αὐτοῦ. Προσώπῳ τοῦ ῥηθέντος λαοῦ
καὶ «bv παρόντα ψαλμὸν ἀνέγραψε, ἰχετεύοντος,
ἀναστῆναι τὸν vaóv* εἰ καὶ μὴ δ αὐτοὺς, ἀλλά Τε
διὰ τὸν σπουδὴν, ἣν εἶχε ὁ Δαθὶδ, ὁ πρόγονος βασι.
λεὺς αὑτῶν, ἐχζητῶν πρὸ τῆς οἰχοδομῆς τὸν τόπον
τοῦ τοιούτου ναοῦ ἐπιμελῶς. Πραότητα δὲ λέγε: τὴν
ἀνεξικαχίαν, ἣν ἐνεδςίκνντο εἰς τὸν Σαοὺλ, xai

1211

ὑθρίξοντα αὐτὸν, xal εἰς πολλοὺς ἄλλους. Περὶ pó-
νης δε τῆς πραότητος αὐτοῦ λέγουσιν, ὡς ταύτην
διαφερόντως χατορθώσαντος' f) xal ὡς διὰ ταύτης
δηλουµένων xal τῶν λοιπῶν. Μνήσθητι τοῦ Δαδὶδ,
του πραοτάτου, τοῦ δ.ὰ τῆς πραότητος εὐαρεστή-
σαν-ός σοι.

intellexit. Memento, iuquit, David mitissimi hominis, atque ob mansuetudinem suam tibi

Clarissimi.

"Qc ójocs τῷ Βυρίφ, ηὔξατο τῷ θεῷ "Iaxo6.
ἨἩνέσθητι αὐτοῦ πῶς ἐνώμοτος ὑπέσχετο Κυρίῳ τῷ
Θθεῷ τὰ ῥηθησόμενα.

El εἰσελεύσομαι εις σχήηνγωµα οἴκου µου, εἰ
ἀναδήσομαι éxl xAlvnc etpournc µου, el δώσω
ὕπνον τοῖς ὀφθα]μοῖς µου, καὶ τοῖς B.legágoic
(ov νυσταγιιὸν, καὶ ἀνάπαυσιν τοῖς κροτάἆφοις
qv, ἕως οὗ εὕρω τόπον τῷ Κυρίφ, σχήνωµα τῷ
Θεῷ ᾿Ιαχώδ (55:. Πῶς ποτε ζηλώσας ὑπὲρ τοῦ φέ-
ρεσθαι τῇδε κἀχεῖσε τὴν κιδωτὸν, ἑνωμότως ὑπέ-
σχετο, ὅτι OO. ποιῄσω f| τόδε f] τόδε, ἕως οὗ εὕρω
τὸν τόπον τῷ Κυρίῳ ἄξιον, Ίγουν οἰχητῆριον, του-
τέστι τόπον ναοῦ καὶ οὐχ ἀνεπαύσατο, ἕως εὑρεῖν
ὡς fj βίθλος τῶν Βασιλειῶν fj πρώτη διαλαµθἀνει.
Τὸ εἰ δὲ, τὸ οὐ σηµαίνει, ὡς χαὶ tv ἄλλοις sipfixa-
μεν. Σχήνωµα δὲ xal οἶχος τοῦ Θεοῦ λέγοιτο, δ.ὰ τὸ
ἐχεῖθεν χρηµατίζειν χαὶ ὁμιλεῖν τοῖς ἀξίοις, ὡς xal
προλαθόντες clpfxautv.

sspe alibi diximus. Tabernaculum vero ct domus Dei, dicebatur locus

COMMENT. IN PSALMOS.

τοὺς περὶ αὐτόν, ἔτι ὃξ xal εἰς τὸν Σεμµεεὶ, τὸν A cum diligentia

1218
perquisivit. Per mansuetudinem
vero, pohtientiam intelligit, quam beatus David
erga Saulem et socios, erga Seinei qui contume-
lia eum affecerat, atque erga. omnes alios hostes
snos summam ostendit. Solius autem mansuetu-
dinis meminit, quia in hac virtute pra citeris
excelluit. Vel per hanc. virtutem ceteras quoque
oiim

Vgns. 2. (uomodo juravit Domino, εἰ vovit Dco
Jacob. Memento cjus, inquit, quemadmodum cum
juramento ea Deo pollicitus sit, quz inferius di-
centur.

Vgns. 9-5. Si introibo in. tabernaculum domus
mec, si uscendam super lectum. strati mei, si dabo
sonum oculis meis, et palpebris meis dormitatio-
nem, et requiem teniporibus meis, donec invenero
locui | Domino, tabernaculum Deo Jacob. Memento,
inquit, quemadmoduimn ipse olim zelo quodam
correptus est, cum Doniini arcam hue atque illuc
errabundam ac vagam circuinferri videret, et cum
juramento pollicitus sit, dicens : Non faciam ego
hoc, neque illud, donec invenero locum Domino
dignum, hoc est, locum ten pli, et habitationem
arcz ac tabernaculi, Et revera etiam non quievit,
donec illum invenerit, quemadmodum | in pri: ο
Regum libro traditur. Dictio autem οἱ, huc. in
loco, idem significat quod non , quemadmodum
ille, ubi responsa atque

oracula dabantur a Deo; ubi etiam αἱ probos et ad virtute przeditos homines loquebatur, ut 5n
superioribus diximus. (Nam alioqui Deus nulla habitatione seu domo indiget, aut tabernaetlo.)
Ἰδοὺ ἠκούσαμεν αὐτὴν ἐν Εὐφραθᾶ. Ἐπειδη C — VERs. 6. Ecce audivimus eam in. Ephrata. Quo-

παρὰ τῶν πατέρων ἡμῶν, Ἡ παρὰ τῶν βίδλων
Σχ,ύσαμεν ἐνεχθῆναι τὴν χιέωτὸν, Ev τῷ τόπῳ τῷ
χαλουμένῳ Εὐφραθᾶ. Καὶ τὴ, 'Payh) δὲ θάπτει
Ἰαχὼδ iv τῷ ἱπποδρόμῳ τοῦ Εὐφραθᾶ”" Αὔὕτη,
"φησὶν, ἐστὶ BnOAség * ἔφερε Υὰρ ὁ τόπος τοῦ προ-
χατόχου τὸ ὄνομα.

niam, inquit, a patribus nostris, vel etiam aliuade
ex sacris Libris audivimus eam, arcam nimirum
in Eplratz locum delatam (uisse. Est autem
Ephrata eadem, qui et Detlileem. Legimus enim
alibi apud Scripturam : Bethleem domus Epiirata **,
ltem Jacob uxorem Rachel sepelivit in Hippodro-

mo Ephratz : Hec, inquit, est. Bethleem. Appellabatur namque olim locus ille primi possessoris

nomine.

Εὔὕρομεν αὐτὴν ἓν τοῖς x&0loic τοῦ δρυμοῦ.
Εὔὕρομεν αὐτὴν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ' παρὰ τούτων
ἐμάθομεν αὐτὴν αὐλιζομένην ἐν τοῖς πεδίοις τοῦ
δρυμοῦ, τουτέστιν, ὧδε χάχεῖσε περιφερομένην,
παρὰ τὸ μὴ ἔχειν τόπον ἀφωρισμένον. Ταῦτα δὲ }έ-
Υουσι συνιστῶντες ὅτι ἀναγχαίως ἑζήλωσεν, ὑπὲρ
αὑτῆς ὁ Δαθὶδ, xal τὸν τόπον εὗρεν, ὑπὶρ οὗ xal
νῦν ἱκετεύουσιν.

David necessario adinodum pro ea zelo correptus
sentia ad Deum supplicant.

ElcsAsvcóus0a εἰς tà oxmnvoyara αὐτοῦ,
προσχυγήσωµεν εἰς τὸν τόπτο», οὗ ἔστησαν ol
acésc αὑτοῦ. Ταῦντα προσώπῳ τῶν ἐν αὐτοῖς
ἁγίων, προφητευόντων αὐτοῖς, ὅτι ἀναστήσεται ὁ
ναὺς, καὶ εἰσελεύτονται xal ποοσχυνίσουσι xal λα-

5 Mich. v 2.

]nvenimus eam in campis silve. lnvenimus eam
hoc est, eo modo didicimus, ut supra dictum est,
a majoribus nimirum nostris, scu ex divinis li-
bris : didicimus, inquam, ean! commoratam fu s:e
in campis θἰΐνα, hoc est, huc atque. illuc eirau-

D iis in morem cireumlata, utpote qua certuni ac

destinatum locum aliquem non haberet. lloc aute
dicunt, demonstrare contendentes, quod beatus

est, ut locum illum inveniret, pro quo ipsi in jre-

Vgns.7. Intrceamus in. tabernacula ejus, adore-
mus in loco, ubi steterunt pedes ejus. lec. verla
ex sanctorum persona dicta sunt, qui populo ex
captivitate in. patriam restituto. aderant. Pradi-
ciur autem his verbis, quemadmodum templ:un

Varie lectiones.

(33) Supple Mvfa0n1:.

1193 EUTHYMII ZIGABENI 193)
utrobique enim cadem habetur dictio. Vel, Facti sumus. quemadinodum coasotaiti, τος est, in gaudio

fuimus atque in l:titia.,

Vgns. 2. Tunc repletum est gaudio os nostrum. Α Τότε éx.lijcOn χαρᾶς τὸ στόμα ἡμῶν. Χαρμο-

Hoc cst, jucundis ac laetis verbis, qua summum ani-
mae gaudium significabant. ]

Et lingua nos:ra ezsullatione. ldem repetit ;
przdicit autem aua (ntura erant , vcluti jam fa-
cta.

Tunc dicent inter gentes. Tunc ii qui in gentibus
sunt, dicent; vel simpliciter, gcntes visa ad.
miranda populi restitutione cum admiratione di-
cent :

Magnificaeit Dominns facere cum. eis, [πο sunt
verba qua finitimz gentes. dicent, loquentes de
nobis Judzis : Magni ficavit Dominus facere cum eis,
ο quod magnam in eis fecit misericordiam.
Deinde iterum sertnonem profert ex populi persona,
dicens :

Vzgas. 9. Magnificavit Dominus facere nobiscum.
Verum magnificavit, ut diximus ; est etiam pro-
prium hoc idioma Hebraice lingue, dicere : Do-
minus fecit cum illo ; subintelligitur enim dictio,
misericordiam.

Facti sumus latantes. Et quia restituti sumus in
potriam, e! quia Dei potentia nota facta est vici-
nis gentibus.

Vgns. 4. Converte, Domine, captivitatem | nostram
sicul lorrentes in Austro. Supplicant deinceps pro
iis qui iu captivitate remanserant ; multi enim in
Babylone relicti fuerant, quibus pari modo reditum
ir patriam prastari petunt : Converte, inquit,
Domine , reliquias nosire captivitatis, ipsamque
captivitatem urge atque impelle, non secus ac
urgere atque impellere soles torrentem per Au-
strum. Solet enim hic ventus, disjecta ac lique-
facta nubium densitate, pluviam adducere, et tor-
rentes magno cum impetu movere. Vel liujusmodi
metaphora usus est, optans captivitatem, torrentis
instar, cito ferri, ita ut quam primum cesset, et
lota prorsus evacuetur, Judeorum nemine in Baby-
loue amplius relicto. Cito etenim exsiccantur tor-
rentes. Vel per Austrum, seu Notum, ipsam intel-
ligit Jerusalem, hoc nomine 4 prophetis persaepe

σύνων ῥημάτων, δηλούντων τῆν χαρὰν fr, ry.

Καὶ ἡ 14ῶσσα ἡμῶν αγα.ὶ.Ἱιάσεως. T5. αὗτλ
λέγει ' προαγορεύει δὲ τὰ μέλλοντα, ὡς Rim vt»4^-
μενα.

Τότε ἐροῖῦσιν àv τοῖς ἔθνεσι. Ἔροῦτιν οἱ ἐν τοῖς
ἔθνεσι», Ἡ ἁπλῶς Époust τὰ ἔθνη , ἑωραχότα civ
απαράδοζον ἁποχατάστασιν {μῶν, xal θαυμάσαντα.

Ἐμεγάλυνε Πύριος τοῦ ποιῆσαι (ιετ aPzor.
Ἔροῦσιν ὅτι ᾿ΕμεγαΙούργησεν ὁ gc, διὰ τοῦ
ποιῆσαι ÉAeoc ἐν αὐτοῖς * περὶ ἡμῶν ταῦτα λένην -
τες 'εἶτα τρέπει τὸν λόγον προσώπῳ τῶν τὰ πρυῤ-
ῥηθέντα λεγόντων.

Ἐμεγά.λυνε Πύριος τοῦ σοι] σαι αεθ ἡμῶν.
Ὄντως ἐμεγαλούργησεν, ὡς εἱρήχαμεν : ἰδίωμα ti
τοῦτο τῆς 'E6patbo;, τὸ λέγειν Ἐποίησαν μετὰ
τοῦ δεῖγος * λείπει γὰρ τὸ ἔ.εος.

Εγεγήθημεν εἴρραινγόμεγοι. "Ότι ἀπεχατέσττ-
psv εἰς τὴν παχτρ.δ., καὶ ὅτι ἐγνώσθη τοῖς τ έζις
ἔθνεσιν f) τοῦ θ:οῦ δύναμις,

Επίστρεψον, Κύριε, τὴν αἰχμα.ωσίαν ἡμῶ",
ὡς χειμάῤῥους ἐν τῷ Νότῳ. Περὶ τῶν ἑναπομεινάν-
των τῇ αἰχμαλωσίᾳ λοιπὺν ἡ δέησις. Πολλοὶ γὰρ
ο... οὓς xal αὐτοὺς ἑπανελθεῖν ἐχετεύου-

..Ἐπίστρεψφον, Κύοιε, τὴν ὑπολειφθεῖσαν αἶχμα-
ος ἡμῶν, οὕτως ὦθῶν xal χατεπείχων αὑτὲν,

t ὡς τοὺς χειµάῤῥους διὰ τοῦ Νότου. Οὗτος yàp 6

ἄνεμος τήχων τὰς παχύτητας των νεφῶν, χα) ὑετοὺς
χατάχων, χινεῖ τοὺς χειµάῤῥους μετὰ πολλῖς ῥύμτς
xa σφοδρότητος. Ἡ ὡς χειµάῤῥους εἶπεν, εὐχόμ- -
vo; χειµάῤῥοις αὐτὴν φέρεσθαι παραπλησίως. ἵνα
χαὶ ταχέως παυθῇ, πᾶσα ἐχχενωθεῖσα, μηδενὸς ἔτι
ὑπολειφθέντος ἓν Βαθυλῶνι ' ταχέως Ὑὰρ οἱ χεί-
µαῤῥοι ξηραίνονται. Ἡ ὙΝότον λέγει τὴν Ἱερουσα-
λημ, οὕτω πολλάχις ὑπὸ προφητῶν xaloupévnv,
ὡς ἐν τῷ Νότῳ χειµένην. Ἐπίστρεφον αὐτὶν, ϱτ-
σὶν, ἓν τῷ Νότῳ, Ίγουν εἰς Ἱεροσόλυμα.

alibi appellatam, tanquam situ suo vergentem ad Austrum. Converte, inquit, eam captivitatem in Au^

stro, hoc est, in Jerusalem.

Vgns. 5. Qui seminant in. lacrymis, in. exsulla Ὁ Ol. σπείρογτες ἐν δάχρυσυ ἐν áyaAAidces

tione metent. Qui seminant spem salutis in oratio-
num lacrymis, hujusmodi spei fructum metent in
exsultatione. Fructus autem erit liberatio a pres-
sura, Totus autem hic sermo iis cougruit, qui in
tentationibus sunt.

VEns. 6. Euntes ibant, et flebant, mittentes. se-
mina sua, Ab universalibus ad particularia per-
transiit, de iis loquens, qui in captivitate fuerant, et
dicit quod, cuui irent iu. captivitatem, in itinere
ibant, et flebant, spem illam serminantes, ut disi-
nius.

Venientes autem venient in exsultatione, tollentes
manipulos suos. Verum in eorum reditu «venient

θεριοῦσι. Ol σπείροντες ἑλτίδα σωτηρίας ἐν δάχρυ-
σιν ἰχεσίας ἓν ἀγαλλιάσει θεριοῦσι τὸν καρπὺν
αὑτῆς, ὅστις ἐστ'.ν fj ἁπαλλαγὴ τοῦ πιέξοντος. Ka-
θολιχὸς ὁξ ὁ λόγος, πᾶσι τοῖς ἓν πειρασμοΐς ἁρμό-
ζων.

Πυρευόµεγοι ἑπορεύογτο, καὶ ἔκ.Ίαιον β4.11ον-
τες τὰ σπέρματα αὐτῶν. "Amb τοῦ χοθολικοῦ πρὸς
τὸ μεριχὸν µετέδη, περὶ τῶν bv τῇ αἰχμαλωσίᾳ
λέγων, ὅτι, πορευόµενοι εἷς xtv αἰχμαλωσίαν. ἐπο-
ρεύοντο, xat ἔχλαιων, σπείροντες, ὡς εἴρηται, την
ἑλπίδα.

Ἐ.χόμενοι δὲ ἤξουσιν ἐν ἁγα.ἰ.λιάσει, αἵροντες
τὰ ὃ( dypaca αὐτῶν. Ἐρχόιενοι 6k ἐχεῖθεν, Ἡξουσιν

] 01

COMMENT. IN PSALMOS.

1203

ἐν ἀγολλιάσει, vopirópevot τὸ θέρος, ftot τὸν εἰ- Α illine exsultantes, ct messem, hoc est, seminat;e

proévov χαρπὸν τῆς χαταθληθείστς ἐλπίδος. Ὥσπερ
γὰρ τὸ σπἐρµα τοῦ σίτου δεῖται ὑετῶν, οὕτως xai
τὸ σπέρµα τῆς ἐλπίδος χρΊζει δαχρύων εἰς Χαρπο-
γονίαν. Καὶ χαθάπερ ἄρουρα χρείαν ἔχει τοῦ τέ-
µ»εσθαι, καὶ ἀναῤῥήγνυσθαι, οὕτω χαὶ ἡ duy δεῖται
πειρασμῶν xai θλίψεων, ἵνα μαλαχθῇ τὸ σχληρὸν
αὑτῆς, xal μὴ βλαστήσῃ ἀχάνθας xo τριδόλους,
χαὶ τοιαύτας βλαθερὰς βοτάνας.

ἸΩδὴ ὁμοίως.
YAAMOZ PKG'.

᾿Εὰν uj Κύριος οἰκυδομήσῃ οἶκον, εἰς udcnv
ἐκοπίασαν οἱ οἱκοδομοῦγτες. Ἐπανελθόντες οἱ iv
αἰχμαλωσίᾳ, xai οἰκοδομεῖν ἀρξάμενοι τὸν ναὸν xol
τὴν πόλιν αὐτῶν, ἑχωλύοντο παρὰ τῶν Ὑειτόνων
ἐθνῶν, φθονούντων ἅμα καὶ δεδοιχότων τὴν εἰς αὖθις
εὐημερίαν αὐτῶν. Kal πολὺς ἑτρίδη χρύνος, ἄχρι
χαὶ τεσσαράχοντα ἑτῶν, τῶν μὲν προθύμως ἐπι-
χειρούντων κτίζειν, τῶν δὲ πᾶσι τρόποις ἔμποδι-
ζόντων * οὓς. πα:δεύων ὁ προφήτης ἐπὶ τὸν θεὸν
καταφεύγχειν, xal αὖτ)ν ἐπιχαλεῖσθαι συνεργ»ν,
ταῦτα διέξεισιν ' Ἔὰν μὴ Κύριος οἰχοδομήσῃ o!xov
διὰ συνεργίας τῆς παρ) αὐτοῦ, εἰς µάτην ἐχοπίασαν
οἱ οἰχοδομοῦντες. ᾽Ανεδάλλετο δὲ ἐν τοσούτοις ἔτεσι
την συνεργίαν, ἵνα χατὰ μικρὸν ἀφυπνίέωνται, xal
uh τῇ ἀνέσει ῥᾳθυμότεροι γένωνται, xal mpi;
thv προτέραν πάλιν δροµῄσωσι πονηρίαν. τῇ τα-
χίστῃ τῶν xaxov ἁπαλλαγὴ * ἔλαδε μὲν οὖν ὁ λόγος
οὗτος τὴν ἆ ρχὴν ἀπὸ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Εἴρηται
δὲ χαθολιχωτέρως ἐπὶ πᾶσιν ἁρμόζων λέγεσθαι
πράγµασιν.

'Eàv μὴ Κύριος φυλάξῃ πόὀ.ὶ!», εἰς μάτην ἠγρύ-
Ίγησεν ὁ φυάσσων. Καὶ τί λέγω περὶ οἰχοδο-
µῆς; "AX οὐδὲ οἰχοδομηθεῖσαν xal ἁπαρτιαθεῖσαν
πόλιν φυλάξαι δυνἠσεταί τις, μὴ συνερχοῦντος ἐχεί-
νου.

Elc µάτη» ὑμῖν ἐστι τὸ ὀρθρίζειν ' ἐγείρεσθε
μετὰ τὸ καθῆσθαι οἱ ἐσθίοντες ἄρτον ὀδύνης.
Λοιπὸν, ὦ ἑσθίοντες ἄρτον ὀδύνη:, οἱ μηδὲ τὸν
ἄρτον χωρὶς ὀδύνης ἑσθίοντες, οἱ ζῶντες ἐν θλίφε-

C

spei fructum ferentes : quem ideo in lacrymis se-
minarunt, quia quemadmodum Íírumenti semem
indiget pluviis, ita et hujusmodi spei semen ad
ferendos fructus indiget lacrymis : et quemadmo-
dum terrenus ipse ager aratri ferro indiget, ut
concreta lerra scindatur atque incidatur, ita et
anima afflictionibus indiget et tentationibus, qua
majori quadam duritie illius duritiem molliant, ne
spinas germinent, aut tribulos, aut hujusmodi alias
noxias herbas.

Canticum ascensuum,

PSALMUS CXXVI.

Vens. 1. Nisi Dominus edificaverit domum, in va-
num laboraverunt, qui edificant eam. Cum reversi
essent Judai ex captivitate, templumque et civi-
tatem rursum zdificare cepissent, prohibebantur
4 vicinis gentibus ob invidiam pariter et timorem,
ne eoruui res prospere ac feliciter succederent, Et
multum quidem temporis fuit, annorum ferme.
quadragints, quo οἱ Jud:ei edificare, et illi contra
modis omnibus impedire eos nitebantur, [los igitur
erudiens Propheta noster docet, ut ad Deum con.
fugiant, ct coadjutorem incepto operi invocent, at-
que in hanc prorumpit seutentiam : Nisi Dominus
cooperatione sua astitcrit, et. domum ipse con-
struendam zdificaverit, fiustra omnes. zdificantes
laborant. Distulerat autem aliquot annis Deus suum
Judais auxilium impendere, ut paulatim a somno,
ut ita dicam, excitarentur, et ne. diuturna quiete
inertiores fierent, atque ad priorem redirent pra-
vitatem, veluti quos celeriter ac de facili Deus
liberasset a malis. In universum etiam hic sermo
mulis potest casibus ac propositis accommo-
dri.

Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra. vigilat
qui custodit eam. Sed quid dico, inquit, de civitatis
edificatione, cum neque constructam ac jam per-
fectam civitatem custodire, aut conservare quis
possit, absque illius auxilio ?

Ύεῃς. 9. Vanum est vobis ante lucem vigilare, sur-
gite postquam sedistis, qui manducatis panem ἀθ[ο-
ris. Ceterum, inquit, vos, ο Judzi, qui doloris
panem manducatis, hoc est, qui nec panem ipsum

σιν, εἰς µάτην ὑμῖν γίνεται τὸ ὀρθρίζειν eic τὴν D absque dolore comeditis, qui in afflictionibus vi-

οἰχοδομὴν, xal ἐγείρεσθαι εὐθὺς, μετὰ «b χαθῆσθαι,
xa ταχύνειν εἰς τὸ ἔργον, xa µήτε ἓν νυχτὶ ὕπνου
χηρέννυσθαι, μήτε iv ἡμέρᾳ ἀπολαύειν ávécso;.
ἸὈδυνηροὺς δὲ αὐτοὺς εἶπε διά τε ταῦτα, xai διότι
οὗ µόνον ἑχοπίων οὕτως, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς
ἐἑμάχοντο' xal ᾠχοδόμουν ὡπλισμένοι, xal. ἔχτιζον
ἅμα, xal ἑπολέμουν τοῖς διαχωλύουσε, xal διπλην
ὑφίσταντο ταλαιπωρίαν.

laborando, sed etiam adversus hostes eis pugnandum erat. Armati etenim moenia construebant,

tam ducitis, adinonco, frustra id a vobis fieri, ut
ante lucem summo mane operi aique :edificationi
incumbatis. Frustra etiam a vobis fit ut, postquam
sedistis, siatim ad accelerandum ipsum opus sur-
gatis, hoc est, quod et noctu somno non vacatis,
et interdiu nulla fruimini quiete, Quibus verbis
dolore illos atque angustiis plenos esse ostendit,
ea nimirum ratione, quia non solum fatigabantur
οί

adversus impedientes pariter bellum gerebant, duplicem hoc pacto :rumnam sustinentes.

“οταν δῷ τοῖς ἁ]απητοῖς αὐτοῦ Üzrov. Ἰδοὺ ἡ
χ.Ἰηρονομία Kuplov, viol. Ὅταν ὁ θεὸς δῷ τοῖς
ἀγαπητοῖς αὐτοῦ ὕπνον ἡδὺν, ὕπνον φροντίδος ἁπηλ-
λαγμένον, ἤγουν ἄνεσιν χαὶ ἐλευθερίαν τῶν ἑνοχλούν-

Vgns. 3. Cum dederit dilectis suis somnum, ecce
hereditas Domini, filii. Cum dilectis suis Deus sua-
vem somnum dederit, somnum dico curis ac sol-
licitudiuibus vacuum, hoc es!, cum quietem 9

5209 EUTHYMII ZIGABENI 1901
perturbationibus przstilerit, Dabit autem hanc A των. Δίδωσι δὲ ταύτην ὅτε συμφἑρει * τότε ob µέ-

1uietem Lune eum utile ac bonum fuerit eam dari.
Tunc non templum tantum, aut civitatis monia
vdificari vobis concedetur, sed dabuntur etiam et
Mii, qui ita Deo grati erunt, ut. illius hzreditas
stque illius populus appellari mereantur. Hoc au-
'em dixit tanquam bonorum omnium caput. Libe-
rorum enim procreationi Judzi studebant quam
maxime. Verum Ίο nostra expositio ad Judzos
tantum, et privatim pertinet ; ut autem magis in
universum dieam, cum Deus dederit dilectis suis
somnum, ut przdizimus, tunc non tantum ea per-

vov οἰκοδομηθήσεται xal ὁ ναὺς χαὶ jd] πόλις, ἀλλὰ
χαὶ οἱ vlo: ὑμῖν ἔσονται ὁ χλῆρος Κνρίου. Κλτρος
Υὰρ αὐτοῦ χρηµατίσουσι, xat λαὺς οἰχεῖος * ὡς χεςρά-
λαιον δὲ τῶν ἀγαθῶν τοῦτο τέθειγε περισπού-
ὅαστον γὰρ 'Efpalotg ἡ παιδοποιία. Ἰλλ) οὕτω
μὲν ἰδικῶς περὶ αὐτῶν» καθολιχωτέρως δὲ εἰπεῖν,
ὅταν bip τοῖς ἀγαπητοῖς αὐτοῦ ὕπνον, ὡς προειρἰκα-
μεν, τότε οὗ µόνον τὰ σπουδαζόµενα ἁπαρτίζονταε,
ἀλλὰ xoi ἁδιάδοχοι προσγίνονται υἱοί» fj xinoovo-
µία 1 παρὰ Κυρίου ' κληρονόμοι τῆς σπουδής xat
ἀρετῆς υἱ παρὰ Κυρίου δοθέντες.

flcientur, quz eum studio acta fuerint, sed addentur etiam perpetui, ut ila dixerim, quidam filii :
filii, inquam, bizreditas Domini. Ac si diceret hzredes studiorum, hzredes virtutum, hzredes dati

a Domino.

Mesces. (ructus ventris. Merces illa, quz de ven- B Μισθὸς τοῦ καρποῦ τῆς yactpóc. 'O μισθὸς

tris provenit feeunditate, pietatis est?merces. Re-
tributio siquidem illa qu: in liberorum, ac prolis
datur copia, retributio plerumque solet esse virtu-
tum. Juxta anagogena vero, ii qui a Deo in filios
per regenerationis lavacrum adoptantur, merces
sunt incarnationis Christi : Christi, inquam, qui
vere ac proprie est fruetus ventris beatze Virginis,
veluti qui ex ea absque ullo viri semine natus est.

Vens. 4. Sicut sagitte in manu potentis, ita. filii
szcussorum. Qaemadmodum, inquit, sagittze quz
in mann robusti alicujus viri sunt, ob illius vires
πο fortitudinem, terribiliores esse videntur, ita ct
filii coruw, qui a Babylonica excussi fuerint eap i-
vitate, liostibus suis timendi ac terribiles videbun-

τῆς θεοσεδείας ὁ ἀπὸ τῆς χαρπογονίας «5c yascpós-
Ἡ ἀμοιδὴ τῆς ἀρετῆς ἡ ἀπὸ τῆς πολυτοχίας δοθεῖσα.
Κατὰ ἀναγωγὴν δὲ οἱ υἱοθετηθέντες τῷ Θεῷ
δ:ὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγγενεσίας µμισθοὶ
ἦσαν τῆς ἑνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ, ὃς ἐστι χυρίως

xapzb; Ὑαστρὸς τῆς θεοµήτορος, ὡς ix µόντς αὖ--

ττς, ἄνευ σπέρµατο; ἀνδρὸς, Ὑεννηθείς.

᾿Ωσεὶ Béln àr χειρὶ Ovrarob, οὕτως ol viol
τῶν ἐκτετιναγμέγων. Ὥσπερ τὰ βέλη ἓν τῇ χειρὶ
τοῦ δυνατοῦ φαίνεται φοδερὰ δ.ὰ τὴν ἐχείνου ῥώμην,
οὕτως ἄρα xaX ol υἱοὶ τῶν ἐχτετιναγμένων ἀπὸ τῆς
αἰχμαλωσίας ἔσονται qo6:pot τοῖς ἐχθροῖς διὰ τὸν
ἅμαχον ἰσχὺν τοῦ Θεοῦ. Τοιοῦτο εὲ καὶ εἰ χατὰ

tur, propter insuperabilem nimirum adjutoris Dei C πνεῦμα υἱοὶ τῶν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας τῶν Zaiuó-

potentiam. Tales etiam sunt spirituales fidelium
doctorum filii, qui a damonum captivitate excussi
sunt: ipsis scilicet dxmonibus terribiles, ac ti-
mendi.

Vgns. 5. Beatus. vir, qui implebit desiderium
suum ex eis. Sed quibusnam eis ? Ex eis dico bonis,
qux superius commemoravimus. Ex hoc videlicet,
quod perficiatur templi οἱ civit tis constructio ;
quod requies detur, et liberatio ab omnibus per-
turbationibus; quod multam ac pulchram prolem
suscipiant; quodque alia hujusmodi Dei dona
consequantur.

Non con[undentur cum. lequentur inimicis suis in
soriis. li qui desiderium suum impleveriut, ut di-
etum est, non confundenturquasi imbecilles, cum in
portis civitatis hostes $uos allocuti fuerint. Omnes
etenim eorum res, ac negotia bene se habebunt.
Vel non confundentur quasi. infirmum ac debilem
babeant Deum, quemadmodum anie civitatis in-
staurationem, hostes eis exprobrabant, sed multa
loquentur cum libertate. Antiquis autem mos fuit,
ut hostium nuntiis, aut legatis, ante portas civi-
tatis. loquerentur.

Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXVII.

Vgns. 1. Beati omnes, qui timent Dominum. Weete
eensequitur hic psalmus ad praecedentem. Nam
Cun illie beatum eum dixerit Propheta qui imple.

vtov, ἐκτετιναγμένων διδασκάλων ἡμῶν, «οδεροὶ
τοῖς δαίµοσιν.

Μακάριος, ὃς πληρώσει τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ
ἐξ αὐτῶν ' Ἐξ αὑτῶν ' ποἰων, ArAaót τῶν προ-
ειρηµένων * Έγουν, ἐκ τοῦ ἁπαρτισθῆναι τὸν vabv
xat τὴν πόλιν * x τοῦ δοθῆναι ἄνεσιν χαὶ ἐλευθερίαν
τῶν ἐνοχλούντων, Ex τῆς πολυτεχνίας, Ex. τῆς xaÀ-
λιτεχνίας, χαὶ τῶν τοιούτων Ex Θεοῦ χαρίτω».

Ob καταισχυνγθήσονται, ὅταν «αλῶσι τοῖς
ἐχθροῖς αὐτῶν ἐν πύ.αις. Οἱ πληρώσαντες τὴν
ἐπιθυμίαν αὐτῶν Ex τούτων, ὡς εἴρηται, οὗ χαται-
σχυνθήσονται ἐπὶ ἀσθενείᾳ τινὶ, ὅταν διαλέγωνται

tol; ἐχθροῖς αὐτῶν iv πύλαις τῖς πόλεως, ὡς πἀν-

των αὑτοῖς εὖ ἑχόντων d) οὗ ααταισχυνθήσονται
ἔτι, ὡς ἀσθενη Θεὸν ἔχοντες, ὅπερ ὠνειδίζοντο, πρὸ
φοῦ ἁπαρτισθῆναι τὴν πόλιν, ἀλλὰ μετὰ moli;
παῤῥησίας διαλεχθήσονται. Ἔθος δὲ fv πρὸ τῶν
πυλῶν τῆς πόλεως διαλέγεσθαι τοῖς τῶν ἑχθρῶν
ἀγγελιαφόροις. |

. 6? ἁμοίως.

- VAAMOZ PKZ.

Μακάριοι Χάντες οἱ φοδούμενοι τὸν Κύριον.

᾽Αχολουθεῖ τῷ πρὸ αὐτοῦ xal οὗτος ὁ ψαλµός. Ma-
xaplsag γὰρ ἐχεῖ τὸν πληρώσαντα τὴν ἐπιθυμίαν

- - ”ν Am ο rm- τη Aw t πα

1265 COMMENT. IN PSALMOS. 1206

αντοῦ, ὡς πβοδεδῄήλωται, νῦν καθολιχώτερον xal A verit desiderium suum ex eis, ut. declaratum est,

τελειότερον ποιεῖται τὸν µαχαρισμὀν. Μακάριοι γὰρ
χυρίως xal ἀληθῶς ol φοδούμενοι τὸν Κύριον, Τὸ
Πάντες δὲ προσέθηχεν, ἐμφαίνων xal δούλους xal
πένητας, xal ἀναπήρους τοὺς φοδουµένους τὸν Κύ-
ριον, οὐδὲν ἐμποδίζειν πρὸς µαχαρισµόν. Ὁ μὲν
γὰρ μὴ φοβούμενος τὸν Κύριον, xXv πάντα ἔχῃ τὰ
παρ᾽ ἀνθρώποις µακαριστά τε xal ζηλωτὰ, πάντων
ἐστιν ἁθλιώτερος * ὁ δὲ φοδούμενος αὐτὸν, χᾶν
πάντα ἔχῃ τὰ παρ' ἀνθρώποις ἄπευχτα χαὶ βδελυχτὰ,
πάντων ἑστὶ µαχαριώτερος. Καὶ ἕτερον δὲ : κάλλος,
xai ῥώμη, xal πλοῦτος, xal δόξα, xal εὐπαιδία,
χαὶ καλλιτεχνία, xal τὰ τοιαῦτα, οὐχ εἰσὶ κυρίως
μαχαριστὰ διὰ τὸ ἄστατον αὐτῶν xal ῥευστόν. Εἶτα
σαφηνίξει xal τίνες εἰσὶν οἱ φοδούμενοι τὸν Κύριον,
λέγων *

hoc in loco universalem magis et perfectiorem
beatitudinem describit. Beati enim vere sunt, qui
timent Dominum. Universalem autem dictionem
addidit dicens : Beati omnes, ut denotaret paupc-
res, 3ut servos, aut alioqui mancos, aut membris
mutilatos hac beatitudine non privari, modo Deum
timuerint. Nam si boc unum adfuerit, nihil ejas:
modi impedimento illis esse potest ad beatitadi-
nem. Contra, qui Deum non timet, tametsi omnibus
potiatur bonis, quz alioquin hominibus amanda
alque appetenda esse videntur et beata, onmium
tamen est miserrimus : cum tàmen is qui Deum
tinet, si omnia ei adversa contingant, qus abo-
minabilia hominibus, atque exsecranda esse vi-

B dentur, omnium beatissimus sit. Et aliter : Pul-

ehritudo, fortitudo, diviti», gloria, multorum item atque elegantium filiorum copia, et alia hujusmodi,
non proprie beatum quem faciunt, ob hujusmodi scilicet bonorum incertitudinem, atque instabilita,
&^in. Deinde declarat quinam ii sint qui Domintra timent, dicens :

Ol πορευόµενοι ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ. Talg νε.
νοµοθετηµέναις, ταῖς ὑποδειχθείσαις διὰ τῶν kvxo-
λῶν. —

Τοὺς πόνους τῶν χαρπῶν σου ωάγεσαι. Διδά”
Ge; τίς ἐστι χυρίως µαχάριος, xai δείξας τίς ἐστιν ὁ
φοδούμενος τὸν Κύριον, κἀντεῦθεν τὸν λαὸν εἰς τὸ
πορεύεόθαι ἐν ταῖς ἐδοῖς τοῦ Θεοῦ προτρεφάµενες,
λοιπὺν τείνει τὸν λόγων, πρὸς τὸν φοθούμενον τὸν
θεὸν , προφητεύων αὐτῷ ἀγαθά. Τινὲς μὲν οὖν xap-
ποὺς τὰς χεῖρας ἑνύησαν ἀπὺ µέρους τὸ πᾶν |
µέρος γὰρ τῆς χειρὸς ὁ xapmó;* ἑρμηνεύοντες,

Qui ambulant in viis ejus. 1n viis ab eo statutis
et per divina praecepta demonstratis.

Vens. 9. Labores pulmarum tuarum manducabis.
Cum docuerit quisuam vere sit beatus, et osten-
derit illum vere beatam dici, qui Deum timet, at-
que ex hoc adbertalus fucrit populum ad ας -
landum in viis Dei, deiuceps ad hunc timentem
Deum sermonew dirigit, futura ei bona pradicens,
Quidam: vero palmas dici intellexerunt pro mani-
bus, veluti à parte totum. Est etenim palma pars

ὅτι τοὺς πόνους τῶν χειρῶν σου δρἐψῃ᾽ κερδανεῖς, ϱ manus. Et sensum hujusmodi esse dicunt : quod

μηδενὸς χωλύοντος. Οὕτω γὰρ Αχύλας καὶ Σύμ-
µαχος ἐξεδεδώχεισαν » ἕτεροι δὲ ἀντισημασίαν τὸ

timens Deum, manuum suarum labores percipiet.
et nullo impediente lucrum componet. Atque hoc

ῥητὸν τοῦτο, οἷον Τοὺς καρποὺς τῶν πόνων cov pacto Aquila et Symmachus reddidere. Aliqui vere
φάγεσαι. figuram hic contineri dixerunt quam Grzce ἀντι-
σηµασίαν, vocant, hoc est, significationem contrariam. (Ad cujus declarationem animadvertendum
cst primo, quod (6rz»ca dictio καρπός non solum palmam, seu potius junciwram manus significat, sed
elia:n. fructum. Juxia. quem sensum, presentis versiculi littera legenda csset: Labores [ructuum
luorum mandscabis.) Exponunt igitur boc pacto ut labores fructuum, dictum esse affirment, pro, Fru-
ctus laborum, et sensus sit, quod manducabit fructus laborum suorum quisquis .timuerit Doini-

num.
Μακάριος εἷ. El φοθῇ τὸν Θεόν. Πάλιν δὲ τοῦτο
λέγει, βεθαιῶν τὸν λόγον.

Καὶ καλῶς σοι ἔσται. Καὶ εὑπραγήσεις.

Ἡ γυνή σου, oc ἅμπε.ος εὐθηγοῦσα, ἐν τοῖς
«.ἰίτεσι τῆς οἰκίας σου. ΏὭς ἅμπελος εὐθτνοῦσα
βότρυσιν, οὕτως εὐθηνοῦσα τέχνοις. Εὐθηγοῦσα
δὲ, ἀντὶ Κομῶπα, βρίθουσα. Κλίτη δὲ οἰχίας τὰ µέ-
Qn τουτέστιν ἓν τῇ περιοχῇ τῆς οἰχίας σου. "Άλλος
ἑρμηνεὺς, 'E» τοῖς ἑσωτάτοις τοῦ olxov σου,
ἐξέδωκχεν, Ἠγουν, Ἐν τοῖς θαλάμοις * ἔνθα τὸ xX-
ντσθαι πρὸς ἀνάπαυσιν.

Οἱ viol cov, ὡς νεόφνια ἑλαιῶν, κὑκλῳ τῆς
σραπέζης σου. Εὐθαλεῖς, ὡς νεόφντα ἑλαιῶν,

Beatus es. Si times scilicet Deum. Ad majorem
enim sermonis sui confirmationem, iterum repctit
beatitudinem.

Et bene tibi erit. Et prospere tibi. cuncta succe-
dent.

D Vegnas. 3. Uzor tua, sicut vitis abundans, in late-

ribus domus tue. (Juemadmodum vitis abundat ra-
cemis , ita οἱ ipsa filiis abundabit. Abundautein
autem eam filiis dixit, hoc est, ornatam ac stipa-
tam. Latera autem, seu potius , ul in. Greca le.
ctione habetur, χλίτη. pars quxdam «domus. suit.
Quo sermone idem sibi vult ac si diceret : n cir-
cuitu domus tux. Alius vero interpres reddidit :
In penetralibus domus, hoe est, in thalamis , ubi
recumbere ac requiescere solenus.

Filii tui, sicut novelle olivarum, in circnitu mense
tug. Florentes nimirum atque in sumuo vigore,
tanquam nova olivarum planta.

-

1201

Dominum. llujuscemodi divina benedictione fruetur.
Per benedictionem vero gratiam et beneflcium in-
telligit, tanquam laude dignum, et de quo bene ab
omnibus dicendum sit, Quod si quis quaestionem
moveat, dicens, Quomodo iis qui tiinent Deum, non
majora promittantur bona, sed h»c tantum tem-
poralia, illud in primis dicendum est, Prophetam
ad eos sermonem scum dirigere, qui talium bo-
norum amore detinentur : deinde illud etiam ad-
demus, quod ex abundanti , Propheta hzc etiam
bona pollicetur, veluti una cum zternis bonis Deus
haec temporalia etiam sit prestilurus ; secundum
quod alibi seriptum legimus : Quaerite primum re-
gnum Dei, et πο omnia adjicientur vobis **. Juxta

ΕΓΤΗΥΜΙ 7IGABENI

Vens. d. [ο sic benediceiur homo, qui timet A

1203

]δοὺ οὕτως εὐ.λο;ηθήσεται d9pozoc, d. co-
Covbperoc τὸν Κύριο». Τοιαύτης εὐλογίας ἆπολα ὦ--
σει παρὰ soo. Εὐλογία δὲ vuv τὴν χάριν χαλεῖ. τη»
εὐεργεσίαν. ὡς εὐφημίας ἀξίαν. Τί λέγεις, τοιαῦ-
τὴ, χάριτο; ἀπολαύσει; Nat, qnot, πρὸς (3p&pere-
τας ἔτι τοιούτων ἀγαθῶν διαλέγοµαι. "Ajo; τε
δὲ χαὶ ix περιουσίας ὁ λόγος, ὅτι μειὰ τῶν lO cr
ἀγαθῶν καὶ ταῦτα δώσει ^ Ζητεῖτε γὰρ, φττ'ν.
τὴ» βασιλείαν τῶν οὗρανῶν. xal ταῦτα πάντα
προστεθήσεται ὑμῖν. Κατὰ 6 ἀναγωγὴν γυνὴ μὲν

τοῦ θεοσεθοῦς ἡ σύζυγος Φυχἠ χομῶσα ταῖς ἁρτ-

ταῖς ἐν τῷ σώματι * υἱοὶ δὲ αὐτοῦ ol μαθηταὶ xat
μιμηταλ, καὶ διάδοχοι τῆς εὐσεθείας, θάλλοντες ἐν
αὐξήσει πνευματιγῆς ἡλιχίας, καὶ χνχλοῦντες αὖ-
τὸν διδάσχοντα, xal ἑστιῶντα αὑτοὺς ἑδέσμασι Ἀο-

anagogen vero, uxor pii ac religiosi viri est anima, B γιχοῖς.
quie conjugis instar corpori conjuncta, virtutibus iis delectatur, quz corpori insunt ; lii vero illius

anima, discipuli sunt, et ejusdem relig'onis imitatores, seu successores; qui eljam

in ορ τι τς

vatis augmento florent, ac vigent , et ipsum doctorem cireumant, rationalibus eos cibis pascen-

tem.

VEns. 5. Benedicat te Dominus ex. Sion. Laudet
te, et gratias etiam tibi tribuat. Quem enim sus-
cipit Deus, eum etiam laudat , et quem laudat ,
eumdem gratiis ac donis multiplicibus solet cumu-
lare : Dominum vero dixit ev Sion , pro Qui ba-

Εὐλογήσαι σε Κύριος ἐχ Σιών. ἙἘπαινέσαι, χα-
ριτώσαι» ὃν γὰρ ἀποδέχεται, ἐπαινοῖ - καὶ ὃν ἔπαι-
vol, χαριτοῖ. Κύριος δὲ ὁ Ev Σιὼν οἰχῶν, ἓν τῷ obxop
τῷ ἐν Σιών. Ἐκεῖσε γὰρ οἰκεῖν ἑλέγετο, διὰ «5 ὅμι-
λεῖν &v τῷ ναῷ τοῖς ἱερεῦσι.

bitat in Sion, hoc eat, in ea domo, seu in templo, quod est in Sion. Illic etenim habitare dicebatur
Dcus, eo quod ibidem sacerdotibus responsum dabat, atque ad eos loquebatur.

Et videas bona Jerusalem omnibus diebus vite tuc.
Bona quidem inferi?ris ac terrestris hujus Jerusalem

Καὶ ἴδοις tà ἀγαθὰ Ἱερουσαξὴμ adoac τὰς
ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. ᾿Αγαθὰ τῆς μὲν χάτω Ίε-

hsec sunt : opes, diviti: , potentia, exercitus , vi- ρουσελὴμ πλοῦτος ἓν χρήμασι, δύναμις ἓν στρα-

etoria de inimicis, gloria apud omnes , atque alia
hujusmodi : bona vero superne ac coelestis Jeru-
salem ea sunt , qu: nec oculus vidit, neque auris
audicit, et que in cor hominis non. ascenderunt **.

VgRs. 6. Et videas filios filiorum tuorum. Juxta
listoriam quidem generis tui successores ; juxta
anagogen vero per filios filiorum, hzredes ac suc-
cessores in religione ac pietate intelligit : te ni-
mirum eos docente, et spiritualiter regnante.

Pax super lsrael. Hujusmodi etiam verba lia
buimus in psalino cxxiv. Per. lsraelem vero , non
solum antiquum populum, sed novum etiam intel-
ligimus, ut alibi $zepe dictum est. Quod si pax in-
tercisa est aliquando, id illorum gratia effectum
est, qui se indignos praestiterunt. Neque enim
comminante Deo desperandum nobis est, sel per
poenitentiam confitendum, ut illius à nobis iram
avertomus , sicuti fecerunt Ninivit:e : nec rursus
eodem Deo bona pollicente , nobis pigrescendum
est : quinimo majori tunc studio nobis est conten-
dendum, ut promissiones illius ad finem perduca-
inus, Siquidem et Jude Dominum promisisse no-
vimus quod simul cum aliis apostolis consessurus
essct super tironum, et judicaturus duodecim tribus

τεύµασι, νίχη xav' ἐχθρῶν, δόξα παρὰ πᾶσι, χαὶ τὰ
vota Uta. τοῖς δὲ ἄνω, d οὔτε ὀφθαΛμὸς εἶδεν. οὔτε
οὓς ἤκουσε»ν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέδη.

Καὶ ἴδοις υἱοὺς τῶν υἱῶν σου. Αἰσθητῶς plv
διαδόχους Ὑένους σου * ἀναγωχιχῶς δὲ διαδόχους
εὐσεθείας * τούτους Exslvou διδάσκοντος καὶ πνευµα-
τιχῶς ἀναγεννῶντος.

Εἱρήνη ἐπὶ τὸν Ἱσραή.ὶ. Τοῦτο εἶπε xal iv τῷ
τέλει τοῦ ϱχδ φαλμοῦ. Ἱσραἡλ δὲ o0 µόνον ὁ πα-
λαιὸς λαὺς. ἀλλὰ καὶ ὁ νέος, ὡς δ.αγόρως εἰρῆχα-
pev. El δὲ διεκόπη τὰ τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ παρὰ τὴν

p αἰτίαν τῶν φανέντων ἀναξίων αὐτῆς * xal γὰρ οὔτε

ἀπειλοῦντος τοῦ Θεοῦ χρὴ ἀπογινώσχειν, ἀλλὰ διὰ
µετάνοιαν τὴν ὀργὴν ἀποκρούεσθαι, χαθάπερ οἱ
Νινευῖται * οὔτε ἀγαθὰ ἑἐπαγγελλομένου προσήχει
ἀναπίπτειν, xal ῥᾳθυμεῖν, ἀλλὰ πλεῖον ἐπιμελείᾳ
βίρυ εἰς ἔργον προκαλεῖσθαι τὰς ἐπαγγελίας. Καὶ
γὰρ καὶ τὸν Ἰούδαν ὁ Χριστὸς ἑπηγγείλατο, ὅτι
χαθιεῖται ἐπὶ θρόνου, xai αὐτὸς μετὰ τῶν ἁμώμων
μαθητῶν καὶ κρινεῖ τὰς δώῴδεχα φυλὰς τὀῦ Ἴσρολλ»
ἁλλ᾽ αὐτὸς διεχρούσατο τὴν ἐπαγγελίαν ἀνάδιον αὐ-
τῆς ἑαυτὸν παρασχόµενος.

Israel : verumtamen promissionem hujusmodi tandem repulit, etse ea indignum esse omnibus pro-

bavit.

'? Matth, vl, οὐ. 7 Ίνα. Lxiv, 4; 1 Cor. n, 9.

MEL ο - --- ο arc n ντ - o --

1209 COMMENT. IN PSALMOS. 121)

Ὡδὴ ὁμοίως.
TAAMOS PKH'.

IlAeováxic ἐπο.ϊέμησάν µε ἐκ veórntóc µου.
Προσώπῳ τοῦ λαοῦ xal ταῦτα, πολλάκις πολεµη-
θέντος παρὰ τῶν πλησιοχώρων ἐθνῶν, ὡς προεί-
pntat, χωλυόντων τὴν οἰχοδομή». Νεότητα δὲ λέγει
τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπὸ Βαδυλῶνος ἑπανόδον ’ εἰ δὲ
πιρὶ τοῦ τῶν δαιμόνων πολέμου λάθῃς τὸ ῥητὸν,
νεότητα νοῄσεις τὴν xa0* ἠλιχίαν ' εὐθὺς Ex πρώ-

«70; ἡλιχίας ἐπιθεμένων ἡμῖν.

Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXVIII.

Vens. 1, 2. Sepe oppugnaverunt me α jx«ventu'e
mea. liec verba eliam ex populi persona dicta
sunt, cui sepenumero, ut diximus, bellum illatum
est a finitimis illis gentibus, φὐ et templi et eivi-
tatis iustaurationem impedire nitebantur. Per ju-
ventutem vero , hoc iu loco Probheta primum
illud tempus intelligit, quo populus e Dabylone in
patriam reversus est. Quod si ιο verba de demos

num impugnatione intelligenda esse dicas , per juventutem expones orimam 2tatem ; in ea etenim a

d:emonibus statim nobis bellum infertur.

Εἱπάτω δὴ Ἰσρωή.ὶ ' HoAAdxic ἐπολέἐμησάν µε
ἐκ νεότητύς µου. Εἱπάτω δὴ τοῦτο διαῤῥήδην,
ὅπως Ὑνῶσι πάντες ἀφ' οἵων χινδύνων ἑῤῥύσατο
ἡμᾶς ὁ θεός.

Καὶ γὰρ obx ἡδυν ἠθησάν µοι. Οὐκ ἡδυνήθησαν
ἐν tpol* 0) κατίσχυσάν µου τέλεον, τοῦτο τοῦ θεοῦ
μὴ συγχωροῦντος. Διὸ καὶ συνεχέστεοον ἐπολέμουν
µε, ἐκτρῖφαί µε φιλονεικοῦντες.

Ἐπὶ τὸν νῶτόν µου éréxtawor οἱ ἁμαρτω]οί.
"Ez τὸν νῶτόν µου κατεσχεύσζον τὰ xaxà οἱ ἆσε-
6εῖς, οἱ πονηροί * τουτέστιν, οὐ µόνον ἔμπροσθέν
µου, ἀλλὰ xal ὕπισθεν, οὐ µόνον φανερῶς, ἀλλὰ
xat ἀφανῶς μηχανώμενοι * ἡ σύνεγχύς µου, f) xoi
αὐτῶν ἁπτόμενοι τῶν σαρχῶν µου.

Εμάκρυναν τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Ἐπὶ αακρὸν c

χρόνον πολεμοῦντές uot.

Κύριος δίκαιος. "Όντως δίχαιος, ἐμὲ piv πά-
σχειν παραχωρῶν, ἵνα σωφρονέστερος Ὑένωμὰι,
ἐχείνους δὲ χολάζων, ὡς ἀδίχως ἐπιθεμένους, χαὶ
φβονερῶς.

Συγέἐχοψεν αὐχέγας ἁμαρτωᾶῶν. Διέχοψε τὴν
ὑψαυχενίαν τῶν πολεμίων, ἀφεῖλε τὴν ἔπαρσιν a3-
τῶν, ἐπικρατεστέρους ἡμᾶς ποιῄῆσας.

Αἰσχυγθήτωσαν, καὶ ἁποστραφήτωσαν πἀντες
οἱ μισοῦντες Σιών. Ἡ εὐχτικῶς, ἀντὶ τοῦ Αἰσχυγ-
θείησα», ἢ προφητικῶς ἀντὶ τοῦ Αἰσχυνθήσονται,
xal τὰ ἑξῆς ὁμοίως. ᾽Αρμόπουσι δὲ τὰ τοῦ ψαλμοῦ
νοεῖσθαι xal λέγεσθαι xal περὶ τῆς νέας Σιὼν τῆς
Ἐχκλησίας τῶν πιστῶν.
guram in sequentibus etiam obaervabis. Possumus
fidelium Ecclesia intelligere.

Γεγηθήτωσαν ὡσεὶ χόρτος δωµάτων. Mh ὡς
χ΄ρτο; ἀπλὼς, ἁλλ᾽ ὡς χόρτος ἐπὶ ἑωμάτων φυό-
psvo;* εὐμαραντότερος γὰρ οὗτος, xal ταχὺ δια-
φθειρόµενος. Γεντθήτωσαν εὐκατάπτωτοι, ὠχύμο-
pot, ἄχαρποι. Εἶτα ἑνδιατρίθει τῇ εἰχόνι τοῦ τοιού-
του χόρτου, καταλέγων, ὅσα τούτῳ παρακολουθεῖ.

"Oc apó τοῦ ἑκσπασθῆναι ἐξηράνθη. "Λωρος
ἑξηράνθη. 'O Υὰρ ἄλλος χόρτος μετὰ τὸ καρποφο-
phaat ξηραίΐνεται, εἶτα ἀνασπᾶται.

Οὗ οὐκ ἐπ.λήρωσε τὴ» χεῖρα αὐτοῦ ὁ θερίζων
Ἴϊχουν, ὃν οὖν ἐθέρισέ τις, ὡς πρ.δ.αφθορέντα.

Dicat sane Israel, Sepe oppugnaverunt me a ju-

p tentuie mea. Aperte hoe et palam dicat, ut omnibus

innotescat, a quantis nos Deus liberavit oericulis.

Etenim non potuerunt mihi. ln me aliquid non
potuerunt, seu non prorsus przevaluerunt adversum
me; Deo scilicet illud non permittente. Atque ideo
frequentius me impugnabDant contendentes subver-
tere.

Vgns. 5$. Supra dorsum meum fabricaverunt pec-
eatores. linpii, inqnit, ac pravi homines multa
mala machinati sunt supra dorsum meum, hoc est,
non tantum coram me, atque in conspectu meo au!
palam, se retro etiam et clam, ac latenter plurima
jn me moliti sunt : vel mihi appropinquantes eor-
pori meo et carnibus meis etia: non parcentes.

Prolongateruni iniquitatem suam. Dum diu sci-
licet me impngnant.

VgR$. 4. Dominus justus, Vere justug$ .ost , me
quidem pati permitiens, ut moderatior fiam , illos
vero injuste in me irruentes, tanquam in:idos
castigans.

Concidit cervices peccatorum. Elatas hostium cer-
vices, lioc est, arrogantiam et superbiam illorum
abstulit, dum illis nos superiores facit.

Vgns. 5. Confundantur et convertantur retvrsum,
omnes qui oderunt Sion. Optantis sunt verlia. (tam-
etsi, ut ex Grieca lectione manifeste dignoscitur ,
imperantis modum ha*eant ). Vel prophetico more
imperativo modo usus es!, pro futuro, ac si diceret :
Confundentur et convertentur, quam loquerdi fi-

etiam hunc osalmum de nova Sion, et de futura

D Vras. 6. Fiant sicut herba tectorum. Non simpli-

citer dixit , Sicut herba; sed , Sicut herba quiz supra
doinos in tectis nascitur. Taoescit enim 9.0 faci-
lius, et citius deperditur. Fiant igitur caduci οἱ
faciles ad ruinam ; cito etiam pereant, ac sine fru-
ctu. Deinde in bac herba siwilitudine lmmoratur,
narraus quzn:un ei accidant,

Que priusquam evellatur, exaruit. Immatura, at-
que intempestiva exaruit, Alie etenim non prius
arescunt, quam fructam dedcriut , el. post. datum
fructum evelluntur.

Vgns. 7. De qua non implevit. manum suam; qui
metit. ll est, quam nemo metit, eo quod jam an-
tea periit.

1211 EUTHYMII ZIGABENI 1212

Nec sinum suum, qui manipulos co'ligit. Et sinum A — Kal τὸν xcAzov αὐτοῦ, ὁ τὰ δράγµατα cv. A216 -
suum non implevit , quemadmodum fleri solet in Ίων. Καὶ οὗ πάλιν οὐχ ἐπλήρωσ: τὸν αλλπον αὖ-
tempestiva ac matura herba. τοῦ, ἅπερ Υίνονται ἐπὶ τοῦ ὠρίμου χόρτου, καὶ
χαρποφόρον.

Καὶ οὐχ εἶπον οἱ παράγοντες Eb Aória Κυρίσυ
ἐφ᾽ ὑμᾶς. Καὶ ἐφ᾽ οὗ χόρτου oüx εὐλόγησαν, ὡς
ἔθος τοὺς θερίζοντας, οἱ παροδεύοντε. Εὐλογίαν
δὲ λέχει τὴν χάριν,

Vgns. 8. Et non dixerunt pratereuntes : Denedi-
ctio Domini super vos. Et super qua herba viatores
non beuedixeruut , ut benedici solet metentibus.
Per benedictionem vero, ut diximus, divinam gra-
tiam intelligit.

Benedizimus vobis in nomine Domini. 1gta. etiam
verba ex przetereuntium viatorum persona dicta
sunt. Jenedizimus autem vobis dixit, pro Benedi-
ctionem vobis precati sumus , 1n nomine Domini ,

Εὐλογήκαμεν ὑμᾶς ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ
οὗτος τῶν παρ.δευόντων ὁ λόγος. Εὐλογήκαιιεν
δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐλογίαν ὑμῖν ηὐξάμεθα, ἐν τῷ óvo-
µάσαι τὸν Κύριον, ἓν τῷ ἐπικαλέσασθαι αὐτόν.

pro Invocando ipsum Dominum.
Canticum. ascensuum.,
PSALMUS CXXIX.

Vegas. 1. De profundis clamavi ad te, Domine. Hunc
psalnum conscripsit Propheta, modum narrans,
quem ipse servabat. quando ii tentationibus atque
in calamitatibus constitutus ad Deum orabat ; et
doeet. eos pariter, qui ex Babylonica captivitate in
patriam reversuri erant, se imitari, et sperare in
Domino : Ex profundo, inquit , corde clamavi ad
te, non ex sumuiis labiis. Alter enim clamor ar-
dentissimus est, et alter frigidissimus. Et ille qui-
dem inferne intensus ex intimo corde ascendit , et
cum labore ; hic vero superue ab ore et remissus
ac maxima cum facilitate. Ille etiam orantem pror-
sus Lrahit ad Deum, alter vero sola vocis organa

"96h épolac.
ΨΑΛΜΟΣ PKe'.
Εκ βαθέων ἑκάκραξά σοι, Κύριε. Τὸν παρόντα

ψαλμὸν ἔγραφεν ὁ προφήτης. δ.εξιὼν μὲν, ὅπως Ev

πειρασμοῖς προσηύχετο, xal οἷα προσηύχετο * πα:-
δεύει δὲ xal τοὺς ἐκ Βαθυλῶνος ἑπανελθόντας µι-
μεῖσθαι αὐτὸν ἐν τοῖς ὁμοίοις , xal ἐλπίζειν Ext τὸν
Κύριον. Ἐκ βάθους, φησὶ, τῆς χαρδίας ἑχέχραςαἁ
σο!, xal οὐχ ἐξ ἄχρων χειλέων. Τὸ μὲν γὰρ θερµο-
τάτης ἑστὶ χραυγῆς, τὸ δὲ φυχροτάτης. Καὶ τὸ
μὲν, κάτωθεν εὐτόνως ἅμα xal ἑμπόνως ἀνιούσης «
τὸ δὲ ἄνωθεν ἁτόνως καὶ ἀπόνως. Καὶ τὸ μὲν ὅλον
τὸν εὐχόμενον χατατεινούσης * τὸ δὲ µόνα τὰ της
φωνῆς ὄργανα συγχινούσης. Κραυγὴν δὲ λέγει
thv μεγάλην βοὴν οὐ τῇ σφοδρότητι τοῦ πνεύματος,

commovet, Per cJamorem igitur, emissam vocem C ῥλλὰ τῇ αυντονία τῆς διαθέσεως.

intelligit, non cum exteriori liac. spirationis vehe-
mentia, sed cum interiori affectus inteutione.
ὅκαδ. 2. Domine, exaudi vocem meam. Ex pro-
fundo scilicet emissam.
Fiant aures tue intendentes in vocem. deprecatio-
nis med. — Aures, dixit, pro Audiendi potentia,

Intende, inquit, ad preces nieas, veluti rationabi--

les οἱ decenter factas, ex ardentissimo nimirum
a&kíue intentissimo corde.

VEBs. 2. Si iniquilates ooservaveris, Domtne, Do-
mine, quis sustinebit ? Si exquisiveris, et diligenter
investigare volueris delicta omnia, quis, quxso,
inquisitionem hujusmodi tuam sustinere poterit?
Vel : Quisuam inultus .relinquetur ? Certe nullus,
Quis enim, inquit, gloriabitur mundum se haber:
cor ? vel quis vere dicere poterit se mundum esse a
peccato 5? Omnes , inquit Paulus, peccaverunt **,
Et rursus de seipso : Nihil mihi conscius sum, sed
2101 in hoc justificatus sum 58, αι] autein : Domine,

Κύριε, εἰσάκουσον τῆς φωνῆς µου. "Ex βάθους
ἀναπεμφθείσης.

Γενηθήτω τὰ ὦτά σου προσέχοντα slc thy
Φων}ν τῆς δεἠσεώς µου. Ἡ ἀκουστικὴ σου δύ-
ναµις προσέχουσα εἰς ταύτην, ὡς εὔλογον, θερμᾶς
xaX εὐτόνως.

'Eàv ἀγομίας παρατηρήσῃς, Κύριε, Κύρις, tc
ὑποστήσεται; 'Eàv ἀνομίας πάσας ἐξετάσῃς καὶ
ἀχριθῶς ἐρευνήσης, τίς ὑπομενεῖ τὴν ἑξέτασιν ταῦ-
την; Ἡ τίς ὑπολειφθήσεται; "Όντως οὐδείς. Tic γὰρ,
φησὶ, καυχήσεται ἀγνὴν ἔχειν καρδίαν; ἢ tlc
παῤῥησιάσεται καθαρὸς εἶναι ἁπὸ ἁμαρτίας; xat,
Πάντες ἤμαρτογ, φησ]ν ὁ Παῦλος. Καὶ αὖθις περὶ
ἑαυτοῦ: Οὐδὲν &pavtQ σύνοιδα. dX οκ ἐν τοῦ-
τῳ δεδικαίωµαι. Τὸ δὲ, Κύριε, Κύριε, θανμάνοντός
ἐστι τὸν πολλὴν φιλανθρωπίαν, xal ἀγαθότητα.

Domine, ad:nirantis in moduin. dictum est : adinirantis dico. summam Dei misericordiam et beni-

guitatem.

Vgns. 4. Quia apud te propitiatio est. Vere , in-
quit, apud te vera illa est propitiatio el misericor-
dia : quonlam , parcendo ac remiltendo semper
exquiris.

Propter nomen (uum sustinui. te, Domine, Non
οὗ mea virtutum opera , salvatorem te mih: adfu-

P Prov, xx, 0. "* Rom. ni, 25.

--

"Or. παρὰ col ὁ .1ασμός ἑστι'. "Όντως παρὰ
co! ἐστιν ὁ Κύριος ἱλααμὸς, ὁ ἀληθὴς ἔλεος' δὸ
μετὰ φειδοὺς ἐξετάδεις.

"Ενεχεν τοῦ ὀνόματός σου ὑπέμεινά σε, Κύριε.
Οὐ διὰ τὸ κατορθώματά µου προτεδόχησά σε σω-

4 | Cor, iv. ὁ,

1213
4702 ' ἁμαρτυλὸς yàp εἰμι xal αὐτὸς, ὣς εἴρηται *
ἀλλὰ διὰ τὸ ὄνομά σον, ἵνα p Σξονδενωθῇ παρὰ
τῶν πολεµίων, ὡς μὴ δυναµένου σου σώζειν τὸν
λαόν σου. Λέγει váp χαὶ διὰ τοῦ Ἰεζεχιήλ : Ob δι
ὑιᾶς ἐγὼ ποιῶ, dà διὰ τὸ ὄνγομό µου, ἵνα μὴ
βεθη.λωθῇ ἐν τοῖς ἔθνεσι.

Ὑπέμεινεν ἡ ψυχή µου slc τὸν Aóvor σου.
Πρ)σεδόχτσεν, Ίλπισεν εἰς τὴν ἐπαγγελίαν av, τὴν
πρὸς τοὺς πατριάρχας, ttv πρὸς τοὺς προγόνους
ἡμῶν, ὅτι χληρονομήσημεν τὴν γῆν τῆς ἐἔπαγγε-
λίας * xa ὅτι t&v εἰσακούσωμέν σου, τὰ ἀγαθὰ τῆς
γῆς φαγόµεθα * ἡ καὶ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὅτι σώ-
σεις τοὺς εὐαρεστοῦντάς σοι, χαὶ τοὺς μετανοοῦν:
τας.

"HAzicsv ἡ ψυχή uov ἐπὶ τὸν Κύριον. Elg τὸν
Κύριον µόνον, oàx εἰς ἄλλο τι τῶν ἁπάντων.

Ἀπὸ φυ.Ίακῆς πρωῖΐῖας µέχρι νγυκτὸς, ἀπὸ gv-
Jaxqc πρωϊΐας ἑλ1πισάτω Ἱσραὴμ ἐπὶ τὲν Κύριον.
T»v µόνον δυνάµενον ῥύεσθαι xal σῶζειν. Φυλακὰς
6b τὰ µέρη τῆς νυχτὸς ἑκάλουν οἱ παλαιοί *. εἰς v£a-
δαρα γὰρ ταύτην διαιροῦντες οἱ νυχτοφύλαχες ἐν
τοῖς στρατοπέδοις, τὸ τεταρτηµόριον αὐτῆς, τοι
τὴ» ὄρθριον φυ)αχὴν, πρωῖας ὠνόμαζων, ὡς τὴν
πρυῖαν Άδη μηνῦον. Παρ:ινεῖ τοίνυν ὁ προφήτης
πάντα Ἴσραὴλ ἑλπίκειν ἐπὶ τὸν Κύριον µόνον
πχρ) ὅλην ζωήν * διὰ γὰρ τοῦ ἡμερονυχτίου πᾶααχν
th» ζωῖν ὑπεδήλωσεν, ἀἁρξάμενος ἀπὸ φυλακῆς
πρωῖας, καὶ μέχρι νυχτὸς ἑλθών. Εἶτα πάλιν εἰς
«hv φυλαχὴν τῆς πρωῖας χαταντήσας, τὴν xoxAogo-
ρικἣν ἐμ:µήσατο τοῦ ἑμερονυκτίου περίοδον, ἀπὸ
πρωῖας εἰς πρωῖαν ἑπανεβχομένην.

COMMENT. IN PSALMOS,

1214

À turum speravi : peccator eténim ipse etiam sum.

ut dictum est; sed id futurum speravi propter no-
men iuum, ne scilicel contemneretur nomen
tium ab inimicis, quasi qui populum tuum
a calamitatibus eripere ac salvare nom p 'sses.
Unde dixisse Deum legimus apud Ezechielem :
Non propter vos. hoc facio , sed, propter nomen
mei, ne despiciatur in. gentibus "',

Sustinuit anima mea in verbo ejus. Exspectavi el
speravi in divina illa promissione, qu: ad patriar-
chas et progenitores nostros facta est, quod sci-
licet promise onis terram hzreditabimus : et quod
si audiverimus te, bona terra comedemus. Vel
etiam promissionem illam, quod ti eos omnes sal-
vabie, qui placere tibi. studuerint, atque eos qui
poenitentiam egeríut pecestorum.

Vgns. 5. Speravit anima mea in Domino. Ín solo
scilicet Deo, et nulla alia in re.

VEgRs. 6. A custodia matutina usque ad noctem, 4

. custodia matutina sperel Israel ἵπ Domino. ln. co

nimirum, qui a periculis solus eripere eum potest,
et salvare. Custodias autem antiqui certas noctis
partes appellalant, eo quod inilites in. exercitibus
noctem in quatuor solent paites dividere , quibus
alternatim vigilantes reliquum. exercitum ab bho-
stium insidiis custodiunt, Quartam igitur noctis.
vigiliam, matutinam custodiam sppellabant, velti
qua mane ipsum jamjam adfore significaret. Ad-
monet igltur Propheta universum populuni Israel .
ut toto vite tempore, in solo Domino spem suam
collocet. Per diem enim ct noctem, omnein prorsus
vitam significavit. Nam qui inceperit a matutina
custodia et perveuerit ad noctem , et rursum ad

matutinam redierit custodiam, hic circularem diei el noctis ambitum peraget ; a mane ctenim incipiens

redibit ad mane,

"Οτι παρὰ τῷ Kuplo τὸ ἔ.εος. Τὸ ἀληθῶὼς ἔλεος,
τὸ ταχινὸ», χαὶ ἰσχυρὸν xal ἁδιάπτωτον, εἰς τοὺς
&£:09; αὐτοῦ.

Kal πο..]ἡ παρ abt «ύτρωσις. Πιγὴ γὰρ
παρ) αὑτῷ λυτρώσεως, πέλαγος σωτηρίας.

"Kal αὐτὸς «υτρώσεται τὸν "IcpatjÀ ἐκ πασῶν
τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ. Εὐαρεστοῦντα δτλονότι, xal
χατὰ νόμους πολιτευόμενον, ᾿Αρμόζει δὲ φαλμὸς
xat τῷ νέῳ Ισραήλ.

δὴ ὁμοίως.
TAAMOZ PA.

Κύριε, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία pov, οὐδὲ ἑμετεω-
ρἰσθησαν οἱ ὀφθα.]μοί µου. Καὶ τοῦτον τὸν φαλ-
Bv εἰς ἑαυτὸν μὲν ἔγραφε, διεξιὼν ofav εἶχεν iv
ἀνέσει χαὶ ἁπαλλαγῇ τῶν πειρασμῶν µετριοφρο-
σύνην. Παιδεύει δὲ τὸν ἑπανελθόντα ἐκ τῆς αἰχμα-
λωσίας λαὸν ὁμοίως ταπεινοφρονεῖν, καὶ μὴ θαῤῥεϊν
ἐπὶ χατορθώµασιν, ἀλλ ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον. Οὐχ
ὑψώθη, φησὶν, fj χαρδία µου τῇ ἑπάρσει τῆς οἱή -
σεως, οὐδὲ µετεωρίσθησα»ν οἱ ὀφθαλμοί µου τῷ vo-
σήµστι τῆς ὑπερηφανίας ' τί οὖν; καυχᾶται νῦν ὁ
Προφήτης, Nal* καιροῦ γὰρ χαλοῦντος χρεία χαυ-

U Ezcch. xx, 9, 14, 22.

Ύεβδ. 7 .Quia apud Dominum misericordia. Vera
ninirum misericordia quam et celerem et validam et
illabantem iis omnibus prestat, qui Deo dignisunt.

Et mulia apud eum. redeinptio. enim. Fons apud
eum redemptionis, pelagus salutis.

Vegs. 8. Et ipse redimet lsrael ex omnibus ini-
qu'tatibus ejus. Populum Israel, Deo scilicet pla-
cere studentem, ac juxta legis praccepta conver-
santem. Congruit autem hic psalmus novo etiam
populo Israel.

Canticum ascensuum.,
PSALMUS CXXX.

Vgns. 1. Domine, non exaltatum esi cor meum,
neque elevati sunt. oculi mei. Hlunc psslmu:n etiam
conscripsit in seipsum beatus David, narrans
qualem animi moderationem haberet, quaudo a
tentationibus atque a calamitatibus liberatus,
quietam vitam agebat. Instruit. tamen et populum
e Babyionica reversum captivitat», eamdem sccum
bumilitatem, atque animi moderationem sectari ;
docens in factis etiam atque virtutibus propriis
non confidere, sed in unico tantum Deo sperare,
Non exaltatum est, inquit, cor mcum, elatioue

1215
aliqua, aut temeraria existimatione ; neque oculi
mei superbie morbo elevati sunt. Sed dicet ali.
quis : Nonne hoc in loco Propheta gloriatur? quod
elationis ac superbis vitium est. Profecto gloriatur.
Verum, exigente id. tempore, gloriari etiam nos
decet de virtute : quando nimirnm non ad osten-

EUTHYMI! ZIGABENI

LI

1216
χᾶσθαι τοῖς χατορθώµασιν * ὅταν μὴ δι᾽ ἔπ'δειξι»,
ἀλλὰ δι ὠφέλειαν τῶν ἀχροωμένων τὸ πρᾶγμα τί-
νεται, πρὸς µίµησιν ἐνάγον αὐτούς., Eitiov δὲ ὅτι
οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία µου, xaX προσθεὶς, ObC?
µετεωρίσθησαν οἱ ὀφθα.Ίμοί pov, ἔδειξεν ὅτι ταύ-
της πρῶτον ὑψουμένης , εἶτα οὗτοι µετεωρίζονται.

lationem gloriamur, sed ad audientium commodum, hoc est, quando illi hujuscemodi gloriatione:
ad virtutum ímitationem invitantur, Et cum dixerit: Non. exaltatum est cór meum, atque addiderit :

Neque elevati sunt oculi mei, docuisse videtur quod ubi primum cor exa'tatum in nobis

oculi eliam deinceps elevantur.

Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus
super me. Non ambulavi, inquit, cum hominibus
majoribus, et. supra me admirandis. Cun hujus-
cemodi enim viris conversatus non sum, indignum
me illorum conversatione esso reputans ; nisi illi

fortassis me invitum coegissent, Vel per magnos p θαυμασίους λέγει τοὺς δοχοῦντας τοιούτους

et admirandos, eos forte intelligit, qui sibi ipsis
magni atque admirabiles esse videbantur, hoe
est, qui animo elati essent, et superbi. Ac si di-
ceret : Non tantum ego superbiam evitavi, sed
cum bominibus eo vitio laborantibus etiam non
conversabar.

Vens. 9. Si non humiliter. sentiebam, sed exalta-
vi animam meam, sicut ablaclatus in matrem suam,
- ita retribues anime mec. Si humilia, inquit, non
sum $ectatus, sed animo elevatus sum, cum
humilis tamen atque abjectus essem, et veluti
infans, quí a matris papilla abstinuit. Vel, quia
Grzca dictio, ὡς, non solum ita, sed valde etiam
significat, alio modo expone : Tu valde retribues

fuerit,

0Ob068 ἐπορεύθην ἐν µεγά.ῖοις, οὐδὲ ἐν Oavgia-
σίοις ὑπὲρ ἐμέ. 0ὐδὶ ἐπορεύθην μετὰ ἀνδρᾶῶν»
pits voy xat θαυμασιωτέρων µου’ οὗ συνανεστράφτ»
τοῖς ὑπὲρ ἐμὲ, ἀνάξιον ἐχείνων ἐμαντὺν ἠγούμενος"
εἰ µή που ἄχοντα xavnváyxacav. "H μεγάλους xat

παρ
ἑαυτοῖς, Ίτοι τοὺς ἐπηρμένους xal ὑψαύχενας,
ὡτανεὶ λέγων , ὅτι οὗ µόνον ἔφευγον τὸ νόσηµα της
ὑπερηφανίας, ἀλλ οὐδὲ συνεδιαιτώµην τοῖς νοσοῦσιν
αὐτό,

El μὴ ἑταπεινοφρόνου», à 11ὰ ὕψωσα τὴν νυ-
xv µου, ὡς τὸ ἁἀπογεγα.ακτισιιένον" ἐπὶ τὴν
[mtépa αὐτοῦ, ὡς ἀνταποδώσεις ἐπὶ τὴν ψυχήν
pov. El ph ἑταπεινοφρόνουν, ἀλλὰ ἐπήρθην ὡς
ταπεινὸς. xal ὡς τὸ νῆπιον εὐθὺς τὸ ἀποσχόμενον δη
τῆς θηλῆς παρὰ τῇ μητρὶ αὑτοῦ, οὕτως ἀνταποδ.-
σεις. Ἡ λίαν ἀνταποδώσεις εἰς τὴν Ψυχην ΄µου.
Μέλλοντι δὲ ἐχρήσατο εὐχτιχὴν ἔχοντι σηµασίαν;

animce mem. Utitur ctiam hoc in loco. Propheta C πολλὰ γὰρ τοιαῦτα τοῖς παλαιοῖς. Ἡ ὄντως ἀποδώ-

futuro indicativi, pro optativo, quem»dmodum
s»pe hujuscemodi abusus apud Scripturam repe-
rimus. Vel vere retribues, retributionew scilicet

σεις ἁμοιθὴν τῆς ὑπερηφανίας. Τινὲς δὲ οὕτω
συνάπτουσιν * El μὴ ἑταπεινοφρόνου», ὡς τὸ ἆπο-
1εγα.ἰαχτισμέγνον ἐπὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ.

superbia. Quidam vero ita construuut : Si non humiliter. sentiebam, tanquam — ablactatus erga. matrem

suam, eic.

VkRs. 9. Speret Israel in. Domino ex. nunc, et
usque in seculum. Me scil:cet imitatus qui in ca-
lunitatibus, in. otio et. quiete, et in omni denique
tempore in Deum spero. Congruit etiam hic psal-
mus novo populo lsrael. Foriasse etiam beatus
David et presentem εἰ proxime praecedentem psal-
mui ex eorum persona conscripsit, qui, inter
reversos e Dabylouica captivitale, pii magis et
religiusi erant : narrans scilicet quas inter ali-

'EAzicáto Ἱσραὴἡ. ἐπὶ τὸν Κύριο) ἀπὸ τοῦ
vov καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος. Ἐμὲ μιμούμενος τὸν ἐν»
θλίψει χαὶ ἐν ἀνέσει, καὶ χατὰ πάντα χαιρὸν, ἐλπι-
ζοντα ἐπὶ Κύριον. ᾿Αρμόζει δὲ xal οὗτος ὁ φαλμὸς
τῷ vétp Ἱσραὴλ. Ἴσως δὲ καὶ τὸν προλαθόντα φ1λ-
μὸν καὶ τὸν παρόντα προσὠπῳ τοῦ εὐσεθεστέρου
μέρους τῶν ἑπανελθόντων, συνἐγραφεν ὁ Προφέτης,
διεξιόντος, ola μὲν προσηύχετο àv πειρασμοῖς, otav
δὲ μετριορροσύνην εἶχεν ἐν ἁπαλλαγῇ πειρασμῶν,

ciienes emitterent ad. Deum preces, et. qualem, D εἰς ὠφέλειαν xot παΐδευσιν ἡ μῶν τῶν Ex τῆς alypa-

postquam ab eis liberati sunt, animi modcratio-

λωσίας τῶν δαιμόνων ἑπανελθόντων.

nem haberent: atque hoc ad utilitatem et cruditionem nostram qui a seviori demonum capti-

vitate liberati sumus.
Canticum ascensuum.
PSALMUS CXXXI,

Vga$. 1, Memento, Domine, David, οἱ omnis
mansuetudinis ejus. Hunc etiam psalmum Propheta
ex populi persona conscripsit supplicantis teumpli
constructionem — exsurgere, atque id impetrare
optantis, si non propter se, saliem propter illud
studium, quod eoruu progenilor David rex in Deum
habuisse perspicitur : utpote qui ante prispam
teinpli constructionem, locum οἱ idoneum multa

Ὡδὴ ὁμοίως
VAAMOZ PAA'.

Μνγήσθηει, Κύριε, τοῦ Δαθὶδ, καὶ πάσης τῆς
πραότητος αὐτοῦ. Προσώπῳ τοῦ ῥηθέντος laco
καὶ τὸν παρόντα φαλμὸν ἀνέγραφε, ἰχετεύοντος,
ἀναστῆναι τὸν vaóv* εἰ xa* μὴ δι) αὐτοὺς, ἀλλά γε
διὰ τὸν σπουδὴν, ἣν εἶχε 6 Δαθὶδ, ὁ πρ;γονος βασι-
λεὺς αὐτῶν, ἐχζητῶν πρὸ τῆς οἰχοδομῆς τὸν τόκου
τοῦ τοιούτου ναοῦ ἐπιμελῶς. Πραότητα δὲ λέγει τὴν
ἀνεξιχακίαν, ἣν ἐἑνεδτίκνωτο εἰς τὸν Σαοὺλ, xal

sw

CY nmm - El d B-- -— σα.

— — — — — -- Lad --

1211

΄

ὑθρίζοντα αὐτὸν, χαὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους. Περὶ pó-
vns δὲ τῆς πραότητος αὐτοῦ λέγουσιν, ὡς ταύτην
διαφερύντως χκατορθώσαντος, f) χαὶ ὡς διὰ ταύτης
δη)ουµένων xal τῶν λοιπῶ»ν. Μνήσθητι τοῦ Δαδθὶδ,
τοῦ πραοτάτου, τοῦ δ.ὰ τῆς πραότητος εὐαρεστή-
σαν-ός σοι.

COMMENT. IN PSALMOS.

τοὺς περὶ ajtóv: ἔτι δὲ xal εἰς τὸν Σεµεεὶ, τὸν A cum diligentia

1218
perquisivit. ου mansuetudiuein
vero, patientiam intelligit, quam beatus David
erga Saulem et socios, erga Semei qui contume-
lia eum affecerat, atque erga otuines alios hostes
snos summam ostendit. Solius autem maunsuetu-
diuis meminit, quia in hac virtute prz cirteris
excelluit. Vel per απο virtutem czteras quoque

intellexit. Memento, inquit, David mitissimi hominis, atque ob mansuetudinem suam tibi oiim

charissimi.

Ὡς ὤμοσε τῷ Βυρίῳ, ηὔξατο τῷ θεῷ "Iaxo6.
Ἠνίσθητι αὐτοῦ πῶς ἐνώμοτος ὑπέσχετο Κυρίῳ τῷ
θεῷ τὰ ῥηθησόμενα.

El εἰσελεύσομαι εις σχηνωµα Οἴκου μον, εἰ
ἁἀνγαδήσομαι ἐπὶ κ.Ίίνης στρωμγῆς µου, el δώσω
ὕπνον τοῖς ὀφθα.μοῖς µου, καὶ τοῖς B.legágoic
{ιον νυσταγμὸν, καὶ ἀνάπαυσιν τοῖς χροτάφοις
/ιου, ἕως οὗ εὕρω τόπον τῷ Kuplo, σκήνωµα τῷ
Θεῷ 'Iaxo6 (35:. Πῶς ποτε ζηλώσας ὑπὲρ τοῦ of-
ρεσθαι τῇδε κἀχεῖσε την χιθωτὸν, ἑνωμότως ὑπέ-
σχετο, ὅτι Οὐ ποι]σω 3| τόδε f| τόδε, ἕως οὗ εὕρω
τὸν τόπον τῷ Κυρίῳ ἄξιον, Ίγουν οἰχητῆριον, του-
τέστι τόπον ναοῦ * xal oóx ἀνεπαύσατο, ἕως εὑρεῖν
ὡς ἡ βίθλος τῶν Βασιλειῶν dj πρώτη διαλαµθάἀνει.
Τὸ εἰ δὲ, τὸ οὐ σηµαίνει, ὡς xax ty ἄλλοις εἰρήχα-
μεν. Σχήνωµα δὲ xal οἶχος τοῦ Θεοῦ λέγοιτο, διὰ τὸ
ἐχεῖθεν χρηµατίζειν xa ὁμιλεῖν tot; ἀξίοις, ὡς xal
προλαθόντες elpfxayutv.

sxpe alibi diximus. Taberuaculum vero οἱ domus Dei, dicebatur locus

Vgns. 2. (Quomodo juravit Domino, et vovit Deo
Jacob. Memento cjus, inquit, quemadmodum cum
juramento ea Deo pollicitus sit, quz inferius di-
centur.

Vrns. 9-5. Si introibo in tabernaculum domus
mec, si uscendam super lectum. sirati mei, si dabo
somnum oculis | meis, et palpebris meis dormitatio-
nem, et requiem tenporibus meis, donec invenero
[ocum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Memcito,
inquit, quemadmodwn ipse olim zelo quodam
correptus est, cum Domini arcam huc atque illuc. —
errabundam ac vagam circuinferri videret, et cum
juramento pollicitus sit, dicens : Non faciam ego
hoc, neque illud, donec invenero locum Domino
dignum, hoe est, locum ten pli, et habitationem
arce ac tabernaculi, Et revera etiam non quievit,
donec illum inveneri!l, quemadmodum in pri: o
Regum libro traditur. Dictio autem si, hoc. in
loco, idem significat quod ποπ, quemadmodum
ille, ubi responsa atque

oracula dabantur a Deo; ubi etiam αἱ probos et ad virtute praeditos liomines loquebatur, ut ^u
superioribus dixius. (Nam alioqui Deus nulla habitatione seu domo indiget, aut tabernaculo.)
Ἰδοὺ ἠκούσαμεν αὐτὴν ἐν Εὐφραθᾶ. Ἐπειδη C — VEns. 0. Ecce audivimus eam in Ephrata. Quo-

παρὰ τῶν πατέρων ἡμῶν, Ἡ παρὰ τῶν βίδλων
Σχούσαμεν ἐνεχθῆναι τὴν χιέωτὸν, Ev τῷ τόπῳ τῷ
χαλουμένῳ Εὐφραθᾶ. Καὶ τὴ, ᾿Ραχὴλ δὲ θάπτει
Ἰαχὼδ &v τῷ ἱπποδρόμῳ τοῦ Εὐφραθᾶ' Αὔὕτη,

ena v, ἐστὶ Βηθ.εέμ ἔφερε Υὰρ ὁ τόπος τοῦ προ-

κατόχου τὸ ὄνομα.

niim, inquit, a patribus nostris, vel etiam aliuade
ex sacris Libris audivimus eam, arcam nimirum
in Ephratz: locum delatam (uisse. E«t autem
Ephrata eadem, quse et Detlileem. Legimus enim
alibi apud Scripturam : Bethleem domus Eptrata **,
ltem Jacob uxorem Rachel sepelivit in Hippodro-

mo Ephratz : Hec, inquit, est. Dethleem. Appellabatur namque olim locus ille primi possessoris

nomiue,

Εὕρομεν αὐτὴν év τοῖς πεδίοις τοῦ δρυμοῦ.
Εὔρομεν αὐτὴν ἀπὸ τῶν εἱρημµένων ΄ παρὰ τούτων
ἐμάθομεν αὐτὴν αὐλιζομένην ἐν τοῖς πεδίοις τοῦ
δρυμοῦ, τουτέστιν, ὧδε χἀχεῖσε περιφεροµένην,
παρὰ τὸ μὴ ἔχειν τόπον ἀφωρισμένον. Ταῦτα δὲ Ἰέ-
Ύουσι συνιστῶντες ὅτι ἀναγκαίως ἑζήλωσεν, ὑπὲρ
αὐτῆς ὁ Δαθὶδ, χαὶ τὸν τόπον εὗρενυ, ὑπὶρ οὗ καὶ
νῦν ἱκετεύουσιν.

David necessario admodum pro ea zelo correptus
sentia ad Deuin supplicaat.

Εἰσε]ευσόμεθα εἰς τὰ σκηγώματα αὐτοῦ,
προσχυνήσωµεν εἰς τὸν τόπο», οὗ ἕστησαν οἱ
acésc αὑτοῦ. Ταῦντα πρ,σώπῳ τῶν iy αὐτοῖς
ἁγίων, προφητευόντων αὐτοῖς, ὅτι ἀναστῆσεται ὁ
ναὺς, καὶ εἰσελεύσουται xal ποοσχυνβσουσι xal λα-

5$ Mich, v 2.

I]nvenimus eam ín campis silve. lInvenimus eam»
hoc est, eo modo didiciinus, ut supra dictum est,
a majoribus nimirum nostris, scu ex divinis li-
bris : didicimus, inquam, eam commoratam fu sse
in campis silv, hoc est, huc atque. illuc eirau-

D (is in morem cireumlata, utpote qua certuu! ac

destinatum locum aliquem non haberet. lloc autc
dicunt, demonstrare contendenties, quod beatus

est, ut locum illum inveniret, pro quo ipsi in [Γι

Vens.7. In'rceamus in labernacula ejus, adore-
mus in loco, ubi steterunt. pedes ejus. lec. verba
ex sanctorum | persona dicta sunt, qui populo ex
captivitate in patriam restituto aderant. Predi-
citur autem his verbis, quemadmodum templi

Varie lectiones.

(33) Supple Μνήσθητ!.

121)

EUTHYMII ZIGABENT

1225

denuo erigendum erat, et quemadmodum ipsi illuc A τρεύσουσιν, ὡς τὸ πρότερον. Σχηνώματα δὰ ἢ τὰ;

ingressuri erant, et adoraturi ibi Deum, ut antea.
Tabernacula autem, templi aulas appellavit, vel
ipsum templum, plurali usus numero Hebrzorum
mo:e, ut sepe diximus. Praterea Dei tabernacula,
ac pedes Dei, et stetisse Deum, humano more di-
xit, ut. auditorum — hebetudini condescenderet.
llinc etenim borrende ille voces exibant, qua
obscura atque ambigua quilibet de Jud:orum
rebus declaraba:.t, et (futura. praedicebant,

Ὕεας. 8. Exsurge, Domine, in requiem tuam, Hoe
est in templum tuum atque ad cjus zdificationem,
in quo antea requiescebas : hoc est, veni ad illud
temp/um, atque ad. illius loci auxilium, quod re-
frigerium, ita ut dicam, praestare tibi solebat, el
requiem.

Tu et arca sanclificationis tue. Exsurge, inquit,
tu una cum sanctificationis tux arca. Potest
enim et illa, quemadmodum olim, admiranda nunc
etiam multa perficere, propter divinam gratiam,
qua inea est, Divine etenim grati domus nie-
rito poterat appellari. Sanctificationis etiam arcain
dixit, tanquam sanctilicatione plenam, et per
quam multa sanclificari dicebantur. Nam et on-
uia que in ea reponebantur sancta erant, et
prsesertim lex, qua quoslibet a4 se accedentes
sanctificabat. Vel per sanoificationem templum
ipsum intelligit, tanquam Deo sanctificatum, ct quod
in psalmo Lxxi sanctuarium appellavit, dicens :
lncenderunt in. igne sanciuarium tuum.

Vens. 9. Sacerdotes tui induentur justitia. Si hoc
(zctum fuerit, sacerdotes tui instar vestis justi-
tiam induent, cultus niriruu divinos. Vel, Omni

ustitia induentur, boc cst, universa virtute,
uipote jum Deum colentes, a!que in dies inagis
virtutis ipsius studium amplexuri. |

Et sancti. tui exsultabunt. Et. veliqui, inquit,
homines, qui tibi sanctificati ac dedicati sunt,
exsuliabunt, hoc est, universus populus tuus

ztitia afficielur. Vel per sanctos, eos intelligit,
qui pre ceteris excellebant virtutibus. Deinde
rursus ad memoriam confugiunt beati David,
Deo possint impetrare.

Vrns. 10. Propter David servum tuum non aver-

αὑλὰς αὐτοῦ ὠνόμασεν, ἣ acto» δη τὸν vabv, πὰτ-
θνντικῶς εἰπῶὼν, ὡς πολλάκις ἔθος Ἑθραίοις. Σκς-
νώµατα δὲ χαὶ πόδας χαὶ στάσιν εἶπε θεοῦ ἀνθρω-
ποπρεπῶς διὰ τὴν παχύτητα τῶν ἀχριωμέπων.
Ἐκεῖθεν γὰρ ἐφέροντο αἱ φριχταὶ φωναὶ περὶ τῶν
ἐν Ἰουδαίοις πραγμάτων, λύουσαι τὰ ἀσαφη, καὶ
περὶ τῶν µελλόντων προλέγουσαι.

Ἀγάστηθι, Κύριε, slc τὴν ἀναπαυσίν σου. Ei
τὸν ναόν cou, εἰς οἰχοδομὴν αὐτοῦ, iv ᾧ ávz ados,
τουτέστιν, εἰς τὸν ἀναπαύοντά σε ναὺν, εἰς συν-
εργίαν αὐτοῦ.

£Zb xal ἡ κιδωτὺς τοῦ ἁγιάσματός σον. Ανά
στιθι σὺ xal ἡ χιθωτὸς τῆς ἁγιωσύνης σου. Δύναται
γὰρ χαὶ αὑτὴ, ὡς πολλά πολλάχις τερατουργίέσασα,
διὰ τῆς ἐν αὐτῇ χάριτος ' xal ὅτι xal ταύτης οἵχος
ἣν οὗτος ' χιδωτὸς δὲ τῆς ἁγιωσύνης, ὡς πεπλησμέ-
vns ἁγιωαύνης, δι ἧς ἡγίαζε: tá τε γὰρ ἑναποχεί-
ψενα αὑτῇ, ἅγια σαν, xal τούτων μᾶλλον ὁ νόμος
ἡγίαζε τοὺς µετιόντας αὐτόν. "H. ἁγίασμα τὸν ναὺν
λέγει, ὡς ἡγιαασμένον τῷ 8p, xal ἁγιάζοντα, καὶ
τῶν ἁγίων παρεχτιχὸν, ὃν χαὶ iv. τῷ ος aug,
ἁγιαστήριον ὠνόμασεν' Εγεπύρισαν γὰρ τὸ d .4-
στήριόὀν σου, φησὶν, ἐν πυρἰ.

6 οι ἱερες σου ἑνδύσονται διχαιοσύνην. El

touto Ὑέγηται, οἱ ἱερεῖς σου ἑνδύσονται, δίχην
ἱματίου, τὴν δικαιοσύνην τῆς λατρείας Ἡ δ:καιο-
σύνην πᾶσαν, εἴτουν παντοἰαν ἀρετὴν, ἤδη λατρεύ-
οντες, χαὶ μᾶλλον ἀρετῆς φροντίζειν ὀφείλοντες.

Καὶ οἱ ὅσιοί σου áraAAidcovcai. Οἱ λοιποὶ. 9
χαθωσιωμένοι σοι, τουτέστιν ὁ λαός σου, ἀγαλλιά-
σονται Ἡ ὁσίους λέχει τοὺς ἑναρετωτέρους. Εἶτε
πάλιν ἐπὶ τοῦ Δαθὶδ καταφεύγχουσιν, ἀναξίους Egv-
τοὺς ἠγούμενοι.

Seipsos indignos esse judicantes, qui gratiam a

"Evsxev Δαθὶδ τοῦ δού.ου σου, μὴ ἁποστρά-

tas faciem Christi tui. Hoc est, eum non respuas, D y'nc τὸ πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ σου. Τουτέστι

qui, ut princeps foret super nos, a tein regem
unctus est, Tuum autem dixit, ut Dei benevo-
entiam erga eum ostenderet; vel unctum a te
per legem tuam. Non avertas autem eum nobiscum
pro templi, civitatis, el regni erectione suppli-
cantem, nec inanes illius preces fore per-
milito.

Vgas. 141. Juravit Dominus ipsi David verita-
tem. Hoc est, stabilem ac veram promissionem
fecit.

Et non contemnet. eam. Cum verax sit, quin-
imo et ipsa veritas. Quznam autem fuerit hzec pro»
missio, audi :

De fructu. ventris (i, pouam super thronum tuum.

τὸν χρισθέντα εἰς τὸ ἄρχειν ἡμῖν. Τὸ cob δὲ, οἱ.
χειώσεώς ἐστιν ' ἣ τὸν χρισθέντα διὰ σοῦ διὰ τοῦ
γόµου σου. Mh ἁποστρέψῃς αὐτὸν ἄπρακτον, δεό-
µενόν σου μεθ) ἡμῶν ὑπέρ τε τοῦ ναοῦ χαὶ τῆς
πόλεως, xai τΏς βασιλείας.

"Quocs Κύριος τῷ Aa610 ἀ.ήθειαν». Βεδαίως
ἐπηγγείλατο, ἀληθινὴν ἐπαγγελίαν.

Καὶ οὐ µ] ἀθετήσει αὐτήν. ᾽Αληθῆς ὢν καὶ
αὐτραλήθεια. Τίς δὲ ἡ ἐπαγγελία, ἄχουσον.

Ἐκ καρποῦ τῆς κοιΛίας σου θήσομαι ἐπὶ tov

-— ue πα -a—5 --

1221 | COMMENT. IN PSALMOS. 1222
9póvov cov. Ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς βασιλείας σου. A Hoc est, in tlirono, atque in sede regni tui. Nec

Καὶ οὗ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ xal ἕτερα. Τίνα δὲ ταῦτα,
ἄχουσον.

Εάν φυ.άξωνται οἱ viol cov τὴν διαθήχην
µου, καὶ τὰ μαρτύριά µου. d διδάξω αὐτοὺς,
xttl οἱ υἱοὶ αὐτῶν ἕως τοῦ αἰῶγος καθιοῦνται ἐπὶ
τοῦ θρόνου cov. 'E&v τηρῄσωσι τὸν vópov µην
oi υἱοί σου, ix διαδοχῆς βασιλεύοντες * τοῦτον γὰρ
ἐχάλεσε διαθήχην * ἔτι δὲ xal μαρτύρια, ὡς ἐν τῷ
ρυ’ φαλμῷ, πολλάχις δεδήλωται. Ταῦτα δὲ, φησὶν,
ἃ διδάξω αὑτοὺυς διὰ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν, οὐχ
αὑτοὶ µόνον βασιλεύσουσιν, ἁλ)ὰ καὶ οἱ τούτων
υἱοὶ ἀθὶ βασιλεύσουσι κατὰ διαδοχἠν. Τοιαῦτα μὲν
τὰ τῆς ἐπαγγελίας, ἐπεὶ δὲ οὐχ ἐφύλαξαν, ἑξέπε-
σου. Ταῦτα δὲ λέγουσν οἱ δυσωποῦντες ὥσπερ
ἀναμιμνήσκοντες τὸν θεὸν τῆς τοιαύτης ἐπαγγελίας,
xaY εἰς ἀποπλήρωσιν αὐτῆς παρακαλοῦντες, f] xol
ἀλλήλους παραμυθούμενοι, χαὶ τῷ Aa χρηστὰς
ἑλπίδας ἑντιθέντες. Εἶτα xal τὰ ἑξῆς ἐπισυνάπτου-
σιν, ὡς xal αὐτὰ παρὰ τοῦ θεοῦ τότε ῥηθέντα
πρὸς τὸν Δαδίδ,

vel ut mutuo sese eonsolarentur, et ponam populo spem przstarent. Deinde
verba, veluti οἱ qux a Deo olim dicta etiam fuissent ad beatum David.

“Οτι ἐξελέξατο Κύριος τὴν Σιὼν, ἠρετίσατο
αὐτὴν εἰς κατοιχίαν ἑαυτῷ. Καθιοῦνται, Φησὶν,
ἐπὶ τοῦ θρόνου σου, διότι xal τὴν Σιὼν àv f] ὁ θρό-
νος τῆς βασιλείας σον ἐξελέξατο ὁ Κύριος, ὁ ταῦτα
ἐπαγγελλόμενος, fiyouv ἐγώ.

Αὕτη ἡ κατάπαυσἰς µου εἰς αἰῶγα αἰῶνος. 'H
χατριχία µου.

Ὥδε κατοιχήσω, ὅτι ἠρετισάμην» αὑτήν. Καὶ
ταῦτα xal τὰ ἑξῆς λέγουσιν ὡς ἐπαγγηλμένα xal
αὐτά.

Thx θήραν αὐτῆς εὐλογῶν εὐΛογήσω. θήραν
ὠνόμασε τὸν πορισμὸν xal τὴν συγχομιδὴν τῆς τρο-
φῆς. Εὐλογῶν εὐλογήσω, τουτέστι χαριτώσω εἰς
δαφίλειαν χαὶ ἀφθονίαν.

Tov; πτωχοὺς αὐτῆς χορτάσω ἄρτωγ. Πλου-
1120.

Τοὺς ἱερεῖς αὐτῆς ἐγδύσω σωτηρίαν. Ὑγείαν,
ἀσφάλειαν.

Καὶ οἱ ὅσιοι αὐτῆς ἀγα..Ίιάσει ἆγα- λιάσονται.
Εἴρηται περὶ τῶν ὁσίων. Τὸ 55 Άγα.1.1ιάσει dyaA-

tanta hoc dixit, sed et alia qux: sequuntur.

Vans. 19. Si custodierint. flii twi testamentum
meum, et lestimonia mea hac, qua docebo eos, et
filii eorum in seculum seculi sedebunt. super thro-
num tum. Si filii tui, inquit, qui per successiones
reguabunt, legem meam observaverint. Per te«ta-
mentum enim et per testimonia , legem ipsam in-
telligit, quemadmodum et szpe alibi, presertim in
psalmo cxvitr, ubi etiam diximus. Si observaverint,
inquit, testimonia, qux ego eos docebo, οἱ kcc:ion »
legis mez vacaverint , non ipsi solum regnabunt ,
sed illorum etiam fllii perpetuam regni successio-
Dem consequentur. Et hzec quidem a Deo eis pro-
missa sunt : verum postquam ipsi pacta non ob-
servaverunt, jure etiam a promissis decideruit.
Possunt etiam hzc verba intelligi, ut ab eis dicta
sint, ea ratione ut Deum sibi magis conciliareut ,'
revocantes ei in memoriam antiquas pollieitatio-
nes, et rogantes quodammodo ut eas adimpleret ,
addunt etiam — sequentia

Vegns. 15. Quoniam elegit Dominus Sion , elegit
eam in habitationem sibi. Scdebunt, inquit, fllii tni
iu throno tuo, quoniam Dominus elegit Sion , in
qua sedes est regni tui. Ille, inquam, Dominus, qui
hzc tibi nune loquitur verba : Ego videlicet qui
Dominus sum.

VEns. 14. Hoc requies mea in seculum seculi.

C Hoc est, Hzc habitatio mea.

Hic habitabo, quoniam elegi eam. Hzc et sequen-
tia dicunt tanquam ctizm sibi promissa.

Vgns. 15. Venationem ejus benedicens benedicam.
Per venationem, ciborum atque eduliorum suppe-
ditationem intelligit. ως, inquit, benedicens be-
nedicam, hoc est, Przsstabo magna cum abundantia.

Pauperes ejus saturabo panibus. lloc est , divites
reddam.

Vens. 10. Sacerdotes ejus induam salute. Hoc est,
securitate, ac bona valetudine.

Et sancii ejus exsultatione exsultabunt. Quinam
sint sancti Dei, jam sape alibi dictum est. Quod

Jidcorcai, καὶ τὸ EbóAoqov εὐ.λογήσω, καὶ τὰ τοι- 1) autein ait: £zsullatione exsullabunt,item : Benedicens

αὗτα, τινὲς μὲν ἰδίωμα φασὶ τῆς Γραφῆς, τινὲς δὲ
ἐπίτασιν ἐμφαίνειν, 1) βεδαίωσιν.

benedicam, et alia hujusmodi, quidam idioma esse
dicunt Bebraice linguz ; quidam vero lujusmodi

sermone uti dicunt Scripturam , ad majorem intensionem, et ad validiorem sententie confirmatio-

nem.

'Exet é£avateAo κέρας τῷ Δαθίδ. Ἑν τῇ Σιών:
Ex τοῦ γένους τοῦ Δαθιδ αὐτῷ ἀνατελῶ χέρας, ὄψος,
τιμὴν, δοξαζοµένῳ παρὰ τῶν μετέπειτα, xal διὰ τὸ
βασιλεῦον ἀεὶ γένος αὐτοῦ.

Ἡτοίμασα «1ὐχνον τῷ χριστῷ µου. Ἡτοίμασα
λύχνον τῷ βασιλεῖ μοῦ Δαθὶδ. Οἰκειώσεως δὲ τὸ μοῦ
«ἀνταῦθα. Λύχνον δὲ λέγει τὴν εὔκλειαν τοῦ σπέἑρ-
µατος αὐτοῦ, δίχην λύχνου μηνύουσαν ἅπασι τὴν
δόξαν αὐτοῦ, xa τρόπον φωτὸς ὑποδειχνύουσαν ταῖς
ἑφεξῆς Υενεαῖς τὸν πρὀγονον τοῦ τοιούτου γένους *

VEns. 17. Hlic oriri faciam cornu ipsi David. In
Sion scilicet, in qua oriri ei faciam gloriam , ac
celsitudinem ex genere David, quia et a posteris
glorificabitur, et illius generatio semper regnavit.

Paravi [ucernam christo meo. Christo meo, lioe
est, regi meo David. Meum autem ideo dixit, ut
benevolentiam suam crga eum ostenderet, ut dixi-
mus. Per lucernam vero gloriam posterorum ejus
intelligit, qux, lucerna instar, glorix eius splendo-
rem oinnibus demonstrat , et hujuscemodi genera-

1459

ΕΟΤΗΥΜΙ ZIGABENI

1251

tonis progeBitorem, veluti quoddam lumen futuris A ?) λύχνον τὴν λαμπρότητα τοῦ γένους αὑτοῦ, AMéga-

generationibus illucere facit. Vel per lucernam ,
generis sui splendorem ideo intelligit, quia splendet

πουσαν ἓν τοῖς ἔθνεσιν. ᾽Αλλὰ ταῦτα πάντα, ἐὰν
φυλάξωνται τὴν διχαιοσύνην, ὡς εἴρηται

inter gentés. Ύθγυιῃ liec omnia ea conditione illis promissa sunt, si testamentum Dei custodiverint»

ut dictum est.

Vgns. 18. [nimicos ejus induam con[meione. Ini-
wicos scilicet David aut generis ejus.

Super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea.—
Super ipsum David, seu super ejus semen. Super
ipsum autem, hoc est, tempore ipsius David, vel
tempore seminis ejus, quo tempore templuni! meum
summo cum splendore florebit, boc est, eo re-
gnante. Quidam vero per cornu, et per lucernam,
regem intelligunt Zorobabel, cujus hostes aiunt
fuisse confusos, et quo regnaute templum Doniini,
quod diu olim profanatum , dirutum, atque (nt ita
dicam) tabefactum fuerat, efflorvit. Quidam ctiam
verba illa : Quia elegit Dominus Sion, et qus se-
' quuntur omnia , prophetiam continere dicunt, de
lis qui in Judaeorum populo digni fuerunt, ut pro-
pheticam gratiam consequerentur. Bt quoniam
juxta historia sensum psalmum jam exposuimus,
εὐδίαί ut tradamus etiam quacuuque de Salvatore
uo-tro in eo tractantur. Iutroibimus, inquit, in ta-
bernacula ejus, adorabimus in loco ubi steterunt
pedes ejus; hxc verba ex (fidelium persona pro-
phetice dicta sunt, qui mutuo inter sese consultant,
quidnam facturi sint, Et per tabernacula, loca in-
telligunt, qux in Palestina sunt, ubi babitavit aut
conversatus e:t Christus. Per locum autem ubi

B

Τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ἑνδύσω αἰσχυνην. Tooc
ἐχθροὺς αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ γένους αὐτοῦ.

'Ezx| δὲ αὐτὸν ἑἐξανθήσει τὸ ἁγίασμά , ov.
Ἐπὶ Δαθὶδ, ἤγουν ἐπὶ τὸ σπέρµα αὑτοῦ φαιδρυνθῖ-
σεται θάλλων ὁ ναός µου. Τὸ Ἐπ) αὐτὸν δὲ, ἀντὶ
τοῦ Κατ αὐτὸν, τοι χατὰ τὴν γενεὰν αὑτοῦ, kv
τῇ βασιλείᾳ αὑτοῦ. Τινὲς δὲ χέρας xal Ἀύχνον τὸν
Zopo6á6s) qacl* xai τούτου λέγουσι τοὺς ἐχθροὺς
αἰσχυνθῆναι, xal ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτῶώ ἑςανθῃ-
σαι τὸν ἀπομαρανθέντα πάλαι ναόν * ἕτεροι δὲ πάλ.ν
τὸ ὅτι ἐξεέξατο Κύριος τὴν Σιὼν, xoV τὰ ἔφεξης
ἅπαντα ῥητὰ, προφητείαν εἶναι λέγουσι τῶν ἐν τῷ
δηλωθέντι vaio προφητικοῦ χαρίσµατος ἠξιωμένων.
Ἐπεὶ δὲ xa0' ἱστορίαν ὁ φαλμὸς ἠἡρμήνενται, µετα-
χειριστέον Άδη xal ὅσα τούτου περὶ τοῦ ΣωτΏῆρος
ἡμῶν Χριστοῦ ξιαλαμθάνουσιν ' Εἰσελευσόμεθα,
φησὶν, εἰς τὰ σχηγώματα αὐτοῦ, προσκυν ήσωμεν
εἷς τόπον οὗ ἔστησαν οἱ απόδες αὐτοῦ. ΗΠρο-
Φητεία τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανῶν, Aio:
ταῦτα συµθουλευόντων, xat σχήνωµα μὲν λεγόντων *
τοὺς iv Παλαιστίνῃ τόπους, ἕνθα ἀνεστρέφετο, καὶ
χατῴχει τόπον δὲ ὅπου ἕστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ.
ἡ αὑτὰ τὰ σχηνώµατα ἕνθα περιεπάτει, ἢ τὺν σταυ-
^v, ᾧ προσηλώθησαν οἱ πόδες αὐτοῦ, ὃν xal ὑποπό-
διον ὠνόμασεν ἓν τῷ vir φαλμφ. Καὶ μέντοι παν-

steterunt pedes ejus, vel eadem intellige tabernacula ταχόθεν συῤῥέοντες εἰσέρχονται εἰς τοὺς τόπους

et loca in quibus Dominus ambulavit; vel ipsam
crucem, cui Christi pedes confixi sunt, et quam, in
psalmo xcvii, scabellum pedum ejus appellavit. Ex
upiversis siquidem mundi partibus illuc confluunt
bomines, atque in ea sancta loca iugrediuntur, et
adorant illic Dominum. Ezrsurge, inquit, Domine,
in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tue, hoc
est, tux divinitatis tabernaculum, tuum scilicet
sacratissimum corpus. Quemadmodum enim arca
illa sancta Dei ex incorruptibilibus lignis fabricata
erat, et purissimo insuper auro inaurata, ita etiam
assumpta Christi humanitas ex ipcorrupto ejus
corpore erat compacta, ex ipsaque vera ac sanctis-
sima divinitate (ut ita dicam) erat deificata, per
unionem nimirum illam ineffabilem veri Dci. Sa-
cerdotes iui induentur justitia, evangelica nimirum,
vel omui virtutum genere ornabuntur ; et sancti tui
ezsultabunt, et quicunque cum sacerdotibus ama-
tores fuerint virtutum, augelicam peragentes con-
versationem, illorum etiam more exsultabunt. Pr0-
pter David servum (uum, πε avertas. faciem Christi
tui, Si nullam aliam ob causam, propter ue sal-
lem servum tuuin , queso, ne Christi tui prasen-
liam avertas, qui per incarnationem suam homini-
bus apparebit; quinimo rogo te ut cito appareat.
Vernas etiam qua jurata fuit ipsi David quod ejus
Scién consessurum essel super thronum regni
ejus, 2d ipsum etiam Christum pertinet. Ilic etenim

ἐχείνους, xal προσχυνοῦσιν ἑχάστοτε. ᾿Αγάστηθε,
qnot, Κύριε, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, σὺ καὶ ἡ
κιδωτὸς τοῦ ἁγιάσματός σου. ἀνάστηθι ix re-
κρῶν, xal ἀνάθηθι elc τὸν θρόνον τῆς ἐν οὔρανῷ
Bac s(ac σου, σὺ ὁ θεὸς, καὶτὸ πρόσ.Ίημμά σου.
Τοῦτο γὰρ χιδωτὸς τῆς ἁγιωσύνης, τοι σχήνωµα
τῆς θεότητος' ὥσπερ γὰρ ἡ χιδωτὸς Ex ξύλων μὲν
ἀσήπτων χατεσχεύαστο, χεχρύσωτο δὲ χαθαρῷ xyo-
σῷ, οὕτω καὶ τὸ πρόσληµµα Ex σώματος μὲν ἁδιαφθό-
poo συμµπέπηκτο. Ἐτεθέωτο δὲ ἐκ θεότητος φυσιχῆς.
χυρίως θεότητος, ἤγουν ἐκ τῆς ἑνώσεως τοῦ ὄντως
θιοῦ. Οἱ ἱερεῖς, qvo, ἐγδύσονται δικαιοσύνην'
τὴν xatà τὸ Εὐαγγέλιον, ᾖτοι χοσµηθῄσονται ἀρετῇ
πάσῃ’ καὶ οἱ ὅσιοί σου dra Aude orta χαὶ οἱ μετὰ
τοὺς ἱερεῖς σου φιλάρετοι ἀγαλλιάσονται, πολιτευόµε-
vot ἀγγελικῶς. ᾿ΕΝΕΧΕΥ, qnot, Δαθὶὸ τοῦ δού.ῖου
σου, μὴ ἀποστρέγῃς τὸ πρόσωπο» τοῦ Χριστοῦ
σου. El καὶ μὴ δι ἄλλο τι, ἀλλά γε δι ἐμὲ τον
δοῦλόν σου, μὴ ἀποστρέψῃς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Χρι-
στοῦ σου, μέλλοντος ἐπιφανῆναι τοῖς ἀνθρώποις δι
ἐνανθρωπήσεως * ἀλλ ἐπιφανήτω. Ἡ ὁμοσθεῖσα δὲ
τῷ Δαθὶδ ἀλήθεια, ᾖτοι τὸ ix σπέρματος αὐτοῦ
καθίσαι tig τὸν θρόνον τῆς βασιλείας αὐτοῦ, τὸν
ριστὸν ἠνίττετο, Οὗτος yàp. ἐστιν ὁ χυρίως βαα--
λεὺς τοῦ Ἱσραὴλ, àx σπέρματος τοῦ Aa6:15 μὲν ὧν,
Χατὰ τὴν μητέρα ix γένους Aa6ià χαταγοµένην,
βασιλεὺς δὲ κατὰ «b νομοθετεῖν τοῖς ὑπηχόοις σὐτοῦ,
καὶ ῥυθμίζειν, καὶ περιέπειν͵ xol ὑπεραποθνήσχειν

1925 COMMENT. IN PSALMOS. 1226

αὐτῶν, ἃ μάλιστα χερακτηρίζουτι τὸν ἀληθῶς βα- A vere ac proprie illius semen fuit; quia ex semine

σιλέα. 'Eàr ρυ.λάξωνται, φησὶν, οἱ viol ex δια-
θήκη» σου τὴν εὐαγγελιχὴν, καὶ τὰ μαρτύριά µου
ταῦτα, á διδάξω αὐτοὺς διὰ σοῦ. ᾽Απὸ τοῦ Πατρὸς
δὲ ὁ λόγος πρὸς τὸν ἐκ Δαθὶὸ Ἀριστὸν. τὸν µονο-
γεν Υἱὸν, περὶ τῶν μαθιητῶν xal ἁποστόλων, o0;
τεν.ἰ1 ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὠνόμασεν, ὡς ix. δ.δσ-
oxa^ta; καὶ πίστεως υἱοθετεθέντας αὐτῷ' ᾿Εὰν
τοῦτο ποιήσωσιν, οὐκ αὐτοὶ μό.ον, ἁλλὰ xai οἱ
«ούτων αὖθις μαθηταὶ xal μιμηταὶ καθιοῦνται ἐπὶ
τοῦ θρόνου τοῦ ποιμαντικοῦ xal διδασκαλιχοῦ.
Καταστήσεις ip, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ
πᾶσαν yuv: ? ἐπὶ τῆς ἀνχπαύσξεως χαὶ ἀπολαύ-
σεως τῆς οὑὐρανίου βασιλείας σου’ ὃ δῆ xal πέρας
λαμθάνει, φυλαξάντων, Gs; εἴρηται. Κατάπαυσις δὲ
τοῦ θεοῦ αἰώνιος, ἡ Ἐχχλησία, ἧς πύ.ῖαι ᾷδου οὐ
κατισχύσουσι - 0fpa δὶ αὐτῆς, ἡ σαγίνη τοῦ χη-
ρύγματος, Ov ἧς θηρεύει τοὺς ἑννηχομένους τῇ
ἄλμῃ τῆς πλάνης d θήρευσις, καθ) fjv οἱ ἁλιεῖς
ἁπύόστολοι ἐξήγρουν τὰ πλήθη. Πτωχοὶ δὲ αὐτῆς οἱ
πτωχοὶ τῷ πνεύµατι, οὓς χορτάσει ἄρτου οὑρανίου
ῄτοι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν * τοὺς ἱερεῖς δὲ αὐ-
τῆς ἑνδύσει σωτηρίαν αἰώνιον ' ἑνδυσαμένους πρῶ-
τον δικαιοσύνην, ὡς προείρηται, fic οἱ ὅσιοι, ἀγα.]-
Aides. αἰωνίᾳ ἀἆγα.].λιάσονται, μετὰ τὴν ὀἐντεῦθεν
ἐχδημίαν δηλαδή : χἀχείνων ἑνδυομένων, xal τῶν
οὕτως ἀγαλλιωμένων. Ἐν τῇ Ἐκχλησίᾳ δὲ ἐξανέ-
τειεν ὄγος, xal τιμὴν τῷ Δαθὶδ, εὐφημουμένῳ xal
δοξαζομένῳ, ὡς προγόνῳ τοῦ Χριστοῦ * f) καὶ iv τῇ

Σιὼν ἐξανέτειλε κέρας βασιλείας τῷ Δαθὶδ, ὑψηλόν (c

τε xal ἰσχυρὸν, χερατίζον xai καταθάλλον πάντας
τοὺς ἀνθισταμένους αὐτῷ, ὅ ἐστιν ἡ βασιλεία Χρι-
στοῦ. Λύὐχνος δὲ ἑτοιμασθεὶς τῷ Χριστῷ ἡ χατα:
σχευααθεῖσα αὐτῷ παναγία σὰρξ. dj Φφωτεινὴ διὰ
thv λαμπρότητα τῆς ἀναμαρτησίας ' f) τὸ Εὐαγ.
γέλιον φωτίζου τοὺς ἐν σχότει πλάνης, Χαὶ ὁδηγοῦν
εἰς ἀρετὴν Λύχγνος γὰρ, φησὶν, τοῖς ποσἰ µου ὁ
γόµος σου, ἣ ὁ Πρὀδρομο; * 'Exsivoc yàp, qnot,
qr ὁ «Ἰύχγος ὁ καιόµεγος ' ἐχθροὶ δὲ αὐτοῦ οἱ δαί-
µονες, xal πάντες οἱ ὀχθροὶ τῆς ἁληθείας, ol σύμ-
παντες αἰσχυνθήσονται, xal µάλιστα xatà τὴν
παγχόσµιον ἁἀνάστασιν ^ εἰς αὑτὸν δὰὶ ἑἕξαν-
θήσει ἡ ἁγία Εκκλησία, ἡ ἁγιάζουσα τους ὀρθῶς
προσερχομένους * αὐτὸν ἔδει ἄνθος xal εὐπρέ.
πειαν.

quidem fuit Davidico, propter matrem, qux a beato
David penus ducebat. Fuit ctiam vere rex, eo
quod subditis suis fidelibus legem inposuit, ct
summam eorum curam habens, vcri regis et dirc-
ctoris amorem atque officium docuit, cum pro eis
mortuus sil: quie omnia veri regis characterem
ac figuram exprimuut : Si cistodierint, inquit , filii
ejus lestameuium méum, Evangelicum niftnirum :
ei testimonia mea, lec, qui docebo eos; 1e scilicet
predicante. Est etenim hic sermo ex persona Ρα.
Lis ad Christum natum ος semine David unigeni-
tum Filium; sermo, inquam, de apostolis οἱ disci-
pulis, quos in Evangelio ctiam Chrisius filios suos
appellavit, tanquam per doctrinam et fidem sibi
3doptatos. Si igitur hi filii tui hzc fecerint, qua
dico, nou ipsi tantum, sed eorum etiam discipuli
sedebunt super thronum tuum, super tironum in-
quam pastoris et doctoris : Constitues. enim eos,
inquit, principes super omnem tcrram **. Vel in frui-
tione ct requie acterni regni. Quz pro:issio sane
tunc demum adimplebitur, si custodierint leget,
ut diclum est. Hec requies mea in veculum seculi :
sterna Dei requies Ecclesia est fi;elium, in qua
Deus quiescit; Porte enim, inquit, inferni non
pravalebunt advcrsum eam 59. Per cenationem autcm
ejus, (seu ul Grzeca dictio θήρα, áliter significat, per
capturam,) pr:edicationis ságenam ac rete intelli-
ges, per quam Christus venatur et capit eos qui
in liac natant, ita ut dicam, erroris sa!suginc. Vel,
venationem et capturam illam, juxta quam pisca-
tores apostoli, non an:plius vivos pisces capiebant
ut occiderent, sed mortuos peccatis homines irre-
tiebant ut viviücarent. Per pauperes etiam cjus pau-
peres spiritu intellige, quos coli pane, hoc cst:

coelesti regno, Christus erst saturaturus. Sacetdo-

tes autem ejus, aeterna Christus tunc ἠθιυιιπί in-
duet salute, si autea justitia induti fuerint, «ut
predictum est. Ejus etiam sancti exsultatione exsul-
tabunt, post discessum scilicet ex hac vita; tunc
clenim et sacerdotes ita induti erunt , ut diximus,
οἱ sancti exsultabunt. |n Ecclesia etiam oriri fecit
cornu ipsi David, boc est, gloriam, atque honorem
Davidici nominis celebrari, atque exaltari, dum.

D laudatur scilicet et glorifleatur ab omnibus, tan.'

quam progenitor Christi. Vel oriri fecit, validum et sublime cornu regni ipsi David, in Sion, feriens
scilicet, atque dejiciens quoscunque sibi adversantes. lloc autem est regnum Christi. Lucerna vero,
qua Christo fuit parata, caro illa sanctissima est, quae a Deo fabricata, et divinitati fuit conjuncta :
qua lucentissima erat, propter vite splendorem (fuit etenim sinc peccato), et quia in ea requievit,
sepiemplicis ilius fulgentissimae lucerns instar, lucentissima septemplicis spiritus potentia. Vel per
lucernam, Evangelium intellige, per quod omnes qui constituti erant in tenebris, illaminali sunt, et
ad clarissimam deducti virtutem. Lucerna enim , inquit, pedibus meis verbum tuum *'. Vel ipsum
etiam Domini Pracursorem, de quo scriptum est : Ille erat (ucerna ardens **. Inimici vero daemones
sunt, et reliqui omnes veritatis inimici : qui etiam omnes pariter confündentur, sed prx»cipue in die
resurreclionis universe carnis : el. super ipsum denique efflorebit illius sanctificatio, sancta nimi-
rum Ecclesia, quà omnes ad se accedentes sanctificat, queque ipsum Christum tanquam florentis
simam coronam in decorem, atque in ornamentum erat habitura.

5! Pear. xtiv, 17. ** Mati, xvi, 18. ' Psal, exei, 105. ** ο 7. 55.
PaTROL. Gn. ΟΝΧΤΗΙ, 39

EUTIIYMI1 ZIGABENI 1293

Canticum ascensuum. Α
PSALMUS ΟΧΧΣΙ.

Ύεβθ 4. Ecce sane quid bonum, aut quid jucun-
dum, quam habitare fratres in unum. lntegram at-
que plenam captivorum restitutionem prospiciens
beatus David, οἱ quomodo a perturbationibus atque
ab xrumnis liberati , templuin ct civitatem iterum
zedificaturi erant, et sub uno principe vitam acturi,
admonet eos, ne rursus dividantur, ne in diversas
ac varias scindantur partes, ut antea, quando de-
cem tribus proprium habebant ducem , et reliqua
duz alterum imperatorem : quxe res transgressio-
num legis contentionumque, et calamitatum per-

1227
Ὡδὴ ὁμοόίως.
YAAMOZ PAB.

"I0ov δή τι κα.ὸν, ἢ t cepxvór, à. 11 ἢ τὸ xar-
οιχκεῖν ἀδεΊλφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό; Thy. τελείαν αὐτῶν
ἁποκατάστασιν προϊδὼν ὁ Δαθὶδ, ὅπως ἁπαλλαγέντες
τῶν ἑνοχλούντων ὡκοδόμησαν xal τὸν vabv, καὶ τὸν
πόλιν, καὶ ὑφ' ἕνα ἀρχηγὸν ἐπολιτεύοντο, xaparvzt
μὴ διασχισθῆναι, χαθάπερ τὸ πρότερον ἠνίχα αἱ
δέχα μὲν φυλαὶ ἴδιον εἴχον ἡγεμόνα * αἱ δύο δὲ xà-
λαι ἴδιον, ὃ πολλῆς αὐτοῖς παρανοµίας, xal στάσεως,
καὶ συμφορῶν αἴτιον ἐγένετο ἀλλ ὁμοῦ χατοεχεῖν
xai ὑφ) ἕνα ἡγεμόνα τάττεσθαι. Ἰδοὺ δὴ, τί χαλόν,
ἡ τί τερπνὸν οὕτως, εἰ μὴ χατοιχεῖν ἀδελφοὺς ἅμα ;
sape illis causa fuit, Admonet igitur eos, ut una, — fj τῷ τότῳ fj τῇ ὀμονοίᾳ * πολλὰ γὰρ χαλὰ μὲν, οὗ
atque sub eodem degant principe, dicens : Ecce µτερπνὰ δέ; xaY αὖθις τερπνὰ μὲν, οὗ καλὰ 5£- ἡ
54116 quid tam bonum, aut quid tam jucundum est, B δὲ ὁμοσχηνία xai ὀμόνοια τῶν ἀδελφῶν ἁμφότερα
quam ut fratres eodem habitent in loco, atque eis- χέχτηται͵ ἅπερ ὁμου συνελθεῖν ὡς σφόδρα εὖστο-
dem animis, summa cum concordia et consensu? Et Ἆµρον, Εἶτα τοῦτο τὸ ἀγαθὸν παρειχάζει παραδεί-
multa quidem bona sunt, quz non sunt jucunda, ek — vypact.
rursum jucunda multa, quz non bona: Íratrum autem. concordia et communis eorum habitatio,
utrumque hioc in se bonum continet. Newini enim dubium esse puto, quod fraterno couseusui utrum-
que hoc conveniat bonum. Deinde hujuscemodi bonum, similitudine atque exemplo quodam descri-

bit, dicens :

Vzns. 9. Sicut unguentum in capite, quod descen.
dit in barbam , barbam Aaron. loc quod diximus,
adeo bonum cst et jucundum, sicut legale illud ua-
guentum, quo sacerdotes ungebantur, quodque
super eorum capita effundi solebat. Nam quemad-
modum hujuscemodi unguentum bonum cst, utpote
sanctum, et jucundum ctiain , veluti odoriferum :

Ὡς μύρον ἐπὶ κεφαϊῆς τὸ καταδαϊῖνον ἀπὸ
πώγωγα, τὸν πώγωγα τὸν ᾽Ααρών. Οὕτως ἑἐστὶ τὸ
πρᾶγμα xa)v xal τερπν»ν, ὡς τὸ νομιχὸν Exctvo
μύρον, τὸ yplov τοὺς ἱερεῖς, τὸ ἑκὶ χεφαλῃῆς του
ἱερέως χεόµμενον. Καθάπερ τοῦτο χαλὸν μέν ἐστιν.
ὡς ἅγιον, τερπνὸν δὲ ὡς εὐῶδες, οὕτω xol ἐχεῖνο »
χαλὸν μὲν, ὡς φύσει xal vójup ἀπαιτούμενον” τερ-

ita et illa communis fratrum habitatio, atque con- πνὸν δὲ, ὡς ὠφέλιμον. ἐπεὶ δὲ ἀπὸ τῆς χεφαλῆς ἐπὶ

cordia, summum quoddam bonum est, veluti quod,
ct natura ipsa, et lege etiam divina commendatur.
Et jucundum bonum est, eo quia ulile est, et com»
modum. Et quoniam a saeerdotum capite unguen-
tum in barbam descendebat , addidit : Quod de-
scendit in barbam, et deinde, in cujusnam barbam
descenderet, expressit dicens : In barbam ipsius

τὸν πιυγῶώνα τὸ μύρον χατέθαινε, φησὶ, τὸ Kara6at-
vov ἐπὶ πώγωγα, εἶτα προστίθησ!, καὶ τίνος πώῴ--
γωνα’ ὅτι, τὸν τοῦ Ααρών. Οὗτος γὰρ πρῶτος αὐτῷ
ἐχρίσθη. "H χαὶ ᾿Ααρὼν λέγει, πάντα ἱερέα, ὡς ἐκ
τοῦ 'Aapüv xatayÓ;tvov* ἐπεὶ δὲ dm) τοῦ πώ-
γωνος, xat ἐπὶ τὴν (av τοῦ ἱερατιχοῦ ἑνδύματος
αὖθις τοῦτο κατέδαινεν, ἐπήγαγε χαὶ τοῦτο, λέγων.

Aaron. Hic etenim sacerdotum omnium primus, unguento unctas est, Vel per Aaron, quemcunque sa-
cerdoteim intelligit, tanquam omnes ab eo descenderent, et quoniam unguentum hoc a barba im
sacerdotalis indumenti oram rursus descendebat, iterum addidit, diceus :

Quod descendit in oram vestimenti ejus. Oram
seu marginem vestimenti, reliqui interpretes Os
vestimenti reddiderunt. Eo usque cnim descen-
debat.

Vgns. 5. Sicut ros. /rmon, qui descendit in mon -
tes Sion. /Ermon mons est Libano adjacens, ubi
multa nivium copia conservatur, unde vapores ge-
nerantur, qui aerem montium Sion crassiorem
atque liebetiorem reddunt, ac rorem sestatis tem-
pore non modicum efficiunt : quem bonum quidem
esse dicemus, veluti terrae arescenti necessarium ,
jucundum vero eo quod aquabiliter et. cum. de-
lcetat;one superne in. terram defertur. Quia igitur
ros iste causam atque originem babet ex monte
J4Ermon, idcirco roreni Erimon eum appellavit.

Quoniam illi: mandavit Dominus benedictionem.
]llic, id est, in conimuni habitatione, in concordia,
ju amore fraterno, atque iu dilectione, qua est

Τὸ καταδαϊῖνον ἐπὶ τὴν ὤὥαν τοῦ ἑἐνδύματος
αὐτοῦ. Τὴν (av οἱ ἄλλοι ἑρμηνενταὶ, στόμα ἐνδύ-

D /Ιίατος, ἐξέδωχαν * ἄχρ: γὰρ τούτον xatfjpysto.

Ὡς δρόσος ᾽Αερμὼν, ἡ καταδαίνουσα ἐπὶ τὰ
ὄρη Σιών. ᾿᾽Αερμὼν ὄρος ἐστὶ, παραχείµενον τῷ
Λιθάνῳ, χιόνα πολλὴν συνἀάγον, xai φυλάττον, ἀρ'
ἧς ἀτμοὶ ἀναδιδόμενοι xaY τὸν ἀέρα τὸν ὑπεράνω
τῆς Σιὼν παχύνοντες, δρόσον ἀποτελοῦσιν ἐν θέρει.
καλὴν μὲν, ὡς ἀναγχαίαν τῇ vf] , τερπνὴν δὲ, x
{δέως καὶ ὁμαλῶς χαταφεροµένην Ἐπεὶ οὖν 1j δρό-
σος abt" Ex τοῦ ᾽Αερμὼν ἔχει τὸν αἰτίαν. δρόσον
τοῦ ᾽Αερμὼν αὐτὴν ἐχάλεσεν.

"Οτι ἑχει ἐγετείλατο Κύριος τὴν &b.loylar.
Ἐκεῖ, x00 ; Ἑν τῇ ὁμοσχηνίᾳ, ἐν τῇ φιλαδελφίᾳ., tv
τῇ ἀγάπη. Ἶτις ἐστὶ τὸ χεφάλαιον τῶν ἀρετῶν ' εὖ-

1939 COMMENT. IN PSALMOS. 1230
λογία δὲ παρὰ θεοῦ μὲν εἰς ἀνθρώπους ἡ γάρις, A virtutum omnium eaput. Ceterum Dei benedictio

παρὰ δὲ ἀνθρώπων εἰς θεὸν fj ὑμνολογία καὶ εὖφη-
µία, παρὰ δὲ ἀνθρώπων εἰς ἀνθρώπους ἡ ὑπὲρ τού-
των εὐχή.

Ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος. Καὶ αὖθις ἐχεῖ ἐνετείλατο,
καὶ ἀπέστειλε ζωὴν μακρὰν ἕως τοῦ ὡρισμένου
αἰῶνος , παρ) ὅλον τὸν ἁἀποχεκληρωμένον βίον.
ὝὭσπερ γὰρ fj στάσις θανάτους ἑργάζεται, οὕτως ἡ
εἰρήνη ζωὴν, οὔτε ἀλλήλους ἀναιρούντων, οὔτε παρ)
ἐχθρῶν φθειροµένων, διὰ τὸ συμπεφράχθαι xal
ὠχνρῶσθαι. ᾿Άρμόζει δὲ xat ἡμῖν ὁ ψαλμός.

erga homines idem est, quod divina gratia, et benedi-
ciio ab hominibus in Deum divina lausest, scu gra-
tiarum actio. Benedictio vero ab homiuibus in homi-
nes, hwunana esse dicitur ad Deum oratio, quando
nimirum pro aliis preces effundimus ad Deum.
Vitam usque in seculum. Et rursus Dominus
mandavit et misit in concordes bomines diuturnam
vitam usque ad seculum ab eo determinatum, hoc
est, per universum, ac przstitutum vite. tempus.
Nam quemadmodum contentio mortes operatur,
ita et pax vitam, cum unanimes, ac pacifici ho-
mines neque mutuo sese occidant, neque ab ho-

stibus lzedi possint, quia conjuncti sunt, et muniti, Congruit etiam hic psalmus fidelibus omnibus

Christianis.
"Q6? ὁμοίως.
VYAAMOZ PAT*.
"Ióob εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ δοῦ.Ίοι

Κυρίου. Ἐνταῦθα κατέλυσε τὰς ᾠδὰς τῶν ἀναθά-

θρων, Ἡ ἀναθαθμῶν, εἰς εὐχαριστίαν καταχλείσας
«ὖν λόγον. Κελεύει yàp εὐχαριστεῖν τῷ θεῷ, τῆς
αἐχμαλωσίας ἁπαλλάξαντι, xol διὰ τοσούτων ἐθνῶν
ἀδλαθεῖς ἐπανελθεῖν εἰς τὴν πατρίδα παρασχευά-
σαντι, xal τοῦ αυνεχοῦς πολέμου τῶν πλησιοχώρων
ἑλευθερώσαντι, xal τὸν vabv xai τὴν πόλιν ἀνοιχοδο-
U?joac δόντι, καὶ χατοικεῖν ἀδεῶς ἤδη, xa πολιτεύε-
σθαι χαρισαμένψ. Λοιπὸν εὐχαριατεῖτε, φησὶν, ol
δοῦλοι, οἱ θεράποντες. Δοῦλος δὲ Θεοῦ ὁ πειθόµενος
τοῖς προστάγµασιν αὐτοῦ, καὶ θεραπεύων αὐτόν.

Canticum ascensum.
PSALMUS CXXXIII.
εις. 1. Ecce sane benedicite Dominum omnes
servi. Domini. Cantica ascensionum, eeu (ut dixi-

, mus) ascensuum in hoc psalmo finem accipiunt: quem

Propheta in gratiarum actionem desinere voluit,
Jubet enim hic condignas Deo gratias agi, qui οἱ
captivitate populum liberaverat, et. ei przstiterat
ut per tot inimicas gentes illesus atque tutus ir
patriam rediret, et ab assiduis finitimatum gen-
tium bellis quiesceret ; qui etiam civitatem et
templum rursum zdiflcari permiserat, feceratque
ut securi jam conversarentur, atque habitarent in
patria. De cstero enim, inquit, vos o servi et

cultores Dei, condignas Deo gratias agite. Servus autem Dei dicitur, qui eum colit, atque illius

paret mandatis.

Οἱ ἑστῶτες ὃν οἵκῳ Κυρίου, ἐν αὐ.αῖς οἴκου 6 Qui statis in domo Domini, in aulis domus Dei

θεοῦ ἡμῶν. Ol λοιπὺν ἑστῶτες Ev τῷ vaip, οἱ ἀπὸ
τοῦ vov εἱσερχόμενοι ἁπαρτισθέντι, xal ἁἀπολαθόντι
χαὶ τὴν εὐπρέπειαν καὶ τὴν λατρείαν αὐτοῦ.

Ἑν ταῖς νυξὶν ἑπάρατε τὰς χεῖρας ὑμῶν slc
τὰ ἅγια, καὶ εὐογεῖτε τὸν Κύριο». Ml τὴν νύ-
xta πᾶσαν εἰς Ünvov ξαπανᾶτε, ἀλλὰ xal ἐν ταύτῃ
ἑπάρατε τὰς χεῖρας ὑμῶν εἰς τὰ "Άγια τῶν ἁγίων,
ὅπου ὁ θεὸς κατοιχεῖν ἑλέγετο διὰ τὴν ἐχεῖσε χάριν’
xu εὐφημείξε τὸν θεὸν, kv ταῖς νυξὶ μᾶλλον, ὅ-ε xat
χουφότερος ὁ νοῦς, xal πλείων 1j σχολή’ εἰ δὲ ἓν
νυχτὶ παραγίνεσθαι πρὸς τὸν vabv χελεύει τῆς
χλίνης ἀνισταμένους, mola; τεύξεται συγγνώµης ὁ
μτδὲ οἴχοι χατὰ τὸν χαιρὸν τοῦτον εὐχὰς ἐπιτελῶν ;
Εἶτα ὑπερεύχεται τοῦ λαοῦ.

Εὐλογήσαι σε Κύριος ἐκ Σιὼν, ὁ xoujcac τὸν
οὐρανὸν xal τὴν γῆν. Εἴρηται περὶ τούτου àv τῷ
ρχζ’ φαλμῷ, καὶ οὗτος δὲ ὁ Ψφαλμὸς ἁρμόδιος
πᾶσι.

Α.11η.1ούΐα.
ΨΑΛΜΟΣ PAA.

Εἰρήχαμεν προλαδόντες ὅτι εὐχαριστήριοι ψαλμοὶ,

τοιαύτην ἔσχον ἐπιγραφήν.

nostri. Vos, inquam, Deo benedicite, qui assidue
jin templo commoramini, qui templum a modo
perfectum, suoque decore et cultu jam recepto
ingredimini.

VERs. 2. In noctibus extollite manus vestras. ín
sancta, el benedicite Dominum. Nolite, inquit, uni-
versam noctem somno perdere, sed in ea, manus
νθβιγας ad Sancta sanctorum extollite, ubi propter
divinam illam gratiam, qua illic erat, habitare
Deus dicebatur ; atque in noctibus pracipue Deum .
laudate, quando mensa sollicitudinibus et curis
magis vacua est, quando vobis majus otium adest.
Quod si nociu eos jubet e lecto surgere, atque iu
templum accedere, quamnam unquam veniam ii

D consequentur qui teinpore illo, neque etiam domi

ad preces, neque ad orationem consurgunt ? Deinde
rogat pro populo dicens : -

Vgns. 5. Benedicat tibi Dominus ex Sion, qui
fecit celum et terram. De hujuscemodi verbis alibi
eiiam dictum est, videlicet in psalmo cxxvu. llic
psalmus preterea omnibus potest accommodari.

Alleluia.
PSALMUS CXXXIV.

Jam in superioribus dictum est, quod psalmi,
qui hujuscemodi habent inscriptionem gratiarum
actiones continent.

1231

EUTHYMII ZIGADENI

1232

Vgns. 4. Laudate nomen Domini, laudate, servi. Α — Alveice τὸ ὄνομα Κυρίου, alreite, 6oUAo«, K-

Dominum. De his verbis diximus in psaluo ci.
Vgns. 2. Qui statis in domo Domini, in aulis do

mus Dei nostri, llec verba ad uuguem habentur
in proxime pr:ecedenti psalmo, ubi ea exposuimus:
verum hic non universum populum — alloquitur
Prophe'a, sed cos qui in templum frequentius
accedebant. Vos, inquit, qui statis in. templo, lau-
date Deum. lis etenim, qui in templo non mane-
bant, non licebat Deum laudare, neque alio in loco

prior. Εἴρηται περὶ τούτου ἐν τῷ eB. φαλμῷ.

Οἱ ἑστῶςεες év οἵχῳ Κυρίου, ἐν αὐβαῖς olxov
8500 ἡμῶν. Εἴρηται ἐν τῷ προ)αθόντι φαλμῷ -
ἁλλά καὶ νῦν περὶ τῶν ἑχάστοτε φοιτώντων εἰς τὸν
ναὺν διαλαµθάνει. Αἰνεῖτε, φησὶν, οἱ ἑστῶτες ἐν τῷ
vat) * τοῖς γὰρ μὴ ἑστῶσιν ἐν τούτῳ οὐχ ἑξῆν ὑύμνο-
λογεῖν αὐτὸν, οὐδὲ ἑτέρῳ τόπῳ προσεύχεσθαι, ἵνα
τὸν vabv χαὶ τὰ ἐν αὐτῷ βλέποντες, μὴ ἐπιλάθωντοί
ποτε τοῦ θεοῦ.

ad Deum orare: ea nimirum ratione ut templum cernentes, atque ea. qua erant in templo, divinae

majestatis nunquam obliviscerentur.

Vuns. 3. Laudate Dominum, quoniam bonus esi
Dominus. Quoniam misericors, ac beucficentissi-
inus est in omnes : sed in illos presertim qui eum
laudant.

Psallite nomini ejus, quoniam pulchrum est. Pul.
chrum est ei psallere, Ex psalimis etenim et can-
ficis, divinorum dogmatum excellentiam addisci-.
mus. Psalmi eliam el cantica psallentium mentes
pretendunt ad Deum, humanos affectus sedant,
animam cantu delectant, et cum delectatione con-
juncta queque utilitatem afferunt. Vide qus dicta
eint in psalmo ix in eo versiculo: Psallam nomini
tuo, Altissime.

Vgns. 4. Quoniam Jacob elegit. sibi Dominus.
Quoniam Dominus ex omnibus nationibus lsraeli-
ticum sibi populum elegit, ac sibi reposuit, veluti
eum populum a quo solo coleretur.

Ἱεγαεί in peculium sibi. Populum Judxoruim de-
sccndentem ex Jacob, duplici nomine appellavit.
Jacob nimirum et [srael : quemadmoduauu ipse etiam
patriarcha Jacob utroque lioc. nomine fuit appel-
latus, Eundem, inquit, populum elegit sibi Deus
in hereditatem, atque in sortem ; et ideo peculia-
rem populum illum persaepe appellavit, ea nimi-

Αἱγεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἁγαθὸς Κύριος. Ὅτι
φιλάνθρωπος, ὅτι εὐεργετιχώτατος, xal μάλιστα τοῖς
alvoucty αὐτόν.

ψα.Ίατε to ὀνόματι αὐτοῦ, ὅτι κα.όν. "Ότι xa-
λὸν τὸ φάλλειν αὐτῷ ' παιδεύοναι γὰρ αἱ ᾧᾠδαὶ δογ-
µάτων ἀχρίδειαν, xol τείναυσι τὸν νοῦν τοῦ φΦάλλον-
τος πρὸς τὸν Θεὸν, xal χοιµίζουσι τὰ πάθη, xal
ἠδύνουσι τὴν ψυχὴν τῷ µέλει, xal μετὰ τῆς ὧὦφε-
λείας ἔχηυσι xal τὸ τερπνὀν. Ζήτησον xai ἐν τῷ
Ψαλμῷ τὴν ἐξήγησιω τοῦ, Φα.λῶ τῷ ὀνόματί σου,
"χὝψιστε.

"Orts τὸν Ιακῷθ ἑξε]έξατο ἑαυτῷ ὁ Κύριος.
Ὅτι τὸν Ἰσραῃλίτην λαὸὺν ix πάντων τῶν ἐθνῶν
ἐξἐλέδατο, xal ἀνέθηχεν ἑαυτῷ ὡς µόνον αὑτῷ λα-
τρεύοντα.

Ἱσραὴ. εἰς περιουσιασμὸν ἑαυτῷ. Tov ἐξ Ἰα-
χὼθ λαὸν καλεῖ χαὶ Ἰσραήλ' ἀμφότερα γὰρ ὁ Ἰα-
κὠθ ὠνομάζετο. T^v αὐτὸν, φησὶν, ἐξελέξατο εἰς
περιουσιασμὸν ἑαυτῷ, εἰς χλῆρον’ διὸ xal λαὸν πε-
ριούσιον προσηγόρευσεν αὐτὸν, Ίγουν ὡς περιουσίαν͵
ὡς πλοῦτον λογιζόµενον, xat στερ-όμεγον, xol ἐπι-
µελείας ἀξιθύμανον.

rum 1atione, quod non secus illum. amaret, summoque studio custodiret, quam divitias quasdam
non vulgares, et peculium quoddam pretiosissimum.

Vgns. 5. Quoniam ego cognovi quod magnus est
Dominus. Ecce quod aliam diving Jaudis causain
apponit, dicens : Quoniam ego amplius quam vos
cognovi ; vel, quia id exactissime novi, quod Do-
minus magnus est. Cognovi autem id a divina gra-
tia, et quia illius opera, ulta cum prudentia con-
sideravi.

Et Dominus noster pre omnibus diis, Hic' si qui- D

dem est; ili vero non sunt. [lic etiam vere Do-
iminus; illi autem non vere dii. Nam et si. compa-
rationis verba, hzc esse videantur, non tamen
falsos dcos vero Deo comparant, sed ex dispensa-
tione quadam propter populi hebetudinem Propheta
sic loquitur : quippe qui alibi Deum deorum appel-
lat, et nunc etiam auditorem pcdetentim crigit,
mirabilium rerum ipsum Deum operatorem esse
demonstrans, ac deinceps paulo post gentium deos
subsannans. Dictum est etiam in psalmo xcvi:
Nimis exallatus es super omnes deos ; ibi vide quce
ju expositione diximus.

"Οτι ἐγὼ ἔγνωκα, ὅτι µέγας ὁ Κύριος. Ἰδοὺ καὶ
ἄλλην αἰτίαν τοῦ αἰνεῖν τίθησιν’ "Οτι, φησὶν, ἐγὼ
πλέον ὑμῶν ἔγνωχα, fj ἀχριθῶς ἔγνωχα, ὅτι μέγας
ὁ Κύριος" ἁπότε τῆς θείας χάριτος, ἀπό τε τοῦ συνὲ-
τῶς ὁρᾷν τὰ ἔργα αὑτοῦ, τοῦτο γνούς.

Καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν παρὰ πάντας θεούς. Ὁ μὲν
γάρ ἐστιν, οἱ δὲ οὐχ clot. Kal ὁ μὲν Κύριος ὄντως,
οἱ δὲ θεοὶ οὖχ ὄντως. Δοχεῖ δὲ τοῦτο συγκριτιχὸν
οἱχονομιχῶς διὰ τὴν παχύτητα τοῦ λαοῦ * ἀλλαχοῦ
Υὰρ θεὺν τῶν θεῷν ὀνομάξδει τοῦτον. χαὶ νὺν δὲ
χατὰ μικρὸν ἀνάγωγ τοὺς ἀχροατάς, ἐργάτην αὑτὸν
δείχνυσι θαυµασίων, xal ποοϊὼν δὲ διαμυκτηρίνει,
καὶ φαυλίσει τοὺς θεοὺς τῶν ἐθνῶν * εἴρηται δὲ xal
bv τῷ Ις’ ψαλμῷ * Σφάδρα ἑπερυψώθης ὑπὲρ
πάντας εοὺς θεοὺς ' καὶ ζήτησ,ν τὴν ἐξέγησιν
ἐχεζ.

1233

COMMENT, IN PSALMOS.

1224

Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ A. — Vans. 6. Omnia quecunque voluit, fecit in. celo

καὶ év τῇ Tj. Εἶπε τοῦτο καὶ ἓν τῷ ριγ φαλμῷ *
Ὁ δὲ sóc ἡμῶν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ
adrra ὅσα ἠθέ.ησεν ἐποίησεν.

'Ev ταῖς θα.λάσσαις καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἀθύσ-
σοις. θαλάσσας μὲν λέγει τοὺς διαφόρους χόλπους '
τὰ συστήµατα γὰρ τῶν ὑδάτων ixálsos θαλάσσας,
ἀθύσσους δὲ, τὰ ὑπωοχάτω τῆς γῆς, τὰ ἀνεξερεύνητα,
iv oM πᾶσι πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ' εἶτα
ὑμνεῖ τοῦ θεοῦ ἔργα τινὰ ἀξιοθαύμαστα, παραδρα-
pov τὰ μείζονα, ἵνα χαὶ ἀπὸ τῶν ἑλαττόνων sien
τὸ gsya)etov xal ἀξιύμνητον αὐτοῦ.

Ἀνάγων νεφέλας ἐξ ἐσχάτων τῆς Τῆς. 0 i6
αὐτοῦ τοῦ κατωτάτου βάθους τῆς γῆς ἀνάγων νεφέ-
λας᾽ καὶ τοσοῦτον αὐτὰς µετεωρίζων βαρείας οὔσας,
xai τὸ χατωφερὲς ὑγρὸν ἄνω φέρεσθαι ποιῶν.

Actpazác sic ὑετὸν ἐποίησεν. Els xatobv ὑε-
τοῦ * f| ἐν τῷ ὑετῷ, xal 5c ἀλλήλων ἀθλαθῶς φέρε-
σθαι τὰ φθαρτικὰ ἀλλήλων παρεσκεύασεν, ὡς pite
την ἀστραπὴν πυρωδεστάτην οὖσαν ἀναλίσκειν τὸ
ὑέτιον ὕδωρ, pf ἂν τοῦτο ῥαγδαῖον φερόµενον
σθεννύειν ἐχείνην.

Ὁ ἑξάγων ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὑεοῦ. θη-
σαυροὺς αὐτοῦ νῦνλέχει τοὺς ἀποχρύφουςτόπους, ὅθεν
ἐβέρχονται' χεχρυμμµένος γὰρ ὁ θησαυρὸς, τὸ ἄγνω-
στον τῆς Ὑενέσεως αὐτῶν * f ἐξάγων ἀνέμους ἐκ
θησαυρῶν αὐτοῦ, ὡς ἐντεῦθεν δηλοῦσθα: τὸ εὐχερὶς

τῆς ἐξαγωγῆς αὐτῶν, xal πρόχειρον, ὅτε βούλεται’ σ

αυμαστὸν vip τὸ νῦν μὲν τοῦτον εὐχερῶς, νῦν δὲ
ἐχεῖνον ἐπιπέμπειν, ἄλλοτε δὲ τοῦτον κἀκεῖνον ἅμα.
Ἔστι δ᾽ ὅτε xal πλείονας ἐν ταὐτῷ, χαὶ πολλάχις
οὐδένα" xal πάντα χατὰ χρείαν, xaX οὐδὲν ἀλόγως,
καθάπερ ἓν θησαυροῖς τισι χαταχεχλεισµένων, xal
ὀπηνίκα βούλεται, xal ῥᾳδίως ἑξαγομένων.

el in terra. Eadem verba habentur in psalmo οσ!,
ibi. Deus autem noster. in celo et. in terra omnic
guwrcunque voluit [ecit.

In maribus et omnibus abyssis. Maria quidem
varios maris sinus appellat : Congregationes, inquit,
aquarum appellavit maria **. Abysasos autem sub-
terranea loca, quz imperscrutabilia sunt: in qui-
bus tamen fecit omnia Deus, que voluit. Dcinde
privata quxdam Dei opera admiratione digua lau-
dat, majora praeteriens, ut ex minoribus, mágnitudi -
nem cjus sunimis esse laadibus dignom ostenderet.

Vgns. 7. Educens nubes ab extremo terre. Qui
ex ipsa inferiori terrze profunditate nubes educit,
easque tametsi graves sint, in altum extollit, et
illarum humorem, qui natura sua deorsum fertur,
in sublime elevari facit.

Fulgura in pluviam fecit, |n tempus scilicet plu-
viz, vel in pluvia. Effecitque ut qux suapie natura
mutuo sese perdunt, una, ac pariter sine alterius
lesione conjuncta deferantur, ita ut neque fulgur,
quod natura ignitum est, pluvialem aquam corn-
sumal, neque aqua rursum magna vi delata fulgur
exstinguat.

Qui educit ventos de thesauris suis. Per thesau-
ros Dei, lioc iu loco Propheta occulta illa loca in-
telligit, unde exeunt venti. Οσο] enim esee
dicitur thesaurus : eo quod et generatio et locus
ejus ignoratur. Thesauri nomine praterea, non
tantum pecunia: αἱ occulta alia bona intelliguntur,
sed et ipsa etiam loca, ubi thesauri recondi solent.
Vel qui educit ventos tanquam e thesauris suis, ut
subintelligatur dictio illa, Tanquam, vel, quasi * ita
ut ex his verbis educeoudi facilitas denotetur, οἱ
quod eos Deus semper in promptu habet, cum vo-
luerit. lllud autem quam maxime admirandum cst,

quod modo hunc, modo illum Deus ventum emittat, et aliquando una utrumque; persspe etiom
ylures uno atque eodem tempore ; persepe etiam nullum prorsus; atque hzc omnia ex utilitate, ct
nibil sine ratione, illis scilicet interea inclusis, veluti in quibusdam thesauris: atque illinc quo-

ties Deo libuerit, maxima cum facilitate eductis.

"Oc ἐπάταξε τὰ πρωτότοχα Αἱγύπτου ἀπὸ ἀἂν-
θρώπου ἕως κτήνους. Εἴρηται ἐν τῷ ot φαλμῷ '
καὶ ζᾖτησον ἐχεῖ τὴν ἐξήγησιν τοῦ, ᾿Ωδοποίησε
τρίδον τῇ ὁργῇ αὐτοῦ. Ἔως δὲ κτήνους, εἰς ἑπίτα-
σιν τῆς συμςορᾶς.

Ἐξαπέστει λε σημεῖα καὶ τέρατα ἐν μὲσῳ σου,
Αἴγνπτε, év Φαραὼ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς δού.οις
αὐτοῦ. Εϊρηται περὶτούτων ἐχεῖ: ὉὋςξἔθετο ἐν AL-
TÓzTtQ τὰ σεμεῖα αὐτοῦ, καὶ τὰ τέρατα αὐτοῦ ἐν
πεδίῳ Τάνεως * μνημονεύσας δὲ τῆς βαρυτέρας πλη-
Υῆς, εἶτα συλλήθδην εἶπε, σημεῖα καὶ τέρατα.

"0c ἑπάταξεν ἔθνη aod. Εἴτε τὰ ἁποτειχίζοντα
τοῖς Ἰουδαίοις τὴν πάροδον, εἴτε τὰ kv Παλαιστίνη :
ἐπιτόμως δὲ πάντα λέγει, xal χατὰ παραδροµήἠν.

Kal ἀπέκτεινε BactAeic κραταιούς. Τοὺς ἡγε-
µόνας αὐτῶν.

*3 Gen. i, 10.

VEns. 8. Qui percussit primogenita Egypti ab
homine usque ad pecus. De hoc diximus in psalmo
rxxvir, Vide ibi, in versiculo: Fecit semitam ire
sue. — Usque ad pecus vero dixit, ut calamitatem
augeret.

Viens. 9. Emisit signa οἱ prodigia in medio tui,
4Egypte, in. Pharaonem, et in. omnes. servos ejus.
lbidem etiam dictum est, quod posuit in Agypio
signa, et prodigia sua in campo Taneos : cumque
gravissime omnium plage meminerit, collectinm
p^stmodum signa dixit, et prodigia.

Ὑκας. 10. Qui percussit gentes multas. Sive eas
qua transitum Judxis prohibebant, scu gentes
quie in Palzstina crant. In compendio etenim on-
nia narrat et cursim.

Et occidit reges fortes. lllarum scilicet gentium
duces.

1935

EUTHYMII ZIGABENI

1236

VEns. 141. Seon regem Amorrhagorum et Ogregem A. Tóy Σηὼν βασώέα τῶν Αμοῤῥαίων, καὶ τὸν

Basan. Seon quidem rex, divitiis ac militum co-
piis erat celeberrimus; Og vero magnitudine ae
fortitudine corporis conspicuus, in omnium hoini«
num ore ferebatur. Áiunt enim eum lecto usum
fuisse ferreo, novem cubitorum in longitudine, et
quinque in latitudine.

Et omnia regna Chanaan.
provincie: cujus populi magis particulariter pra:
ceteris Chananei dicebantur.

Vgns. 19. Et dedit terram eorum hereditatem,
hereditatem Israel populo suo. Bis hereditatem
dixit, ut illius provinciv* ubertatem denotaret, ac
si diceret : Hzreditatem, dico, ac vere hxredita-
tem.

Που est Palestine ΄

Ὢγ βασιλέα τῆς Bacdr. Σηὼν μὲν γὰρ πλούτῳ
xai στρατοπέδοις περιθόητος ἣν. "fv δὲ µεγέθει
xai ῥώμῃ σώματος πολυθρύλλητος, φασὶ yàp αὔ-
τὸν xal χλίνη αιδηρᾷ κεχρῆσθαι, ἑννέα μὲν πηχῶν
τὸ µῆχος, πέντε δὲ τὸ εὖρος ἐχούσῃ.

Καὶ πάσας τὰς βασι.είας Χαγαάν. Τῆς Παλαι-
στίνης ἓν ᾗ ἔθνος ἰἡδιχῶς παρὰ τἆλλα Xavavalot
καλούμενον.

Καὶ ἔδωκε τὴν 101v αὐτῶν κ.Ίηρογομίαν, xAnpo- '
νοµίαν "lopatÀ Aag αὑτοῦ. Al; εἶπε κλη βονομέαν
τὸ δαψιλὲς αὐτῆς ἐμφαίνων, xAnpovoplav, ὄντως
κληρονομίαν.

Ὕεας. 15. Domine, nomen (uum in seculum, et Ὁ Κύριε, τὸ ὄνομά σου slc τὸν alova, καὶ τὸ

memoriale (tuum. in. generationem et. generationem.
l'ropterea, inquit, nomen tuum, ac memoria tua
i» seculum atque in omnes generationes perpetua
erit: apud eas niuirum, qui hujuscemodi 8 te be-
neficiis donati sunt.

Vens. 14. Quia judicabit Dominus populum suum.
— dudicabit cum pro Ulciscetur eum, quoties ab
iuimicis lz2sus fuerit, lioc. est, justum ei reddet
judicium.

Et in servis suis exorabitur. Hoc est, ad orantes
et placantes eum servos suos flectetur. Vel popu-
Im quidem peccantem judicabit, et penas ab eo
esiget, a. peenitentibus vero exorabitur, atque eos
adjuvabit.

VeRs. 15. Idola gentium argentum et aurum,
opera manuum hominum. Hujuscemodi verba habes
etiam in psalmo cxiu. Atqui apud. nos sunt. etiam
sauctorum imagines, quà el aurum, atque argen-
tuunsuntet opera manuum hominum ; verum enim-
vero idola non sunt: quoniam idolorum quidem,
prize species, ac prima eorum argumenta, falsa
sunt ; fabulze nimirum, qus nulla rci veritate sub-
sistunt. Deos etenim sibi ascribunt gentes, qui
dsi nou sunt, sed dzemones falso sibi divinitatem

pynuócvróvr cov εἷς γενεὰν καὶ γενεάν. Ai
ταῦτα, φῃσὶ, τὸ ὄνομά σου χαὶ ἡ μνήμη σου ἀῑδια
ἔσονται, εἰς τὸν αἰῶνα, xal εἰς πάσας Ὑενεὰς, παρὰ
τοῖς τούτῳ εὐεργετηθεῖσιν.

"Οτι αρινεῖ Κύριος τὸν «Ἰαὸν αὐτοῦ. Κρινεῖ
αὐτὸν, ἤγουν ἐχδιχήσξι βλαπτόµενον παρ’ ἔχθροις.

Καὶ ἐπὶ τοῖς δού.ῖΊοις αὐτοῦ παρακ.1ηθήσεται.
Ἱλουμένοις αὐτὸν, ἐπικαμφθήσεται" f) χρινεῖ μὲν
τὸν λαὸν ἁμαρτάνοντα, xal δικαίως ἁπαιτήσει *
μετανοοῦντος δὲ παβαχληθήσεται, xoi ἀντιλήψεται
αὐτῶν.

C ἍὭΤὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ὀργύριον καὶ χρυσίον,

ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων. Εἶπε τοῦτο καὶ ἓν τῷ ριΥ
ψαλμῷ xa μὴν καὶ αἱ παρ) ἡμῖν ἅγιαι εἰχόνες

. ἀργύριον χαὶ Ὑχρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων,

ἀλλ' οὐχ εἴδωλα, ὅτι ἑχείνων μὲν τὰ πρωτότυπα
ἀνυπόστατα καὶ ψευδῃ. θεοὺς γὰρ ἐπεφήμισον οὐκ
ὄντας, ἀλλὰ δαΐίµονας ψευδοµένους τὴν θεότητα *
τῶν δὲ παρ) ἡμῖν εἰκόνων τὰ πρωτότυπα ὄντα, χαὶ
ἀληθεύοντα, ὃ χαλοῦνται * κἀχεῖνα μὲν εἴδωλα µια-
ρῶν, ταῦτα δὲ, εἰχόνες ἁγίων.

arrogantes; verum sanctorum nostrorum imagines primas suas species veras habent, ac prima eorum
argumenta, vera sunt : quoniam secundum veram rerum historiam, vere id fuerunt quod appellantur,
el vera etiam. quacunque de illorum vita ac conversatione traduntur. Unde idola scelestorum ac
uequissimorum hominum aut d2monum sunt simulacra: nostre autem, sanctorum et clarissimo-
rum hominum, imagines.

VEns. 16, 17. Os habent ei non loquentur, oculos Ὁ Στόμα Exovci, xal οὗ αλήσουσιν, ὀφθα"μοὺς

habent el non videbunt, aures habent et non audient.
ll:ec verba pari modo illic etiam habentur,

Neque enim est spiritus in ore eorum. Reddit ra-
tionem Propheta, et docet, quomodo idola omnia
sensibus careant, Et delectatur, dum in eorum
accusatione atque reprehensione sermonem suum
magis exfendit.

Vgns, 18. Similes fiant eis, qui faciuntea, el om-
nes qui confidunt in eis. Ibidem etiam lujuscceniodi
habentur verba.

VgRs. 19, 20. Domus Israel benedicite Domino,
domus Aaron benedicite Domino, domus Levi bene-
dicite Domino : qui timetis Dominum benedicite Do-

ἔχουσι, xal οὐκ ὄγονται, oxa ἔχουσι, καὶ οὐκ
ἐγωτισθήσονται. EUxe καὶ ταῦτα ἐχεῖ.

Οὐδὲ γάρ ἐστι πγεῦμα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν.
Τοῦτο αἰτία τῆς ἀναισθησίας' ἐμφιλοχωρεὶ δὲ τῇ
χωμιρδία, ἐπιτείνων τὴν διαδολὴν αὐτῶν.

"0μοιοι αὐτοῖς γένουτο οἱ ποιοῦντες αὐτᾶ,
καὶ πάντες οἱ πεποιθότες éx' αὐτοῖς. 'Exsl xal
ταῦτα ἐν τῷ ριγ’ φαλμῥ.

Οἶκος ᾿Ισραὴ.ὶ, &0Aoyicate τὸν Κύριον * οἶκος
᾽Ααρὰν, εὐογήσατε τὸν Κύριον’ οἶκος Asvt, eb.Ao-
}ήσατε τὸν Κύριον * οἱ φοθούµεγοι τὸν Κύριον,

1231 COMMENT. ΤΙΝ PSALMOS. 1938
ebAeynouts τὸν Κύριον. Ἐν bxelwp καὶ ταύτην À mino, Illic etiam hujuscemodi ordinum divisionem

&rotjcato τὴν διαἰρεσιν τῶν πραγμάτων. Καὶ
ζήτησον τὴν ἐχεῖ ῥηθεῖσαν ἐξήγησιν, ἀλλ' ἐχεῖ μὲ»,
Ἠ πισε γἐγραπται, ἐνταῦθα bk, Εὐ.ογήσατε, διὰ
τὰς δηλωθείσας εὐεργεσίας. Εἰπὼν δὲ τὸν ᾽Λαρὼν,
ἀνέδραμεν εἰς τὸν φύλαρχον, χαθολικὠτερον xal φα-
νε η gov τὸν λόγον ποιῶν.

Εὐλογητὸς Πύριος éx Σιών. Εἴρηται xoX àv τῷ
px φαλμῷφ.

'Ü χατοικῶν ᾿Ἱερουσα.ήμ. Ἐν τῷ ναῷ τῆς
Ἱερουσαλὴμ.

Ἁ.νληλούὐῖα.
TAAMOZ ΡΑΕ’.

Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῷ πρὸ αὐτοῦ συνάδω», ον

ἔχει τὴν ἐπιγραφήν.

Ἐξομο.ογεῖσθε τῷ Κυρἰῳ, ὅτι ἀγαθὸς, δει εἰς
τὺν alova τὸ Élsoc αὐτοῦ. Εὐχαριστεῖτε αὐτῷ
ὑπὲρ τῶν ὁμοίων εὑεργεσιῶν. Ἑρμηνεύεται δὲ οὗτος
ὁ στίχος xol iv τῇ ἀρχῇ τοῦ ρε’ ψαλμοῦ τρόπον
ἕτερον, xai ἐν ὅλοις δὲ τοῖς ἐφεξῆς στἰχοις ἆχρο-
τἐλεύτιον τὸ, ὅτι Εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ,
πρὸς ἐπίτασιν τοῦ ὕμνου τοῦ τοιούτου ἑλέους, ἢ xal
πρὸς ἔκπληξιν.

ἘΕξομολογεῖσθε τῷ θεῷ τῶν θεῶν. Τῶν ψενδω-
νόμων, εἰ γὰρ χαὶ ἠτιμωμένοι καὶ προσχεκρουκότες

ol δαίµονες, ἀλλὰ δοῦλοι καὶ ὑποχύπτοντες i£ (C

ἀνάγχης.

Ἐξομο.]ογεῖσθε τῷ Κυρίῳ τῶν κυρίων. Tov
προσχαίρων xuplov* ἢ προσχαίρως τῶν οὐκ ὄντως
χυρίων *'O Βασιεὺς γὰρ τῶν βασιλευόντω», xal
Κύριος τῶν χυριευόντω».

To ποιήσαντι θαυμάσια μεγάλα µόνῳ. Τὸ
Μόγῳ πρὸς ἀντιδιαστολὴν χεἶται τῶν δα.µόνων.
Κύριον γὰρ λέχει τὸν ἐν τρισὶ προσώποις ἕνα θεόν.

Τῷ ποιήσαντι τοὺς οὐρανοὺς ἐν συνέσει. Ἐν

σοφίᾳ * προσμαρτυρεῖ δὲ τῷ θεῷ διὰ τῶν εἰρημένων D

ἀγαθότητα, χαὶ ἐλεημοσύνην, χαὶ χυριότητα πάντων,
καὶ δύναμιν, χαὶ σοφίαν.

TQ στερεώσαντι τὴν γην ἐπὶ τῶν ὑδάτων. Etpn-
ται χαὶ ἐν τῷ χΥ γαλμῷ * Αὐτὸς ἐπὶ θαΊασσῶν
ἐθεμε.ἒ1ἷίωσεν αὐτήν. Καὶ ζήτει τὴν ἐχεῖ ἐξήγησιν.

To ποιήσαντι φῶτα ueráAa µένῳ, τὸν ἤ.ιον'
elc ἑξουσίαν τῆς ἡμέρας, τὴν ce dir, καὶ τοὺς
ἁστέρας, elc ἑξουσίαν τῆς νυκτός. Καὶ ἑποίησε,
φησὶν, ὁ θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας τοὺς μεγάλους ’
τὸν φωστῆρα τὸν µέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας

* Deut. x, 17; I Tim. vi, 15; Apoc. xix, 16.

fecit, ubi vide, qua per nos in expositione dieta
sunt. Quanquam ibi Propheta sperare jussit, hic
autem benedicere, propter predicta nimirum
beneficia. Et cum Aaron meminerit, deinceps ad
ipsius Leviticze tribus principem patriarcham re-
currit, ut sermonem suum clariorem redderet, et
magis universalem.

Vrns. 21. Benedictus Dominus in Sion. Dictam
est in psalmo cxavit.

Qui habitat in Jerusalem. Hoc cst, in templo ci-
vitatis Jerusalem.

Alleluia.
PSALMUS CXXXV.

p Hic psalmus multa proxime precedenti consona

habens, similem etiam sortitus. est inscriptionem.

Vrns. 1. Confitemini Domino, quoniam bonus,
quoniam in seculum misericordia ejus. Gratias ei
agite pro innumerabilibus beneficiis. Alio autem
modo liunc. versiculum exposuimus in principio
psalmi cv. Apposuit etiam Prophela verba hzc:
Quoniam in seculum misericordia ejus, omnibus
subsequentibus versiculis, ut majorem divin:
liujuscemodi misericordix& laudem esse demonstra-
ret, vel etiam ut lectorem in admirationem, ac
stuporem divine majestatis adduceret.

Vtns. 2. Confitemini Deo deorum; quoniam, etc.
Falsorum scilicet deorum, vel deorum falsi nomi-
nis. Illorum etenim etiam Deus est. Nam etsi a Deo
inhonorati sunt dzemones, ipsique Deo pariter ad-
versentur, verumtamen et illius servi sunt, et vo-
luntati ejus necessario succumbunt.

Vgns. 3. Confitemini Domino dominorum, quo -
niam, eic. Dominorum dico hujus szculi, qui ad
modicum tempus tantum, el non perpetuo sunt
domini; atque ideo vere domini non sunt, tametsi
ita appellentur : Rez. enim, inquit, regnantium, εἰ
Dominus dominantium **.

γεια. 4. Ei qui fecit mirabilia magna solus, quo-
niam, etc. Solum dixit, ad idolorum distinctionem.
Nam alioqui per Dominnm eum intelligit, qui in
tribus personis unus Deus est.

Vrns. 5. Ei qui fecit colos in intelligentia, quo-
niam, etc. In sapientia nimirum. Per predicta au-
tem, summam Deo esse attestatur bonitatem, ct
misericordiam, rerumque omnium dominium cum
summa potentia et sapientia ei adscribit.

Vkns. 6. Ei qui stabilivit terram super aquas,
quoniam, etc. In psalmo xxii dixil. etiam Pro-
pheta : Jpse super maria fundavit eam. Vide qua
illic dicta sunt.

Vgns. 7-9. Ei qui fecit. luminaria magna solus,
quoniam , eic. Solem in potestatem diei, quo-
niam, etc. Lunam et. stellas in. potestatem. noctis,
quoniam, etc. — Et fecit, inquit, Deus duo [umina-
ria magna ; [uminare magnum in pra[ecturas diei,

1:39

EUTHYMII ZIGABENI

1210

et luminare minus, in pra(ecturas noctis : et. posuit A καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἑλάστονα el; ἀρχὰς τῆς νν-

ρα in firmamento celi, ut [ucerent super terram, et
imperarent diei ac nocti **.

VEns,. 11. Ei qui percussit d/gyptum cum primo-
gevitis eorum, quoniam, etc. Ei. dico, qui flagellis
AEgyptum affecit.

Vins, 10, 19. Et eduxit Israel de medio eorum,
quoniam, etc., in manu potenti et in brachío excelso,
quoniam, etc. Eorum scilicet. Agyptiorum, Per
manum auteni, et per brachium Dei, divinaw intel-
ligit. potentiain. Magn: autem yotenti:e, prodigia
illa fuerunt et signa, qux in /Egypto facta sunt,
magnz eliam potenti: quod captivum illinc popu-
lum eduxit.

x:óc* καὶ ἔθετο αὐτοὺς iv. τῷ στερεώµατι τοῦ οὗ-
ρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς, ἄρχειν τῆς ἡμέρας
χαὶ τῆς νυκτός,

Tq πατάξαντι Αἴγυατον σὺν τοῖς Δρωτοζόχοις
αὐτῶν. Τῷ πλήξαντι Αἴγυπτον.

Kal ἐξαγαν όντι τὸν Ἱσρα].1 ἐκ μέσου αὐτῶν
ἐν χειρὶ κραταιᾷ καὶ ἓν βεαχίυνι ὑψηϊφ. Δὑτῶν
δηλαδη τῶν Αἰγυπτίων. Χεῖρα δὲ xai βραχίονα, τὴν
δύναμιν ὀνομάζει. Μεγάλης yàp δννάµεως τὰ ἐν
Αἰγύπτῳ σημεῖα, χαλὶ τέρατα, χαὶ ἡ ἐχεῖθεν ἑξαγωγὴ
τοῦ λαοῦ.

Vens. 15-15. Ei qui divisit mare Rubrum in divi. B TQ xataówAórti τὴν» Ερυθρὰν 0dlaccav εἰς

siones, quoniam, etc., et eduxit Israelem per medium
ejus, quoniam, elc., et ercussit Pharuonem et poten-
tiam ejus in mari Rubro, quoniam, etc. Per divisio-
nes, aquarum sectiopes intelligit. Iu. duos etenim
partes mare illud divisit, ut plane omuia traduntur
in Exodo. Per excussionem vero projectionem οἱ
demersioncm intelligit.

Vins. 10. Ei qui transduxit. populum suum ín
deserto, quoniam, etc. Atque lioc etiam non ininori
adipiratione dignum est, quam quod per medium
mare Rubrum deducti sint. Multa. etenim populo
adversa in deserto, et dura contigerunt, fames
silicet ac sitis, terra siccitas, atque ipso igne ar-
Aentiores soles radii, ferarum praterea innumera-

διαιρέσεις, xal διαγαγόντι τὸν ᾿Ισρα]-ὶ διὰ pécov
αὑτῆς. xal ἐκτυω ἀξωντι Φαραὸ καὶ τὴν δύνα,
jux. αὐτοῦ εἰς 0d.laccav ᾿Ερυβρἀάν. Δια:ρέσεις
λέγει, τὰ τμήματα, Gyr, y3o διεῖεν αὐτὴν" περὶ
ὧν ἁπάντων d τῆς Ἐξόξου βίδλος διδάσκει. Ἐκτί -
ναξιν δὲ λέγει τὴν χαταπόντισιν, τὶν ῥίψιν.

TQ διαγαγόντι τὸν «Ἰαὲν αὑτοῦ ἐν τῇ ἑρήμῳ.
Καὶ τοῦτο yàp οὐκ ἕλαττον θαῦμα τοῦ διὰ µέσης
τῆς Ἐρυθρᾶς διαγαγεῖν αὐτούς * πολλὰ γὰρ τὰ τρύ-
χοντα ἑν τῇ ἐρήμῳ' λιμὸς, δίψα, αὐχμὸς, ἀχτὶς Φλογω-
δεστέρι, θηρίων πληθὺς, Wal μορία τοιαῦτα, ὧν
ἁπάντων τῆς βλάδης ἀνωτέρους αὐτοὺς διἠγαγε.
Παρατρέχει δὲ τὰ πολλὰ, παραχωρῦν ἐχλέγισθαι

bilis mullitudo, ac multa denique alia gravia incom- C πάντα κατὰ σχολὴν ἀπὸ τῆς βίδλου Μωσέως.
τρ], quie omnia tamen illesi atque tuti. superaverunt. Pratermisit autem Propheta ín discursu

inulta, qua colligi posse ex Mosaicis libris putavit.

Vens. 17-21. Ei qui percussit reges magnos, quo-
niqm, etc., el occidit reges fortes, quoniam, etc. Seon
regem ΑΠΙΟΥΤΗΦΟΥΙΠΙ, quoniam, etc. Et 0g regem
Basan, quoniam, etc. Ei dedit terram eorum hare-
ditatem, quoniam, etc. Hereditatem Israel servo suo,
quoniam, etc. Hac omnia etiam liabuiinus in supe-
riori psalmo.

Vgns. 22-24. Quia in humilitate nosira memor
[uit nostri Dominus, quoniam, etc. et. redemit nos
de inimicis nostris, quoniam, etc. Nobis scilicet
humiliatis, atque afflictis. Videns enim, inquit,
vidi-affictionem populi mei, qui est in. Egypto **.
Illud vero animadverte, quomodo Propheta dixer.f
Deum memorem nostri fuisse, et redemisse nos,
ipsum Jud:worum genus universum sibi quodam-

Τῷ πατάξαντι BaciAeic μεγάλους. xal ἀποκτεί-
ναντι Γασιλεῖὶς κραταιοὺς. τὸν Σηὼν βασιλέα
τῶν ᾽Αμοῤῥαίων, καὶ τὸν "Qv βασιλέατῆς Bacar,
καὶ δόντι τὴν γῆν αὐτῶν xAnporojav. "Icpan.t
δού.ἲφ αὐτοῦ. Εἴρηται ταῦτα xal ἐν τῷ προλαδόντι

ψαλμῷ.

"Οει ἐν τῇ ταπεινώσει ἡμῶν, ἐμνήσθη ἡμῶν

.d Κύριος ' καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς àx0pow ἡμῶν.

Ταπεινοµένων ἡμῶν, ἠτοι καχοπαθούντων )δὼν'
γὰρ, φησὶν,εῖδον τὴν κἀάκωσι. τοῦ «ἰαοῦ pov,

D τοῦ ἐν Αἰγύατῳ. Ἡμῶν δὲ καὶ ἡμᾶς εἶπε τοὺς

προγόνους, οἰκειοήμενος τὰ ix τοῦ Ὑένους εἶτα
ἀφεὶς τὰς εἰς Ἰουδαίους εὐεργεσίας, ἐπὶ τὴν χαθο-
λικὴν ἔρχεται πρόνοιαν τοῦ θεοῦ.

ido vindicans, atque approprians, propter primos scilicet communes omnium progenitores. De-
inde privata in Judzos beneficia omittens, ad universalem Dei providentiam convertitur , Qi-

eena ;

Vzns. 23. Qui dat escam omni carni, quoniam, eic.
Omni nimirum nature necessaria sque distri-
buens.

Vgas. 96, Confitemini Domino celi, quonign, etc.
Factori scilicet ac Domino celi, Quod si cceli Do-
minus est, omning etiam et terre, Vel coli Deum

* Gen. 1, 16.18. ** Exod. n, 7.

'Ο διδυὺς tpophx πάσῃ capxl. Waxknw
ἑκάστῃ φύσε».

Ἐξομο1ογεἴσθε τῷ θεῷ τοῦ οὗρανοοῦ. τὸ Xe
ητῇῃ καὶ Δεστεότη τοὺ οὐρανοῦ΄ εἰ δὲ τοῦ οὐρπώ,

"c à αυ ur ^x
,

124 0 COMMENT. IN PSALMOS. 1949
Ἄεγομένου χατοιχεῖν. Δυνάμεθα δὲ. xal τὸν. προλα-.Α dixit, quia. illic fertur habitare. Possuraus etiam

θύντα φαλμὸὺν χαὶ τὸν παρόντα ,πρασαρµόσαι ἡμῖν
xai προτρἐπεσθἁι ἀλλήλους εὐχαριστεῖν τῷ θεῷ,
τῷ ποιχίλως εὐεργετήσαντι τὸν πάλαι λαὸν αὐτοῦ.
Χαταθαλόντι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ ποιήσαντι
τάδε καὶ τάδε. El δὲ χαὶ ἀναγωγιχώτερον ἐπιχειροί-
v,ptv Ἰαχὼδ μὲν καὶ ἸἹσραὴλ ὀνομάξειν (34) τὸν:
ἐκλελεγμένον νέου λαὸν, Αἴγυπτον 0$ τὴν ἀσέδε'αν καὶ
ἁμαρτίαν' σημεῖα δὲ καὶ τέρατα tv. µέσῳ αὐτῆς,
τὰ διὰ Χριστοῦ, xal τῶν ἁποστόλων - xal λοιπῶν
ἁγίων, Yevóusva* Φαραὼ δὲ, «by διάβολον ' δούλους
Ok αὐὑιοὺς τοὺς δαίμονας, xal τοὺς. λατρεύοντας.
αὐτοῖς ἔθνη ὃξ πολλὰ παταχθέντα, τὰ τῶν δαιµό-
νῶων”. βασιλεῖς δὲ κραταιοὺς, τοὺς, χυριωτέρους
αὐτῶν fj καὶ ἡγεμονιχωτέρους. Σηὼν δὲ καὶ "Oy
αὐτὸν τὸν Σατανᾶν, χαὶ τὸν μετ ἐχεῖνον εὐθύς :
βασιλεῖς δὲ Χαναὰν τὰς δυναστείας τῆς χαχίας * γῆν
δὲ αὐτῶν, δοθεῖσαν τῷ νέῳ Ἱσραὴλ. τὰς χώρας ὧν
αὐτοὶ κυριεύσαντες ἀπηλλάχθησαν οἶκον δὲ "Iopat
μὲν ἁπλῶς, τὸν σύµπαντα λαόν * 'Aapüy δὲ τοὺς
ἱερεῖς' Acut δὲ τοὺς διαχόνους Φοδουμένους δὲ.
τὸν Κύριον. τοὺς παρὰ τούτους ἑναρέτους " Σιὼν.
δὲ, τὴν Ἐκχλησίαν πρωτότοχα. δὲ Αἰγύ-
πτου τὰ Ἠδύτερα πάθη, f| τὰ µπερισπουδαστό-
τερα τοῖς δαίµοσιν' Ἐρυθρὰν δὲ θάλασσαν, τὴν
ἀλμυρίδα, καὶ πικρίαν τῶν ἀσεθῶν δογµάτων, f
τιν. ἐναπολαμδανόμενοι οἱ ἄπιστοι ἀποπνίγονται’
ἔρημον δὲ τὴν ἀχαρπίαν τῆς πλάνης, ἣν διερχό-
µενοι οἱ εὐσεθεῖς εἰς τὴν καρποφόρον ἀλύθειαν .κατ-

tam preesentem quam proxime prxeedentem psal-
mum nobis accommiodare, et nos inter nos admo-
nere atque exhortari ad. agendas gratias.Deo, qui
variis beneficiis olim populum suum affecit, qui
inimicos dissipavit, el omnia alia operatus est, quae
in superioribus dicta sunt. Quod si juxta anagogen
expeuere baec voluerimus, prophetam dicemus per
Jaeob et per (srael, electum novum populum intel-
ligere; per Agyptum vero, impietatem εἰ pecca-
tum ; per. signa etiam "ae prodigia, quae in medio
AEgypti faeta sunt, ea. intelligimus. miracola, quae
per Ghristum, et por apostolos, ac: reliquos sanctos
effeeta fuere. Similiter per Pharaonem et servos

B ejus, ipsum damonem, 30 omnes diemonis culto

res; per gentes etiam multas et per'reges fortes,
pari modo ipsos daemones, atque illos magis priva-
tim, qui inter eos majorem in alios potestatem
habent; et per Seon et Og reges, ipsum Satanam,
atque illum qui post eum. stalim inter omuee da-
mones primus esi; per regna quoque Chanaan,
vitiorum tyranotdes. intellige ; per terraat vero eo-
rum.novo populo datam, regiones illas dices signi-
ficari a quil.us d:emones.expulsi sunt, cum earum
olim dominarentur; denique per domum Israel,
universum fidelium populum ; et per domum Aaron,
ipsos sacerdotes; et per domum Levi, diaconos
ac ministros; οἱ per timentes Dominum, eos qni
clariori quadam. praediti sunt virtute; per Sion, Ec-

αντῶσι * ταπείνωσιν δὰ. ἡμῶν ὑποληπτέον οὗ Q clesiam; εἰ per Jgypti primogenita , voluptuosos

µόνον τὴν Ex πειρασμῶν, τὴν ἀκούαιον, ἀλλὰ xaV
τὴν ἑνάμετον, τὴν ἐκούσιαν.

animi affectus, ac passiones eas quie pra cieteris
dzmoni imagis placerent ; per mare Rubrum, ama-

ram. impiorum dogmatum (ut ita dixerim) salsuginem, in qua in(üdeles detenti veluti quodam
aquarum , profundo: suffoeantur; per desertum, infruetuosamr errorum sterilitatem, per. quod. tamen
pii ac fideles, illesi pertranseunt, et in fertilem atque uberem tandem veritatem deveniunt; et pec
humilitatem nostrau, non illam tantum intelligere debemus, quz per afflictiones atque calawi-
tates efficitur, qusqve involuntaría est, sed. eam, eUam: quie virtute constat, et est volun-

taria.
Y'aAuóc τῷ Aat,
ΨΑΛΜΟΣ PAG'.

Προσώπῳ τῶν tv. Βαθυλῶνι δορυαλώτων Λευϊτῶν
καὶ φαλτῳδῶν οὗτος ὁ ψαλµός, "Apa μὶν προλέ-
γων τὰ ἐχεῖ Υενησόµενα τούτοις, ἅμα δὲ xal διδά-
σχων αὑτοὺς τοιαᾶτα ποιεῖν τότε, xal εἰς οἶκτον
οὕτως ἐπισπᾶσθαι τὸν Θεόν. ᾽Απεπίγραφος δὲ map'
Ἑδραίοις καὶ οὗτος.

'Ezl τῶν. ποταμῶν Ba6vAovoc, ἐκεῖ ἐἑκαθίσα-
μα», καὶ ἐκλαύσαμαν ày τῷ µνησθηναι ἡμᾶς τῆς
Σιών. Αἰχμάλωτοι ὄντες, ἔξω τειχῶν xal πόλεων
ηὐλίζοντο * διὸ χα! παρὰ τὰς ὄχθας τῶν ποταμῶν
πολλάχις φοιτῶντες, ἡσυχῆ καὶ καθ ἑαυτοὺς ἑθρή-
vouy, Ἐπε} Υὰρ ἐν χεραὶ τὰ ἀγαθὰ ἔχοντες ἐξύθρι-
(ov, ἐξέπεσον αὐτῶν, ἵνα χαταστῶσιν εἰς ἐπιθυμίαν
(ἠτῶν, Οὕτω Yap εἴωθεν ὁ Θεὺς τοὺς ἀνεπαισθή-

D ad misericordiam iucitsre. Est autem.bhic P

P.almus ipsi David.
PSALMUS CXXX Vl.

: : can-

Hic psalmus ex sacerdotum Levit arum, MR
ets :vi fuerant, P

torum, qui in Babylone captivi f 9 erant.

conscriptus est: ita tamen ut quse futur :
antea przdixerit. Nos etiam docet; in huj"?
calamitatibus eadem agere, atque hoo pacto

emodi

saWmus

apud Hebceos sine iuseriptione. :
Vzns, 1. Super flamina Babgto nis, illic —

et flevimus, dum. recordaremur £ui, Sion. Capt :

enim cuin essent Judei in Babw Y one, extr civitatis

nui ripas $:epenumero incedewt ea, privatim inter
sega, cuin silentio lamentabaXaa e. Consilio
divino factuim est, Ul postquam bond ia d
Aissent Judaei, qué wàbebanA Xa — qanibus

espc-
inviti

Varite lectiones.

δή Repete δυνάµεθα, aut lege ὀνομάζει» nimirum propheta.

1213

EUTHYMII ZIGABENT

124

deciderint ab eis, ut rursus ad eorum desiderium A τους τῶν εὐεργεσιῶν εἰς συναίσθησιν αὐτῶν ἄχειν

commoverentur. lloc pacto enim solet Deus, ad

διὰ τῆς ἑχπτώσεως.

sensum, atque ad cogitationem eos revocare, qui beneficia in se collata neglexerint, aut non cogno-
verint : dum illos nimirum a concessis donis permittit decidere.

Vins. 3. In salicibus in medio ejus. suspendimus
organa nostra. In salicibus scilicet, qux in illius
regionis medio, secus fluminum ripas erant dispo-
sit. Per organa autem, musica illa instrumenta
intelligit, cum quibus canere solebant cantica, vel-
uti psalterium, citharam, aut alia hujusmodi.
A:Wilerant enim ea instrumenta, ad concinendas
divinas laudes, verum cum ea in salicibus sus-
pendissent attoniti rursum, ac maesti ea spectabant,

'Ex ταῖς ἰτόαις ἐν µέσῳ αὐτῆς ἐκρεμάσαμεν
τὰ ὄργανα ἡμῶν. Ἐπὶ ταῖς ἰτέαις, ταῖς χατὰ và;
ὄχθας τῶν ποταμῶν, τῶν ἐν µέσῳ τῆς χώρας cte
Βαθυλῶνος. "Όργανα δὲ λέγουσι τὰ τῶν ᾠδῶν,
olov, ψαλτῄριον, χιθάραν, χαὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ γὰρ
ὑπεφέροντο ταῦτα πρὸς ὑπόμνησιν θεοσεθείας. xat
πολιτείας ὑπομιμνησχόμενοι. "H ἀναγωγιχῶς, ἐπὶ
τῇ ἀργίχ. διὰ γὰρ ὁλιγοχάρπων καὶ ἀχάρπων
ἱτεῶν τὸ ἐν ᾠδαῖς ἄπρακτον ἑδήλωσεν.᾽

atque occasionem illinc lamentationum magnam sumebant, repetentes memoria divinum cultum, et
conversationem illam laude dignam, quam liabuerant in Sion. Juxta anagogen, in salicibus expone,
pro in otio. Per salices enim, qui infructuose arbores sunt, cessationem a cantibus signDifi-

cavit.

Vens. 5. Quia illic interrogaverunt nos, qui capti- B . "Οτι àxei ἑπηρώτησαν ἡμᾶς οἱ alxguaAotso-

varunt nos, verba canticorum, et qui abduxerunt
nos, hymnum. Interrogaverunt nos, ut responde-
remus verba canticorum, preterea et hymnum ;
hoc est, jusserunt nos canere, cupientes nimirum
cantu nostro delectari, vel etiam irridere ea vo-
lentes, qua nos divina ac veneranda esse duce-
bamus.

Cantate nobis de canticis Sion. Dicebant scili-
cet.

VERS. 4. (Quomodo cantabimus canticum Domini,
in terra aliena ? Respondimus scilicet : Quomodo,
inquam, cantabimus, divina lege id prohibente ?
Vide quemadmodum captivitas illos jam meliores

reddidisset. Nam cum in propria civitate ac regione

legem essent transgressi, modo in aliena eam ob-
s«rvant. Per alienam etiam terram, quodcunque
lumanum cor potest. intelligi, quod a cultu atque
a religione Dei alienum sit. Et consona sunt huic
dicto illa Domini verba : Nolite sancta dare cani-
bus, et margaritas nolite projicere ante porcos *'.

Vgns, 5. Si oblitus (uero tui, Jerusalem, oblivioni
detur dextera mea. Hoc est, potentia, seu efficacia
mea. Paralyticus, inquit, reddar, vel arescat ma-
nu& mea, ila ut in ea nihil amplius sensus relin-
quatur.

Vgns. 6. Adhareat lingua mea gutturi meo, si non
meminero tui. Detineatur vox mea, atque impedia-
tur : vel omnis a me operatiopis, et sermonis po-

σαντες ἡμᾶς, Aóyovc ᾠδῶν, καὶ οἱ ἁπαγαγόντες
ἡμᾶς, ὕμνον. Ἐπηρώτησαν ἡμᾶς ἀποχριθῆναι
ῥήματα ᾠδῶν, ἔτι δὲ xal ὕμνων᾽ τουτέστιν, ἐχέλευ-
σαν ἆσαι, τερφθῆναι ἁπλῶς βουλόμενοι, ἢ xai δια-
γελᾶσαι τὰ σεμνὰ ἡμῶν.

΄Ασατε ἡμῖν ἐκ τῶν ᾠδῶν Σιών. Λέγοντες ὃτ-
λονότι.

Πῶς ἄσομεν τὴν ᾠδὴν» Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλο-
rplac; Απεκρίθημεν δηλονότι’ Πῶς ἄσομεν τὴν
dv, κωλύοντος ἡμᾶς τοῦ νόµου; "Opa πόσον
ἐθελτίωσεν αὐτοὺς dj αἰχμαλωσία. Παραθαίνοντες
γὰρ τὸν νόµον ἐπὶ τῆς ἰδίας Υῆς, φυλάττουσιν αὖ-
τὸν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας * y? δὲ ἀλλοτρία xoi πᾶσα
καρδία ὁλλοτρία θεοσεδείας * ὡς συμδαῖνον ἓν-
παῦθα «b MA δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὸ ῥί-
Άτετε τοὺς µαργαρίτας ὑμων ἔμπροσθεν tor
χοίρω».

'Eàr ἑἐπιλάθωμαί σου, ᾿Ἱερουσαλὴμ, ἐπιλη-
σθείη ἡ δεξιἀ µου. Ἡ δύναμίς µου, ἡ ἑνέρχειά
µου * τουτέστι παραλυτιχὸς γενοίµην * 1 ξηρανθείη
ἡ δεξιά µου, ὡς μὴ ἑπαισθάνεσθαί µε αὑτῆς.

Κολληθείη ἡ Ἰωῶσσά µου τῷ άρυγτίμου, δὰν'
μὴ σου μνησθῶ. Ἐπισχεθείη ἡ φωνή pov: ἤγουν
ἀφαιρεθείην xal πρᾶξιν, καὶ λόγον, Gv τὸ μὲν διὰ

tentia auferatur. Horum enim alterum per dexte- py τῆς δεξιᾶς, τὸ δὲ διὰ τῆς γλὠσσης ἑδήλωσε. Taura

ram, ct alterum per lingvam siguificavit. Hzc etiam
a nobis dicenda sunt de superna Jerusalem. Vel per
dexteram quidem, opera virtutis intelligit; per
linguam vero, scientie contemplationem. Lingua
etenim sermonem profert, et sermo scientiam et
contemplationis sensus explicat. Per guttur etiam,
ει] affectus intelligere possumus hoc est, ciborum
voluptatem. Oblivioni, inquit, detur omnis mea
operandi potentia, atque hoc per ipsam ignaviam.

δὲ καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν λέγειν περὶ τῆς ἄνω Ἱερου-
cag. δεξιὰν μὲν λέχει τὴν πρᾶξιν τῆς ἀρετῆς,

γλῶσσαν δὲ, τὴν θεωρίαν τῆς Υνώσεως. Ἡ μὲν γὰρ

γλῶσσα λόγου σύμδολον, ὁ δὲ λόγος, θεωρίας xal
γνώσεως, λάρυγγα δὲ, τὸ περὶ τὸν λαιμὸν πάθος,
fot τὴν ἡδονήν. Ἐπιλησθείη pot, φησὶν, Ἡ πρα-
κτιχκὴ μὲν ἑνέργεια τῇ ἀργίᾳ' ἢ δὲ θεωρητιχἡ χολ-
ληθείη τῇ ἡδονῇ τῶν βρωµάτων, καὶ ἀχίνητος
γένοιτο πρὸς τὴν ἡδονὴν τῶν θείων γνώσεών.

Et omnis similiter contemplandi virtus, ciborum adbzreat voluptati, ita ut. ad divinz scienti: — dele*
ctationem, de czetero immobilis fiat, et in ca amplius non versetur.

€ Matth. vit, 0.

1315

COMMENT. IN PSALMOS.

1246

'"Eàv μὴ προανατάξωµαι τὴν ἹἹερουσα1ὴμ, óc A/— Si non proposuero ipsam Jerusalem, in prinvipio

ἂν ἀρχῇ τῆς εὐφροσύνης µου. Τάδε xo τάδε
πάθοιµι, ἐὰν μὴ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀνατάξω-
μαι Ev τῇ µμνήμῃ µου τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὡς ἐν ἀρχῇ
οὔσαν τῆς ola; δήποτε εὐφροσύνης µου: ὡς χεφά-
λαιον χαρᾶς µου, ὡς πρώτην ἡδονήν.

Μνήσθητι, Κόριε, τῶν νἱῶν ᾿Εδὼμ, τὴν ἡμέραν
ερουσαλὴμ, cov. Asyórtov, Ἐκκενοῦτα, àxxe-
voUrs, ἕως τῶν θεμελίων αὐτῆς. Yloug Ἐδὼμ
μὲν λέγει τοὺς ᾽Αρχδίους, οἳ συνεµάχησαν τοῖς Ba-
- θυ)ωνίοις χατὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ, xai χατασχαπτο.
µένη:, Ἠπειγον τούτους κατασκάπτειν xal αὐτὰ τὰ
θεμέλια. Μνήσθητι, φησὶν, αὐτῶν, εἰς ἀνταπόδοσιν.
ὅτι δίχαια συγγενείας ἔχοντες, ἐγένοντο πιχρότεροι,
τῶν πολεµίων, διὰ τὸν φθόνον. Εἰπὼν δὲ; TOY. viov
᾿Εδὼμ, προσέθηχε Ti ἡμέραν ερουσα.]ὴμ, atv
Ἡμέραν τῆς συμφορᾶς Ἱερουσαλήμ. ἀπὸ γενιχῆς
δὲ εἰς αἰτιατικὴν ἁδιαφόρω, µ:ταθέδηχε. Ἡ τῶν
υἱῶν Ἐδὼμ, τῶν κατὰ τὴν συμφορὰν τῆς πόλεως.
transit. Vel aliter : Memento filiorum Edom, qui
uterque sensus elici ex his verbis; quia Grac
κατά. lta enim szepenumero intelligitur, et sensus
in die Herosolymz ealamitatis.)

Θυγάτηρ BaóvAóroc ἡ ταλαίπωρος. Ὥσπερ
υἱὸν ἀνθρώπου τὸν ἄνθρωπον σύνηθες Ἑδραίοις óvo-
µάζειν, οὕτω xal θυγατέρα Βαθυλῶνος τὴν Baz6v-
λῶνα. Ὢ ἡ θυγάτηρ Βαθυλῶνος ἡ ταλσίπωρος’ ὢ Ba-
θυλὼν ἁθλία διὰ τὰ συµθησόµενά στι δεινά. Προα-
Υορεύει δὲ xol ταύτης τὸν ὄλεθρον.

Μακάριος ὃς ἀνταποδώσει σοι có ἀνταπόδομά
σου, ὃ ἀνταπέδωχας ἡμῖν. Ταῦτα ῥήματα τοῦ λαοῦ,
"σφόδρα Ὑλισχομένευ τῆς χαταστροφῆς τῶν ἐχθρῶν'
᾽Ανταπόδομα δὲ ὃ ἀνταπέδωκας ἡμῖν, ἀντι τοῦ
Την ἀνταπόδοσιν, fov κάχωσιν, ἣν ἀπέδωχας
ἡμῖν' περιττῆς χειµένης τῆς προθέσεως περὶ τούτων,
ὡς χαὶ ἐν ἄλλοις εἰρήχαμεν.

Μακάριος ὃς κρατήσει, xal ἑδαφιεῖ τὰ νήπιά
σου πρὸς τὴν πύτραν. Μέχρι τῆς ἀώρου ἡλικίας
ἐχτείνουσιν τὴν ὀργὴν, µακαρίζοντες τὸν xa τοῖς
νητοις αὐτοῖς ἀπανθρώπως xal ὠμῶς χρώμενον,
'AX* οὐ τὰ ἡμέτερα τοιαῦτα τῶν πράου καὶ φιλαν-
θρώπου Κυρίου μαθητῶν xal ἀγαπᾷν µάλιστα τοὺς
ἐχθροὺς, καὶ περιέπειν αὐτοὺς χελεύοντος. Αλλ'
ἀναχτέον ἤδη xai ὅσα τοῦ ψαλμοῦ εὐμεταχείριστα
πρὸς ἀναγωγήν. Υἱοὺς Ἐδὼμ γοῄσεις τοὺς δαί-
μονας, ἐγχελενομένους ἀλλήλοις ἐχχενοῦν τὸν πλοῦ-
ων τῆς φυγῆς ἕως ἑσχάτου * ταύτην γὰρ Ἱερουσα-
Mk ἡγητέον ' Βαδυλὼν δὲ ταλαίπωρος ἡ ἀσέδεια,
Ἡ Ἰαλαιπωρῄσασα καταδυναστευσάσης ἤδη τῆς εὖὐ-
σέδείας, ἣν ὁ καθελὼν µαχάριος νήπια δὲ αὐτῆς, οἱ
ἀρτιγέννητοι ἐμπαθεῖς λογισμοί» xol οἱ νηπιώδεις,
καὶ ἀνόητοι, ὧν ὁ κυριεύων, xal προφαράσσων αἎ-
τοὺς τῇ πέτρᾳ τῆς πίστεως (ἡ δὲ πέτρα ἣν, φησὶν, ὁ
Χριστὸς) καὶ οὕτω διαφθείρων paxáptoc.

letitie mea. Hec, inquit, atque illa patiar, si pra:
ceteris omnibus in mea memoria, ipsam Jerusalem
non collocavero, tanquam illam, quz& inter omnes
voluptates, ac. delectationes meas, primum locum
obtineat, et omnis mez lLetitiz, sc gaudii preci-
puum sit caput.

Vrns. 7. Memento, Domine, filiorum Edom, diem
Jerusalem, dicentium : Evacuale, evacuate usque ad
[undamenta ejus. Filios Edom Arabes appellat : qui
una eum Babyloniis pugnaverant adversus Jud:»os,
et Jerusalem : qui etiam cum ea civitas evertere-
tur, ipsos urgebant eversores, ut usque ad funda-
menta everterent. Memento, inquit, eorum ut «οὐ -
digna eorum meritis retribuas supplicia, eo quod
cognati nostri erant, et nihilominus ob invidiam,
ceteris omnibus inimicis seviores, in uos fuerunt.
Et cum dixerit : Filiorum Edom, addidit : Diem Jeru-
salem : boc est, diem Hierosolym:s calamitatis. A
secundo autem casu indifferenter ad quartum per.

fuerunt in die calamitatis Jerusalem. (Potest enim
orationi

efficitur. quem diximus : In die Jerusalem, loc est,

in quarto casu subintelligi potest dictio

Vins. 8. Filia Babylonis misera. Quemadmodum
Dlebreis mos est, fllium hominis, bominem appei-
lare, ita. et filiam Babylonis, Propheta ipsam Ba-
bylonem appellat : O filia, inquit, Babylonis misera ;
ob ea nimirum quz tibi contingent, Predicit enim
futuram illius civitatis ruinam.

Bealus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam
retribuisti nobis. Vcrba lizc ex persona populi dicia
sunt, inimicorum eversionem appetentis. Retribu-
lionem vero quam retribuisti, dixit, pro afflictionem
quam dedisti : ita ut praepositiones ille hoc in loco
superflue sint, quemadmodum οἱ alibi diximus.

Vens. 9. Beatus, qui tenebit, εἰ allidet parvulos
(uos ad petram. lram suam populus ad immaturam
etiàm statem extendit, beatos eos dicens, qui vel
ipsos Babyloniorum infantes, cum s:vitia crudeli-
ter occiderint. Verum non hujuscemodi sunt nostra
fidelium vota, qui discipuli sumus mitissimi ac mi-
sericordis Domini, qui velipsos etiam inimicos di-
ligi jussit et eorum curam haberi, sed ad anagogi-
cuu) sensum reducenda sunt, quacttnque recte ac-
commodari possunt. Per filios igitur Edom, dzmo-
nes intellige, qui mutuo sesc, fidelis cujuscunque
anima divitias, ad extremum usque fundamentum
evacuare jubent. Per Jerusalem etenim, unamquam-
quc hujuscemodi fidelem animam intelligimus si-
gnificari. Per miseram vero Babvlonem , ipsam
impietatem miseria atque zrumnis circumdatam,
veluti a pietate superatam, ac demum oppressam.
Hanc etenim impietatem quisquis destruxerit, beatus

eril. Per parvulos etiam ejus, cogitationes affectuum plenas ac nuper exorlas intellige : vel pueriles
etiam ac fatu»^, quas qui opprimit, et allidit ad fdein, hoc est ad Christum, — beatitudinem — banc

1941 EUTHYMIIU ZIGADENT 198
consequetur, (Petra etenim iuquit, erat Christus **.) Quicunque igitur eas, ut dixiunus, ad Cliristum αἷ-
liserit, atque hoc paeto perdiderit, beatus erit.
Psalmus ipsi David. À
PSALMUS CXXXVII.

Vins. 1. Confitebor tibi, Domine, in toto corde
no, Eadem: verba habeBiur in principio psalmi
noni, ubi exposita sunt.

Et in conspectu. angelorum psallam tibi. Coram
angelis, inquit, psallam tibi, hoc est, Ego inferius
in terra, canam tibi simul cum angelis, quorum
jroprium ac peculiare opus est, uL te laudent. Το
per angelos sacerdotes iutelligit ; solet enim Scri-
piura aliquando sacerdotes angelos appellare ,
atque etiam deos : Labia enim, inquit, sacerdotis
custodient judicium, et ez ore ejus exquirent. justi-
tiam, quia angelus Domini omnipotentis eat *?. terum
slibi : Diis non maledices, et principi populi tui non
dices. male '*. Coram, inquit, sacerdotibus canam
tibi cantica in gratiarum actiones.]

Quoniam audisti omnia verba oris mei, Quonium B
Omnes preces meas exaudisti, qua deceuter. tibi
factze sunt.

Valuóc τῷ Δαδίδ.
ΨΑΛΜΟΣ PAZ.
᾿Εξσμο1ογήσομαί σοι, Κύριε, ἓν ὅ-1π καρδί,
pov. Είρηται τοῦτο, xal tv τῇ ἀρχῇ τοῦ 6 dar
μοῦ.

Καὶ ἑν αν εἶἰον ἀγγέλων γα λῶ σοι. Ἑνώπτιον ἆτ-
(£v, fjvouv μετ) ἀγγέλων, ἆσω σοι κάτώθεν, ὧν
ἔργον ὑὁμνεῖν σε. Η ἀγγέλους λέγει, τοὺς ἱερεῖς
εἴωθε γὰρ ἡ Γραφὴ xal ἀγγέλουιυς κχαλεῖν τοὺς ἵς-
ρεῖς, καὶ θεούς * νῦν μὲν λέγουσα Χεί.Ση ἱερέων
φυ.1άξεται κρίσιν, καὶ àx στόματος αὗτοῦυ ζητή-
σουσι δικαιοσύγην, ὅτι ἄγγελος Κυρίου παν τοκρά-
τορός ἐστι. Νῦν δὲ, θεοὺς οὐ κακολογήσεις. xol
ἄρχοντας τοῦ Aaov σου obx ἐρεῖς κακώς. Ἑνώ-
Ttov, (riot, τῶν ἱερέων, ἄσω σοι εὐχαριστήρια.

"Οτι ἤχόυσας πάντα τὰ ῥήματα τοῦ στεόματός
µου. "Οτι ἐπήχουσας πάσης δεἠσεώς µου χατὰ τὸ
πρέπον γενομένης.

Προσχυνήσω πρὸς vaór ἅγιόν σου. ᾿Αποδζώσω
τὰ εὐχαριστήρια,

Καὶ ἑξομο.Ὄογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, ἐπὶ τῷ
ἐέει σου, xal τῇ ἀ.ηθείᾳ σου. Καὶ εὐχαριατήσω
ὅτι ἠλέησάς µε ^ xai ἀληθῶς Ἰλέησας, ὣς καὶ bv
ἄλλοις εἰρήχαμεν' f) xaX ὅτι ἃ ὑπέσχου pot, Ἁλή-
θευσας.

"Οτι ἐμεγά.ννγας ἐπὶ πᾶν τὸ ὄνομα τὸ ἅγιόν
σου. Καὶ ὅτι ἐθαυμάστωσας tl; πᾶν Epyov f$ iv
παντὶ τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον πάντα γὰρ ὅσα ἑποῖη-
Snbaudienda enim est aliqua ejusmodi dictio. σας, χηρύττουαι τὴν µεγαλοσύνην τοῦ ὀνόματός σου.
Ounia enim quzeunque fecisti, nominis tuj magni- ὍἝἜτερος δὲ ἑρμηνευτὴῆς ἐξέδωχεν, "Oct ἐμθγάλυνας,
ficentiam przdieant. Alius vero interpres reddidit : C ὑπὲρ πᾶν.

(uia magnificasti super omne (et tunc, alio etiam mode intelligi potest, ut ordo, ac sensus sit: Quia
magnificasti. sanctum tuum super omne nomen).

VEns. 9. Adorabo ad lemplum samctum tuum.
fteddam tibi gratiarum actiones.

Counfiebor. nomini [uo super misericordia (tua, οί
teitato. (ua, Et gratias tibi agam, quia misertus
68 mei, et vere misertus es, ut alibi diximus : vel
quia vere omnla adimplevisti, 4.89 mihi es poli-
cili,

Quoniam: magnificasti in omne nomen «απο
tum, Quoniam 8anctaum nomen taum, mirabile
esse fecisti in omne opus, vel in omne tempus.

Vgns. 9. In quacunque die invocavero te, veloci-
ter exaudi me. Eadem hac verba habentur in psal-
mo Crit,

M agnipendes me in anima mea potentia tua. Hoc
est, te animz mes non mediocrem rationem ha-
hebís; quinimo magna illà tibi erit cura, prz-
sertim cum hoc facere possis. Vel aliter : Tu, in-
quit, potentia tia animám meam extolles, hoc est,
exaltabis, et facies eam calamitates atque arum-
nas omnes superare. (Verbum autem magnipendes,
pro quo in Greco hic habetur, πολυωρύσέις, idem

Ἐν ᾖ ἂν ἡμέρᾳ ἐπικαλέσωμαί σε, ταχὺ ἐἑπά-
χουσόν µου. Εἶπε τοῦτο, καὶ £v τῷ ρη -ψφαλμῷ.

Πο.ϊυωρήσεις µε àv. ψυχῇ µου, δυνγἀἆμει σου.
Πυλλῆς ἐπιμελείας ἀξιώσεις µε χατὰ Ψφυχῆν. ὡς
δυνάµενος . τοῦτο ' ποιῆσἁι. "H ἓν τῇ δυνᾶμει σου
ἐπιπολὺ ἀρεῖς µε κατὰ duyhw, τουτέστιν ὑφώσεις
τὴν ψυχἠν µου *. ὑπὲρ ἄνω ποιῄσεις τῶν θλίᾷεων.
Εἴρηκε δὲ xaX ἓν τῷ τέλει τοῦ ια’ φαλμοὺ, Κατά
τὸ ὕψος, σου, ἐπολυώρησας τοὺς υἱοὺς τῶν àr-
Opis.

significat, quod rationem habere, seu magnificare: quemadmodum et Grzcum verhum, ὁλιγωρέω — idem
significat quod ' parvipendo, aut mnegligo,) ut diximus"in flue psalmi xi, ibi : Secundum altitudinem

*tuam magnipendisti filios hominum.

Vgns. 4. Confiteantur. tibi, Domine, omnes reges ἍἈἘξομοογήσάσθωσάν σοι, Küpw, zárrsc ol

terre, Omnes nimirum pii, ac filcles. Deinde

causam addidit, ob quam eos jubeat gratias

egerc.
Quia audierunt. omnia verba oris
inquit, oris mei per legem dicta, per prophetas,

61 ου. x, 4. " Malach. ui, 7.

mei. Verba,

βἀσιλεῖς τῆς γῆς. Οἱ εὐσεθεῖς * εἶτα ἡ αἰτία, δι
fiv εὐχαριστεῖν κελεύονται.

"Οτι ἠκουσαν πάντα τὰ ῥήματα τοῦ στόμαεός
µου. Τὰ διὰ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὰ διὰ

το Exod. xxii, 28.

1219

COMMENT. IN PSALMOS.

1250

τοῦ Εὐαγγελίου xal τῶν ἁποατόλων. Οὐ τοσοῦτον A per Evangelium. per apostolos. Neque enim ita de-

γὰρ διὰ τὰς ἄλλας εὐχαριστίας ὀφείλουσιν εὖχαρι-
στεῖν, ὅσον διὰ τοῦτο, xal γὰρ ἐντεῦθεν ἡ εὐσέθεια,
xai ὁ ἑνάρετος βίος * xat τοῦτο ἡ ἀληθὴς εὐεργεσία
τῆς ψυχῆς.

Καὶ ἁσάτωσαν ἐν ταῖς ᾠδαῖς Κυρίου. ᾿Ασάτω-
σάν σοι, διὰ τῶν ᾠδῶν, τῶν εἰς σὲ πεποιηµένων᾽
ᾧδαὶ γὰρ Κυρίου, αἱ παρὰ Μωσέως πεποιηµέ-
ναι, xal αἱ παρὰ Δαθίδ. Elev 6 ἂν ibat, καὶ αἱ
ἁπλῶς ὑμνολογίαι θεοῦ.

"Ori μεγάλη ἡ δόξα Κυρίου. Ἡ περὶ θεοῦ ὑπό-
ληψις µεγάλη μέγαν αὐτὸν ὑπηλαμθανόντων πἀν-
των, ὅστις αἴσθησις τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ. "H,

Πολλὴ fj δόξα αὐτοῦ: Πλήρης Υὰρ, φησὶν, d οὐὖρα- D

νὺς, xal ἡ γῆ τῆς δόξης avrov, δοξαξόντων αὐτὸν
xai ἀγγέλων, καὶ ἀνθρώπων.

juxta quod. scriptum est : Plenum est celum, et terra

gloriticent.

"Or: ὀψηὸς Κύριος, xal τὰ ταπεινἁ ἑφορᾷ.
"Ὅμοιον τοῦτο τῷ, Εν Oy mJoic κατοικῶν», καὶ
τὰ ταπεινὰ ἑφορῶν, ἓν τῷ pi φαλμῷ. Ἡ ψηλὸς
μὲν την φύσιν * τὰ ταπεινὰ δὲ ἑφορῶν, ὡς xa τῆς
γῆς προνοούμενος , xal μέχρι τῶν εὐτελεστάτων
ἐχτείνων τὴν πρόνοιαν. "H καὶ τοὺς ταπεινόφρονας
ἐφορῶν xal φνλάττων αὑτούς.

Καὶ τὰ ὑψη.ὰ ἀπὸ µακρόθεν γινὠώσκχει. Τὰ

μὲν γὰρ ταπεινὰ τῶν πράξεων, xai ἀνάξια τοῦ C

ύψους αὐτοῦ, οὐδὲ Ex τοῦ σύνεγγυς ἀνέχεται ὁρᾶν *
Ob* οἶδα, φταὶ, γὰρ ὑμᾶς. Τὰ 65 ὑψηλὰ, καὶ ἄξια
xaX πόῤῥωθεν οἵδε' Γιγώσχει γὰρ, qno, cÓow
δικαίων. Ἐμφαντιχὸν δὲ τοῦτο τῆς πολλης ἐπὶ
τούτυις ἀρεσχείας αὑτοῦ. Ἡ περὶ προγνώσεως ὁ
λόγος, ὅτι πόῤῥωθεν xal πρὸ τοῦ γενέσθαι οἶδεν
αὐτά.

'Eà» πορευθῶ ἐν μέσῳ θὰΐψεως, ζήσθις µε.
Πειρασμοῖς ἐμπεσόντα, διασώσεις' χινδύνοις ἕναπει-
λημμένον ζωογονήσεις.

'Ex' ὀργ]ν ἐχθρῶν µου ἑξέτειγας χεῖράς σου.
Ἐπὶ τὴν µανίαν καὶ λύτταν αὐτῶν ἑξέτεινας τὴν
χεῖρά σου, χαὶ κατέσδεσας αὐτὴν.

Kal ἔσωσέ µε ἡ δεξιἁ cov. Ἡ δύναμίς σου.

Κύριος ἀνταποδώσει ὑπὲρ ἐμοῦ. Ανταποδώσει
τοῖς ἐχθροῖς µου Ἑμοὶ yàp, φησὶν, ἐχδίκῃσις,
ἐγὼ ἀνταποδώσω.

Κύριε, τὸ ἔ.1εόςσου εἰς τὸν αἰῶνα. Ὅμοιον τοῦτο
τῷ, "Οτι εἰς τὺν αἰῶνα τὸ ÉAeoc αὐτοῦ, πολλάκις
ῥηθέντ;.

Τὰ ἔργα τῶν χειρῶ» σου μὴ παρίδῃς. Καὶ ἑλεῇ-
µων, φησὶν, εἶ χαὶ δηµιουργό;: δι ἀμφοτέρων οὖν,
7! Maub. vn, 95.

^! $2. v1, 9. *? Psal. 1, 6.

^* Dan.

bemus ob rcliqua a Deo accepta beneficia, ei gra-
tias agere, quantum ob hoc spirituale divinorum
eloquiorum donuin, unde omnis defluxit pietos, et
religio, et onis denique vita, virtute praedita :
quod verissimum est anima beneficium.

VEns. 5. Et cantent in. canticis Domini. Content,
inquit, tibi cantica quee in laudem tuam sunt coin-
posita. Cantica eniiu Domini omnia esse dicuntur,
qua tiam a Moyse quam a beato David conscripta
fuerunt. Possunt etiam cantica. Domini appellari
omnes laudationes in Deum.

Quoniam magna est gloria Domini, (ln Graco
pro gloria, δόξα legimus : quae dictio nén gloriam
tantum sed opinionem .etiam significat.) Magna
est, inquit, opiuio illa, qux» habetur de Deo, co
quod magnum eum esse opinantur, qui illius be-
nelcia cognoverunt. Vel : Magna est eloria ejus,
gloria ejus '* ; cum homines una, atque angeli eum

Vgns. 0. Quoniam excelsus Dominus, et humilia
respicit, Simile egt boc. illis. verbis : Qui in aliis
habitat, et humilia respicit in calo atque in terra,
queinadinodum habetur in psalmo cit. Vel, Natura
quidem excelsus est, humilia autem respicit, ve-
luti, qui el terre providentiam babet, eà ad hu-
miles ac.tenuecs res providentiam etiam suam
extendit. Vel : Qui humiles corde respicit, atque
custodit.

Et alta a longe cognoscit. Humiles siquidem
actiones et divina celsitudine indignas, neque etiam
cum prope est, videre, aut tueri sustinet Deus,
juxta quod scriptu:n est, ex Dei persons, ad im-
pios dictum esse : Non novi vos "7. Alta. vero zc
sublimia quecunque, οἱ divinitate ejus digna, etiam
a longe perwidet : Novit enim, inquit, Dominus
viam justorum Τὸ, His autem yerbis multa Dei lc-
nignitae demonstratur. Vel de divine praescientia
sermo est, quod Dominus scilieet omnia novit
eliam antequam fiant "*.

γεκς. 7. Si aimbulavero. in medio tribulationis,
virificabis qe, Me, iuquit, in miserias atque serum-
nas ruentem servabis, atque in periculis constitu.
tym eripies, οἱ vivificabls.

In iram, inimicorum meorum. extendisti manus
(uas. Extendisti manus tuas ad furorem, et rabicin
eoruu, atque hoc pacto eam exstinxisti.

Et salvum me fecit dextera tua. Tua poten-
tia.

Yans. 8. Dominis retribuet pro me. lInimicls meis
scilicet : Mihi enim. inauit, vindictam, el cgo retri-
buam 15.

Domine, misericortlia tua in seculum. Siuilia
supt verba illa : Quoniam in sacculum miscricordia
ejua.

Opera manuum (warum ne despicias. Tu misericors
es, inquit, tu opifex. Utraque igitur de causa beu:-

xi. 42. '* Deut. xxxn, 99 ; Hebr. x, 50.

m" D -—À À Ó— —a ρα.

1251 EUTHYMU ZIGABENI 12?
gne ac studiose respice ad nos, ne despicias nos A ἐπίδλεψον ἐφ᾽ ἡμᾶς εὐμενὲς xai χηδε μονικὸν, xci

dura oppressos tyraunide, ac jamjam perituros.
Yel : Non despicias nos rogantes atque invocan-
tes te.
Psalmus ipsi David.
PSALMUS CXXXVIII.

Vens. 1. Domine, probasti me, et cognovisti me.
Probasti me, inquit, tentationum, atque calanmita-
tum probatione. Nec tamen boc dicit beatus David,
quasi ante hauc probationem Deus euin ignoraret.
Novit etenim Deus omnia, etiam antequam fant '*.
Sed probasti, inquit, ut ab iis qui me probatum
esse ignorabant, cognoscerer, atque ut exsisterem
eis in exemplum fortitudinis : et cognovisti me
exactissime, qualis sum. Vel probasti, et Cognovisti,

ph] παρίδῃς τυραννουµένους, καὶ ἀπολλυμένους * 1
xa δεοµένους, καὶ ἐπιγχαλουμένους σε.

ψΨαμὸς τῷ Δαθίδ.
ΨΑΛΜΟΣ PAH'.

Κύριε, ἐδοχίμασάς µε, καὶ ἔγγως qae. "Ebox-
µασάς µε τῷ δοχιµίῳ τῶν πειρασμῶν», οὔχ ὁς
ἀγνοῶν µε πρὸ πείρας. πῶς (ip, ὁ πάντα εἰδὸς
πρὶν γενέσεως αὑτῶν; ἀλλ ἵνα γνωσθῶ τοῖς ἆἁγνοοί-
cl µε δόχιµος, xal γένωµαι τούτοις χαρτερέας ὑσύ-
δειγμα. xol ἔγνως µε πρὸς ἀχρίδειαν, οἵός εἰμι"
34. Ἑδοκίμασας, x1 "Eyvoc µε, ἀντὶ Ἁπριδως
οἶδάς us. Καὶ ὁ ᾿Απόατολος yàp, λέγων ὅτι ἐρευνᾶ
τὰς χαρδίας, οὐκ ἄγνοιαν ἐμφαῖνει pb τῆς ἐρεύ-

pro Diligenter nosti. Nam et Apostolus dicens, B νης, ἀλλ ἀκριδῆ γνῶσιν, xal σαφῇ.
quod Deus scrutatur corda "', non significare voluit Deum ignorasse aliquando, antequam serut-
retur, sed exactissime atque apertissime illum omnia nosse.

Vgns. 2. Tu cognovisti cathedram meam, et surre-
clionem meam. Hoc est, vitam meam universam. In
his etenim humana vita consistit, in quiete nimirum
atque in motu, in otio atque in negotio, in requie
et in operatione.

Vgns. 3. Tu intellexisti cogitationes meas de longe.
Ne quis fortasse Deum suspicaretur per experien-
tiam ac probationem hominum animos cognoscere,
serinonem suum castigavit. Nam qui humanas co-
gitationes novit, ante earum motum ; imo vero qui
multo tempore antea eas pravidit, nulla profecto

experientia, aut probatione indigere putandus C

cst.

Semitam meam, et funiculum meum investigasti.
Omnem vita mea: rationem, ac modum, tu perscru-
tatus es, quantum scilicet vitze tempus praccsse-
rit, et quantum sit reliquum. Funis autem apud
AEgyptios atque apud Persas itineris mensura est,
et idem fere, quod apud nos dicitur stadium. Verba
autem Probasti et. [nvestigasti, iu Deo veram οἱ
certam scientiam, et cognitionem deuotant.

Vgns. 4. Et omnes vias meas pravidisti. Actiones
meas omnes, bonas et malas. Et non dixit, Vidisti,
sed Pravidisti, antequam scilicet fierent.

Quod non est dolus in lingua mea. Hoc quoque
simul cum cateris omnibus bene nosti , quod in
sermonibus meis nullum vitium est , nulla perver-
sitas, nullum scelus. Deinde magis universaliter
dicit:

Vgns. 5b. Ecce tu, Domine, cognovisti omnia, no-
tissima, et antiqua. Ultima οἱ prima, hoc est ,
omnia prorsus : et nihil cognitionem tuam effugit.
Nosti omnia, qua futura sunt, et quz fuerunt.

Tu formasti me, ei posuisti super me manum
(xam. Non solum formasti , sed conservas etiam ,
εἰ tueris, ία ut alterum quidem ad creationem ,
alterum vero ad providentiam pertineat.

** Dau. xui, 43, " Rom. vin, 27.

« Eb ἔγγως τὴν καθέἐδραν pov, καὶ τὴν ἔγερσίν
µου. Τωυτέστι, τὸν βίον pov iv τούτοις Tip5
βίος, £v ἔρεμίᾳ, χαὶ κινήσει, ἓν σχολῇ, xoi ἀσχολίᾳ,
ἓν ἡσυχίᾳ καὶ ἑνεργείᾳ.

Eb συνηκας τοὺς δια-ογισμούς µου ἀπὸ fea-
κρόὀθεν. "lva pf, τις ὑπολάθδοι αὐτὸν δοχιµάζοντα
γινώσχειν, ἐθεράπευσε µτὺν λόγον, Ὁ «γὰρ τοὺς
διαλογισμοὺς εἰδὼς, καὶ τούτους πρὸ τοῦ χινηθῆναι
αὐτοὺς, μᾶλλον δὲ πρὺ πολλοῦ χρόνου, πῶς ἂν
δεηθείη Σοχιµασίας ;

ΤΗΥ ερἰδον µου καὶ τὴν σχοίνον µου σὺ ἕξι-
χγίασας. Τὴν ὁδὸν τοῦ βίουµου πᾶσαν, καὶ τὸ µέτρον
αὐτῆς, ὅσον μὲν προέδη, ὅσον δὲ λείπεται, σὺ λίαν
ἐπίστασαι. Σχοῖνος γὰρ µέτρος ὁδοῦ παρ᾽ Αἰγυπτίοις
χαὶ Πέρσαις. *O γάρ ἐστι πταρ ἡμῖν τὸ στάδιον,
τοῦτο παρ) ἐχείνοις, fj σχοῖνος. Τὸ δὲ Ἑδοχίμασας
καὶ ἐξιχνίασας ἐπὶ θεοῦ τὴν ἀσφαλὴ γνῶσιν ἔμφαί-
νουσι.

Καὶ zácac τὰς ὁδούς µου προεῖδες. Πάσας τὰς
πράξεις µου, τὰς ἀγαθὰς καὶ τὰς πονηράς. Οὐχ
εἶπεν ὅτι Εἶδες, ἀλλ' ὅτι Προεῖδες πρὸ τοῦ γενέσθαι
αὐτάς.

"Οτι οὖκ ἔστι δό.ος ἐν γλώσσῃ µου. Ἔγνως
καὶ τοῦτο, μετὰ τῶν ἄλλων, ὅτι οὐχ ἔστι xaxía iv
τοῖς λόγοις µου, οὐχ ἔστι πανουργία 7) σχολιότης *
εἶτα λέγει χαθολικωτέρως *

"00v, Κύριος, σὺ ἔγγως πάντα τὰ ἔσχατα, .
xal τὰ ἀρχαῖα. Τὰ τελευταῖα, xal τὰ πρῶτα, το.ς-
έστι σύμπαντα, συλλήθδην, val οὐδὲν διέφυγε τὲν
chv γνῶσιν ἔγνω;, φησὶ, πάντα τὰ γενησόµενα,
πάτε γεγονότα.

Σὺ 5zJacác µε, καὶ ἔθηκας ἐπ᾽ àpà τὴν χεῖρά
σου. Οὐ µόνον ἔπλασας, ἀλλὰ χαὶ διακρατεῖς, xat
σχέπεις, ὡς εἶναι τὸ μὲν τῆς δημιουργίας, τὸ δὲ
τῆς προνοίας δηλωτιχόν.,

.

— --- -- — -

1253 COMMENT. IN PSALMOS. 1254
᾿Εθαυμαστώθδη ἡ γγῶσις σου ἐξ ἐμοῦ. Τὸ γνᾶ- Α Vans. 6. Mirabilis [acia est cognitio tua , ex mc.

valce, ἐμεγαλύνθη ὑπὲρ ἐμέ ' οὕτω γὰρ ἕτερος
ἑρμηνεὺς ἐξέδωχεν, ὑπὲρ τὴν ἐμὴν γέγονε χατάλη-
Ψιν. "O0 xal διὰ τοῦ ἑφεξῆς ἑσαφήνισε στίχου, λέ-
γων * |

Ἔκραταιώθη, οὗ uh. δύνωμαι πρὸς αὐτή».
Ἱσχυροτέρα véyovsv, !) ὥστε χαταληφθΏναι τοῖς
ἐμοῖς λογισμοῖς' οὐ μὴ ἰσχύσω πρὸς αὑτὴν, ὥστε
περιδράξασθαι αὐτῆς. Γνῶσιν δὲ λέγει, τὴν χατὰ
φύσιν, ὅτι μὲν γάρ ἔστιν͵ ἴσμεν' τὸ δὲ τί τὴν οὐσίαν,
ἀγνορῦμεν, ἀλλὰ καὶ ὅτι μὲν πανταχοῦ ἐστι, γινώ-
σχοµεν. Τὸ δὲ πῶς, οὐκ ἴσμεν, xai ὅτι μὲν ἀγαθὸς,
xai φιλάνθρωπος, xal σοφὸς, xal συνετὸς, καὶ τὰ
τοιαῦτα, οἵδαμεν. Τὸ δὲ πόσον, οὐκ οἵδαμεν. Τούτῳ
δὲ συνῴδει καὶ ὁ Ἐκχκλησιαστὴς λέγων ' Εἶπα * Zo-
φισθήσομαι, καὶ αὐτὴ ἐμαχρύγθη áz' ἐμοῦ, ὑπὲρ
ὃ ἦν. ααἱ βαθὺ βάθος, τίς εὑρήσει αὐτήν ; xal
ὁ Παῦλος δὲ φησιν, Ὢ βάθος π«ούτου καὶ σοφίας,
xal γγώσεως θεοῦ ὡς ἀνεξερεύγητα τὰ κρίµατα
αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. Τινὲς
6t, χαὶ οὕτω νενοήχασιν᾽ ἐθαυμαστώθη f) σοφία σου
ἐκ τῆς ἐμῆς διαπλάσεως, ix τῆς ἐμῆς χατασχευῆς
ἐχραταιώθη, οὐ μὴ δύνωµαι πρὸς αὐτὴν, ὥστε ὑμνῆ-
σαι αὑτὴν ἀξίως. Αλλ' εἰ μὴ οἶδας αὐτὴν ἀχριθῶς,
πῶς θαυμάζεις αὐτήν ; Av' αὐτὸ τοῦτο πάντως, ὅτι
ἁχατάληπτος. Καὶ τὴν ἡλιαχὴν γὰρ ἀχτῖνα ph δυ-
νάμενοι χαταμαθεῖν, δι αὑτὸ τοῦτο μάλιστα θαυµμά-
ζομεν. Εἶτα, xai ἑτέραν θαυμάζει δύναμιν τοῦ Θεοῦ
τὸ πανταχοῦ παρεῖναι, τῇ δυνάµει, καὶ mpovola,
xai πάντσ τόπον πληροῦν.

Cognitio tua , inquit , magna facta est super me (ita
enim alius interpres reddit) hoc est , Super capaci-
tatem intellectus mei facta est. Quod etiam cx
sequentibus magis declaravit, dicens :

Invaluit, et non potero ad eam. Fortior ac poten-
tior facta. est, quam ut comprelendi possit , cogi-
tatione 40 consideratione mea : el non potero ad
eam , appropinquare nimirum, ita ut compreben-
dam. Per cognitionem autem Dei, nihil aliud signi-
ficare voluít, quam scire et cognoscere eum qualis
matura sit. Nam quod sit Deus, hoc proculdubio
scimus , quid autem , aut qualis sit iilius substan-
tia, ignoramus. Similiter quod ubicunque Deus
est , novimus , quomodo autem id fleri possit, ue-

D scimus. Pari etiam modo novimus, quod bonus cs!,

quod misericors , quod sapiens et potens, scd
bonitatis, misericordie, sapientiz modus, aut qua-
litas a nostra cognitione procul est. His consona
sunt, qua habentur apud Ecclesiasten : Dixi : Sa-
piens efficiar, et. ipsa longius facta est a me , magis
quam erat , et. profunda profunditas , quis inveniet
eam ?* ? Paulus etiam : OQ profundum divitiarum
sapientie el scientie Dei dixit; quam imperscru-
tabilia sunt judicia ejus, el investigabiles υἱ ejus "* ?
Quidam vero ita intellexerunt : Mirabilis facta e:t
scientia, ac sapientia tua ex creatione , et forma-
tione mea : et ita invaluit, ut vere coguoscam ,
quod non potero ad eam pervenire ut condiguis
eam laudibus celebrem. Verum si plene atque

exacte non novit eam beatus David, quomodo «eam admiratur? Ob hoc ipsum, inquit, summe eam
admiror, quia incomprehensibilis est. Nam οἱ solares radios intueri, atque comprehendere non
valemus , atque ob hoc ipsum eos plurimum adairamur. Deinde aliam Dei potentiam adinirabundus
narrat , quod providentia nimirum ac potentia sua , Deus ubique adest, atque omnem implet locum.

Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ πγεύματός cov; καὶ ἀπὸ (; — Vgns. 7, 8. Quo ibo a spiritu tuo? et quo facie

toU προσώπου σου xov φύγω; Εὰν ἀναδῶ εἰς τὸν
οὐρανὸν, σὺ éxsi εἶ ' ἑὰν καταδθῶ εἰς τὸν ᾖδη»,
Aápsi. Πνεῦμα xal πρόσωπον θεοῦ, τὸν θεὸν λέγει
χατὰ περίφρασιν, πνεῦμα μὲν αὑτοῦ, τὸ Πνεῦμα
€b ἅχιον, πρόσωπον δὲ αὐτοῦ, τὸν Yibv, ὡς εἰχόνα
φοῦ Πατρὸς, χαὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ.
*O ἑωραχκὼς γὰρ, φησὶν, ἐμὲ, ἑώραχε τὸν Πατέρα.
Διὰ μὲν τοῦ οὐρανοῦ, τὸν ἀνώτερον δεδήλωχε, διὰ
δὲ τοῦ ᾖδου, τὸ χατώτατον. Εἶτα λέχει, xoi τὴν
ἄθυσσον, xai τὸν πυθµένα τῆς θαλάσσης δι ὧν
ἁπάντων πάντα τόπον ἅθατον ἀνθρώπους συµπε-
ριέδαλεν.

'Eàv ἀνα.]άδοιμι τὰς πτἐρυγάς µου κατ ὅρ-
θρον, xal χατασκηγώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς 0a-
Ἰάσσης, xal γὰρ àxsi ἡ xelp σου ὁδηγήσει µε,
xal καθέξει µε ἡ δεξιά σου. Πτέρυγες αὐτοῦ, ἡ
κινητικὴ δύναμις τοῦ νοῦ. Ἐάν ταῖς πτέρυξι τοῦ
νοῦ µου, Φφησὶν, χαταντήσω εἰς τὴν ἄθυσσον τῆς
θαλάσσης, ὥστε xàv &xsi δύνασθαι χρυθῆναι ἀπὸ
σοῦ, ἐχεῖ ἡ δύναμίς σου ὁδηγίσει µε, xal αὖθις
καθέξει µε. τουτέστιν, οὐδὲ ἑἐχεῖ ἄνευ αὐτῆς ἀπε-
λεύσομαι, ἀλλὰ προπορεύσεταί µου, ἑνδιδοῦσα πο-

μα fugiam? ai ascendero in colum tu illic es , «i
descendero in inferuum , ades. Per spiritum Dei , οἱ
per faciem Dei, Deum ipsum circumloquitur. Vcl
per spiritum Dei, sanetum Spiritum intellige. Per
faciem vero, ipsum Filium , tanquam veram patris
figuram , et certissimum illius diviuz nature cha-
racterem : Qui enim , inquit , vidil me , vidit et pa-
trem meum **, Per coelum autem superna , et per
infernum , inferna loca denotavit. Deinde etiam
abyssum dicit, et profundum maris : per qua
omnia inaccessa hominibus loca subsignavil.

Vgns. 9, 10. Si assumpsero alas meas diluculo,
el habitavero in extremis maris : etenim illuc manus

D tua deducet me, et tenebit me dextera (μα. βυς

alas , potentiam illam mentis iutelligit, qua huma-
nus intellectus movetur. Si alis, inquit, inteliectus
mei in abyssum maris pervenero, eo consilio ut
illic saltem possim a te abscondi , potentia tua ni-

-hilominus illuc etiam me deducet , et rursus deti-

nebit me; hoc est: Neque illuc etiam sine tua po-
tentia accedam; quinimo illa praibit me, illa iter

τε Eccle, vit, 24. '* Rom. xi, 55. ** Joan. xiv, 9.

1255 EUTIIYMII ZIGADENI

concedet, atque illic etiam me detinebit, ita. ut
illinc evadere non valcam. Per diluculum autem ,
illud tempus intelligit , quo potissimum humana
mens sobria esse solet. Superflua est etiam dictio,
Enim. Quidam przterea per diluculum, orientem
i tellexerunt ; occasum vero, per extrema maris ,
ut sit sensus : Si intellectu meo, veluti alis qui-
busdam munitus, in oriente clevatus fuero, et
pervyenero usque in occidentem , potentia tamen
tua illa erit , qu:e et in oriente dux mihi erit , dum
illuc pervenero.

Vrns. 14. E! dixi, Numquid tenebre conculcabunt
me? et nox. illuminatio in deliciis meis. Cogitavi
intra me, numquid si tencbras ingressus fucro,
latere potero ita ut ab illis abscondar ? ita enim
significare voluntea verba : Numquid tenebra con-
culcabunt me? quod metaphorice dictum est, Nam
ii qui solum pedibus conculcant , obtegere illud at-
que abscondere quodammodo etiam — videntur.
Deinde intellexi quod ipsa etiam nox in Deo lucida
est, hunc etenim Deum Proplieta delicias suas
appellavit , cujus vel solam memoriam oblectamen-
Jum sibi summum esse arbitratur. Memor enim,
quod nec ipse tenebre abscondere me poterunt a

Vgns. 12. (Quia tenebre non obscurabuntur a te.
— A te, dixit pro Apud te, quemadmodum alius
etiam interpres reddidit, Nam quz apud nos sunt
teuebrz, apud te tenebra uon sun: ; tibi etenim om-
nia lucent. Deinde magis declarat, dicens :

Et noz sicut dies illuminabitur. Apud te scilicet.

Sicut tenebra ejus , ita et lux ejus. Sicut tenebrze

À ρεύεσθαι, xoi καθέξει αὖθις ἐν ἀφύχτφ. 2€ax c^ ὅρ
δὲ εἶπε, δηλῶν τὸν καιρὸν ὄτεμάλιστα vor p
ἐστὶν ὁ νοῦς. Περιττὸν δὲ τὸ γάρ. Τινὰς δὲ ὅρι
μὲν τῃν ἀνατολὴν ἐνόησαν' ἔσχατα δὲ τῆς Θαλάσι
τὴν δύσιν᾽ οἷον ἐὰν ατερύξωμαι τῷ νε «µου x»
τὴν ἀνατολὴνν xal χαταντήσω sl; τὴν ὅΌσσιν,
εἰς τὴν ἀνατολὴν, dj ὀύναμίς σου ὁδηγήσεε µε 7
ρυτσόµενον, καὶ εἰς τὴν δύσιν κατανιῶντα acf
χαθέζει.

elevor : et in occidente me comprehendet, οἱ

Kal elaa: Ἆρα σλότος καταπατῄσεε µε, x
νὺξ φωτισμὸς ἐν τῇ τρυφῇ µου. Ἑλογεσάμην a,
σχύτους ὑποδυσχρυθῆναι δυνἠσοµαι, ἄρα οσκότι
χατακρύφει µε, εἶπα ἐν ἐμαντῷ; τοῦτο yàp, :
χαταπατήσει, δηλοῖ * χρύπτει γὰρ τὸ ἔδαφος 6 za
τῶν αὐτό, Εἶτα συνεῖκα, xai dj vo αὐτὴ, qvis
ἔστιν, ἐν τῷ sip, fov παρὰ τῷ θεῷ:. τοῦτο và;
Ἀόγει, τρυφὴν ἑαυτοῦ * οὗ xaX τὴν μνήμην µόνο»,
εὐφροσύνην ἡγεῖται ᾿Εμνήσθην γὰρ, φησὶ, τοῦ
Θεοῦ, xal ηὑφράνθην, ἔγνων ὅτι οὐδὲ τὸ σχότος
χρύψαι µε ἀπὸ τοῦ θεοῦ δύναται.

inquit, fui Dei, et delectatus sum *'. Cognovi igituE
Deo.

"Ott σχότος οὗ σκοτισθήσεται áxocov. "Hyovv,
Παρὰ col* οὕτω γὰρ ἕτερος ἐξέδωχεν, ὅτι τὸ map
ἡμῖν σχότος, οὐχ s σχότος παρὰ cel: ἀλλὰ xal
αὐτὺ φαίΐνει ' εἶτα σαφηνίζει τὸν λόγον.

Καὶ νὺξ ὡς ἡμέρα φωτισθήσεται. Παρά 09
δηλονότι,
'üc τὸ σκότος αὐτῆς, οὕτω καὶ τὸ φῶς αὐτῆς.

ejus noctis lucide sunt apud te, sic euam οἱ lux C, Ὡς τὸ σχότος τῆς νυχτὸς παρὰ ool φωτεινὸν, οὕτω

diei, hoc est duo hzc aeque se habent apud te, z:eque
lucent, zque splendescuut ; juxta hoc, sensus est,
quod omnia apud Deum manifesta sunt. lntelligun-
tur etiam hac verba juxta alium sensum : Teuta-
tionum, inquit, atque afflictionum tenebris stipatus
dixi : quod tentationes forsitan mei dominabuntur,
verum te ita postmodum volente, nox illa nigroris,
illuminatio lztitize mihi effecta est, Reliqua etiam
consequenter praedictis interpretanda sunt. Grego-
rius vero Theologus aliter hoc dictum exposuit :
Μο, inquit, deliciis vacante, nox illa deliciarum,
que mentem obtenebrat, visa mihi est quadam
esse illuminatio : nox enim , inquit, undique mihi
misero eiat, et ignorabam. Arbitrabar enim deli-
cias lucem esse.

VEBs. 13. Quoniam tu possedisti omnes renes meos.
Per renes suos, seipsum Propheta, Chrysostomi
sententia, circeumloquitur, veluti a parte totum
describens. Quoniam tu, inquit, possedisti me,
hoc est, possessionem tuam me effecisti : dignum

xai τὸφῶς τῆς fju£paz* τουτέστιν ἶσα παρὰ cot ἄμφω,
καὶ ὁμοίως φωτεινά. Ταντα μὲν περὶ τοῦ πάντα
φανερὰ εἶναι παρὰ θεῷ ' νοοῦνται δὲ καὶ κἀθ᾽ éxé-
pav διάνοιαν, ὅτι περιστοιχιθεὶς τῷ σχότει τὼὺ
πειρασμῶν, εἶπα χαθ᾽ ἑαυτόν ' "Apa χαταχνριεύσει
µε ; εἶτα coU θελήσαντος, xal f) vug τῆς ἀθυμία;
φωτισμὸς εὐφροσύνης ἐγένετο’ ἀχολούθως δὲ xai
τὰ ἑξῆς ἑρμηνευτέον. 'O δὲ θεολόγος Γρηγόριο;
ἑτέρως ἡρμήνευσε τὸ ῥητὸν, ὅτι τρυφὠντός po», fi
νὺξ τῆς τρυφῆς dj σκοτίκουσα τὸν νοῦν, φωτισμὸς
ἐδόκει μοι’ νὺξ γὰρ ἣν, qnot, περὶ ἐμὸ τὸν δεί-
λχιον, xal Ἠγνόουν ' φωτισμὸν εἶναι τὴν τρυφὶ»
ὑπελάμθανον.

D
"Ot. σὺ ἐκτήσω τοὺς νεφρούς µου. *n9
6 Χρυσόστομος, ὅτι νεφροὺς ἐνταῦθα ὁ προφήσηί
ὅλον ἑαυτὸν λέγει, ἀπὸ µέρους τὸ πᾶν ' ὅτι σὺ ἑκτή-
cu µε, σὺν χτῆμα πεποίηκας, καὶ προνοίας ἀδιοῖν'
ἑ γὰρ χτώµενός τι, καὶ προνοεῖται αὐτοῦ.

nimirum tua providentia. Nam qui aliquid possidet, .

illius etiam curam liabet.
Adjuvisti me de ventre matris mee. [n septua-
gesimo etiam psalmo dixit : De ventre matris mec

9! Psal, uLxxvi, 4.

Ἁνγτελάδου µου éx yactpóc μητρός pov. Καὶ iv
τῷ ο φαλμῷ εἶπεν Ἐκ κοιλίας μητρός σὺ μου

1257

COMMENT. IN PSALMOS.

1258

ει σκεπαστής, ἐξ αὐτῶν τῶν σπαργάνω», Ex πρώ- A lu es protector meus, ex ipsis nimirum eunabulis ,

της ἡλεχίας. :

᾿Εξομολογήσομαί σοι, ὅτι φοδερῶς ἐθαυμα-
στὠθης. Πολλά θαυμάζοµεν, ἀλλ᾽ οὗ μετὰ φόθου *
olov, χάλλη xai μεγέθη σωμάτων, xat οἰχοδομημά-
των, xal σορίαν τεχνῶν, καὶ τὰ τοιαῦτα” εἰς δὲ τὸ
βάθος τῆς θαλάσσης καταχύψαντες, οὐχ ἁπλῶς αὐτὸ
θαυμάζο-εν, ἀλλὰ μετὰ φόθου. Λοιπὸν οὖν ὁ προφή-
της εἰς τὸ ἀχανὲς πέλαγος, καὶ τὸν ἄπειρον βυθὸν

τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάµεως xal σοφίας, καὶ οἰχονομίας .

παραχύψας, xal ἰλιγχιάσας, χαὶ μετὰ φόδου θαυμά-
σα;, ἀνεχώρησεν πρὸς ἑαυτὸν, xal ἀνεδόησεν ὅτι,
Εὐχαριστῶ σοι µόνῳ.

θαυμάσια τὰ ἔργα σου. Πάντα yàp, φησὶν, iv
cola ἐποίησας.

Καὶ ἡ ψυχή µου γωώσκει σφόδρα. Γινώσχει
ὅτι θαυμαστὰ ταῦτα. )

Οὐκ ἐχρύδη τὸ ὁστοῦν µου ἀπὸ cov, ὃ ἑποίη-
σας ἑν χρυφῇ. Φανερά σοι χαὶ ἡ διάπλασις τῶν
ὁστέων µου, ἃ ἑποίησας ágavi ὑποχεχρυμμένα τῇ
capxi. Καὶ ἄλλως' ὁστοῦν fj yuvh, ὅτε ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ
ξύλου». ὁστοῦν γὸρ αὐτὴ τοῦ Αδάμ, ἣτις Ex. τῆς
πλευρᾶς αὐτοῦ πλαστουργηθεῖσα, fjv ἐποίησας Ev
κρυφῇ, ἔχστασιν ἐπιδθαλὼν τῷ Αδάμ.
creata est, juxta illud : Hoc nunc os ez ossibus
tur, quia exstasim tunc immisit Deus in Adam.

Καὶ ἡ ὑπόστασίς µου ἓν τοῖς κατωτάτοις τῆς
γῆς. Φανερά σοι xal ἡ οὐσία τοῦ σώματός µον, ἡ ἐν

meis ** , quam in occulto

atque a prima et tenera zetate.

Vgns. 14. Confitebor tibi, quoniam terribiliter
magnificatus es. Multa spe adinirari solemus , sed
absque ullo timore, veluti pulchritudinem , ac
magnitudinem corporum, zdificiorum eliam , et
artium scientiam , atque alia hujusmodi ; verum si
maris profunditatem intuemur, non siumplic:ter ad-
miramur, sed cuin timore. Propheta igitur vastum
pelagus atque immensum divinz sapientie poten-
ti:eque et administrationis profundum intuitus , at-
que oculorum vertiginem passus, cum tiuiore
atque admiratione in seipsum reversus , clamavit
dicens :.Gratias tibi soli agam.

Mirabilia opera tua. Omnia enim, inquit, in £a-

B pientia fecisti.

Et anima mea cognoscit valde. Cognoscit quod
hxc admiranda sunt.

Vgns. 15. Non est occultatum os meum abs te,
quod fecisti in abscondito. Nota ac manifesta etiam
tibi est ossium meorum formatio, seu creatio.
Ea etenim latere fecisti , atque ipsa carne contegi.
Vel aliter : Os, hoc est, mulier ipsa, non est occul-
tata, quando comedit de ligno. Ένα etenim os
dicitur viri sui Adam, eo quod ex illius costa
ideo fecisse Deus dici-

Et substantia. mea. in. inferioribus terre. Μαρ)”
festa etiam tibi est. corporis mei substantia , qu:

τῷ βάθει τῆς γῆς κρυπτοµένη, xal λυοµένη μετὰ (c, post mortem meam in terre profunditate abscon-

τὺν θάνατον’ τουτέστι χαὶ συμπηγνύμενον τῇ γαστρὶ
τῆς μητρὸς ὁρᾷς µε, χαὶ λυόμενον αὖθις ἓν κοιλίᾳ
εἲς γῆς. "IE χαὶ ἑτέρως' Φανερά aos, χα) ὑπόστασίς
µου, ἡ πλάσις µου" ἡ, ὥσπερ ἐν τοῖς χατωτάτοις
τῆς γῆς, ἐν τοῖς ἑγχάτοις τῆς μητριχῆς νηδύος
ὑφαινομένη.

Τὸ ἁχατέργαστόν µου εἶδον ol ópÜüaAyuol σου.
*H τὸ τοῦ ἐμθρύου ἁδιατύπωτον λέγει, µήπω ἑξει-
κονισθέντος iv τῷ ἑργαστηρίῳ τῆς φύσεως 7) τὴν
τοῦ vob; ἀτελῆ χίνησιν. Οἶδας, φησὶν, κὰμὲ, πρὸ
τοῦ διαμορφωθῆναί µε’ xal τοὺς Aoyispooe µου,
πρὸ τοῦ χινηθΏναι αὐτούς. Οἶδας πάντα mph Υενέ-
σεως αὑτῶν.

Kal ἐπὶ τὸ Bi£Alor σου πάντες γραφήσονται.
Βιθλίον θεοῦ ἡ ἀχριθῆς γνῶσις' Γραφῇ δὲ αὐτοῦ, ἡ
διηνεχῆς μνήμη. Ἐν μὲν οὖν τῷ βιθλίῳ τῆς ἁπλῆς
γνώσεως γράφονται ἁπλῶς πάντες, χαὶ δίχαιοι xal
ἁμαρτωλοί ' àv δὲ τῷ τῆς xat! οἰχείωσιν γνώσεως
γράφονται μόνοι οἱ δίχαιο».

detur atque dissolvetur, hoc est, et compactum
me vidisti in utero matris mez , et dissolutum
rursus videbis in utero terr. Vel aliter : Nota tibi
est subsistentia mea, et formatio mea, qua in imna-
terni uteri visceribus, veluti in terre inferioribus,
contexta est.

VEgns. 10. Imperfectum me viderunt oculi tui. Aut
embrionem informem intelligit , qui in natur: ofli-
cina figuram adhuc nullam acceperat , aut imper-
fectum mentis motum. Nosti, inquit, me priusquam
formarer, et cogitationes meas priusquam move-
rentur, hoc est, nosti omnia, antequam fiant.
Unde alius interpres reddidit : Informem me vidc-
runt oculi tui.

D ja libro two. omnes scribentur. Liber Dei cst

summa cjus scientia ; Scriptura vero, perpetua
memoria. In libro igitur divine scientie , omnes
scribentur, tam justi quam peccatores, Verum hic
divine scientie liber, magis est universalis. Est
etenim alius liber scientie Dei magis privatus , in

quo soli justi scribuntur : ea ratione, quod cos tantum cognoscere , hoc est , approbare dicitur; juxta id

quod scriptum est : Novit. Dominus vias justorum **,

Ἡμέρας π.ἰασθήσονται, xal οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς.
"Ev φωτὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πλασθήσονται,
πλάσιν τὴν ἀρίστην ve xal χαθαρωτάτην, xol τὶς
νυχτερι)ῆς, χαὶ σωματιχῆς ἀντίθετον' xal iv αὐτοὶ
τοῖς ὡς εἴρηται Υραφοµένοις, οὐδείς ἐστιν, ὡς ἃ- Ἱξ-

9! Gon, 11, 92. * Psal, 1,0.

PaTRoL. 6ος. CXXVIIT.

Die formabuntur, εἰ nemo in eis. Formabuntur
in luce. sancti Spiritus, furmatione nimirum opti-
ma et mundissima, qua formationi materiali,
atque, ut ita dicam, nocturnz est contraria : et in
eis , qui in eo libro scripti suni, ut diximus , nemo

40

125?)

EUTHYMII ZiGADENT

1?£)

est, qui spiritualiter co pacto formatus non sil : A λωται, πνευματικῶς μὴ ῥυθμισθεὶς, xot ἀπευθυνθείς-

spiritualiter. nimirum, ut diximus, concinnatus ,
ac directus. Nos igitur ut potuimus versiculum
hunc declaravimus, sumpta expositionis occasione,
ex Gregorio Theologo. Chrysostomus vero diffi-
culiatem atque. obscuritatem hujus versiculi con-
fessus , sensui tautummodo ex alio adducit inter-
prete. Informem me, inquit , viderunt oculi tui ;
atque ita viderunt , ut eos vident , qui in libro tuo

'Hysig μὲν οὖν ἡρμηνεύσαμεν ὡς οἷόν τε τὸ ῥητὸ»ν,
x τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου λαδόντες τὴν ἀφορμήν.
'O δὲ Χρυσόστομος ἁσαφὲς τοῦτο λέγει, xal μµόντν
ἔννοιαν ἐξ ἑτέρου ἁρμηνείας εἰσάχει' ὅτι ἁμόρερωτόν
µε εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου * οὕτω µε εἶδον, ὡς τοὺς
ἐπὶ τὸ βιθλίον σου γεγραμµένους, τοὺς εὐχαίρως
πλασθέντας, xai οὐδεμίας ἡμέρας δεοµένους , εἰς
ἁπαρτισμὸν πλάσεως.

scripti. sunt : eos, inquam , qui in. tempore , hoc est, tempestive creati οἱ natisunt, ita ut. ne una
quidem dies ad. perfectam eorum creationem deficiat,

VEns. 17. Mili autem. valde honorati sunt amici
tui, Deus. Amici Dei eunt, quicunque per virtutem,
familiaritatem ac benevolentiam cjus adipiscuntur.
Vos enim , inquit, amici mei estis **, Virtutis igitur
non minima pars est , amicos Dei honorare.

Valde prevaluerunt. principatus eorum. Alius in-
tetpres , Capita eorum dixit , hoc est , ipsi amici
Dei. Fortes enim , inquit, facti sunt virtute, adeo,
ut a vitiis superari non possint, Vel per prin: ipa-
tus, potentiam et facultatem intellige, quam eorum
unusquisque adversus immundos spiritus sortitus
est, Significare autem mihi videtur tam apostolos
quam eorum successores , et. alios omnes lideles ,
si qui illorum iustar, virtute fuerint praediti.

VEns. 18. Dinumerabo eos et super arenam. mul-
tiplicabuntur. Utitur Propheta (igura hyperbolo.
Conabor, inquit, eos dinumerare, et adeo inmeusae
erunt inultitudinis, ut supra numerum esse repe-
riantur. Est auiem hic quidam loquendi modus.

'Eyol δὲ Aiax ἐτιμήθησαν ol gioi cov, ὁ sóc
Φίλοι Θεοῦ ὅσοι δι) ἀρετῖς οἰχειοῦνται θεῷ ὑμεῖς
130. φησὶν, φίλοι µου &oz£* οὗ μιχρὸν δὲ χαὶ τοῦτο
µέρος ἀρετῆς, τὸ τιμᾷν τοὺς φίλους τοῦ θεοῦ.

Λίαν ἐκρωταιώθησαν αἱ ἀρχαὶ αὐτῶν. "λλλος,
Al xega.lal αὐτῶν, Ίγουν αὐτοὶ, κατὰ περίφρασιν
ἰσχυροὶ, φησὶν, γεγόνασιν, εἰς ἀρετὴν * ἀήττητοι
xaxíav. "H ἀρχὰς νόει τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἔλαδεν
ἕχαστος κατὰ πνευμάτων ἀχαθάρτων ' αἰνίττσται δὲ
τοὺς ἁποστόλους, xa τοὺς διαδόχους αὐτῶν, ἢ xal
τοὺς xat' αὑτῶν ὄντας ἑναρέτους.

Ἐξαριθμήσομαι αὐτοὺς, καὶ ὑπὲρ ἄμμον π.Ίη-
θυγθήσονται. Καθ) ὑπερδολὴν ὁ λόχος, Ἐξαριθμή-
σασθαι πειράσομαι xal ἀπειραπληθεῖς ἔτονται,
ὑπὲρ ἀριθμὸν εὑρεθῆσονται ' πλὴν παρὰ θεῷ οὗκ
αὐτοὶ µόνον Ἱρίθμηνται, ἀλλὰ xal αἱ τρίχες της

Apud Deum vero non ipsi tantuin. numerabuntur, C χεφαλῖς αὐτῶν.

sed omnes etiam capilli capitis corum.

Exsurrexi et adhuc sum tecum, Erectus sum a ca-
lamitatibus, et tui tamen, ut multi iu secunda la-
ciunt fortuna, oblitus non sum.

Vrns. 19. Si occideris, Deus, peccatores. Subintelli-
gnum est : Bene habet. Per peccatores autem, ipsos
diemones intelligit, atque liomines quoscunque legis
transgressores. Occidi autem dicuntur. daemones,
quando inefficax atque invalida redditur eorum po-
lentia, Peccatores vero homines tunc. interimuntur,
quando necatis vitiis ipsiad virtutem conversi fuerint.
Vel in. peccatoribus Propheta corpus occidi optat,

Ἐξηγέρθη», καὶ ἔτι εἰμὶ μετὰ σοῦ. Ἁπηλλάγην
τῶν δεινῶν, xat οὐκ ἐπελαθόμην τῆς ἀρετῆς, ὅπερ
πολλοὶ πάσγουσιν ἓν εὐημερίᾳ.

Ἐὰν ἁποκτείγῃς ἁμαρτω.οὺς, ὁ Θεός. Λείτσει
τὸ, EO ἔχει ἁμαρτωλοὺς μὲν οὖν λέγει τοὺς δὲεἰ-
povas, xal τοὺς παρανόµρυς ἀνθρώπους * ἀναίρεσις
6k τῶν μὲν δαιμόνων, ἡ ἀνενεργησία * τῶν δὲ παρα.
νόμων ἀνθρώπων ἡ πρὸς ἀρετὴν µεταθολὴ, ἄνα:ρου-
µένης τῆς xaxia;* |) xai ὁ σωματιχὸς θάνατος
ἀνιάτων φαινομένων, ἵνα μὴ ἐμποδίζωσι τῷ ὁρόμωῳ
τῆς ἀρετῆς.

quando delictorum vulnera immeJicabilia suut : atque hoc, ne aliis napedimento sint ad studia virtutum.

Viri sanguiuum declinate α με. Sanguinolenti D

scilicet et cede lztantes, qui quoscunque occiditis,
superiores estis. Ilujuscemodi autem suut diabolici
omnes, qui factis partim , et partim sermune &uo
czteros perdunt. Non minima etiam est virtus de-
linquentium commercia declinare.

VERs. 20. Quoniam contentiosi estis in colloquiis.
Quia litigiosi, inquit, estis in sermonibus, seu in
pravis consultalionibus vestris, ut alius interpres
reddidit.

Accipient in vanitate civitates suas. lloc cst, in
vanum ac frustra proprias habitabunt civitates.

δν Joan. xv, 144.

"Ax8üpsc αἱμάτων ἑκκ.λ/γατε ἀπ᾿ épgov. Οἱ eow-
xoi, οἱ αἱμοχαρεῖς, οἱ ἀναιροῦντες ὧν ἂν περιχένη-
σθε’ τοῦτοι δὲ πάντες, οἱ τοῦ διαδόλου, τοῦτο μὲν
ἔργῳ, τοῦτο δὲ λόγῳ φθείροντες. Οὐ μικρὸν δὲ
κατόρθωμα, τὸ φεύχειν την auvoualav τῶν παρα-
νόμων.

"οτι épic cal ἐστε εἰς οια.ογισμούς. "Οτι μᾶχι-
pol ἐἔστε χαὶ φιλόνειχοι ἓν διαλογισμοῖς ᾿ iv. xaxo-
θουλείαις, ὡς ἕτερος ἐξέδωχε.

Λήψογται εἷς µατα!ότητας τὰς πόῑεις σου.
Οἱκήσουσι µάτην τὰς πόλεις σου. ToU. Κυρίου yàp,

^

-w-— mer -— uc E κ ?

FEE COMMENT. IN PSALMOS. 126)

φησιν, ἡ yi. Mevoostv ἄκαρποι εἰς ἀρετῆην οἱ A Domini enim, inquit, est terra *. Permanebuut

t0'0Uc0*.

Οὐχὶ τοὺς μισοῦντὰς σε, Κύριε, ἐµμίσησα, xal
ἐπὶ tovc ἐχθρούς σου ἐξετηκόμην ; Τέλειο μῖ-
σος ἐμίσουν αὐτοὺς , εἷς ἐχθροὺς ἐγένογτό pot.
Εἰπὼν ἀνωτέρω". Ἐμοὶ δὲ Alar ἐτιιήθησαν ol gí-
Aot σου, ὁ θεός * ἐνταῦθά Φησιν' Οὐχὶ τοὺς µι-
σοὺντὰς σε, Rofus, ἐμίσησα ; x&xel μεθ) ὑπερθο-
λης ἡ τιµή’ Αίαν Υἀρ᾽ χἀάνταῦθα μεθ) ὑπερθολῆς
τὸ μίσος Εξετήκετο γὰρ, fjyouv ἐπυρπολεῖτο τῷ
χατ αὐτῶν θυµῳ.

Δοκίμασόν µε, ὁ θεὸς, καὶ γγῶθι τὴν καρδίαν
{ιου. Καὶ μὴν κατ ἀοχὰς εἶπε * Κύριος, ἐξοχίμα-

σάς µε, καὶ Éyroc µε. Ἁλλὰ χαὶ ἔτι δοχιµασθῆναι, B

πρὸς πλείονα τληροφορίαν, ζητεῖ τῶν ἆ γνοούντων
αὑ-όν.

"Eracór µε, καὶ yvo0t εὰς τρ΄δους |ου, xal
(6e, εἰ ὁδὸς ἀνομίας ἐν ἐμοὶ, xal ἐδήγησόν µε àv
«ξῷ αἰωγίᾳ. Τὸ αὐτὸ λέγει καὶ νῦν. fj τοίνυν, διὰ
τοὺς ἁδικοῦντας αὐτὸν ὁ λόγος, βεθιαιῶν, Ot: οὐδὲν
αὐτοὺς ἐχείνους Ἰδίχησεν, f) xal ἔτι δοχιμασθῆναι
ζητςῖ, ἵνα, εἰ uj οὕτως ἔχων ἐλεγχθῇ, διορθώσεται
ἑαυτὸν πλανώμενον.

ψΨα.ἰμὸς τῷ Δαθίδ.
ΨΑΛΜΟΣ PA,

enim hujuscemodi homines infructuosi e£ sterilce
2d virtutem.

Vrns. 21, 22. Nonne. eos qui te oderant, Domine,
oderam , et in. inimicos /uos tabescebam? Perfecto
odio oderam illos : inimici facti sunt mihi. Cum su-
perius dixerit : Α me autem valde honorati sunt
amici tui, Deus, nunc dicit : Nonne cos qui te ode-
rast, Domine, odi? Et illic honoris magnitudinem
significans, Valde, dixit; hic etiam pari modo sum-
mum odium exprimere volens, ait : Tabescebam ,
hoc est, iudignatione maxima adversus eog astua-
bam quodammodo, et consumebar.

Vgns. 95, 24. Proba me, Deus, et cognosce cor
meum. Atqui in principio psalmi dixit : Domin:,
probasti me, et cognovisti me. Verum melius adbue
probari et cognosci cupit, non ut Deus ipse me-
lius eum cognoscat, qui omnia novit, sed ut ii qui
Prophetzx animum, ac mentem non noverant, illius
magis certiores reddantur.

Examina me, et cognosce semitas meas, et vide ei
via injustitie in me est, et deduc me in via eterna.
Eamdem repetit sententiam , aut propter eos qui
sibi injuriam intulerant, confirmans nulla se eos
affecisse injuria : aut etiam amplius probari cu-
pit, ut si convictus fuerit, talem animum aut men;
tem non habere, emendari rursus possit, ac dirigi,

Psalmus ipsi David.
PSALMUS CXXXIX.

'ECeAo0 µε, Κύριε, ἐξ ἀνθρώπου πογηροὺ.ϱ VrBs. 2. Eripe me, Domine, ab homine maligno.

Καχούργου. Πονηρὸν δὲ ἡ χαχία, ὡς πόνον xoi xá-
pitov ἐπιφέρουσα τῷ χεχτηµένῳ. Elta σαφηνίζει
£[va λέγει πονηρόν,

Που est, scelesto. Jpsum ctenim scelus malignum
esse quid dicitur : eo. quod mala atque afflictiones
auctori suo prestat. (E:ipe me, inquit, non a dz-

moniis, non a feris, aut draconibus, sed a maligno homine. Maligni etenim homines illis omnibus
deteriores sunt. Nam et feras multas legimus, qua sanctos viros veneraue sunt, quibus contra maligni
homines innumerabilia intulerunt mala. Fer» praterea aperte ac palam malignitatem suam exercent,
atque ut ita dicam , ingenue: homines vero clam id faciunt, atque in occulto, et sub:lole. Dmones
itein sancto crucis signo fugantur, el quoties a sanctis viris increpati fuerint, scecedunt : homo
vero malignus ipsi etiam Deo adversatur. Nam cum jubeat Deus ínimicos etiam armari, ille contra,
non inimicos tantum, $ed ipsos etiam benefactores odit, Beatus etiam Paulus solo verbo damones
expulit : Alexandri autem fabri malignitatem superare non potuit.) Deinde declarat quemnam dica£

i. alignum.

᾽Απὸ drvópóc ἀδίκου ῥῦσαί ge. Παρανήμου.
Ἐπεὶ γὰρ τοιοῦτος ἄνθρωπος δυσφύλακτος, γα)εῖ
τὺν Θεὸν εἰς ἐπιχουρίαν ζήτησον xal ἐν τῷ
pg! φαλμῷ τὴν ἐξήγησιν τοῦ, Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου,
xal δο.ίου ῥύσαι µε. Ἑν τῷ προλαθόντι γοῦν
Φαλμῷ εἰπών "Αγδρες αἰμάτων, éxxAivare à
ἐμοῦ * ἓν τῷ c^ δὲ φήσα;, Απόστητε ὁπ’ ἐμοῦ,
πάντες οἱ ἐργαζύμενοι τὴν ἀνομίαν, καὶ οἴχοθεν
ἀποστραφεὶς χαὶ φυγὼν αὐτοὺς, νῦν χαὶ τὺν θεὸν
ἐπιχα)λεῖται συνεργόν ΄ χρὴ γὰρ ἕκαστον τὸ παρ)
ἑαυτοῦ εἰσάγειν πρότερον, εἶτα xai τὸν Osbv παραᾳ-
χαλεῖν. Οῦτε γὰρ ὁ θεὸς συνεργεῖ σου μὴ σπονδά-
ζοντος. οὔτε σὺ σπουβάξδων ἀνύσεις, ἐχείνου μὴ
ϱυνεφαπτομένου. .

*5 P αἱ, σσῃ!, J.

À viro injusto eripe me. A legis transgressore,
Vocat autem Deum Propheta in adjutorium , quia
difficillimum est ab hujuscemodi cavere hominibus.
Vide in psalmo xri expositionem illius versiculi :
A viro injusto et doloso eripe me, Et cum in prz-
cedenti psalmo dixerit : Viri sanguinum, declinate
a me, item in psalino xc, Discedite a me : omnes
qui operamini iniquitatem, el sponte sua, pro viri-
bus se ab eis averterit, nunc Deum adjutorem suum
invocat. Oportet etenim unumquemque antea vires
suas adferre, atque ita demum Deum invocare,
Neque Deus tibi cooperabitur, nisi tu quoque stu-
dium adhibueris et diligentiam : sed nec tu studio,
aut dilizentia tua aliquid perficies, nisi ille suam
libi opem porrexerit.

1263

EUTIIYMII ZIGADENI

12974

Yens. 3. Qui cojitareruit. injustitiam in. corde, A Οἵτινες ἐ.λοιίσαγτο ἀδικίαν ἐν καρδίᾳ. Oi

Tales, inquit, injusta et noxia cogilaverunt, ac
perversa.

Tota die instruebant prelia. In tota vita sua bella
paraverunt, modo adversus hunc, modo adversus
alium. Inveteratum cnim vitium quiescere eos non
. sincDat; qnin imo persuadebat magis, ut modo
clam, modo palam pugnarent. Per przlia autem,
doli etiam intelliguntur atque insidie, et quodcun-
que aliud offensionis genus, quod cogitatione,
verlio aut opere committi possit.

Vrns. 4. Acuerunt linguam suam quasi serpentis.
[icitarunt eam, ut exitiale venenum emitteret :
noxium nimirum ac pestilentem sermonem,

Venenum aspidum sub labiis eorum. Iloc est, in
lingua atque in ore eorum. Perniciosus autem
sermo aspidis veneno comparatur, veluti valde
nocuus, atque ad perdendum efficacissimus, Vides
igitur, quo pacto vitium in hujuscemodi feritatem
homines immutavit. Quod si eorum natura, quan-
tum corporeis oculis cerni potest , immutata non

τοιοῦτοι, Qr,ativ, ἐμελέτησαν &buxa, mapávoga, βλα-
6spá.

"OÀn*v τὴν ἡμέραν zapetdccorco πο.έμους.
Ἐν 0) τῷ βίῳ αὐτῶν, Ἰὐτρεπίζοντο πολέμους,
vov μὲν κατὰ τούτων, νῦν 68 κατ ixelvov* μὴ
συγχωρούσης αὐτοῖς τῆς χαχίας ρεμεῖν, ἀλλὰ πηωτὰ
μὲν, ἀσαρῶς ἐπιτίθεσθαι πειθούσης, ποτὲ δὲ φανς-
po. Πόλεμος δὲ νοείται, xal ὁ 66207 , χαὶ f; &z:-
6025, καὶ πᾶσα ἐπήρεια Ev διανοίᾳ καὶ ἔργῳ xat
λόγῳ θεωρουαένη.

ΗἩκόνησαν yÀAoccar αὐτῶν, ὡς ὄφεως. Ὥξυναν
αὐτὴν, εἰς τὸ ἑνιέναι ἰὸν φθοροποιὸν, ὃς ἐστιν ol
βλαθεροὶ λόγοι, |

Ἰὸς ἁσπίδων ὑπὸ τὰ yslAn αὐτῶν. Ἠγουν ἓν

B τῇ γλώσσῃ αὐτῶν, àv τῷ στόµατι αὐτῶν λόγος ὁλέ-

θριος, li ἁἀσπίδος ἑοικὼς, χατὰ τὸ βλαπτικόν τε
xai δραστῄριον εἰς ἁπώλειαν. Ορᾶς πῶς εἰς θποιω-
δίαν τούτους fj χαχία µετέστησεν, οὗ τὴν φύσιν αὖ-
τῶν, ἀλλά τὴν προαίρεσιν εἰς ἁπανθρωπίαν κατα-
γαγοῦσα.

videtur, immutatum est tamen propositum, immutata est mens : quo factum est, ut ad saevitiam,

atque ad immanitatem sint deducti.

Vzns. 5. Custodi me, Domine, de manu peccatoris,
et ab. hominibus injustis eripe me, Qux superius
dicta sunt , rursus repelit , orationem intendens.
Peccator autem, atque injustus, quicunque intelli-
gendus est, qui deliuquit; atque injuria vel seipsum,
vel alienum afficit. Seipsum enim injuria afficere
quis dicitur, quomodocunque quis peccet; alterum
vero non semper. Et quemadmodum saxpenumero

S.riptura justitiam in universum pro quacunque €

jutel!igit. virtute, sic contra, injustitiam persape
ponit pro omni vitio.

Qui cogitaverunt supplantare gressus meos. Cogi-
taverunt. impedimentum prastare itineri, et cou-
versationi mex, quam ex lege moderor.

VERs. 6. Absconderunt. superbi laqueum mihi. Su-
perbus est quilibet legis transgressor, veluti qui
lczem despícit, ut sepe diximus. Legis autem trans-
gressor est, quisquis delinquit.

Et funibus extenderunt laqueum pedibus meis. Mul-
tiplicibus, ac elandestinis insidiis, ac plagis, teten-
derunt mihi laqueos.

Jurta iter scandala posuerunt mihi. Hoc est, in
iis locis qux contigua erant ipsi vie, seu prope
viam. Hloc autem fecerunt , ut dum incautus illuc
incedo, in ea scandala inciderem. Per scandalum
autem offendiculum intelligit. Enarrat etiam et di-
latat Propheta serinonem de insidiis : Abscon:e-
rint enim, inquit, insidias, et extenderunt eas
etiam juxta semitam; quo sermone, et prava eorum
δι denotare voluit, et scelera.

Vgns. 7. Dixi Domino : Deus meus es tu.ln hujus-
cemodi periculis exsistens, et capi jamjam ex-
spectans, omnia alia auxilia omisi, solumque Deuin
invocavi, dicens : Deus meus es tu, ne despicias
τοπ γα) (uam.

doJatór ue, Κύριε, ἐκ xsipóc ἁμαρτω1οῦ,
ἀπὸ ἀνθρώπων ἁδίκων ἐξε.λοῦ µε. Τὰ προλαδόντα
λέγει πάλιν, ἐπιτείνων τὴν δέησιν * ἁμαρτωλὸς γὰρ
καὶ ἄδιχος, πᾶς οἷος δήποτε ἁμαρτάνων xaX ἁδικῶν
ἑαυτὸν, Tj ἕτερον ' ἑαυτὸν μὲν γὰρ ἐν πάσῃ ἁμαρτίᾳ
πάντως ἀδικεῖ, ἕτερον δὲ οὗ πάντως iv πάση.
Ὥσπερ δὲ πολλάκις δικαιοσύνην fj Γραφἡ τὴν χαθ-
όλου ἀρετῆν ὀνομάξζει, οὕτω xal ἁδιχίαν τὴν χαθόλου
xaxíav.

Οἵτιγες διε.Ἰογίσαγτο τοῦ ὑποσκε.ίσαι τὰ
διαθήματά µου. Ἑσχέφαντο ἐμποδίσαι τῇ χατὰ
νόμον πορεία µου * περιττὸν γὰρ νῦν τὸ τοῦ, xa"
'E6paixbv ἰδίωμα.

"Expvyar ὑπερήφαγοι παγίδα pot. Ὑπερήφα-
νος, πᾶς παράνομος, ὡς ὑπερόπτης τοῦ νόμαυ,
χαθὼς εἱρήκαμεν πολλάκις * παράνομος δὲ πᾶς
ἁμαρτωλός.

Kal σχοιγίοις διέτειναν παγίδα τοῖς πυσί cv.
Πολυπλόχοις ἐπιθαυλαῖς, Οηράτροις λαθραἰίοις ,
ἅπλωααν παγίδα pot.

Εχόμενα τρίδου σκἀνδα.Ία ἔθεντό poi. Απτό-
µενα τῆς ὁδοῦ, ἡ ἔγγιον αὐτῆς, ὥστε βαδίζοντα
περιπεσεῖν αὑτοῖς ἀφυλάχτως ἄχάνδαλον δὲ τὸ
πρόσκομµα. Ἐπεξηγεῖται δὲ καὶ πλατύνει τὸν περὶ
τῆς ἐπιθουλῆς λόγον: "Εχρυψαν Υὰρ, φᾳηοὶ, xal
διέτειναν xat ἐχόμενα τρίδου, ἵνα δείξῃ τὸ σπου-
δαῖον xal πανοῦργον τῆς χαχομηχανίας αὑτῶν.

Εἶπα τῷ Kuplo* θεός µου &l σὺ. Ἐν τοιούτοις
κινδύνοις γενόμενος, µόνον τὸν θεὸν ἐπεχαλεσάμην,
εἰπὼν, 8:6; µου εἶ σύ * μὴ παρίδῃς τὸ δημιούργημα
σου.

1905

COMMENT. IN PSALMOS.

1266

Ενώτισαι, Κύριε, τὴν φωνὴν τῆς δεἠσεώς & — Auribus percipe, Domine, vocem deprecationis mew.

pov. Δεομένου ῥυσθῖναι,

Κύριε, Κύριε, δύναμις τῆς σωτηρίας µου, éx-
εσχίασας ἐπὶ τὴν χεφα.]ήν µου ἐν ἡμέρᾳ πο.ὶέ-
jov. Κύριε, Κύριε, δύναµις σώζουσά µε, ἑσχέπασάς
µε ἐν ἡμέρᾳ πολέμου, ἐφρούρησας, ἐν ἀσφαλείᾳ
κατέστησας, μὴ µόνον ξιφῶν xal βελῶν ἀθιγῆ τη:
pfaa;, ἀλλὰ χαὶ ἁλιακῆς προσθολῆς παραλυπούσης.
Εὐγνωμονεϊ δὲ xal ὁμολογεῖ τὰς προλαθούσας sÜ-
εργεσίας, ἵνα καὶ ἔτι τοῦτον εἰς ἀντίληψιν ἐπισπά-
σηται,

MÀ) παραδῷς µε ἁπὸ τῆς ἐπιθυμίας µου ἆμαρ-
too. Mh παραχωρῄήσῃς µε τῷ ἁμαρτωλῷ δαίµονι,
διὰ τὴν ἐπιθυμίαν µου τὴν φαύλην. Εἰχὸς γὰρ &mc-
θυμῆσαί ποτε καχῶς, ἀλλὰ ph διὰ τοῦτο καταδιχα-
αθείην, μὴ διὰ τοῦτο ἀποῤῥιφείην, ᾽Αμαρτωλὸς δὲ,
χαὶ ὁ παράνομος ἄνθρωπος.

ΔιεἸογίσαντο κατ ἐμοῦ, 4 ἐγκαταλίπῃς gus,
Ἐμελέτησαν xaz' ἐμοῦ ol &paptool.

ΜΙήποτε ὑψωθῶσνυ.. Μήποτε ἁλαζονιχώτερθι,
xai ἰταμώτεροι γένωνται, φυσηθέντες τῇ χατ᾽ ἐμοῦ
νίχῃ.

Ἡ κχεραλὴ τοῦ κυχ.]ώματος αὐτῶν, κὀπος
χει]έων αὐτῶν καλύψει αὐτούς. Κύχλωμα Myr,
thv σαγήνην, τὴν ἐπιδονλήν, Τὸ χειράλαιον, φησὶν,
τῆς ἐπιδουλῆς αὐτῶν, ᾧ μάλιστα πεποἰθασιν, αὐτὸ

τούτους καλύψει, xal ἀφανίσει" τὸ αὐτὸ δὲ xal χό. C

Sov τῶν ysuléov αὐτῶν ὠνόμασε , κοπιασάντων
ἐν τῷ μελετᾷν αὑτὸ, xal μετὰ πόνου τοῦτο εὑρόν-
των. Ai οὗ πρισδοχῶσι κχαθελεῖν, διὰ τούτου χαθ.
Ἡρεθήσονται. "II χόπον τῶν χειλέων αὐτῶν Mer,
την πονηρὰν µελέτην, τὴν μοχθηρὰν συµθουλἠν:
τοιοῦτον Lk d πονηρία" τῷ κἐκτηµένῳ Ὑίνεται
ὄλεθρος,

Πεσοῦνται éx' αὑεοὺς ἄνγθρακες ἐν πιιρί. οὑκ
ἁπλῶς ἄνθραχες, ἀλλ ἐν πυρί τουτέστι, πολὺ
πυρ ἔχοντες, ἄγαν Φλογίζοντες. ΄Άνθραχας δὲ νόει͵
«ἣν ἄνωθεν τιµωρίαν, δίχην ἀνθράχων πυρὸς χολά-
ζουσαν ' προφητεύει δὲ ταῦτα χατὰ τῶν τοιούτων *
ἐπὶ πολλοὺς δὲ, καὶ πῦρ θεήλατον κατηνέχθη,

vero continent liec verba, adversus hujusmodi insidi

ac delatus est

Qua liberari postulo.

VgRs. 8. Domine, Domine, virtus salutis mee,
obumbrasti super caput meum in die belli. Domine,
Domiue, qui potentia illa es qua ego salvor, tu in
die belli protexisti, ct custodisti me ; tu securum
me fecísti, dum servas me, non tantum a sagittis
et gladiis intactum, sed a solaris etiam impetus
molestia. Beneficia vero accepta connuwerat, tan-
quam eorum memor οἱ homo grati aniui : eo ni-
mirum consilio, ut Deum deinceps magis ac mayis
ad suum auxilium trahat.

Vens. 9. Ne tradas we a concupiscentia mea, pec-
calori, Ne permittas me ob pravam meam concupi-
scentiam sub demonis pervenire potestate. Veri-
simile enim est concupiscere eum aliquando res
pravas, Verum, inquit, precor, ne hac de causa
me condenines, ne projiciar, aut expellar a te. Per
peccatorem autem, ut diximus, legis transgresso-
rem intelligit.

Cogitaverunt contra me, ne derelinquas me. Medi-
lali sunt peccatores adversum me. '

Ne quando exaltentur. Ne quando magis temera-
rii fiant, atque imprudentiores victoria sua inflati
adversum me.

Vgns. 10. Caput circuitus eoram, labor labiorum
ειότωπι operiel eos. l'er circuitum, sagenam intel-
ligit, aut rete, hoc cst, insidias. Caput, inquit, in-
sidiarum suarum, in quo potissimum con(idunt,
idipsum erit, quod eos abscondet, ac perdet ; quod
alio etiam nomine, laborem labiorum suorum ap-
pellavit, eo quod, meditando in eo laborarunt, ct
cum labore invenerunt. Per eadem etenim ipsi de-
sirueutur arma, per qua ipsi alios sperant de-
struere. Vel per laborem labiorum; pravas medi-
tationes, et scelesla eorum consilia, intelligit. Hu-
juscemodi enim est pravitas, ut auctori suo perni-
ciem alque interitum afferat.

Vgns. 11. Cadent super eos carbones in. igne. Nou
simpliciter carbones dixit, sed im igne, hoc est,
Multum ignem habentes , ac valde infleanmati. Per
carbones autem supplicia intellige, quie a Deo. de-
super immittuntur, quaeque carbonum instar ας-
dentium acerbissimas iufligunt poenas. Prophietiaui

atores, in quorum inultos, ignis a Deo immissus

Kara6a.leic αὐτοὺς iy ταλαιπωρίαις, καὶ οὐ pij D Dejicies eos in miseriis, e! non subsistent. In affii-

ὑποστῶσω,. Ἐν ταλαιπωρούσαις αὐτοὺς χακώσεσι,
χοὶ οὐ μὴ ὑπενέγχωσι τὰς ταλαιπωρίας, ὅλως , ἀλλ'
ἐκ πρώτης προσδολῆς καταθληβήσονται, διὰ τὴν
τούτων σφοδρότητα.

Α»ἡρ γωωσσώδης, οὗ χατευθυνθήσεται ἐπὶ
tuc Tre. ᾿Ανῆρ γλωσσώδης, ἀκρατῆς, ἀδόλεσχος,
προπετῆς, j| φιλόνξιχος , οὐ χατευοδοθήσεται, ἀλλὰ
περιτραπήτεται, xal κατενεχθήσεται.

΄Αγδρα ἅἄδικον xaxà θηρεύσει εἷς διαφθορἀν.
Καὶ ὄλλος δὲ σοφὸς εἶπε, Παραλομίαι ἄγδρα ἀ)ρεύ.

ctionihus, quze miseros eos reddunt : nec miserias
tantu: sustinebunt, sed ob illarum immensitaten:
tx primo etiam impetu dejicientur.

Vins. 12. Vir linguosus non dirigetur in terra.
lloc est, incontinens, garrulus, nugax, immode-
sins, 3ut etiam conlentiosus vir, non prosperabi-
tur : quin imo cvertetur, atque in praceps defc-
retur.

Virum injustum mala. venabuntar in. interitum,
Et alius Sapiens dixit : Zniquitates honinem venan-

1201

EUTHYMII ZIGABENI

1268

lur **. Et quoniam venatores persxpe aliqui sunt Α ovcit, Ἐπεὶ δὲ πολλάκις θηρεύεταί τις εἰς σωτη-

«d salutem, boc est qui feras capiunt, non ut
perdant, sed ut servent, propterea addidit, In inte-
rítum, hoc est, In perditionem. Sunt autem ος
verba doctrina ac sensu referta non vulgari.

Vens. 15. Cognovi quod faciet Dominus judicium
Inopum, et causam pauperum. Licet tardus sit. ali-
quando Dominus ad eorum vindictam, qui oppressi
sunt, et quos hoc in Joco inopüm et pauperum
homine appellat, attamen novi, inquit, quod aut in
presenti aut in futura vita, faciet Dominus et
jüdicium et causam eorum, boc est, quod eos
ülciscetut. Hoc autem dixit, ut injuria affectos
quoscunque homines consolaretur, simulque, ut
ipsos injuriam inferentes perterreret, et modera-
tiores redderet.

Vgns. 14. Verumtamen justi confitebuntur nomini
luo. Verum te, inquit, tardante, justi non scan-
dalizabuntur, sed gratias agent, scientes, quod
omnia cuin ratione facis, et ad nostram utilita-
fem.

Et habitabunt recti cum. vultu. tuo. Per rectos
rursum justos intelligit, qui habitabunt, inquit,
lecum, hoc est, cuim tuj memoria : cum ea semper
exsistentes , nec unquam recedentes. Vel, per
rectos quidem, apostolos sighificat; per faciem
vero Dei, Christum, veluti illius substantiz cha-
racterem. Volo enim, inquit, tt ubi ego sum, et ipsi
sin mecum *'. Possunt etiam et aliter, justi. qui-
dem ii dici, qui per aetiones virtutem operantur,
recti vero, qui per contemplationem ; vel justi ii
qui simpliciter virtutem amplectuntur, recti vero
qui cum judicio et ratione. Et quoniam hic psal»
tuus de futuro judicio pertractat, de Christoque ct
de apostolis, idcirco quidam ei inscriptionem ap-
posuerunt : In. finem, psalmus ipsi David.

Psalmus ipsi Datid.
PSALMUS CXL.

Ὕκὰς. T. Domine, Domine, clamavi ad te, exaudi
me. Clamavi, inquit, ad te, clamore quodam igniti
atque ardentissimi cordis. Quo clamore, et
Moyses cum taceret a Deo audiebatur, et Anna
etiam nihil loquens ; non autem oris elamore, quo
Judzi petitiones et preces suas multiplicantes, non

aud:ebantur, sed clamore anims. Nam quemad- Ὦν

modum, qui ore clamat, totum prorsus corpus

intendit : sic et qui corde clamat, totam animar et

dignus efficitur, qui exaudiatur.
4ntende voci orationis meo, dum clamo ad te. Dum
clamo, inquit, ut dictum est, quasi si non ita cla-

maverit, ad vocem deprecationis sue Deus mentem

adhibiturus non sit.

VEns. 2. Dirigatur oratio mea, sicut incensum, in

tonspectu tuo, elevatio manuum mearum sacrificium
bespertinum. Duo altavia. olim erant in templo,
aureum quidem alterum, intra adita in Sauctis
sanctorum ; alterum vero sneum, quod exterius

9 Miel, vn, 9. ' Joan. xvi, 9k
. ,

plv, Ἱροσέθηχεν, ὅτι, Etc διαφθορὰν, Ίτοι el;
ἁκώλειαν Γνωμικὰ δὲ ταῦτα, xal διδἀσχαλιχά.

"Ervov ὅτι ποιήσει Κύριος thv αρίσιν τῶν
Ztoxor, καὶ τὴν δίκη» τῶν πενήτων. El xat
βραδύνει πολλάχις f) ἐχδίχησις τῶν χαταπονουµένων
καὶ καταδυναστευομένων,τούτους γὰρ λέχεινῦν tto -
χοὺς χαὶ πένητας, ἁλλ᾽ ὅμως εὖ οἵδ' ὅτι ἡ χατὰ τὸν
παρόντα βίον, f| κατὰ τὴν μἐλλουσαν ζωὴν, ποιῖσεε
Κύριος τὴν χρίσιν αὐτῶν, κατὰ τὴν δίκην αὐτῶν *
ἃ καὶ ἄμφω, ttv ἐχδίχησιν δηλοῦσι. Τοῦτο δὲ εἶπεν,
ἅμα μὲν τοὺς ἀδιχουμένους παραμυθούμενος, ἅμα
δὲ τοὺς ἁδιχοῦντας ἑκδειματῶν, xaX σωφρονίζων.

Π.ἡν δίκαιοι ἐξομολογήσονέαι τῷ ὀνόματί σου»
Πλην xal τΏς ἑχδιχήσεως βραδυνούσης, ol δίχαιοι
οὗ σχανδαλισθἠσονται, ἀλλ εὐχαριστήσουσι, xaX οὗ-
πως εἰδότες ὅτι πἀνία σὺν λόγῳ ποιεῖς, χαὶ πρὸς τὸ
συμφέρον.

kal κατὀικἠσὀνσι» εὐθεῖς σὺν τῷ προσώσφ
«ου. Εὐθεῖς, τοὺς δικαίους λέγει πάλιν, Ott χατοι-
χήσουσι σὺν col* Ίγουν, σὺν τῇ μνἡμᾗ σου, πἀντοτέ
συνόντες αὐτῇ, xal οὑὐδέποτε ταύτης ἀφιστάμενοι.
"H εὐθεῖς λέχει τοὺς ἁποστόλους * πρέσωπον δὲ
θεοῦ, τὸν Χριστὸν, ὡς χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως
αὐτοῦ. Θέ.ω yàp, φῆσὶν, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ, καὶ
αὐτοὶ ὧσι μετ) ἐμοῦ. Elev δἂν xal ἄλλως δίχαιοι

C μὲν, οἱ τὴν πρακτικὴν αατορθοῦντες, εὐθεῖς δὲ, οἱ

τὴν θεωρητικὴν ’ ἡ δίκαιοι μὲν, οἱ ἁπλῶς τῆν áps-
τὴν µετιόντες, εὐθεῖς δὲ, οἱ μετὰ λόγου. "Evi δὲ
περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ἔτι δὲ περὶ τοῦ Χριστοῦ
καὶ τῶν ἁποότόλων ὁ ψαλμὸς διαλαµθάνει, τινὲς
ἐπιγραφὴν τούτῳ τεθεἰκασιν, Εἰς {ὸ τέ.ος yaA-
ιὸς τῷ Δαξ6ἰδ.
πα.Λμὸς τῷ Δαθίδ.
ΨΛΛΜΟΣ ΕΝ’.

Κύριε, ἐχέκραξα πρὺς σὲ, εἰσάκουσόν µου.
'E»xixpaza κραυγῇ καρδίας πεπυρωµένης, xa0' ἣν
xai σιγῶν, Ἱκχούετο Μωῦσῆς, καὶ μηδὲν φθεΥΓο»

"μένη ἡ "Άννα "οὐ κραυγῇ στόματος καθ fiv xa

πλγθύνοντες τὴν δἐῆσιν ᾿Ιουδαῖο:, οὐχ Ἱκούοντο.
Καθάπερ γὰρ ὁ στόµατι βοῶν ὅλον τὸ opa κατατεί»
yet, οὔέω καὶ ὁ χαρδίᾳ κράζων, ὅλην συστρἑφει τὴν
φυχὴν καὶ τὸν νὸῦν * καὶ ἄξιός ἐστιν εἰσαχούεσθαι.
mentem ad Deum convertit; atque hoc pacto

Πρόσχες τῇ φωγῇ τῆς δεἠσεώς pov, ἐν τῷ
xexpayévai µε πρὸς c6. Ἐν τῷ xexpayívat, ex;
εἴρηται, ὡς τοῦγε μὴ οὕτω χράζοντος, οὐ προσέξει
τῇ Qut τῆς δξήσεως.

Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή µου ὡς θυμίαμα
ἐνώπιόν σου" ἔπαρσις τῶν χειρῶν µου θυσία
ἑσπερινή. Δύο βωμοὶ πάλαι σαν Bv τῷ ναῷ' ὁ μὲν
χρυσοῦς, ἕνδον τῶν ἁδύτων ἐν τοῖς Ἁγίοις τῶν
ἁγίων, ὁ δὲ χαλχοῦς ἕἔξω χείµενος. Καὶ ὁ μὲν

1209

ταῖς ἄλλαις θυσίαις» τὸ δὲ θυμίαμα κατεσχευ-
á,:vo πολυτελῶς καὶ χαθαρῶς, κατὰ τὴν ὑφή-
Ύησιν τοῦ νόµου, xal ἣν εὑπρόσδεχτον 057, θυµιώ-
µενον, διά τε ταῦτα καὶ ὡς εὐωδέστατον xal προτυ-
πουν τὴν χαινΏν λατρείαν. Κατευθυνθήτω οὖν, φη-
6i», ἡ προσευχή µου, ὡς θυμίαμα, τὸ νομίμως
θυόμενον, f| θυμιώμενον, ἐξαφθείσης Ev: ἐμοὶ τῆς
καρδίας, τῷ πνρὶ τῆς προθυµίας, ὡς ἐσχάρας, xal
ἀναπεμπούσης αὐτήν ' ἀλλὰ τοσαῦτα μὲν περὶ τοῦ
θυµιάµατος. Νενομοθέτητο δὲ τοῖς ἱερεῦσιν ὅταν
μηδεὶς προσφἑρῃ θυσίαν, δύο τῆς ἡμέρας θυσιάζειν,
παρ’ ἑαυτῶν. ἕνα μὲν ἁμνὸν πρωΐας, ἕνα δὲ ἑσπέ-
pac. Καὶ ἦσαν αὗται αἱ θυσίαι καθαραὶ xa δεχταί -
τῶν ἄλλων πολλάκις µολννοµένων ἀπὸ τῆς προσα-
Τόντων διαθέσεως. Ἡ μέν τοι ἑσπερινὴ τοιαύτη
θυτία, τῆς ἑωθινῆς fiv τιµιωτέρ2. Ἐκείνη μὲν γὰρ,
πρὸς ταύτην ἑώρα. Αὕτη δὲ συνεπλήρου τὴν ἱερουρ-
Ylav τῆς ἡμέρας, xaY τὴν λειτουργίαν ἀπήρτιζε.
Κατενθυνθήτω, φησὶ, πάλιν, ἡ ἔπαρσις τῶν χει-
pv µου, ὡς θνσἰα ἑσπερινή ' τοῦ μὲν προσευχο-
µένου στόματος, χαθαρεύοντος ἆπὸ λόγων πονηρῶν,

μᾶλλον δὲ τῆς προτευχοµένης χαρδίας ἀπὸ λογισμῶν.

μοχθηρῶν ' τῶν δὲ ἀνατεινομένων χειρῶν, ἆγνενου-
σῶν ἀπὸ πλεονεξίας καὶ ἁρπαγῆς xai πάσης παρα-
νόµου πράξεως.

inquit, Domine, manuum mearum 'elevatio, sicut vespertinum | dirigitur. sacrificium.

COMMENT. IN PSALMOS.
χουσοῦς, τῷ θυμιάµατι ἀνεῖτο, ὁ δὲ χαλχοῦς, A Collocatum crat.

197^
Ét iu. aureo quilem incensum
3dolebatur ; :neum vero ceteris inservichat sacri-
ficiis. lucensum pr:eterea multa conficiebatur
cum impeusa atque munditia juxta legis nasdatum,
et gratissimus Deo esse videbatur is vapor, qui
illinc 3scendebat, eo quod odoratissimus csset, et
quia novum alium Dei cultum przsignabat. Diri-
gatur igitur, inquit, oratio mea eoram te, non
secus atque illud legale incensum ad te in. coelum
dirigitur : oratio, inquam, mca, qua incensi instar
ex corde meo'evaporat. Cor etenim. incum igue
quodam — promptitudinis, veluti focus, atque. al-
tare quoddam accensum est. Unde orationem suam,
quasi odoratum aliquem vaporem emittit, Et hxc
quidem de incenso dicta sint. Caeterum sacerdotes

D jegem habebant, quod nbi nullus sacrificium offer-

ret, ipsi *ponte sua bis in die sacrifiearent, mane
qui:lcem agnum unum; el vespere alterum : erant-
que hzc sacrificia pura, munda, οἱ Deo. moxime
grata : cum alia saepenumero ab offerentium vitiis,
minus pura viderentur. Vespertinum vero hujus-
cemodi, quod diximus, sacritleium, honoratius
atque acceptius erat, quam matutinum. Nam quod
mane offerebatur ad vespertinum — respiciebat ;
vespertinum vero universum sacerdotale diei opus,
officium ac ministerium perficiebat. Dirigatur igitur,
Vel : Elevatio

manuum inearum fiat sacrificium vespertinum, et sit ita. acceptabile, quemadmodum — illud tibi acce-
ptum esse solet, ità nt os nostrum, unde preces emittuntur, purum sit ab omnibus pravis sermoni-
bus : quinimo et ipsum etiam cor, a quo preces proveniunt, cogitationibus omnibus malis vacuum

sit : el ips pariter manus, quas elevamus ad te, mund: efficiantur ab omni rapina , avaritia,

quocunque illegitimo opere.

Θοῦ, Κύριε, gvlaxijr τῷ στόµαεί µου. Εἰδὼς C

ὅτι τὸ στόµα αἴτιόν ἐστι τῶν καχῶν, ἀμελούμενον,
ὥσπερ καὶ τῶν ἀγαθῶν σπουδαζόµενον * τὰ µυρία γὰρ
δεινὰ τῆς γλώττης fj εὐχολία, εἰργάσατο. xai ὅτι
χαθάπερ οὐδὲν ὄφελος οἰχίας ἢ πόλεως, οὐ πνλῶν,
οὗ τειχῶν, εἰ μὴ ὥσιν οἱ φυλάσσοντες καὶ γ,νώσχον-
τες πότε μὲν χλείειν, πότε δὲ ἀνοίγειν xaAóv *— xol
ὅτι πολλΏς ἐνταῦθα Χρεία σπουδῇς xal ἀχριδείας,
καὶ μᾶλλον τῆς ἄνωθεν ἐπικουρίας, εὔχεται xal
καλεῖ τὸν θεὸν εἰς βοήθειαν. Φυλαχὴ δὲ στόματος,
ἡ ἐπιστασία τοῦ νοῦ, προσέχοντος χαὶ εἰδότος, τίνα
μὲν ἐχφέρειν, τίνα δὲ χατέχειν ἔνδον χρεών OD
τοσοῦτοι γὰρ, φησὶν, ἔπεσον ἀπὸ paxalpas, ὅσοι
ἀπὸ γλώσσης.

Neque eni, ut alibi dicitur, tot unquam homines a g'adio quot a lingua ceciderunt **.

el a3

Ven. 2. Pone, Domine, custodiam ori meo, Sciens.
Propheta quod os malorum magna causa esse solet,
si negligatur, quemadmodum contra, bonorum, si
cura ejus habeatur (lingu:e enim facilitas innume-
rabilia gignit mala) ; et quemadmodum nulla esse
$olet utilitas domus, aut civitatis, nec portarum,
aut menium, nisi etiam adsint custodes, et norint
quando aperire oporteat, et quando claudere, et quod
multo hac in re opus est studio, ac multo magis
etiam superno auxilio : sciens, inquam, hxc omnia,
ex intimo corde preces fundit, et Dei opem invo-
cat. Per oris autem custodiam, mentis praefceturany
intellige, quze animadvertere debet, ct scire, qua-
nam efferenda, et quanam etiaim retineuda. sint.
( Dedit. autem

linguz Deus duo menia, dentium nimirum et labiorum, ut per ea irrationales illius motus coerce-
rel. Veruin. Propheta aliam. custodiam ad hzc implorat, timens adhuc, ne indecorum aliquid pro-

loquatur. )

lal θύραν περιοχῆς περὶ tà χείλη pov. θὐρᾶν
φυλαχῆ», φυλάττουσαν τὸ στόµα:. τὸ αὐτὸ Ób xal
τοῦτο δηλοῖ,

Mh àxxAivrnc τὴν καρδίαν µου, εἰς «λόγους
aovnplac. ΜΗ παραχωρῄσῃς ἑκτραπῆναι τὴν χαρς
ξίαν µου εἰς λόγους πονηροὺς, εἰς ἐνθυμήστις

** liccli. xxviii, 22.

Et ostium. munitionis circum labia mea. Ostium
custodie qux 03 ipsum observet. Haxc autem verba
idem xque significant quod jlla quse in prxce-
denti habuimus versiculo.

Ὕκης. 4. Ne declines cor meum in verba malitia.
Ne couverti permittas. cor meum ad indecentes
cogitationes, Nam si os meum. custodia. munitum

1211

facillimum. .

Ut pratexam pretexius in peccatis. Ita αἱ non
tantum non inclinet ad ea malitiz verba, sed etiam
wt non pretexam praztextus, atque excusationes in
peccatis, quemadmodum primi parentes fecerunt,
cum peccassent, Adam etenim in Evam, et Ένα in
serpentem, peccati causam prelexendo rejecere :
pari modo homicida, ire tyrannidem prztexit ;
allulter, concupiscentis vires; fur, inopiam οἱ neces-
sitatem ; et alius aliud quid. Verum hzc, qua dixi-
nus, peccata non gignunt, sed humana negligentia.
Et manifestum hoc tibi fiet, si bene animadverteris.
Sciens enim diabolus, quod confessione Deus
placatur, et negatione magis irritatur, persuadet
peccatoribus prztexere, «quod ipsi non pecca-
verint, sed quod aliquid peccati eausa eis exsti-
terit.

Cum hominibus operantibus iniquitatem. Ne in-
elines, inquit, me, ut simul cum iniquis hominibus
excusationes pratexam. Solent enim hujusmo.li
homines post peccatum, excusationes, el praetextus
varios adducere.

Et non eommunicabo cum electis eorum. Quod si
hoc factum fuerit, ut me adjuves, non conjungam
me, hee communionem oliquam habebo cum illis ;
quinimo neque iniquorum eos tantum evitabo, qui
inii, atque abjeetiores sunt : sed nec etiam cum
iis commune aliquid habebo qui inter illos poten-
&iores et clariores esse apparuerint.

VEns. 5. Erudiet. me justus. in misericordia, el
arguel me : oleum autem peccatoris non impinguet
caput meum. Increpet me justus, coerceat, et re-
prehendat : liumanitas autem peccatoris, mihi
nunquam inserviat : Melius enim est flagellum
justi, quam gratia peccatoris, et melior virga justi,
quam honor pravi hominis **. η misericordia autem
dixit, eo quod justus misericorditer castigat, dum
eastigando cavet, ne perdat. -

Vgns. 6. Quoniam adhuc et oratio Ίπεα in bene-
placitis eorum. Simul fugiam, inquit, iniquos,
eorumque operam, et obsequia rejiciam, atque una
precabor adversus eorum beneplacita, loc est,
adversus eoruin voluntates, ne scilicet eorum con-
cupiscentke perficiantur. Has etenim beneplac:ta
appellavit.

Absorpti sunt juxta petram judices eosum. Poten-
tes ac principes illi, qui omnia pro arbitrio admini-
strabant, delecti, ac perditi sunt, instar petra, qua
demersa est et cujus nullum relinquitur vestigium.
loe etiam de impio alibi dictum est : Quasivi
enim, inquit, eum et non est inventus locus. ejus **.
Hoc pacto nimirum describens, quomodo ab ipsis,
ut ila dicam, radicibus iHius memoria prorsus
exstincto sit. Demersi autem sunt, dixit pro Demer-
gentur, qua futura erant, prophetiz lege, narrans
ut praterita.

* Prov, xxvii, 5; Eccle, vii, 0.

EUTHYMII ZIGABENI
fuerit, hoc, quod dico, consequens erit et factu A ἀπερεπεῖς ' τοῦ στόματος γὰρ φυλαττομένου,

1273
áàxó-
λουθον τοῦτο, xal εὐκατόρθωτον.

Tov προφασίζεσθαι προφάσεις ἓν ἁμαρτίαις.
"(cce uh µόνον ἐχχλίνεσθαι εἰς τούτους, ἀλλὰ xac!
προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν τῷ ἁμαρτάνειν ' xal
oi πριυτόπλαστοι γὰρ ἁμαρτήσαντες, ὁ μὲν Αδὰμ
τὴν Εὔαν ἑπροφασίσατο, ἡ 0 Εῦα τὸν ὄφιν. Καὶ
πάλιν ὁ μὲν φονεὺς προφασίζεται τὴν τοῦ θυμοῦ
τυραννίδα, ὁ δὲ μοιχεύσας, τὴν βίαν τῆς ἐπιθυμίας,
ὁ δὲ χλέπτης, την ἀνάγχην τῆς ἑνδείας, χαὶ ἄλλως
δὲ ἕτερον. Οὐ ταῦτα δὲ ποιοῦσι τὰς ἁμαρτίας, ἁλλ᾽ ἡ
ῥᾳθυμία * καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν πρυσεχόντων. Εἰδὰς
Υὰρ ὁ διάθολος ὡς ἡ μὲν ὁμολογία τῆς ἁμαρτίας,
ἱλεοῦται τὸν Δεσπότην, fj ὃ ἄρνησις αὐτῆς τκαργ
ξύνει μᾶλλον αὑτὸν, πείθει τοὺς ἁμαρτάνοντας προ-
φασίζεσθαι, ὅτι οὖχ αὐτοὶ Ἴμαρτον, ἀἁλλ' Ἑτερόν τι
γέγονεν αἵτιον.

Σὺν ἀνθρώποις ἑρ]αζομένοιο τὴν» drogíar.
Τοῦ προφασίζεσθαι, φησὶν, μετὰ τῶν παρανόμων '
τούτων γάρ ἐστι τὸ προφασἰζεσθαι μετὰ την ἆμαρ-
τίαν.

Καὶ οὐ μὴ συγδιάσω μετὰ τῶν ἐκ. λεχκτῶν αὐτῶν.
Καὶ εἰ τοῦτο γένηται, εἰ βοηθήσεις pou, οὐ συναυ-
λισθῶ, οὗ ph χοινωνήσω, οὐ µόνον τοῖς ὑποδεεστὲ-
ροις παρανόµοις, ἀλλ οὐδὲ τοῖς ὑπερέχονσιν b»
αὐτοῖς,

Παιδεύσει µε δίκαιος ἐν àA£si, καὶ ἐ.λέγξει ue,
ἔ1αιον δὲ ἁμαρτω.λοῦ μὴ «ἴιπαν ἆτω τὴν xega.tite
µου. Ἐπιπληξάτω, στυφάτω µε δίχαιος, xai ἕλεγ-
ξάτω, Φφιλοφροσύνη δὲ ἁμαρτωλοῦ μὴ θεραπευσάτο
µε" Κρεῖζτον γὰρ µάσειξ δικαίου, ἣ χάρις ἆμαρ-
τω.1οῦ, καὶ ῥάδδος δικαίου, π.εἴον, ἢ cuis) xaxo).
Τὸ δὲ kv ἑλέει πρόσχειτα:, διότι φιλανθρωπευόµενος
παιδεύει ὁ δίκαιος, ἵνα μὴ ἀπόληται.

"Ott ἔτι καὶ ἡ προσευχή µου ἐν ταῖς εὐδοχίαις
αὐτῶν. Μετὰ τὸ φυγειν τοὺς παρανόµους, xal ἁπωθεῖ-
σθαι τὴν θεραπείαν αὑτῶν, ἔτι xal προσεύχοµαι χατὰ
τῶν εὐδοχιῶν αὐτῶν, Ἠτοι χατὰ τῶν θεληµάτων αὐ-
τῶν, ἵνα μὴ συντελεσθῶσιν αἱ βουλαὶ καὶ ἐπιθυμίαι
αὐτῶν. Tauta γὰρ εὐδοχίας λέγει.

Κατεπόθησα» ἑχόμεγνα πέτρας ol κριταὶ αὐτῶν.
Οἱ δυνάσται αὐτῶν, οἱ πάντα ἄγοντες χαὶ φέρον-
τες, Ἰφανίσθησαν, παραπλησίως πἑτραις, δίχην πὲ-
τρας χαταποντικοµένης, ἧς o08* ἴχνος ὑπολιμπάνε-
ται. Τοῦτο xal περὶ τοῦ ἀσεθοῦς εἶπεν, ὅτι xai
ἛἘζήτησαν αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ,
τὸ πρόῤῥιζον xal ἀνώνυμον ἐντεῦθεν δηλῶν. Τὸ δὲ
Κατεπόθησαν, ἀντὶ τοῦ Καταποθήσονται, προφη-
τεύοντος τὴν χαταστροφὴν αὐτῶν.

*? Ps3], xxxvi, 90.

1973 COMMENT. IN PSALMOS. 191
Ἀχούσονται τὰ ῥήματά pov, ὅτι ἠδύνθησαν. Α — Vans. 7,8. Audient verba mea, quoniam jucunda

*0 δὲ Σύµµαχος, Αχούσονται ῥήσεις pov ἡδίστας.
Παραδέξονταί, φησὶν, οἱ συνετοὶ τὰ ῥηματά µου,
διότι, ἡδέα ταῦτα τοῖς εὐτεθέσιν, ὡς ἀληθὴῆ, xal
ὠφέλιμα.

᾿Ωσεὶ xáyoc γῆς ἑῤῥάγη ἐπὶ τῆς γῆς, διεσκορ-
πίσθη τὰ ὁστᾶ αὑτῶν πιρὰ τὸν ᾷᾖδηγ. Καθάπερ
πάχος γῆς ἁἀρότρῳ διατεµνόµενον, ῥήγννυται xal
δχορπίζεται ἐπὶ τῆς ὑποχειμένης γῆς, οὕτω τὰ ὁστᾶ
αὐτῶν διασχορπισθήῄσονται ἓν τῷ τἀφῳ. Τοῦτο γὰρ
ὠνόμασεν ἅδην.

Ὅει πρὸς σὲ, Κύριε, Κύριε, οἱ ὀφθα.]μοί µου’
ἐπὶ σοὶ ἤ.Ίπισα, μὴ dvcaréAnc τὴ» ψυχήν µου.
Mi ἀφέλῃς τὴν ψυχήν µου χαταδιωκοµένου παρὰ
τῶν ἑχθρῶν, xat σφοδρῶς ἐπιθουλεμομένου.

Φύ.1αξόν µε ἀπὸ παγίδος, ἧς συγεστήσαντόὀ
µε, καὶ ἀπὸ σχανδἀλων τῶν ἑργαζομένων τὴν
ἀνομίαν. Σχάνδαλα xal αὖθις τὴν παγίδα λέγει, xal
τὴν ἐπιθουλήν.

Πεσοῦνται ἐν ἀμφιθλήστρῳ αὐτῶν οἱ duapto-
Aol. Ἐμπεσοῦνται τῷ διχτύῳ αὐτῶν, ὅπερ ἤπλωσαν
xav' ἐμοῦ, σαγηνευθήσονται τῇ ἰδίᾳ σαγἠνῃ ἣ ἐν
ἀμφιθιήστρῳ αὐτοῦ, δηλονότι τοῦ 8:00.

Καταμμόγας εἰμὶ ἐγὼ, ἕως ἂν sapéA00. Ms-
µονωμένος ἀπ᾿ αὐτῶν εἰμι, πόφῥω τῆς γνώμης
τούτων ἑλαύνων * χαὶ οὗ τοσοῦτον διαστάσε; τόπων,
ὅσον ἀλλοτριότητι προαιρέσεως ἀποχεχωρισμένος
αὐτῶν, ἕως ἂν ἀποθάνω.

Συγέσεως τῷ Δαδὶδ, ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἓν τῷ ϱ Ιπιε[σεπιία ipsi David, cum — esset

' ezndaío προσευχόµεγο».
VYAAMOZ ΡΜΑ’,

Ti μὲν δηλοῖ τὸ Zvvécsoc, tv διαφόροις ἄλλαις
ἐπιγραφαῖς παραδεδώκαµεν. Σπήλαιον δὲ λέγει τὸ
διπλοῦν, ἓν ᾧ Δαθὶδ ηὐλίσατο, φεύγων τὸν Σαούλ»
ἐπεὶ γὰρ αὑτὸς μὲν ἑνδοτέρω ἐχέχρυπτο, Σαοὺλ δὲ
παρερχόµενος ἐν τῷ ἐξωτέρῳ χατεσχήνωσεν, ἀγνοῶν
τὸ πρᾶγμα' γνοὺς ὁ Aa615 ὅτι συγκἐχλεισται, προσ-
ηύξατο ταῦτα.

Φωνῇ µου πρὸς Κύριον ἑκέκραξα, gov µου
πρὸς Κύριον ἐδεήθη». Καὶ μὴν οὐχ ἡδύνατο φω-
vslv, ἡ χράξειν, ἵνα μὴ γνωσθεὶς αὐτίχα συλληφθῇ.
Λοιπὸν οὖν φωνἣν χράζουσαν λέγει νῦν, τὴν συντε-
εαμένην διάθεσιν τῆς καρδίας, ἁλαλήτως χραζούσης,
xal νοερῶς χαθιχετευούσης.

Ἐκχεῶ ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν µου. Προ:
θήσω.

Τὴν θ.1ψι µου ἑνώπιογ αὑτοῦ ἁπαγγε.ῶ.
Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν. ΤΗ» θ.11ψιν ἀντὶ δεήτεως,
πρ,δαλοῦµαι, χάμφαι πρὸς ἀντίληφιν τὸν Κύριον,
δυναµένην. Αὕτη γὰρ οὐ µόνον σπουδαιοτέρους xal
προσεχτικωτέρους εἴωθξ ποιεῖν, ἀλλὰ xal παῤῥη-
σίαν οὗ μικρὰν πρὸς θ:ὸὺν, τῷ μετ εὐχαριστίας
φέροντι χαρίζεται. Καὶ μέγα διχαίωµΣ, πρὺς τὸ
εἰαχχουσθῆναι γίνεται.

fuerunt, Symmacbus autem reddidit, Audient locu-
tiones meas jucundissimas. Suscipient, inquit,
sapientes viri verba mea, quoniam piis ac fidelibus
hzc jucundissima sunt, veluti utilia ac vera.

Sicul crassitude lerre erupta est super. terram,
dispersa sunt ossa eorum apud infernum. Quemad-
modum terre crassitudo aratro discissa rumpitur,
et in proximam terram spargitur, sic et ossa
eorum dispergentur in sepultura. Hanc etenim
infernum appellavit.

Quia apud te, Domine, Domine, oculi mei : in te
speravi, ne au|eras animam meam. Ne auferas,
inquit, animam meam, dum inimicorum persecu-
tionem, et maximas insidias sustineo:

VgRs. 9. Custodi me a laqueo, quem constitue-
runt mihi, et a scandalis operantium | iniquitatem.
Per scandala et per laqueos, insidias rursus intel-
ligit.

Vens. 10. Cadent in rete suum peccatores. In pro
prium, inquit, rete incident, quod adversum me
tetenderuut, et propria comprehendentur sagena.
Vel juxta aliam litteram : Cadent in rele ejus, hoc
est, cjus Dei.

Singularis sum ego, usquequo transeam. Segre-
gatus nimirum ab eis, effectus solus, et procul ab
eorum sententia : nec tantum loco separatus,
quantum a proposito, et consilie eorum alienus.
Separatus autem ab eis, usquequo moriar.
orans in

spelunca.
PSALMUS CXLI.

Quid signillcet inscriptio Intelligentie, multis
in locis declaravimus. Per speluncam vero illam
intelligit, in qua beatus David latuit, dum Sau-
lem fugeret. Cum autem eo illic latitante adve-
nisset Saul, et facti ignarus exterius moraretur,
resciens David, se illic ab hoste circumdatum,
ac pene conclusum esse, orationem hanc ad
Deum protulit.

Vgnas. 9. Voce mea ad Dominum clamavi, voce
mea ad Dominum precatus sum. Atqui nec loqui
poterat, nec clamare, ne cognitus scilicet statim
comprelenderetur, et periret. Restat. igitur ut
per vocem et clamorem, intensum cordis affe-
clum intelligamus. Corde etenim et non voce
clamabat , ipsaque mente ad Deum preces
efferebat,

Vegns. 9. Effundam in conspectu ejus orationem
meam. Hoc est proponam.

Tribulationem meam απίε ipsum. pronuntiabo.
Eamdem rursus sententiam repetit. Tribulatio-
nem, inquit, meam quz ad auxilium Deum ὲ-
ctere poterit, pro oratione ei proponam. Ipsa
siquidem tribulatio non solum attentiores homi-
nes reddere solet cum narratur, sed (fiduciam
eiiam ei prestat. non minimam, qui cum gratia-
rum actione eam protulerit. Ünde maxüna
justificatio efficitur, ad. hoc, ut quis eaaudiaua.

1215

inquit, facio, quia in periculis sum, quia futu-
ru:» est, ut. moriar, Auxilio etenim ex omni
parte desperato, seipsum penitus ad Deum
convertit.

Et tu cognovisti semilas meas. Ego quidem in
maximis constitutus — periculis. l»c faciam, tu
autem, Domine, conversationis meg semitas co-
guovisti ; tu nosti quod nulla eos injuria effece-
rim, qui mihi insidiantur, Quocirca injuria ob
selam eorum invidiam in periculis versos.

[n via hac, qua ambulabam, absconderunt laqueum
mihi. In hac etiam via fuge mes occultarunt
laqjueum, clam iusurgentes adversum me, atque
exitum. miti non premeditato precludere studen-
tes. Vel aliter. de intellectualibus | inimicis hzc
dicla sunt, qui non tantum in vitiorum via oc-
cultos tendunt laqueos, sed quod gravius est,

EUTHYMII ZIGABENI

Vens. 4. Dum deficit in me spiritus meus. Hxc, A

1910

Ἑν τῷ ἑἐχείπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ απνεῦμιαά µου.
Ταῦτα, φησὶν, ποιήσω ἐν τῷ κινδννεύειν δη, b
τῷ µέλλειν ἀποθνήσχειν' πανταχόθεν γὰρ ἀπογνοὺς,
ὅλον ἑαυτὸν, συνέτεινε πρὸς θιόν͵,

Καὶ σὺ ἔγνως τὰς τρίδυυς µου. Ἐγὼ μὲν οὔ-
ἕως iv ἑσχάτοις δεινοῖς Ὑενόμενος, οὕτω πο:ήσα,
Σὺ δὲ, Κύριε, ἔγνως τὰς ὁδοὺς τῆς πολιτείας µου,
xai οἴδας ὅτι μηδὲν ἠλιχηκῶς τοὺς ἐπ'δουλεύοντα;
µάτην χινδυνεύω διὰ φθόνον.

Ἐν ὁδῷ ταύτῃ, fj ἑπορευόμη», ἔχρυν'αν παγίδα
μοι. Καὶ ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ τῆς φυγῆς, ἔκρυφαν
παγίδα pow χρυφίως ἐπελθόντες, xal ἀποχλείσαν-
τές pot την ἔξρδον, μὴ προαισθανομένῳ ' νοςῖται δὲ,
χαὶ περὶ τῶν νοητῶν πολεμίων, ὅτι οὗ μόνον iy
ἑδῷ χαχίας χρύπτουσι παγίδας, ἀλλ ὃ μάλιστα ya-
λεπώτερον, καὶ ἐν ὁδῷ ἀρετῆς, ὡς Ev ἀνεξικαχίᾳ τὸν

eliam in via virtutis : veluti in pa:ientia superbiam, « Ἐῦφον, καὶ £v ἑλεημοσύνῃ τὴν χενοδοξέαν.

et in eleemosyna, inanem gloriam.

Vgns. 5. Considcrabam ad dexteram, et. respicie-
bam, et. non erat. qui agnosceret me. In dextera
etenim parte amici atque adjutores adesse solent.
Spectabam igitur, inquit, ad dexteram, verum nul-
lus mihi aderat adjutor.

Periit fuga a me. loc est, defecit etiam | mihi
fugze remedium : cum in spelunca scilicet conclu-
sus sim, atque effugere non valeam.

Et non est. qui exquirat. animam meam, Qui
u'ciscatur, qui liberet, qui defendat.

Vg&s. 6. Clamavi ad. te, Domine. Cum de huma-
no auxiiio prorsus desperaverim.

Dixi : Tu es spes mea, Tu salus scilicet.

Poriio mea in terra viventium. In terra. viventium
exsistens, nullam ego terrenam Labeo hzxredita-
tet, nullum seculi hujus patrimonium, sed te
unum in thesaurum possidens dives sum. Vel, Tu
es sors mea, et divitie mes, in calo nimirurm,
ubi vere est terra viventium, quia immortales
sunt, qui illic habitant.-

Vtns. 7. ]ntende ad deprecationem. meam, quo-
niam humiliatus sum valde. Afflictionem, et cala-
mitatem suam Propheta propouit, ut Deutn magis
placet, atque ad suum flectat auxilium. Dictum est
etiam alibi : Affliclus. sum, atque humiliatus sum
valde *' ;et rursus : Vide humilitatem meam, et [α-
6orem meum, et dimitte omnia delicta mea **.

Libera me de persequentibus me, quoniam pre-
valuerunt supra me." Cum illic, inquit, conclusus
si.o, unde nulla datur fuga.

Ve&s. 8. Educ de custodia animam meam, ut
confiteatur nomini (uo. Per custodiam conclusio-
nem illam intelligit, qua conclusus erat in spelunca,
Custodiam enim carcerem perswpe appellamus.
Per snimam etiam suam, seipsum circumloqui-
tur. Educ, inquit, me ex hoc loco, ubi conclu-

Κατεγόουγν clc τὰ δεξιἁ, xal ἐπέδ.επον, καὶ
οὐκ ἦν ὁ ἐπιγινώσκων µε. "Ex τοῦ δεξιοῦ γὰρ pi-
ρους, εἰώθασιν οἱ σύμμαχοι, καὶ φίλοι φαρίστασθαι.
Απεσκόπουν, φησὶν, εἰς τὰ δεξιὰ, xal οὐχ ἣν ὁ
βοηθῶν. -

Ἁπώ.ετο φυγὴ ἀπ ἐμοῦ. Ἐξέλιπε καὶ $ φυγὴ
ἀπ ἐμοῦ, ἐν τῷ σπηλαίῳ συγχεχλεισµένον, xax μτδὰ
φεύγειν δυναµένου.

Καὶ οὔκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὴν γυχήν µου. Ὁ

C ἑχδιχῶν, ὁ ῥυόμενος, ὁ ἀμύνων.

'Exéxpata nzpóc σὲ, Κύριε. Πανταχόθεν ἆπελν
πίσας , καὶ πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἐπιχουρίαν ἆπο-
γνούς.

Εἶπα, Eb εἴἶ ἡ &Anlc µου. Σὺ μόνος.

Περίς µου εἶ ἐν yj ζώντων. Ἐν 475, ζώντων àv,
ἐν ζῶσιν ἐξεταζόμενος, οὐδένα γήϊνου ἔχω χλῖουν,
ἀλλὰ σὲ µόνον πλουτῶ θησαυρόν' f| có µου cT χλῆ-
poc xaX πλοῦτος bv οὐρανῷ. Οὗτος γὰρ γῆι ζώντων
τῶν μὴ ἀποθνησχόντων.

Πρόσχες πρὸς tijv δξησἰν µου, δει ἑταπεινώθην
σφόδρα. Τὴν χαχοπἀθειαν εἰς ἰχεσίαν προθάλλεται,
xai ταύτῃ χάµπτειν τὸν Δεσπότην ἐπιχειρεῖ, εἷ-

D ρηται δὲ, χαὶ ἐν ἄλλοις ᾿Εχαχώθην καὶ écazet-

γώθη» ἕως σφόδρα.

'Ρῦσαί 8 ἐκ τῶν καταδιωκόγτων µε, ὅει ἔκρα-
talocar ὑπὲρ ἐμέὲ. Ἐν ἀφύχτῳ μέρει συγχλει-
σβέντος.

Εξάγαγε éx ου.Ίακῆης τὴν ϱυχήν pov, τοῦ
ἐξομο.ϊογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου. Φυλαχην λέγει,
τὸν ἐν σπηλαίῳ συγχλεισμένον * ψυχὴν δὲ ἑαυτοῦ,
ὅλον ἑαύτόν. Ἑξάγαγέ µε, φησὶν, ὥστε εὐχαριστέσαι
σοι, Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν efr, ἂν φυλαχὴ τὸ σῶμα, δεύ-
μοῦν, χαὶ χαθεῖργον τὴν ψυχήν.

sus 6Η, ut gratias tibi agam. Juxta anagogen vero, custodia ipsum corpus dici potest, quod
animam in se, quasi carceze. quodam conclusam coeicet,

δὲ Psal. sexvit, 9. *!. Pal, xxiv, 18.

DD

I2: COMMERT. IN PSALMOS, 1273
Ἐμὲ ὑπομενοῦσι δίκαιοι, ἕως οὗ ἀνταποδῷς À — Mesustinebunl justi, donec retribuas mihi. Aquila

pot. 70 δὲ ᾿Αχύλας ' Ε]ιὲ περιμενοῦσι δίκαιοι,
ἕως οὗ ἁμε/ψομαι. ᾽Αναμενοῦσί µε, φησ]ν, Άροσδο-
Κώντες, ἁπαλλαγῆναι μὲν τῶν δεινῶν, χαὶ τοῦτο
ποιῄσουσιν, ἕως οὗ ἁμείφῃ µε χάριν τῆς τοιαύτης
Καχηπαθείας, xai ταπεινώσεως. Τοιαῦται γὰρ αἱ
τῶν ἁγίων duyal, καὶ τοῖς χαχῶς πάσχονσι συν-
ἀλγοῦσαι, xai τοῖς εὐημεροῦσι συγχαίρουσαι.

φαΊμὸς tQ Δ461δ, ὅτε κατεδίωκεν αὑτὸν 'ACca-
A&p ὁ viéc αὐτοῦ.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΒ’.
"Ev πολλοῖς μὲν ἀντιγράφοι;, ἀνεπίγραφος ὁ
παρὼν ψαλμὸς, ἁρμόνων tol, ἐξέταζομένοις kv πει-

ῥασμοῖς. "Ev τισι δὲ ἐπιγέγραπται, ὡς ἀνωτέρω B

ἐίρητα:, JraApóc t Aa610, ὅτε κατεδίωχεν αὐτὸν
᾿Αδσαὼμ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Ὁ μέν τοι τρίτος φαλ-
pb; ἑτέραν ἔσχεν ἐπιγραφήν ' Vadlp^c τῷ Δαθὶδ,
ὅτε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου ᾿Αάσα.ὼμ top
vlov αὐτοῦ.

Κύριε,εἰσάκουόον τῆς ἁροσευχῆς µου, ἑνώτισαι
thv δἐέησίν µου àv τῇ ἀ ληθείᾳ σου. Ὡς ἀληθής.
Ἐπηγγείω γὰρι εἰόαχούειν τῶν ὀρθῶς ἐπιχαλου-
µένων at * χἀὰμοὶ δὲ πάλιν διὰ τοῦτὸ χαθυπέσχον.

Εἰσάκουσόν µε ἓν τῇ διχαιοσύνῃ σου. Ὡς δί-
χαιος xal μὴ ἀνεχόμενος ἀδιχεῖσθαι μὴ µόνον πα-
Γέρας ὑπὸ τέχνυν, ἁλλ' οὐδὲ τὸν τυχόντα Παρά τι-

' vog. Ὁ δὲ Χρυσόσχομος ἀλήθειαν μὲν ἐνταῦθα )έχει

vero reddidit : Me exspectabunt justi donec. remnu-
neralus fueris me. Sustinebunt, inquil, exspc-
ctantes me, donec ex calamitatibus liberatus fuero :
atque hoc eo usque facient, douec tu pro hujus-
cemodi afflictione atque liumilitate mea, grati»
mihi retribueris. Tales vero sunt. sanctorum an:-
ma; nam et cum aflílictis simul dolent, ct eum
gaudentibas laetantur.

Psalmus ipsi David, cum persequeretur. eum filius

ejus Absalon.
PSALMUS CXLII.

Accommodari potest hic psalmus iis qui per ca-
lamitateà explorantur. Iu multis exemplaribus hunc
psalmum absque ulla inscriptione reperimus, ta-
melsi in aliquibus ea inscriptio habeatur, quam
preposuimus. Consimilem pene inscriptionem la-
bet tertius psalmus, qui inscribitur : Psalmus ipsi
David, cum fugeret a (acie Absalonis filii sui.

Vrens. 1. Domine, ex«.udi orationem meam, auribus
percipe obsecrationem meam, in veritate tua. Exaudi
tanquam veraz. Pollicitus enim es te exauditurum
eos qui nomen tuum recte invocaverint; et. mihi
rursus privatim idem etiam promisisti.

Exaudi me in justitia mea. Veluti justus, οἱ
qui non sustines quemquam ab altero affici. iuju-
ria : nec tantum pareutes vetas a filiis l:edi, scd
nec quemquam ab extraneo. Chrysostomus vero

thy ἀληθῆ ἔλεον, δικαιὀσύνην δὲ τὴν φιλανθρωπίαν 6 pro veritate bic, misericordiam intelligit, et. pro

μόνος Υὰρ ὁ θεὸς ἁληθῶς ἑλεεῖ, καὶ µόνη f) τοῦ
θεοῦ διχαιοσύνη Φιλανθρωπίᾳ χεχέρασται * τὸ γὰρ
παρ᾽ ἀνθρώποις δίκαιον, ἀπεστέρηται τοῦ ἑλέους.

Καὶ μὴ εἰσέλθῃς elc χρἰσιν μετὰ τοῦ δού.Ίου
σου. Mit δικαιολογηθῇς μετ᾽ ἐμοῦ. Δικαιωθήσῃ γὰρ
Ev τοῖς λόγοις σου. Καὶ νιχήσεις ἓν τῷ χρἰνεσβαί σε
μετὰ τοῦ δούλου σου.

"Οτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν cov zàác (v.
Ὀὑκ εἶπεν ὅτι OO. δικαιωθήσεται ἁπλῶς, ἀλλ ὅτι
ἑνώπιόν ὅου, τουτέστι, πρὸς τὴν olv ἀκρίδειαν
ἐξετανόμενος, f) πρὸς τὰς σὰς εὐεργεσίας, ἡ πρὸς
χὰς σὰς ἑντολάς. ΔΙὸ καὶ ὁ µαχάριος "156 ἔλεγεν :
Εφαύ.Ίισα ἐμαυτὸν, καὶ ἑτάχην, ἤγημαι δὲ
ἐμαυτὸν, TY καὶ σπεδὀν' χεῖρα (ήσω ἐπὶ τῷ
στόματί µου. Ζήἠτησον καὶ ὃν τῷ ρχθ’ Φαλμῷ τὴν
ἐξήγτσιν τοῦ, ᾿Εὰν ἀνομίας παρατηρήσεις, Κύριε,
Κύριε, εἰς ὑποστήσεται; Πᾷς δὲ (ov, Ίτοι πᾶς
ἄνθρωπως ζωῆς μετασχὼν, ζήδας xal πολιτευσάµε-
vos, ὥστε χατὰ τὸν Απόστολο», Διχαιούμεθα δωρεὰν'
τῇ αὐτοῦ xápiti, διὰ &lotsuc "IncoU Χριστοῦ.

"Οτι κατεδἰωξεν à ἐχθρὸς tf ψυχήν µου. Τὸ
μὲν προλαθὸν αἰτιολογικόν τοῦτο δὲ, διηγηµατι-
x^v. Ἔγθρὸν δὲ xa0' ἱστορίαν λέγει τὸν ᾽Α/σαλὼμ,
χατὰ 03 ἀναγωγὴν τὸν διάδολον.

9? Job. xxx, 19 ; xxxix, 04,

justitia, benignitatem. Solus enim Deus vere misc-
retur, et sola Dei justitia benignitate est permis!a.
Humana enim justitia caret misericordia.

Vzns. 9. Et non intres in judicium cum servo tuo.
Non cupio , inquit, judicio tecum disceptare. Noli
igitur et tu, quaso, judicio mecum contendere.
Justificaberis enim in sermonibus tuis, et vinces
quoties cuim me servo tuo judicatus fueris.

Quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vi-
vens. Non dixit simpliciter Non justificabitur, sed
In conspectu tuo non justificabitur, hoc est , S; ad
summam justitiam tuam comparetur, et juxta il'am
exquiratur ; vel, Si consideratio habeatur ad bene-
ficia tua, aut ad mandata tua omnia. Atque. ideo
beatus etiam Job dicebat : Vilipendi me ipsum , et
contabui, terramque me et cinerem pulavi ; manum
ponam ori meo **, Vide etiam in psalmo cxxix. ες»
positionem illius versiculi : Si iniquitates observa»
veris, Donne, Domine, quissustinebit? Quod vero ait?
Omnis vivens , idem est, quod Oinnis homo vitag
particeps. Verum juxta Apostolum : In hac vita
justificamur gratis gratia Dei , qu& est per fider,
Jesu Christi.

VEns. 9. Quia persecutus. est. inimicus. animaut
meam. Dictio, quia, in superiori versiculo rationem
reddit : in prxsenti vero, narrantis in modum pouí-
tur. Per inimicum etiam juxta historiam Absalonenr
intelliges; juxta anagogen. vcro ipsum damonem.

1255

inquit, favio, quia in periculis sum, quia futu-
ru: est, ut. moriar, Auxilio etenim ex omni
parte desperato, seipsum penitus ad Deum
couvertit.

Et tu cognovisti semitas meas. Ego quidem in
maximis constitutus — periculis hxc faciam, tu
autem, Domine, conversationis meg semitas co-
gnovisti ; tu nosti quod nulla cos injuría effece-
rim, qui mihi insidiantur. Quocirca injuria ob
selam eorum invidiam in periculis versos.

[n via hac, qua ambulabam, absconderunt laqueum
mihi. In hac eliam via fuge mes occultarunt
laqueum, clam iusurgentes adversum me, atque
exitum miti non premeditato precludere studen-
tes. Vel aliter. de intellectualibus | inimicis hzc
dicta sunt, qui non tantum in vitiorum via oc-
cultos tendunt laqueos, sed quod gravius es!,

EUTHYMII ZIGABENT

Vens. 4. Dum deficit in me spiritus meus. IIoc, A

eat.

Ἐν τῷ ἑκ.είπειν ἐξ ἐμοῦ τὸ zv&DÜ4rd. por.
Ταῦτα, φησὶν, ποιἠσω iv τῷ χινδυνεύειν Ίδη, b
τῷ μέλλειν ἀποθνήσκειν' πανταχόθεν γὰρ ἁπογνοὶ»,
ὅλον ἑαυτὸν, συνέτεινε πρὸς θεόν.

Kal σὺ ἔγνως τὰς τρίδυυς µου. Ἐγὼ μὲν οἳ-
τως iv ἑσχάτοις δεινοῖς Υενόµενος, οὕτω πο’ῄτω,
Σὺ δὲ, Κύριε, ἔγνως τὰς ὁδοὺς τῆς πολιτείας µο,,
xai oia, ὅτι μηδὲν ἠλιχηκῶς τοὺς ἐπ.δουλεύοντας
µάτην χινδυνεύω διὰ φθόνον.

Ἐν ὁδῷ ταύτῃ, jj ἑπορευόμην, ἔχρυψαν παγίξα
μοι. Καὶ ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ τῆς φυγῆς, ἔχρυφαν
παχίδα pow κρυφίως ἐπελθόντες, xal ἆ τοχλείσαν-
τές pot τὴν ἔξρδον, μὴ προαισθανομένῳ * νοεῖται δὲ,
xai περὶ τῶν νοητῶν πολεμίων, ὅτι οὗ µόνον ἐν
ἑδῷ xaxlag χρύπτουσι παχίδας, ἀλλ ὃ μάλιστα χα-
λεπώτερον, χαὶ ἓν ὁδῷ ἀρετῆς, ὡς Ev ἀνεξιχαχίᾳ τὸν

etiam in via virtutis : veluti in pa:ientia superbiam, « Τῦφον, καὶ ἐν ἑλεημοσύνῃ τὴν χενοδοξίαν.

et jn eleemosyna, inancm gloriam.

Vgns. 5. Considcrabam ad dexteram, εἰ respicie-
bam, el. non erat. qui agnosceret me. ln dextera
etenim parte amici atque adjutores adesse solent.
Speciabam igitur, inquit, ad dexteram, verum nul-
lus. mibi aderat adjutor.

Periit fuga a me. loc est, defecit etiam mihi
fngee remedium : cum in spelunca scilicet conclu-
sus sim, atque effugere non valeam.

Et non est. qui exquirat. animam meam. Qui
u'eiscatur, qui liberct, qui defendat.

Vgns. 6. Clamavi ad. te, Domine. Cum de huma-
no auxitio prorsus desperaverim.

Dixi : Tu es spes mea. Tu salus scilicet.

Poriio mea in terra viventium. In terra viventium
exsistens, nullam ego terrenam Labeo haredita-
tem, nullum szculi hujus patrimonium, sed te
unum in thesaurum possidens dives sum. Vcl, Tu
es sors mea, et divitie mes, in colo nimirur,
ubi vere est terra viventium, quia immortales
sunt, qui illic habitant.

Vens. 7. ]ntende. ad deprecationem meam, quo-
niam humiliatus sum valde. Afflictionem, et cala-
mitatem suam Propheta proponit, ut Deui tnagis
placet, atque ad suum flectat auxilium. Dictum est
etiam alibi : Afflictus. sum, atque humiliatus. sum
valde *'; et rursus : Vide humilitatem meum, et la-
6orem meum, et dimitte omnia. delicta mea **.

Libera me de persequentibus me, quoniam pre-
valuerunt supra me.' Cum illic, inquit, conclusus
si.0, unde nulla datur fuga,

VrRs. 8. Educ de custodia animam meam, ut
confiteatur nomini tuo. Per custodiam conclusio-
nem illam intelligit, qua conclusus erat in spelunca,
Custodiam enim carcerem persxpe appellamus.
Per snimam etiam suam, seipsum circumloqui-
tur. Educ, inquit, me ος hoc loco, ubi conclu-

Karsvóovv slc τὰ δεξιὰ, xal àzéCJexor, xal
οὐκ ἦν ὁ ἐπιγιγώσκων µε. "Ex τοῦ δεξιοῦ γὰρ μέ-
ρους, εἰώθασιν οἱ σύμμαχοι, χαὶ φίλοι παρίστασθαι.
Απεσχόπουν, φησὶν, εἰς τὰ δεξ.ἀὰ, xal oóx ἦν ὁ
βοηθῶν. -

Ἁπώ.ετο φυγὴ ἀπ ἐμοῦ. Ἑξέλικι xaX ἡ φυγὰ
àv ἐμοῦ, ἐν τῷ σπηλαίῳ συγχεχλεισμένον, xaX μτὲΣ
φεύγειν δυναµένου.

Καὶ oóx ἔστιν à ἐχζητῶν τὴν γυχήν pov. Ὁ
ἐχδικῶν, ὁ ῥνόμενος, ὁ ἀμύνων.

Ἑκέκραξα πρὸς σὲ, Κύριθ. Πανταχόθεν ἆπεὶν
πίσας , xai πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἐπιχουρίαν Are
γνούς.

Εἶπα, Eb εἶ ἡ ἑλπίς µου. Σὺ μόνος.

Mspic µου el ἓν yj ζώντων. Ἐν γἢ ζώντων ὧν,
ἐν ζῶσιν ἐξεταζόμενος, οὐδένα Υήϊνον ἔχω χ)ζουν,
ἁλλὰ ok µόνον πλουτῶ θησαυρόν’ f| σὐ µου εἶ xi
pog χαὶ πλοῦτος bv οὐρανῷ. Οὗτος γὰρ yj, ζώντον
τῶν μὴ ἀποθνησχόντων.

Πρόσχες πρὸς tiv 6énclv µου, ὅτι ἑταπειν ώθην
σφόδρα. Την χακοπάθειαν εἰς Ἰχεσίαν προθάλλεται,
xal ταύτῃ χάμπτειν τὸν Δεσπότην ἐπιχειρεῖ, εἴ-

D ρηται δὲ, χαὶ ἐν ἄλλοις. ᾿Ἑχακώθην xal ἔταπει-

yo0nx ἕως σᾳόδρα.

'Ρῦσαί µε ἐκ τῶν καταδιωκόγτων µε, ὅτι ἔκρα-
ταίωσα» ὑπὲρ ἐμέ. Ἐν ἀφύχτῳ μέρει συγχλει-
σβέντος.

Εξάγαγε ἐκ φυ.Ἰαχῆς τὴν νψυχήν µου, tov
ἐξομο.]ογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου. Φνλαχην λέγει,
τὸν iv σπηλαίῳ συγκλεισµμένον * ΨυχΏν δὲ ἑαυτοῦ,
ὅλον ἑαὐτόν. Ἑξάγαγέ µε, φησὶν, ὥστε εὐχαριστέσαι
σοι. Κατὰ ὃὲ ἀναγωγὴν εἴη ἂν φυλακῇὴ τὸ σῶμα, δεσ-
μοῦν, xaX χαθεῖργον τῆν φυχἰν.

sus $um, ut gratias tibi agam. Juxta anagogen vero, custodia ipsum corpus dici potest, quod
animam in se, quasi carceze. quodam conclusam coercet.

* Psal sesv: 9. *! Dial. xxiv, 18,

1271

COMMERT. IN PSALMOS,

1213

Εμὲ ὑπομενοῦσι δίκαιοι, ἕως οὗ ἀνταποδῷς A — Mesustinebunt justi, donec retribuas mihi. Aquila

por. C0 δὲ ᾽Αχύλας ' "Ená περιμενοῦσι δίκαιοι,
ἕως οὗ ἁμε/γομαι. ᾽Αναμενοῦσί µε, φησὶν, Άροσδο-
Κῶντες, ἁπαλλαγῆναι μὲν τῶν δεινῶν, xaX τοῦτο
ποιῄσουσιν, ἕως οὗ ἀμείφῃ µε χάριν τῆς τοιαύτης
Σαχηπαθείας, xoi ταπεινώσεως. Τοιαῦται γὰρ αἱ
τῶν ἁγίων φυχαὶ, xal τοῖς χκαχῶς πάσχονσι συν-
ἀλγοῦσαι, χαὶ τοῖς εὐημεροῦσι συγχαίρουσαι.

T'uduóc τῷ Aa0610, ὅτε κατεδίωκεν αὐτὸν ᾿Αόσα-
A&p ὁ υἱὲς αὐτοῦ.
ΨΑΛΜΟΣ PMPB'.

"Ev πολλοῖς μὲν ἀντιγράφοι:, ἀνεπίγραφος ὁ
παρὼν ψαλμὸς, ἁρμόνων toi ἐἑξέταζομένοις kv πει-
ῥασμοῖς. Ἐν τισι δὲ ἐπιγέγραπται, ὡς ἀνωτέρω
ἑἴρητα:, /α.ἲμὸς τῷ Δαθὶδ, ὅτε κατεδίωκεν αὐτὸν
᾿Αθσανὼμ ὁ υἱὲς αὐτοῦ. Ὁ μέν τοι τρίτος φαλ-
pb; ἑτέραν ἔσχεν ἐπιγραφήν * Ψαλμὲς τῷ Δαθὶδ,
ὅτε ἀπεδίδρασκχεν ἀπὸ προσώπου ᾿ΑδσαΛὼμ toy
vlov αὐτοῦ.

Κύριε,εἰσάκουσον τῆς ἁροσευχῆς µου, ἑνώτεισαι
tir δέησἰν µου ἐν τῇ ἀ1ηθείᾳ σου. Ὡς ἀληθής.
Ἐπηγγείω γὰρ, εἰόαχούειν τῶν ὀρθῶς ἔπιχαλου-
µένων σε * xàpol δὲ πάλιν διὰ τοῦτὸ χαθυπέσχον.

Εἱἰσάκουσόν µε ἓν τῇ διχαιοσύνῃ σου. Ώς ὃ(-
χαιος xal μὴ ἀνεχόμενος ἁδιχεῖσθαι μὴ µόνον πα-
τέρας ὑπὸ τέχνιν, ἁλλ᾽ οὐδὲ τὸν τνχόντα παρά τι-

' vog. Ὁ δὲ Χρυσόστομος ἀλήθειαν μὲν ἐνταῦθα λέγει

vero reddidit : Me exspectabunt justi donec remu-
neralus [ueris me. Sustinebunl, inquit, exspce-
ctantes me, donec ex calamitatibus liberatus fuero :
atque hoc eo usque facient, donec tu pro liujus-
cemodi afflictione atque humilitate mea, gratism
mihi retribueris. Tales vero sunt. sanctorum an:-
me; nam et cum afllictis simul dolent, ct cum
gaudentibus laetantur.

Psalmus ipsi David, cum persequeretur eum filius

ejus Absalon.
PSALMUS CXLII.

Accommodari potest hic psalmus iis qui per ca-
lamitatea explorantur. In multis exemplaribus liunc
psalimum absque ulla inscriptione reperimus, ta-
meisi in aliquibus ea inscriptio habeatur, quam
preposuimus. Consimilem pene inscriptionein. ha-
bet tertius psalmus, qui inscribitur : Psalmus ipsi
David, cum fugeret a (acie Absalouis filii sui.

Vzns. 1. Domine, ex.udi orationem meam, auribus
percipe obsecralionem meam, in veritate (μα. Exaudi
tanquam veras. Pollicitus enim es te exauditurum
eos qui nomen tuum recte invocaverint ; εἰ mihi
rursus privatim idem etiam promisisti.

Exaudi me in justitia mea. Veluti justus, et
qui non sustines quemquam ab altero affici. iuju-
ria : nec tantum parentes vetas a filiis l:edi, scd
nec quemquam ab extraneo. Chrysostomus vero

thy ἀληθὴ ἔλεον, δικαιοσύνην δὲ τὴν φιλανθρωπίαν ' C pro veritate bic, misericordiam iutelligit, et. pro

póvog Υὰρ ὁ 6sbg ἁληθῶς ἑλεεῖ, xal µόνη ἡ τοῦ
Θεοῦ δικαιοσύνη φιλανθρωπίᾳ χεχέρασται * τὸ γὰρ
παρ᾽ ἀνθρώποις δίχαιον, ἀπεστέρηται τοῦ ἑλέους.

Καὶ μὴ εἰσέ.θῃς εἷς κρίσι’ μετὰ τοῦ δού.Ίου
σου. Mh δικαιολογηθῇς μετ) ἐμοῦ. Διχαιωθήσῃ γὰρ
ἐν τοῖς λόγοις σου. Καὶ νιχήσεις ἐν τῷ xplvtoDal σε
μετὰ τοῦ δούλου σου.

"Οτι οὗ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν ὅου zàác (ov.
Ὀὐκ εἶπεν ὅτι OO. δικχαιωθήσεται ἁπλῶς, ἀλλ) ὅτι
ἑνώπιόν σου, τουτέστι, πρὸς τὴν atv ἀκρίδειαν
ἐξετανόμενος, f) πρὸς τὰς σὰς εὐεργεσίας, f) πρὸς
χὰς σὰς ἑντολάς. Διὸ xal ὁ µαχάριος "196 ἔλεγεν ’
Εφαύ.ισα ἐμαυτὲν, xal ἑτάκην, ἤγημαι δὲ
ἐμαντὸν, γη» καὶ σπεδὀν ' χεῖρα 6ήσω ἐπὶ τῷ
στόματέ µου. Ζήτησον xaX &v τῷ gx0' φαλμῷ τὴν
ἐξήγτσιν τοῦ, ᾿Εὰν ἀνομίας παρατηρήσεις, Κύριε,
Κύριε, εἰς ὑποστήσεται; Πᾷς δὲ ζῶν, τοι πᾶς
ἄνθρωπως ζωῆς μετασχὼν, ζᾖσας xal πολιτευσάµε-
νος, ὥστε χατὰ τὸν ᾿Απόστολον, Διχαιούμεθα δωρεὰν'
τῇ αὐτοῦ χάριει, διὰ αἰσζτεως Ἰησοῦ Χριστοῦ.

"Ort κατεδἰωξεν ὁ ἐχθρὸς εν ψυχήν µου. Τὸ
μὲν προλαθὸν αἱτιολογικόν ’ τοῦτο δὲ, διηγηµατι-
xóv. Ἐγθρὸν δὲ χαθ᾽ ἱστορίαν λέγει τὸν ᾿Ασαλὼμ,
χατὰ δὶ ἀναγωγὴν τὸν διἀάδολον.

? Job. xxx, 19; xxxix, 04,

justitia, benignitatem. Solus enim Deus vere mise-
retur, et sola Dei justitia benignitate est permis!a.
Humana enim justitia caret misericordia.

γεβς. 2. Et non intres in judicium cum servo luo.
Non cupio , iuquit, judicio tecum disceptare. Noli
igilur et tu, quaso, judicio mecum contendere.
Justificaberis enim in sermonibus tuis, et vinces
quoties cui me servo tuo judicatus fueris.

Quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vi-
vens, Non dixit simpliciter Non justificabitur , sed
1n conspectu tuo non justificabitur, hoc est, S: ad
summam justitiam tuam comparetur, et juxta il'am
exquiratur ; vel, Si consideratio habeatur ad béne-
ficia tua, aut ad mandata tua omnia. Atque. ideo
beatus etiam Job dicebat : Vilipendi me ipsum , et
contabui, terramque me et cinerem putavi ; manum
ponam ori πιεο 5. Vide etiam in psalmo cxxix. exe
positionem illius versiculi : Si iniquitates observa-
veris, Domine, Domine, quis sustinebit? Quod vero ait f
Omnis vivens , idem est, quod Omnis homo vitas
particeps. Verum juxta Apostolum : In hac vita
justificamur gratis gratia Dei , qum est per fidem,
Jesu Christi.

VEns. 9. Quia persecutus. est. inimicus animaut
meam. Dictio, quia, in superiori versiculo rationemr
reddit : in przesent vero, narrantis in modum ρου
tur. Per inimicum etiam juxta historiam Absalonenr
intelliges ; juxta anagogen vero ipsum damonem.

EUTHYMII ZIGABENT 128
ἘἙταπείνωσεν εἷς γῆν τὴν ζωήν µου. Κατέχσις
vé µε εἰς γῆν, οὗ µόνον εἰς γῆν αυγχεχυφότα δ.
τὸ βάρος τῶν συμφορῶν, ἀλλά xal γῆν ἔχοντα xc$.
έδραν χαὶ στρωμνὴν, ὡς φυγάδα. Ὁ µέν τοι νοητὲς
ἐχθρὸς, χατέχαµφέ µε εἰς τὰ γήἠϊνα πράγματα καθ- .
ελχύσας ἀπὺ τὼν οὑρανίων. Πολυσήμαντον δὲ. cà
τῆς ταπεινώσεως ὄνομα * δηλοῖ γὰρ οὗ µόνον την 25
ἀρετῆς, ἀλλὰ xal τὴν ἀπὸ συμφορῶν, xat τὴν ἀτὸ
ἁμαρτημάτων, καὶ τὴν ἐξ ἐπάρσεως, χαι tbv ἐξ
ἁπληστίας, fitt; xal τὸν ὁθολὸν µέγα τι νομίζει,
l:umilitate, qure a. calamitatibus provenit, atquea — xal τὰ εὐτελῆ περισπούδαστα, χαθάπερ τὰ παιδάρια
peccatis. Accipitur etiam humilitas pro quodam τὰς σφαίρας, xal τοὺς ἀστραγάλους.
vitio, quod ex avaritia nascitur, aut a pusillanimitate. Veluti cum quis obolum magni zstimat, awt
qui tenuia ac vilia sunt , digna studio : quemadmodum pueri faciunt, qui pilas, aut talos, esse ali

1279
Humiliavit in terra vitam meam. Dejecit ac pro- A
stravit me inimicus in terram , non tantum ea ra-
tione, quod calamitatum pondere depressus sum ,
scd quia ipsam etiam lumum pro sede ac strato
meo habui, veluti, qui exsul eram a patria, ac
-semper in fuga. Juxta anagogen, invisibilis inimi-
cus ad terrena me negotia deflexit, cum a coelesti-
bus me antea extraxisset, Nomen vero humilitatis,
ut s:pe diximus, plura significat. Neque enim vir-
tutis tantum nomen est, sed pro ea etiam ponitur

quid magnum existimant.

VeRns. 4. Collocavit me iu obscuris sicut mortuos B

seculi. In afflictionis tenebras me imimiait. e men-
tem meam veluti caligine quadam obduxit. Quod
vero ait, Mortuos seculi, dixit ad demonstrandam
tenebrarum magnitudinem. Neque enim mortuos
simpliciter, sed szculi mortuos dixit, hoe est, anti-
qos seu antiquitus mortuos, augere nimirum vo-

Ἐκάθισέ µε ἐν σχοτειοῖς, ὡς vexpobc aieroc.
Ἐνέθαλέ µε σχότει θλίψεως, ἑζόφωσε τὸν vouv pov.
Τὸ δὲ, Ὡς νεκροὺς αἰῶνος, ἑπίτασίς ἐστε ττς
σχοτίσεως. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς νεχροὺς εἶπεν, à
αἰῶνος, τοι παλαιοὺς, ὀγχῶσαι θέλων τὴν τραγῳ-
δίαν ' οὗτοι yàp, ἓν βαθεῖ χεῖνται σχότει, ποιλῷ
φορυτῷ καταχώµενοι.

lens sententiam , quam profert sublimiori, atque, ut ita dicam, tragico quodam sermone. li etenim
quos s:eculi mortuos dicit, in profundissimis jacent tenebris, multa nimirum humo obruti.

Et contristulus est in me spiritus meus. Anima mea
dolore affecta est, ob suramam afflictionem.

In me lurbatum est cor meum, Tumultuatum est,
inquit, cor meum in me et torsionibus affectum
cst.

Vgns. 5. Memor fui dierum antiquorum, In quibus
Deo gratus eram, et prospero eventu res mex om-

nes procedebant, Vel. memor fui dierum quibus €

majores nostri , et secunda utebantur fortuna , et
virtutibus excellehant. Vel dierum quibus per ten-

Kal ἠκηδίασεν éz' ἐμὲ τὸ πγεῦμά pov. HOO um-
σεν iv ἐμοὶ fj φυχἠ µου τῇ ὑπερθολῇ τῆς θλίφευις.

Ἐν ἐμοὶ ἑταράχθη ἡ καρδία µου. θορυθηθεῖσᾳ,
xa στρωθηθεῖσα.

'Εμγήσθην ἡμερῶν ἀρχαίων. Ἐν αἷς εὐαρεστῶν
θεῷ καλῶς ἐφερόμην ' f| ἓν αἷς οἱ πατέρες ἡμῶν
εὐωδοῦντο, xal χατόρθουν * f] τούναντίον, xai αὗτοὶ
συμφοραῖς καὶ πειρασμοῖς ἑξητάζοντο. Φέρει γὰρ
οὗ μιχράν τινα παράχλησιν ἡ τοιαύτη μνήμη.

tationes. et calamitates exquirebantur, Solet enim hujuscemodi memoria non minimum afferre ssola*

men.

Meditatus sum in omnibus operibus tuis. Revol-
vens mecum mirabilia tua, et omnes eos animo
recensens, qui admirande a te ex calamitatibus
liberati sunt.

In factis manuum. tuarum. meditabar. Memoria,
inquit, versabar in universis opiflciis tuis, eaque
summa providentia tua plena esse inveniens, spem
bonam accepi, quod non despicies me, tot calami-
tatibus oppressum, ac miseriis.

Vegns. 6. Expandi ad te manus meas. Rogans
scilicet, et supplicans.

Anima mea sicut terra inaquosa tibi. Anima mea
ad te tota respicit, tuum non secus auxilium si-
tiens, atque inaquosa lerra et sitibunda pluviam
desiderat.

Vgns. 7. Velociter exaudi me,Domine, defecit spi-
ritus meus. Defecit, ita ut nunquam adco. Dimittet
autem me spiritus, nisi tu cito exaudiveris.

Ne avertas faciem tuam α me , c? similis ero de-
ecendentibus in lacum. Ne derelinquas me ct statim
moríar. Mortui enim suut , qui in lacum descen-
dunt. Hoc pacto etiam mortuus videtur, quantum
&d virtutis opera, ille qui auxilio tuo privatus est.

'EjeAécnca ἓν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου. Ανελίτ-
των παρ ἁμαυτῷ τὰ θαυμάσιά σου, xai λογιζόµε-
νος τοὺς παραδόξως τῶν συμφορῶν ἁπαλλαγέντας.

Ἐν ποιήµασι τῶν χειρῶν σου ἐμε.έτον. Ἐν
τοῖς δηµιουργήµασί σου ἑδιέτριθον τῇ μνήμη, xat
εὑρίσχων αὐτὰ προνοίας τῆς παρὰ coU τυγχά-
νοντα, χρηστὰς ἑλάμθανον ἑλπίδας, ὡς οὐ περιόφη
µε τοιαῦτα πάσχοντα xal ταλαιπωρούμενον.

Διεπέτασα πρὸς σὲ τὰς xeipác µου. Ilapaxa-
λῶν, xai δεόµενος.

Ἡ γυχή µου ὡς y ἄν υδρᾶς σοι. Ἡ φυχἠ µου
πρὸς σὲ διψῶσα βοηθείας, ὡς x7, ἄννδρος πρὸς
ὑετὸν διψῶσα ὕδατος.

Ταχὺ εἰσάκοισόν µου, Κύριε, dug τὸ
πγεῦμά µου. Ἐξέλιπεν, ὅσον οὕπω, ἀγῆκέ µε, εἰ
μὴ ταχέως εἰσαχούσεις µου,

Mh ἁποστρέψῃς τὸ πρόσωαπόν σου ἀπ' ἐμοῦ,
xul ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταθαίνουσι» εἰς JAdx-
xov. Mi ἑγχαταλίπῃς µε, xal αὐτίχκα ὁ ποθανοῦμαι.
Νεχροὶ γὰρ οἱ καταθαίνοντες εἰς Aáxxow* χαὶ
ὄντως νεχρὺς, ὁ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας ἑότερημὲ-

TTC -— pu - ασ πα αι - Ww rH Fen

1281

COMMENT. IN PSALMOS.

1389

vos. Αποστρέφει δὲ τὸ πρόσωπον, ftot τὸν ἐπι- A Avertit autem Deus faciem, hoc est, protectionem

σχοτὴν ἀπὸ τῶν πονηρῶν' Καθαρὸς γὰρ ὁ ὀφθα.ῖ-
μὀς σου, τοῦ μὴ ὁρᾷν πονηρά. |

ΑἈχουστὸν ποἰησόν µοι tó πρωϊῖ τὸ ÉAsóc σου,
ὅτι ἐπὶ col ἤ Ίπισα. Μήνισόν pot ταχὺυ τὸ ἔ)εός
σου, ἵνα xol mob τῆς πείρας , τῇ ἑπαγγελίᾳ
Ψυχαγωγηθῶ. Είτα xai fj δικαιολογία τοῦ τυχεῖν,
ὅτι ἐπὶ col Ίλπισα" τοῦτο γὰρ οἶδεν ἐπισπᾶσθαι
τὸν 8cóv.

Γνὠρισόν µοι, Κύριε, ὁδὸν ày ᾖ πορεύσομαι,
ὅτι πρὸς σὲ ᾗρα civ γυχήν pov. Καὶ μὴν xa ὁ
φυσιχὸς νόµος, xai ὁ γΥραπτὸς διδάσχουσι τὴν εὖ-
θεῖαν ὁδόν. "H τοίνυν τοῦτο, φησὶν, χατεχώσθη µου
τὸ συνειδὸς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, Ἡ ὅτι πολλὰ τοῖς
ἀνθρώποις Ἰγνόηται. Ac καὶ Παῦλος ἔλεγε' Τὸ γὰρ
τί προσευξώµεθα , καὶ xa00 δεῖ, οὐκ οἵδαμεν.
Πρὸς σὲ, qnoi, χέχηνα, Ὑνώρισόν µοι ὁδὸν, kv fj
βαδίσω πρὸς σέ.

Ἐξεοῦ µε ἐκ τῶν ἐχθρῶν µου, Κύριε, πρὸς
σὲ κατέφυγον * δίδαξόὀν µε τοῦ ποιεῖν τὸ θἐληµά
σου, ὅτι σὺ &l ὁ θεός µου. Οὐκ εἶπεν Δίδαξόν µε
τὸ θέληµά cov, ἀλλὰ Τοῦ ποιεῖν. Μαχάριος γὰρ οὐχ
ὁ εἰδὼς µόνον, ἀλλ᾽ à καὶ ποιῶν αὐτό. Καὶ γὰρ τὸ
μὲν εἰδέναι, ῥᾷδιον, τὸ δὲ ποιεῖν δυσχερές ' xal
μάλιστα τῆς ἄνωθεν διδασχαλίας, xal βοηθείας
δεόµενον.

Τὸ πνεῦμα tÓ ἀγαθὸν ὁδηγήσει µε dv. γῇ εὖὐ-
θείᾳ. "Ev ὁδῷ ὁρ)ῇ, καὶ ὁμαλῇ. Τοιαύτη δὲ, ἡ τῆς

ἀρετῆς, ὀρθῇ μὲν, ὡς ἁπλανῆς, ὁμαλὴ δὲ, ὡς ἁπ- C

Ῥλλαγμένη σκώλων, xat προσχομµάτων". ἅπερ
εἰσὶ τὰ πάθη τῆς ἁμαρτίας.

"Er&xev τοῦ ὀνόματός σου, Κύριε, ζήσεις µε.
Οὐ διὰ τὴν ἐμὴῆν ἀρετὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ ὄνομά σου:
φιλάνθρωπος γὰρ ὀνομάζη, καὶ ἑλεήμων. Εΐρηται
δὲ χαὶ ἐν τῷ ριΥ φαλμῷ, M) ἡμῖν, Κύριε, μὴ
ἡμῖν, ἆ 1.1) ἢ τῷ ὀνόματί σου δὸς δόξαν.

Ἓν τῇ δικαιοσύγῃ σου ἑξάξεις àx. θ.1{ψεως
τη» Ψυχή» µου, καὶ év τῷ ἑ.έει cov ἑξο.ο-
θρεύσεις τοὺς ἐχθρούς µου, καὶ ἀπολεῖς πάντας
τοὺς 0.1ΐδοντας τὴν ψυχήν nov. Ηνπερ εἶπεν àv
ἀρχῇ τοῦ Ψψαλμοῦ δικαιοσύνην, ταύτην λέγει xal
νῦν, xai fv ἐκάλεσεν ἀλήθειαν ἐχεῖ, ὠνόμασεν
ἐνταῦθα ἔλεος, ἑξολόθρευσις δὲ xal ἁπώλεια τῶν
νοητῶν ἐχθρῶν, ἡ ἀπέλασις αὐτῶν , xal ὁ άφανι-
σμὸς, ὅσον πρὸς τὸν ταῦτα λέγοντα τὸ δὲ Ζήσεις
xai ἑἐξάξεις, ἑξολοθρεύσεις, xaX ἁπο.]εῖς, εἰσὶ
μὲν, xal προφητικοῦ τύπου, xai εὐχτιχοῦ.

"οει ἐὼ δοῦ.λ1ός σου εἰμί. Δοῦλος, ὡς θεραπεύειν
ἐπειγόμενος, xal φυλάττειν τὰ δεσποτιχἁ προσ-
τάγματα. |

VaApuóc τῷ Δαθὶὸ πρὸς Γο,ιάθ.
TAAMOZ ΡΜ’.

Τινὰ τῶν ἀντιγράφων, οὐκ ἔχουσι τὸ Πρὸς τὸν
Γολιάθ. Οὐδὲν δὲ χωλύει xal τοῦτο προχεῖσθαι τοῦ
φαλμοῦ, μετά γε τὸ μετ) ἐχείνου τρόπαιον, xal

8 [labac. 1, 15. ** Rom. vini, 26.

οἱ custodiam suam ab hominibus pravia : Mandus
enim, inquit, est oculus tuus ne videat prava **.

Vgns. 8. Auditam [ac mihi mane misericordiam
(uam, quia in te speravi. Significa mibi, inquit, cito
misericordiam tuam, ut ante experientiam, pro-
missione tua refrigerer. Deinde rationem apponit ,
cur prasstanda ei sit misericordia. Quia scilicet in
te speravi. llujuscemodi enim spes inagnopere 50-
let Deum conciliare.

Notam fac mihi, Domine, viam, in qua ambulabo,
quia ad te levavi animam meam. Atqui, tam ratu-
ralis lex quam scripta , docent rectam viam. Ve-
rum nunc, vel illud dicere intendit, quod conscien-
tia sua peccatis esset inquinata : vel quod plurima
ab hominibus ignorantur. Atque ideo Paulus dicc-
bat * Quod oremus, et quemadmodum oportet, né-
scimus **. Ad te igitur, inquit, oscitabundus specto,
indica mihi viam per quam anibulem ad te.

γεια. 9. Eripe me de inimicis meis, Domine, ad te
confugi, doce me facere voluntatem tuam, quia Deus
meus es tu. Non dixit : Doce me voluntatem,
sed Doce ut faciam eam. Beatus enim , inquit, qui
non novit tantum, sed facit eam. Cognoscere enim
facilius est, operari vero difficilius, iis presertim
qui superna doctrina atque ope indigent.

Vrns. 10. Spiritus tuus bonus deducet me in ter-
ram rectam. In viam rectam οἱ planau, qualis est
via virtutis. Recta quidem , veluti sine crrore ς
plana vero, tanquam periculis et scandalis libera :
qu» dicere possumus esse peccandi affectus.

Propter nomen tuum, Domine, vivificabis me. Non
ob meam virtutem , sed propter tuum nomen. Mi-
sericors etenim appellaris, ut dictum est, in psal-
mo cxi, ibi : Non nobis, Domine, non nobis, sed no-
mini (uo da gloriam.

Vens. 13,91. In justitia tua, educes de tribulatione
animam meam, el in misericordia tua exterminabis
inimicos meos, el perdes omnes qui (ribulant animam
meam. Quam illic justitiam hic quoque justitiam di-
cit, et quam illic veritatem dixit, nunc dicit miseri
cordiam. Exterminabis autem et perdes invisibiles
inimicos, hoc est, expelles et delebis eos, quantum
scilicet pertinet ad ipsum, qui hoc petit. Quod vero
ait : Vivifivabis, exierminabis, et perdes, non tantum
in eo sensu intelligi potest , ut verba futuri sint
temporis, et prophetiam contineant, sed intelli;i
etian possunt, ut in optantis modum sint dicta.

Quia ego serveus tuus sum, Eo quod et inservire
tibi festino, et przcepta tua, tanquam Domini jussa
observare satago.

Psalmus ipsi David adversus Goliath.
PSALMUS CXLIII.

Quzdam ezemplaria non habent verba illa : Ad-
versus Goliath. Nibil tamen impedimento est quin
adesse possint : quasi compositus fuerit hic psal-

1283

EUTHYMII ZIGABENT

1981

mus in gratiarum actionem, post ΙΓΟΡΙΙΠΙ illud de A μετὰ πολλὰς τὰς ἄλλας νίχας συντεθέντος ὑπὲ;

gizonte reportatum, et post multas alias victorias.
Dicere etiam possumus compositum fu'sse hunc

εὐχαριστίας. Ἔστι δὲ καὶ l'ojià0 νοητὸς, Ó χοινὸ
ἐχθρὸς 6 διάδολος.

psalmum adversus invisibilem , atque intellectualem Goliath, communem nimirum omnium nimi

cum, diabolum, .

Vegns. 1. Benedictus Dominus Deus meus, qui do-
cet. manus meas in aciem, εἰ digitos meos ad bella.
Laudandus Deus est, qui manus et digitos meos
in acie prosperat, et in bello : et qui mihi tribuit,
utl hostes meos superem, et preclara hujuscemodi
erigam tropa. Prosperari etiam dicuntur manus
in invisibili adversus d:emones prelio, dum exten-
dimus eas ad. viriutes , et dum ad Deum eas puro
corde elevamus, Possumus etiam dicere, quod bea-
tus David edoctus sit à. Domino movere manus in
acic et digitos in bello : quia et corporeis membris
visibiles inimicos, et aninie membris invisibiles
dzmones superabat. Nos etiam docemur a Christo
tollere manus in acie el digitos ad Deum, ita ut
crucis figuram exprimant.

Vgns. 9. Misericordia mea , et refugium meum,
adjutor meus, et liberator meus, protector meus, et
in ipso speravi. Misericors enim, inquit, est, et quz
sequuntur.

Qui subdit populum meum sub me. Neque enim in
sola inimicorum subjectione superno nobis opus
est auxilio, sed etiam in benevoli, atque amici po-
puli regimine : et quemadmodum victori: quz de
inimicis parantur, a divino proveniunt auxilio , ita
etiam familiarium ac benevolorum subjectiones.

Vrgns. 9. Domine, quid est homo, quod cognitus
ei es? aut filius howinis, quoniam reputaris ab. eo?
JHiujusscemodi pene verba habuimus in psalme
octavo, ubi expositionein videre poteris. Quia, in-
quit, donasti ei, ut cognoscat te Deum esse, et
quia reputaris ab eo, hoc est, cognosceris Deum
esse, Et quia in cogitationibus el considerationi-
bhs atque in animo illius versaris. Maguuin
etenim hoc est, et supra humanae nature tenui-
Latem.

Vgns. 4. Homo vanitati similis factus est. Ώου
dicit propter corporis infirmitatem, et quia huma-
num nili! est stabile, sed corruptibilia omnia, et
qui cito transeunt. Per vanitatem autem Íínania
ae fatua liominum studia significavit.

Dies ejus sicat umbra pratereunt, Cito pertrans
eunt, umbrae instar, qua modicum apparet, ct
videlur esse et cito avolat.

V&Rs. 5. Domine, inclina colos, εί descende,
Jange. montes, et [ümigabuut, Atqui descendere
Deus non potest, cum ubique adsit, et impleat
nniversa : verum humano umore Propheta nunc
hujuscemodi protulit verba, ut per ea (terribilia
euim adiodum videntur) illos perterreat, qui
magna sapiunt, et tument superbia, utque corum-
dem compriwmat temeritatem. Nam etsi tangere
montes εἰ fumigare, liorrenda quadam videantur
verba, inferiora tamen sunt, ac valde distant a

EbJorntóc Κύριος ὁ θεός u0ov,ó διδάσκχων τὰς
xyt'pdc µου εἷς παράταξιν, καὶ τοὺς δακτύ.Ίους
µου slc xólsuor. Λἰνετὸς ὁ 8zbc 6 εὐοδώσας E
παρατάξει καὶ πυλέμῳ τὰς χεῖρας, xal τοὺς ὅα»
χτύλους µου, xai δούς por περιγενέσθαι ton
ἐχθρῶν, χαὶ στΏσαι τοιαῦτα τρόπαια. Εὐοδοῦνται
δὲ xal ἓν τῷ νοητῷ πολέμῳ, χεῖρες εἰς ἀρετὴν ix-
τεινόµεναι, xal πρὸς θεὸν ἑπαιρόμεναι. "Έστιν c^
πεῖν καὶ οὕτως * Ὁ μὲν Δαθὶδ, εἰς παράταξιν τὰς
χεῖρας, xoY τοὺς δαχτύλους εἰς πόλεµον ὑπὸ Κυρίν

p διδασκόµενος, διὰ μὲν τῶν σωματικῶν μελῶν τοῦ-

των, χατηγωνίζετο τοὺς αἰσθητοὺς πολεμίους, &i
δὲ τῶν φυχικῶν τοὺς νοητούς᾽ fuel; ὃξ ὑπὸ Xp-
στοῦ διδασχόµεθα τὰς χεῖρας μὲν εἰς παράταξιν, τῷ
αἴρειν αὐτὰς πρὺς θεόν' τοὺς δαχτύλους δὲ, τῷ
ἐχτυποῦν τὸν σταυρόὀν.

Ἐ εός µου, xal καταφυγή µου, ἀνγτιΙήᾶτωρ
pov, καὶ ῥύστης µου, ὑπερασπιστής µου, xal
ἐπ᾽ αὑτῷ ἡ Ίπισα. Ἑλεήμων ἐστὶ, xal τὰ λοιπά.

Ὁ ὑποτάσσων τὸν Aaór µου ἐα' ἐμέ. Οὐ γὰρ
ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν ὑποταγῇ µόνον, ἀλλὰ χαὶ tv τῇ
τῶν οἰχειῶν, πολλῆς ἡμῖν τῆς ἄνωθεν 8:0 ῥοσης ᾽
xal χαθάπερ ἀπὸ ταύτης αἱ νίχαι τῶν ἐχθρῶν,
οὕτω πάλιν καὶ al τῶν οἰχείων ὑποταγαί.

Κύριε, el ἐστιν ἄνθρωπος. ὅτι ἐγγώσθης αὐτφ;
fj υἱὸς drOpaneovi ὅτι Aoyltn αὐτῷ. Τοιαῦτα εἶσε,
xai tv τῷ η’ φαλμῷ' Τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι µιμνή-
σχη αὐτοῦ, f| υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισχέπτη αὐτὸν,
καὶ ζήτει ἐχεῖ τὴν ἐξήγησιν *. ὅτι, φησὶν, ἐχαρίσω
αὐτὸν τὸ γινώσχειν os 8sóv* xal ὅτι λογίζη αὐτῷ ᾽
ᾖτοι γνωρίρη αὐτῷ θεὸς, ὅτι λογισμοῖς αὐτοῦ ὑπο;
πίπτεις * µέγα γὰρ τοῦτο xal ὑπὲρ τὴν εὐτέλεισν
αὑτοῦ τΏς φύσεως, |

"λγθρωπος µαταιότητι ὠμριώθη. A τὸ σῶμᾶ
λέχει ταῦτα, xal τὸ μηδὲν τῶν ἀνθρωπίνων εἶναι

τάσιμον f) βέδχιον * ἁλλ᾽ ἐπίχηρα πάντα, xal ταχὺ
πᾳρερχόµενα;. µαταιότης δέ ἐστιν, bone: σπον-
6f, καὶ τὸ οὐδαμινόν.

Al ἡμέραι αὐτοῦ ὡσεὶ σκιὰ παρά]γουσι. Ταχέω;
παρέρχονται, δίκην σχιᾶς βραχύ τι φαινοµένης, γα
δοχρύσης εἶναί τι, xal θᾶττον ἀφιπταμένης.

Κύριε, κ.ῖνον οὐρανοὺς, xal xatd6n0i, ἆγοι
τῶν ὀρέων, καὶ καπνισθήσονται. Καὶ μὲν ὁ θ:ὸς,
οὗ χαταθαἰνει ' πῶς γὰρ ὁ πανταχοῦ παρὼν, xal τὰ
πάντα πληρῶν; ΑἉλλ' ἀνθρωποποεπῶς «φθέγχεται
ταῦτα vuv ὁ Δαθὶδ, ἵνα διὰ τῶν φοθερῶν τούτων
ῥημάτων, χαταπλήξη τοὺς µεγαλοφρονοῦντας, xol
φλεγμαϊνοντας εἰς ἀπόνοιαν, xal συστείλῃ τὴν ἆλα-
ζονείαν αὐτῶν. Καὶ γὰρ τὸ, ἄψασθαι καὶ χαπνίνεινι
εἰ καὶ φριχτὸν, ἀλλὰ πολὺ τῆς τοῦ θεοῦ ἀξίας xata-
δξεέστερον. Λέγει τοίνυν) Τότε κατάδηθι xal poi

1235

COMMENT. IN PSALMOS.

1386

τών ἐρέων, ἵνα κολάσῃς τοὺς pij συνορῶντας oixo- A divina dignitate. Ait igitur : Descende, quaeso, et

θεν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εὐτελὲς, xal ἐπίχη»
pov, μηδὲ σωφρονιζοµένους ἐντεῦθεν, ἀλλά τούναν-
«lov διακειµένους., Καὶ γὰρ ἐν τῷ Σινᾷ πάλαι τοιαῦ»-
τα δείµατα Ὑενόμενα, τὸν λαὸν εἰς φόδον μέγαν
ἐνέδαλον, xal σωφρονέστερον ἀπειργάσαντο.

΄Αστρανφον ἀστραπὴν, xal σχορπιεῖς αὐτοὺς,

é£azóeceulor τὰ βέλη cov, καὶ συνταράξεις

αὐτούς. ᾿Αστραπὴν ἐνταῦθα, χαὶ βέλη, τὰς θεηλά-
τους τιμωρίας xaXst, ofov, λιμοὺς, λοιμοὺς, καὶ τὰ
τοιαῦτα, xal ἀπὺ τῶν γνωρίµων xaX φοθερῶν, tbv
χαταρρονητὴν xal ἀναπεπτωχότα τρέμειν καὶ δις.
γείρεσθαι ποιῶν. Νοοῦνται δὲ τὰ ῥηθέντα, xal περὶ
τῆς πρώτης τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας. Καὶ yàp ἓν
τῷ t! γέγραπται φαλμῷ, περὶ μὲν τῆς χλίσεως
τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι "ExJurev οὐρανοὺς xal κατέδη.
Περὶ 6$. τῶν ὀρέων, xal τοῦ χαπνοῦ, ὅτι καὶ τὰ 6ε-
pila τῶν ὀρέων ἑταράχθησαν, xaX ὅτι Ἀγέδη
καπνὸς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἀστραπῆς
καὶ τῶν βελῶν, ὅτι Ἐξαπέστειᾶε βέλη, καὶ ἐσκόρ-
πισεν αὐτούς. xal ἀστραπὰς ἐπ.ήθυνε, xal
συγετάραξεν αὗτούς ' χαὶ ἀνάγνωθι τὰς ἐξηγήσεις
τῶν τοιούτων ῥητῶν * oüx ἀπὸ δὲ αγοποῦ, xal περὶ
τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, τὰ προῤῥη»-
θέντα νοεῖν.

Ἐξαπόστει.ον τὴ χε]ρά σου ἐξ ὕψους. Τὴν
ἀντιληκτιχήν σου δύναμιν, την cuppaytxfjv σου

βοῄθειαν.

C
'EtsJAov µε καὶ ῥύσαί µε 8E ὑδάτων zoAAow.
Ὕδατα λέγει τοὺς πηλεμίους, δίχην ὑδάτων σφο-:

ὁδρῶς xal ἁτάχτως xal μετὰ ῥύμης φεροµένους,
xa τὸ ποοστυχὸν παρασύροντες. ᾽Ανάγνωθι δὲ xal
ἐν τῷ £y. ψαλρῷ, τὴν ἐξήγησιν τούτου.

Ἐκ χειρὸς υἱῶ» dAAotplow. Ανθρώπων ἆἀλλο-
τρίων µου, f] ἁλλοτρίων θεοῦ, διὰ τὰς παρανοµίας
αὐτῶν.

ων τὸ στόμα ἑ.14.1ησε µαταιότητα. Ψεῦδος xal
λόγους ἀνωφελεῖς, ἔτι δὲ χαὶ βλαθερούς. '

Καὶ ἡ δεξιὰ αὐτῶν, δεξιὰ ἁδικίας. "Qv, Φησὶν,
xai τὰ ἔργα πονηρὰ, χαὶ οἱ λόγοι χάχιστοιο

tange montes, ut eos punias, qui humans naturze
imbecillitatem ex se ipsis non cernunt, et nihilo
sapientiores fiunt, quinimo contra potius desi-
piunt. In. monte etenim Sin» olim hujuscemodi
terrores facti sunt; nnde populus magno timore
affectus est, castigatiorque ac moderatior red-
ditus.

VEns. 6. Fulgura fulgurationem et disperdes eos,
mitte sagillas tuas et conturbabis eos. Per fu!gura-
Uonem et sagittas, flagella ac supplicia appellat,
veluti famem, pestem, et alia hujusmodi. No-
tioribus enim, et terribilibus hisce vocabulis rc-
supinum et contemptorem hominem, veluti a
somno excitans, exsurgere eum facit, et tremere.

B possunt etiam hzc verba de primo Salvatoris

adventu intelligi, Nam et in psalmo xvu de in-
clinatione cceli scriptum legimus : Znclinarvit
celos, et descendit. Siwniliter de montibus et «e
fumo, quod fundamenta moniium turbata sunt,
ct qued ascendit [umus in ira ejus. De fulgure
eiiam et de sagittis, quod Misit sagittas suas,
εἰ dissipavit eos, (ulgura multiplicavit, et con-
turbavit eos ; ubi vide quie exponendo dicta sunt,
Nec tamen absre fuerit, eadem lec verba de se«
cundo Christi adventu intelligere.

VERS. 7. Emitle manum. (uam ez alto. Tuam
scilicet adjuvandi potentia.

Eripe me, et libera me de aquis multis. Der
3quas allegorice inimici intelligantur, eo quod
aquarum, seu torrentis instar, multo cum im-
petu, ac vehementia, οἱ nullo ordine ferantur, et
quodcunque obvium est, pertrabant, Vide in
ps2liuo Lxvur expositionem primi versiculi.

De manu filiorum alienorum. lloc est, de manu
hominum, qui a me alieni sunt, vel qui a Dco
alieni sunt, propter summa Dinirum eorum
scelera.

Vgns. 8. Quorum os locutum est vanitates. Men- '
dacia scilicet, atque inutiles et noxios sermores,

Et dextera eorum. dextera. injustitie. Quorum,
inquit, et sermones mali sunt, et opera pessima.

0 θεὺς, ᾠδῆν xoi ᾷἄσομαί σοι. Εὐχαριστή- D — Vgns. 9. Deus, canticum norum cantabo tibi. In

(sev. Ὥσπερ γὰρ ὁ βασιλεὺς ἀπὺ τοῦ εὐεργετηθέν-
τος πένητος οὐδὲν ἕτερον ἐπιζητεῖ, ἡ µόνον εὖγνω-
μοσύνην vat εὐφημίαν, οὕτω xal ὁ θεός. Αλλ ἐχεῖ-
vo; μὲν, ἵνα χαλεπώτερος (95) γένηται, ὁ δὲ θεὸς,
ἵνα λαμπρότερον ποιἠσῃ τὴν εὐχαριστίαν αὐτῷ
προσάχοντλ.

Ἐν ψα.τηρίῳ δεχαχόρδῳ γαῶ σοι. Πάλαι μὲν
δι ὀργάνων τοιούτων Ίδοντο Θθεῷ οἱ daApol* νῦν
δὲ φαλτήριον δεχάχορδον, πᾶς ἄνθρωπος, χατὰ τὰς

gratiarum scilicet actionem. Nam quemadmodum
rex a paupere, quem beneficiis affecerit, nihil
aliud querit quam gratum animum, et laudem ;
ita etiam Deus a nobis nihil aliud poscit. Verum
ille laudes quzrit, ut clarus ac cclebris (iai,
Deus vero, ut clariorem eum reddat, qui bujuscee
modi laudes obtulerit.

In psalterio decachordo psallam tibi. Olim psalmi
bujuscemodi organis Deo canebantur, nunc fidelis
quilibet tunc demum psalterium decachordum ef-

Varie lectiones.
(95) Graece χαλιπώτερος, sensu non satis commodo; hujus tomen dictionis vim propius at-

ligissc interpres, vertendo a inde elatior fiat.

1281

EUTHYMIÜUZIGABENI

1288

ficitur, si quinque corporis sensus, et quinque A πέντε τοῦ σώματος αἰσθήσεις, καὶ τὰς πέντε δυνά--

animi potentias, in se apte aique concinne dis-
positas habuerit. Quoties igitur oculus recta
videt, et auris spiritualibus superne. intendit voci-
bus, et reliqui omnes ac singuli sensus, et
potentie praedictae irreprehensibiliter, et digne
Deo, id operantur, quod decet : tunc. in deca-
chordo psalterio Deo caninius, eique gratias agi-
mus, et illius nomen glorificamus.

Vens. 10. Qui das salutem regibus. Neque cnim
exercitus, aut humana vires, salvare eos solent,
sed Dei potentia.

Qui redimis David servum tuum de gladio ma-
ligno. Ex gravi scilicet prelio, atque ex acerba
niorte.,

Vins. 11. Eripe me, et erue me de manu filiorum
alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et
dexlera eorum dextera injustitie. Hxc verba etiam
superius dicta sunt, verum eadem nuuc repetit
Proplieta, orationem ac preces suas magis intendens.

Vens. 12. Quorum filii eorum sicut novelle plan-
tationes, stabilite in juventute sua, — Felicitatem
eorum describit, et divitias. Quorum, inquit,
lilii florentes sunt, atque in vigore, veluti no-
velle plant: auete in juventute sua.

Filie eorum eleganter composite , aique ornate,
ut similitudo temp'i. Hocest, ornatz instar templi ;
vel adeo oruatz, ut ob summam elegantiam, atque
ornamentum, teinpli similitudo videantur.

μεις τῆς quync. "Ozav οὖν ὁ μὲν ὀφθαλμὸς ópOX
βλέπῃ, ἡ δὲ &xolj πνευματιχοὺς ἑνηχεῖται λόγους,
xai ἑκάστη τῶν, εἰρημένων αἰσθήσειων χαὶ δυνά-
µεων, ἁμέμπτως xat θεοφιλῶς ἐνερΥῇ τὰ πρέποντα»,
τότε διὰ τῶν δέχα τούτων, ὡς δέκα χορδαῖς, &bes
τις, xal εὐχσριστεῖ, xal δοξάζει τὸ» θεόν.

Tq διδόντι t)» σωτηρίαν τοῖς βασιἀεῦσε. 00
γὰρ στρατόπεδαι, xal τοιαῦται δυνάμεις, ἀλλ ἡ τοῦ
Θεοῦ ῥοπή.

TQ «Ίυτρουμένῳ Δαδὶδ, τὸν δοῦ.ον αὐτοῦ, ἐπ
ῥομφαίας xornpüc. Ἐκ πολέμου δεινοῦ, xal θανά-
του πικροῦ.

"Ρὺῦσαί µε, xal ἐξε.]οῦ µε ἐκ χειρὸς υἱῶν aA-
Jotplur, ὧν τὸ στόμα ἑ.ά.ησε µαταιότητα, xal
ἡ δεξιὰ αὑτῶν, δοξιὰ ἁἀδιχίας. ΕἘϊπε ταῦτα, xol
ἀνωτέρω * διττολοχεῖ δὲ, τὴν δέησιν ἐπιτείνων.

των ol viol αὐτῶν ὡς γεόφυτα ἱδρυμένα ἐν τῇ
νεότητι αὐτῶν. Tiv εὐημερίαν αὐτῶν ὑπογράγει,
καὶ τὸν πλοῦτον, ὧν οἱ υἱοὶ, φησὶν, εὐθαλεῖς, ἀχμά-
ζοντες ὡς νεόφυτα ηὐξάμενα, kv τῇ νεότητι αὐτῶν.

Al θυγατέρες αὐτῶν χεχα. ωπισμέγαι, τεριχε-
χοσμηµέναι ὡς ὁμοίωμα γναοῦ. "Οµοίωµα ναοῦ,
ἡ ὡς δοχεῖν ὁμοίωμα ναοῦ, κατὰ xócpov, xai τὺν
χαλλωπισμόν.

Vens. 15. Promptuaria eorum plena, eructantia C Tà. ταµεῖα αὐτῶν απ.λήρη, ἐξερευγόμενα ἐν

ex hoc in hoc. Ίος est, ob multam reconditorum bho-
norum copiam, in aliud promptuarium evacuata :

qu»si prima illa promptuaria essent angusta, atque -

ideo delata ad majora promptuaria ; juxta illud :
Desiruam horrea mea, et majora cdificabo 99,

VeRs. 14. Oves eorum fecunde , multiplicantes in
egressibus suis, boves eorum pingues. Per egressus,
aut partus intelligere debemus , aut exitus ad pa-
61.

Non est ruina macerie , neque ἰταπεί(με, neque
clamor ín plateis eorum. Non tantum eorum segetes
ei campi florent, et vinez ; sed stabiles etiam sunt
eorum maceriz. Per maceriam etiam , seu [ut
potius Grzca dictio φραγμὸς signifleat ], per sepem,
aut civitatis maénia accipiuntur, aut privati muri
domus. Quorum, inquit igitur, nihil decidit : sed
neque excursiones , aut clamores in eorum sunt
urbibus, vel, juxta alium interpretem, in suburbiis
eorum. Ubi enim tumultuatio est, aut perturbatio
ex bello, illic etiam excursiones hostium sunt. De
hac materia dictum est etiam in psalmo rxxit:
Quia zelavi in iniquis , pacem peccatorum videns.

Vgn«. 15. Beatum dixerunt populum cui hec sunt.
Multi, inquit, bunc populum ob visibilium hujus-
cemodi bonorum copiam, beatum dixerunt, cum-
que fallacem banc vulgi sententiam posuerit, suam
deinceps Propheta meliorem. ac rectiorem | infert ,
dicens : |

** Luc. xii, 18.

τούτου εἰς τοῦτο. ᾿Αποχενοῦντα εἰς ἕτερον διὰ τὸ
στενοχωρεῖσθαι τῷ πλήθει τῶν τεθησαυρισµένων,
"Hl xai φορούμενα εἰς µείζονα, χατὰ τὸ Καθε.ἰῶ µου
τὰς ἀποθήκας, xal µείζονας οἰκοδομήσω.

Τὰ πρόδατα αὑτῶν πο.ύτοχκα, π.1ηύνοντα iv
ταῖς ἐξόδοις αὐτῶν" οἱ βόες αὐτῶν παχεῖς. "Egó-
δους f] τὰς γεννήσεις νοοῦμεν, ἢ τὰς ἐπὶ τὰς νομὰς
προύδους.

Ovx ἔστι χατάπεωµα φραγμοῦ, οὐδὲ διέξοδος,
οὐδὲ κραυγὴἡ ἐν ταῖς π.Ίατείαις αὐτῶν. Οὖ µόνον
χομῶσιν αὐτῶν τὰ λἠϊα καὶ οἱ ἀμπελῶνες, ἀλλ᾽ ἑστᾶ-
σι χαὶ οἱ τούτων opaypol* φραγμὸς δὲ καὶ τὸ τεῖχος
τῆς πόλεως, xal τῆς οἰχείας, ὧν οὐδὸν, φπαὶ, Td-

D πτωκεν' ἀλλ οὔτε ἑχδρομὴ, οὔτε κραυγὴ, tv ταῖς

πλατείαις τῆς πόλεως αὑτῶν. "H χαθ’ ἕτερον ἑρμὴ-
νευτὴν, ἐν ταῖς ἐἑπαύλεσιν αὐτῶν. Ἔνθα γὰρ θόρνυ-
6ος χαὶ ταραχὴ ἐκ πολεµίων ἐχεῖ, χαὶ éxópopb, xal
διαξροµή. Λέγει δὲ καὶ ἐν τῷ οβ) ψαλμῷ, ὅτι Εζι-
-ῖωσα ἐν τοῖς ἀγόμοις, εἱἰρήνην ἁἆμαρτω.ῶν θεω-
pov.

ἘΕμακάρισαν τὸν Aaóv q ταῦτά ἐσει. Ἔμα-
χάρισαν οἱ πολλοὶ τοῦτον, διὰ τὴν εὐθημίαν τῶν δο-
κούντων ἀγαθῶν. θεὶς δὲ τὴν ἐσφαλμένην χρίσιν τῶν
πολλῶν, ἐπάχει xai τὴν ὀρθὴν Φῆφον ἑανυτοῦ.,

1989 COMMENT. IN PSALMOS. 1990

Μακάριος ó Aaóc, οὗ Kóproc ὁ Θεὸς avro). Οὗ A — Beatus populus, cujus Dominus Deus ejus. Cujus
μερὶς Κύριος ὁ θεὸς αὐτοῦ. fj οὗ Κύριος ὁ G:bg — portio Dominus Deus ejus ; vel cujus Dominus est
αὐτοῦ, οὗ χυριεύει 6 θεὸς, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλά me:0o- — Deus ejus, cujus Deus dominatur : nec simpliciter,
µένου ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ ὄντως paxa- — sed quia illius paret mandatis. Hzc etenim beati-
Ωιότης, ὡς ἀγαθὸν µόνιμον xai διαιωνίζον. tudo vera est, veluti bona, stabilis ac perpetua.

Alrécsoc τῷ Δαθίδ. Laudationis ipsi David.
ΨΑΛΜΟΣ PM^4. PSALMUS ΟΧΙ.ΙΥ.

Αἴνεσις κοιν xaX πᾶσιν ἁρμόζουσα. Πίο psalmus laudationem Dei continet, quz om-
nibus communis esse potest, et ex fidelis cujusque
persona proferri.

VEns. 1. Eraltabo te, Deus meus, rez meus. Alta
ac sublimia dete contemplans, vel altitadJiazi tuam
ignorantibus declarans.

Kal εὐλογήσω τὸ ὄνομά σου εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ Et benedicam nomini tuo 1n seculum, et in sccu-
αἰῶνος. Πῶς γὰρ o2x ἄτοπον, vn». μὲν χτίσιν διὰ (πΠι seculi. Absurdum enim essct , postquam ipsa
πα»ντὸς àvazéunety τῷ Κτίστῃ δόξαν (Οἱ οὐρανοὶ B eüam irrationalis ereatura — Creatorem suum sem-
Υὰρ. φησὶν, διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ) τὸν 6. λό- per glorificat (Coli enim, inquit, enarrant gloriam
γιον ἄνθρωπον ἑλαττοῦσθαι ταύτης ἓν τούτῳ, xat — Dei ?"), si rationalis homo in hoc laudationis ge-
ph πάντοτε δοξάζειν αὐτὸν καὶ δι εὐφημίας καὶ δι — nere ab ea vinceretur, nec semper Deum glorifica-
ἀγαθοεργίας ; "Ozwe Yàp, φησὶν, ἴδωσι τὰ xaAá — ret, per laudes nimirum οἱ per bona opera, juxta
ὑμῶν ἔργα, xaX τὰ ἔξης xal γὰρ πολλῶν ἆσμεν — id quod scriptum est : Ut videant bona vestra opera,
ὀφρειλέται τῷ θεῷ, ὅτι τε οὐκ ὄντας ἑποίησε, xol οί glorificent Patrem **, etc. Sumus etenim pre
ὅτι τοιούτους εἱργάσατο, xai τὸ γενόµενον διαχρατεῖ, — exteris omnibus nos Deo debitores, et quia fecit
xai προνοεῖται διὰ παντὸς, καὶ χοινῇ, xat ἰδίᾳ, καὶ — nos, cum non essemus : el quia tales creavit , lo-
λάθρα, xal φανερῶς, xal εἰδότων xal ἀγνοούντων. Tl — mines scilicet et fideles ; et quod creatos conser-
Υὰρ ἄν τις εἴποι τὰ δι’ ἡμᾶς κτ.σθέντα, τὴν διαχονίαν — vat ; et quia providentiam nostrum omnium habet,
ἣν ἡμῖν ταρέχεται, την διάπλασ.ν τοῦ σώματος, την jn universum omnium, ac privatim singulorum ,
εὐγένειαν τῆς φυχῆς, τὴν σύνεσιν, τὸν φυσικὸν νόµον, — sccreto οἱ paloin, tam scientium quam ignorantium.
τὸν γραπτόν; xal v5 χεφάλαιον τῶν ἀγαθῶν, ἡ ὃε ἡμᾶς — Quis enim omnia ea enarrare posset , quz Deus
ἐνανθρώπησις, xat τὰ πάθη, καὶ fj σφαγή. Τούτων ᾳ propter homines ereavit ? Et ministerium illud, quod
οὖν ἁπάντων xal µυρίων ἄλλων ὀφειλέται ἐσμέν. — nobis impendit ? corporis formationem, animze no-
bilitatem, sapientiam, natura legem, et legen scriptam, et quod bonorum ;omnium est caput, illivs
incarnationem, passiones, et mortem ? Horum omnium igitur atque innumerabilium aliorum bene-

*Y «200 ce, ὁ θεός µου, ὁ βασιλεύς µου. "Ydv.-
λὰ περὶ σοῦ θεοιογῶν ' f) τὸ ὕψος σου γνωρίζων
τοῖς ἀγνοοῦσιν.

ficiorum, Deo debitores sumus.

Καθ ἑκάστην ἡμέραν εὐ.]ογήσω σε, καὶ alvéco
τὸ ὄνομά σου slc τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἱῶνα
τοῦ αἰώνος. Ἱαῦτα σαφῃ.

Μέγας Κύριος καὶ αἰνετὸς σφόδρα, xal της
μεγα-λοσύνης αὐτοῦ οἶκ ἔστι πέρας. Μέγας οὐ
µόνον ὡς μεγαλουργὸς, ἀλλὰ χαὶ ὡς µεγαλόδωρος,
χαὶ διὰ ταῦτα αἰνετὸς σφόδρα. Εἰ δὲ τῆς µεγαλο-
σύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας, οὐδὲ µέτρον, πάντως
0205 τῆς αἱνέσεως αὐτοῦ.

Γενεὰ xal γενεὰ ἐπαινέσει τὰ ἔργα σου. "H
τε οὖσα, fis ἐπιοῦσα΄ τουτέστι πᾶσα. Ἔργα δὲ λέ-
γει νῦν, τὰ ἓν EZ ἡμέραις δηµιουργηθέντα. ἡ xal
τὰ ἐν τέρασι xal σημείοις xa0' ἑκάστην γενεὰν ἓπι-
τελούμενα.

Καὶ τὴν δύναμίν σου ἁἀπαγτεοῦσι. Τὴν ἐν τού-
τρις τε χαὶ την ἓν τῷ εὐεργετεῖν, f] χολάζειν. Γενεὰν
δὲ xai γενεὰν λέγει νῦν τοὺς ἐν ἑχάστῃ Υενεᾷ
συνετοὺς xai θεοφιλεῖς, οἳ πρῶτα μὲν ἑαυτοῖς ἕπαι-
νοῦσι τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ, εἶτα καὶ ἄλλοις ἀπαγγέλ-
λονσι τὴν δύναμιν αὑτοῦ.

" Psal, xvin, 1. ** Matth. v, 10.
Ῥατποι, GR. CXXVIII.

Vens. 9. Per singulos dies benedicam tibi , et [πι
dabo nomen tuum in seculum, et in seculum seculi.
ILec verba per se clara sunt.

Vgns. 3. Magnus Dominus et laudandus valde, et
magnitudinis ejus non est finis. Magnus non tantum,
ut magnarum rerum opifex , sed ut magnorum
donorum largitor : et propterea valde laudandus
est. Quod si nullus est (inis divine magnitudinis,
consequenter nullus erit etjam divinis laudibus
modus.

VEns, 4. Generatio et generatio laudabit opera
iua. Tam przsens generatio, quam qua ventura
est , lioc est omnis generatio. Opera autem hic ca
dicit Proplieta , quae mundi initio, illis sex diebus

D facta sunt : vel miraeula et prodigia, qua assiduo

in omni generatione ab eo fleri contingit.

Et potentiam tuam pronuntiabunt. Potentiam ,
quam in praedictis habes generationibus, vel poten.
tiam prestandi beneficia, et infligendi supplicia ;
generationem autein et generationem eos appellat,
qui in unaquaque generatione sapientes sunt et
bei amatores, qui primum quidem a seipsis divina
opera laudant, deinde etiam ejus potentiam caeteris
annuntiant.

41

1911
Vgns. 5, 6. Magnificentiam glorie sanctitatis (ua A
loquentur, οἱ mirabilia tua narrabunt , εἰ virtutem
terribilium tuorum dicent,et magnitudinem tuam nar -
rabunt, l'er mirabilia quidem ea intelligit , quz in
aliquorum hominum beneficium facta sunt , quem-
edmodum in lebreorum trausitu οκ ρνρο,
columna. iguis, et columna nubis , lubri maris
divisio, aqua ex petra, coturnix, atque alia liujus-
modi, Per terribilia vero ea significat, quie ad
&upplicium atque in. poenam aliquorum facta sunt,
veluti Dagella contra. Zgyptios , aut alias gentes
ininissa. Vel aliter : Per mirabilia quidem cou-
tem peratas temporum mutationes intelligit, flureutes
jtem lortos, prata, nitidos ac potabiles fontes ,
flumina ac rivuloa suaviter fluentes , pluviarum
irrigationes, terra fatus, arborum ionumerabiles
species, fructuum varietates, mites ac mólliter
spirantes ventos, solis splendorem, lunze lampadem,
stellarum pulchritudinem, οἱ alia quzecunque , tum
in animantibus, quam inanimatis, admiratione digna
sunt. Per terribilia vero, fulgura, tonitrua, fulmina,
pestem, famem, nivem, grandinem, glaciem, diluvia,
jieendia et alia quecuuque tam in? inanimatis
quam in animantibus terribi'ia sunt. Per magnitu-
diuem vero el magnificentiam , divium nature,

EUTHYMILI ZIGABENI |

1913

ΤΗΝ μεγαοπρέόπειαν τῆς δόξης τῆς ἁγιωσύ-
}ης σου «νἱαήσουσι, καὶ τὰ θαυμάσιά σου ὃδι-
η] ἠσονται, xal την δύναμιν τῶν φοδερῶ»' cov
ἐροῦσι, καὶ τὴν μµεγα.)οσύνην σου διηγἠσονται,
θαυμάσια μὲν, τὰ Ez? εὐεργεσίχ τινῶν τελειούµενα,
ὡς ἐπὶ τῖς τῶν ἛἙδραίων ἐξ Αἰγύπτου διαθάσεωώς,
ὁ στύλος τοῦ πυρὸς καὶ τῆς νεφέλης, καὶ τὰ λοιπὰ,
ἤγουν ἡ διαίρῖσις τῆς Ἐρυθρᾶς, τὸ ἐχ πέτρας Όδωρ,
τὸ μάννα, tj ὀρτυγομίτρα, xal τὰ τοιαῦτα. Φοβερὰ
63, τὰ ἐπὶ χολάσει τινῶν τερατουργούµενα, ὡς ai
xat' Λἰγυπτίων uáctty:;, xal τῶν ἄλλων ἐθνῶν.
Καὶ ἑτέρω:ς δἐ' θανμάσια μὲν, ὡρῶν εὐχραεῖς ἕνα]-
λαγαὶ, παράδεισοι χομῶντες, λειμῶνες εὖαν/εῖς,
πηγαὶ διειδεῖς καὶ πότιµοι, ποταμοὶ ῥέοντες ἡδέως,
ὑετῶν ἀρδεῖαι, γης ὠδῖνες, δένδρων εἴδη µνρία, x7p-
πῶν ποικιλία, προστνεῖς ἄνεμοι, λαµπρότης ἡ2ίου,
σελήνης λαμπὰς, ἄστρων χάλλος, xal ὅσα Év τε ἓμ-
ψύχοις, ἔντε ἀφύχοις, ἀξιοθαύμαστα": φ.θερὰ δὲ,
ἀδτραπα], βρονταὶ, χεραυνοὶ, λοιμο", λιμοὶ, χ.ῶν,
χάλαζα, πηγαὶ, ἑχπυρώσεις, καὶ ὅσα ἓν ἀφψύχοις
καὶ ἐμψύχοις φρικτά. Μεγαλοπρέπεια δὲ καὶ µε-
γα)λοσύνη, τὸ ὑπερέχον τῆς φύσεως, xal σορίας͵
xul δυνάµεως τοῦ Θεοῦ. Εἶτα ἑνδ.ατρίθει πλέο»
τοῖς χρηότοτέροις, δειχκνὺς αὐτὸν ἑἐπ'ῤῥλεπέστερον
el; φιλανθδρωπίαν.

^

gapientieque , ac potenti excellentiam intellige. Deiude in melioribus ac benignioribus Dei beneti-
cis magis immoratur, ostendens illum ad humanitatem atque ad misericordiam semper mags

vergere ct ad mitiora declinare. .

Vgas. 7. Memoriam multitudinis benignitatis tua
eraciabunt. Aununtiabunt. sermonem plenum me-
moria immense tuz bonitatis.

Et justitia tua exsullabunt, Hoc est, ob justitiam C
tuam, reminiscentes nimirum — ac narrantes , quo-
modo unicuique convenientia pro dignitate largiris :
quomodo et beneficiis afficis, et poenis, et juste omnia
amipistras, Exsultabuut igitur quod neque virtus
a te irremunerata relinquetur, neque vitium inca-
stizyatum.

Vgas. 8. Misericors e! miserator Dominus, longa-
nimis, et multum misericors, Hac verba etiam ha-
b-ntur in psalmo ci

VEns. 9. Benignus Dominus universis , et misera-
liones ejus super omnia opera ejus. Loquens Pro-
pheta de divina bonitate , sermonem ampliflcat ,
sciens in ea potissimum Dei divitias consistere.
Neque enim salvari potuissemus , nisi magna illius
henignitas adfuissel nobis et misericordia. Univer- D
sis autem dixit, et non justis tantum , quinimo et
peccatoribus : nec rationalibue tantum, sed. etíam
irrationalibus, et denique quibuscunque, tametsi
mininis operibus suis miseretur : quippe qui et
gehennam, et omnes alias seernas poenas peccato-
ribus, prz summa misericordia comminatus est,
υἱ earum timore a vitiis abstinerent, οἱ virtutem
adepti, coelorum regnum consequerentur : εἰ qui
iu liac eliam vita sepenumero delinquentes castigat,
ut, si velint, ineliores eos reddat , vel saltem , ut
in futura vita minores eis poenas tribuat, atque
ut hujuscemodi castigatioris exemplo alios erudiat et

Mviüáunv roD π.Ίήθους τῆς γχΓηστύτητός cov
ἑξερεύξονται. Απαγγελοῦσι τὴν διἠγησι», ἔχουσαν
μνήμην τῆς ἀμετρήτου χρηστότητος.

Καὶ τῇ δικαιοσύγῃ σου ἆγα. Ίιάσογται. Μνημο-
νεύοντες xal διηγούµενοι πῶς ἑχάστῳ τὸ πρὸς
ἁξία) ἀπονέμεις, καὶ εὐεργετῶν xal χολάζων, χαὶ
πάντα δικαίως ποιεῖς xal ποιήσεις, ἀγαλλιάτουται,
πεπεισμένοι, μήτε “ἣν ἁμετῖν ἀγέραστον παρ-
οφθήναι, μήτε τῖν χαχίαν ἀτιμώρητον.

ΟΙκτίρμων xai &Aengory ὁ Κύριος, μαχρόδυμος
καὶ zolvéleoc. Eins ταῦτα xoi àv τῷ ϱβ φαλ-
po.

Χρηστὲς Κύριος τοῖς σύμπασι, καὶ ol oixtip-
μοὶ αὑτοῦ ἐπὶ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ἐπιδανιλεύ-
εται τῷ λόγῳ τῆς χρηστότητος, εἰδὼς ἐνταῦθα ná-
λιστα τηῦ θεοῦ τὸν πλοῦτον. 0ὐδὲ γὰρ ἦν σωθῆναι,
μὴ πολλῆς οὔσης τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας" «ol; σύμ-
πασί φησιν, οὗ τοῖς δικαΐυις µάνον, ἀλλὰ xa τοῖς
ἁμαρτωλοῖς" οὐδὲ τοῖς λογικοῖς µόνον, ἀλλὰ xal τοῖς
ἀλόγοις' καὶ ἁπλῶς πᾶν ἔργον αὐτοῦ οἰχτείρει, µέ-
χρι xai τῶν εὐτελεστάτων' xol γὰρ xal τὴν γέενναν
καὶ τὰς ἄλλας αἰωνίους κολάσει;, ὑπὸ φιλανθρωπίας
*oi; ἁμαρτωλοῖς ἀπείλησεν, ἵνα Diet τούτων ἆἁπ-
έχωνται καχίας, xai μεταποιησάμενοι ἀρετῆς, τύχω-
σι μᾶλλον τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Κάνταῦθα δὲ
χολάδει τινὰς πλημμελοῦντας, ἵνα τούτους βελτίους,
εἰ βούλοιντο, ποιήσῃ, f] χἂν γοῦν xovplon τὴν ἑχεῖ
χόλασιν αὐτοῖς, καὶ τοῦ; ἄλλους παιδεύσῃ, διὰ τῆς
τούτων τιμωρίας xal σωφρρουεστέοου; ἑργάτηται
mo leratiores reddat.

1293 :

COMMENT. IN PSALMOS. 1274

'E£Copo.loyncác0o cár cci, Kégue, πάντα τὰ & — Vkns. 10. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera

ἔργα σου. Εὐχαρ.στείτωταν τὰ μὲν λογικά 57 a5.
τῶν, τὰ δὲ ἄλογα χαὶ ἄΦνχα, διὰ τῶν ὀρώντων αὐτὰ,
χαὶ χρωμένων τούτοις "δι c0; ταῦτα γεγόνασιν.
Εὐχαριστείτωσαν, ὅτι πάντα σοφῆς μετέχει χατὰ-
σχευῆς, xal χρησίµου παραγωγῖς xai προνοίας
ἁπολαύει. Κἀάχεῖνα μὲν εὐχαριστείτωσαν, διὰ τῆς
θαυματουργικῆς αὐτῶν φύσεως, οἱ ἄνθρωποι δὲ,
διὰ της ἐπαινετης αὐτῶν πολιτεία».

* Καὶ οἱ ὅσιοί cov εὐλογησάτωσάγ σε. Οἱ ἄφωσω-
pévot σοι, οἱ θεραπεὐοντὲς σοι * τούτοις γὰρ μάλιστα
προσῄχε., τὸ δ.ἁ παντὸὺς εὐλογεῖν σε, βιωτιχῆς
ροουτίδος ἀπτλλαγμένοις, xai δυναμένοις χαθαρῶς
εὐφημεῖν, ἅτε xal τῶν ἄλλων συνετωτἑροις.

Δόξις τῆς βασιείας σου ἑροῦσι, καὶ τὴν δυ-
vacczelav σου «1αλἱήσουσι, τοῦ 1γωρίσαι τοῖς
pioic twv. ἀνθρώπων civ δυναστεία σου, xul
cw δόξαν τῆς μµεγαλοπρεπείας τῆς βασιλείας
σου. A ῥάξουσι περὶ τούτων τοὺς ἀγνοοῦντας, ὥστε
ἵνώρ:µα ταῦτα τούτοις χαταστῆσαι * προσίεται γὰρ
ὁ 0:5; τὰς εὑφημίας, οὐχ ὡς ὃτόμενος αὐτῶν, ἀλλ᾽
ὤὥττε μαθεῖν ἑτέρους τὴν δόξαν καὶ δύνσμµιν αὐτοῦ.

'H βασιλεία cov, βασιλεία πάντων τῶν αἰώγων.
Αιαιωνίνουσα, ἄναρχός τε χαὶ ἀτελεύτητος * εἶτα
ᾳαφόστερον τοῦτο λέγει.

Kal ἡ δεσποτεία σου ἐν adem τεγεᾷ καὶ
y6veq. Πανταχοῦ τῶνιγενεῶν xai χρόνων ἐχτεινομένη.

tuà. Gratias tibi agant, rationalia quidem, ipsa
per se : irrationalia vcro et. inanimata , per illog ,
qui ea conspiciunt, atque his utuntur, εἰ propter
quos etiam facta sunt. Gratias agant igitur , quod
omnia sapientissimz huic creationi tuz εἰ tam
utili opificio tuo participant , ac tua fruuntur pro-
videntia. Et inanimata quidem gratias tibi agaut
per adnmirandam eorum naturam , liomines vero
per laudandam ipsorum conversationem ac vitam.

Et sancti tui benedicant tibi, Qui tibi sanctificati
ac dedicati sunt. Hos enim przcipue decet , tibi
sempcr benedicere, cuiis ac sollicitudinibus 8:xculi
liUeratos, atque idoneos puro ac mundo corde tuas
laudes proferre, tanquam aliis sapientiores.

γεας. 11, 19. Gloriam regni (ui dicent , et poteg-
tatum. tuum loquentur, ut notum faciant filiis homi-
num polentatum (uum, et gloriam magnificentia
regni (ui, Docehunt hxc omnia ceteros ignorantes,
ut nota hzc eis faciant. Cupit enim Deus laudari ,
non quod laudibus inligeat , scd ut czteri, qui
divinam potentiam ct gloriam igrorant, per huju&
cemodi laudationes eam add;scant. i

VrRs. 15. Regnum tusm, regnum omnium saculo .
rum. Pcrpetuum scilicel atque asternum, sine
principio et sine fine : quod mauifestius etiam ex
sequentibus facit.

Ει dominatio tua in omni generatione et. genera-
tione. Ubiquegentiuim nimirum, atque omni tempore,

Πιστὲς Küpic ἐν απᾶσι τοῖς «Ἰόγοις avzov. C Fidelis Dominus in omn:bus sermonibus suis,

Ῥέθδαιος, ἐληθῆς, πιστεύεσθαι πρεπωδέστατος.
Kal ὅσιος ἐν απᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῦ. "Αμεμ-
4:03, μηδεµίαν παρέχων μτδενὶ λαδήν,

'Ὑποστηρίᾶᾷι Κύριος πάντας τεὺς καταπίπτον-
τας, καὶ ἀγορθοῖ ^ártac τοὺς χατεῤῥαγμένους,
Ε.πὼν περὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ ὅτι ἀπέραντος, περὶ
τῶν λόγων ὅτι ἀληθεῖς, περὶ τῶν ἔργων ὅτι ἀνεπί-
Ἅγπτα, xai πρὸ τούτων, περὶ τῆς µεγαλοσύνης, πε-
ρὶ τῆς δυνάμεως, περὶ τῆς δόξης, περὶ τῆς χρτστό-
τητηος, γαὶ τῶν τοιούτων’ νῦν λέχει πάλιν Tél
q:AavOptoz(a;: ὃ xal αὐτὸ μεγίστη δύξα τῆς βασιλείας
αὐτοῦ, τὸ μὴ µόνον διαχρατεῖν ἑστῶτας, ἀλλὰ καὶ
µέλλοντας κατατατεῖν ὑποστηρίτειν, ὥστε μὴ
τουτο παθεῖν, καὶ χειμένους ἀνιστᾷν, ὅτοι δηλονότι
μὴ ἀντιτείνωσι΄ xal μὴ τὸν δεῖνα µόνον ἢ τὸν δεῖνα,
πάντως δὲ πάντας, xai δηύλους, χαὶ τένητος, xal
ἀσίμους' καὶ ἔτοιμον εἶναι πᾶσι τοῖς βουλοµένοις *
εἴτα λέγει, xal ἕτερον ενεργεσίας εἶδος : ποικίλη
γὰρ αὐτῶν, xal παντοδαπη d) κηδεµονί:.

Οἱ ὁᾳύα.ἰμοὶ πάγτων sic σὲ éAxlQovot, καὶ σὺ
δίδως thv τροφὴν αὐτῶν ἐν εὐκαιρίᾳ * ἀνοίγεις
σὺ «ὖν χεῖά σου, καὶ ἐμαιιιπ.Ίᾷς zar (oor εὑ-
δοχίας. Ὅμοια ταῦτα τοῖς iv τῷ pa! Ῥαλμῷ ῥηβεῖσ..
Πάντα γὰρ, «ησὶν, πρὸς σὲ προσδοχῶσι δοῦναι tiv
tpoz|Y αὐτῶν εἰς εὔκαιρον. Καὶ αὖθις Αγυίξαν-
τὺς σου ειν χεῖα, τὰ cópaavca π.Ἱησθήσονταν

Constans et verax, e$ dignus cui fides adliibcatur.

El sanctus iu omnibus operibus suis. Irreprchen-
sibilis, et nullam alicui justa querimoni:x occasio-
nem przstans.

VEns. 14. egit Dominus omnes qui corruust , et
erigit omnes elisos. Cum do regno Dei dixerit, quod
scilicet est sine fine, οἱ de sermonibus quod veri
sunt, et de operibus quod reprehendi non possunt,
et ad hzc omnia, de divina magnificentia, potenti,
gloria, benignitate, et aliis hujuscemodi rebus, jam
lractaverit, nuuc rursus de divina loquitur miseri -
cordia, qua sane magna gloria est regni ejus , di-
cens, quod non tantum stantes conservat , sed
casuros etiam subfulcit, ita ut non cadant, et humi

D jacentes erigit, eos scilicet qui non adversantur.

Neque buac aut illum tantum Deus adjuvat, sed
omnes in universum, atque ipsos etiam servos, pau-
peres atque ignobiles. Omnibus etenim volentibus,
auxilium suum Deus promptissime impertitur.
Deinde aliud beneficii genus Propheta connumera:.
Est etenim varia ac mulitiplexillius cura ac soll:-
citudo pro nobis omnibus.

Vgns. 15,16. Oculi omnium in te sperant, Domine,
el iu das escam eorum in tempore oppor(uno : aperis
iu manum (uam, et imples omne animal bona vo.
luntate. Similia sunt hac verba iis, quae habentur
in psalmocin : Omnia càim, inquit, a te exspectant
ut des cibum eorum in lempore, EA rursum : Ape-
riente (e manum {παπι ompia implebuntur bonitglg

1295

EUTHYMII ZIGABENI

1296

qui verba ibi exposuinius. Quod igitur illic boni- A χρηστότητος, καὶ ζἠτησον τὰς ἐχείνων ἔξηγήσεις

4atem dixit, hoc in loco bonam voluntatem. appel-
lavit. Vidisti quomodo ostendit Propheta quod Deus
bonus et benignus est universis, et quod miseri-
cordia ejus super omnia opera cjus ; quodque non
terra, pluvia, sol atque aer, sed divinum manda-
tum animantibus cibum largitur; per manuum vero
apertionem — przebendi facilitatem demonstravit.

Vgns. 17. Justus Dominus in. omnibus viis suis.
In dispensationibus nimirum et providentiis; quod
vero superius diximus significare dictionein, san-
ctus, idem nunc significat dictio, justus. ——

ΕΙ sanctus in. omnibus operibus suis, Eamdem
repetit sententiam, magis declarando, ita ut versi-
' eulus superius declaratus, atque hi duo idem si;ni-

ficent. Vel justus in mandatis suis, eo quod com- B

mensuravit illa Deus cum eorum potentia, quibus
ea diriguntur.

Vens. 48. Prope est Dominus omnibus invocan-
tibus eum, omnibus invocantibus eum in veritate, Cum
ea dixerit, quie in commune in(idelibus etiam data
sunt, narrat nuuc ea, qua fidelibus privatim prz-
stitit, quod scilicet prope eos sil, quodque prote-
gat cos ac defendat. In veritate autem in hoc loco
posuit, pro recte, atque ut oportet.

Vrns. 19. Voluutatem timentium se faciet, el ob-
secrationem eorum exaudiet, et salvabit eos. Volun-
tatem dico qua utilis fuerit, et a divina non dis-
crepaverit voluntate.

Vens. 20. Custodit. Dominus. omnes timentes se.
Diligentes scilicet eum ex totg corde. Custodit au-
tem ab iis omnibus a quibus custodire decet.

Et omnes peccatores. disperdet. Eos scilicet qui
jmmedicabili morbo laborant. Disperdet autem eos,
seu cxterminabDil eos a populo suo.

VeRs. 21. Laudationeim Domini loquetur os meum.
Se». per enim, inquit, laus ejus in ore meo.

. Ei benedicat omnis caro nomini sancto. ejus in
seculum et in seculum. soculi. Dictum est etiam in
psalmo ο : Benedicite Domino, omnia opera ejus.
Vide illic expositionem, Vel, Denedicat omnis caro
quie credidit scilicet, hoc est, qui est fidelis. Na:n
infidelis caro benedicere non poterit. Per carnem
véro totum hoininem significavit,

Alleluia.
PSALMUS CXLV.

Hic psalmus etiam divinas laudes continet, quod
cx ipsa inscriptione etiam denotatur. In quibusdam
vero exemplaribus huic inscriptioni additum est,
Aggai ει Zacharie. Verum id neque apud llebraos
reperitur, neque apud aliquem aliorum interpre-
tum, neque etiam apud ipsos Sesptuaginta.

Lauda, anima mea, Dominum. Simile illud est :
Benedic, anima mea, Domino.

Vges 9. Laudabo Dominum ín vita mea, psallam
Deo mco, quandin [πετο, Verba illa, Psallam Deo

Ὅπερ οὖν εἶπεν ἐκεῖ χρηστότητα, τοῦτο εὐὑδυχίαν
ἐνταῦθα λέγει. Εἶδες πῶς ἔδειξεν ὅτι χρηοτός tau
τοῖς σύμπχσι, xal οἰχτιρμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ πάντα τ}
ἔργα αὐτοῦ: χαὶ ὅτι οὐ γῆ, καὶ ὑετὸς, xai ΏΌλιος,
xa àhp, ἀλλὰ τὸ πρόσταγμα tb δεσποτιχὸν, δίδωςσ.
τὰς τροφρὰς τῶν ζώων * ἡ δ' ἄ.οιξις τῆς χειρὸς xai
τὴν εὐχέρειαν ἐμφαίνει τῆς χορηγίας.

Δίκαιος Κύριος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὗτοςῦ.
Tai; οἰχονομίαις, ταῖς προνοίαις. Ὅπερ δὲ ἀνωτέρω
σηµαίνει τὸ ὅσιος, τοῦτο ἐνταῦθα, τὸ δίχαιος.

Καὶ ὅσιος àv. πᾶσι toic ἔργοις αὐτοῦ. Τὸ αὑτὸ
λέγει πάλιν, ἐφερμηνευτιχῶς, ὡς εἶναι τόν τε &ves-
τέρω ῥηθέντα στίἰχον καὶ τοὺς δύο τούτους, τῖτς αὖ-
τῆς ὁμοῦ σηµασίας. "H δίχα:ος ἓν ταῖς ἐντολαῖς a5-
τοῦ, συμµετρίσας αὑτὰς τῇ δυνάμει τῶν εἱληφότω».

ἘἙγγὺς Κύριος πᾶσι τοῖς ΕεπικαΊουμένοις αὔ-
τὸν, πᾶσι τοῖς ἐπιλα.Ίουμένοις αὐτὸν ἐν ἆ.ἰηδείᾳ.
Εἰπὼν τὰ χοινῇ καὶ τοῖς ἀπίστοις δεδοµένα, λέχει
καὶ τὰ ἱδιαξόντως τοῖς πιστοῖς παρεχόµενα, τὸ, ky-
γὺς εἶναι, καὶ σχέπειν, xal ἀντιλαμβάντισθαι. Τὸ δ'
ἐν ἀηθείᾳ, τὸ ὀρθῶς xaX εἰ χρὴ δηλοϊ.

Θ6Ίημα τῶν φοθουµένων abtóy ποιήσεε, xal
τῆς δεήσεως αὐτῶν εἰσαχούσεται, καὶ σώσει αὖ-
tovc. θέληµα, τὸ συμφέρον xal μὴ ἁπᾶδον, οἴμα:,
τοῦ θελήµατος αὐτοῦ.

Φυ.]άσσει Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὖ-
τόν. Τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν ἐξ ὅλης τῆς χαρδίας.
Φυλάσσει δὲ, ἀφ᾽ ὧν φυλάσσειν αὑτοὺς προσήχειο

Καὶ πάντας τοὺς ἁμαρτω1οὺς ἐξο.]οθΓεύσει.
Τοὺς &v(axa νοσοῦντας * ἐξολοθρεύσει δὲ ἀπὸ τοῦ
λαοῦ αὐτοῦ

Αἴνεσι' Κυρίου «Ἰαλήσει τὸ στόµα µου. Διὰ
παντὸς γὰρ, φησὶν, αἴνεσις αὐτοῦ Ev τῷ ατόματί
uo».

Kal εὖὑ.ο]είτω πᾶσα σὰρξ τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον
αὐτοῦ, εἰς τὸν ἀϊώγα, καὶ elc t^v αἰῶνω τοῦ alo-
γος. Εἴρηται xaX iv τῷ pf ψαλμῷ, EóAoretre ccv
Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ἡ, Εὐλογείτω πᾶσα
σὰρξ, ij πιστεύσασα δηλονότι ' πῶς γὰρ ὁ ἄπιστος

p εὐλογήσει; ᾿Απὸ δὲ τῆς σαρχὸς, ὅλον τὸν ἄνθρωτοον

ἑδήλωσεν.
Ἁ.11η.λούῖα.
YAAMOX PME.

Α]νεσίς ἐστι χαὶ ὁ παρὼν Ψαλμός. Τοῦτο γὰρ καὶ
ἡ ἐπιγραφὴ σηµαίνει Év τισι μὲν οὖν τῶν ἀντιγρά-
φων, Aryalov καὶ Ζαχαρίου, πρ)σχειτα: τῇ ἐπι-
γραφῇ. Οὔτε Ok àv τῷ Ἑδραϊκῷ χεῖται, οὔτε za0i
τῶν ἑρμηνευτῶ”:, οὔτε παρὰ τῶν ΕἙθδομήχοντα.

Αἶγει, ἡ ψυχή µου, τὸν Κύριον. Ὅμοιον «b, Εὺ-
Ἰόγει, 7) γυχή pov, τὸν Κύριον.

Αἱνέσω Κύριον ἓν cj ζωῇμιου, yra Aq tà 86i pov,
&ec ὑπάρχω. Τὸ Vado τῷ Θεῷ ov ἕως ὑπάρχω,

"ACA 0 08 R00

SAC

1277 COMMENT. IN PSALMOS. 1298

ipepumvsutixóv ἐστι τοῦ, Alvéco Κύριον ἐν ζωῇ À meo, quandiu fuero, magis ea declarant, quz jam

pov.

Mi) πεποίθατε àx' ἄρχοντας, ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώ:
Ίων, οἷς οὑκ ἔστι σωτηρία. Οἷς οὐκ ἔστι τὸ σῶσσι
ἑαυτούς. Ei δὲ ἑαυτοὺς οὐ δύνανται σῶσαι, πολ)ῷ
«Άλλον ἑτέρους. Ορᾷς γὰρ ὅπως πόσοις χαὶ διαφό-
pots ὑπόχεινται χινδύνοις xai νόσοις, xal τὸν θάνα-
«ov ἐχφυγεῖν οὗ δύνανται. ᾽Αχουέτωσαν οἱ πρὸς τὰς
ἀν)ρωπίνας χεχηνότες ἀντιλήψεις καὶ συμμαχίας.
Εἶτα δείχννσι, πῶς οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σωτηρία.

Ἐξελεύσεται τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Ἡ ψυχἠ τοῦ
ἄρχοντος, ἐφ᾽ ὃν πέποιθα;.

Καὶ ἐπιστρέψει εἰς τὴν γῆν αὐτοῦ. Ἐπιστρέψει
αὐτὸς, τοι τὸ σῶμα αὐτοῦ εἰς τὴν γῆν ἐξ ἧς ἐλήφθη.
D à γὰρ, φησὶν, el, xal εἰς γῆν ἀπεἹεύσῃ.

Ἐν ἑχείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἁπο.οῦνται πάντες οἱ
δια.Ἰογισμοὶ αὐτῶν. Ἡμέραν λέγει τὴν τῆς ἑξόδου
τῆς ψυχῆς * διαλογισμοὺς δὲ, τοὺς περὶ βιωτιχῶν
πραγμάτων, πλούτου xal δόξης, xal δυναστείας xal
συμμαχίας, xal τῶν τοιούτων. Ἐπεὶ δὲ τῶν ἀνθρωπί-
vov ἀπήγαγχεν ἑληίδων, δείχνυσι λοιπὸν τὸν ἀσφαλῆ
λιμένα, τὸν ὀχυρὸν, τὸν πῦργον. Τρόπος γὰρ ἄριστος
παραινέσεως, ἀπάγειν μὲν τῶν σαθρῶν. ἀνάγχειν δὲ
πρὸς τὰ ἰσχυρλ, xal τὰ μάταια μὲν καθαιρεῖν, ἰστᾷν
δὲ τὰ ἀληθινά " χαὶ διελέγχειν μὲν τὰ ἀἁπατῶντα,
δειχνύειν Cb τὰ ὠφελοῦντα,

Μακάριος οὗ ὁ θεὺς Ιαχὼδ, βοηθὸς αὑτοῦ, ἡ
éAzlc αὐτοῦ ἐπὶ Κύριον τὸν θεὺν αὐτοῦ. Καὶ àv
τῷ ρις᾽ ψαλμῷ εἴρηται τοῦτο. ᾽Αγαθὸν πεποιθέ-
γαι ἐπὶ Κύριον, 3] ἐλπίζειν ἐπ᾽ ἄρχουσι. Μακάριος,
φησὶ», οὗ ὁ θεὸς τοῦ Ἰαχὼδ βοηθὸς, ὁ µόνο; καὶ χυ-
pto 8:óc ' ἐφ᾽ ὃν "laxi πεποιθὼς, ὅσης xal oia;
βοιθείας ἀπίλανσε. Ταῦτα γὰρ ἡ προσθήχη τοῦ
'Jaxà6 ἐμφαίνει. Εἶτα λέγει καὶ τὴν τοῦ βοπθοῦ
τούτου δύναμιν, ὡσὸν ἐπὶ τοῦτον μάλιστα χαταφεύ-
γωμεν.
tiam narrat; ea nimirum ratione, ut ad illum,
fugiamus.

Tórv ποιήσαντα τὸν obpavór xal thv ΥΊν,
τὴν 0d.laccav xal πάντα τὰ ày. αὐτοῖς, τὸν φυ-
ἑάσσυντα ἁ.1ήθείαν εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸν ἀληθεύο. τα
πάντοτε xai iv ταῖς ἐσαγγελίαις τῶν εὑερχεσιῶν,
χαὶ ἐν ταῖς ἀπειλαῖς τῶν τιμωριῶν.

Ποιοῦντα χρίµα τοῖς ἁδικουμένοις. O2 µόνον
γατὰ τὸ, Εμοὶ ἐκδίκὴσις, ἐγὼ ἁνταποδώσω, λέ-
γει Κύριος, δηλονότι κατὰ τὶν μέλλουσαν χρίσιν,
ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα.

Αιδόντα τροφὴν τοῖς πεινῶσιν. 00 µόνον χατὰ
τὸ, Μακάριοι οἱ πειν Όντες καὶ διγὤντες τὴν δι-
καιοσύνη», ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται, ἀλλὰ xal
ἐν τῷ παρόντι βίῳ' καὶ µυρία χαὶ τῶν ἐχδιχουμένων
ἐπὶ τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, xaX τῶν τρεφοµένων τὰ πα-
ρ-δ1ίγµατα.

dicia sunt, hoc est, Laudabo Dominum in vita mea **.

Vkns. 9. Nolite confidere ἵπ principibus, in filiis
hominum, in quibus non est salus, In quibus non est
salus, ut seipsos salvare possint. Quod si seipsos
salvare nequeunt, multo minus alios poterunt.
Considerare enim potes, quomodo variis subjecti
sunt z:egritudinibus et periculis, atque ipsi demum
morti, quam minime effugere possunt. Audiant
hec igitur, qui ad humana. oscitabunidé attendunt
auxilia. Deinde doeet, quomodo non sit salus in eis.

Vins. 4. Exibit spiritus ejus. Anima nimirum
illius principis, in quo confidis.

Et revertetur. in terram. suam. Ipse scilicet prin-
ceps, boc est, illius corpus, in terram revertetur,

Ba qua initio desumptus est : Terra, cnim, inquit,

es, el in terram recerteris *.

In illa die peribunt omnes cogitationes ejus. De
die loquitur exitus anima 4 corpore. Cogitationes
vero eas intelligit, quas mortuus hie princeps de
seculi rebus habuerat : de divitiis nimirum, de
gloria et potentia, de confoaweratione atque aliis
hujusmodi. Postquam vero ab humana spe Pro-
pheta lectorem abduxit, quod reliquum est, tutum
ei ac securum deinceps portum ostendit, atque
Inexpugnabilem. quamdam turrim. Est autem opti-
nius admonendi modus, primum ab infirmioribus
abducere, et deinde fortiora statuere : inania
destruere, et vera erigere, argnere fallacia, atque
utilia demonstrare.

Vens. 5. Beatus cujus Deus Jacob adjutor ejus,
s; es ejus in Domino Deo ejus. In. psalmo cxvui di-

: ctum est : Bonum est. confidere in. Domino, quam

confidere in homine; bonum est sperare in Domino,
quam sperare in principibus. Beatus, inquit, ille,
cujus adjutor est Deus Jacob, qui solus vere Deus
est, in quo patriarcha ipse Jacob olim fretus est,
à quo non vulgare auxilium in necessitatibus suis
reportavit. Hoc eniin significare mihi videntur ila
verba : Deus Jacob. Deinde adjutoris liejus poten-

veluti ad potentissimum omnium principem, con-

Vegns. 6, 7. Qui fecit celum et terram, mare εί
omnia qua in eis sunt ; quit. custodit. verilatem in

p sceulum. Qui semper verax est, et quando benc-

ficia pollicetur, et quoties penas comminatur.

Qui facit judicium injuriam patientibus. Nou
solum jüxta illud : Mihi vindicta, eL. ego rezribuam,
dicit. Dominus *, in futuro nimirum. $zculo, scd
quia retribuit etiam in presenti.

Dat escam. esurientibus. Non solum juxta illud :
Beati, qui esuriunt et sitiunt justiiiam, quoniam
ipsi saturabuntur *, sed etiam, quia in praesenti vita
Deus indigentibus providet. Possent autem innu-
meralilia afferri exempla eorum quos Deus in
prisenti vita, 2ul ultus est. propter scelera, aut
propter indigentiam nutrivit, tribuens necessaria.

*! Psal. cu, 4... ! Gen. n, 09. * Deut. xxxi, 95; U br, v, οὐ. ? Matth. v, 6.

EUTHYMII ZIGABENI

110

VEns. 8, 9. Dominus solvit compeditos, Dominus A Κύριος Ae πεπεδηµένους, Κύριος coco: τυ-

tapientes (acit c&cos, Dominus erigit. delapsos. Com-
peditos dico, non solum mundanis calamitatibus,
sed etiam peccatorum catenis, et n6n tantum «008
corporeis oculis, quorum tamen czcitatem per-
sepe datam divinitus sapientiam cumulatissime
replevisse videmus, sed mente etiam «665 a'que
intellectu. Delapsos etiam non tantum eos dicit,
qui ex bona valetudine atque a. feliciori statu. in
sgriludinem atque in infelicitatem delapsi sunt :
scd eos etiam, qui ex virtute in vitia decideruut,
quales antca gentes fueraut, qui compediti et. li-

φ.λυὺς, Κύριος ἂν ορθοῖ xateéfayp£rovc. Πετεδη-
µένόυς οὗ pó.ov ἐν συμφοραῖς βιωτ.χαῖς, ἆλλὰ xal
ἐν σειραῖς ἁμαρτιῶν' χαὶ τυφλοὺς o) µόνον «ej;
σωματιχοὺς ὀφθαλμοὺς, ἀναπληρούσης αὐτοῖς «i;
ἐχ Θεοῦ σοφίας τὸ ὑστέρημα τῆς πηρώσεως, ἆλλὰ
καὶ τοὺς Ψυχικούς' καὶ χατεῤῥαγμένους οὗ µόνον
ἐξ ὑγείας xat εὐτμερίας εἰς νόσον xal δυσπροχίέαν,
ἀλλὰ καὶ ἓξ ἀρετῆς εἰς xaxlav: ὁποῖοι σαν οἱ ἐξ
ἐθνῶν πεπεδηµένοι πρὺς τὴν ἀρετήν' xai τυφλοὶ,
πρὸς τὴν ἀλήθειαν, χαὶ χατεῤῥαγμένο:, πρὸς τὸν
τῆς ἀπωλείας βυθόν.

gati erant, quantum ad ipsafh pertinet virtutem, οἱ cixci ad veritatem, et delapsi in perdit onis praci-

pitium.

Dominus diligit. justos, Domiuus custodit prosely- B

fos. Justos quidem eos dicit, qui ante Evangelium
ob virtutem resplendebaut; proselytos vero eos,
qui post Evangelium ad religione:» atque ad
fidem accesserunt. Vel per justos, perfectiores
omnnes ad virtutem intelligit; per prosclytos vero
eos qui nuper confirmati sunt, lllos etenim diligit
Deus tanquam sibi gratos, istos vero conservat
tanquam delicatiores atque infirniiores, atque ad
pugnam adversus dxinones nondum exercitatos.
Orphanum et viduam suscipiet, Hoc est, defendet.
Q od dupliciter potest intelligi. Orphanus enim
(St, qui parentes relinquit propter Chriaum ; et
vidua, simili ratione ea est, quz virum dimittere
sustinet propter Christum. Quemadmodum autem
erphano parentes charissimi sunt atque honora-
tissimi totius sui generis, ita etiam viduze maritus
cliarissimus esse solet et summo honori. Orphanus
etiam dici potest, quicunque dzemonern relinquit,
quem antea veluti patrem ac vitiorum doctorem
habebat. Simili modo per viduam anima illa po-

test intelligi, qui» desponsatum antea diabolum relinquit, cui

viebat.

Ei viam peccatorum disperdet. Via peccatoruin
vitium est et pravitas. Dictum est etiam in fine
primi psalmi : Et iter impiorum peribit.

Vgns. 10. Fegnabit Dominus in. seculum. Filius
Dei, qui nunc regnat, ut Deus, regnabit ctiam, ut
homo, in seculum ; quando dicet : Data mihi est

φυχὴ τὸν διάξολον, ᾧ

Κύριος ἀγαπᾷ δικαἰους, Κύριος gv.1o cst τοὺς
προσηἀύτους. Δικαίους μὲν, τοὺς πρὺ τοῦ Εὔαγγε-
Mou λάμψαντας ἐν ἀρετῇ' προσηλύτους δὲ, τοὺς
μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον, προσεληλυθότας τῇ εὐσαθείᾳα'
3| δ.καίους μὲν, τοὺς τελειοτέρους εἰς ἀρετῖν, πρ.ς-
ηλύτους δὲ, τοὺς ἀρτιπαγεῖς. Ἐχείνους μὲν vip
ἀγατᾷ, ὡς εὐαρεστοῦντας, τούτους δὲ φυλάττει͵ ὡς

παλοὺς ὄντας ἔτι, χαὶ µήπω πεπειραμένους τὸς
πρὶς τοὺς δαίμονας συμπλοχῖς.

Ὀρφανὸν xal χῆραν ἀναλήψεται. ᾿Αντιλίόε-
τι. Διττῶς δὲ περὶ τούτου νοῄήσεις. Ὀρφανὸς μὲν
γὰρ, ὁ χαταλιπὼν Πατέρα xoi μητέρα διὰ Χρισιόν.
xai χήρα πάλιν, fj καταλιποῦσα τὸν ἄνδρα διὰ Χρ--
στὸν. "Ὥσπερ δὲ τῷ ὁρφανῷ τὰ τιμιώτατα xo
φίλτατα τοῦ γένους πατῃρ xai µήτηρ, οὕτω χαὶ τῇ
χήρα, àvhp. Ely δ᾽ ἂν ὀρφανὸς, χαὶ ὁ ἁποθαλὼν
τὸν διάθολον, ὃν εἶχε πρότερον πατέρα καὶ δ.δά-
σχαλον ἐν χαχίᾳ' χαὶ χέρα πάλιν, d ἁποδαλοῦτα
Χεχόλλητο διὰ τοῦ θερα-
πεύειν αὐτόν.
etiam adjuncta erat

atque inser^

Καὶ ὁδὸν dyaproAov ἁφαγιεῖ. 'ΟὉδὸς ἅμαρτω-
λῶν, ἡ χαχία καὶ πονηρία. Ἑἴρηται δὲ χαὶ iv τῷ
τέλει τοῦ α’ ψαλμοῦ, Καὶ ὁδὲς ἀσεθῶν ὁπο.ιεῖται.

Βασιλεύσει Κύριος εἷς τὸν αἰῶνα. 'O Υἱὸς τοῦ
θεοῦ βασιλεύων, ὡς θεὸς βασιλεύσει’ καὶ ὡς ἄνθρω-
πος εἰς τὸν αἰῶνα * xa0' ὃν ἐρεῖ' Εδόθη uot πᾶσα

omnis potestas in celo et in terra *, Vel siumplici- D ἑξουσία ἐν οὗρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς" 3. ὁ θεὸς ἁπ]ῶς

ier : Deus regnabit perpetuo, et regni ejus non erit
(inis.

Deus tuis, Sion, in generationem et generationem.
Subintellige verbum, erit, out verbum, regnabit. ,
Dictum est autem in precedenti psalmo : Regnum
(uum, regnam omnium seculorum, et dominium tuum
in omni generatione et generatione. Per generatios
nem igitur et generationem morientium, οἱ resur-
gentium generatioaem intellige. Sion vero, fidelium
Eeclesia dicitur, ut in xcvi psalmo declaratum est,
ibi : Et exaltaverunt filie Judi.

* Matth, xxvi. 48i

ῥασιλεύσει αἱωνίὼς, xaX

οὐκ ἔσται τέλος.

τῆς βαδιλείας αὐτοῦ
Ὁ θεός cov, Xi, εἷς γεγεὰν καὶ γενεάν. Ba
σιλεύσει δηλονότι, ἢ ἔσται. Εἴρηται δὲ xol ἐν τῷ
προλαθόντι ψαλμῷ 'H βασιλεία σου βασιλεία
πάντων τῶν αἰώνων, καὶ ἡ δεσποτεία σου, iv
πάσῃ γεγεᾷ καὶ γεγεᾷ. Γενεὰ δὲ καὶ γενεὰ, fj τε
τῶν ἁἀποθνησχόντων , xai dj τῶν ἀνισταμένων νε.
χρῶν. Σιὼν δὲ καὶ tj Ἐγκλησία τῶν πιστῶν, ὡς δι-
ὄψλωται καὶ ἓν τῷ S φαλμῷ, ένθα τὸ, Καὶ ἁγαλ-
Αιάσογται αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουνδαίας.

1901 | COMMENT. IN PSALMOS. 1302

' A. 1.4. tosra.
VTAAMOZ PMG*.
Αἴ.εσις καὶ οὗτος ὁ Φαλμὸς, xai οἱ ἐφεξῖς πἀν-
κε; ὁμοίως.
Αἰνεἴτε τὸν Κύριον, ὅτι ἁ]αθὸς yaApgóéc. Ἄγα-
05» 6 αἴνος, f] ὑμνολογία τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ Σύμμαγος,
Δ.11η.ούῖα, ὅτι ἀ)αθὸν ᾠδή.

Τῷ θεῷ ἡμῶν ἡδυνθείη alvscic. ᾿Πδεῖα. λογι-
αὐξίη, προσδεχθείῃ. Τοῦτο δὲ γίνεται, ὅταν ὁ αἰνῶν
βίον ἔχη ἑνάρετον. "Eotx& δὲ xal ὁ φαλμὸς οὗτος εἶναι
περὶ τῆς ix Βαδυλῶνος ἑπανόδου, χαὶ δῆλον ἀπὸ
τῶν ἑφεξῆς ῥητῶν.

Οἰκοδομῶν Ἴερουσα.ἡμ ὁ Κύριος. Ἔστι δηλον-
ότι. Ὅμοιον δὲ λέγει τῷ, Εάν μὴ Κύριος «ἱκοδο-
11Ἴσ]ι οἶκον, elc µάτην ἑχοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦν-
τες.

Tác σπορὰς τοῦ Ἱσραῇ. ἑπισυνάξει. Περὶ τῶν
ὑπολειφθέντων dj ποορητεία” οὗ γὰρ ἀθρόοι πάντες
ἀνήχθησαν.

'0 ἰώμεγος τοὺς evrtecpipuérove τὴν καρδίαν,
xal δεσμεύων τὰ συντρίµμµατα αὑτῶν. Τοῦτο xal
Ιαῦλος εἶπεν' 'O παραχα.ῶν τοὺς ταπευούς.
Ν)υχῶν γὰρ ὢν μᾶλλον ἰατρὸς, Epyev ἔχει φυχαγω-
γεῖν xai àvaxida0at τοὺς συντετριµμµένους thv
καρδίαν ὑπὸ πειρισμῶν χαὶ συμφορῶν. El δὲ τού-
τοὺς. πολλῷ μᾶλλον τοὺς τὴν ἑνάρετον τᾶπείνωσιν

τεταπεινωµένους. Δεσμοὶ δὲ συντριµµάτων αἱ δι (c

ἔργων xal λόγων θεραπεῖαι — xal παρηγορεῖαι.
Τοῦτο μὲν οὖν, περὶ τῆς χρπστότητος αὑτοῦ, «b δὲ
μετὰ τοῦτο, περὶ τῆς δυνάµεως, ἵνα θαῤῥήσωσιν,

Al'eluia.
PSALMUS CXLVI.

Laudatorius est ctiam hic psalmus, et similiter .
oues sequentes.

Vgns. 1. Laudate Dominum, quoniam bonum est
psalmus. Bonuta est, inquit, laus, seu divina lau-
datio, Symmachus vero transtulit, Alleluia, quia
bonum est canticum.

Deo nostro jucunda sit laudatio. Jucunda ac sua-
vis reputetur nostra laudatio, atque ab eo benigne
suscipiatur. [ος autem fit, quando, qui Deum lau-
dat, vitam. vivit virtute preditam. Videtur etiam
lic psalmus spcetare ad redituni ex Babylone, quod
manifestum fit ex sejuentibus.

Vgns. 9. /Edificaus Jerusalem Dominus. Subaudi
verbum, est. Pertinere autem videntur hzc verba ad
illam sententiam quam alibi tradidit, dicens : Nísi
Dominus edificaverit domum, in. vanum laborave-
ruunt. qui adificani eam *.

Dispersienes lsraelis congregabit. Prophetia hwc
ess de Judeis qui in captivitate relicti fuerant.
Neque enim una omnes reversi suut.

Ύεηο 3. (Qui samat contritos corde, et alligat
contritiones eorum. lloc etiam apostolus Paulus
dixit, asserens, quod Dews hmmiles consolatur. *.
Animarum enim medicus cuni sit, consolandi offi-
cium suscepit, ul eos refrigeraret qui, pra summis
tentationibus et calamitatibus , corde contriti
sunt. Quod si hujuscemodi affictos liomines con-
solaturus est, multo etiam magis cos co: solabitur,
qui vera humilitatis virtute humiliati sunt. larum
autem contritionum vincula quibus affli.ti homincs
alligantur, pia quzdam curationes atque adimoni-

tiones sunt, qua partim in bonis operibus, partim vero in sanis sermonibus consistunt. Hacigitur de
divina benignitate dicta sunt. Qua sequuntur, illius potentiam prz dicant, οἱ nobis omnibus fiiuciam,

atque auimum apud eum prostant.

'O ἀριθμῶν zijn ἄσερων». 'O τὺν ἀρ.θμὸν
αὐτῶν ἀκριθῶς εἰδώς' τινὲς δὲ ἀρ:θμὸν τὴν 7r oc't*
ἐνόησαν’ ofov, € γινώσχων τὰ πλήθη τῶν ἁστέρων,
πῶς ἴχουσι χατὰ θέσιν, καὶ τάξ.ν, χαὶ σχημα, xai
µέγεθο;, καὶ σχἑσιν πρὸς ἄλλγλα, xot αἰτίαν.

γεης. 4. Qui numerat multitudines. stellarum.
Qui illarum numerum apprime bovit, Quidam
vero numerare dictum putant, pro cognoscere , ut
Sit sensus, quod stellarum etiam inultitudinem
Deus novit, et quomodo se habeant, loco, ordinc,

forma et magnitudine : et denique| quod habitudinem, quam inter se habent, cognoscit, ct

causam,

Kal zac abtoic ὀνόματα καῶν. Ὀνόματα
&gooplstov, ὀνομάνων, ὃ μεῖκον, τοῦ ἀριθμεῖν αὐτά.
Ἔδειξεν οὖν ὅτι ὁ ἰώμενος τοὺς σνντετριµµένους,
δεσµήσει καὶ τὰ συντρίµµατα αὐτῶν, ἔτι συντρι-
θυµένων $v τῇ αἰχμαλιωσίᾳ ^. χαὶ ὁ τοσοῦτον γινώ.
σχων τὰ ἀναρίθμητα πλήθη τῶν ἄστρων, t; χαὶ
ἕχαστον αὐτῶν ἐξ ὀνόματος χαλεῖν, ὃ τῆς ἄχρας
ἑστὶ γνώσεως ἐμφαντιχὸν, οἷδε πάντως xal πάντας
τοὺς ἑσπαρμένους ἐν tal; χώραις τῶν αἰχμαλωτη-
σάντων ' xal ὡς.μὲν πανοικτίρµων, οἰχτειρήσει
τούτους, ὡς δὲ Καντοδύναμος, δυν{σεται ἔπισνναγα.
γεῖν αὐτοὺς.

Psal. cxxvi, 4. ΟΙ Cor. vi, 6.

Ei omnibus eis nomina vocat. Qui nomina deter-
minat, quibus ea appellet : quod sane majus est
quam dinumerare, Demonstrare igitur. illud vide-
tur Propheta, quod qui sanat contritos, alligabit
etiam eorum contritiones, qui in captivitate con-
terebantur : et quod ille qui innumerabilem stel-
larum multitudinem adeo cognoscit, ut. unam-
quamque proprio nomine appellet, quod snc
Summe cognitionis ac scienti: indicium est; quod
ille, inquam, omnino etiam eos ounes. novit, qui
dispersi sunt, aut. in diversis captivi regionibus :
et quod veluti omnium misericors eorum etiam
miserebitur : et quod tanquam ovripotens, ces-
dem facillime poterit congregare.

1703 EUTHYMII ZIGABENI 1304
Vgas. δ. Magnus Uominus noster, el. magna po- Α Méyac ὁ Κυριος ἡμῶν, xa! μεγάλη ἡἱσχὺς eao-

tentia ejus. Quia rem. grandem Propheta superius
dixit : quod scilicet tot Judzorum multitudines,
ubique gentium dispersas, Deus esset congrega-
turus, deinceps de divina pertractat potentia, con-
filere omnes jubens, et absque ulla dubitatione
in eum credere.

Et sapientie ejus non est numerus. Noli quzrere
quonam modo, aut qua ratione illud facturus sit.
Nam quemadmodum divine magnitudinis nullus
est finis, ita etiam ejus sapientie nullus est nu-
merus. Noli igitur de eo aliquid dubitare, cujus

magnitudinem ac sapientiam infinitam esse didi--

ceris.

VgnRs. 6. Suscipiens mites Dominus. Foveus ac
pyecreans, patrisque s2u curatoris instar, eos
fovens.

Humilians autem peccatores usque. ad. terram.
Destruens eos funditus, et ad solum vehementer
eos allidens. Hoc enim significant ea verba, wsque
ad terram. Per mites autem humiles eorde homíi-
nes intelligit, per peccatores vero, superbos, justa
iud : Dominus resistit superbis, humilibus autem
dat gratiam **.

Vens. 7-9. Preacinite Domino in confessione.
Przcinite ei canticum aliquod in gratiarum actio-
nem ; vel eanite ei per gratiarum actiones.

Psallite Deo nostro in cithara, qui operit celum
in nubibus, el pro parat. terre. pluviam : qui pro-

τοῦ. Ἐπειδὴ πρᾶγμα εἶπε µέγιστον, ὅτι τσσύτας
µυριάδας πανταχοῦ διασπαρείσας ἐπισυνάξει, περὶ
τῆς δυνάµεως αὐτοῦ λοιπὸν διαλέχεται, θαβῥεξἒν
παρασχευάζων xa πιστεύειν ἀνενδοιάστως.

Καὶ τῆς συνέσεως αὑτοῦ οὐκ ἔστυο' ἀριθ/εός-
Μὴ ζήτει πῶς, καὶ τίνι ερόπῳ, Ὥσπερ Υὰρ ττς
μεγαλοσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας, οὕτω xal της
συνέσεως αὑτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός ' οὗ δὲ καὶ dá
μεγαλοσύνη καὶ ἡ σοφία ἄπειρος, περὶ τούτου μὴ
ἀμρίθαλλε.

γα αμδάγων xpasic ὁ Κύριος. ᾽Ανακτώμενος,
φέρων, διαθαστάζων, πατρικῶς τε καὶ κηδεµο”
νιχῶς

Ταπεινῶν δὲ ἁμαρτω1οὺς ἕως Τῆς. Καθαιρῶν
εἰς ἔδαφος, καταράσσων σφόδρα. Τοῦτο γὰρ ἑμφαί-
νει τὸ, ἕως γῆς. Ἱραεῖς μὲν οὗν λέγει τοὺς ^ t&-
πεινοὺς τῇ χαρδίᾳ' ἁμαρτωλοὺς δὲ τοὺς ὑπερηφά-
νους, κατὰ τὸ, Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσα-
ται, ταπειγοἵς δὲ δίδωσι χάριν.

'Εξάρξατε τῷ Kvplo ἐν' ἐξομοογήσει. Ἐξάρ-
ἔατε αὐτῷ ᾠδῆς δηλονότι, àv εὐχαοιστίᾳ᾽ Ἡ, ἑξάρ-
ἔατε, ἀντὶ τοῦ ἄσατε αὐτῷ δι’ εὐχαριστίας.

ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν àv κιθάρᾳ ΄ τῷ zepiéd.1-
Ίοντι τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις, τῷ ἑτοιμάζουτι

ducit in. montibus. herbam. et olera servituti homi- ϱ τῇ τῇ ὑετὸν, τῷ ἐξανατέλλογτι ἐν ὄρεσι χόρτον

mum: qui dat pecoribus alimentum eorum. Tegit
quidem Deus celum nubibus, ut pluat ; pluit autem
ut herbam producat atque olera. Olera vero aique
herbam producit, ut mitia simul atque immitia
alat pecora, qua herbis vescuntur. Dictum est au-
tem in psalmo cmi : ]rrigans montes de. cenaculis
tuis. Quod si montes irrigat Deus, multo inagis
froctiferam terram irrigabit : et si irrationalium
curam ac providentiam habet, muito magis ratio-
mRalium habebit, propter quos irrationalia ipsa ab
eo creata sunt. θ sequuntur in eodem similiter
habentur psalmo, ibi : Producens fenum pecoribus *.

ΕΙ pullis corrorum invocantibus eum. In eodem

etiam psaluo dixit : Omnia ad te exspectant, ut des D

illis cibum in tempore. Sensus est, quod corvorum
pullos qui parentum crudelitate ab eis derelicti
&oderunt eiim corvi proprios foetus) clamant vehe-
menter, et superne oscitant et cibum quaerunt,
quod hos, inquam, corvorum pullos Deus admi-
randum in moduan alit : ad supremz scilicet be-
nignitalis et summe providentize suze dewonstra-
tionem. Auram etenim quamdam Deus in corum
ora demittit, per quam nutrimentum nescio quod
ex aere congregatur, quo ad grandierem usque
ziatem nutriuntur. Invocaot autema- Christum, non
quod intelligant quid agant, sed quia invocare vi-

*' Jac. 1v, 6. Ἱ Psal. ciu, 13,

καὶ yAónv tij δου.λείᾳ τῶν ἀνθρώπων, διδόντι
τοῖς κτήνεσι τροφὴν αὐτῶν. Καλύπτει μὲν γὰρ τὸν
οὐρανὺν kv νεφέλαις, ἵνα ὑετίσῃ” ὑντίζει δὲ, ἵνα χλόην
καὶ χόρτον ἑἐξανατείλη' ἑἐξανατέλλει δὲ ταῦτα πρὸς
τροφὴν τῶν ποηφάγων κτηνῶν ἡμέρων τε χαὶ ἀνημέ-
ρων. Βἴρηται δὲ xai ἐν τῷ peY ψαλμῷ ' Ποτίζων
ὄρη ἐκ τῶν ὑπερφων αὐτοῦ. Βἰ δὲ τὰ δρη, To
μᾶλλον τὴν χαρποφόρον γῆν καὶ εἰ τῶν ἁλόγων
τίθεται πρόνοιαν, πολλῷ μᾶλλον τῶν λογ:κῶν, BV
οὓς παρῆγε καὶ τὰ ἄλογα. Ὁμοίως δὲ xal περὶ
τῶν ἐφεξῆς ἐῤῥήθη Ev τῷ δηλωθέντι φαλμῷ' Ὁ
ἐξανατέ..Ίων χόρτον τοῖς κτήνεσι, καὶ yAónv tij
δου.λείᾳ τῶν» ἀγθρώπωγ.

Καὶ τοῖς γεοσσοῖς τῶν κοράχων τοῖς ἐπικα.Ίου-
μένοις αὑτόν. Εἶπε καὶ £v τῷ py' ψαλμῷ ᾿ Πάντα
πρὸς σὲ προσδοκῶσι δοῦγαι τὴν τροφῇν αὐτῶν
εἰς εὔκαιρον' καὶ ζήτει ἐκεῖ» φυσιχὸς δὲ ὁ λόγος *
ὡς οἱ νεοσσοὶ τῶν χοράχω» ἑγκαταλιμπανόμενωι
δι ὠμότητα καὶ μισοτεχνίαν παρὰ τῶν Yeyevvnxó-
των, χράζουσιν ἰσχέως, χεχηνότες ἄνω, xal ζητουν-
τες τροφἠν * οὓς ὁ θεὺὸς ἀποῤῥήτως τρέφει, πρὸς
ἕνδειξιν τῆς οἰκείας προνοίας, xai περὶ πάντα
χρηστότητος, αὖρας τοῖς στόµασιν αὑτῶν bnt
πτούσης , βρῶσιν ἐξ ἀέρος τινὰ ἐπισπωμένοις,
Ἐπιχαλοῦνται δὲ τὸν θεὸν, οὐχ ὡς συνιέντες, ἀλλ᾽
ὡς δοχοῦντες ἐπιχαλεῖσθαι, xal ὡς τῆς κραυγῆς
μιμουμένης δέηχιν * διὰ τοῦτο γὰρ xal ἰδιχῶς ταύ-

- ο -. - . --

130b

COMMENT. IN PSALMOS.

1306

τους ἐνταῦθα μνημµονεύε,’ νεοσσοὶ δὰ χοράχων &va- A dentur, et quia illorum clamor obsecrationem

γωγικῶς, οἱ ἐξ ἐθνῶν, τῶν ἀχάρπω» xal µεμολυ-
σµένων τὰς ψυχὰς τῷ ζόφῳ τῆς ἁμαρτίας, οἷς δί-
δωσι τροφὴν 6 θεὸς πνευµατιχἠν τε χαὶ μὴ ἀπολ-
λυµένην' ἐπεὶ δὲ ἀσθενεῖς σαν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας,
καὶ ὅπλων ἔρημοι, xai πάντων γεγυμνωμένοι, ἵνα
μηδ ἐντεῦθεν θορυθῶνται, xat ταύτην αὐτῶν θερα-

quamdam ac preces imitatur. llac igitur de causa
nunc corvorum specialiter meminit. Juxta anago-
gen : Corvorum pulli Gdeles populi sunt ex gentibus
congregati, veluti qui immundi erant, et faedatas
peccati caligine olim animas habebant : quibus
Dus spiritualem cibum prz»bet, et non pereuntem.

πεύει τὴν ὑποφίαν, λέγων * (Dicuut etiam aliqui, quod cum ille, qui summe
bonitatis est fons, justam Eliz prophetse in Judsos indignationem mollire cuperet, famem induxit, ut
satietatis (fructus castigaret : et illum prseparavit nutriri a corvo, a volucre dico, proprii feetus ini-
mica, quie parit quidem pullos, sed eos non nutrit (nutriuntur enim minutissimis quibusdam animali-
bus, qua illorum nidos cireumvolant) : ac hujusmodi facto, visus est consilium Eli: prsebere, ne-
nimia in Judeos indignatione uteretur, neve se inhumanum magis ostenderet, quam in eum vel
lla avis fuerit, qux tanto odio proprios persequitur filios). Quia vero Judaei, qui ex Babylonica re
versi fuerant captivitate, debiles erant, ac sine armis, omnibusque aliis rebus denudati, timens
Propheta ne idcirco animo perturbarentur, hanc eorum in sequentibus timoris suspicionem sanat,
dicens :

Οὐκ ἐν εῇ δυναστεἰᾳ τοῦ 1xzov θε.]ήσει, οὐδὲ Β Vins. 10, 44. Non in fortitudine equi volet, neque

ἐν ταῖς κνήμαις τοῦ ἀγδρὸς εὐδοκεῖ. θέλησιν καὶ
εὐδοχίαν τὴν ἀρέσχειαν λέγει, καὶ αὖθις δυναστεἰαν
xal xvfjuaz, τὴν δύναμιν. "Qonep χὰρ ἐν τοῖς βρα-
χίοσι, τῶν χειρῶν, οὕτω xal ἐν ταῖς χνήµαις, τῶν
ποδὼν fj περιουσία τῖς δυνάμεως οὐκ ἐν τῇ δυνά-
pst, φησὶν, τοῦ ἵππου, f| τοῦ ἱππότου ἐναρεθήσεται,
Ἡ εὐδοχεῖ τὸ χράτος, ἀλλ᾽ ἓν τίσιν, ἄχουσον, |

Eóo6oxev Κύριος ἐν τοῖς φοδουµένοις αὐτὸν,
καὶ ὃν τοῖς ἡ Ἰπίζουσι ἐπὶ τὸ ÉAsoc αὐτοῦ. Λοιπὸν
οὖν, φόθον τοιοῦτον χαὶ ἑλπίδα τοιαύτην χτησάµε-
vot, μὴ θορυθεῖσθα.

Α.11η.1οὐϊα.
VYAAMUZ PMZ.

Αἴνεσις xal οὗτος ὑπὶρ τῶν ἀγαθῶν τῆς Ἱερου-
gap.

ἘΕκαίνει, ᾿Ἱερυσα.ὴμ, τὸν Κύριον, αἴνει τὸν
Θεόν σου, Σιών. Ἱερουσαλὴμ μὲν, fj οἰχοδομηθεῖσα
πόλις. Σιὼν δὲ, τὸ ὄρος ἐφ᾽ οὗ αὕτη ᾠχοδόμητο *
ἀμφότερα δὲ τῆς αὐτῆς ὀνόματα,.

"Οτι ἐνίσχυσε τοὺς μοχ.ἓοὺς τῶν πυ.]ῶν σου.
"Yyuvet, φησὶν, αὐτόν" δόξαζε δὲ xaX εὐχαρίστει,
ὅτι ἑνεδυνάμωσεν τοὺς μοχλοὺς τῶν πυλῶν σου, θεὶς
αὐτοὺς ἁδιαῤῥίκτους olg πολεµίοις, Εἶτα λέγει
xai τὰς λοιπὰς εὐεργεαίας.

Εὐ.]όγησε τοὺς υἱούς σου ἐν col. Ἑχαρίτωσεν
αὐτοὺς, εἰς πλῆθος, sic ἰσχὺν, εἰς σύνεσιν, εἰς
πλρῦτον, xat τὸ μεῖκον, ὅτι dv aol. ὄντας, χατοι-
χοῦντας ὁμοῦ' τὸ γὰρ ἐν col, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ

in tibiis viri complacet. Per. voluntatem et. com-
p'acentiam, ipsum Dei beneplacitum intelligit, et
rursus, per fortitudinem οἱ per tibias, ipsas vires.
Nam quemadinodum in brachiis vires manuu:n po-
tissimum consistunt, ita in tibiis vires pedum. Non
jn equ] aut equitis potentia, inquit, delectabitur ;
sed in quibusnam delectetur audi.

Delectatur Domings in timentibus eum, el. in iis
qui sperant. in misericordia ejus. Restat igitur, ut
parto hbnjusmodi timore 4ο spe, amplius non per-
turbemini.

Alleluia.
PSALMUS CXLVII.

Laudatorius est etiam hic psalmus, et gratiarum
actiones continet pro bonis Jerusalem.

Vgas. 12. Lauda, Jerusalem, Dominum, lauda
Deum tuum, Sion.ler Jerusalem quidem conditam
ipsam civitatem iutelligit; per Sion vero, montem
in quo erat zdificata.

Vens. 15. Quia fortificavit vectes portarum tuarum.
Lauda, inquit, Deum, et gratias ei age, quia por-
tarum tuarum vectes adeo validos esse effecit, ut
ab hostibus frangi nequeant. Deinde alia perse-
quitur beneficia.

Benedixit filiis tuis in te. Tribuens tibi eos, et
multos, et fortes, et sapientes, et divites, εἰ, quod
cwteris longe majus est, hi filii in te una omnes
sunt. Nam quod dixit in te, idem sibi vult, ac si

κατοιχοῦνται. ἸΙδοὺ γὰρ, φησὶν, τί xaAórv i) τί py dixisset : Eos tibi tribuit una ac pariter inte habi-

t&pavór, &IÀA' ἢ τὸ κατοικεῖν dósAgobe ἐπὶ τὸ
αὑτό. —

᾿Οτιθεὶς τὰ δριά σου εἰρήνην. Ὁ πάντων τῶν
ἐρίων σου τὸν πύλεμον ἀπελάσας, ὁ τιθεὶς τὰ ὅριά
σου εἱἰρηνεῦσαι * ἡ ὁ τιθεὶς εἰς τὰ δριά σου εἰ-
phvnv.

Καὶ στέαρ zvpov ἑἐμαπιπ.ῶν σε. O0 οἵτον
ἁπλῶς, ἀλλὰ πιμελὴν σίτου» λέγει δὲ τὴν σεµίδα-
Av? * αὕτη Υὰρ, τὸ πιότατον xal χαθαρώτατον τοῦ
ἀλεύρου. xai οὗ διδοὺς ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ἐμπιπλῶν' δι’

* Psal. Χσσ!!, fl.

tantes. Ecce enim, inquit, quid bonum, aut. quid
jucundum, quam habitare fratres in unum '.

Vrgs. 14. Qui posuit fines tuos pacem. Àb omhi-
bus finibus tuis bellum removit, Unde regionis
tuze terminos effecit pacificos. Vel, qui posuit pa-

, cem in finibus tuis.

Et adipe (rumenti replet te. Non frumento sim-
pliciter, sed frumenti adipe. Ipsam autem siliginem
intelligit , qu:e pinguissima ac purissima est fa
ring pars. Nec dare cum simpliciter. dixit, sed ve

1501

plere : quo sermone abun.lantiam.— pariter
largitatem fructuum. denotavit.

Vens. 45. Qui emittit eloquium suum terre. Si-
cuti ei mos est, a privatis ad commnnia sermonem
transfert, et. rursus 4 communibus αἱ privata.
Cum enim de particularibus dixerit beneficiis, quae
in ipsam sunt collata Jerusalem, nunc in universum
de divina loquitur providentia, per eloquiam man-
datum Dei intelligens, de ferendie ac producendis
fructibus.

Velociter currit. sermo. ejus. M'ttente Deo elo-
quium suum, id est, jubente aiiquid sermone, seu
verbo suo, hujuscemodi sermo velociter curret,
lioc est, cito et quamprimum perficietur, Juxta
anagogen vero; Jerusalem et Sion Ecclesia e;se

RUTHYMII ZIGABENI

ac A ὧν ὁμοῦ τὴν εὐθηνίαν καὶ δαφίλειαν τῶν χαρττῶν

13"*

δηλοῖ.

Ὁ ἀποστέ. Ίων τὸ Aóptor αὐτοῦ τῇ y 4. Ὅ εφ
αὐτῷ σύνηθες ἀπὸ τῶν |ἱδ.κῶν ἐπὶ τὰ χοινὰ µετχρξ-
pet τὸν λόγον, xal πάλιν ἀπὸ τῶν xotviov £x* τὰ
ἰδιάνοντα, τοῦτο χάνταῦθα πο.εῖ' εἰπὼν περι te
μερικών εὐξεργεσιῶν τῆς Ἱερουσαλὴμ, vov λέγει xa:
περὶ τῆς χαθόλου ποονοίας, λόγιον χαλῶν τὸ περὶ
τοῦ καρπογονεῖν πρόσταγμα.

"Ewc τἀχους δραμεῖεαι ὁ Aóycc αὐτοῦ. — "Azo-
στέλλοντος αὐτοῦ τὸ λόγιον, τοι χελεύον ος, ὁ
τοιοῦτος λώγος ἕως τάχους ὁραμεῖται, τουτέστ:,
ταχέως δραμεἶται, παραυτίχα τε)εσιουργηθίσεται.
Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, Ἱερουσαλὴμ καὶ Σιὼν, $ 'Ex-

dicitur fidelium, ut alibi diximus, Port vero il- B χλησία τῶν πιστῶν, χαθὼς πολλάκις εἰρήχαμεν

lius, baptisma et fides. Per earum etiam vectes
sanctam intelligimus crucem. Benedixit autetn
Deus filiis ejus Ecclesize: hoc est, apostolis Christüs.
Exiollens enim, inquit, manus suas, benedixit eis*;
et per eos omnibus similiter benedixit, qui apo-
etolic:e. fidei successores fuerunt. Posuit etiam
ejus Ecclesi: fines, pacem : quia dum persecuto-
Tuin p:gnas constanter sustinet, vincendo postmo-
dum pacem adipiscitur. Per frumenti vero adipem,
spiritualis cibi puritatem ac munditiam intellige,
et per eloquium quod terret emissum est, przdi-
cationem fidei, atque Evangelium, quod celeriter
cursurum esse przedicit Propheta. Sed ne quis hu-
jusmodi prophetiam impossibilem putaret, fidem

πύλα: δὲ αὐτῆς ἡ πίστις καὶ τὸ βάπτισμα’ μοχ)οὶ Ck
αὐτῶν, ὁ στανρός' εὐλόγησε δὲ αὐτοὺς νἱοὺς αὐτῖς,
τοὺς ἀποστόλους ὁ Χριστός. ᾿Επάρας, φησὶν, τὰς
χεῖρας αὐτοῦ ηὔὑ.ἰόγησεν αὐτοὺς, xaX δι᾽ αὐτὼν
πάντας τοὺς ἐξ αὐτῶν. Τέθειχε δὲ χαὶ τὰ ὅδρις
αὗτης εἱρήνην, ὅτι χαὶ πολεμούμενος εἰρήνην ἄγει
ἐν τῷ νιχᾷν' στέαρ δὲ πυροῦ, fj τῆς ανευματιχΏς
εροφῆς πιότης xai χαθαρότης' ἁποστελλόμενον 6i
ἑντῇ Υῇ τὸ Ἀόγιον, τὸ χήρυγµα τῖς εὐσεθείας xal
εοῦ Εὐαγγελίου, ὃ χαὶ ταχέως ὁραμεΐσθαι προερε-
τευσεν ὁ Δαδίδ. "Iva δὲ µήτις νοίσῃ ἀλύνατα τὰ
τῆς προφητείας, πιστοῦται ταῦτα διὰ τῶν ἐφεξη;
θαυµασίων, μονονουχὶ διδάσκων, ὡς ὁ ταῦτα ῥᾳδίω:
ἰσχύων οὐδ' Ex' ἐχείνοις ἀδυνατήσει.

5 rmoni facit. sequentibus miraculis, ac si diceret: Numquid is qui tam de facili omnia bec potui:
perficere, imbecilils aut. infirmus in illis existimabitur.
Vegns. 16. Qui dat nivem suam sicut lanam. Adeo α Ai&órcoc χιόνα αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον. Οὕτω «0148:

copiosam ac densam, ut brevi tempore universa
ab ea contegatur terra, ΠΟΠ secus atque a candida
quadam lana.

Nebulam sicut. cinerem. spargit. Multam. hanc
quoque et similiter densan.

Vens. 17. Mittit glaciem suam sicut buccellas. De-
fertur etiam ejusmodi glacialis nix, parvis qui-
busdam buccellarum frustis persimilis. Quidam
vero per glacie: , majorem grandinem intelle-
xerunt.

Ante [aciem frigoris ejus quis. sustinebit ? ἴου
quoque admirabile est, et magnam Dei potentiam
demonstrat : quomodo scilicet tam repente magnum
adeo frigus fiat.

Vens. 18. Emittet verbum sunm, et líquefaciet ea. D

Est et hoc aliud admirandum, quod ejus mandato
nives et glacies statim liquescant.

Flabit spiritus ejus, et fluent aque. Per spirium,
veutum intelligit : austrum nimirum, aut. notum.
Yoto autem hoc sermone, Propheta illud nobis
manifestum facere iutendit, quod h:ec omnia, qua
$"perius commemoravit, non fortuito, aut casu
flant, nee sponte sua, sed quod divinis otc mpe-

* Luc. xxiv, 50.

xal οὕτως ἀθρόαν, ὡς ἓν βραχεῖ πᾶσαν χαλύκτεσθα,
τὴν γῆν, ὡς ὑπό τινος ἑρίου λευχοῦ.

Ὁμίχάην ὡσεὶ σποδὸν πάσσοντος. Πολλὴν xe
ἀθρόαν καὶ ταύτην.

BáAAovtoc xpóccaAAor αὑτοῦ, ὡσεὶ ψωμούς.
Καταφέρεται γὰρ xai τοιαύτη χρυσταλλώδης χιὼν,
δοραχέσι χέρασι ψωμῶν ἐοιχυῖα. Τινὲς 6b χαὶ τὴν
μεγάλην χάλαζαν ἑνόησαν.

Katà πρόσωπου ψύχους αὑτοῦ εἰς ὑποστεήσς-
ται; Καὶ «τοῦτο γὰρ .θαυμαστὸν, xal μεγάλης ὃν- ,
νάµεως ἀπόδειξις πῶς αἰφνίδιον τοιοῦτον xaX τοσ.
οὔτον ψύχος,

Ἑξαποστε.εῖ εὐν «Ἰόγον αὐτοῦ , καὶ τήξει
αὑτά. "Έτερον τοῦτο παράἆδοξον πῶς τῷ προσ
τάγµατι αὑτοῦ, τήχεται καὶ ἡ χιὼν, xai ὁ xoo-
στάλλος.

Πγεὺσειτὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥυήσεται ὕδατα. —
Τὸν νότον λέγει. Δείχνυσι δὲ διὰ πάντων, ὡς οὗ
ταυτόµατα γίνεται ταῦτα, πάντα δὲ τοῖς προστά-
γµασιν αὐτοῦ πειθαρχεῖ, χαὶ ῥᾳδίως µεταθάλλεται *
vov μὲν ἐς ὕδατος εἰς χιόνα καὶ χρύσταλλον , νῦν δ'
ἀπὸ τούτων, εἰς ὕδωρ * καὶ ἄρτι μὶν ἀπὸ θέρμης el;

aM ο -ὃ-- Y» 7

1309 COMMENT. IN PSALMOS. 1910

ψύχος ἀπὸ δὲ τούτου εἰς θέσµην ' ὥστε οὖκ ἄπιστον A rant mandatis : atque ideo de facili commutantur,

£x πειρασμῶν γενέσθαι ταχεῖαν ἄνεσιν, xal £x πο-
λέµμων ἀθρόαν εἰρήνην, xal ἀπὸ συμφορῶν xal
θλίφεων, αἱφνίδιον μεταθολὴν xol χαράν. Αἰνίττε-
cac «δὲ τὰ ῥηθέντα xal τι βαθύτερον * ὅτι χαθάπερ
εὰ τοῦ χειμῶνος εἰ χαὶ λυποῦντα, ὅμως χρησιμεύει
τῇ ΥΠ, οὕτω καὶ τὰ τῶν πειρασμῶν εἰς xa:pby ὦφε»
λοῦντα, πάλιν οἰχονομιχῶς μεταθάλλονται; τοῦτο
μὲν παιδεύοντα, τοῦτο δὲ Ψυχαγωγοῦντα, πρὸς τὸ
λυσιτελοῦν ἑχατέρωθεν. Elca πάλιν ἀπὸ τῶν χοι-
νῶν ἐπὶ τὰ ἰδιάξοντα µετάγει τὸν λόγον, ὡς ávto-
εέρω δεδήλωται.

nune quidem ex aqua in nivem, aut glaciem, nunc
vero ex his in aquam : item modo a calore ad
frigus, modo ad calorem a írigore. Quocirea non
difficile est, ut credamus brevi futuram esse etiam
tentationum accalamitatum dissolutionem et finem,
ac demum ex ardentissimo bellu inaximam pacem :
siniliter et calamitates atque afflictiones cito esse
in gaudium convertendas. Siguificare etiam vi-
dentur superiora nescio quid profundius : et quod
quemadmodum hibernum tempus, taumetsi ipsum
per sese molestissimum sit, terre tamen utilissi-

mum est, sic et pr:esentis szculi tentationes valde prosunt, tametsi multas secum afferant molestias :
et dum divina dispensatione commutantur, partim castigant, οἱ partim afferunt solamen; utrumque
tamen ex re nostra, atque a: humanum commodum. Deinde a communibus , rursum ad particu.
laria sermonem convertit, ut superius declaratum est,

'O daayyéAAov τὸ «Ἰόχιον αὐτοῦ τῷ "Iaxo6. Β VEss. 19. Qui annuntiat eloquium suum | Jacob. In

'Apyógsvo; μὲν τοῦ φαλμοῦ, 'περὶ τῶν αἰἱσθητῶν
δ.:λέχθη, χαὶ σῶμα ὠφελούντων, olov ἀσφαλείας,
εὐανδρίας, εἰρήνης, xaY εὐθηνίας. Ἐνταῦθα δὲ περὶ
τῶν ὑφτλοτέρων καὶ φυχῆν ῥυθμιζόντων, τὸν περὶ
τῆς νομοθεσίας λόγον εἰσάγων ἑἐστίν *. ix. τούτων
τε Χάκείνων δ.εγείρων τὸν λαὸν εἰς ὑμνολογίαν καὶ
ἀγάπην Θεοῦ, τοιαῦτα xal τούτους εὐεργετοῦντος.
O ἀναγγέλλων, φησὶν, τὸ πρόδταγµα αὐτοῦ τοῖς
Ἱσραηλίταις, 'O διδάσχων, 6 γνωρίζων αὐτοῖς aó-
^ie 'Eyropic8 Υὰρ, φῆσὶν, τῷ Μωῦσῇ τὰς ὁδοὺς
αὐτοῦ * τοῖς υἱοῖς Ἱσραᾗ.ἲ τὰ θεΊήματα αὐτοῦ.
Σαφηνίζων δὲ τὸν λόγον, ἐπήγαγε *

Διχαιώματα καὶ κρίµατα αὑτοῦ τῷ Ἱσιαή..
*O προλαθὼν εἶπε λόγιον, τοῦτο λέγει νῦν ὅ-χαι-
ώματα xat χρίµατα.

Οὐκ ἐποίησεν οὕζω παν τὶ ἔθνει. Οὐδενὶ ἔθνει.

Kal τὰ χρίματα αὑτοῦ obx ἑδή.Ίωσεν αὐτοῖς.
Όὺχ ἑποίησέ τινι ἔθνει τοσαῦτα". xal τὰ προστά-
Ύματα xai τὰ θελήματα αὐτοῦ οὐκ ἑδήλωσε τοῖς
ἔθνεσιν, εἰ ph µόνοις toutou; * τοῖς μὲν γάρ ἄλλοις
ἕρνεσι τὸν φυσιχὸν ἑνέθηχε νόµον, xbv ἀπὸ τοῦ
σωνειδότος, χαθ᾽ ὃν χαὶ χρίνων αὐτοὺς χκολάζε; * τοῖς
Ἰραηλίταις δὲ μετὰ τοῦ φυσικοῦ , δέδωχε τὸν γρα-
fov, δηλοῦντα τὰ χρίµατα αὐτοῦ * διὸ καὶ βαρύτε-
po» χρίνονται * καὶ γὰρ 1j πολλὴ τοῦ θεοῦ φιλανθρω-
πία πολλῆς συγχαταθάσεως τοῖς ἑῤῥᾳθυμηχόσι
Y:v65*4t.

—OCAdm.tevsia.
YTAAMOZ PMH',

"E00; τοῖς ἁγίοις διὰ πολλὴν εὐγνωμοσύνην, ἔπει-
δὲν μέγλωσιν εὐχαριστεῖν τῷ θεῷ, πολλοὺς χαλεῖν
χοινωνοὺς, xal παραχαλεῖν συνεφάπτεσθαι τῖς
χαλῆς ταύτης λειτουργίας αὐτοῖς τοῦτο xa οἱ
τρεῖς παῖδες πεποιήκασι, τὴν χκτίσιν ἅπασαν, ἠνίχα
ἦσαν iw τῇ χαµίνω, npe τὴν εὐφημίαν τῆς ὑπὲρ
αὐτῶν εὑεργεσίας, xal τὴν ὑμνῳδίαν τοῦ Δεσπότ.υ
Καλέσαντες. Τοῦτο xa: οὗτος ἐνταῦθα ποιεῖ ' ἑχάτε-
po» χόσμον ουμπεριλαμθάνω», τὸν ἄνω, τὸν χάτω,
τὸν νοητὸν, τὸν αἰσθητόν * οἷτε γὰρ οὐκ ὄντες πρὸς

ο Num. xx, 10, 11

psalmi principio de sensibilibus beneflciis et cor-
pori utilibus tractavit, veluti de civitatis tutela ,
de prolis fecunditate, de pace, de abundantia :
nunc autem de sublimioribus bonis peitractab et
animam ipsam ornantibus : per hzc scilicet atque
illa populum excitans ad laudem atque ad dilec-
tionem Dei , qui hujusmodi eis beneficia contulit.
Qui anuuntiat , inquit, mandatum suum [sraelitico
populo, illudque eos docet, ac notum eis facit :
Notas enim , inquit, fecit vias suas Moysi, filiis
Israel voluntates suas *. Quod magis ctiam decla-
rans, addidit :

Justificationes et judicia sua Israel. Quod supe-
rius eloquium dixit, hoc nunc justificatione sap-

C pellat et judicia,

Vrns. 90. Non fecit sic omni nationi. Nulli nationi
sic fecit.

Et judicia sua. non manifestavit eis. Tanta ac ta-
Jia beneficia alicui nationi non contulit, Quippe
qui mandata, aut voluntates suas gentibus noo
manifestavit, sed Jud:zis tantum. Aliis enim gen*
tibus nature tantum legem prestitit, qua a con-
scientia nascitur, juxta quam eos etiam judicat
et punit, populo vero lsrael una cum naturali
lege scriptam tradidit, qua divina judicia decla-
rabat : atque ideo ipsi magis punientur. Multa
siquidem Dei wisericordia majoris condemnatite
nis causa negligenti ac contemptori efficitur.

Alleluia.
PSALMUS CXL VIII.

Consueverunt sancti viri, ob summam animi
gratitudinem , quando gratias Deo acturi sunt ,
niultos laudationis participes advocare, rogareque,
ut pulchrum atque honestum hujuscemodi lau.la-
tionis officium secum assumant : quemadmodum
ei tres illi sancti pueri fecerunt ο cum essent ii
camiuo, universam creaturam pro collatis in se
beneficiis advocantes , ut Deo benediceret, lloc in
prosentia facit etiam Propheta noster, utrumque
mundum complexus, superiorem scilicet atque

1111

EUTHYMII ZIGARENI

1319

inferiorem , intellectnalem et materialem, atque , ut A τὴν εὐφημίαν ἰανοὶ, περιέρχονται τῷ λόγῳ πάντΣ,

ha dicam, sensibi'em. Nam veluti per se soli , ad
benedictionem et laudem divinam idonei non sint ,
omnia sermone suo circumeunt elementa , omnes-
que ad Creatoris gloriam creaturas advocant. Pos-
sumus etiam dicere quod Propheta hoc serimone
aliud quoddam profundius voluit significare :
docere nimirum , quod creaturarum omnium unus
sit 31que idem Creator, et eos reprimere , qui duos

καλοῦντες εἰς ὑμνολογίαν τοῦ Κτίσαντος. Καὶ ἔτε-
pov δὲ βαθύτερον ix τούτων χατασχευάζει, δειχνὺς
ἵνα ποιητὴν ἑκατέρας Χτίσεως, xaX σαφῶς ἔπιστς-
µίτων τοὺς λέγοντας δύο δημιουργούς ἕτερον μὲν
τῆς νοητῆς, ἕτερον δὲ τῆς αἰσθητῆς. "Iva γὰρ μή τις
ἐχ τῆς διαφορᾶς τῶν ἔργων διαφόρους ὑπλλάθοι,
ἕνα yopbv ἵστησιν ἐξ ἁπάντων, χαὶ µίαν ὑμνυῳδίαν
πλέκει τῷ ἑνὶ µόνῳ θεᾷῷ.

esse opifices dicebant, alterum nimirum intellectualis , alterum vero imaterialis creature. Etenim
nme ex operum diversitate varios quis opinaretur esse creatores , unum ex utroque hoc creaturarum
6έμετο cliorum statuit, atque unan conplicat laudationem, uni atque soli Deo.

Vgns. 1. Laudate Dominum de celis, laudate eum
ἐν excelsis. Ex coelis quidem, hoc est, ex primo
atque ex secundo coelo, ad divinam laudem angelos
vocat, et stellas, et oinnia qua in coelis sunt : et
deinde paulo post, ex terra dracones advocat, atque
alia , ut in sequentibus, et demum in hominibus
sermonein perficit, Puto autem idem voluisse eum
s:gnificare, quando ait : Laudate Dominum de ce-
hs, quod significavit, quando dixit : Laudate eum
in excelsis. Deinde connumerat quosnam de colis à
aut quosnam ex excelsis partibus advocet.

Vens. 2. Laudate eum, omnes angeli ejus, laudate
ewm, omnes viriutes. ejus. Cumque de angelorum
ordine dixerit, collectim addidit de cxteris omni-
bus ordinibus, Virtutes, seu potentias eos appellans.
Vel per angelos et per Virtutes , universos illo.
rwm ordines significavit: alterum quidem, quia
divina annuntiant mandata (angelus siquidem

Alvette τὸν Κύριον" éx τῶν οὐρανῶν, αἰν ειτε
αὐτὸν ἐν toic ὑψίστοις. Ἐκ μὲν τῶν οὐρανῶν,
τοῦ τε πρώτου xat τοῦ δευτέρου, χαλεῖ πρὸς αἴνεσιν
τοῦ Κυρίου τοὺς ἀγγέλους, τοὺς ἁστέρας, xal ἔσα
τὰ κατ οὑρανοωύς' Ex δὲ τῆς γῆς προϊὼν, χαλεῖ
τοὺς δράχοντας, xaX τὰ ἐφεξῆς, χαὶ χαταλύει ον
λόγον εἰς τοὺς ἀνθρώπους * ταυτὸν δὲ τὸ, ἐκ τῶν
οὐρανῶν, τῷ ἐν τοῖς ὑγίστοις. Εἶτα λέγει τίνας
ix τῶν οὐρανῶν, xal iv τοῖς ὑψίστοις µέρεσι χαλεῖ.

Αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντες οἱ ἄγγε-οι αὑτοῦ' alre?te
αὐτὸν, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Εἰπὼν περὶ τοῦ
ἀγγελικοῦ τάγματος, ἑἐπήγαχε σ)λληπτικῶς xol
περὶ τῶν λοιπῶν ταγμάτων, Δυνάμεις αὐτὰ χαλέσας»
ἣ τὰ ὅλα τάγματα χαλεῖ Δυνάμεις χαὶ ἀγγέλους * τὸ
μὲν ὅτι τὰ Octa διαγγέλλουσι ῥήματα, τὸ δὲ ὅτι
δύνανται τὰ ἐπιταττόμενα τελεῖν' δυγατοὶ γὰρ,

munlius interpretatur); alierum. vero, quia jussa C φησὶν, ἰσχύϊ, ποιοῦγτες τὸν «Ἰόγον αὑτοῦ.

sibi a Deo possuntlperficere : Potentes enim, inquit,
viribus, ut faciant verbum ejus *.

VrRs. 3. Laudate eum, s0l et luna , laudateeunm,
slelle εἰ (ux. Hec secundi sunt coli, hoc est,
firmamenti. Per solem igitur lunamque , et stellas ,
Ipsa organa intelliges , qux lucem suscipiunt; per
jucem vero, eam lucem, quas organa illa illuminat,
atque in ea divisa est. Vel, per solem , lunam et
stellas, creaturas eas intelligit, quz quarta die a
Deo coundite sunt; per lucem vero immensam
illam lucem , quz prima creationis die a Deo facta
est. Verum si quaeris, quomodo hac, aut reliqua
hojusmodi elementa , Deum laudatura sint , cum
voce careant , cum mentem aut animum non ha-

beant , dic, quod tres modi sunt , quibus laudari ac'

glorificari Deus potest : per vocem nimirum, quem-
admodum Moyses fecit, simul cum sorore Maria
laudans, et dicens : Cantemus Domino , gloriose
enim glorificatus est !* ; item per aspectum, seu
presentiam, juxta illud : Coli enarrant gloriam Dei,
de quo diximus in psalmo xvii ; tertio per vitam
et conversationem nostram, juxta quod dictum est .
Ut videant. bona. opera vestra , et glorificent Patrem
vestrum , qui in colis est !! . Laudant igitur Deum
ipsa etiam inanimata atque irrationalia, sua nimi-
rum magnitudine, pulehritudine, situ, utilitate ,

* Psal. ci, 2u.. '* Exod. xv, |.

!! Matti, v, (6.

Alrsice αὐτὸν, 1.loc xal σελήνη ' αἶνεῖτε ab-
τὸν, πάντα τὰ ἄστρα xal τὸ góc. Ταῦτα τοῦ δευτέ-
ρου οὐρανοῦ, Ώτοι τοῦ στερεώματος. "ἶ]λιον μὲν
οὖν, xal σελήνην, xol ἄστρα, τὰ φωτοδόχα τούτων
ὄργανα, νοῄσεις ᾽ φῶς δὲ, τὸ χαταμερισθὲν εἰς αὑτά.
"H ταῦτα μὲν, τὰ ἓν τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ χτισθέντα;
φῶς δὲ, τὸ γεγονὸς ἓν τῇ πρώτῃ, τὸ ἄσχετον. ᾽Αλλὰ
πῶς αἱνέσουσι ταῦτά τε xal τὰ ἑξῆς, φωνὴν οὐκ
ἔχοντα, οὐ γλῶτταν, οὗ λογισμὸν, οὐ φυχήν; Τρεῖς
δὲ τρόποι δοξολογίας ΄ διὰ φωνῆς, ὡς Μωῦσῆς ἐδό-
ξασε μετὰ τῆς Μαρίας αἰνῶν xal λέγων * "Ασωμεν
τῷ Κυρίῳ, ἑνδόξως γὰρ δεδόξασται» ὁ δι ὄψεως,
ὡς, Obpavol διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, περὶ οὗ
διελάθοµεν ἐν τῷ vy φαλμῷ: καὶ ὁ διὰ βίου xai
ἔργων' Ὅπως Υὰρ, φησὶν, ἴδωσι τὰ ἔργα ὑμῶν τὰ
χα.]ὰ, xal δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς
ovpavotc. Αἰνεῖτε γοῦν τὸν θεὸν, xal τὰ ἄλογα χαὶ
ἄφυχα, τῷ µεγέθει, τῷ κάλλει, τῇ θέσει, τῇ χρείᾳ, τῇ
διαχονίᾳ, τῇ διαμονῇ, xat τοῖς τοιούτοις, τὸν θεστὴν
εἰς θαῦμα χαὶ εὐφημίαν τοῦ πεποιηχότος ἑνάγοντα,
καὶ τῇ γλώττῃ ταύτῃ «pb; ὑμνολογίαν χρώμενα.
Κατὰ γὰρ τὸν θΘεολόγον Γρηγόριον, πάντα θ5ὸν
ὑμνεῖ xal δοξάζει φωναῖς ἁλαλήτοις. Ert nim
γὰρ εὐχαριστεῖται δι ἐμοῦ θεός; xal οὕτως ὁ ἑκςί-

1313 COMMENT. IN PSALMOS. 19314
vuv Όμνος ἡμέτερος Ὑίνεται, παρ) Ov ἐγὼ τὸ A ministerio, perseverantia, atque aliis sihnilibus

ὑμνεῖν )ay6ávto.

modis : et speciatorem in adwirationem , atque ad

|:udem. Factoris movent, un:le spectatoris lingua ad Dei laudem utuntur. Omnia enim, vut, inquit,
Gregorius Theologus, Deum laudant, inenarrabilibusque et mutis etiam, ut ita dicam, vocibus Deum

gloriticaot. Pro his omnibus cienim, inquit, gratize a me aguntur Deo :

atqne hoc pacto illorum laus,

qua Deum laudant , mea efficitur , dum ah illis ego laudandi occasionem accipio.

Alvsits αὐτὸν, ol obpavol! τῶν οὐρινῶν, xai τὸ
ὕδωρ τὸ ὑπὲρ dro τῶν οὐρανῶν, αἰγεσάτωσαν
τὸ ὄνομα Κυρίου. Εἴρηται διαφόρως, ὅτι ἔθος τῇ
τῶν Ἑδραίων φωνῇ, τὰ ἐνιχὰ πλιθυντικῶς ἐχφέρειν.
θὑρανοὺς οὖν οὐρανῶν, τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ
χαλεῖ : δηλ1δῆ τὸν πρῶτον ἀλλαχοῦ γάρ φησιν, 'O
οὐραν ὲς τοῦ οὗρανοῦ τῷ Kuplq* καὶ τὸ alveíto
δὲ. καὶ τὸ αἰνεσάτωσαν, τοιαῦτα νῦν eloc πλτθυν-
τ'χὰ, ἀντὶ ἐνικῶν, Ὕδωρ δὲ ὑπὲρ ἄνω τοῦ οὐρανοῦ,

Ύεβς. 4. Laudate eum colli celorum , et aque que
super clos sunt , laudent nomen Domini. Jam szpe
diximus Hebraicum csse idioma , ut quz singulari
sermone efferenda essent , dicantur plurali. Coclos
enim calorum dixit, pro colum cali; primum
nimirum colum , de quo alibi dictum est : Celum
celi Domino '* ; unde et verba illa : Laudate. et
laudent, plurala sunt pro singularibus. Per aquam
vero quam supra colos esse dicit, eam intellige ,

τὸ ὑπὲρ ἄνω τοῦ arepso pato, πῶς δὲ αἰνεῖ ὁ πρῶ- B que est supra firmamentum. Quomodo vero pri-

τος οὖρανὸς ἀθέατος àv, εἴρηται ἐν τῷ wv) φαλμῷ;
ἔνθα τὸ, Οἱ οὐράνοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ. El
δ ὁ ἀθέατος ὑμνεῖ, πρόδηλον ὅτι πολλῷ μᾶλλον ὁ
θεατός.

"Οτι αὐτὲς εἶπε καὶ ἐγενήθησα». Διὰ τοῦ, εἶπε,
δύο ταῦτα ἐνέφηνεν, οὗ µόνον ὅτι μὴ ὄντα παρἠγα-
Τὲν, ἀλλ᾽ ὅτι χαὶ μετὰ πολλῆς εὐχολίας. Ὥσπερ
Υάρ σοι τὸ ποιεῖν εὔχολον, οὕτως τῷ θεῷ τὸ ποι-
σαι οὐχ ὄντα μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον. οὐδὲ
Υὰρ δυνατν παραστῆσαι τῆ; εὐχολίας τὴν ὃπερ.
θολήν.

mum celum, cum non videatur, laudare Deum
possit , diximus in psalmo xvni, ibi : Coli enarrant
gloriam Dei. Quod si ipsum invisibile colum Deum
laudat, multo magis ab eo laudari par est, quod
dicitur visibile.

VgRs. 5. Quoniam ipse dixit et facta sunt, Hoe
sermone Proplicta duo hsec nobis demonstrare vo-
luit, quod et creavit Deus ea qu: antea non erant,
et quod multa cum facilitate id fecit , dum dixisse
tantum eum dixit, et facta esse. Ac si dixisse. :
Quemadmodum tibi facile est aliquid dicere , ita et
Deo facile est ea creare qus non sunt. Quinin.o
et multo facilius id potest. Neque enim possibile
est divina facilitatis magnitudinem demonstrare.

Αὐτὸς ἐνετείλατο xal ἐκτίσθησαν. Τὸ αὐτὸ C Ipsc mandavit et creata sunt. Eamdem more 8110

λέγει πάλιν, ὡς εἴωθε πολλάχις ποιεῖν. Γέγραπται
γὰρ ἐν τῇ βίθλῳ τῆς Γενέσεως * Γενηθήτω φῶς,
xal ἐγέγετο, χαὶ τὰ ἐξῖς ὁμοίως.

Ἔστησεν αὐτὰ εἰς τὸν alova τοῦ αἰῶνος. Ἡδραί-
ωςεν αὐτὰ χατά τε thv τάξιν xal τὴν ἑνέργειαν,
xai τὴν χρείαν, ἁμεταχίνητα 5: αἰῶνος, μὴ παρα-
θαίνοντα τοὺς ὄρους τῆς φύσεως.

Πρόσταγμα ἔθετο, xal οὗ παρε Ἰεύσονται. Καὶ
τρῦτο thv εὐχολίαν τῆς συνοχῆς xol διαχρατήσεως
αὐτῶν ἑμφαίνει. "Εθετο, φησὶν, αὐτοῖς πρόσταγμα
τὸν ὅρον, xai οὗ παρελεύσονται τοῦτο, χαθάπερ
δοῦλα μὴ τολμῶντα παρεξιλθεῖν τὸ προστάγµα τοῦ
δεσπότου,

—

Αἰνεῖτεο τὸν Κύριον ἐκ τῆς γῆς, δράκοντες, xal
xacat ἄθυσσοι. Δράχοντας μὲν τὰ χτήνη λέγει
νῦν, ὡς xal ἀλλαχοῦ, Δράχων, φησὶν, οὗτος ὃν
ἔπ.ασας ' ἀθύσσους δὲ, τὰ πελάγη '"Οτὰν γὰρ ἴδοι
πις τοῦ χήτους vb μέγεθος, xaX την σύμπηζιν τοῦ
σώματος, ἣν àv τῷ Ἰώ6 ἡ Γραφὴ μετὰ πλείονος
διηγεῖται σαφηνείας, πῶς οὐ σφόδρα Οθαυμάσας,
ὑμνήσῃ τὸν δηµιουργήσαντα τηλικαῦτα Qoa, xal
χωρία τούτοις τὰ ἅπλητα πελάγη ἁποχληρώσαντα"
χαὶ μὴ συγχωροῦντα τῶν οἰκείων ἑκτρέχειν ὅρων,
ε;τε πρὸς γῆν, εἴτε πρὸς τὰ πλεόμενα µέρη” μὴ δὲ

Proplieta repetit sententiam. Scriptum est autem
in libro Genesis : Et dixit Deus , fiat luz , et facta
est ** ; et r liqua simili ratione ac modo.

εις. 6. Statuit ea in. seculum, et in seculum
&gculi. Stabilivit ca, ordine nimirum , operatione
aique utilitate , ut immobil:a essent , ac saeculum
et nature terminos non transgrederentur.

Praeceptum posuit, et non prateribuut. Hxc verba
eliam facilitatem demonstrant, qua hujuscemodi
elementa atque creaturae in esse a Deo producta
sunt, et qua deinceps conservantur et perseverant.
Posuit enim, inquit, eis mandatum de termiuis
eorum, quod nunquam przateribunt, non secus
alque servi, qui transgredi non audent dominorum
przecepta. Omnia enim, inquit alibi, serviunt tibi '*.

εβρ. 7. Laudate Dominum de terra, dracones. et
omnes abyssi. Per dracones lioc in loco ipsa cete
intelligit, quemadmodum et alibi, quando ait :
Draco iste quem formasi! ois !**. Per abyssos vcro
jpsa significat maria. Quotics enim, inquit, vider 8
cetz magnitudinem, οἱ corporis illius coupactio-
nem, quam apud beatum Job Scriptura plenius
atque apertius describit, quomodo non admira-
bundus tantorum animantium Creatorem laudab.s?
qui innavigabiles maris sinus ac regiones, pro illo-
rum babitatione eis tradidit, nec ea sinil statulos

3* Psal. cxut, 16. '* Gen. 1, 9. !! Psal. exvirnu, 9). | Psal. cii, 26,

1215 EUTHYMII ZIGABENI 13:6

prietergredi terminos, nec ad terram, aut ad navi- A λυµαίΐνεσθαι 1$ μόνου τοῖς τλοίοις, ἀλλὰ ph δὲ τοῖ;
gabiles maris partis excurrere? ne naves scilicet — yévest τῶν ἰχθύων ; 05 τοῦτο δὲ µόνον ἄξιον Oavp-
aut alia piscium genera οὐ illis vastarentur, Ve- — Qeiv, ἀλλὰ xal τὴν θάλασσαν ' πῶς τοσοῦτον T3, Coq
rum neque hoc tantum admiratione digunm est, ὑδάτων ἔχουσα, xai ταῖς βίαις τῶν ἀνέμων ἔλαυνο-
sed οἱ ipsum mare, non mediocrem admirationis — uer, xal φοθερῶς ἀναθρασσομένη xal avpoboupévr,
divinze polentize occaslonem przebet. Quomodo sci- καὶ µαινοµένη, τοὺς ἱδίους ὄρους oty ὑπερέαίνει,
licet eum tantam aquarum copiam habeat, et ven-— οὐδὲ «zv γείτονα γῆν ἐπικλύζειν τολμᾶ, τὸ πρόστᾳ-

torum vi impellatur, atque horribiliter ebulliat, et
furore pene quodam fcratur, proprios tamen ter-
minos non transgreditur, neque audet vieinam
terram deimnergere, scd Domini mandatum obser-
ναί : et quanquam instabilem ac nul!o ordine
constantem naturam habeat, ordinem tamen suum

perpetuo conservat. Hac si animo revolveris, divinam sapientiam,
nem vere admiraberis et maximam laudum oecas:onem assumes,

atque contexas

Vgns. 8. [gnis, grando, niz, glacies, spiritus
procelle , facientia verbum ejus. Ministrantia. sci-
licel atque inservientia ad bominum utilitatem,
propter divinum mandatum : non quod fortuito,
aut casu, id faciant, aut sponte $ua. Per ignein
vero, hoc in loco, ipsum fulgur intelligit.

VeRs. 9, 10. Montes et omnes colles, ligna. fru-
clifera, et omnes cedri, fere, et unirersa pecora,
reptilia, el volucres alate. Qaoniam ea omnia qus
jucunda atque utilia sunt, manifestam atque aper-
iam suam administrationem et divinam laudem
ostendunt, in tristioribus ac severioribus immora»
lur, dicens : Jguis, grando, etc.; quibus etiam ea
ad;ungit, qux mjuus utilia videri poterant, dicens :

μα τοῦ Δεοπότου φυλάττουσα, xol φὖσ.ν ἄστατιν

καὶ ἄταχτον ἔχουσα, τὴν εὐταξίαν τηρεῖ. Tazcta τοί--

νυν ἀναλογιζόμενος θαυμάσεις ὄντως τὶῖν σοφίαν
τοῦ θ:οῦ, τὴν δύναμιν, τὲν οἰχονομίαν, xal Όμνον
ὥσπερ ἀπὸ τῶν ἄλλων», οὕτω χἀντεῦθεν ὑφανεῖς
αὖ«ψ.

potentiam, alque administrat ο-
quas in honorem Dei complices

Πῖρ, ydJAata, xir, xpvccaldoc, xvevga xa-
ταιγίδος, τὰ ποιοῦντα τὸν JAóyor αὐτοῦ. Τὰ δια-
χονοῦντα τὰ προστάγµατα αὐτοῦ πρὸς τὸ λυσιτελοῦν
ἀνθρώποις, xal gt ἁπλῶς, χαὶ ὡς ἔτυχε γινόμενα”
πὺρ δὲ νῦν λέγει τὴν ἀστραπήν

Τὰ ὅρη, xal πάντες οἱ Bovrol, ξύ.ῖα xapzo-
«άρα, xal πᾶσαι χέδροι ' τὰ θηρία, καὶ πάντα τὰ
κτήνη, ἑρπετὰ, xal πετεινὰ πτερωτά. Ἐτεὶ τὰ
τερπνότερα, xal χρησιμώτερα, xal ὠςελιμώτερα
πρόδηλον ἔχουσ, τὸν θαυμασμὸν xai τὸν ἔπαινον,
ἑνδιατρίθει πλέον τοῖς λυπηροτέροις, λέγων, Πτρ,
χάἁ,λαζα, xoY τὰ ἑξῆς * xal τοῖς δοχοῦσιν ἀχρηστοτέ-
ροις λέγων * Τὰ 6pn καὶ πάντες οἱ βουγοὶ, £0Ja

Montes εἰ omnes colles , ligna fructifera et omnes C καρποφέρα, xal πᾶσαι κέδι ot * καὶ τοῖς βλαθερω"

cedri ; quibus insuper ea addit, qua noxia existi-
mantur, diceus : Fere et reptilia, cx omni nimirum
parte. divinam plene providentiam demonstrans,
ac docens quod etiam hzc omnia admiranda atque
utilia sunt, e£ rationem habent, quare à Deo in
esse adducta sint : tametsi id a nobis fortasse non
percipiatur, vel difficile percipiatur. Fulgur etenim
pluvie signum est, et saepenumero etiam vento-
rum. Grando autem. nix et glacies, ad terrze cul-
tum utilia sunt. Spiritus vero procellze, aliquando
quidem nubes dissolvit, aliquaudo vero etiam ad-
ducit : utrumque tamen ad nostrum commodum,
tametsi ob ignorantiam nostram nobis plerumque
secus videatur. Cedri quoque per quas veluti ma-
jores arbores, omnes aliz infructuose compre-
hens:z? sunt, ad domorum zdificationem, et navium
constructionem, commodissimz sunt et necessa-
rix : nihilque omuino superfluum est, aut fortuito
factum. Leones przterea, pardi, elephanti, unicor-
nes, rhinocerotes, atque alia hujusmodi, et reptilia,
qualia sunt dracones, serpentes οἱ scorpiones et
veliqua, non. mediocrem utilitatem ad humanam
vitam afferunt. Timorem enim nobis Deus per ea
prostat, et moderatiores fleri przeparat, ac magis
eollicitos, et primi parentis delictnm in memoriam
revocat : propter quod universa hic imiitia ana-
malia servitutem illam a se excusscerunt, quam in

τέροις λέγων * Τὰ θηρία καὶ épxstd* δειχνύων ix
περιουσίας τοῦ Θεοῦ τὴν πρόνοιαν, xal δ.δᾶσχων
ὅτι xal πάντα ταῦτα θαυμαστὰ, xaX χοειώδη, χοὶ
λόγον ἔχουτα τῆς £l; τὸ εἶναι παραγωγῆς ’ εἰ xal
ἡμῖν ἴσως ἁκατάληπτον, Ἡ δυσχατάληπτων. Καὶ
ἁττραπὴῆ μὲν γὰρ, ὑετοῦ σημεῖον, f) xoi πρλιάχις
ἀνέμου * χάλαζα δὲ, καὶ χιὼν, καὶ χρύσταλλος, ti;
γεωργτίαν ἐπιτήδεια. Τὸ πνεύμα δὲ τῆς καταιγίο;
ποτὰ μὲν ἀπελαύνει τὰ νἑέγη, ποτὲ δὲ συνάχει, καὶ
τοῦτο δὰ vÀxelvo, πρὸς τὸ λυσιτελοῦν, εἰ xal ἡμῖν
οὐχ οὕτω δοχεῖ, δι ἄγνοιαν. Τὰ ὄρη δὲ, xal αἱ x£-
δρο:, δι) ὧν κέδοων ὡς µειζόνων, πάντα τὰ ἄχαρτα
δένδρα συμπαρελ{φθησαν εἰς οἰχοξομῆν, xal ναυπη-
γίαν χρησιμεύσουσι, xaY οὐδὲν ὅλως περιττόὀν ΄ οὗ δ'
ὡς ἔτυχε Ὑινόμενον. Λέοντες, xal παρδάλεις, xal
ἑλέφαντες, xal µονοχέρωτες, xal ῥινοχέρωτες, xal
τὰ τοιαῦτα, xal τῶν ἑρπετῶν ὁράχοντες, xat ὄγεις,
xal σχορπίοι, xal τὰ λοιπὰ, χαὶ αὐτὰ χργσιμεύσου-
σιν εἰς τὸν βίον’ φύδον γὰρ ἡμῖν ἐπιτειχίτει, xal
αωφρονεῖν παρασκευάζει, xat ἑναγωνίους ποιςῖ, xal
ἀναμιμνήσχει τῆς ἓν τῷ παραδεἰίσῳ τοῦ προτάτο-
po; ἁμαρτίας, δι fiv ταῦτα τὴν τοῦ Αδὰμ ἀπεσεί-
σαντο δουλείαν, ὑπογχείρια τούτῳ δοθέντα, xat τὰς
γλήσεις παρ) ἐχείνου δεξάµενα * ἵνα μὴ] λέγω τὴν
ἄλλτν χρείαν, ἣν πρὸς τὰ χατασκευαζόµενα παρ:
έχουσι φάρμανχα. El τοίνυν τὰ λυπηρὰ, xai và δο-
xouvta ἄγριοτα, xal β)αθερὰ οὕτως χρίέσιµα, ὧν

^

111 | COMMENT. IN PSALMOS. 113
δι αὐτῶν Όμνον ἀναφέρεσθαι τῷ Osip xal δοξολο- A ea liabuit Adam. Tradita enim ei a Deo fuerant iu

yiav, τί ἄν τις εἴποι, περὶ τῶν μὴ τοιούτων;

servitutem οί subjectionem ; atque ideo appella.

tiones et nomina ab co etiam susceperant. Taceo innumerabiles utilitates quas in, medicinis prz-
stant et pharmacis. Si igilur ea qus tristiora sunt, aut molestiora, quisque inutilia videntur
esse, ac noxia, adeo utilia sunt, ut per ea laus et gloria Deo cani debeat : quid dicendum erit de iis
qua hujuscemodi non sunt, sed delectabilia sunt pariter atque utilia?

Βασιᾶεῖς τῆς γῆς, xal πάντες Aaol, ἄρχοντες
καὶ πάντες κριταὶ γῆς. Πάλιν ἕτερον ἐνταῦθα xt-
vet προνοίας εἶδος, τὸ τῶν ἁρχόντων, τῖς τοῦ θεοῦ
γὰρ σοφίας ἔργον, τὸ εἰς ἄρχοντας xaX ἀρχομένους
τόδε τὸ πᾶν διελεῖν' τοὺς βασιλεῖς δὲ λέγει καὶ ἄρ-
χοντας xai κριτὰς , ὡς τὸ ἄρχειν, xaX τὸ xplveww
ἔχοντας. Αἱνεῖτε γάρ, φησὶ, τὸν Κύρτον, οἱ μὲν ὅτι
ἐπιμελεῖσθαι προεχρίθητε, οἱ δὲ, ὅτι ἐπιμελείας τῆς
παρὰ τῶν κρειττόνων ἀξιοῦσθε, ὁμοῦ δὲ πάντες,

V&ns. 11. Περοε terra et omnes populi, principes
et omnes judices terre, Rursum hoc in loco aliud
pertractat diving providentize genus, de principum
scilicet ac regum consttutione. Est etenim divinze
sapienti: opus, universum orbem in principes
atque iu subditos distinzisse. Reges autem et prin-
cipes et judices appellat, eo quod dominautur,
regunt et. judicant. Laudate enim, inquit, Domi-
num, vos quidem, quia prepositi et praefec li estis,

ὅτι εὐταξίαν ἐντεῦθεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις ἑδωρή- Ὦ populi vero quia studio atque cur:ze et sollicitud.ni

cato, Τὸ μὲν οὖν ἄρχειν, ἔργον Θεοῦ * τὸ δὲ χανῶς
ἄρχειντῆς τῶν ἀνθρώπων φαμλότητος τὸ δὲ καὶ πο-
νηροὺς εἰς τὸ ἄρχειν ἄγεσθαιτῆς ἀνθρώπων πονηρίας.
Εἰπὼν δὲ ὅτι πάντες Aa0l, οὐκ ἄνδρας ἑδήλωσε µό-
νον, ἀλλὰ xal γυναῖχας χαὶ ἁπλῶς πᾶν γένος, xal
πᾶσαν ἡλιχίαν.

superiorum a Deo donati sunt. Una autem 01066
id facite, quoniam ex liac ordinum varietate, ordi-
nem quemdain Deus in humano genere constituit.
Verum quod. principes imperent ac donrnentur,
divinum quidem opus est, hoc est, a Deo datum ;
quod vero iale impcrent, hoc ad ipsorum princi-

pum pertinet. perversitatem. Simili modo quod pravi homines ad imperium — assumantur, | maligni
ac pravi ipsi homines in causa. sunt. Dicens autem omues populos, nou viros tantuni, sed mulieres
eliam compreliendit, οἱ omnem denique gencrationem atque omnem aetatem.

Νεαγίσκοι xal παρθέγοι, πρεσθύτεροι μετὰ
νεωτέρω», alrecácocar τὸ ὄγομα Κυρίου. Nea-
νίσχοι xai νεανίδες, ἵνα ἐθισθῶσιν αἰνεῖν' πρεσθύ-
τεροι, ὅτι εἰς ταύτην ἔφθασαν ἡλικίαν' νεωτέρους
δὲ τοὺς νεανίσχους αὖθις ἔφησεν, ἀντιδιαστείλας αὑ--
τοὺς τοῖς πρεσθυτἑροις.

"Οτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Ἔμεγα-
λύνθη διὰ τὰ μεγαλεῖα τῶν ἔργων αὐτοῦ.

Ἡ ἑἐξομο.)όγησις αὑτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ obparov.
Ἡ εὐγαριστία, xax dj δοξολοχία αὐτοῦ ἐπὶ γῆς àv-
θρώποις, xaX ἐπ᾽ οὑρανοῦ ἀγγέλοις.

Kal ὑψώσει κέρας «αοῦ αὐτοῦ. Δὐξήσει, µεγα-
λυνεῖ ἰσχὺν λαρῦ αὐτοῦ.

Ὕμνος πᾶσι τοῖς ὁσίοις αὐτοῦ. Τοῖς ἄφωτιω-
µένοις αὑιῷ' τούτοις γὰρ μάλιστα προσήχει ὑμνεῖν,
ὡς μᾶλλον εἰδόσι τὰ µεγαλεῖα, xal τὰς εὐεργεσίας
αὐτοῦ. Βΐρηχε δὲ χαὶ ἐν τῷ 1β' φαλμῷ, Τοῖς εὖ-
θέσι πρέπει αἴγεσις καὶ ζήτει ἑχείνην τὴν ἐξέγη-
97.

"IopanA, Aa ὀγγίζοντι αὐτῷ. Λαῷ οἰχείῳ, λαῷ
ἐΥγίζοντι χατὰ σχέσιν καὶ διάθεσιν ἐχ πίστεως, &x
θεραπείας, ἐξ ἀρετῶν οἰχειώσεως * f) ὅτι ὄμνος
ἔσται τοῖς ὁσίοις αὐτοῦ, xax δοξασθῄσονται, ὡς ὅσιοι
αὐτοῦ, ὡς λαὸς ἐγγίξων αὐτῷ; δ.ὸ χρὴ γενέσθαι
τοιούτους, ἵνα διὰ τοῦτο δόξης ἀξιωθῶσιν.

'AA4nAovta.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΘ’.
"Acate τῷ Kvplo ἆσμα καινόν. Elpnsac μὲν
τοῦτο πολλάκις, ἑρμηνεῦθη δὲ χαὶ ἓν τῷ λβ φΦαλ-
pp. Κατὰ μὲν ἱστορίαν περὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ φαλ-

Ὕνης. 129. Adolescentes et virgines, seniores cum
junioribus , laudent nomen Dowini. | Adolescen-
tes et puell:e. id faciant, ut assuescant laudare
Deum. Senes vero. Deum laudent quod. in. hujus-
modi a'tatem pervenerint. Juniores quoque et ado-

C lescentes dixit, ut ex opposito distingueret eos a

scnibus.

Quoniam exaltatum est nomen ejus solius. Ma-
gnificatum est ob magua et grandia illius opera.

γεπς. 15. Confessio ejus in. terra et. in calo, εἰ
exaltabil cornu populi sui. Gratiarum actio οἱ glori-
ficatio, qux» Deo fit, in terra quidem ab hominibus,
in cao vero ab angelis.

Et exaltabit cornu populi sui. Augebit, magnifica-
bit potentiain, populi sui.

Vgns. 14. Hymnus omnibus sanctis ejus. lis qui
ei sanclificati et dicati sunt. los etenim praecipue
decet laudare Deum, veluti qui pre caeteris, illius
magnalia 4ο beneficia noverunt. Dictum est etiam
in psalmo xxxn : Rectos όεεεί laudatio, ubi vide

D expositionem.

Filiis Israel, populo appropinquanti sibi. [οο
est, populo suo, qui affectu ac dispositione sua in
Deum ei semper appropinquat : per fidem vidilicet,
per cultum, et per familiaritatem virtutum ; vel
quia hymnus erit sanctis ejus, et. glorificabuntue
veluti saucti Dei, et tanquam populus ei apr ropin-
quans. Atque ideo oportet tales fieri, ut propterca
gloriam consequantur.

Alleluia.
PSALMUS CALIX.

Vzns. 1. Cantute Domino canticum novum. Verba
hac szpe alibi exposita sunt, precipue in psalmo
XxXH, οἱ juxta liistorig sensufn, ad llebreoruiu

191)

EUTHYMII ZIGABENI

120

popu!um pertinent ; juxta anagogen vero, ad fideles, A μὸ;, κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, περὶ ὧν ὁ θεολόγος Γρηγό-

quemadmodum Gregorius Theologus tradit, in
sermone De Enceniis. llli autem novum Domino
canticum canunt, qui nova in Christo effecti sunt
creatura, et per Novum Testamentum, novum ho-
ininem induerunt.

Laus ejüs in Ecclesia sanctorum, ln prace-
denti etiam psalino dixit : Hynnus omnibus san-
elis ejus.

Vgnas. 2. Latetur ]srael. in eo, qui fecit eum.
Novus ἰδεαθί, canens, in Deo latetur, quia eum
fecit, el quia fecit cum esse populum suum ; atque
ideo addidit :

Et filii Sion exsultent in. rege suo. Filii dico
nove Sion, vel ipse etiam lsraeliticus populus
canens Deo lztetur, et letus gratias agat, et quod
creatus sit, et quod ut proprius ac peculiaris po-
pulus a Deo vindicatus sit, Eis enim, tanquam
suis ac familiaribus olim Deus impcrabat : quod
privatuin quoddam aliud est beneflcii genus.

γεας. 9. Laudent nomen ejus in choro. 1n conso-
nantia et concentu vocum, ut cantus communica-
tio dilectionis pariter communicationem afferat
atque animorum consensum.

In iympano εἰ psalterio psallant. ei. Antiquo
quidem populo iussum erat, ut hujuscemodi iustru-
mentis Deo canerent , quemadmodum et illud
mandatuui fuerat, ut certis Deo animalibus sacri-
ficarent : atque hoc ob illius populi infirmitatem,
atque amorem erga voluptates, a quibus non ita
de facili poterant separari : novus autem populus
tunc se psallere putat in tympano, quando corpo-
ris voluptates mortificat. Tympanum etenim cur-
pus quoddam mortuum est, et tunc etiam psallit
in psalterio, quando superne a Deo, ut ita dicam,
insonatur, Psalterium enim, ut alibi diximus,
superne habet vocum et sonorum causas. Vel,

per tympanum bonas operationes, per psalterium .
vero contemplationem iutellige, ita ut Prophetam admonere

ριος εἴρηχεν, ἓν τῷ λόγῳ τῶν ᾿Εγκαινίων. "Άλουσι
δὲ τῷ Κυρίῳ ἆσμα χαινὸν, οἱ τῖς χαινῖς χτίσεως,
οἱ τῆς χαινῆς διαθήκης, τὸν χαινὸν ἄνθρωπον ἑνδυ-
σάμενοι.

Ἡ αἵνεσις αὐτοῦ ἐν ἐκκ.Ίησίᾳ ὁσίων. Έἶπε
καὶ iv τῷ προλαθόντι φΦαλμῷ, "Yyuroc πᾶσι τοῖς
ὁσίοις αὑτοῦ.

Εὐφρανθήτω Ἱσραὴ.ὶ ἐπὶ τῷ ποιήσαντι αὑτόν.
Ἱσραἡλ ὁ Καινὸς ἄδων, εὑφρανθήτω ἐπὶ τῷ θεῷ,
ὅτι τε αὐτὸν ἐποίησεν ἄνθρωπον, xal ὅτι αὐτὸν ἔποίη-
σὲν ἴδιον λαόν’ ἐπήγαγε γάρ.

Καὶ vlol Σιὼν ἀγα..Ίιάσθωσαν ἐπὶ τῷ βασι-
Asi αὐτῶν. Υἱοὶ Σιὼν, «rc χαινῆς' 6 Ἰσραηλιτιχὺς

B αὖθις λαὸς ὥδων εὐφρανθήτω, καὶ εὑφραινόμενος

εὐχαριστείτω, ὑπέρ τε τῆς δηµιουρτία;:, ὑπέρ τε
τῆς οἰχειώσεως' ὡς οἰχείων γὰρ αὐτῶν ἐθασίλευ-
σεν. ὅπερ ἕτερον εἶδος εὑεργεσίας.

Αἱγεσάτωσαν τὺ ÜÓroua αὐτοῦ ἐν χορῷ. 'Ev
συµφωνἰίᾳ, ἵνα d xovvovía «nc ᾠδῆς χοινωνίαν αὖ-
τοῖς ἀγάπης ἐμθά)ῃ, xat σύμπνοιαν, xal ὀμόνοιαν.

Ἐν τυµπάγῳ καὶ γα.τηρίῳ ναατωσαν
αὐτῷ. Tp μὲν παλαιῷ λαῷ διὰ τοιούτων ὀργάνων
ἄδειν ἑπετέτραπτο, χαθάπερ xal τὸ ζωοθυτεῖν, διὰ
τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, καὶ φιληδονίαν᾽ τῷ νέῳ τύμ.
πανον ἡ νέκρωσις τῶν σωματικῶν ἡδονῶν' νεχρὸν

C Y&p σῶμα τὸ τύµπανον, ψαλτήριον δὲ, τὸ ἄνωθεν

ἐνηχεῖσθαι, Τὸ φαλτήριον γὰρ ἄνωθεν ἑλάμθανε
τῶν φθόγγων τὰς ἀφορμάς' f) τύμπανον μὲν, ἡ
πρᾶξις, φαλτήριον δὲ, dj θεωρία, ἵνα φάλλωμεν
αὐτῷ, νεκροῦντες τὰ πάθη, xai ἄνωθεν ἑνηχούμε-
vot παρὰ τοῦ θεοῦ. f) διὰ πράξεως xol θεωρίας.
Εἴρηται περὶ ἀναγωγῆς τοῦ φαλτηρίου καὶ tv τῷ
λβ’ ψαλμῷ, ἔνθα τὸ, Ἐν ψα.τηρίῳ ξεχαχόρδῳ γά-
JAacs αὑτῷ.

intelligamus fideles, quod aff ct.bus

propriis mortificatis et adepta a Deo superne illa gratia, qua hominem quodammodo insonari dixi,
mus, Deo psallant, per bonas scilicet actiones, et per contemplationem. Quid sigaificet etiam psal-

terium juxta anagogicum sensum, diximus in psalmo xxr, ibi :

lite ei.

Vgns. 4. Quia beneplacitum est Domino in populo D

suo. lloc est, quia delectatur, vel quia bona vult
Dominus populo suo, juxta illud : Gloria in excel-

In psalterio | decachordo psal.

“Οτι &bCoxet. Κύριος ἐν τῷ «αφ αὐτοὶ. Εὖαρε-
στεῖται * f] ἀγαθὰ θέλει, κατὰ τὸ, ἐν ἀγθρώποις
εὐδοχία.

sis Deo, εἰ in terra paz, in hominibus bona voluntas '*, [Utrobique enim in Grzeca lectione eadem habetur
dictio : tametsi Latine non eodem modo utrobique recte reddi possit; nam quod hic in Graco habetug

&2boxsl, ibi habetur εὐδοχία, |

Et eaaltabit mansuetos in salute. Glorificet enim
eos simul et salvet. In psalmo etiam xzvi legimus ;
Siscipiens mites Dominus.

Vgns. 5. Gloriabuntur sancti in gloria. Primo
2mnia usque ad psalmi fluem, juxta bistoriam in-
lerpretabimur, deinde anagogicuim pertractabimus
sensum. Juxta igitur illum sensum qui magis essc
videtur pre manibus, hoe est, juxta historiam,

" d Luc. il, 14.

Kal ὑψώσει πραεῖς ἐν σωτηρίᾳ. Δοξάσει αὐτοὺς,
μετὰ xal τοῦ dicat, Εἴρηται δὲ ἓν τῷ µη φαλμῷῳ,
Α;α αμθάνων πραεῖς ὁ Κύριος.

Καυχήσογται ὅσιοι ἓν δόξῃ. Καθ) ἱστορίαν,
πρότερον τὰ ἐντεῦθεν ἑρμηνευτέον, ἄχρι πέρατος
τοῦ φαλμοῦ, εἶτα xal ἀναγωγιχῶς περὶ τούτων δια-
ληπτέον. Προλέχει τοίνυν κατὰ τὸ προχείρως νουῦ-
µενον, περὶ τῆς τῶν ἹἩθραίων νίκης, ἣν ἐνίχησαν

1991 COMMENT. IN PSALMOS. : 1329

τὰ πὲριξ αὐτῶν ἔθνη, χωλύοντα τὴν ἀνοικοδομὴῆν Α Hebraeorum victoriam przdicit, quando finitimas

τοῦ ναοῦ xal τῆς πόλεως, Kavuyfisovtal, φησὶν, ol
ἀφωσιωμένοι τῷ θεῷ Ἰσραηλίται, £v δόξῃ τῆς ἀπὸ
τῆς θεοδωρήτου νίχης, f| τῆς ἀπὸ τῆς θεοῦ συµµα-
χίας.

Καὶ ἀγαλλΛιάσονται ἐπὶ τῶν κοίτων αὐτῶν.
Οὐ µόνον ἀφόδως χοιµηθῄσονται, ἀλλὰ xai ἡδέως,
ἀπὸ τῶν πολεμίων ἁπαλλαγέντες.

Αἱ ὑψώσεις τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ «άρυγγι αὐτῶν,
καὶ ῥομφαίαι δίσταµοι ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν.
Τοῦτο βούλεται λέγειν ὅτι ὑμνοῦντες τὸν θεὸν, πο-
λεμήσουσι τοῖς ἐχθροῖς, καὶ αἱ ὑμνολογίαι τοῦ θεοῦ

ἐν τῷ στόµατι αὐτῶν, xal σπάθαι ἐν ταῖς χερσὶν B

αὐτῶν, συγκόπτουσαι τοὺς πολεµίους,

ToO ποιῆσαι ἐἑκδίχησι ἐν τοῖς ἔθνεσιν, &Ae-
χμοὺς ἐν τοῖς Aaoíg. Ὕ πὲρ τοῦ ποιῆσαι τὸν θεὸν
ἑκδίχησιν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἀνθ᾽ ὧν Ἠδίχουν τὸν
λαὸν αὐτοῦ: καὶ ἑλεγμὸν ἐν τῷ λαῷ, πληθυντικὸν
ἀντὶ ἐνικοῦ, ἐλεγχομένῳ ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας αὖ-
τοῦ µέχρι τότε χατεπονεῖτο' xal οὐ δι’ ἀσθένειαν
τοῦ Θεοῦ, ὅτε τε γὰρ ἕνευσε μόνου, εἰς θαυμαστὸν
ἦλθε τὸ πρᾶγμα µεταδολήν.

maximz atque admiranda mutationes fleri possint. Illud tamen animadvertendum — est,

superarunt gentes, qus? templi et civitatis instau-
rationem impediebant. Tunc etenim, inquit, futu-
rum esse ut Israelitze ( quos ideo sanctos appellat,
quia Deo sanctificati ac dedicati fuerant), gloria-
bundi exsultent, propter victori: gloriam, a Deo,
hioc est, a divino auxilio eis prastitam.

Exsultabunt in cubilibus suis. Nou tantum securi
dormient absque nullo timore, sed jucunde etiam et
cum delectatione in cubilibus suis quiescent veluti
ab hostium periculis liberati. |

VgRs. 6. Exaltationes Dei in gullure eorum, et
gladii ancipites in manibus eorum. Sensus est, quod
adversus inimicos, laudantes Deum, pugnabant.
Laudationes Dei, inquit, erunt in ore eorum, at-
que gladii poriter in eorum manibus, quibus con-
ciderent inimicos.

Vens. 7. Ut faceret vindictam in nationibus, re-
dargutiones in populis. Ut Deus scilicel bane vin-
dictam in gentibus faceret, que injuriam Israeli-
tico populo intulerant : similiter ut redargutiones
faceret in populo suo, redarguto eo nimirum,
atque convicto, quod ob propria scelera et non
ob Dei sui imbecillitatem eo usque ab hostibus
victus oppressus fuisset, cum alioqui solo Dei nutu
quod plurali

numero hic utitur Propheta pro singulari , dicens : Fedargwtiones in populis, pro, 1n po-

pulo.
Tov δῆσαι τους βασελεῖς αὐτῶν ἓν πέδαις,

Vrns. 8. Ut alligaret reges eorum in compedibus,

καὶ τοὺς ἐγδόξους αὐτῶν ἐν χειροπέδαις σιδη- ϱ et nobiles eorum in manicis ferreis. Ut non solum

ραῖς. Ὑπὲρ τοῦ μὴ µόνον ἁπώσασθαι τοὺς πολε-
µίους, ἀλλὰ xal τοὺς βασιλεῖς αὐτῶν, καὶ τοὺς ἅλ-
λους ἑνδόξους ἐν αὐτοῖς δεσµότας λαθεῖν.

Tov ποιῆσαι ἓν αὐτοῖς xpipa ἔγγραπτον. Too
ποιῆσαι τῷ θεῷ, ἓν τοῖς ἔθνεσι xal ἐν τῷ λαφ αὐ-
τοῦ, xplaw ἀνάγραπτον βίθλοις, xat µέχρι παντὸς
αἰῶνος, ἀναμνημονενομένην, f] ἀνάγραπτον τῷ pio,
xai ἀνεξάλειπτον, xal olov ἑστηλογραφημένην'
κρίαιν δὲ νόει qot, τὴν ἔνδιχον ἀπώλειαν τῶν ἐχ-
050v.

Δόξα αὕτη ἔσται zücií τοῖς ὁσίοιςο abcov.
Αὕτη' Tola ; Τὸ νιχῆσαι, μᾶλλον δὲ, τὸ οὕτω νιχη-
σαι παραδόξως, διὰ τῆς συμμαχίας τοῦ θεοῦ. Ταῦτα

hostes ipsos repelleret, sed etiam corum reges,
atque ui mobilissimos quosque eorum, captivos
faceret. |

VEns. 9. Ut faceret in eis. judicium conscriptum.
Ut in gentibus, inquit, atque in populo suo Deus
judicium faceret, quod in libris conscriptum esset :
cujus judicii in omni seculo memoria exsisteret.
Vel conscriptum in vita atque in memoria hominum,
indelebile, et veluti in marmorea quadam columna
insculptum. Per judicium autem justam inimicorum
destructionem intellige. :

Gloria hec est omnibus sanctis ejus. Sed qu&uam
hec est gloria ?* Quod scilicet Dei ope, tam
ad mirande hostes superaverint. Ilxc igitur juxta

μὲν οὖν καθ) ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, Καυ- D historie sensum dicta sunt. Juxta anagogen vero ;

χήσονται ὅσιοι ἐν δόξῃ τῇ με λούσῃ’ οὐκ ἄξια
γὰρ, qnoV τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρὸς
τὴν μἐλΊουσαν κρίσι' ἁποκαλύπτεσθαι εἰς
ἡμᾶς. Δόξα δὲ, ὁ σταυρὸς, χατὰ τὸ, Εμοὶ μὴ Τό-
γοιτο καυχᾶσθαι, εἰ μὴ év τῷ σταυρῷ cov. Kv-
pov Ἰησοῦ. Επαινεῖ δὲ τοὺς πραεῖς χαὶ τοὺς
ὁσίους, προτρέπων ἡμᾶς, εἰς ὁσιότητα χαὶ πραότητα.
Καὶ ἀγαλλιάσονται, φησὶν, ἐπὶ τῶν χοιτῶν αὐτῶν,
ᾖτοι τῶν ηὐτρεπισμένων αὐτοῖς, αἰωνίων μονῶν,
τῶν ἀχαταλύτων σχηνῶν. Ab ὑψώσεις τοῦ θεοῦ'
ῦψωσεις μὲν οὖν νοοῦμεν, τὰς δι ὕμνων xal θεο-

' λογίας θεοπρεπεῖς φωνὰς ὑπεριφούσας αὐτόν ῥομ-

11 Rom. vit, 18. | Galat. vi, 414,
PaArnoL. Gg. CXXVIII.

Ezsultabunt sancti in futura gloria. Non enim con-
digne sunt, ut inquit Apostolus, passiones hujus
lemporis, ad futuram gloriam, que revelabitur in
nobis **. Gloria autem, est Christi crux, juxta illud :
Mihi autem absit gloriari, nlsi in. cruce Domini
Jesu '*. Laudat etiam Propheta mites ac sanctos
viros, ad mansuetudinem nimirum nos atque ad
sanctitatem exhortans : quos jubilare dicit in cu-'
bilibus suis, hoc est, in cternis Indissolubilibusque
tabernaculis, quz eis parata sunt. Per exa!tationes
vero Dei, dignas Deo voces intellige, quibus illius
laudes decantari solent, qux maguitudinem, po-

i3

1323

EUTHYMII ZIGADBENI

1321

tentiam ac bonitatem divinam extollunt, Per an» A φαῖαν δὲ δίστοµον, ἤτοι τμητικωτάτην, τὸν σταυ-

cipitem etiam gladium, hoc est, valde csdentem
ac resecantem, ipsam crucem intellige, quae instru-
ctas demonum acies dissolvit et resecat ; vel (quia
Grzca dictio δίστοµος deducta a Graco verbo στο-
pót quod significat cousolido, aliam potest apud
Latinos lectionqm reddere, ita ut textus | sit : Et
gladii utrinque consolidati in manibus eorum) ; per
gladium utrinque consolidatum, eorum conversa-
tionem intellige. Opere nimirum, et sermone, seu
actione: et. contemplatione consolidata m. Est au.
ilem sermo de apostolis, atque eorum successo-
ribus : Ut faceret vindictam in gentibus, dum scili-
cet de dzmonu:n eos eripit tyranuide. Et redargu-
tiones in populis, Judeorum scilicct, dum eos veluti

legis transgressores Deo adversarios esse redarguit, B

οἱ czcos ad lumen veritatis, Ut alligaret. reges

gentium, et nobiles eorum, in validissimis nimirum:

fidei, timoris et dilectionis Dei vinculis. Quod si
reges alligaverit, multo etiam magis eos alligabit,
qui regibus inferiores sunt. Vel per reges et nobiles,

pov, τἆμνοντα καὶ λύοντα τὰς πράξεις τῶν δαιμόνων”
Ἡ ῥομφαῖαν δίστοµον, τὴν πολιτείαν αὐτῶν, ἔργῳ
καὶ λόγῳ ἑστομωμένην f| πράξει xot θεωρία. Περὶ
δὲ τῶν ἁποστόλων Ó λόγος, καὶ τῶν διαδόχων αὑτῶν
Tov ποιῆσαι ἐχδίχησιν ἐν τοῖς ἔθγεσι, iv τῷ ῥύ-
σασθαι αὐτοὺς τῆς δουλείας χαὶ τυραννίδος τοῦ
διαδόλου, Καὶ ἐλεγμοὺς ἐν τοῖς «αοῖς τῶν "Tou-
δαίων, Ev τῷ ἐλέγχειν αὐτοὺς, παρανόµους, χὰ1θεο-
μάγους, xal τυφλοὺς πρὸς τὸ φῶς τῆς ἁληθδείας
Tov δῆσαι τοὺς βασιαεῖς τῶν ἐθνῶν, xal. τοὺς
ἐνδόξους αὐτῶν ἑνδεσμοῖς ἰσχυροῖς, πίστεως xat
φόδου xal ἀγάπης θεοῦ. El δὲ τούτου, πολλῷ
μᾶλλον τοὺς μετ) αὐτοὺς, f| βασιλεῖς χαὶ ἑνδόξους,
«ou; βασιλεύοντα: αὐτῶν δαίμονας, xal δόξης τῖς
παρ᾽ αὐτῶν ἀπολαύοντας, ὧν τὰς χεῖρας ἑτέδησεν,
ταῖς πέδαις τῆς ἀνενεργησίας" τοῦ ποιῃσαι ἓν τοῖς
ἔθνεσι χρῖμα ἔγγραπτον, Ἠγουν ἀποφάσεις γοὶ νό-
µου; ἐγγράφους, πολιτείας θεοφιλοῦς. Δόξα αὕτη
éctl, πᾶσι τοῖς ταῦτα ποιοῦσιν' αὕτη, ποία;, Τὸ
τοιαῦτα χατορθῶσαι.

daemones intelligit, qui tunc super cos regnaban', et nobiles ab illis repntabantur, et. quorum dzemc-
num manus Christus ineffcacie, atque imbecilluatis vinculis colligavit, infirmos prorsus cos reddens,
ul faceret etiam in eis gentibus conscriptum judicium, hoc est, statuta, ct leges scriptas, de vita, ac
conversatione illa humana, qua Deo magis grata est, Gloria vero /ugc, est. omnibus. sanctis, univer-
Eliter hec omnia facientibus. Et δἱ quaras, quxnam hae sit gloria, atque in quo consistat, dic
quod gloria est, omnia hujuscemodi virtutis opera adimplevisse.

Alleluía.
PSALMUS CL.
Conclusit beatus David Psalmorum librum in

'AA4An.lovta.
WAAMOZ DPN',
El; alvov xai εὐχαριστίαν ὁ Δαδὶδ συνέχλεισε τὸ

divinis laudibus, atque in gratiarum actione, do- C βίδλιον, παιδεύων ὑπὲρ πάντων ἄχρι τέρατος,

cens n0s, ut per oniversam vitam gratias Deo
pro omn:bus, ad ipsum usque mortis finem
3gamus.

VEns. 1. Laudate Dominum in. sanctis ejus. Hoc
est, propler cjus sanctos, quod scilicet hujusce-
modi conversationem virtute preditam Deus in
hanc vitam introduit, qua angelos ex hominibus
eos esse effecit.

Laudate eum in firmamento virtutis ejus. loe
est, propter firmamentum quod hujuscemodi fa-
clum cst a divina potentia. lpsum autem intel-
είν secundum colum, quod videtur, quodque
in admirationem eos movet, qui illius magnitu-
dinem, pulchritudinem, et reliquas illius laudan-
das partes contemplantur. Ordinem etiam considera
traditum a. lPProplieta, quia. inter mundana sancti
. homines pre caieris creaturis niajori honarc
oculis viJemus.

Yzns. 2. Laudate Dominum in potestatibus cjuo.
Piopter potentias scilicet, quas tam. in. commune
quam privatim opera!ur, varia efliciens miracula ;
v.] propter potenlius, quas divino crealurs ex
solo suo denolant aspectu, illum magpa atque om-
nia prorsus posse praedicantes.

Laudate eum secundum multitudinem magnitudi-
nis ejus. Woc est, propter immensam ejus n:agni-
tidinew; Dictum est euim in. psakno cxLiv quod
magnitudinis ejus non est. finis.

εὐχζριστεῖν τῷ θεῷ,

Αἰνειτθ τὸν θεὸν ἓν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Ark
τοὺς ἁγίους αὐτοῦ , ὅτι τοιαύτην πολιτείαν εἰς τὸν
βίον εἰσήγαγεν, ἣτις ἀγγέλους αὐτοὺς ἐξ ἀνθρώπων
ἐποίησεν.

Alveirs αὐτὸν év στερεώματι τῆς δυνάμεως
αὐτοῦ. Διὰ τὸ στερέωµα τὸ παρὰ τῆς δννάµεως
αὑτοῦ γεγονὸς τοιοῦτον, Λέγει δὲ τὸν δεύτερον
οὐρανὺν, ὡς φαινόµενον, χαὶ θαῦμα χινοῦντα τοῖς
ὁρῶσι τὸ µέτγεθο; αὐτοῦ, καὶ χάλλος xaX τ ἄλλα τὰ
περὶ αὐτόν. "Opa δὲ xoY τὴν τάξιν * τῶν γὰρ

D ἑγχοσμίων, ἀξιοθαυμαστότεροι μὲν, οἱ ἅγιοι, μετὰ

δὶ τούτους, ὁ φαινόµενος οὕτως obpavé,.

digni sunt: post illos vero ccelum istud, quod

Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐπὶ ταῖς Ovracrelaic αὐτοῦ.
Διὰ τὰς δυνάµεις, ἃς ἑἐργάνεται αοινῇ χαὶ iba,
τερατουργῶν * fj καὶ διὰ τὰς δυνάµεις, B; ἑμφα[-
νουσι τὰ χτίσµατα αὐτοῦ, µεγαλοδύναμον xaY rav-
τοδύναµον αὐτὸν ἀνακηρύττοντα ix µόνης τῆς
ὄψεως.

Alvsite αὐτὸν χατὰ τὸ zxAn0oc τῆς ysyo.1o-
σύγης αὐτοῦ. Auk τὸ ἄπειρον τῆς µεγαλοσύνης
αὑτοῦ. Εἴρηχε γὰρ xai iv τῷ ppl ψαλμῷ. καὶ Της
μεγα.Ἰοσύνης αὐτοῦ οὐχ ἔστι πέρας.

1395

COMMENT. ΙΝ PSALMOS. i 1326

Alvsire αὑτὸν ἐν ἦχει cddzayycc, αἰνεῖτε ab- Α VEns. 5-5. Laudate eum in sono tuba : lauda:e

τὸν ἓν adtnplo καὶ χιθάρᾳ ' alvsite. αὐτὸν àr
τυμτάνῳφ καὶ yopo* αἰνεῖτε αὐτὸν &v χορδαῖς
καὶ ὁὀργάνφ' αἰνειτε αὐτὸν ἐν χυμµέά.οις &b-
7) otc ' αἰγεῖτε αὑτὸν ἐν χυμδά.Ίοις ἆ 1α.Ίαγμοῦ.
Πα ραχελεύεται τοῖς μὲν Ἰονδαίοις , ἐν πᾶσιν ὀργά-
ψοις μελῶν μουσιχῶν, ὑὀμνεῖν τὸν Θεόν’ τοῖς δὲ
Χριστιανοῖς, ἓν πᾶσιν ὀργάνοις μελῶν σωματικῶν,
tv ὀφθαλμοῖς, ἓν &xofj, ἓν στόµατι, Ev χεραὶν, kv
ποσίν. Όταν γὰρ οἱ μὲν ὀφθαλμοὶ μὴ βλέπωσιν
ἀχόλαστα, προσηχόντως δὲ xai χρειωδῶς' fj 5 ἀχοὴ
p δέχηται πονηροὺς λόγους, ἀλλὰ χρειώδεις, xal
ᾧΦν/ωφελεῖς» τὸ στόµα δὲ, ph φθέγγηται βλαθερὰ,
χ,ἑσ'μα δὲ. xal πνευµατιχά. αἱ χεῖρες δὲ, p,
πλεονξχτῶσιν f| ἁρπάσωσιν, f) πλήττωσιν, ἁλλ' εἰ;

ἁγαθὰς ἐχτείνωνται πρᾶξεις ᾿ οἱ πόδες δὲ, ph τρέ- b

Κωτιν εἰς χαχίαν, ἀλλ' εἰς εὐθεῖαν ὁδόν ' τότε διὰ
παντὸς αἰνοῦντες ὀργάνου, παναρµόνιο» τῷ θεῷ
προσαγάγοµεν µελῳδίν, Διὰλ πάντων δὲ τῶν µου-
σικῶν ὀργάνων, (5X; ᾖδον Ιουδαῖοι τῷ θεῷ' περὶ
ὧν kv προοιµίοις τῆς παρούσης βίθλου παραδεδώ-
xap:v. Χορὸν δὲ Σνταῦθα λέχει, τὴν . μετὰ χορείας
ᾠδήν ' ἕτερον γὰρ ἔργον τοῦτο µελῳδίας, χωρὶς
ὀργάνων γινόµενον; al δὲ χορδαὶ ἕτερου πάλιν ᾖσαν
εἶδος. παρὰ τὰ ῥηθέντα. "Opyavov δὲ ἰδικῶς εἶτε,
τὸ καὶ παρ) ἡμὶν ἰδιχῶς οὕτω καλούμενον. Διττὰ
δὲ τὰ εἴδη τῶν χυµθδάλων * τὰ μὲν εὔηχα, χαὶ µά-
Ἄιστα ταῖς ᾧδαῖς προσέχοντα, τὰ δὲ τραχύφθογγα,
ἡ βαρύφθογγα, γαὶ τοῖς ἐμπολέμοις ἁλαλαγμοῖς

ἐπιτήδεια. Οὐκ ἀγνοῶ δὲ τὰ παρὰ τινῶν ἐπὶ τούτοις ς

ἀλληγορηθέντα * παρέλιπον δὲ ταῦτα, καθάπερ xal
iv τοῖς ἄλλοις φαλμοῖς πολλὰ τοιαῦτα, διὰ τὸ εὖ-
ανάτρεπτον αὐτῶν, xal δυσπαράδεχτον.

eum in psallerio, et cithara ;, laudate eum in tym-
paxo, et choro ; laudate eum in chordis, et organo ;
laudate eum in cymbalis bene sonoris; laudate eum
in cymbalis jubila'ionis. Judxos quidem jubet
Propheta, ut omni musices genere, tam voce, quam
organis quibuscunque, Deum laudent, Cliistia-
HOS vero, ut per corporis organa, hoc est, per
varia illius membra id faciant : oculis nimirum,
ore, auribus, manibusque et pedibus. Nam si
oculi turpia. atque ínhonesta non spectent, sed
decentia atque utilia; et aures pravos sermones
non suscipiant, sed honestos animszeque utiles;
et os noxia non loquatur, sed spiritualia; ma-
nusque avaritize plenz non sint furore, lioc est,
$ia cde abstinuerint atque a. rapinis, et ad bo-
num opus aliquod proprias actiones extenderint ;
si pedcs demum in vitia non procurrerint, sed
in viam rectam : tunc profecto omnibus organis
Deum laudamus, melodiamque .omui liarmonia
contemperatam ei offerimus. Singulis autem. om-
nibus instrumentis a l'ropheta hic connumeratis,
Judai olim Deo canebant : quemadmodum in Pro-
oemio operis tradidimus. Per chorum autem lioc
in loco, canticum intelligit, quod in. chorea de-
cantatum sit, Est etenim hoc alterum quoddam
melodie genus, quod aosque musicis instrumen-
tis conficitur : quemadmodum et alterum musices
genus est, quod per chordas disponebatur, par-
ticulari quodam modo, et diversum ab iis owni-
bus, quee supra commemoravit. Per organum
eliam illud specifice intellexit, quod nos privato
nomine organum appellamus : tametsi hzc dictio

ad alia omnia possit pertinere instrumenta, Cymball sutem duplex genus est: alterum quod bene
sonorum dicitur, quod magis est suave, el canticis praecipue accommodatur ; alterum. vero quod gra-

vioris atque asperioris est soni, quo in bellicis vociferationibus

uti solent, Non ignoro etiam

quod hxc omnia a quibusdam allegorice exponuntur, verum hujuscemodi expositionem hoc in loco
et perszpe alibi afferre omisi, quod hi sensus facile destruuntur, οἱ quia multis grati non

suut.

Πᾶσα zvotj αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Σνλληπτικῷ
λόγῳ πᾶν Ὑένος, xaY πᾶσαν ἡλιχίαν slg αἵνον, καὶ
εὐχαριστίαν ἐχίνησε, πνοῆν λέγων τὴν φυχἠν * ἀπὸ
δὲ τῆς φυχῆς, τὸ σύμπαν δηλῶν, ἀπὸ µέρους τὸ
ὅλον. Ἐν μὲν οὖν τῷ παρόντι βίῳ τοὺς πιστοὺς
συγκαλεῖ, lv δὲ τῇ ἀναστάσει, xal τοὺς ἀπίστους *
τότε γὰρ ὁμοῦ πάντες αὑτῷ Ὑόνυ χάµφουσι, xo
αἰνέσουσιν. Αἰνῶμεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς , χαὶ εὐχαρι-
στῶμεν ὑπὲρ ἁπάντων διὰ παντὸς, ἓν ἔργῳ xal
λόγψ. Τοῦτο γὰρ ἔργον ἀναγχαῖον, χαὶ χρέος
διηνεχῶς ἀπαιτούμενον, θυσία εὑπόριστος, λειτουρ-
Y(a ἀγγελιχὴ " τοῦτο ποιοῦντες xal τὸν παρόντα
&lov ἀπροσχόπτως ἀνύσομεν, xai τῶν µελλόντων
ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι, καὶ φιλανθρωπία τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Ἆριστοῦ, μεθ) οὗ τῷ Πατρὶ
ἅμα καὶ τῷ ἁγίῳ Ἠνεύματι, δόξα, τιμὴ, xal προσ-
κύνησις, £l; τοὺς αἱῶνα; τῶν αἰώνων. ᾿Αμήν.

Christi, cum quo, Patri simul οἱ Spiritui sancto, gloria, honor εἰ

Amen,

Vens. 6. Omnis spiratio laudet Dominum. Col-
lectivo sermone Propheta. omne hominum genus,
omnem ztatem ad divinaslaudes, atque ad. gra!ia-
rum actiones advocat, per spirationem animam
ipsam intelligens, per quam etiam universam

p Significare voluit creaturam, veluti a parte totum.

ln presenti igitur vita fideles convocat, iu resur-
rectione vero ipsos ctiam infideles. Tunc etenim
unà omnes Deum — laudabunt, atque oinne. genu
ei flectetur.. Laudemus | igitur et nos Deum, et
gratias ei semper agamus, pro omnibus, in omni
opere εἰ sermone. ο etenim necessarium οἱ
debitum opus est, quod a nobis semper exigitur:
sacriüiciumque facillimum est, et angelicum mi-
nisterium. [ος semper agentes prasentem vitam
sine offensione transigemus, el futuris fruemur
bonis, gratia et misericordia Domini nostri Jesu
adoratio, in saecula seculorum.

ORDO RERUM

QUJE IN HOC ΤΟΝΟ CONTINENTUR.

COMMENTARIUS IN PSALTERIUM.
Pra»fatio Ant. Bongiovanni.

Epistola Paulini Turchii nuncopatoria.
Proemium £uthymii.

INITIUM EXPOSITIONIS IN PSALMOS,

EUTHYMIUS ZIGABENUS.

PROLEGOMENA.
Monitum editorum.

Notitia ex Joan. Alb. Fabricio.
Notitia alía ex Nicol. Fogginio.

i$ o: «vc

FINIS TOMI CENTESIMI VICESIMI OCTAVI. ,

Parisiis. — Ex Typis J.-P. MIGNE.

5068 028

e S800

"HW

Digitized by Google

Digitized by Google